diff options
| author | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-15 04:33:48 -0700 |
|---|---|---|
| committer | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-15 04:33:48 -0700 |
| commit | 663f4757a2257399a699026882ac2170cd497f76 (patch) | |
| tree | 1b1afae0e49688934e197955c1f127d5f1f17ac2 | |
| -rw-r--r-- | .gitattributes | 3 | ||||
| -rw-r--r-- | 10054-0.txt | 501 | ||||
| -rw-r--r-- | LICENSE.txt | 11 | ||||
| -rw-r--r-- | README.md | 2 | ||||
| -rw-r--r-- | old/10054-8.txt | 920 | ||||
| -rw-r--r-- | old/10054-8.zip | bin | 0 -> 17629 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/10054.txt | 920 | ||||
| -rw-r--r-- | old/10054.zip | bin | 0 -> 17578 bytes |
8 files changed, 2357 insertions, 0 deletions
diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes new file mode 100644 index 0000000..6833f05 --- /dev/null +++ b/.gitattributes @@ -0,0 +1,3 @@ +* text=auto +*.txt text +*.md text diff --git a/10054-0.txt b/10054-0.txt new file mode 100644 index 0000000..74aa5e4 --- /dev/null +++ b/10054-0.txt @@ -0,0 +1,501 @@ +*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 10054 *** + +"Nova analysis aquarum Medeviensium" is a scientific paper in Latin +about the quality of the water of the health spa at Medevi in Sweden, +published in 1800 by Swedish chemist Jöns Jacob Berzelius (1779-1848). + +This e-text was produced for Project Gutenberg from Project Runeberg's +digital facsimile edition, available at http://runeberg.org/berzaqua/ + +This is a plain text file using the ISO 8859-1 (Latin-1) character set +(É,é = E,e-acute; Ã…,Ã¥ = A,a-ring; Ä,ä = A,a-umlaut; Ö,ö = O,o-umlaut). + +Project Runeberg publishes free digital editions of Nordic literature. +We need more volunteers like you. Learn more at http://runeberg.org/ + + + + + Regio Collegio Medico + Sacrum. + + NOVA ANALYSIS + AQUARUM MEDEVIENSIUM + + Quam + Venia ampliss. ord. philos. + p. p. + Præses + Mag. A. G. EKEBERG + chem. Adjunctus + Reg. Acad. Scient. Stockh. Membr. + ET + AUCTOR + JACOBUS BERZELIUS + Ostrog. Stip. Strandb. + In audit Gust. Maj. D. VI Decemb. MDCCC. + + Upsaliæ + Litteris Joh. Fr. Edman, Reg. Acad. Typogr. + + + + +Table of Contents + +Nova analysis aquarum Medeviensium +Vetus sive insimus fons +Fons Medius +Fons supremus +Limes Medeviensis +Fons Lokaënsis +Limus Lokaënsis + + + + +NOVA ANALYSIS AQUARUM MEDEVIENSIUM + + +Aquæ Medevienses a Cel. BERGMAN primum justa & consummata analysi +chemica exploratæ sunt. In actis Reg. Acad. Scient. Holm. An. 1783. P. +4, p. 218, hanc suam disquisitionem exposuit. Sed Cel. Medicus S. R. +M. Primarius etc. D. Doct. S. HEDIN, hujus institutionis præfenti +tempore curator (Brunns Intendent,) cum variare interdum naturam +fontium & elementorum rationem, assiduis nobilissimorum chemicorum +investigationibus confirmatum esse, & in recentissimis præterea chemiæ +profectibus majora ad disquisitiones hujus generis subtilius +instituendas subsidia esse posita reputaverit, æstate superiori novam +analysin suscipiendam esse censuit; eamque mihi, ad Medevi vices +Chirurgi, ejus auspicio, tunc gerenti, mandavit. Quam cura +diligentiaque quanta maxima potuerim peractam, propter magnam ab +experientia summi viri discrepantiam, eorum. qui his rebus student, +judicio esse submittendam existimavi. Et cum etjam celebratum Loka +fontem limumque, antea rite consummateque non examinatum, eadem hac +præterita æstate, ab ejus curatore D:o Doct. etc. ASCHAN sollicitatus, +adcurate sim perscrutatus, brevem ejus descriptionem, reservata in +aliam occasionem copiosiori experimentorum expositione, adjungere, ob +materiæ similitudinem, institui. + +Ex tribus fontibus, quibus jam uti licet, unus tantum, & is infimus, +ante nostram ætatem scaturivit. Olim quidem tres etjam numero fuerunt +fontes; duo autem reliqui, quos Cel. BERGMAN Rödbrunn & Dahlbrunn +appellat, jam ita cessaverunt, ut ne locum quidem ubi siti fuerint, +reperire potuerim. At curante Cel. HEDIN alii duo nuper aperti sunt & +ædiculis belle superstructis hoc anno consummatis, tecti; ut +pauperibus usui essent, quibus antea circa horam tertiam matutinam +surgendi, necessitas erat, ne ex unica scaturigine petita aqua +opulentioribus ad horam sextam fontem adeuntibus deesset. + + + + +Vetus sive infimus fons. + + +Situs ejus est aliquanto depressior, ita tamen ut defluxus sit +facilis. Intra ædificium alto muro circumdatur, qui ad æquabile frigus +conservandum plurimum confert. Profundus est V pedes. Cantharos +circiter LX per horam effundit, cli temporisque varietate parum +affectus. Temperatura in superficie + 6,º5; ad fundum 6,º intra menses +æstivos non mutata. Sapor asper, multis nauseosus. Odor concussione +exprimitur hepaticus. In aperto vase sensim oxidum ferri demittit, & +odorem saporemque asperum perdit. Tincturam Heliotropii rubefacit, at +non post coctionem ferrive demissionem. Calce soluta turbatur, sed non +post coctionem. Acidum carbonicum in aqua ita prodi docent, si primo +calcis solutionem turbaverit, uberius autem adfusa solverit quæ +præcipitata erant; quod vero hic non incidit, cum ferrum etjam +præcipitetur, ex quo præcipitarum flavescit; in aqua autem nihil vel +parum adsir liberi acidi carbonici. Cum acido sulphurico forti nulla +effervescentia. Solutiones Fernambuci aut Curcumæ non mutatæ. Cum ac. +gallaceo color violaceus; prussiate kali cæruleus purissimus; ex quo +post quietem XXIV horarum prussias ferri depositus; utrumque in aqua +cocta inefficax. Acidum oxalicum paullulum permutavit, sed non in +cruda solum, verum etjam in cocta; quod sulphatem calcis prodit. +Carbonas kali nihil. Natrum purum post horas XXIV luteolum +præcipitatum effecit. Similiter ammoniacum. Aliquantulum ac. azotici +in aquæ portionem instillabatur, quæ dein azotate barytæ +præcipitabatur: pauxillum illud, quod post h. XXIV demissum erat, inde +separabatur, quo facto aqua azotate argenti præcipitabatur; hoc +præcipitatum suisse muriatem argenti exinde colligimus, quod luci +expositum nigrescebat; quod in carbonatibus argenti non accidit. +Azotas hydrargyri frigide præparatus album dedit & subtile +præcipitatum, ad labra vitri adhærens, & vix sensibile antequam aqua +effusa, vitrum aruisser. Azotas hydr. calide præparatus & azotas +plumbi præcipitata fecerunt e luteo candicantia. Ad detegendum in aqua +hydrogenium sulphuratum multa sunt a chemicis proposita, at pleraque +non nisi in aquis saturatoribus efficacia. Ejusmodi sunt: argentum +metallicum; sed in fonte suspensus nummus argenteus bene politus post +IIX dies æque splendebat; oxidum arsenici album; id vero in hac aqua +æquali tempore nihil passum est; acidum azoticum conc. quod, +hydrogenium oxidando sulphur præcipitare docent; illud autem heic +nihil tale effecit. Nihilominus olfactus hydrogenii sulphurati in hac +aqua index certissimus est. Azotas plumbi in forma sicca ad hydr. +sulph. valde sensibilis est; at solurus, propter suam ad aquam +attractionem, sulphure difficilius decomponitur. Scribebam autem hac +solutione in charta, quæ vasi, in quo aqua fontana evaporaretur, +superimponebatur: vas sensim calefactum est, ut gas hydr. sulph. +quantum fieri posset siccum eliceretur: qua re etjam factum est, ut +litteræ seriptæ, pro varia gasis siccitate, quibusdam in locis +metallice splenderent & nigrescerent; aliis magis minusve perspicuæ, +aliis non observabiles essent. + +Post hæc experimenta præcursoria, nostra in eo verfat, est opera, ut +quæ in hac aqua soluta sint gasia fecernerentur. Quantum aquæ +Cantharus unus capere potest [1] in vas retortum vitreum instillabatur +ejus magnitudinis, ut tertia pars vacua maneret: orificium subere +obturabatur, per quod aptatus erat tubus vitreus; cui vesica arcte +adligabatur. Tubus ad apparatum pneumaticium ducebat. Aqua, qua hunc +appatatum impleveram, quartam horæ partem cocta erat, & jam intra +temperaturam + 85º & 100º, igne subtus facto, servabatur. Supra enim +in recipulo pneumatico olei stratum fluitabat, ne, experimento +peracto, gas ab aqua refrigerata imbiberetur. Quamquam aqua, ut +diximus, antea diu servisset, bullæ tamen aëris jam exinde per oleum +adscendentes animadvertebantur, ex cucurbita non venientes. Gas, quod +in apparatu pneumatico, postquam aqua in cucurbita horæ tres quartas +partes servisset, receptum erat, minoris aliquanto voluminis fuit eo, +quod supra aquam in cucurbita fuerat, utroque in eadem temperatura +menso; ex quo sequitur, vapores aquosos non omnem ex superiori +cucurbitæ parte aërem expulisse; quapropter hac methodo nihil certi de +quantitate naturave gasium in aqua fontana solutorum eruere +licet. Alia igitur utendum erat. Nec apparatum a Cel. BERGMAN (Om +Bitter-, Selzer-, Spa- och Pyrmontervattens halt och tillredning, § +8. Fig. 1.) comparare poteram. Hanc igitur, scopo, ut videtur, optime +inservientem experiundi rationem inveni. Orificium lagenæ vitreæ, +adcurate ejus capacitatem emensus, subere optimo obturabam, per quod +tubus vitreus, ut in experimentis pneumaticis solet, curvatus +ingerebatur ita, ut altera ejus extremitas ultra suber in lagena non +exstaret. Et lagena & huic ita adjunctus tubus aqua examinanda +implebantur, ne minima quidem aëris atmosphærici bulla observabili +relicta. Lagena ad commissuram luto vesicaque rite munita, in balneo +arenæ ponebatur. Apparatu pneumatico eodem as supra utebar; sed jam +aqua plus horam ante initium experimenti fervisser. (Vas, in quo +fervebat, ejus capacitatis erat, ut quod exhalaret cruda aqua +compensare opus non esset). In ipso recipulo apparatus aqua, ut ante, +oleo operiebatur. Huic methodo aliquis objicere forsitan posset, +aquam fontanam in lagena calore valde dilatari ante quam gasia exinde +abeant; ita partem expelli & amitti. Sed ubi hæc pars aquæ venerit in +aquam bullientem apparatus pneumatici sub recipulum, gasia, quibus +prægnans est, mox hujus calore in formam nativam restituta, effugere +nequeunt. Postquam horæ dimidium aqua in lagena fervisset, +summovebatur sensim ignis ad cautam refrigerationem. In temperatura ++17º volumen gasium dimensum fuit 6,5 pollicum cubicorum decimalium +pro quoque cantharo. Cel. BERGMAN 14 p. cub. ex. Cantharo +accepit. Hæc discrepantia experimentum pluries iterare jussit; idem +autem semper fuit eventus, si aberrationem 1/2 vel 3/4 +p. c. exceperis, tribuendam temperaturæ , quam omnino æqualem obtinere +non poteram. Iuncturam autem nec rimis latentibus fefellisse, tum +illius post singula experimenta sollicita exploratio demonstravit, cum +regressus aquæ ex apparatu pneumatico in lagenam frigescentem. + + [1] Hoc loco & in sequentibas mensura coronata & accurate explorata + utebar. + +Ad vulgare præscriptum solutio calcis in gase his experimentis +collecto collocabatur. Post XXXVI horas ex 6,5 p. c. dimidius tantum +restabat, quam aëra esse atmosphæricum gas azoticum oxigenatum +indicavit. Quorsum igitur gas hydrogenium sulphuratum, quod aquæ +inesse certo sciebam? Id quo intëlligerem, lagenam, hoc gase, +præparato ex sulphureto ferri ac acido sulphurico diluto, impletam +supra calcem aqua solutam collocavi. Post XIV horas X p. c. absorpti +erant; supererat unus cum dimidio p. c., post XXIV horas nihil +diminutus; quem esse atmosphæricum, gase azotico oxigenato +exploravi. Gas hydr. sulph. & gas acidi carbonici ad æqualia volumina +commixta & eidem experimento subjecta, ab aqua calcarea, uno +p. c. relicto,. absorbebantur. Solutionis calcareæ in his +experimentis, & præcipue in superiori, color erat luteoalbidus, odor +saporque sulphureti calcarei; solutio sensim sulphatem calcis +deponendo turbabatur, quod tamen in posteriori propter carbonatem +calcis simul præcipitatum discerni non poterat. Ex quibus +intelligitur, diminutionem supra descriptam gasis aquæ examinandæ non +acido tantum carbonico sed gasi etjam hydr. sulph. esse tribuendam. +Horum igitur gasium quantitates alia via dignoscendæ sunt. Eum in +finem unum aquæ fontanæ Cantharum in vase operto calce præcipitabam; +præcipitatum, cujus pondus erat = 0,085 [2] ex oxido ferri = 0,020, +carbonate calcis magnesiæque aquæ proprio, aliis experimentis noto = +0,035, & carbonate calcis jam generato, cujus igitur pondus = 0,030, +constabat. Si pondera carbonatis calcis & acidi carb. quod continet, +sunt inter se = 100:43, oritur exinde pondus acidi carbonici ex aqua +fontana recepti = 0,014; ex quo tamen volumen gasis ejus haud facile +inveniri potest. + + [2] Unitas ponderis per totam banc disfertationem = 1/4 lod + viktualie-vigt = 1 drachma 7 1/2 gr. = 1 centner prober-vigt. + +Unde autem oritur hujus aquæ gas hydrogenium sulphuratum? In quibusdam +aquis non dubium est quin originem debeat sulphureto calcis, quod, dum +ex aqua oxidatur, ideoque gas hydrogenium generat, illi sulphuris +aliquid tradit; ipsum autem in sulphatem calcis transit, qui circum +tales fontes, forma pulveris albi, se manifestat. In aqua Medeviensi +sulphas quidem calcis adest, quem primo sulphuretum fuisse posse, +deinde vero oxidatum, hoc gas, ut diximus, produxisse, haud quidem +districte negaverim, vero tamen similius esse existimaverim, a stratis +corporum organicorum putrefactorum vel putrescentium, per quæ vena +transit, idem illud gas originem duxisse, quippe quod destructione +animalium vegetabiliumque generari, ideoque ex stagnosis limosisque +locis, præsertim commotione quadam facta, exhalari noverimus. Per hanc +hypothesin explicatur etjam ortus gasis hydrogenii carbonati, quod in +hoc & pluribus aliis Sveciæ fontibus adesse, cum alia fere desint +ipsius indicia, sapor peculiaris certe arguit; quamquam ejus +quantitas, propter minorem in aqua solubilitatem longe minor sit, +necesse est; nec determinari potest nisi combustione; quam experiri, +defectus instrumentorum prohibuit. + +Ex quovis fonte V Cantharos, in vase vitreo, unum cum dimidio +cancharum capiente, singulos vaporare curavi. Massa sicca caute +colligebatur, & quod vitro arctius adhærebat, acido muriatico diluto +abluebatur & solutioni N. 5 addebatur. Massæ in temp. + 108 siccatæ +pondus =0,575. + +1. Massa diligenter aqua eluebatur & liquidum siphone secernebatur, +quo colatio evitaretur. Hæc aqua deinceps ad siccum vaporabat, supra +infundebatur alcohol, qui non solutum reliquit album terrestre = +0,025, quod experimentis infra enarrandis sulphatem calcis esse +reperi. + +2. Solutio alcoholina lente evaporabatur; fusca erat, & crystallos +muriatis natri facile agnoscibiles in reliqua massa fusca +deliquescibili dabat [3]. Pondus totius massæ = 0,150. In aqua +solvebatur, cui solutioni admistum ammoniacum purum nihil mutavit; sed +azotate barytæ præcipitatum efficiebatur, quod lotum siccatumque erat += 0,01. & azotate argenti præcipitatum cinereum, in lamella vitrea +supra ignem odorem empyreumaticum spargens, quo manifestatur extractum +vegetabile: id igitur coctione cum acido azotico conc. destruebatur; +quod hujus acidi supererat, ammoniaco dein saturabatur, quod primo +præcipitatum faciebat, mox solvebat; quapropter acidum muriaticum ad +saporem acidulum addebatur. Murias argenti bene elotus & siccatus +niveo fuit colore & pondere = 0,240. + + [3] Sales cum extracto conjunctos difficulter crystallisari, notisi + mum est. + +3. Ex reliqua solutionis parte argentum superfluum muriate ammoniaci +præcipitabatur: dein inspissabatur, nihilque acido oxalico tartaricove +afficiebatur; quapropter nec kali nec calcem habebat. + +4. Residuum ex lotione cum aqua N. 1 cum alcohole eluebatur, quod +evaporando dedit refinam odoram fuscam = 0,005. + +5. Residuum ex massa alcohole elota N. 4 acido muriatico diluto +solvebatur; solutio secernebatur, & quod solutum non erat, aqua +eluebatur, quæ dein solutioni admiscebatur. Hæc ad dimidiam partem +evaporata ammoniaco præcipitabatur; præcipitatum elotum fuit = 0,15. +Reliqua solutio, cum aqua lotionis, carbonete ammoniaci +præcipitabatur, quod carbonatem calcis = 0,125 dedit. Calcem fuisse +inde colligitur, quod cum acido sulphurico sal difficulter solubile +efficiebat, nec carbonare ammoniaci solvebatur; ideoque magnesia non +erat. + +6. Quod ammoniaco præcipitatum erat, in acido sulphurico solvebatur; +residua erat magnesia, quæ acid. sulph. dilato difficulter solvitur, +si pura est; pondus erat = 0,03. Acido muriatico soluta carbonate +ammoniaci procipitabatur [4] & mox ab eo solvebatur; quæ magnesiæ nota +est. + + [4] BERGMAN & secundum eum plures alii, magnesiæ ad acida + attractionem majorem statuunt quam ammoniaci. Alii negant; cum ex + acid. sulphurico ammoniaco præcipitetur. BERGMAN (In Opusculis T. 3 + p. 317 & 337) hoc præcipitatum inde oriri contendit quod in + solutione sal tripliciter compositum generaretur. Qua de re hæc + sequentia ipse sum expertus. Si Murias magnesiæ cum carbonate kali + præcipitatur, usque dum reagat alcali, & præcipitatum inde + separatur, præcipitari dein potest cum ammoniaco puro nova magnesiæ + portio. Idem evenit, si ordine inverso primo adhibetur ammoniacum + purum & deinde Carbonas kali. Sulphas magnesiæ carbonate kali totus + decomponitur; at si plus carbonatis kali additur, solvitur iterum + praecipitatum, & post horas quasdam crystalli formantur. Idem + evenit, si præcipitatio ope carbonatis ammoniaci perficitur. Etjam + ex muriate magnesiæ præcipitando formantur hi sales; si solutio + valde diluta est, nihil carbonate ammoniaci praecipitatur; si + aliquantom puri ammoniaci additur, præcipitatum oritur quod + carbonate ammoniaci, si sufficiens ejus quantitas adsit, solvitur & + crystallisatur eam in formam, quam BERGMAN, Opusc. T. 1 Tab. 1. + depinxit & carbonatis magnesiæ esse dixit; sed. ut ex allatis + sequitur, ammoniacum etjam continet, quod in auctiore calore + effugit, & magnesiæ carbonatem pulverulentum relinquit. Solutio + muriatis magnesiæ valde diluta non præcipitatur carbonate ammoniaci, + sed tantum si concentrata sit; tum autem præcipitatum est triplex + ille sal, cujus supra mentionem fecimus, sere difficulter + solubilis. Carbonates alcalium solvunt carbonatem magnesiæ, & + efficiunt sales crystallisabiles difficulter solubiles. Murias + ammoniaci carbonatem magnesiæ solvit, sed pars decomponitur & sal + triplex nascitur. Alcalia pura solvunt carbonatem magnesiæ ita, ut + se acido carbonico saturent, & quod superest carbonatis magnesiæ + solvant; quod de ammoniaco non valet; cum carbonas ammoniaci puram + magnesiam ita solvat, ut hæe primum ab ammoniaco rapiat ad se acidum + carbonicum. Fourcroy & Vauquelin, in analysi urinæ, Bulletin des + Sciences An. 1798 N. IX, propensitatem magnesiæ ad triplicem + conjunctionem cum ammoniaco & acido phosphorico memoraverunt. Hæc + magnesiæ proprietas accuratiore disquisitione digna esse vi detur. + +Solutio in acido sulphurico facta, ad siccum evaporabatur; quod dum +fiebat, crystalli sulphatis calcis formabantur: massa sicca +ustulabatur donec effugisset ac. sulphuricum; residui pondus = 0,125; +quæ ponderis auctio majori ferri oxidationi tribuenda esse videretur, +quam etjam color & vapores acidi sulphurosi indicabant. + +7. Massa usta lavabatur aqua, ex qua nec ammoniacum nec carbonates +alcalium aliquid præcipitabant. Dein ac. muriatico solvebatur, ex qua +solutione murias barytæ præcipitatum effecir, quod sulphatem calcis = +0,02 adhuc remansisse indicabat. Etjam oxalas kali calcis præsentiam +docebat. Puro ammoniaco oxidum ferri purum præcipitabatur = 0,10. + +8. Solutio N. 5, ex qua calx carbonate ammoniaci præcipitate erat, in +siccum evaporabatur; cum acido sulphurico miscebatur & urebatur donec +acid, muriaticum effugisset; iterum solvebatur, & ammoniaco +præcipitabatur; quo secernebatur magnesia = 0,02. + +9. Quod post solutionem in acido muriatico supererat, aqua difficulter +solvebatur; at aqua postquam diutius superinfusa mansisset, & +solutione barytæ & acid. oxalico præcipitabatur; coctum in carbonate +natri generavit sulphatem natri, & quod non solvebatur, effervescebat +aliquantulum, adfuso acido quodam; fuit igitur sulphas calcis = 0,140. + +Hæ omnes rationes si conferuntur; animadvertitur auctio = 0,040, quæ +tribuenda est iis particulis, quæ ex vase, in quo facta erat +evaporatio, acido muriatico eluebantur. + +Salis N. 2 pondus erat = 0,150; murias argenti = 0,240 continet ac. +muriaticum = 0,043, quod ad plenam saturarionem requirit natrum = +0,065 & aquam ad crystallisandum = 0,022, quo quantitas muratis narri +invenitur = 0,130. Sulphas barytæ, ibidiem, = 0,010 continet ac. +sulphuricum = 0,003; quod saturatur natro = 0,005, ex quo quantitas +sulphatis natri = 0,08. Residuum fuit extractum & aqua & alcohole +solubile = 0,012. + +Sequens tabula exhiber, quantum ex meis quidem experimentis concludere +licuit, quantitates corporum in quovis hujus aquæ cantharo solutorum; +cui adjungitur tabula Cel. Prof. BERGMAN, loco supra citato allata. + + Secundum experimenta Secundum mea + BERGMANNI + Gas acidi carbonici - 6 p. c. Gas ac. carb. + Gas hydr. sulph. - 8 cum gase hydr. + sulph. - 6 p. c. + Aër athmosph. - 0,5 + ----- ----- + 14 6 1/2 + Murias natri - 0,005 Murias natri - 0,026 + Oxidum ferri - 0,056 Oxid. ferri - 0,020 + Extractum mucil. - 0,019 Extract. muc. - 0,003 + - - - - Sulphas natri - 0,001 + - - - - Sulphas calcis - 0,037 + - - - - Carbonas calc. - 0,025 + - - - - Carb. magnes. - 0,010 + - - - - Resinæ - 0,001 + Murias calcis - 0,009 - - - + ----- ----- + 0,089 0,123 + + + + +Fons Medius + + +In ipso fere plano soli circumjacentis scatet; reliqui duo +depressiores. Aqua per duo foramina crateris emittitur, ideoque fere +semper turbida est. Temperatura variat. D 1 Junii erat in fundo +7°; +in superficie 7,°5; in atmosphæra 8° vel 9° D. 30 Julii in fundo 9,5 +in superficie 10,° in atmosphæra 19° vel 20°. Quantitas gasium per +cantharum aquæ hujus fontis est 1 1/2 p. cub. major, quam reliquorum; +odore hydrogenii sulph. fortiori & quadam virtute laxante prædita est. +Ejus partes constitutivæ eædem sunt, ac fontis supra descripti, +excepto, quod minus ferri (= 0,015) & carbonatis calcis (= 0,080) +habet, quod etjam quantitatem acidi carbonici minorem indicare +videtur. + + + + +Fons supremus. + + +Situs hujus fontis editior est, quam ceterorum. Sapor veteris fontis +sapori similis est. Reactio eadem. Temperatura variat. D. 1 Jun. erat +in fundo + 6,°5; in superficie 7.° D. 30 Jul. in fundo + 8° in +superficie 9.° Ferri quantitas eadem est ac in vetere fonte, sulphatis +calcis major (= 0,045); carbonatis calcis & magnesiæ minor. Sales +reliqui sunt iidem in omnibus his fontibus. + + + + +Limus Medeviensis. + + +Non admodum profunde sub ipsa soli superficie reperitur. Scripturam +azotate plumbi factam afficit. Schidiis & aliis reliquiis +vegetabilibus immixtus est. Ustione duas partes tertias ponderis +perdit; residuum constat ex ferro, silice & sulphate calcis. Sulphatem +ferri, ut limus Lokaënsis, non continet. Una ejus tertia pars est +extractiva, & alkohole & aqua solubilis. + + + + +Fons Lokaënsis. + + +Ejus partes constitutivas eadem fere ratione, qua fontium +Medeviensium, exploratas has sequentes reperi. + + Gas Hydrog. sulph. & perpaullulum + Gasis acidi carbonici - - 2 p. c. + Aër atmospæricus - - 3,5 + ex quo gas oxigenium - 0,5 + & gas azotum - 3,0 + ------ + 5,5 p. c. + Carbonas calcis - - 0,0042 + Carbonas magnesiæ - - 0,0035 + Silex - - 0,0107 + Sulphas calcis - - 0,0023 + Murias natri - - 0,0055 + Extractivum - - 0,0014 + Aliquantulum resinæ - - + ------ + per Cantharum 0,0276 + + + + +Limus Lokaënsis, + + + In quaque libra continentur + Gas ac. carb. & hydrog. sulph. - 2,6 + Aër atmosphæricus - 0,3 + Gas hydrogenium carbonatum - 0,8 + ----- + 3,7 p. cub. + Aquosum - 9,5 lod. + Limus siccatus = 4, continet + Extractum - 0,045 + Sulphas calcis - 0,010 + Sulphas ferri - 0,005 + Combustibilia - 1,402 + Oxidum ferri - 0,172 + Argilla - 0,075 + Carbonas magnesiæ - 0,020 + Silex - 2,232 + Aliquantulum carb. calcis - + ----- + 3,961 + Addito quod deficit 0,039 + ----- + 4,000 + + + +End of text. + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Nova analysis aquarum Medeviensium +by Jöns Jacob Berzelius + +*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 10054 *** diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt new file mode 100644 index 0000000..6312041 --- /dev/null +++ b/LICENSE.txt @@ -0,0 +1,11 @@ +This eBook, including all associated images, markup, improvements, +metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be +in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES. + +Procedures for determining public domain status are described in +the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org. + +No investigation has been made concerning possible copyrights in +jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize +this eBook outside of the United States should confirm copyright +status under the laws that apply to them. diff --git a/README.md b/README.md new file mode 100644 index 0000000..ba3e0cb --- /dev/null +++ b/README.md @@ -0,0 +1,2 @@ +Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for +eBook #10054 (https://www.gutenberg.org/ebooks/10054) diff --git a/old/10054-8.txt b/old/10054-8.txt new file mode 100644 index 0000000..9e14e0b --- /dev/null +++ b/old/10054-8.txt @@ -0,0 +1,920 @@ +The Project Gutenberg EBook of Nova analysis aquarum Medeviensium +by Jöns Jacob Berzelius + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Nova analysis aquarum Medeviensium + +Author: Jöns Jacob Berzelius + +Release Date: November 16, 2003 [EBook #10054] + +Language: Latin + +Character set encoding: ISO Latin-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK NOVA ANALYSIS AQUARUM MEDEVIENSIUM *** + + + + +Produced by Lars Aronsson and the Project Runeberg + + + + +"Nova analysis aquarum Medeviensium" is a scientific paper in Latin +about the quality of the water of the health spa at Medevi in Sweden, +published in 1800 by Swedish chemist Jöns Jacob Berzelius (1779-1848). + +This e-text was produced for Project Gutenberg from Project Runeberg's +digital facsimile edition, available at http://runeberg.org/berzaqua/ + +This is a plain text file using the ISO 8859-1 (Latin-1) character set +(É,é = E,e-acute; Å,å = A,a-ring; Ä,ä = A,a-umlaut; Ö,ö = O,o-umlaut). + +Project Runeberg publishes free digital editions of Nordic literature. +We need more volunteers like you. Learn more at http://runeberg.org/ + + + + + Regio Collegio Medico + Sacrum. + + NOVA ANALYSIS + AQUARUM MEDEVIENSIUM + + Quam + Venia ampliss. ord. philos. + p. p. + Præses + Mag. A. G. EKEBERG + chem. Adjunctus + Reg. Acad. Scient. Stockh. Membr. + ET + AUCTOR + JACOBUS BERZELIUS + Ostrog. Stip. Strandb. + In audit Gust. Maj. D. VI Decemb. MDCCC. + + Upsaliæ + Litteris Joh. Fr. Edman, Reg. Acad. Typogr. + + + + +Table of Contents + +Nova analysis aquarum Medeviensium +Vetus sive insimus fons +Fons Medius +Fons supremus +Limes Medeviensis +Fons Lokaënsis +Limus Lokaënsis + + + + +NOVA ANALYSIS AQUARUM MEDEVIENSIUM + + +Aquæ Medevienses a Cel. BERGMAN primum justa & consummata analysi +chemica exploratæ sunt. In actis Reg. Acad. Scient. Holm. An. 1783. P. +4, p. 218, hanc suam disquisitionem exposuit. Sed Cel. Medicus S. R. +M. Primarius etc. D. Doct. S. HEDIN, hujus institutionis præfenti +tempore curator (Brunns Intendent,) cum variare interdum naturam +fontium & elementorum rationem, assiduis nobilissimorum chemicorum +investigationibus confirmatum esse, & in recentissimis præterea chemiæ +profectibus majora ad disquisitiones hujus generis subtilius +instituendas subsidia esse posita reputaverit, æstate superiori novam +analysin suscipiendam esse censuit; eamque mihi, ad Medevi vices +Chirurgi, ejus auspicio, tunc gerenti, mandavit. Quam cura +diligentiaque quanta maxima potuerim peractam, propter magnam ab +experientia summi viri discrepantiam, eorum. qui his rebus student, +judicio esse submittendam existimavi. Et cum etjam celebratum Loka +fontem limumque, antea rite consummateque non examinatum, eadem hac +præterita æstate, ab ejus curatore D:o Doct. etc. ASCHAN sollicitatus, +adcurate sim perscrutatus, brevem ejus descriptionem, reservata in +aliam occasionem copiosiori experimentorum expositione, adjungere, ob +materiæ similitudinem, institui. + +Ex tribus fontibus, quibus jam uti licet, unus tantum, & is infimus, +ante nostram ætatem scaturivit. Olim quidem tres etjam numero fuerunt +fontes; duo autem reliqui, quos Cel. BERGMAN Rödbrunn & Dahlbrunn +appellat, jam ita cessaverunt, ut ne locum quidem ubi siti fuerint, +reperire potuerim. At curante Cel. HEDIN alii duo nuper aperti sunt & +ædiculis belle superstructis hoc anno consummatis, tecti; ut +pauperibus usui essent, quibus antea circa horam tertiam matutinam +surgendi, necessitas erat, ne ex unica scaturigine petita aqua +opulentioribus ad horam sextam fontem adeuntibus deesset. + + + + +Vetus sive infimus fons. + + +Situs ejus est aliquanto depressior, ita tamen ut defluxus sit +facilis. Intra ædificium alto muro circumdatur, qui ad æquabile frigus +conservandum plurimum confert. Profundus est V pedes. Cantharos +circiter LX per horam effundit, cli temporisque varietate parum +affectus. Temperatura in superficie + 6,º5; ad fundum 6,º intra menses +æstivos non mutata. Sapor asper, multis nauseosus. Odor concussione +exprimitur hepaticus. In aperto vase sensim oxidum ferri demittit, & +odorem saporemque asperum perdit. Tincturam Heliotropii rubefacit, at +non post coctionem ferrive demissionem. Calce soluta turbatur, sed non +post coctionem. Acidum carbonicum in aqua ita prodi docent, si primo +calcis solutionem turbaverit, uberius autem adfusa solverit quæ +præcipitata erant; quod vero hic non incidit, cum ferrum etjam +præcipitetur, ex quo præcipitarum flavescit; in aqua autem nihil vel +parum adsir liberi acidi carbonici. Cum acido sulphurico forti nulla +effervescentia. Solutiones Fernambuci aut Curcumæ non mutatæ. Cum ac. +gallaceo color violaceus; prussiate kali cæruleus purissimus; ex quo +post quietem XXIV horarum prussias ferri depositus; utrumque in aqua +cocta inefficax. Acidum oxalicum paullulum permutavit, sed non in +cruda solum, verum etjam in cocta; quod sulphatem calcis prodit. +Carbonas kali nihil. Natrum purum post horas XXIV luteolum +præcipitatum effecit. Similiter ammoniacum. Aliquantulum ac. azotici +in aquæ portionem instillabatur, quæ dein azotate barytæ +præcipitabatur: pauxillum illud, quod post h. XXIV demissum erat, inde +separabatur, quo facto aqua azotate argenti præcipitabatur; hoc +præcipitatum suisse muriatem argenti exinde colligimus, quod luci +expositum nigrescebat; quod in carbonatibus argenti non accidit. +Azotas hydrargyri frigide præparatus album dedit & subtile +præcipitatum, ad labra vitri adhærens, & vix sensibile antequam aqua +effusa, vitrum aruisser. Azotas hydr. calide præparatus & azotas +plumbi præcipitata fecerunt e luteo candicantia. Ad detegendum in aqua +hydrogenium sulphuratum multa sunt a chemicis proposita, at pleraque +non nisi in aquis saturatoribus efficacia. Ejusmodi sunt: argentum +metallicum; sed in fonte suspensus nummus argenteus bene politus post +IIX dies æque splendebat; oxidum arsenici album; id vero in hac aqua +æquali tempore nihil passum est; acidum azoticum conc. quod, +hydrogenium oxidando sulphur præcipitare docent; illud autem heic +nihil tale effecit. Nihilominus olfactus hydrogenii sulphurati in hac +aqua index certissimus est. Azotas plumbi in forma sicca ad hydr. +sulph. valde sensibilis est; at solurus, propter suam ad aquam +attractionem, sulphure difficilius decomponitur. Scribebam autem hac +solutione in charta, quæ vasi, in quo aqua fontana evaporaretur, +superimponebatur: vas sensim calefactum est, ut gas hydr. sulph. +quantum fieri posset siccum eliceretur: qua re etjam factum est, ut +litteræ seriptæ, pro varia gasis siccitate, quibusdam in locis +metallice splenderent & nigrescerent; aliis magis minusve perspicuæ, +aliis non observabiles essent. + +Post hæc experimenta præcursoria, nostra in eo verfat, est opera, ut +quæ in hac aqua soluta sint gasia fecernerentur. Quantum aquæ +Cantharus unus capere potest [1] in vas retortum vitreum instillabatur +ejus magnitudinis, ut tertia pars vacua maneret: orificium subere +obturabatur, per quod aptatus erat tubus vitreus; cui vesica arcte +adligabatur. Tubus ad apparatum pneumaticium ducebat. Aqua, qua hunc +appatatum impleveram, quartam horæ partem cocta erat, & jam intra +temperaturam + 85º & 100º, igne subtus facto, servabatur. Supra enim +in recipulo pneumatico olei stratum fluitabat, ne, experimento +peracto, gas ab aqua refrigerata imbiberetur. Quamquam aqua, ut +diximus, antea diu servisset, bullæ tamen aëris jam exinde per oleum +adscendentes animadvertebantur, ex cucurbita non venientes. Gas, quod +in apparatu pneumatico, postquam aqua in cucurbita horæ tres quartas +partes servisset, receptum erat, minoris aliquanto voluminis fuit eo, +quod supra aquam in cucurbita fuerat, utroque in eadem temperatura +menso; ex quo sequitur, vapores aquosos non omnem ex superiori +cucurbitæ parte aërem expulisse; quapropter hac methodo nihil certi de +quantitate naturave gasium in aqua fontana solutorum eruere +licet. Alia igitur utendum erat. Nec apparatum a Cel. BERGMAN (Om +Bitter-, Selzer-, Spa- och Pyrmontervattens halt och tillredning, § +8. Fig. 1.) comparare poteram. Hanc igitur, scopo, ut videtur, optime +inservientem experiundi rationem inveni. Orificium lagenæ vitreæ, +adcurate ejus capacitatem emensus, subere optimo obturabam, per quod +tubus vitreus, ut in experimentis pneumaticis solet, curvatus +ingerebatur ita, ut altera ejus extremitas ultra suber in lagena non +exstaret. Et lagena & huic ita adjunctus tubus aqua examinanda +implebantur, ne minima quidem aëris atmosphærici bulla observabili +relicta. Lagena ad commissuram luto vesicaque rite munita, in balneo +arenæ ponebatur. Apparatu pneumatico eodem as supra utebar; sed jam +aqua plus horam ante initium experimenti fervisser. (Vas, in quo +fervebat, ejus capacitatis erat, ut quod exhalaret cruda aqua +compensare opus non esset). In ipso recipulo apparatus aqua, ut ante, +oleo operiebatur. Huic methodo aliquis objicere forsitan posset, +aquam fontanam in lagena calore valde dilatari ante quam gasia exinde +abeant; ita partem expelli & amitti. Sed ubi hæc pars aquæ venerit in +aquam bullientem apparatus pneumatici sub recipulum, gasia, quibus +prægnans est, mox hujus calore in formam nativam restituta, effugere +nequeunt. Postquam horæ dimidium aqua in lagena fervisset, +summovebatur sensim ignis ad cautam refrigerationem. In temperatura ++17º volumen gasium dimensum fuit 6,5 pollicum cubicorum decimalium +pro quoque cantharo. Cel. BERGMAN 14 p. cub. ex. Cantharo +accepit. Hæc discrepantia experimentum pluries iterare jussit; idem +autem semper fuit eventus, si aberrationem 1/2 vel 3/4 +p. c. exceperis, tribuendam temperaturæ , quam omnino æqualem obtinere +non poteram. Iuncturam autem nec rimis latentibus fefellisse, tum +illius post singula experimenta sollicita exploratio demonstravit, cum +regressus aquæ ex apparatu pneumatico in lagenam frigescentem. + + [1] Hoc loco & in sequentibas mensura coronata & accurate explorata + utebar. + +Ad vulgare præscriptum solutio calcis in gase his experimentis +collecto collocabatur. Post XXXVI horas ex 6,5 p. c. dimidius tantum +restabat, quam aëra esse atmosphæricum gas azoticum oxigenatum +indicavit. Quorsum igitur gas hydrogenium sulphuratum, quod aquæ +inesse certo sciebam? Id quo intëlligerem, lagenam, hoc gase, +præparato ex sulphureto ferri ac acido sulphurico diluto, impletam +supra calcem aqua solutam collocavi. Post XIV horas X p. c. absorpti +erant; supererat unus cum dimidio p. c., post XXIV horas nihil +diminutus; quem esse atmosphæricum, gase azotico oxigenato +exploravi. Gas hydr. sulph. & gas acidi carbonici ad æqualia volumina +commixta & eidem experimento subjecta, ab aqua calcarea, uno +p. c. relicto,. absorbebantur. Solutionis calcareæ in his +experimentis, & præcipue in superiori, color erat luteoalbidus, odor +saporque sulphureti calcarei; solutio sensim sulphatem calcis +deponendo turbabatur, quod tamen in posteriori propter carbonatem +calcis simul præcipitatum discerni non poterat. Ex quibus +intelligitur, diminutionem supra descriptam gasis aquæ examinandæ non +acido tantum carbonico sed gasi etjam hydr. sulph. esse tribuendam. +Horum igitur gasium quantitates alia via dignoscendæ sunt. Eum in +finem unum aquæ fontanæ Cantharum in vase operto calce præcipitabam; +præcipitatum, cujus pondus erat = 0,085 [2] ex oxido ferri = 0,020, +carbonate calcis magnesiæque aquæ proprio, aliis experimentis noto = +0,035, & carbonate calcis jam generato, cujus igitur pondus = 0,030, +constabat. Si pondera carbonatis calcis & acidi carb. quod continet, +sunt inter se = 100:43, oritur exinde pondus acidi carbonici ex aqua +fontana recepti = 0,014; ex quo tamen volumen gasis ejus haud facile +inveniri potest. + + [2] Unitas ponderis per totam banc disfertationem = 1/4 lod + viktualie-vigt = 1 drachma 7 1/2 gr. = 1 centner prober-vigt. + +Unde autem oritur hujus aquæ gas hydrogenium sulphuratum? In quibusdam +aquis non dubium est quin originem debeat sulphureto calcis, quod, dum +ex aqua oxidatur, ideoque gas hydrogenium generat, illi sulphuris +aliquid tradit; ipsum autem in sulphatem calcis transit, qui circum +tales fontes, forma pulveris albi, se manifestat. In aqua Medeviensi +sulphas quidem calcis adest, quem primo sulphuretum fuisse posse, +deinde vero oxidatum, hoc gas, ut diximus, produxisse, haud quidem +districte negaverim, vero tamen similius esse existimaverim, a stratis +corporum organicorum putrefactorum vel putrescentium, per quæ vena +transit, idem illud gas originem duxisse, quippe quod destructione +animalium vegetabiliumque generari, ideoque ex stagnosis limosisque +locis, præsertim commotione quadam facta, exhalari noverimus. Per hanc +hypothesin explicatur etjam ortus gasis hydrogenii carbonati, quod in +hoc & pluribus aliis Sveciæ fontibus adesse, cum alia fere desint +ipsius indicia, sapor peculiaris certe arguit; quamquam ejus +quantitas, propter minorem in aqua solubilitatem longe minor sit, +necesse est; nec determinari potest nisi combustione; quam experiri, +defectus instrumentorum prohibuit. + +Ex quovis fonte V Cantharos, in vase vitreo, unum cum dimidio +cancharum capiente, singulos vaporare curavi. Massa sicca caute +colligebatur, & quod vitro arctius adhærebat, acido muriatico diluto +abluebatur & solutioni N. 5 addebatur. Massæ in temp. + 108 siccatæ +pondus =0,575. + +1. Massa diligenter aqua eluebatur & liquidum siphone secernebatur, +quo colatio evitaretur. Hæc aqua deinceps ad siccum vaporabat, supra +infundebatur alcohol, qui non solutum reliquit album terrestre = +0,025, quod experimentis infra enarrandis sulphatem calcis esse +reperi. + +2. Solutio alcoholina lente evaporabatur; fusca erat, & crystallos +muriatis natri facile agnoscibiles in reliqua massa fusca +deliquescibili dabat [3]. Pondus totius massæ = 0,150. In aqua +solvebatur, cui solutioni admistum ammoniacum purum nihil mutavit; sed +azotate barytæ præcipitatum efficiebatur, quod lotum siccatumque erat += 0,01. & azotate argenti præcipitatum cinereum, in lamella vitrea +supra ignem odorem empyreumaticum spargens, quo manifestatur extractum +vegetabile: id igitur coctione cum acido azotico conc. destruebatur; +quod hujus acidi supererat, ammoniaco dein saturabatur, quod primo +præcipitatum faciebat, mox solvebat; quapropter acidum muriaticum ad +saporem acidulum addebatur. Murias argenti bene elotus & siccatus +niveo fuit colore & pondere = 0,240. + + [3] Sales cum extracto conjunctos difficulter crystallisari, notisi + mum est. + +3. Ex reliqua solutionis parte argentum superfluum muriate ammoniaci +præcipitabatur: dein inspissabatur, nihilque acido oxalico tartaricove +afficiebatur; quapropter nec kali nec calcem habebat. + +4. Residuum ex lotione cum aqua N. 1 cum alcohole eluebatur, quod +evaporando dedit refinam odoram fuscam = 0,005. + +5. Residuum ex massa alcohole elota N. 4 acido muriatico diluto +solvebatur; solutio secernebatur, & quod solutum non erat, aqua +eluebatur, quæ dein solutioni admiscebatur. Hæc ad dimidiam partem +evaporata ammoniaco præcipitabatur; præcipitatum elotum fuit = 0,15. +Reliqua solutio, cum aqua lotionis, carbonete ammoniaci +præcipitabatur, quod carbonatem calcis = 0,125 dedit. Calcem fuisse +inde colligitur, quod cum acido sulphurico sal difficulter solubile +efficiebat, nec carbonare ammoniaci solvebatur; ideoque magnesia non +erat. + +6. Quod ammoniaco præcipitatum erat, in acido sulphurico solvebatur; +residua erat magnesia, quæ acid. sulph. dilato difficulter solvitur, +si pura est; pondus erat = 0,03. Acido muriatico soluta carbonate +ammoniaci procipitabatur [4] & mox ab eo solvebatur; quæ magnesiæ nota +est. + + [4] BERGMAN & secundum eum plures alii, magnesiæ ad acida + attractionem majorem statuunt quam ammoniaci. Alii negant; cum ex + acid. sulphurico ammoniaco præcipitetur. BERGMAN (In Opusculis T. 3 + p. 317 & 337) hoc præcipitatum inde oriri contendit quod in + solutione sal tripliciter compositum generaretur. Qua de re hæc + sequentia ipse sum expertus. Si Murias magnesiæ cum carbonate kali + præcipitatur, usque dum reagat alcali, & præcipitatum inde + separatur, præcipitari dein potest cum ammoniaco puro nova magnesiæ + portio. Idem evenit, si ordine inverso primo adhibetur ammoniacum + purum & deinde Carbonas kali. Sulphas magnesiæ carbonate kali totus + decomponitur; at si plus carbonatis kali additur, solvitur iterum + praecipitatum, & post horas quasdam crystalli formantur. Idem + evenit, si præcipitatio ope carbonatis ammoniaci perficitur. Etjam + ex muriate magnesiæ præcipitando formantur hi sales; si solutio + valde diluta est, nihil carbonate ammoniaci praecipitatur; si + aliquantom puri ammoniaci additur, præcipitatum oritur quod + carbonate ammoniaci, si sufficiens ejus quantitas adsit, solvitur & + crystallisatur eam in formam, quam BERGMAN, Opusc. T. 1 Tab. 1. + depinxit & carbonatis magnesiæ esse dixit; sed. ut ex allatis + sequitur, ammoniacum etjam continet, quod in auctiore calore + effugit, & magnesiæ carbonatem pulverulentum relinquit. Solutio + muriatis magnesiæ valde diluta non præcipitatur carbonate ammoniaci, + sed tantum si concentrata sit; tum autem præcipitatum est triplex + ille sal, cujus supra mentionem fecimus, sere difficulter + solubilis. Carbonates alcalium solvunt carbonatem magnesiæ, & + efficiunt sales crystallisabiles difficulter solubiles. Murias + ammoniaci carbonatem magnesiæ solvit, sed pars decomponitur & sal + triplex nascitur. Alcalia pura solvunt carbonatem magnesiæ ita, ut + se acido carbonico saturent, & quod superest carbonatis magnesiæ + solvant; quod de ammoniaco non valet; cum carbonas ammoniaci puram + magnesiam ita solvat, ut hæe primum ab ammoniaco rapiat ad se acidum + carbonicum. Fourcroy & Vauquelin, in analysi urinæ, Bulletin des + Sciences An. 1798 N. IX, propensitatem magnesiæ ad triplicem + conjunctionem cum ammoniaco & acido phosphorico memoraverunt. Hæc + magnesiæ proprietas accuratiore disquisitione digna esse vi detur. + +Solutio in acido sulphurico facta, ad siccum evaporabatur; quod dum +fiebat, crystalli sulphatis calcis formabantur: massa sicca +ustulabatur donec effugisset ac. sulphuricum; residui pondus = 0,125; +quæ ponderis auctio majori ferri oxidationi tribuenda esse videretur, +quam etjam color & vapores acidi sulphurosi indicabant. + +7. Massa usta lavabatur aqua, ex qua nec ammoniacum nec carbonates +alcalium aliquid præcipitabant. Dein ac. muriatico solvebatur, ex qua +solutione murias barytæ præcipitatum effecir, quod sulphatem calcis = +0,02 adhuc remansisse indicabat. Etjam oxalas kali calcis præsentiam +docebat. Puro ammoniaco oxidum ferri purum præcipitabatur = 0,10. + +8. Solutio N. 5, ex qua calx carbonate ammoniaci præcipitate erat, in +siccum evaporabatur; cum acido sulphurico miscebatur & urebatur donec +acid, muriaticum effugisset; iterum solvebatur, & ammoniaco +præcipitabatur; quo secernebatur magnesia = 0,02. + +9. Quod post solutionem in acido muriatico supererat, aqua difficulter +solvebatur; at aqua postquam diutius superinfusa mansisset, & +solutione barytæ & acid. oxalico præcipitabatur; coctum in carbonate +natri generavit sulphatem natri, & quod non solvebatur, effervescebat +aliquantulum, adfuso acido quodam; fuit igitur sulphas calcis = 0,140. + +Hæ omnes rationes si conferuntur; animadvertitur auctio = 0,040, quæ +tribuenda est iis particulis, quæ ex vase, in quo facta erat +evaporatio, acido muriatico eluebantur. + +Salis N. 2 pondus erat = 0,150; murias argenti = 0,240 continet ac. +muriaticum = 0,043, quod ad plenam saturarionem requirit natrum = +0,065 & aquam ad crystallisandum = 0,022, quo quantitas muratis narri +invenitur = 0,130. Sulphas barytæ, ibidiem, = 0,010 continet ac. +sulphuricum = 0,003; quod saturatur natro = 0,005, ex quo quantitas +sulphatis natri = 0,08. Residuum fuit extractum & aqua & alcohole +solubile = 0,012. + +Sequens tabula exhiber, quantum ex meis quidem experimentis concludere +licuit, quantitates corporum in quovis hujus aquæ cantharo solutorum; +cui adjungitur tabula Cel. Prof. BERGMAN, loco supra citato allata. + + Secundum experimenta Secundum mea + BERGMANNI + Gas acidi carbonici - 6 p. c. Gas ac. carb. + Gas hydr. sulph. - 8 cum gase hydr. + sulph. - 6 p. c. + Aër athmosph. - 0,5 + ----- ----- + 14 6 1/2 + Murias natri - 0,005 Murias natri - 0,026 + Oxidum ferri - 0,056 Oxid. ferri - 0,020 + Extractum mucil. - 0,019 Extract. muc. - 0,003 + - - - - Sulphas natri - 0,001 + - - - - Sulphas calcis - 0,037 + - - - - Carbonas calc. - 0,025 + - - - - Carb. magnes. - 0,010 + - - - - Resinæ - 0,001 + Murias calcis - 0,009 - - - + ----- ----- + 0,089 0,123 + + + + +Fons Medius + + +In ipso fere plano soli circumjacentis scatet; reliqui duo +depressiores. Aqua per duo foramina crateris emittitur, ideoque fere +semper turbida est. Temperatura variat. D 1 Junii erat in fundo +7°; +in superficie 7,°5; in atmosphæra 8° vel 9° D. 30 Julii in fundo 9,5 +in superficie 10,° in atmosphæra 19° vel 20°. Quantitas gasium per +cantharum aquæ hujus fontis est 1 1/2 p. cub. major, quam reliquorum; +odore hydrogenii sulph. fortiori & quadam virtute laxante prædita est. +Ejus partes constitutivæ eædem sunt, ac fontis supra descripti, +excepto, quod minus ferri (= 0,015) & carbonatis calcis (= 0,080) +habet, quod etjam quantitatem acidi carbonici minorem indicare +videtur. + + + + +Fons supremus. + + +Situs hujus fontis editior est, quam ceterorum. Sapor veteris fontis +sapori similis est. Reactio eadem. Temperatura variat. D. 1 Jun. erat +in fundo + 6,°5; in superficie 7.° D. 30 Jul. in fundo + 8° in +superficie 9.° Ferri quantitas eadem est ac in vetere fonte, sulphatis +calcis major (= 0,045); carbonatis calcis & magnesiæ minor. Sales +reliqui sunt iidem in omnibus his fontibus. + + + + +Limus Medeviensis. + + +Non admodum profunde sub ipsa soli superficie reperitur. Scripturam +azotate plumbi factam afficit. Schidiis & aliis reliquiis +vegetabilibus immixtus est. Ustione duas partes tertias ponderis +perdit; residuum constat ex ferro, silice & sulphate calcis. Sulphatem +ferri, ut limus Lokaënsis, non continet. Una ejus tertia pars est +extractiva, & alkohole & aqua solubilis. + + + + +Fons Lokaënsis. + + +Ejus partes constitutivas eadem fere ratione, qua fontium +Medeviensium, exploratas has sequentes reperi. + + Gas Hydrog. sulph. & perpaullulum + Gasis acidi carbonici - - 2 p. c. + Aër atmospæricus - - 3,5 + ex quo gas oxigenium - 0,5 + & gas azotum - 3,0 + ------ + 5,5 p. c. + Carbonas calcis - - 0,0042 + Carbonas magnesiæ - - 0,0035 + Silex - - 0,0107 + Sulphas calcis - - 0,0023 + Murias natri - - 0,0055 + Extractivum - - 0,0014 + Aliquantulum resinæ - - + ------ + per Cantharum 0,0276 + + + + +Limus Lokaënsis, + + + In quaque libra continentur + Gas ac. carb. & hydrog. sulph. - 2,6 + Aër atmosphæricus - 0,3 + Gas hydrogenium carbonatum - 0,8 + ----- + 3,7 p. cub. + Aquosum - 9,5 lod. + Limus siccatus = 4, continet + Extractum - 0,045 + Sulphas calcis - 0,010 + Sulphas ferri - 0,005 + Combustibilia - 1,402 + Oxidum ferri - 0,172 + Argilla - 0,075 + Carbonas magnesiæ - 0,020 + Silex - 2,232 + Aliquantulum carb. calcis - + ----- + 3,961 + Addito quod deficit 0,039 + ----- + 4,000 + + + +End of text. + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Nova analysis aquarum Medeviensium +by Jöns Jacob Berzelius + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK NOVA ANALYSIS AQUARUM MEDEVIENSIUM *** + +***** This file should be named 10054-8.txt or 10054-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/1/0/0/5/10054/ + +Produced by Lars Aronsson and the Project Runeberg + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS," WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + +Each eBook is in a subdirectory of the same number as the eBook's +eBook number, often in several formats including plain vanilla ASCII, +compressed (zipped), HTML and others. + +Corrected EDITIONS of our eBooks replace the old file and take over +the old filename and etext number. The replaced older file is renamed. +VERSIONS based on separate sources are treated as new eBooks receiving +new filenames and etext numbers. + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + +EBooks posted prior to November 2003, with eBook numbers BELOW #10000, +are filed in directories based on their release date. If you want to +download any of these eBooks directly, rather than using the regular +search system you may utilize the following addresses and just +download by the etext year. + + http://www.ibiblio.org/gutenberg/etext06 + + (Or /etext 05, 04, 03, 02, 01, 00, 99, + 98, 97, 96, 95, 94, 93, 92, 92, 91 or 90) + +EBooks posted since November 2003, with etext numbers OVER #10000, are +filed in a different way. The year of a release date is no longer part +of the directory path. The path is based on the etext number (which is +identical to the filename). The path to the file is made up of single +digits corresponding to all but the last digit in the filename. For +example an eBook of filename 10234 would be found at: + + https://www.gutenberg.org/1/0/2/3/10234 + +or filename 24689 would be found at: + https://www.gutenberg.org/2/4/6/8/24689 + +An alternative method of locating eBooks: + https://www.gutenberg.org/GUTINDEX.ALL + + diff --git a/old/10054-8.zip b/old/10054-8.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..f1f7470 --- /dev/null +++ b/old/10054-8.zip diff --git a/old/10054.txt b/old/10054.txt new file mode 100644 index 0000000..dda277b --- /dev/null +++ b/old/10054.txt @@ -0,0 +1,920 @@ +The Project Gutenberg EBook of Nova analysis aquarum Medeviensium +by Joens Jacob Berzelius + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Nova analysis aquarum Medeviensium + +Author: Joens Jacob Berzelius + +Release Date: November 16, 2003 [EBook #10054] + +Language: Latin + +Character set encoding: ISO Latin-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK NOVA ANALYSIS AQUARUM MEDEVIENSIUM *** + + + + +Produced by Lars Aronsson and the Project Runeberg + + + + +"Nova analysis aquarum Medeviensium" is a scientific paper in Latin +about the quality of the water of the health spa at Medevi in Sweden, +published in 1800 by Swedish chemist Joens Jacob Berzelius (1779-1848). + +This e-text was produced for Project Gutenberg from Project Runeberg's +digital facsimile edition, available at http://runeberg.org/berzaqua/ + +This is a plain text file using the ISO 8859-1 (Latin-1) character set +(E,e = E,e-acute; A,a = A,a-ring; Ae,ae = A,a-umlaut; Oe,oe = O,o-umlaut). + +Project Runeberg publishes free digital editions of Nordic literature. +We need more volunteers like you. Learn more at http://runeberg.org/ + + + + + Regio Collegio Medico + Sacrum. + + NOVA ANALYSIS + AQUARUM MEDEVIENSIUM + + Quam + Venia ampliss. ord. philos. + p. p. + Praeses + Mag. A. G. EKEBERG + chem. Adjunctus + Reg. Acad. Scient. Stockh. Membr. + ET + AUCTOR + JACOBUS BERZELIUS + Ostrog. Stip. Strandb. + In audit Gust. Maj. D. VI Decemb. MDCCC. + + Upsaliae + Litteris Joh. Fr. Edman, Reg. Acad. Typogr. + + + + +Table of Contents + +Nova analysis aquarum Medeviensium +Vetus sive insimus fons +Fons Medius +Fons supremus +Limes Medeviensis +Fons Lokaensis +Limus Lokaensis + + + + +NOVA ANALYSIS AQUARUM MEDEVIENSIUM + + +Aquae Medevienses a Cel. BERGMAN primum justa & consummata analysi +chemica exploratae sunt. In actis Reg. Acad. Scient. Holm. An. 1783. P. +4, p. 218, hanc suam disquisitionem exposuit. Sed Cel. Medicus S. R. +M. Primarius etc. D. Doct. S. HEDIN, hujus institutionis praefenti +tempore curator (Brunns Intendent,) cum variare interdum naturam +fontium & elementorum rationem, assiduis nobilissimorum chemicorum +investigationibus confirmatum esse, & in recentissimis praeterea chemiae +profectibus majora ad disquisitiones hujus generis subtilius +instituendas subsidia esse posita reputaverit, aestate superiori novam +analysin suscipiendam esse censuit; eamque mihi, ad Medevi vices +Chirurgi, ejus auspicio, tunc gerenti, mandavit. Quam cura +diligentiaque quanta maxima potuerim peractam, propter magnam ab +experientia summi viri discrepantiam, eorum. qui his rebus student, +judicio esse submittendam existimavi. Et cum etjam celebratum Loka +fontem limumque, antea rite consummateque non examinatum, eadem hac +praeterita aestate, ab ejus curatore D:o Doct. etc. ASCHAN sollicitatus, +adcurate sim perscrutatus, brevem ejus descriptionem, reservata in +aliam occasionem copiosiori experimentorum expositione, adjungere, ob +materiae similitudinem, institui. + +Ex tribus fontibus, quibus jam uti licet, unus tantum, & is infimus, +ante nostram aetatem scaturivit. Olim quidem tres etjam numero fuerunt +fontes; duo autem reliqui, quos Cel. BERGMAN Roedbrunn & Dahlbrunn +appellat, jam ita cessaverunt, ut ne locum quidem ubi siti fuerint, +reperire potuerim. At curante Cel. HEDIN alii duo nuper aperti sunt & +aediculis belle superstructis hoc anno consummatis, tecti; ut +pauperibus usui essent, quibus antea circa horam tertiam matutinam +surgendi, necessitas erat, ne ex unica scaturigine petita aqua +opulentioribus ad horam sextam fontem adeuntibus deesset. + + + + +Vetus sive infimus fons. + + +Situs ejus est aliquanto depressior, ita tamen ut defluxus sit +facilis. Intra aedificium alto muro circumdatur, qui ad aequabile frigus +conservandum plurimum confert. Profundus est V pedes. Cantharos +circiter LX per horam effundit, cli temporisque varietate parum +affectus. Temperatura in superficie + 6,5; ad fundum 6, intra menses +aestivos non mutata. Sapor asper, multis nauseosus. Odor concussione +exprimitur hepaticus. In aperto vase sensim oxidum ferri demittit, & +odorem saporemque asperum perdit. Tincturam Heliotropii rubefacit, at +non post coctionem ferrive demissionem. Calce soluta turbatur, sed non +post coctionem. Acidum carbonicum in aqua ita prodi docent, si primo +calcis solutionem turbaverit, uberius autem adfusa solverit quae +praecipitata erant; quod vero hic non incidit, cum ferrum etjam +praecipitetur, ex quo praecipitarum flavescit; in aqua autem nihil vel +parum adsir liberi acidi carbonici. Cum acido sulphurico forti nulla +effervescentia. Solutiones Fernambuci aut Curcumae non mutatae. Cum ac. +gallaceo color violaceus; prussiate kali caeruleus purissimus; ex quo +post quietem XXIV horarum prussias ferri depositus; utrumque in aqua +cocta inefficax. Acidum oxalicum paullulum permutavit, sed non in +cruda solum, verum etjam in cocta; quod sulphatem calcis prodit. +Carbonas kali nihil. Natrum purum post horas XXIV luteolum +praecipitatum effecit. Similiter ammoniacum. Aliquantulum ac. azotici +in aquae portionem instillabatur, quae dein azotate barytae +praecipitabatur: pauxillum illud, quod post h. XXIV demissum erat, inde +separabatur, quo facto aqua azotate argenti praecipitabatur; hoc +praecipitatum suisse muriatem argenti exinde colligimus, quod luci +expositum nigrescebat; quod in carbonatibus argenti non accidit. +Azotas hydrargyri frigide praeparatus album dedit & subtile +praecipitatum, ad labra vitri adhaerens, & vix sensibile antequam aqua +effusa, vitrum aruisser. Azotas hydr. calide praeparatus & azotas +plumbi praecipitata fecerunt e luteo candicantia. Ad detegendum in aqua +hydrogenium sulphuratum multa sunt a chemicis proposita, at pleraque +non nisi in aquis saturatoribus efficacia. Ejusmodi sunt: argentum +metallicum; sed in fonte suspensus nummus argenteus bene politus post +IIX dies aeque splendebat; oxidum arsenici album; id vero in hac aqua +aequali tempore nihil passum est; acidum azoticum conc. quod, +hydrogenium oxidando sulphur praecipitare docent; illud autem heic +nihil tale effecit. Nihilominus olfactus hydrogenii sulphurati in hac +aqua index certissimus est. Azotas plumbi in forma sicca ad hydr. +sulph. valde sensibilis est; at solurus, propter suam ad aquam +attractionem, sulphure difficilius decomponitur. Scribebam autem hac +solutione in charta, quae vasi, in quo aqua fontana evaporaretur, +superimponebatur: vas sensim calefactum est, ut gas hydr. sulph. +quantum fieri posset siccum eliceretur: qua re etjam factum est, ut +litterae seriptae, pro varia gasis siccitate, quibusdam in locis +metallice splenderent & nigrescerent; aliis magis minusve perspicuae, +aliis non observabiles essent. + +Post haec experimenta praecursoria, nostra in eo verfat, est opera, ut +quae in hac aqua soluta sint gasia fecernerentur. Quantum aquae +Cantharus unus capere potest [1] in vas retortum vitreum instillabatur +ejus magnitudinis, ut tertia pars vacua maneret: orificium subere +obturabatur, per quod aptatus erat tubus vitreus; cui vesica arcte +adligabatur. Tubus ad apparatum pneumaticium ducebat. Aqua, qua hunc +appatatum impleveram, quartam horae partem cocta erat, & jam intra +temperaturam + 85 & 100, igne subtus facto, servabatur. Supra enim +in recipulo pneumatico olei stratum fluitabat, ne, experimento +peracto, gas ab aqua refrigerata imbiberetur. Quamquam aqua, ut +diximus, antea diu servisset, bullae tamen aeris jam exinde per oleum +adscendentes animadvertebantur, ex cucurbita non venientes. Gas, quod +in apparatu pneumatico, postquam aqua in cucurbita horae tres quartas +partes servisset, receptum erat, minoris aliquanto voluminis fuit eo, +quod supra aquam in cucurbita fuerat, utroque in eadem temperatura +menso; ex quo sequitur, vapores aquosos non omnem ex superiori +cucurbitae parte aerem expulisse; quapropter hac methodo nihil certi de +quantitate naturave gasium in aqua fontana solutorum eruere +licet. Alia igitur utendum erat. Nec apparatum a Cel. BERGMAN (Om +Bitter-, Selzer-, Spa- och Pyrmontervattens halt och tillredning, Sec. +8. Fig. 1.) comparare poteram. Hanc igitur, scopo, ut videtur, optime +inservientem experiundi rationem inveni. Orificium lagenae vitreae, +adcurate ejus capacitatem emensus, subere optimo obturabam, per quod +tubus vitreus, ut in experimentis pneumaticis solet, curvatus +ingerebatur ita, ut altera ejus extremitas ultra suber in lagena non +exstaret. Et lagena & huic ita adjunctus tubus aqua examinanda +implebantur, ne minima quidem aeris atmosphaerici bulla observabili +relicta. Lagena ad commissuram luto vesicaque rite munita, in balneo +arenae ponebatur. Apparatu pneumatico eodem as supra utebar; sed jam +aqua plus horam ante initium experimenti fervisser. (Vas, in quo +fervebat, ejus capacitatis erat, ut quod exhalaret cruda aqua +compensare opus non esset). In ipso recipulo apparatus aqua, ut ante, +oleo operiebatur. Huic methodo aliquis objicere forsitan posset, +aquam fontanam in lagena calore valde dilatari ante quam gasia exinde +abeant; ita partem expelli & amitti. Sed ubi haec pars aquae venerit in +aquam bullientem apparatus pneumatici sub recipulum, gasia, quibus +praegnans est, mox hujus calore in formam nativam restituta, effugere +nequeunt. Postquam horae dimidium aqua in lagena fervisset, +summovebatur sensim ignis ad cautam refrigerationem. In temperatura ++17 volumen gasium dimensum fuit 6,5 pollicum cubicorum decimalium +pro quoque cantharo. Cel. BERGMAN 14 p. cub. ex. Cantharo +accepit. Haec discrepantia experimentum pluries iterare jussit; idem +autem semper fuit eventus, si aberrationem 1/2 vel 3/4 +p. c. exceperis, tribuendam temperaturae , quam omnino aequalem obtinere +non poteram. Iuncturam autem nec rimis latentibus fefellisse, tum +illius post singula experimenta sollicita exploratio demonstravit, cum +regressus aquae ex apparatu pneumatico in lagenam frigescentem. + + [1] Hoc loco & in sequentibas mensura coronata & accurate explorata + utebar. + +Ad vulgare praescriptum solutio calcis in gase his experimentis +collecto collocabatur. Post XXXVI horas ex 6,5 p. c. dimidius tantum +restabat, quam aera esse atmosphaericum gas azoticum oxigenatum +indicavit. Quorsum igitur gas hydrogenium sulphuratum, quod aquae +inesse certo sciebam? Id quo intelligerem, lagenam, hoc gase, +praeparato ex sulphureto ferri ac acido sulphurico diluto, impletam +supra calcem aqua solutam collocavi. Post XIV horas X p. c. absorpti +erant; supererat unus cum dimidio p. c., post XXIV horas nihil +diminutus; quem esse atmosphaericum, gase azotico oxigenato +exploravi. Gas hydr. sulph. & gas acidi carbonici ad aequalia volumina +commixta & eidem experimento subjecta, ab aqua calcarea, uno +p. c. relicto,. absorbebantur. Solutionis calcareae in his +experimentis, & praecipue in superiori, color erat luteoalbidus, odor +saporque sulphureti calcarei; solutio sensim sulphatem calcis +deponendo turbabatur, quod tamen in posteriori propter carbonatem +calcis simul praecipitatum discerni non poterat. Ex quibus +intelligitur, diminutionem supra descriptam gasis aquae examinandae non +acido tantum carbonico sed gasi etjam hydr. sulph. esse tribuendam. +Horum igitur gasium quantitates alia via dignoscendae sunt. Eum in +finem unum aquae fontanae Cantharum in vase operto calce praecipitabam; +praecipitatum, cujus pondus erat = 0,085 [2] ex oxido ferri = 0,020, +carbonate calcis magnesiaeque aquae proprio, aliis experimentis noto = +0,035, & carbonate calcis jam generato, cujus igitur pondus = 0,030, +constabat. Si pondera carbonatis calcis & acidi carb. quod continet, +sunt inter se = 100:43, oritur exinde pondus acidi carbonici ex aqua +fontana recepti = 0,014; ex quo tamen volumen gasis ejus haud facile +inveniri potest. + + [2] Unitas ponderis per totam banc disfertationem = 1/4 lod + viktualie-vigt = 1 drachma 7 1/2 gr. = 1 centner prober-vigt. + +Unde autem oritur hujus aquae gas hydrogenium sulphuratum? In quibusdam +aquis non dubium est quin originem debeat sulphureto calcis, quod, dum +ex aqua oxidatur, ideoque gas hydrogenium generat, illi sulphuris +aliquid tradit; ipsum autem in sulphatem calcis transit, qui circum +tales fontes, forma pulveris albi, se manifestat. In aqua Medeviensi +sulphas quidem calcis adest, quem primo sulphuretum fuisse posse, +deinde vero oxidatum, hoc gas, ut diximus, produxisse, haud quidem +districte negaverim, vero tamen similius esse existimaverim, a stratis +corporum organicorum putrefactorum vel putrescentium, per quae vena +transit, idem illud gas originem duxisse, quippe quod destructione +animalium vegetabiliumque generari, ideoque ex stagnosis limosisque +locis, praesertim commotione quadam facta, exhalari noverimus. Per hanc +hypothesin explicatur etjam ortus gasis hydrogenii carbonati, quod in +hoc & pluribus aliis Sveciae fontibus adesse, cum alia fere desint +ipsius indicia, sapor peculiaris certe arguit; quamquam ejus +quantitas, propter minorem in aqua solubilitatem longe minor sit, +necesse est; nec determinari potest nisi combustione; quam experiri, +defectus instrumentorum prohibuit. + +Ex quovis fonte V Cantharos, in vase vitreo, unum cum dimidio +cancharum capiente, singulos vaporare curavi. Massa sicca caute +colligebatur, & quod vitro arctius adhaerebat, acido muriatico diluto +abluebatur & solutioni N. 5 addebatur. Massae in temp. + 108 siccatae +pondus =0,575. + +1. Massa diligenter aqua eluebatur & liquidum siphone secernebatur, +quo colatio evitaretur. Haec aqua deinceps ad siccum vaporabat, supra +infundebatur alcohol, qui non solutum reliquit album terrestre = +0,025, quod experimentis infra enarrandis sulphatem calcis esse +reperi. + +2. Solutio alcoholina lente evaporabatur; fusca erat, & crystallos +muriatis natri facile agnoscibiles in reliqua massa fusca +deliquescibili dabat [3]. Pondus totius massae = 0,150. In aqua +solvebatur, cui solutioni admistum ammoniacum purum nihil mutavit; sed +azotate barytae praecipitatum efficiebatur, quod lotum siccatumque erat += 0,01. & azotate argenti praecipitatum cinereum, in lamella vitrea +supra ignem odorem empyreumaticum spargens, quo manifestatur extractum +vegetabile: id igitur coctione cum acido azotico conc. destruebatur; +quod hujus acidi supererat, ammoniaco dein saturabatur, quod primo +praecipitatum faciebat, mox solvebat; quapropter acidum muriaticum ad +saporem acidulum addebatur. Murias argenti bene elotus & siccatus +niveo fuit colore & pondere = 0,240. + + [3] Sales cum extracto conjunctos difficulter crystallisari, notisi + mum est. + +3. Ex reliqua solutionis parte argentum superfluum muriate ammoniaci +praecipitabatur: dein inspissabatur, nihilque acido oxalico tartaricove +afficiebatur; quapropter nec kali nec calcem habebat. + +4. Residuum ex lotione cum aqua N. 1 cum alcohole eluebatur, quod +evaporando dedit refinam odoram fuscam = 0,005. + +5. Residuum ex massa alcohole elota N. 4 acido muriatico diluto +solvebatur; solutio secernebatur, & quod solutum non erat, aqua +eluebatur, quae dein solutioni admiscebatur. Haec ad dimidiam partem +evaporata ammoniaco praecipitabatur; praecipitatum elotum fuit = 0,15. +Reliqua solutio, cum aqua lotionis, carbonete ammoniaci +praecipitabatur, quod carbonatem calcis = 0,125 dedit. Calcem fuisse +inde colligitur, quod cum acido sulphurico sal difficulter solubile +efficiebat, nec carbonare ammoniaci solvebatur; ideoque magnesia non +erat. + +6. Quod ammoniaco praecipitatum erat, in acido sulphurico solvebatur; +residua erat magnesia, quae acid. sulph. dilato difficulter solvitur, +si pura est; pondus erat = 0,03. Acido muriatico soluta carbonate +ammoniaci procipitabatur [4] & mox ab eo solvebatur; quae magnesiae nota +est. + + [4] BERGMAN & secundum eum plures alii, magnesiae ad acida + attractionem majorem statuunt quam ammoniaci. Alii negant; cum ex + acid. sulphurico ammoniaco praecipitetur. BERGMAN (In Opusculis T. 3 + p. 317 & 337) hoc praecipitatum inde oriri contendit quod in + solutione sal tripliciter compositum generaretur. Qua de re haec + sequentia ipse sum expertus. Si Murias magnesiae cum carbonate kali + praecipitatur, usque dum reagat alcali, & praecipitatum inde + separatur, praecipitari dein potest cum ammoniaco puro nova magnesiae + portio. Idem evenit, si ordine inverso primo adhibetur ammoniacum + purum & deinde Carbonas kali. Sulphas magnesiae carbonate kali totus + decomponitur; at si plus carbonatis kali additur, solvitur iterum + praecipitatum, & post horas quasdam crystalli formantur. Idem + evenit, si praecipitatio ope carbonatis ammoniaci perficitur. Etjam + ex muriate magnesiae praecipitando formantur hi sales; si solutio + valde diluta est, nihil carbonate ammoniaci praecipitatur; si + aliquantom puri ammoniaci additur, praecipitatum oritur quod + carbonate ammoniaci, si sufficiens ejus quantitas adsit, solvitur & + crystallisatur eam in formam, quam BERGMAN, Opusc. T. 1 Tab. 1. + depinxit & carbonatis magnesiae esse dixit; sed. ut ex allatis + sequitur, ammoniacum etjam continet, quod in auctiore calore + effugit, & magnesiae carbonatem pulverulentum relinquit. Solutio + muriatis magnesiae valde diluta non praecipitatur carbonate ammoniaci, + sed tantum si concentrata sit; tum autem praecipitatum est triplex + ille sal, cujus supra mentionem fecimus, sere difficulter + solubilis. Carbonates alcalium solvunt carbonatem magnesiae, & + efficiunt sales crystallisabiles difficulter solubiles. Murias + ammoniaci carbonatem magnesiae solvit, sed pars decomponitur & sal + triplex nascitur. Alcalia pura solvunt carbonatem magnesiae ita, ut + se acido carbonico saturent, & quod superest carbonatis magnesiae + solvant; quod de ammoniaco non valet; cum carbonas ammoniaci puram + magnesiam ita solvat, ut haee primum ab ammoniaco rapiat ad se acidum + carbonicum. Fourcroy & Vauquelin, in analysi urinae, Bulletin des + Sciences An. 1798 N. IX, propensitatem magnesiae ad triplicem + conjunctionem cum ammoniaco & acido phosphorico memoraverunt. Haec + magnesiae proprietas accuratiore disquisitione digna esse vi detur. + +Solutio in acido sulphurico facta, ad siccum evaporabatur; quod dum +fiebat, crystalli sulphatis calcis formabantur: massa sicca +ustulabatur donec effugisset ac. sulphuricum; residui pondus = 0,125; +quae ponderis auctio majori ferri oxidationi tribuenda esse videretur, +quam etjam color & vapores acidi sulphurosi indicabant. + +7. Massa usta lavabatur aqua, ex qua nec ammoniacum nec carbonates +alcalium aliquid praecipitabant. Dein ac. muriatico solvebatur, ex qua +solutione murias barytae praecipitatum effecir, quod sulphatem calcis = +0,02 adhuc remansisse indicabat. Etjam oxalas kali calcis praesentiam +docebat. Puro ammoniaco oxidum ferri purum praecipitabatur = 0,10. + +8. Solutio N. 5, ex qua calx carbonate ammoniaci praecipitate erat, in +siccum evaporabatur; cum acido sulphurico miscebatur & urebatur donec +acid, muriaticum effugisset; iterum solvebatur, & ammoniaco +praecipitabatur; quo secernebatur magnesia = 0,02. + +9. Quod post solutionem in acido muriatico supererat, aqua difficulter +solvebatur; at aqua postquam diutius superinfusa mansisset, & +solutione barytae & acid. oxalico praecipitabatur; coctum in carbonate +natri generavit sulphatem natri, & quod non solvebatur, effervescebat +aliquantulum, adfuso acido quodam; fuit igitur sulphas calcis = 0,140. + +Hae omnes rationes si conferuntur; animadvertitur auctio = 0,040, quae +tribuenda est iis particulis, quae ex vase, in quo facta erat +evaporatio, acido muriatico eluebantur. + +Salis N. 2 pondus erat = 0,150; murias argenti = 0,240 continet ac. +muriaticum = 0,043, quod ad plenam saturarionem requirit natrum = +0,065 & aquam ad crystallisandum = 0,022, quo quantitas muratis narri +invenitur = 0,130. Sulphas barytae, ibidiem, = 0,010 continet ac. +sulphuricum = 0,003; quod saturatur natro = 0,005, ex quo quantitas +sulphatis natri = 0,08. Residuum fuit extractum & aqua & alcohole +solubile = 0,012. + +Sequens tabula exhiber, quantum ex meis quidem experimentis concludere +licuit, quantitates corporum in quovis hujus aquae cantharo solutorum; +cui adjungitur tabula Cel. Prof. BERGMAN, loco supra citato allata. + + Secundum experimenta Secundum mea + BERGMANNI + Gas acidi carbonici - 6 p. c. Gas ac. carb. + Gas hydr. sulph. - 8 cum gase hydr. + sulph. - 6 p. c. + Aer athmosph. - 0,5 + ----- ----- + 14 6 1/2 + Murias natri - 0,005 Murias natri - 0,026 + Oxidum ferri - 0,056 Oxid. ferri - 0,020 + Extractum mucil. - 0,019 Extract. muc. - 0,003 + - - - - Sulphas natri - 0,001 + - - - - Sulphas calcis - 0,037 + - - - - Carbonas calc. - 0,025 + - - - - Carb. magnes. - 0,010 + - - - - Resinae - 0,001 + Murias calcis - 0,009 - - - + ----- ----- + 0,089 0,123 + + + + +Fons Medius + + +In ipso fere plano soli circumjacentis scatet; reliqui duo +depressiores. Aqua per duo foramina crateris emittitur, ideoque fere +semper turbida est. Temperatura variat. D 1 Junii erat in fundo +7 deg.; +in superficie 7, deg.5; in atmosphaera 8 deg. vel 9 deg. D. 30 Julii in fundo 9,5 +in superficie 10, deg. in atmosphaera 19 deg. vel 20 deg.. Quantitas gasium per +cantharum aquae hujus fontis est 1 1/2 p. cub. major, quam reliquorum; +odore hydrogenii sulph. fortiori & quadam virtute laxante praedita est. +Ejus partes constitutivae eaedem sunt, ac fontis supra descripti, +excepto, quod minus ferri (= 0,015) & carbonatis calcis (= 0,080) +habet, quod etjam quantitatem acidi carbonici minorem indicare +videtur. + + + + +Fons supremus. + + +Situs hujus fontis editior est, quam ceterorum. Sapor veteris fontis +sapori similis est. Reactio eadem. Temperatura variat. D. 1 Jun. erat +in fundo + 6, deg.5; in superficie 7. deg. D. 30 Jul. in fundo + 8 deg. in +superficie 9. deg. Ferri quantitas eadem est ac in vetere fonte, sulphatis +calcis major (= 0,045); carbonatis calcis & magnesiae minor. Sales +reliqui sunt iidem in omnibus his fontibus. + + + + +Limus Medeviensis. + + +Non admodum profunde sub ipsa soli superficie reperitur. Scripturam +azotate plumbi factam afficit. Schidiis & aliis reliquiis +vegetabilibus immixtus est. Ustione duas partes tertias ponderis +perdit; residuum constat ex ferro, silice & sulphate calcis. Sulphatem +ferri, ut limus Lokaensis, non continet. Una ejus tertia pars est +extractiva, & alkohole & aqua solubilis. + + + + +Fons Lokaensis. + + +Ejus partes constitutivas eadem fere ratione, qua fontium +Medeviensium, exploratas has sequentes reperi. + + Gas Hydrog. sulph. & perpaullulum + Gasis acidi carbonici - - 2 p. c. + Aer atmospaericus - - 3,5 + ex quo gas oxigenium - 0,5 + & gas azotum - 3,0 + ------ + 5,5 p. c. + Carbonas calcis - - 0,0042 + Carbonas magnesiae - - 0,0035 + Silex - - 0,0107 + Sulphas calcis - - 0,0023 + Murias natri - - 0,0055 + Extractivum - - 0,0014 + Aliquantulum resinae - - + ------ + per Cantharum 0,0276 + + + + +Limus Lokaensis, + + + In quaque libra continentur + Gas ac. carb. & hydrog. sulph. - 2,6 + Aer atmosphaericus - 0,3 + Gas hydrogenium carbonatum - 0,8 + ----- + 3,7 p. cub. + Aquosum - 9,5 lod. + Limus siccatus = 4, continet + Extractum - 0,045 + Sulphas calcis - 0,010 + Sulphas ferri - 0,005 + Combustibilia - 1,402 + Oxidum ferri - 0,172 + Argilla - 0,075 + Carbonas magnesiae - 0,020 + Silex - 2,232 + Aliquantulum carb. calcis - + ----- + 3,961 + Addito quod deficit 0,039 + ----- + 4,000 + + + +End of text. + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Nova analysis aquarum Medeviensium +by Joens Jacob Berzelius + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK NOVA ANALYSIS AQUARUM MEDEVIENSIUM *** + +***** This file should be named 10054.txt or 10054.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/1/0/0/5/10054/ + +Produced by Lars Aronsson and the Project Runeberg + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS," WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + +Each eBook is in a subdirectory of the same number as the eBook's +eBook number, often in several formats including plain vanilla ASCII, +compressed (zipped), HTML and others. + +Corrected EDITIONS of our eBooks replace the old file and take over +the old filename and etext number. The replaced older file is renamed. +VERSIONS based on separate sources are treated as new eBooks receiving +new filenames and etext numbers. + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + +EBooks posted prior to November 2003, with eBook numbers BELOW #10000, +are filed in directories based on their release date. If you want to +download any of these eBooks directly, rather than using the regular +search system you may utilize the following addresses and just +download by the etext year. + + http://www.ibiblio.org/gutenberg/etext06 + + (Or /etext 05, 04, 03, 02, 01, 00, 99, + 98, 97, 96, 95, 94, 93, 92, 92, 91 or 90) + +EBooks posted since November 2003, with etext numbers OVER #10000, are +filed in a different way. The year of a release date is no longer part +of the directory path. The path is based on the etext number (which is +identical to the filename). The path to the file is made up of single +digits corresponding to all but the last digit in the filename. For +example an eBook of filename 10234 would be found at: + + https://www.gutenberg.org/1/0/2/3/10234 + +or filename 24689 would be found at: + https://www.gutenberg.org/2/4/6/8/24689 + +An alternative method of locating eBooks: + https://www.gutenberg.org/GUTINDEX.ALL + + diff --git a/old/10054.zip b/old/10054.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..e42390a --- /dev/null +++ b/old/10054.zip |
