diff options
| -rw-r--r-- | 42302-0.txt | 390 | ||||
| -rw-r--r-- | 42302-0.zip | bin | 60200 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 42302-8.txt | 5167 | ||||
| -rw-r--r-- | 42302-8.zip | bin | 59938 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 42302-h.zip | bin | 63970 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/42302-0.txt | 5165 | ||||
| -rw-r--r-- | old/42302-0.zip | bin | 60200 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/42302-8.txt | 5167 | ||||
| -rw-r--r-- | old/42302-8.zip | bin | 59938 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/42302-h.zip | bin | 63970 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/42302-h/42302-h.htm | 5649 | ||||
| -rw-r--r-- | old/readme.htm | 13 |
12 files changed, 2 insertions, 21549 deletions
diff --git a/42302-0.txt b/42302-0.txt index 1c50e82..05008c6 100644 --- a/42302-0.txt +++ b/42302-0.txt @@ -1,32 +1,4 @@ -The Project Gutenberg EBook of Digters uit Suid-Afrika, by -Jan F. E. Celliers and J. D. du Toit and C. Louis Leipoldt and D. F. Malherbe - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org/license - - -Title: Digters uit Suid-Afrika - Bloemlesing uit die poësie van die Twede Afrikaanse-Taalbeweging - -Author: Jan F. E. Celliers - J. D. du Toit - C. Louis Leipoldt - D. F. Malherbe - -Editor: E. C. Pienaar - -Release Date: March 10, 2013 [EBook #42302] - -Language: Afrikaans - -Character set encoding: UTF-8 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DIGTERS UIT SUID-AFRIKA *** - - - +*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 42302 *** Produced by Steffen Haugk @@ -4804,362 +4776,4 @@ the authors or editors, have been put right. End of the Project Gutenberg EBook of Digters uit Suid-Afrika, by Jan F. E. Celliers and J. D. du Toit and C. Louis Leipoldt and D. F. Malherbe -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DIGTERS UIT SUID-AFRIKA *** - -***** This file should be named 42302-0.txt or 42302-0.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/4/2/3/0/42302/ - -Produced by Steffen Haugk - -Updated editions will replace the previous one--the old editions -will be renamed. - -Creating the works from public domain print editions means that no -one owns a United States copyright in these works, so the Foundation -(and you!) can copy and distribute it in the United States without -permission and without paying copyright royalties. Special rules, -set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to -copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to -protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project -Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you -charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you -do not charge anything for copies of this eBook, complying with the -rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose -such as creation of derivative works, reports, performances and -research. They may be modified and printed and given away--you may do -practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is -subject to the trademark license, especially commercial -redistribution. - - - -*** START: FULL LICENSE *** - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project -Gutenberg-tm License (available with this file or online at -http://gutenberg.org/license). - - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm -electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy -all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. -If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project -Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the -terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or -entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement -and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic -works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" -or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project -Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the -collection are in the public domain in the United States. If an -individual work is in the public domain in the United States and you are -located in the United States, we do not claim a right to prevent you from -copying, distributing, performing, displaying or creating derivative -works based on the work as long as all references to Project Gutenberg -are removed. Of course, we hope that you will support the Project -Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by -freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of -this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with -the work. You can easily comply with the terms of this agreement by -keeping this work in the same format with its attached full Project -Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in -a constant state of change. If you are outside the United States, check -the laws of your country in addition to the terms of this agreement -before downloading, copying, displaying, performing, distributing or -creating derivative works based on this work or any other Project -Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning -the copyright status of any work in any country outside the United -States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate -access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently -whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the -phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project -Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, -copied or distributed: - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org/license - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived -from the public domain (does not contain a notice indicating that it is -posted with permission of the copyright holder), the work can be copied -and distributed to anyone in the United States without paying any fees -or charges. If you are redistributing or providing access to a work -with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the -work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 -through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the -Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or -1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional -terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked -to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the -permission of the copyright holder found at the beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any -word processing or hypertext form. However, if you provide access to or -distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than -"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version -posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), -you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a -copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon -request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other -form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm -License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided -that - -- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is - owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he - has agreed to donate royalties under this paragraph to the - Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments - must be paid within 60 days following each date on which you - prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax - returns. Royalty payments should be clearly marked as such and - sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the - address specified in Section 4, "Information about donations to - the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." - -- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or - destroy all copies of the works possessed in a physical medium - and discontinue all use of and all access to other copies of - Project Gutenberg-tm works. - -- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any - money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days - of receipt of the work. - -- You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm -electronic work or group of works on different terms than are set -forth in this agreement, you must obtain permission in writing from -both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael -Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the -Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -public domain works in creating the Project Gutenberg-tm -collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic -works, and the medium on which they may be stored, may contain -"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or -corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual -property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a -computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by -your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium with -your written explanation. The person or entity that provided you with -the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a -refund. If you received the work electronically, the person or entity -providing it to you may choose to give you a second opportunity to -receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy -is also defective, you may demand a refund in writing without further -opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER -WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO -WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. -If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the -law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be -interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by -the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any -provision of this agreement shall not void the remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance -with this agreement, and any volunteers associated with the production, -promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, -harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, -that arise directly or indirectly from any of the following which you do -or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm -work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any -Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. - - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of computers -including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists -because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from -people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. -To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 -and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. - - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive -Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at -http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent -permitted by U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. -Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered -throughout numerous locations. Its business office is located at -809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email -business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact -information can be found at the Foundation's web site and official -page at http://pglaf.org - -For additional contact information: - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To -SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any -particular state visit http://pglaf.org - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. -To donate, please visit: http://pglaf.org/donate - - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic -works. - -Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm -concept of a library of electronic works that could be freely shared -with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project -Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. - - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. -unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily -keep eBooks in compliance with any particular paper edition. - - -Most people start at our Web site which has the main PG search facility: - - http://www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. +*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 42302 *** diff --git a/42302-0.zip b/42302-0.zip Binary files differdeleted file mode 100644 index 088a5aa..0000000 --- a/42302-0.zip +++ /dev/null diff --git a/42302-8.txt b/42302-8.txt deleted file mode 100644 index c17eb63..0000000 --- a/42302-8.txt +++ /dev/null @@ -1,5167 +0,0 @@ -The Project Gutenberg EBook of Digters uit Suid-Afrika, by -Jan F. E. Celliers and J. D. du Toit and C. Louis Leipoldt and D. F. Malherbe - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org/license - - -Title: Digters uit Suid-Afrika - Bloemlesing uit die posie van die Twede Afrikaanse-Taalbeweging - -Author: Jan F. E. Celliers - J. D. du Toit - C. Louis Leipoldt - D. F. Malherbe - -Editor: E. C. Pienaar - -Release Date: March 10, 2013 [EBook #42302] - -Language: Afrikaans - -Character set encoding: ISO-8859-1 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DIGTERS UIT SUID-AFRIKA *** - - - - -Produced by Steffen Haugk - - - - -Digters uit Suid-Afrika. - -BLOEMLESING -UIT DIE POSIE VAN DIE -TWEDE AFRIKAANSE-TAALBEWEGING -DEUR -Dr. E. C. PIENAAR, -PROFESSOR AAN DIE UNIVERSITEIT VAN STELLENBOSCH. - -Vierde, vermeerderde druk. - -(Regte van herdruk voorbehou.) - -J. H. DE BUSSY, Beperk, -PRETORIA. -HOLL.-AFRIK. UITGEVERS-MIJ. v/h. J. DUSSEAU & Co., -KAAPSTAD -1922. - - - - -AAN DIE LESER. - - -Hierdie bloemlesing was aanvanklik bestem hoofsaaklik -vir Nederlandse lesers, en daarom van 'n inleiding in -Nederlands en 'n verklarende woordelys voorsien. As -sodanig is dit sedert sy eerste verskyning in 1917 -tweemaal herdruk geword. - -Aangesien die bundel egter van die aanvang af in -Suid-Afrika veel meer aftrek gevind het dan elders, en -ons letterkundige produksie sedert die tyd sodanig -toegeneem het dat die bundel in sy oorspronklike vorm -geen juiste beeld meer vertoon van die teenswoordige -stand van ons Afrikaanse verskuns nie, het ek dit -wenselik geag om die vierde druk nie alleen te hersien -en aan te vul nie, maar dit ook 'n suiwer Afrikaanse -stempel te verleen. Daarom val die oorspronklike -inleiding en woordverklaring hier weg, en word verder -al wat Nederlands was deur Afrikaans vervang. - -Sedert die tyd het daar ook van my hand 'n breedvoerige -studie verskyn oor die "Taal en Posie van die Twede -Afrikaanse-Taalbeweging", waarom ek dit oorbodig beskou -om hier 'n nuwe inleiding by te voeg. - -Hierdie vierde druk is dus meer dan 'n blote herdruk, -nie alleen omdat dit 'n uitgebreider en meer -oorsigtelike keuse bevat as die vorige drie nie, maar -ook omdat die oorspronklike keuse hier en daar gewysig -is volgens latere insigte. - -Verder word bo aan iedere bladsy die naam van die -bundel vermeld, waaraan die gedigte ontleen is. Die -spelling is konsekwent gemoderniseer-met 'n apologie -aan die digters wat nog hulle eie spelling volg! - -Ek vertrou dat die bundel in sy nuwe vorm nog beter aan -sy doel sal beantwoord as voorheen. - - _Die Saamsteller._ - -Stellenbosch, - Okt. 1921. - - - - -INHOUD. - - -JAN F. E. CELLIERS. - -Gebore 1865 op Wellington. In 1874 met die ossewa na -Pretoria, waar sy vader oprigter en eerste redakteur -geword het van "De Volkstem". Studie op Pretoria, -Stellenbosch, Wellington en Delft (1887-1890). -Landmeter, later staatsbibliotekaris op Pretoria -(1894-99). Op kommande tot die end. Na die Engelse -oorlog met gesin na Europa-letterkundige studie. In -1907 terug na Suid-Afrika. Medeoprigter van "Die -Brandwag"-taalpropaganda. Werksaam aan die Dept. van -Binnel. Sake, Pretoria. Sedert 1918 buitengewone -Professor op Stellenbosch. - -Die Vlakte -Die Ossewa -Trou -Die Laaste Aand -Die Brand -Die Kampsuster -Dis al -Afrikaner-troos -Klein Ondeug -'n Snaakse Vryery -Die Murasie -Aardgeeste -Dingaansdag -Stille werkers -Wag-hondjies -President Steyn -Komaan! -Ma en Pietjie - - -TOTIUS (Dr. J. D. DU TOIT). - -Gebore 1877 in die Prel. Seun van Ds. S. J. du TOIT, -die vader van die "Eerste Afrikaanse-Taalbeweging". -Studie in Daljosafat (Hugenote Gedenkskool), -Burgersdorp en Amsterdam. Na sy terugkeer predikant op -Potchefstroom (1903) en sedert 1911 Professor aan die -Teologiese Skool aldaar. - -Die lied van die ossewa -Vergewe en Vergeet -Die Os -Moselekatse -Die drie Kindertjies -Vegkop -Repos Ailleurs -'n Sprokie -Dit is Nag -Daar ruis 'n Lied -Stof -Die Sterretjie -Die oue Put -Oggendstond op 'n Boereplaas -Perdekraal-laer -Die Vierkleur is weer in gevaar - - -Dr. C. LOUIS LEIPOLDT. - -Gebore 1880 op Worcester. Sy vader predikant op -Clanwilliam, waar LEIPOLDT sy kinderjare deurgebring -het. Sedert 1897 medewerker aan "Het Dagblad", later -aan "The South African News". Oorlogskorrespondent van -verskillende buitelandse blaaie gedurende die Engelse -oorlog. Studie in die medisyne in Londen (1902-07). Na -groot reise deur Europa, Amerika, Wes- en Oos-Indi as -medikus gevestig in Londen. In 1914 terug na Suid- -Afrika en sedert die tyd mediese skool-inspekteur in -Transvaal. - -Slampamperliedjie -Oktobermaand -In Amsterdam -In die Konsentrasiekamp -Aan 'n Seepkissie -Die ou Blikkie -Japie -Die Verkleurmannetjie -Die Voortrekker se vaarwel -Die Vlakte -By Bloukrans -Wolraad Woltemade -Op my ou Ramkietjie -Insulinde -Aan Multatuli -Die Beste - - -Dr. D. F. MALHERBE. - -Gebore 1881 in Daljosafat (Prel). Skoolmaat van Totius -op die Hugenote Gedenkskool. Studie in die Lettere op -Stellenbosch, daarna in Freiburg (Duitsland). Na sy -terugkeer onderwyser op Carnarvon-taalpropaganda. -Sedert 1918 Professor in Afrikaans aan die Grey -Universiteitskollege op Bloemfontein. - -Die Lied van die Nagwind -Awendblik -Na die Droogte -Die Roosknoppie -O Lande vol Graan -Die See is vol van Ewigheid -Slaap - - -H. H. JOUBERT. - -Gebore 1874 op Murraysburg. Onderwyser. Sedert 1905 -prokureur-notaris op Middelburg (Transvaal). - -Die Trek Drakensberg af -Dingaan se Gesante doen rapport aan hom -Op die Laers aanswerwende Soeloe-hordes -Moeders Skat -Lente-oggend -Donderweer -Dageraad - - -Adv. C. J. LANGENHOVEN. - -Advokaat-joernalis op Oudtshoorn. Later lid van die -Kaapse Provinsiale Raad, waar hy in 1914 die erkenning -van Afrikaans as voertaal by die laer en middelbaar -onderwys bewerkstellig het. Daarna lid van die -Volksraad en tans van die Senaat. - -My onherroeplike Kinderdae -Besit en Gebruik -My eie-ek -Laster huldig, Roem beskuldig -Die Mot en die Kers -Aan die Renegaat -Die Openbaring van die Waarheid -Liefde's onsin -Die Stem van Suid-Afrika - - -EUGNE MARAIS. - -Advokaat-joernalis op Pretoria. Een van die voorlopers -van die nuwe Taalbeweging. - -Klaas Vakie -Winternag - - -Dr. A. D. KEET. - -Gebore 1888 op Alice. Studie in Kaapstad en Amsterdam. -In 1918 bevorder tot arts. Sedert 1920 as geneesheer -gevestig op Senekal. - -Amsterdam -Kinderlied -As saans -Awendmymering -Bekoorlik Kind -Probleem -Sneeu -Muskiete-jag -Slagvaardig -Dingaansdag -Die twee Boodskappers -Maar n Suid-Afrika - - -Dr. TH. WASSENAAR. - -Gebore 1892 op Middelburg (Transvaal). Sedert 1910 -student in die medisyne in Amsterdam. In 1918 bevorder -tot arts. Daarna as geneesheer gevestig op Lydenburg. - -See-sonnet -Bergtoppe -Op die Toring -Nag -Kennis en Gevoel -Diepte -Stille Vriende -Middaguur -Aandliedjie -Die Windjie -Aan Holland -Op die Dood van President STEYN -Die Slag by Bloedrivier - - -Adv. H. A. FAGAN. - -Gebore 1889. Studie op Stellenbosch en in Londen. In -1913 bevorder tot advokaat. Daarna onder-redakteur van -"De Burger". In 1920 Professor in Romeins-Hollandse -Reg aan die Stellenbosse Universiteit. Sedert 1921 as -advokaat gevestig in Kaapstad. - -Ouboeta -Op Knysna-strand -Soos die Windjie wat suis - - -Adv. F. VAN DEN HEEVER. - -Gebore 1894 op Heidelberg (Transvaal). Studie op Ermelo -en aan die T. U. K. (1914-16). Tans as advokaat -gevestig op Windhoek (Suidwes-Afrika). - -Rit-rympie -Wie in Glaashuise woon -"'n Speeltoneel" -In die Hoveld -Sondag-mre -Die Verhuising van CUPIDO - - -J. R. L. VAN BRUGGEN. - -Gebore 1895 op Johannesburg. Studie aldaar en aan die -T.U. K., waar hy in 1919 die M. A.-graad behaal het in -Ned. Lettere. Verdere studie in Amsterdam, waar hy in -1921 Doktoraal-eksamen in Filosofie afgel het. - -Die Koket -Lenteliedjie -'n Simpel Liedjie -Aan Generaal DE LA REY -Die Dood van die Ossewa -Heimwee - - - - -JAN F. E. CELLIERS. - - -DIE VLAKTE. - -Ek slaap in die rus van die eeue gesus, - ongesien, ongehoord, -en dof en loom in my sonnedroom, - ongewek, ongestoord. -Tot die yl-bloue bande van die ver-verre rande - skuif my breedte uit, -wyd-kringend aan die puur al-omwelwend asuur - wat my swyend omsluit. - -Jong aarde se stoot het my boesem ontbloot - bo die diep van die meer; -en volswanger van lewe 't oor waat're geswewe - die gees van die Heer. -Uit die woelende nag van haar jeugdige krag - brag die aarde voort -Lewitans-geslagte, geweldig van kragte-- - storm-ontruk aan haar skoot. -Diep in my gesteente berg ek hul gebeente-- - die geheim van hul lewe en lot; -maar gewek uit die sode herleef uit die dode, - na die ewig hernuwingsgebod, -die stof van d' verlede in vorme van d' hede, - in eindeloos kome en gaan; -wat die dood my vertrou 't, ek bewaar dit as goud, - en geen grein sal 'k verlore laat gaan. - -As die son oor my vloer in die mre kom loer - en die dou van my lippe kus, -dan kyk ek net stom met 'n glimlag om - en l maar weer stil in my rus. -Hoog bowe die kim op sy troon geklim, - is hy heer van lewe en dood; -na wil en luim geef hy, skraal of ruim, - verderf of lewensbrood. -Uit gloeiende sfeer brand hy wreed op my neer - tot my naaktheid kraak en skroei, -en my koorsige asem in bwende wasem - al hygend my bors ontvloei. -In sy skadetjie rond-om sy stam op die grond - staat 'n eensame doringboom, -soos die Stilte op haar troon, met dorings gekroon, - wat roerloos die eeue verdroom. -Geen drop vir die dors aan my stofdro bors: - my kinders[1] versmag en beswyk, -en die stowwe staan soos hul trek en gaan - om my skrale dis te ontwyk. - -Soos 'n vlokkie skuim uit die sfere se ruim - kom 'n wolkie aangesweef, -maar hy groei in die blou tot 'n stapelbou - van marmer wat krul en leef-- -kolossaal monument op sy swart fondament, - waar die bliksem in brul en beef. -En o, met my is die windjies bly: - hul spring uit die stof orent, -en wals en draai in dwarrelswaai - oor my vloer, van end tot end; -die gras skud hul wakker om same te jakker - tot hy opspring uit sy kooi, -en soos mane en sterde van jaende perde - sy stengels golf en gooi. -Met dof-sware plof, soos koels in die stof, - kom die eerste druppels neer, -tot dit ruis alom so deur die gebrom - en gekraak van die donderweer. -Met kloue vooruit om te gryp en buit - jaag 'n haelwolk langs verby, -soos 'n perde-kommande wat dreun oor die lande - vertrap en gsel hy-- -en sy lyke-kleed sien ek ver en breed - in die awendson gesprei. - -Stil in die duister l 'k so en luister - hoe die spruite gesels en lag; -maar bowe die pak van my wolkedak - het die maan al lank gewag: -nou breek en skeur hy 'n baan daardeur - om te deel in my vreug benede; -hy sprei die waas van sy romig-blou gaas-- - en ek lag so stil-tevrede. -Plek op plek, soos die wolke trek, - sweef die skaduwees onder mee, -soos eilande wyd oor die waat're verspreid - op die boesem van die grote see. -Met 'n afskeidskus gaat die maan ook ter rus - en ek wag op die daeraad-- -so skoon en so mooi soos 'n fris jong nooi - wat lag in haar bruidsgewaad. - -Oor die bulte se rug slaat die gloed in die lug - van brande wat ver-weg kwyn, -en doringbome fluister in die rooi skemerduister - van gevare wat kom of verdwyn. -Uit slote en plas, uit die geurende gras, - styg 'n danklied op ten hemel; -en dis net of ek hoor hoe die kriekies se koor - weergalm uit die sterre-gewemel, -waar wrelde gaan op hul stille baan - tot die ende van ruimte en tyd. -So, groots en klaar, staat Gods tempel daar, - wyd--in sy majesteit. - -[1] Die wilde bokke, wat in klompe wegtrek by groot droogte. - - -DIE OSSEWA. - -Die osse stap aan deur die stowwe, -geduldig, gedienstig, gedwee; -die jukke, al drukkend hul skowwe-- -hul dra dit getroos en tevree. - -En stille, al stuiwend en stampend, -kom stadig die wa agterna-- -die dowwe rooi stowwe, al dampend, -tersy op die windjie gedra. - -Die middagson brand op die koppe, -gebuk in hul beurende krag; -hul swaai heen en weer in die stroppe-- -en ver is die tog van die dag. - -Dit kraak deur die brekende brokke: -die opdraans is ver en is swaar; -dit knars in die knakkende knokke, -maar hul beur, en die vrag bring hul daar. - -So, stom tot die stond van hul sterwe, -blyf ieder 'n held van die daad-- -Hul bene, na swoege en swerwe, -l ver op die velde verlaat..... - - -TROU. - -Ek hou van 'n man wat sy man kan staan; -ek hou van 'n arm wat 'n slag kan slaan, - 'n oog wat nie wyk, - wat 'n bars kan kyk; -en 'n wil wat so vas soos 'n klipsteen staan! - -Vas soos 'n berg van grou graniet -op vaderlands-grond, sy hartsgebied, - aan haar getrou - soos aan kind en vrou, -en wat in haar ere ook syne siet. - -Ek hou van 'n man wat sy moeder eer -in die taal uit haar vrome mond geleer, - en die bastergeslag - in sy siel verag -wat, haar verstotend, hulself kleineer. - -Die oog wil ek sien wat 'n traan nog ween -vir 'n heldegeslag, in hul rus daarheen, - maar 'n blits van trou - in die traan van rou, -wat aan liefde weer gee, wat haar bron is ontleen. - -Vir my d' Afrikaner van durf en daad, -wat Mammon's eer en loon versmaad, - sy hoof en sy hand - vir sy volk en sy land -en 'n trap van sy voet vir laag verraad! - -O, ek hou van 'n man wat sy man kan staan; -ek hou van 'n daad wat soos donder slaan, - 'n oog wat nie wyk - wat 'n bars kan kyk; -en 'n wil wat so vas soos 'n klipsteen staan! - - -DIE LAASTE AAND. - - Nog nie na bed! - Wat 'n pret, wat 'n pret, - met jurkies aan - en voetjies bloot - so met Pappie te rol - en stoei en stoot! - -Ja, laat mag hul speel, het Mammie ges, -voor Pa hul vanaand in hul bedjie sal l. -Maar, verle soek Breggie by Mammetjie skuil, -vra soetjies aan haar waarom Paatjie tog huil? -Nog nooit by hul speul'tjies het hy dit gedoen-- -en so dikwels tot selfs die klein voetjies gesoen. - -* * * - -Wyd oor huis en velde -rus al lang die nag -as so by die bedjies -twee nog bid en wag, -wakend tot die mre-- -wrede skeidings-dag. -"Vader in U hoede -l ons hulle neer, -gee ons eendag, Vader, -aan mekander weer. -Wil, Vader, oor ons huisie waak, -dat leed nog honger dit genaak." - -Droom-verlore dotjies, -rustend naas mekaar, -hoor gebed nog klae, -weet van geen gevaar, -met n troos tevrede: -moeder is nog daar, -om die ogies moeg en vaak -met haar soentjies toe te maak. - -En na 'n diepe suggie -gaan die borsies teer -so in stille sluimer -stadig op en neer; -handjies sag en roserooi -bo die hofies opgegooi-- -reine handjies, sonde-leeg, -handjies waar geen las op weeg. - - -DIE BRAND. - -Dit is die winterwind wat waai, -al wenend deur die lange nag, -al wenend om die verre dag; -die twye swenk, die takke swaai-- -dit is die winterwind wat waai. - -Hy sleep die sug van eeue mee -uit dieptes van die diepe see, -en waar vergane skepe rus -op menig maan-gebleekte kus; -hy sing van lang vergete wee,-- -hy bring die sug van eeue mee. - -Hy kom oor velde ver en wyd, -oor grafte in hul eensaamheid, -waar moeders van hul sorge rus, -waar kindersnikkies is gesus-- -dit is die lied van d'eensaamheid, -hy kom oor velde ver en wyd. - -* * * - -"My ma, ek hoor van verre om -'n dreuning oor die velde kom!" -"Dit is die bome in die wind, -die wilgertakke kreun, my kind." - -"My ma, ek hoor my brakkie huil, -wat sou daar kruip, wat sou daar skuil?" -"My kind, die nag is koud en lang, -die diertjie is alleen en bang." - -"My ma, dit dreun al in die rond -soos perdehoewe op die grond; -my ma, wat lig daar soos 'n vuur -van buite op die kamer-muur? -My ma, daar brand die koring-miet!"-- -"My kind, die Heer Se wil geskied!" - -* * * - -Is daar 'n beul so woes en wreed -wat manne-eer en plig vergeet, -met onskuld en met swakheid lag -en uitdryf in die winternag? - -Is daar 'n hand wat nie ontsiet -die liefste wat Gods aarde bied, -die skoonste gawe uit Gods hand-- -die vaderhuis in die vaderland? - -Dis heilig grond, dis heilig grond, -die plekkie waar 'n wiegie stond -en waar 'n jonge moeder bly -haar kindjie se eerste skrede lei; - -waar sy die lippies, jong en teer, -hul eerst' gebedjie het geleer, -en waar sy lange nagte vaak -vol angs en kommer het gewaak. - -'n Stille vrede dra die plek -waar, om die witte tafel-dek, -die etens-ure so om haar -die blonde koppies het vergaar. - -En uit herinn'rings bly verlee, -vergange dae se soete wee, -berg elke hoekie so sy deel; -O wee, wie 'n hart die skat ontsteel! - -* * * - -Daar staat 'n moeder met haar kind -allenig in die winterwind-- -en niemand wat haar trane siet, -en niemand wat haar trooste bied. - -En wilde vlamme strooi dit wyd, -die vrug van lange lewensvlyt-- -in vonke deur die lug gesaai, -in vonke wat die wind verwaai. - -Haar kindjie aan haar bors gevou -beskut sy teen die winterkou-- -die trane wat sy swyend ween, -so op haar wang tot ys versteen. - -En winterwinde sing die lied -van eensaamheid en stil verdriet; -en sonder weerklank sterf die klag -op wye velde in die nag, -al sugtend deur die gras se saad-- -en verre is die daeraad. - -Die twyge swenk, die takke swaai, -dit is die winterwind wat waai.... - - -DIE KAMPSUSTER. - -Suster Anna, ek voel dis die dood wat kom: -slaat ope die tentdoek, na buitekant om, -dat my o vry oor die bulte gaan-- -Suster Anna, ek hoor 'n kerkklok slaan. - -Ek hoor hoe die kindertjies roep vir my; -van ons klompie moes ek nog die laaste bly. -Kom neem tog my hand, soos jy dikwels doet-- -ag, altyd was Suster vir ons so goed. - -My man, hy l ver langs Toegela-stroom af, -en niemand weet waar of hy rus in sy graf; -ag Suster, en neem nou die Heer nog vir my, -dan is Pieter allenig nog owergebly. - -Ek weet hy bly staan met sy roer in sy hand-- -ja, trou tot die dood, vir sy volk en sy land; -en mog dit so wees dat die Heer hom behoed, -so bring hom tog, Suster, sy moeder haar groet. - -En s vir hom, selfs op die donkere rand -het jy vrese nog bewing gevoel aan haar hand; -en dit was haar troos, dat haar Pieter sal hou -aan sy God en sy land, aan sy ere en trou. - -Die kindertjies, Breggie en Japie en Faan, -het Suster die een n die ander sien gaan; -en jy s daar 's 'n plekkie vir my nog gebly, -waar moeder kan rus aan klein Fanie se sy. - -Die ou huis se murasie staat swart en ontbloot, -waar almal so saam was om moeder haar skoot; -maar ver van die huis en verstrooi deur die land, -rus almal tog saam in die Here se hand. - -Oor die velde kruip saggies die awend se grou; -maar Suster, ek sien nog die hemel se blou. -Daar rol 'n gedreun oor die bulte aan-- -Suster Anna,--ek hoor 'n kerkklok slaan!... - - -DIS AL. - -Dis die blond, -dis die blou: -dis die veld, -dis die lug; -en 'n vol draai bowe -in ensame vlug-- - dis al. - -Dis 'n balling, gekom -oor die oseaan, -dis 'n graf in die gras, -dis 'n vallende traan-- - dis al. - - -AFRIKANER-TROOS. -(Histories.) - -So eenkeer elke sestien jaar - kom daar 'n tyd--jul weet dit wel-- -dat al die sterre, hot en haar, - soos vuurwerk deur die hemel snel. - -So was ek eenkeer op die pad-- - dis lange jare al verby; -ek kom die aand op Seekoegat-- - daar gee hul toe 'n bed vir my. - -En kyk, daar kom toe in die nag - so'n sterre-ren op ons neer; -geen mens had aan so wat gedag-- - en dat dit erg was, kan ek sweer. - -Die hele huis raak in rumoer, - die honde blaf, die hoenders kraai; -maar, moeg van heeldag ry en roer, - slaap ek so deur die heel lawaai. - -Daar voel ek iemand stoot my aan. - Ek roep: "Wie's daar?" en draai my kop, -Die goeie tante sien ek staan, - en saggies s sy: "Neef, staat op," - -Ek sien sy lyk so bleek en naar; - dus vra ek gou: "Wat skort d'r aan?" -Sy s: "Die laaste dag is daar, - en netnou sal die wr'ld vergaan. - -Kom sit by ons daar binne nou-- - ag neef, hoe kan j'aan slaap nog dink? -Ons tyd is kort, kom laat ek jou - tog eers 'n koppie koffie skink!" - - -KLEIN ONDEUG. - -Klein ondeug, moeders sorg en skat, - haar lus, haar las, haar vreug-- -hy vroetel hier, hy snuffel daar, -hy pluk die hele huis deurmekaar-- - keer voor daar!--liewe deug! - -Te laat! Daar gaat die koppie al, - en stukkend op die vloer. -Knor jy hom, jy kry knor terug, -of nydig smyt hy 'm op sy rug - en trappel fluks tamboer. - -Hy 's kort-kort by die waterbak, - al jaag jy hom elke maal: -jou Sondagstewels kry hul bad; -dan is dit weer die arme kat - wat jy daar uit moet haal. - -Al trippe-trap die mure langs - kan jy sy stappies hoor; -hy 's weg en stil nou, soos 'n muis-- -maar glo my nou's dit glad nie pluis: - kom, hier is al sy spoor. - -Daar het jy 't al, die muurpapier - in repe afgetrek, -geskeur in stukkies, klein en kort, -die inkpot daarop uitgestort - en hy--n swarte vlek! - -Daar val meteens die solderleer, - ja, soos 'n donderslag! -Ons loop te hulp met grootste haas-- -daar sit die kleine vent daarnaas - en skater soos hy lag! - -Dis brabbel-praat, dis woel en val, - van smrens vroeg tot laat; -dis koppie stamp, en huil en lag -so twintig male elke dag, - tot basie kooi-toe gaat. - -Die laaste soentjie is van haar - wat sorg nog las ooit heug. -Met mond en pootjies skoon gewas, -slaap nou klein ondeug--moeders las, - haar skat, haar sorg, haar vreug. - - -'N SNAAKSE VRYERY. - -As tweetjies met mekaar wil vry, -is 't beter om jou ver te hou-- -nie waar, wat raak dit jou of my -as tweetjies met mekaar wil vry? -Net van n snaakse vryery -wil ek die storie jul ontvou. -As tweetjies met mekaar wil vry, -is 't beter om jou ver te hou! - -'n Flukse nooi was Hannie Waal, -en Japie Brink het daar gedraai-- -die ogies blou, die lokkies vaal-- -'a flukse nooi was Hannie Waal. -Maar of nou Japie dit sou haal-- -dit was maar moeilik om te raai. -'n Flukse nooi was Hannie Waal, -en Japie Brink het daar gedraai. - -En Sondag by die kerk se deur-- -moe' nou nie dink dit was 'n plan nie-- -het so 'n kleine iets gebeur-- -n Sondag by die kerk se deur. -Die kerk was vol, hul druk en beur, -en so kom ek net agter Hannie-- -n Sondag by die kerk se deur-- -moe' nou nie dink dit was 'n plan nie! - -Haar boek het uit haar hand gegly, -toe sy so uitstap op die treetjie; -ek _moes_ dit optel, 'k was daarby-- -haar boek het uit haar hand gegly. -"Baie dankie, neef," s sy vir my, -en 'k sien sy kleur so'n kleine beetjie. -Haar boek het uit haar hand gegly, -toe sy so uitstap op die treetjie. - -En onder by die muur se draai-- -dalk het ek my dit maar verbeel-- -kyk sy nog om 'n slaggie, raai-- -daar onder by die muur se draai. -Beskou jy dit as trou verraai? -Die kykie het ek tog nie gesteel! -Ja, onder by die muur se draai-- -dalk het ek my dit maar verbeel! - -Wel, ek het kennis toe gemaak-- -die hoe of waar kom nie op aan nie; -toe loop ek daar vir Japie raak, -nadat ek kennis had gemaak. -Hul sit toe saam amandels kraak, -die eerste awend, hy en Hannie, -nadat ek kennis had gemaak-- -die hoe of waar kom nie op aan nie. - -Jaap kry 'n tweeling in die dop, -en n daarvan gee hy aan haar; -die ander eet hy selwe op-- -Jaap kry 'n tweeling in die dop. -Was dit nou glips of wou sy fop? -Want uit haar handjie val dit daar. -Jaap kry 'n tweeling in die dop, -en n daarvan gee hy aan haar. - -Sy 's op haar knie voor die stoel-- -dat ek moes help, nie meer as plig nie! -Die amandelpitjie was ons doel-- -sy 's op haar knie voor die stoel. -Dat ek haar handjies raak moes voel, -kan jul begryp: daar was geen lig nie! -Sy 's op haar knie voor die stoel-- -dat ek moes help, nie meer as plig nie! - -En Japie dink: "Wat sou gebeur het?" -nou sy die pitjie had gekry. -Ons merk dat sy so'n rooie kleur het, -en Japie dink: "Wat sou gebeur het?" -"Dis duis'ling wat ek altyddeur het -as ek gebuk het," s toe sy! -Ja, Japie dag: "Wat sou gebeur het?" -toe sy die pitjie had gekry. - -Die helfte byt sy af vir haar, -en helfte l sy op haar handjie: -"D, neef! Jy het help soek, nie waar?"-- -Die helfte byt sy af vir haar, -en op my halfie sien ek daar -die kerfie van 'n witte tandjie! -Die helfte byt sy af vir haar, -en helfte l sy op haar handjie. - -Dat dit gesmaak het, moet ek s, -al was my deeltjie maar 'n kwartjie: -'n _kleine_ loon moes ek tog h-- -dat dit gesmaak het, moet ek s, -al sien ek Jaap so stil oorl: -"Daar gaan 'n stukkie van haar hartjie." -Dit het gesmaak, ek moet dit s, -al was my deeltjie maar 'n kwartjie. - -Of dit by 'n kwartjie het gebly? -Dit raak jul niks nie, wel beskou, -of ander mens se vryery -nou by 'n kwartjie het gebly; -want as daar tweetjies is wat vry, -is 't beter om jou ver te hou. -Of dit by 'n kwartjie het gebly? -Dit raak jul niks nie, wel beskou! - - -DIE MURASIE. - -By staande waat're klaag my siele wee-- -By stille waat're in die skemer-uur, -In drywend vuil gedam, en lang ontdaan -van sorgers hand, so treur die stille stroom; -en dampend skuif 'n walm soos lyke-kleed -die soppig-gryse vlak van die water langs. -In swart gegrif op wester-koperkwyne -staan blad en twyg in roerelose rou. -Geen lag of voetstap op die tuinpad meer, -waarbowe kruin teen kruin in droefheid leun, -deur vreemde hand beroof van somerweelde -en wenend dro blaartjies, n vir n. - -En naby l die ou murasie daar, -met dode-o starend in die wes-- -geen ruit wat blink in vriend'lik awendglore, -geen hand wat sawends daar die luike sluit, -geen warme gloed deur vensterspleet of deur: -die koue nagwind dwaal deur holle sale -en roer die flenters van die muurpapier. -En waar die tafel was met awendspyse -of rusbed, sag gesprei, aan kamerwand, -daar loer die maan die naakte mure ower, -daar l die naakte balk 'n skaad'wee-band. -Geen fyne hand wat frisse teue skink -aan hange-slepend loof langs stoep en raam. -In stof van verre stede sien ek sleep -die blomme hier in vredehof geteel.... -Verby, vergaan! Of mag die hoop nog lewe, -of tref die laaste vonnis nou nog nie? - - -AARDGEESTE. - -Daar kom hul aangetreed - tot slagting wreed, - bespied, - bekruip, - beloer, - besluip -mekaar, tot moord gereed. - Ei, daar blits - 'n bliksemflits! - Nog een! Nog een! - Dit knal, dit bars, - dit knor, dit knars, -knett'rend kraak die kleingeweer! - Kranse herhaal - die woeste kabaal-- - soos donderweer! - Koels, kartetse - fluit en gons, - beuk en bons, -morsel die rotse tot spattend gruis! - Dampe staan, - waar die bomme slaan, -vore ploend met hels gedruis! - -* * * - -Vaarlands grond drink die bloed -nog vol vryheid se gloed - lou uit die wonde. -Menig sterwende sug -dra 'n groet deur die lug -bo die wapengerug-- - ver in die ronde. - -O, die lippe wat bleek -om 'n waterdronk smeek-- - wonde wat brande. -Ongehoord, ongeag -menig kermende klag, -waar die woelende slag - dreun oor die rande. - -En in eensame nag -staan die sterre se wag-- - stil en van verre, -oor die helde se skaar -tot hul ruste vergaar, -onbelas, onbeswaar-- - veilig gebre.... - - -DINGAANSDAG. - -Ster-nag omsluit die laer-- -onder die kleine skaar -by die lanternlig daar, - stilte en vrede.... -Sterk is die stem en skoon, -smekend om hulpbetoon, -wat tot die Vadertroon - klim in gebede. - -Mre-lig, -roepings-plig - daag vir die helde, -Vader, die taak is swaar, -klein en verloor die laer - in die groot velde. - -Woes-singend, -aanstuiwend, -dans-springend, -pluimwuiwend, - kom die barbare-- -driemaal tien-duisendtal, -dond'rend hul voete-val, - storm hulle skare! - -Afrika, -Afrika, - was 't jou gegwe, -vr en vooruit te skou -wat in die stryd vir jou -hier was te breek of bou-- - jy had gebwe! - -Kalm-in-daad, -wreld-verlaat, - wreld-vergete, -sterk in die Heer se krag -staan hul die storm te wag-- - oormag-oormete. - -Reguit en raak-sekuur -blits uit die tentwa-muur -driemaal die Boere-vuur, - kraak hulle roere, -maaiend die horde om-- -drie-male, al wat kom-- -kyk, tot die swarte drom - wyk vir die Boere! - -Dingaan-slag, -wonder-dag, - jy het bevestig -al wat 'n nasie bou, -al wat 'n taal behou. -Ere die helde-skaar! -Klein was die klompie daar: - vier-honderd-sestig! - -Afrika, -Afrika, - eer hul gedagtenis! -En as jou vryheids-dag -eens oor jou velde lag, -weet wie te danke is-- - eer hul gedagtenis! - - -STILLE WERKERS. - -Oubaas sit oordwars op ou Geduld. -Met nek omlaag, en o op die grond, -so dra hy oubaas huistoe, stap vir stap. - -Oubaas pof 'n rokie uit sy pyp, -so nou en dan, teen rooi van awendlug, -en praat 'n woordjie met sy goeie ou maat. -Daar 's goudlig in sy baard; en d'aandson gee -d'ou perd 'n laaste rapsie oor sy kruis. - -En stil is hul oor dagtaak afgedaan, -en stil sal hulle mre weer begin-- -tot eendag ook oor hul die velde swyg. - - -WAG-HONDJIES. - -Ek is hier, en ma is hier, -ons twee l op baas se baadjie. - Wie is jy? - Kom, loop verby! -Anders word ons knor 'n daadjie-- - kry jou bene dalk 'n hap, -kry jou broekspyp dalk 'n gaatjie! - Mooipraat? Nee, ons ken jou nie. - Weg jou hand, en raak ons nie! - -"Oppas!" het die baas ges, -"tot ek weer kom, hier bly l!" -Op ons pootjies l ons kop, -maar ons hou jou darem dop, -toe-oog slaap ons op die baadjie, -maar ons loer nog deur 'n gaatjie-- - n oor plat, en n oor op, - pas-op! - - -PRESIDENT STEYN.[1] -(oorl. 28 Nov. 1916). - -Dis skoon vir 'n held om te val -aan die voete van wie hy gedien het, - skoon vir sy skeidende gees - dat moeders die laaste mog wees -wat sy sterwende oog gesien het. - -Maak hom 'n graf op die grond - wat sy liefde gewy en geseen het: -dis skoon vir 'n held om te rus - aan die voete van wie hy beween het. - -[1] Pres. STEYN is deur 'n beroerte getref, terwyl hy besig was om 'n kongres -van die "Oranje-Vrouevereniging" op Bloemfontein toe te spreek. Hy is begrawe aan -die voet van die Vrouemonument, wat deur hom tot stand gekom het. - - -KOMAAN! - - Wees sterk! -Daar 's 'n nasie te lei, -daar 's 'n stryd te stry, - daar 's werk! -Daar 's nie na guns of eer te kyk, -daar 's nie na links of regs te wyk, -daar 's net te swyg en aan te stryk-- - Komaan! - - Wees trou! -Daar 's 'n volk te leer -om homself te eer, - te bou; -om God, om God alleen te vrees, -aan aard en taal getrou te wees, -gesond en waar van hart en gees-- - Komaan! - - Wees fier -op 'n voorgeslag waard -in wil en daad - gespier! -Hul lewensweg het ons gewys -om trou te wees aan waarheids eis. -Wie laak mag laak, wie prys mag prys-- - Komaan! - - -MA EN PIETJIE. - -Dis moeder Makou en haar kleine Piet. -As jy nader kom, dat sy dit siet, -dan lig sy haar kop en kyk vir jou -asof sy vra: "Wat is dit nou? -Wil jy Pietjie h, wil jy Pietjie steel-- -my liewe klein bolletjie goud-ferweel?" - -En sy s met haar omdraai en skuddend haar stert: -"Nee, die hele wreld is Pietjie nie werd! -Kom, ons loop." En hy volg haar in trippeldraf klein -op sy sagte voetjies van geel satyn. - -As sy waak, sit hy slaap, onbewus van haar angs, -of hy trippel rond op 'n goggatjies-vangs, -pik mis en te laat na 'n motjie wat vlug, -en struikel onhandig en val op sy rug. - -Die wreld daarbuite mag staan of mag val, -ons erf is, vir Pietjie en Ma, die heelal, -want Ma het vir Pietjie en Piet het vir Ma,-- -daar 's niks wat hul meer van hul daggie vra -dan, totdat hul daggie word opges, -net lief te h, net lief te h. - - - - -TOTIUS -(Dr. J. D. DU TOIT). - - -DIE LIED VAN DIE OSSEWA. - - Er is het geklap der zweep, en het - gehuil van het bulderen der raderen. - Nah. 3:2. - -Hoor hoe sing ek my lied as die osse so stap -langs die wyd-ope veld, waar die voorslag-punt klap, -waar 'n wonder van stilte my alkant omsweef -as ek rustloos-alleen langs my grootpad bly streef; -ja daar vr in die veld, dr word ek gehoor, -waar g'n straatklank my klinkende stem kom verstoor; -en ek sing met geweldige kiem my geluid -oor die luistrende vlak van die graslaagtes uit. - -Op my lied was die bruigom so wonderlik trots -as my wiele wegrammel oor kliprug en rots; -as die seekoeivel-sweep, wat die rooispan bestryk, -in sy hande verrys om na vore te kyk; -of straks skielik weer daal, op my welvaart bedag, -om die veld te deurdreun met 'n knallende slag, -waar die osse van beef en my wiele van raas, -wyl die bruigom meteen op die kettingtou blaas. -Ons drieklank, verenig in innige band, -was die skone gesang in die trekker se land, -toe ons saam het getrek, die land in gesig, -waar ek, troue gesl, hom sy taak sou verlig. - -Voor 'n wiel het kon rol in die wreld nog wild, -het my klank die gebrul van die leeue gestild; -en ek het al gejubel met vorstelike lied -toe g'n pad was gebaan in die woeste verskiet. -Toe g'n huis nog die trekker se kroos kon beskut, -was my tent vir die kleintjies 'n veilige hut, -wat by nagtelike tog met gewieg en gesus -hulle sag het laat sluimer in salige rus. - -Ja ek het met die trekker my singend verbly, -of in rampe met klaagtoon sy psalm begely. -In die stryd met Dingaan, as sy siel werd geskeur, -het my troostende stem weer sy moed opgebeur, -en ek het uit die dieptes hom weer uitgevoer -na geweste van rus vir die swerwende boer. - -Maar nou val weer my lot in 'n dag van veel kwaad, -want die trekker se seun het sy plaas moet verlaat, -en ek, arme, nog lewend, het agtergebly -om weer saam met sy vrou en sy kinders te ly. -Maar my stem is nou hees en my klank is verdof -na die jare van worstling met sonbrand en stof, -en my kranke geluid word weemoedig gesmoor -deur 'n nare geklaag uit my tentjie gehoor. - -Want ek rol, ek en honderde waens met my, -na die plek waar die vrouens en kinders gaan ly. - - -VERGEWE EN VERGEET. - - Dat gij niet vergeet de dingen die - uwe ogen gezien hebben. - Deut. 4:9. - -Daar het 'n doringboompie -vlak by die pad gestaan, -waar lange ossespanne -met sware vragte gaan. - -En eendag kom daarlanges -'n ossewa verby, -wat met sy sware wiele -dwars-oor die boompie ry. - -"Jy het mos doringstruikie, -my ander dag gekrap; -en daarom het my wiele -jou kroontjie plat getrap." - -Die ossewa verdwyn weer -agter 'n heuweltop, -en langsaam buig die boompie -sy stammetjie weer op. - -Sy skoonheid was geskonde; -sy bassies was geskeur; -op een plek was die stammetjie -so amper middeldeur. - -Maar tog het daardie boompie -weer stadig reggekom, -want oor sy wonde druppel -die salf van eie gom. - -Ook het die loop van jare -die wonde weggewis-- -net een plek bly 'n teken, -wat onuitwisbaar is. - -Die wonde word gesond weer -as jare kom en gaan, -maar daardie merk word groter -en groei maar aldeur aan. - - -DIE OS. - -Hoe rustig stap hy aan -die edel jukgediert! -hoe waggel hy die kop -met horings swaar gesierd -en stewig ingestrop! - -Hoe rustig stap hy aan -so sonder tuiggetooi, -met matte dowwe plof; -sy vel trek plooi op plooi -rondom die bre skof. - -So stap hy rustig aan -vol kalme majesteit -en ongesmukte prag-- -beeld van stilswyendheid -n selfbewuste krag. - -Steeds stap hy rustig aan -met rustelose drang, -by kou en sonnegloed; -maar snags versnel sy gang -om dagversuim te boet. - -Nog stap hy rustig aan -as dae kommervol -laat bleek en krul sy gras; -hy skeer die hardste pol -en suip die modderplas. - -Stap, stap dan rustig aan -en deel die trekkerslot; -die skaarste en owervloed, -daar in die land, waar God -ook is vir osse goed! - - -MOSELEKATSE. - -Manestraal aan troeb'le trans; -rond die vure glimmerglans; -kaffers nes in dodedans - om die vlamme; - -windgewiegeld, tak en blaar -wenk met spokerig gebaar, -skaduwees nes skimme waar - om die stamme. - -Wild gebruis van bometop; -dansgedreun en skildgeklop; -vuurgeglim van onder-op-- - hel-tafrele!.... - -Vlammend rys sy speer oplaas! -Stiller word die krygsgeraas. -Nagwind waai met breed geblaas - sy bevele: - -"Hoor die seun van Matchobaan! -Ha! die witman kom weer aan! -Tweemaal het hy ons verslaan, - maar nie weer nie. - -"Lewend afgeslag is hul, -ha! die swarte en witte bul; -maar die witte, ha! hy brul - nou nie meer nie. - -"Dans dan by die nuwe maan! -Sing die seun van Matchobaan! -Slag nou van die voorpoot aan-- - vette beeste! - -"Slag die offerbeeste hier; -gooi hul in die groot rivier -met die pronkkalbasse bier-- - vir die geeste! - - -"Laat die dokter uit jul drom -wys deur wie die onheil kom -oor die Matabeledom-- - laat hom braaie. - -"Vang die slagos uit die trop, -lewend vlek sy skouertop, -sny dit, ha! in toutjies op; - laat dit swaaie - -"langsaam in die bitter rook, -byt 'n stuk af van die strook -drink die bitter asstof ook-- - en wees manne! - -"Wag jul more vir die lis -wat die krag van witman is; -laat jul van jul erfenis - nie verbanne. - -"Ons was hier al van begin, -en die witman sal nie win; -eenmaal gaan sy tyd weer in - van verdwyne; - -"eenmaal dryf ons hul weer weg! -Ha! die land word skoon geveg, -en die kaffer sal sy reg - sien verskyne. - -"Eet en drink nou mond tot mond, -dans en spring nou in die rond, -tot die maan raak aan die grond - met haar sterre!" - -* * * - -So verklink sy oorlogswoord; -danse, brulle word gehoord; -ja, 'n volle hel-akkoord - dreun van verre. - - -DIE DRIE KINDERTJIES.[1] - -Waar die spruitjie 'n lief geluidjie -murmel langs die groene soom, -en besye weggeleie, -watertjies in plassies droom-- - -Skep ses handjies van die kantjies -moddergrondjies, swart en vet; -en hul brei die, tot hul klei die -beeld van wa en ossies het. - -'n Swarte sware kring barbare, -toegeskote vlie snel, -kyk nou vrindlik by so'n minlik -en verteedrend kinderspel. - -"Moenie breek nie!... Moenie steek nie! -Kyk hulle speel nes kaffertjies!" -En hy keer hulle, en hy weer hulle -met sy bloedbedrupte spies. - -Hulpontvalle, roep hul alle; -dog.... die laer is uitgemoor! -En hul kerme om ontferme -word steeds verderweg gehoor. - -"Hulle lewe.... maar verdrewe -noordwaarts!" klink dit agterna. -Perderuiters het die buiters -haastig agterna geja. - -"Niks kon vinde!"... Net die winde -waai op plekkies droewig rond; -en klein beentjies, tussen steentjies -weggebleek, bedek die grond. - -[1] By die Liebenbergs-moord is drie Boerekinders deur Moselekatse se kaffers -meegevoer. -Potgieter het later 'n vergeefse poging gedoen om hulle terug te vind. - - -VEGKOP.[1] - -Bleek blink die seile vr teen die hang, -swart kom die kaffers met driftige drang, -bewend omhoog rys gebed en gesang-- - o so bang! - -Donkre gevaartes dondrend temet, -blitsende flitse van pyle gewet, -borend na bowe die skietgebed: - Here red! - -Hoor die gebruis teen die wawiel aan! -Hoor die geklots oor die seile slaan! -Sug van vertwyfling die boesem ontgaan: - Heer, dis gedaan! - -* * * - -Vas l die roer in die trekker se hand, -fluks hou sy vrou aan sy syde stand, -weg vlug Kalipi weer na sy land-- - vr oor die rand! - -Swart l die kaffers: blom van die heir; -"Samel by hope die vyand se speer! -God het geseen man en geweer! - Sink dan terneer! - Hom sy die eer!" - -[1] In Oktober 1836 het SAREL CILLIERS met 40 man 'n aanval van 5000 Matabeles -op die treklaer by Vegkop (Vrystaat) afgeslaan. - - -REPOS AILLEURS. -(Die rus is elders). - -In die eensame veld -staan 'n tentjie klein, -en daarnaas in die skeemring -skuif die ligtende trein; -ek sien in die tentjie, -deur die ope gordyn, -'n tafel met bordjies -en glasies fyn, -wat sag in die lig -van 'n kersie skyn; -en ek dag: "was ek net -in die tentjie klein-- -_ek sou tog, o so gelukkig, syn_". - -Naas die eensame tent -staan 'n meisie klein -in stomme bewondering -vir die ligtende trein; -sy sien my geniet -my glansende wyn -en kostlike maal -by elektriese skyn; -en ek raai die gedagte -van die meisie klein: -"og, was ek maar net -in die vrolike trein, -_ek sou tog, o so gelukkig_, syn". - - -'N SPROKIE. - -Ek ken 'n mooi klein sprokie -wat so na waarheid klink-- -dis dat die tortel altyd -sy water troewel drink. - -Kom hy by helder plassies, -dan sal hy drinkend neig -as eers, na sagte roering, -die modderwolkies styg. - -Drom sing hy so droewig -van donker volleed; -drom tooi hy hom stemmig -met dowwe verekleed. - -So is daar sombre siele -waar hy my aan laat dink, -wat, soos die tortel, troewel -die lewenswater drink: - -Vir alle lewensliefheid, -vir vreugdesang bevrees, -drink hulle geen genoens-- -of dit moet troewel wees! - - -DIT IS NAG. - -Dit is nag, stille nag, -en 'n moeder hou wag, -waar 'n kindjie teer l te sterf-- -net 'n flou-floue sug -in die ruim-ruime lug, -en 'n sieltjie het weggeswerf. - -En agter die huis -vlieg met woeste gedruis -die snorkende spoortrein verby; -en die nag die dreun -van sy wilde gesteun, -soos hy voort op die ysters gly. - -O die tedere krag -van 'n kind, wat so sag -en so stil weer die wreld ontstyg; -O die moeder alleen -in haar bitter geween, -as die nag op haar smeekstem swyg! - -O die woeste geweld -van die trein oor die veld, -waar die moeder allenig treur; -die hemel en aard -weergalm van sy vaart, -wat die wreld in twe skeur. - - -DAAR RUIS 'N LIED. - -Daar ruis 'n lied van lang verlee, - en stemme singend kom van ver; -en immer ruis my siele mee -met stemmelied van lang verlee-- - uit d' eeue her. - -Daar ruis 'n lied van lang verlee - wanneer die wind so sag verrys; -en immer, buigend na benee, -die bometop sing klaaglik mee - eenselfde wys. - -Daar ruis 'n lied van lang verlee - in d' oseaan se maatgesang; -en immer ruis die skulpies mee -met d'eeuelied van grote see-- - diep opgevang. - -Og, kon ek sing van lang verlee - gelyk die skulpies so getrou, -wat opgegaar, nog kleinlik gee -die weerklank van 'n wreldsee-- - by d' oor gehou. - -Og, kon ek sing van lang verlee - gelyk die dentak hoog in top, -wat daar sy naaldjies klein-verbree, -opdat die wind sy oue wee - kan klaag daarop! - -O, kom tot my uit lang verlee, - sangstemme, kom uit droomgebied, -deurruis my siel soos awendbee -van westewind, soos verre see - se golwelied! - - -STOF. - -Die luie stof. Hul het geen voete, want -net waar ek kom, daar leg -hul al maar in my weg. - Of kom my voet hul te naby - dan skuif party - net effentjies op sy. - -'n Rusbed vind hul oweral -om lomerig op neer te val. -Grassprietjie is hul nie te smal, -wat langs die grootpad staan. - Die grootpad weer is nie te breed; - kerksolder nie te eensaam, of - die toringdak te hoog gemeet. - -Hul l so rustig op die skoen -van werkman, hard en uit fatsoen -getrek al en verslyt-- - so rustig soos - in perlemoer van dames-oor, - of op haar blanke hals. - -Net rendruppels laat vir hul -haastig op luie rusbed krul, -nes wurms langs die grond. - Maar as die son se gloed hul vat, - l hul weer reguit en - gee vir geen wawiel pad. - -Daar kom hul aan--dieselfde stof! -Die lug is vuil, die son is dof. -Dit lyk wel wonder-baie of - die wreld wil vergaan-- - so kom hul aan! - -Soos 'n bende ruiters, stoer en straf; -Soos 'n kommande op stywe draf, -ry hul verward die grootpad af. - Hul trek hom vol, sy lengte langs, - versprei omheen wildheid en angs - en al na vorentoe. - -Die vrouens ruk die deur op slot; -die manne vlug op hoog gebod, - reusbome wals soos skimme rond - en wyk, met huise in verbond, - na ongewisse newelgrond-- - en dit is of stof alleen bestaan! - -Stof en sy agterryer, Wind, -wat op sy hakke jaag geswind, -hul twee die dryf, van woede blind, - stormenderhand, -die lug en landskap uit verband! - - -DIE STERRETJIE. - -Goei nawend my sterretjie - met jou vrindelike groet; -jou weer te sien skitter - doen my harte so goed! -Ek staan net maar op - van my lampe-liggie, -en daar kyk ek verras - in jou kindergesiggie. - -My kleintjies l binne - in hul droompies al: -ek was bang dat die ryp - in hul ogies sou val. -Met wangetjies rond - l die slapende bloedjies -glimlaggend te droom - van hul spelegoedjies. - -En jy speel maar hierbuite - in die winternag! -En kom my nog te - met jou olike lag! -Jy weet van geen nag, - geen koue of vrese,- -klein ligtende, laggende, - klein hemelse wese! - -Jy speel in die nag - om die aard te verbly; -in my donkere berowing - kom jy laggend tot my. -En is dit my netnou hierbuite te koud, - dan vlug ek geswind weer na binne; -maar jy bly, ongesien, nog skitter daarbo - aan die ho, hemelse tinne! - - -DIE OUE PUT. - -Ginds op 'n knoppie, wydgele, -ver van die woelige werf en we, - armoedig l en skaars beskut, - in middagslaap, die oue put. - -Geen vol laat sy lied daar klinke, -geen doringboom sy skadu sinke - op leiklip-brokkies, wat l braai - in middaggloed se ligte laai. - -Verwaarlosing se ongenade -spreek uit die stukke pale en drade, - waarbinne staan 'n slingerwiel: -die toegang tot 'n diepe siel; - -tot swyggeheim wat waterwelle -straks aan die velde sal vertelle, - as sag 'n windjie hul ontwek, - voordat die kuddes bronwaarts trek. - -Intusse daal van hemeltinne, -deur sombre skemering daarbinne, - 'n langgespanne silwerdraad -wat afglans op haar stil gelaat. - -'n Wyle, en 't is al verlede-- -'n klippie duikel na benede... - Waar kom die wekkertjie vandaan?... - Het d'awendkoeltjie dit gedaan?... - -'n Wyle, en 't is al ontroering, -en al te wrede rus-ontvoering; - want ope slaan die deksel wat - ontsluit geheel haar koele skat. - -Sy hoor naby en nog van verre -haar skapies dorstig aan kom blerre; - sy open mild haar waterfles - om al wat bler die dors te les. - -Dit put maar en sy gee maar immer, -dit put maar en sy weier nimmer; - gelyk 'n moeder, so opreg, - gee sy haar laaste druppel weg! - -Straks gaan die skapies almal hene -en is die putters weer verdwene, - en niemand dink dan langer om - haar so vervalle heiligdom. - -Haar lewe is soos die moederlewe: -by ondank immer bly te gewe; - maar 'k hoor as hul is heengegaan, - diep-onder tap... 'n watertraan! - - -OGGENDSTOND OP 'N BOEREPLAAS. - -O, die oggendstond op 'n boereplaas! -Daar trek al op die eerste rook. -Hul het gistraand die vraag beslis, -wie of se beurt dit mre is -om ketel te kook. - -Die mrester het opgegaan; -daarbinne roer al een; -daarbuite bly die rokie draai, -omdat daar nou geen windjie waai -deur vroe mrewreld heen. - -Die haan het op sy beul geblaas; -hy spring al van sy tak; -'n mens sal s dat hy die baas -(so stap hy) is van werf en plaas, -en die transport dra in sy sak. - -Hom volg sy vrind, die kallekoen, -'n oue towenaar: -hy worstel met sy slange, wat -hy nukrig teken in die pad -se stof, met duister vlerkgebaar. - -Die kraalvee is al moeg gel; -hul rek die stramme lywe uit. -Daar kom die kaffer ook al aan, -wat koulik oor die douveld gaan -en eers die kalwerhok ontsluit. - -Sy emmer ruis van pure musiek, -so vloei dit nou uit volle speen; -musiek ook vir die kalfie als -hy kort-kort om sy moeder wals -op nog onvaste horrelbeen. - -Maar kyk hoe staan die osse met -groot o na die hek te tuur, -totdat die sware hinderpaal -word uit die mikstok uitgehaal, -waaraan hul saans hul lywe skuur. - -Die son gaan op, die vee verdwyn. -Net in die onverstoorbre vert' -'n osse-span stap voor die ploeg, -en agteraan die man wat swoeg -by 'n rukkerige stert. - -Die mre smelt weer met die dou, -die vrede alleen bly soos dit was. -Net 'n hen spring van haar eiers af -met groot geraas, en die brakhond blaf -vir die enkele kuiergas. - - -PERDEKRAAL-LAER. - -Die nag is heen, die mre is grys: -'n plaat van tente en waens wys, -waar Perdekraal se steenhoop rys - teen ho hange. -Daar staan hul aan die grond gepnd, -die geweltjies so mooi orent-- -die eie maaksels, tent aan tent, - in suiwre range. - -O Trekkersvolk, my hart ontgloei! -Ek sien hoe jul die vreemde boei -verbreek het en het uitgebloei - tot eie nasie. -Nie net 'n eie vaderland, -nie net 'n eie vlag geplant, -maar alles maak van eie hand-- - geen imitasie! - -Hoe l die tentseil baan aan baan. -Hoe wakker bly die nokke staan. -Die klappies netjies oopgeslaan-- - mooi eenheid same. -Sy staan daar by die wa se as, -die huis van doek, so lossies-vas, -skoon nes in mredou gewas-- - 'n blanke dame. - -Twee witte kappe in die veld: -'n wa en tent daarnaas gesteld, -tweeheid tot eenheid saamgesmelt - in sware stonde. -Die wa--'n sterke man is hy; -die tent--'n taaie vrou is sy. -Jul het die nasie uitgelei, - sy boei ontbonde. - -Lig op haar voet gelyk die ree, -en trekkend met die trekker mee, -bied sy hom tog 'n vaste stee - in angs-geweste: -as wolkbreuk beuk die witte wand, -die sonstrale op die nokke brand, -of nagdier sluip oor donker land, - 'n veil'ge veste. - -En as sy wa nie verder dring, -hoor ek by wind haar fladdering -die lied van boerbeskawing sing, - stemmig-tevrede. -Dan word haar seile trou bewaar: -by feesdag net span sy 'n laer, -en straal haar seile dankbaar daar-- - van groot verlede. - - -DIE VIERKLEUR IS WEER IN GEVAAR. - -Kom burgers, trek die perde reg; -nou vrou en kind goeien-dag geseg. -Jongkrels, los die ni se hand; -en seuns, verlaat jul moeders, want -daar gaan 'n strydroep deur die land! -Gryp nou die teuels by mekaar-- -die vierkleur is weer in gevaar! - -Die regterhand gryp die visier, -die bors oorkruis 'n bandelier; -die spore in die sonskyn blink, -stiebeuels teen mekaar weerklink, -die ketel aan die saal rinkink. -Kom burgers, hou nou by mekaar-- -die vierkleur is weer in gevaar! - -Laat aan die trippelaar sy pas, -maar hou die vuurge hengste vas. -Die agterstes moet ingalop -tot midde in die ruitertrop-- -die ponie en die bossiekop. -Kom burgers, ry so by mekaar-- -die vierkleur is weer in gevaar! - -Trek burgers, almal nou geteld, -al vort maar deur die wye veld; -en of jul al omlaag verdwyn, -of op die heuwels weer verskyn-- -wys steeds die volle slingerlyn. -Kom burgers, trek so by mekaar-- -die vierkleur is weer in gevaar! - -Jaag burgers, jaag oor rant en rots, -wanneer jul teen die vyand bots. -Ruk in, spring af en pos gevat -aan die onverwrikb're ryperd-blad. -Mik fyn, kyk waar die stoffie spat! -Staan burgers, staan dan by mekaar-- -die vierkleur is weer in gevaar! - -En moet jul val, val dan met eer, -met d'oog die vyand toegekeer! -Val op die grense, man en perd, -die oue vierkleur is dit werd -en d' eerkroon wink al uit die vert'. -Val burgers, val dan by mekaar-- -die vierkleur is weer in gevaar! - - - - -C. LOUIS LEIPOLDT. - -SLAMPAMPERLIEDJIE. - -Ek sing van die wind wat tekeer gaan; - Ek sing van die ren wat daar val; -Ek sing van ons vaal ou Karooland; - Van blomme wat bloei by die wal; -Van water wat bruis oor die klippe; - Van duikers wat draf oor die veld; -Van vols wat daar sing in die bossies-- - Maar nooit nie, nee nooit nie, van geld! - -Vir my sing maar liewers van blomme; - Van al wat die vlei laat verkleur; -Van al wat die sonskyn laat spartel; - Van voorjaar en najaar se geur; -Vir my sing maar liefs van die water; - Van duikers wat draf oor die veld; -Van rotse en branders en wolke-- - Maar nooit nie, nee nooit nie, van geld! - - -OKTOBERMAAND. - - Viooltjies in die voorhuis, - Viooltjies blou en rooi! - Viooltjies orals op die veld, - En orals, ai, so mooi! - -Dit is die maand Oktober, - die mooiste, mooiste maand: -Dan is die dag so helder, - so groen is elke aand, -So blou en sonder wolke - die hemel heerlik bo, -So blomtuin-vol van kleure - die asvaal ou Karoo. -Dit is die maand Oktober: - die varkblom is in bloei; -Oor al die seekoeigate - is kafferskuil gegroei; -Die koppies, kort gelede - nog as 'n klip so kaal, -Het nou vir welkomsgroetnis - hul mooiste voorgehaal. -Dit is die maand Oktober: - die akkerboom is groen; -Die bloekoms langs die paaie - is almal nuutgeboen; -En orals in die tuin rond - ruik jy sering en roos, -Jasmyn en katjiepiering, - lemoen en appelkoos. - -Al was die dag, soos yster, - lang in die vuur gesteek, -Die varings in die klofies - deur hitte geel verbleek, -Tog as die son daaronder - agter die berge gaan, -Dan word oor heel die wreld - die mooiste geur geslaan. -Dit is die maand Oktober: - die kokewiet is uit; -Boomsingertjies en kriekies - die hoor jy orals fluit; -Fiskaal is op die oorlog: - daaronder by die sluis, -Daar is 'n dor ou doringboom - sy spens en sy kombuis. -Dit is die maand Oktober: - ek dink, die mense vier -Vir ewig in die hemel - Oktobermaand soos hier! -Wat wens jy meer as blomme, - as helder dag en nag? -Wat kan jy beter, mooier, - of heerliker verwag? - -Ek is nog in Oktober: - my tuin is nog so groen, -So wit met al wat mooi is, - met bloeisels van lemoen, -So pragtig in die mre, - so heerlik in die aand! -Ek is nog in Oktober, - die mooiste, mooiste maand! -Wat gee ek om die winter? - Wat praat jy nou van Mei? -Wat skeel dit as ons later - weer donker dae kry? -Ek is nou in Oktober, - die mooiste, mooiste maand -Met elke dag so helder, - so pragtig elke aand! - - Viooltjies in die voorhuis, - Viooltjies blou en rooi! - Viooltjies orals op die veld, - En orals, ai, so mooi! - - -IN AMSTERDAM. - -As ek vanaand so moedersiel - Alleen hier by die vuurherd sit, -Dan borrel my geheue op, - En maak my hart en siel uit lid; - -Dan dink ek aan die veld, en aan - Die doringbome by die krans, -Waar koggelmannetjies die son - Hou vir 'n maat om mee te dans; - -En aan die duine, waar die wind - 'n Wierook na die see toe waai, -En aan die dam, waaroor die vols - So vrolik in die nessies swaai; - -En aan die seekoeigate, waar - Die kafferskuil en ruigte groei-- -'n Donker groen die water oor, - 'n Tuin, wat nooit nie word gesnoei; - -En aan die koppies, waar die son - Ons Afrikaanse klippe soen, -En aan ons ou Karoo, so mooi - in al sy geil Oktober-groen! - -In hier--hier waai die wind, en raas - Die strate om my; karre dreun, -Die trein daarbuite fluit en rook: - Dis orals galm, en gons, en steun! - -Dis alles oud, so aaklig oud, - Die wye wreld om my heen! -Ag-honderd jare praat met my-- - En tog--ek gril en voel alleen! - -Ons kom van hier; ons wieg was hier, - Of verder, in die suiderland-- -Hier, waar die Watergeuse was, - Hier, waar die strate is half strand. - -Ou Amsterdam, ou Amsterdam, - Met al jou pronk, met al jou prag, -Met al jou smeerge strate ook, - Jy het nog oor my siel gesag! - -Ek voel, as ek hier moedersiel - Alleen so by die vuurherd sit, -Wat jy nog vir ons nasie is-- - En kyk, my hart kom weer in lid! - -Ons nasie? ag, die mense praat: - Daar l iets groots in woorde! Wat -Gee ons die reg om groot te wees, - Om saam te loop op so 'n pad? - -Vir tagtig jare het hul hier - Gestruikel in die duister rond, -Die dyke oopgebreek, die see - Gemaak tot bobaas van die grond; - -Die land gedoop met vuur en bloed, - Die klei vir elke huis deurwerk -Met trane: so 'n stad sal staan - Vir ewig--want die klei is sterk. - -En elke duim van hierdie land - Is duur gekoop met suur en smart; -En elke morge is betaal - Met stukkies van 'n mensehart: - -Dit gee hul reg om trots te wees, - Dit gee hul reg om nou te pronk, -Al is dit lang gelede al, - Al is die see weer in sy tronk. - -En ons? ons wil 'n nasie wees! - Ook agter ons l vuur en bloed; -Ook ons het vir ons land gestort - 'n See van trane: ja, dis goed! - -Maar verder--wat? 'n Nasie word - Nie somaar soos die koring groot; -Dit moet deur werk, deur vlyt, deur smart, - Deur lewe ook word voortgestoot. - -En as ek by die vuurherd sit - En in die vlamme kyk, dan voel -Ek in my siel, daar skort nog iets-- - Nog iets? nog iets?--'n hele boel! - -Daarbuite spook die wind weer hard; - Die vensters skudde: wat 'n nag! -Ou Amsterdam, ou Amsterdam, - Jy het nog oor my siel gesag! - - -IN DIE KONSENTRASIEKAMP. -(ALIWAL NOORD, 1901) - - O, pazienza, pazienza che tanto sostieni! - DANTE. - -Jou o is nat met die trane van gister; - jou siel is gemartel, deur smarte gepla; -Van vrede en pret was jy vroer 'n verkwister; - En nou, wat bly oor van jou rykdomme? Ja, -'n Spreekwoord tot steun--daar's geen trooswoord beslister: - "Geduld, o geduld, wat so baie kan dra!" - -Hier sit jy te koes teen die wind, wat daar suie - Yskoud deur die tentseil, geskeur deur die haal-- -Jou enigste skuil in die nag teen die buie; - Die Junielug stort oor die stroom van die Vaal-- -Jy hoor net die hoes van jou kind en die luie - Gedrup van die rendruppeltjies oor die paal. - -'n Kers, nog maar anderhalf duim, voor hy sterwe, - Brand dof in 'n bottel hier vlak naas jou bed. -('n Kafhuis gee makliker rus: op die gerwe - Daar l 'n mens sag, en sy slaap is gered!) -En hier in die nag laat jou drome jou swerwe - 'n Aaklige rondte met trane besmet. - -Hier struikel die kind, wat te vroeg was gebore; - Hier sterwe die oumens, te swak vir die stryd; -Hier kom 'n gekerm en gekreun in jou ore; - Hier tel jy met angs elke tik van die tyd; -Want elke sekond van die smart laat sy spore - Gedruk op jou hart, deur 'n offer gewyd. - -En deur elke skeur in die seil kan jy duister - Die wolke bespeur oor die hemel verbrei; -Geen ster skyn as gids; na geen stem kan jy luister-- - (Eentonig die hoes van jou kind aan jou sy!) -Wat sag deur die wind in jou ore kom fluister: - "Geduld, o geduld, wat so baie kan ly!" - -Vergewe? Vergeet? Is dit maklik vergewe? - Die smarte, die angs, het so baie gepla! -Die yster het gloeiend 'n merk vir die eeue - Gebrand op ons volk, en die wond is te na, -Te n aan ons hart en te diep in ons lewe-- - "Geduld, o geduld, wat so baie kan dra!" - - -AAN 'N SEEPKISSIE. - -Hulle het jou in England gemaak, seepkissie, - Om hier in ons land as 'n doodkis te dien; -Hulle het op jou letters geverwe, seepkissie, - En ek het jouselwe as doodkis gesien. - -Klein Jannie van ouboetie Saarl, seepkissie, - Het hier in die kamp met sy sussie gekom-- -En jy was bestem, soos jy weet, seepkissie, - Daar oorkant in England as doodkis vir hom! - -Klein Jannie van ouboetie Saarl, seepkissie, - Was fluks en gesond, vir sy jare nog groot; -Maar hier in die kamp, soos jy weet, seepkissie, - Was hy maar drie weke, en toe--was hy dood! - -Onthou jy vir Jannie? Jy weet, seepkissie, - Hy het in sy speletjies met jou gespeel; -Die son het sy krulkop geskilder, seepkissie, - So blink as sy strale, as goud so geel. - -Op die Vrydagmre, onthou jy, kissie, - Het Tannie ges: "Ag, klein Jannie die hoes!" -En die Vrydagaand, soos jy weet, seepkissie, - Was Jannie se lewe al half verwoes. - -Hulle het jou op Saterdagmiddag, seepkissie, - Gedra na sy tent as 'n doodkis daar! -Die wit gesiggie--jy weet, seepkissie, - Die handjies gevou en gekruis oormekaar. - -Hulle het jou in England gemaak, seepkissie, - Om hier vir ons kinders as doodkis te dien: -Hulle het vir jou lykies gevinde, seepkissie, - En ek het jouselwe as doodkis gesien. - - -DIE OU BLIKKIE. - -Wat is die ding, wat jy daar hou? -Wat droom jy oor 'n blikkie, vrou? - 'n Armsalige ou blikkie? -Wat is die ding tog nou vir jou? - -"Ek wil hom skoonmaak, dat hy blink -Soos silwer in die sonskyn: dink, - Die armsalige ou blikkie, -Daaruit het Gert en Griet gedrink. - -"Ek wil hom met die grond hier vul, -Hier, waar die suring bloei so gul, - Die armsalige ou blikkie: -Miskien kan ek my droefnis kul. - -"Ek wil daarin 'n plantjie plant, -Wat groei aan Griet haar graf se kant: - Die armsalige ou blikkie -Was vasgeklem in Griet haar hand. - -"As ek so in die sonskyn sit, -So blou die hemel bo, so wit - Die armsalige ou blikkie, -Dan droom ek weer oor dat en dit: - -"Ons konsentrasiekamp is daar; -Die oorlog word ek weer gewaar-- - Ag, armsalige ou blikkie, -Waarom het God ons nie gespaar? - -"Was Gert en Griet nie heel my hart? -Die plaas is afgebrand en 'swart-- - En jy, armsalige ou blikkie, -Herinner my nog aan my smart. - -"Ons kan die plaas weer opbou: ja, -Jan het al geld op leen gevra; - Maar, armsalige ou blikkie, -Kan Gert en Griet my ooit weer pla? - -"Daar in die konsentrasiekamp, -Daar in ons aaklige oorlogsdamp, - Ag, armsalige ou blikkie, -Daar is hul lewe uitgestamp!" - -Vergeet wat jy gely het, vrou: -Ons is weer vredevrinde nou! - Die armsalige ou blikkie, -Wat is die ding tog nou vir jou? - -"Dit laat my dink aan Gert en Griet: -Al is dit 'n gebroke riet, - die armsalige ou blikkie -Is anker teen my sielsverdriet. - -"Die plantjie, wat hierin sal groei, -Sal elke jaar opnuut weer bloei, - Ag, armsalige ou blikkie, -Al is my trane opgeskroei; - -"Want ek het nog 'n traan gespaar, -Nog 'n paar sugte opgegaar, - Om, armsalige ou blikkie, -Jou plantjie veilig te bewaar. - -"As ek vanaand my kers uitblaas, -Dan werp die maan 'n silwerwaas - Oor jou, armsalige ou blikkie, -En oor ons afgebrande plaas. - -"Ek luister; en dit skyn vir my, -Klein Gert is weer hier aan my sy - By jou, armsalige ou blikkie, -Om weer 'n slukkie melk te kry; - -"En Grietjie staan daar by die deur-- -Ja, kyk, haar voorskoot is verskeur! - Ag, armsalige ou blikkie, -Hoe kan ek eensaam wees en treur? - -"Die dood het albei weggehaal; -Ons plaas is afgebrand en vaal; - Maar, armsalige ou blikkie, -My hart is nog nie net so kaal. - -"Solang jy op die vensterbank -Hier by my staan, so skoon en blank, - Kan ek, armsalige ou blikkie, -Nog stil wees en vir God nog dank, - -"Dat Hy, toe daardie oorlogsdamp -My kinders altwee in die kamp, - Ag, armsalige ou blikkie, -Die lewe so het uitgestamp-- - -"Nog in my hart het hoop gegee, -Dat ek bedaard was in my wee, - Ag, armsalige ou blikkie, -Te dink, ek sien hul weer, altwee! - -"Met jou het Griet en Gert gespeel, -En ek het nog in jou 'n deel; - Ag, armsalige ou blikkie, -Laat ek my maar nog iets verbeel! - -"Verbeelding--dit is alles nou, -Wat ek nog het: laat my dit hou! - Ag, armsalige ou blikkie, -Jy is my anker teen die rou!" - - -JAPIE. - -Vanmre was Japie nog hier: - Vanaand is hy dood! -Met 'n lag om sy mond het hy bruilof gevier - Met 'n klein brokkie Engelse lood. - -Vanmre was Japie by my: - Vanaand is hy--waar? -As 'n mens maar kan weet waar hy eindlik sal bly, - Wie het dan vir die toekoms gevaar? - -Vanmre was Japie my maat: - Vanaand is hy--wat? -Sal hy nog met my lag, sal hy nog met my praat, - Of my hand in die syne weer vat? - -Vanmre was Japie 'n kind: - Vanaand is hy volleerd! -Ons het baie gestry om die waarheid, ou vrind: - Weet jy nou, wie van ons had verkeerd? - -Vanmre was Japie--nee God! - Hy is nog vir my! -Want die dood kan nie skei nie, al is dit ons lot - Om alleen op die wreld te bly. - - -DIE VERKLEURMANNETJIE. - -Daar op die vyeboom sit die vabond, - So sedig as 'n predikant; -Maar glo tog nie dat hy so vroom is: - Nee, regtig nie, hy is astrant! - -As jy hom aanraak, dan verkleur hy: - Geel, rooi, grys, bruin en blou en groen; -En sy hele vel blink soos die skulpies - Se binnekant met perlemoen. - -So teemrig sit hy op sy takkie - Die muggies met sy tong te vang, -En met sy ronde o maak hy - Die spinnekoppe algar bang. - -Hy draai sy nek soos 'n toktokkie, - Of soos 'n papie uit die klei, -En kyk so sedig na die vliegies - As hy die goed nie beet kan kry. - -Arrie, ek hou van jou, kleurklasie! - Jy gaan jou lewe deur so mooi, -Jy steur jou nie aan wat die mense - So praat of skinder en flikflooi. - -Jy steun op niemand nie, kleurklasie, - Net op jou takkie en jou tong: -Verkleur maar mre net soos gister, - En as jy oud word, bly nog jong! - - -DIE VOORTREKKER SE VAARWEL. - -O vaderland, verlate vaderland; - O akkerboom en ranke wit poplier - Wat my ou plaas versier, -Daar deur die voorgeslag geplant, - Nou lomm'ryk oor my vaderhuis; - Koel skadu-takke oor die sluis - Waar na die oes die meulstroom bruis-- -Vaarwel, o akkerboom en wit poplier, - Vaarwel, verlate vaderland! - -O blomtuin vol met tiemie en blou violet, - O vrugboom-oord en stinkhoutpaal-prieel, - Waarom die bye speel -En heuning haal en brom uit blote pret; - Waar druiwerank geklouter stryk, - Tot boontoe teen die gewel reik - En tussen klimop-rose pryk-- -Vaarwel, o vrugboom-oord en ou prieel, - Vaarwel, o tiemie en blou violet. - -O ouerhuis met kafhok en met kraal, - O platklipstoep en grasbegroeide brug, - Waar saands die paddas sug, -As in die skemerlig vuurvliegies dwaal, - En die aandblomme oopgaan en die nag - Sy sluier werp oor hierdie plaas se prag, - En oor die wreld bo die sterre wag-- -Vaarwel, o platklipstoep en biesiebrug, - Vaarwel, o huis en kraal! - - Ons gaan die wreld in - 'n Nuwe oord te win, - 'n Nuwe land te kry - Waar ons kan lewe vry. -Vaarwel, vaarwel, al is geen weersien meer; - Vaarwel, en nog 'n keer: - Vaarwel! vaarwel! vaarwel! - - -DIE VLAKTE. - -Waar die koorsboom sy geel aan die wreld vertoon, - O wyd is die vlakte, die vlakte! -En geil is die groei van sy katdoring-kroon, - Wat groei op die vlakte, die vlakte. -Dis wilde boslommer, berank en beboei, -Met geilste klimop in geen jare gesnoei, -Waaronder die blou apies klouter en knoei, - Die volk van die vlakte, die vlakte! - -Die rooi-geel suurknolle pryk somermaand daar, - O mooi is die vlakte, die vlakte! -Die trotsige alwyne, deftig geblaar, - Wat waak oor die vlakte, die vlakte! -Die heuningsoet peuldoring, die varings so slank, -Die bontblom wat orals die bosse oorrank, -Die moepel waarin die boomsingertjies tjank, - Hul waak oor die vlakte, die vlakte! - -O plat is die pad wat hier slinger en sluip, - Dwars deur hierdie vlakte, die vlakte; -En sag is die mos wat met renwater druip - Hier neer op die vlakte, die vlakte! -O pragtig die kleur wat die skemeraand sprei -Oor bosveld en grasveld, oor bulte en vlei, -En pragtig die groen wat die wreld hier kry - By nag op die vlakte, die vlakte! - -Die klowe is steil en die berge is hoog, - O gee my die vlakte, die vlakte! -Al is dit ook winter en alles is droog, - En geel op die vlakte, die vlakte. -O hier is dit vry en die wreld is stil, -Met nrens 'n weerklank, met nrens 'n gril; -En weelde van kleure so veel as jy wil, - Hier op my ou vlakte, die vlakte! - - -BY BLOUKRANS. - -Die koperkapel kom uit sy gat - En sluip die randjie rond: -"Dit het geren; die veld is nat - En nat is die rooi-geel grond" -Die meerkat kom en sy ogies blink, - En hy staan orent en wag, -En die stokou ystervark s: "Ek dink - Die ren kom weer vannag" -Maar die geitjie piep: "Dis glad nie ren, - Dis klewerig, swart en rooi; -Kom jy sulke ren in jou lewe teen - So glad, so styf, so mooi?" -En die wys ou steenuil waag sy woord: - "Dis bloed, dis mensebloed. -Dis lewensbloed wat ongestoord - Ons bossiewreld voed." - - -WOLRAAD WOLTEMADE. -(Fragment). - -Vorentoe, vorentoe, strand toe, strand toe, - Bolemakiesie die branders oor! -Vorentoe, vorentoe, land toe, land toe! - Amper verdrink, en half versmoor! -Die water suis, en gis en bruis, - Die weerlig vlam die see, -Die lang seebamboes buie en breek, -Die wilde branders slaat en steek, - Die woeste wind speel mee. -Groen, donkergroen soos skemergroen - Nog voor die sterre blink, -Of soos die varkblomloof geboen - Deur dou wat dagbreek skink; -Blou, donkerblou soos wolke-blou - Waarin die donder stoom, -Of soos diep water in 'n kloof - Waar nag nog altyd droom-- -So is die see tot aan die lyn - Waar see en lug kom trou, -Hieronder donkerblou en groen, - Daarbowe groen en blou. -En as die wolke swig, dan breek - Die slinger-bliksem los, -En see en hemel word ineens - In goud en glans gedos. -En oor die kraak van branders knal - Die donder oor die see -Tot Tafelberg se kranse dreun - En Duiwelskop dreun mee. -Die laaste af! Die mense roep - "Daar is nog ander daar!" -Die water dreig, die skimmel hyg, - Wie trots die doodsgevaar? -Nie jy wat praat, nie jy wat bid, - Nie jy wat staan en bewe! -Dis Wolraad weer wat nog 'n keer -Die Dood se woeste mag trotseer - Met wat hy het -sy lewe. -Kom op, ou skimmelhings, kom op - Nog eenmaal deur die see, -Nog een gered, dan kan jy rus-- - Nog eenmaal deur die see! -Die buikgord vaster vasgegesp, - Dan weer die branders in, -Die skuim en seegras deurgeswem - Om vorentoe te win. -Die ho branders deur, ou maat, - Swem skip toe, skimmel, swem! -Daar in die verte l die skip - Waar die lantern glim. -Dis pikswart donker oor die see; - Die wind die gaan te keer. -'n Bliksemstraal maak silwer-blink - Die bokant--daar 's hy weer! -En dan weer in die donker weg. - Ons hou ons asem; ag -Van hings en ruiter niks te sien, - En orals net die nag! -Maar weer 'n bliksemstraal se lig - Wys Wolraad by die skip, -Ons hoor sy stem: "Net n maar, n!" - Nog voor die lig verglip. -'n Sarsie uit die wolke bars - En dreun die wreld deur, -Die weerlig verf die hele baai - Met goud en silwer kleur. -'n Tikkie tyd wat ure skyn, - Genoeg om te gewaar, -Hoe om die held die mense woel, -Hoe oor die skip die branders spoel, - Hoe n die doodsgevaar. -Maar ag, die dof lanternskyn - Word deur die see geblus, -En skip en skimmelhings verdwyn - In duister nag gesus. -'n Aaklige tyd voor weer die blits - Die oog 'n kans kan gee, -En ag, dan wys dit net die skip - En net die woeste see. -Daar is geen spoor van held of hings, - Die Dood het weer gewin, -En gierig, gulsig oor die strand - Bruis weer die branders in. - - -OP MY OU RAMKIETJIE. - -Op my ou ramkietjie, - Met nog net een snaar, -Speel ek in die maanskyn, - Deurmekaar. - -Ek sing van Adam - En Eva se val, -Van die ou Paradys-- - "Halfpad mal!" - -So s die mense - Wat my hoor speel. -As die skemer my wang soen - Soos ferweel; - -As die maan my aanhoor, - En die sterre knik, -Dan speel ek kordaat voort, - In my skik. - -Wat gee ek om mense - Wat s ek 's mal, -As die varings my aanhoor - By die wal? - -Wat om my vriende-- - Wat nooit nie verstaan-- -As die sterre my toeknik - En die maan? - -Op my ou ramkietjie, - Met nog net een snaar, -Speel ek in die maanskyn, - Deurmekaar. - - -INSULINDE. - -Mirakelland van oerwoud en vulkaan, -Ek groet jou in jou glorie! Elke teug -Van die koel suidewind hernu my jeug, -En maak my amper kind weer, en verslaan -'n Dampwolk van gedagtes en die waan, -Dat net maar in die Wes die lewensvreug -'n Weerklank vinde, en dat trou en deug -Alleen kan bloei in lande, waar die maan -Oor louter ys en wit kapok sy glans -Op wintermres werp. Ag, ek gewaar -My liefde groei tot byna bo verstand! -Ken ek nie meer my eie koppie en krans, -My boland-vlak van Beaufort tot die Aar? -Leen dan vir my 'n nuwe Vaderland! - - -AAN MULTATULI. - -Kind van die noorde-wreld, waar die kou -Van winter weerga vinde in 'n volk -Wat kalm bly as jy kokend is, en flou -En nie jou taal verstaan nie sonder tolk! -Die warmer Ooste, waar die son ontstaan, -Het jou tot man gemaak, en van jou hart -Die ysgekorste kettings afgeslaan, -En jou geleer daar l ook vreug in smart, -En in ellende grootsheid! Ek, as een -Met wie die Ooste ook gepraat het, gee -Hier waar Adinda's spook by maanlig ween -Oor Saidjah's graf in eensaam stille wee, -My huldegroet aan jou as blyk daarvan-- -Apostel, hopriester, lyder, Man! - - -DIE BESTE. - -Geil lusern in die laagste landjie, - Geil groen blare en blomme blou, -Alwyn rooi op die voorste randjie, - Rooi soos bloed teen die rotse grou; -Somer en son en safier daarbowe, - Ruik van die keurbos rondgesprei, -Kort klein skaad'wees oor die klowe; - Somer en son en safier vir my! -Wonder van kleure uitgesprei-- -Wat is daar meer wat die dood berowe? -Somer en son en safier vir my! - -Hoog oor die water skommel die vinkies, - Vol van die vreug van die somerdag; -Bly die gekwetter van klein tinktinkies, - Blyer die son wat goudgeel lag. -Algar wat lewe, algar tevrede, - Hoog op die heuwel en laag op die vlei; -So was dit gister en so is dit hede, - Somer en son en safier vir my! -Heer, wat die hemel oor my sprei, -Dit is my eerste en laaste bede: -Somer en son en safier vir my! - -Het jy 'n vrind wat jou hand kan vashou? - Vrinde vergaan en faal in nood! -Het jy 'n vyand, jou grootste las nou? - Vyande, vrinde gaan algar dood! -Wat 's dit vir my as die gras vergrys word? - Somer aal kom met sy groen daarby. -Wat as in winter die water ys word? - Somer en son en safier sal bly! -Boetie, ek vra jou: wat s jy? -Wat 's dit vir ons as die gras vergrys word? -Somer en son en safier sal bly! - -Roem van mense, rykdomme, pragte-- - Alles vergaan soos die mis op die vlei; -Sterre wat skiet in pikdonker nagte, - Het langer lewe dan roem kan kry. -Boetie, as ons nou 'n keus moet wae - Hier op die wreld, wat vra jy? -Roemryke lewe en lengte van dae? - Somer en son en safier vir my! -Boetie, as jy nou jou keus kan kry, -Wat is die wens wat jou hart sal wae? -Somer en son en safier vir my! - - - - -D. F. MALHERBE. - - -DIE LIED VAN DIE NAGWIND. - -Ek l op my bed, so onrustig-- - dis middernag lank al verby; -en ek hoor hoe die nagtlike koelte - deur eike en denne sig sprei. - -Dit ruis nes die siltige waters, - wat daar skuif oor die sandige strand, -gehoor deur die wandelaar van verre, - wat seewaarts hom haas oor die land. - -O nagwind, o nagwind, kom s my, - wat spreek tog jou ruisende lied? -Vertel jy 'n tyding van liefde? - Bring jy vrede of wee en verdriet? - -Dit is my of duisende stemme - van mense reeds lang weggekwyn, -vermeng met jou ruisende sugte - hul eggo van droefheid en pyn. - -Die voorsang van duisende wesens, - nie-gebore, vertolk my jou sug, -die lied van hul komende weedom - die dra jy so sag deur die lug. - -O nagwind, ek hoor maar deurgrond nie - jou klaende, suisende sang-- -my harte klop sneller en sneller, - my kinderlik harte word bang! - - -AWENDBLIK. - -Oor ver, verre lande; -oor blou, bloue rande - sien ek vliesige wolkies verspreid-- -oor hoog, ho gronde -sag gewieg, ongebonde-- - die lug welf so blou en so wyd. - -Oor ver, verre lande, -oor blou, bloue rande; - deur die aandson se strale beskyn, -sien ek vry, ongemete -ongemerk en vergete, - die wolkies so stil-stil verdwyn. - -Nes die vlugtige beelde -van die sterwend vergeelde - wolke, in die lugte verspreid, -so sink daar geslagte -soos 'n vliende gedagte - in die eindlose ruim van die tyd. - - -NA DIE DROOGTE. - -Gestil is ons klae, -die droewige dae - van wanhoop en wee is verby; -die blinkende komme -en geurende blomme - bedek nou die vlakte en vlei. - -Langs eensame hutte -en stofdro putte - woel nou weer mense en vee; -aan damme en kolke -het die loodsware wolke - hul stromende gawe gegee. - -Weer beur uit die gronde -die grassies ontbonde, - van hul sluimerende broeislaap bevryd, -en sprei oor die sande, -om kaal-nare rande - 'n groenende, sagte tapyt. - -Die kaal afgesnoeide -en deur sonbrand verskroeide - bossies die spruit alweer mooi, -en die saadjies die vul weer, -die blaartjies die krul weer, - deur die sonlig se strale genooi. - -Die westewind streel weer, -die westewind heel weer - die wond, wat hy ru het geslaan; -en sy luggie die swewe, -bring lus en bring lewe - o ver soos die hooglande gaan. - -In die veekraal se kaalte, -langs die voetpad se vaalte - woel die kalwers op huppelende gang; -en daar ver uit die vleie, -waar die skaaptroppe weie, - kom die stygende lammergesang. - -In hul soekende vrae, -in hul angstige klae - meng sig dof die moeder-gekreun; -en dit swel tot akkoorde -in die eensame oorde, - wat swaar en stadigies dreun. - -Hoor die lied van die velde, -wat die skape vermelde, - as die mreson hulle beskyn! -Hor geswewe, -bo rande verhewe, - versterwe die sware refrein. - -My harte juig mede -en my dankbare bede - word en met die skape se lied; -en saam klim na bowe -om die Skepper te lowe, - ons lofsang na swaar en verdriet. - -As die vrolik en blye -gansies in rye - so glad oor die watertjies gly, -en gesls so plesierig -en snap weer so gierig - na kossies, orals gesprei; - -as die doodsheid verby is, -kos volop te kry is - en die voltjies weer lewendig sing; -as die vlak in sy weelde -sy ryker bedeelde - gawe aan wat lewe, kom bring: - -dan herleef ook my harte -deur geen kwelling, geen smarte, - geen donkere beelde gedruk; -en vry soos die winde, -deur geen bande te binde, - styg my siele en droom van geluk. - -Verby is ons klae, -die droewige dae - van wanhoop en wee is verdwyn; -en 'n luggie die swewe, -bring lus en bring lewe - so ver soos die hoogvelde dein! - - -DIE ROOSKNOPPIE. - -Daar onder in my tuintjie, - daar staat 'n boompie teer; -daaraan sit net n knoppie-- - n roseknop, nie meer. - -Elke aand en elke mre - gaan ek die knoppie kyk; -die hoop straal uit sy ogies-- - hy sal as rosie pryk! - -Die stormwind is gekome, - die takkie afgeskeur, -die blaartjies is verlep al-- - die knoppie geel gekleur! - -Ek sien so menige knoppie - in die wreldgaarde groei; -die hoop straal uit die ogies-- - maar ag,--geen rosie bloei! - - -O LANDE VOL GRAAN. - -Vlakte aan vlakte, oor heuwels heen, -lande vol groen, vol golwende graan! -Breed sprei die sonlig sy stralende sen -oor swellende saad met beloftes belaan. - -Aan miljoene, miljoene van buiende blaar -hang die windjie se asem in ruisend gesweef... -hoor die sug van verlange uit die swellende aar, -die stem van die lente wat s: _ek wil leef!_ - -Verlange wat groei met die stygende son, -verlange om te ryp tot goudgeel prag-- -so sterk soos die drang van 'n borrelende bron, -om te beur uit die aarde na die lig van die dag. - -Die stem van die wind oor die halmgekoes, -halms nog groen van jong geluk-- -is die siddering van hoop op die somer se oes -as die waens sal kraak van die gerwe se druk. - -So ver as my oog oor die buiende blaar -kan wei, staan die grond met groenheid oorlaan; -en my siele wieg mee met jul spelend gebaar-- -o belowende, lewende lande vol graan! - - -DIE SEE IS VOL VAN EWIGHEID. - -Die see is vol van ewigheid, -van golwedeining op en neer-- -tot wiegelwrelde uitgespreid, -op maat van eindloos kom en keer. - -Uit watergraftes diep gedolf, -rys langvergete mensewee; -die winde dra van golf tot golf, -van golf tot kus die treursang mee. - -Die see is vol van klaaggeluid, -van stemme wat geen rus kan kry, -van siele wat eeu-in eeu-uit -in smart-herhaling hooploos ly. - -Oor waterwydtes om en om -tot marmerrand van verre kus-- -ruis daar van oos tot wes, alom, -'n eeuesang van nimmer-rus. - -Die golwe kom, die golwe keer, -in vrolike spel van sonne-lus, -in pikswart nag van stormeweer-- -en sing hul lied van nimmer-rus. - -Daar 's ewigheid in seegeluid, -in ver gedreun van kus tot kus-- -waar golwe wieg eeu-in eeu-uit -op maat van nimmer-nimmer-rus. - - -SLAAP. - -Wat is die slaap 'n wondersoete ding! -Sag op haar bloue o daal die vaak, -soos maneskyn diep waterkuile raak -om daar te droom in silwer skemering. -Vir laas beef oor haar lippe 'n fluistering: -"Nag, Pappie." Ek merk, hoe langsaam hy genaak, -wat drome soet tot werklikhede maak.... -in vaderarme rus my lieweling! -Sluit so my o, God, wanneer vir my -U Engel wink ter laaste, lange rus -en ek van wilde woeling hier moet skei; -dat my dan soete drome huistoe sus -en sterke Hand deur duisternisse lei.... -Sluit so my o, God, as ek gaan rus! - - - - -H. H. JOUBERT. - - -DIE TREK DRAKENSBERG AF. - -Die reuse-top rys hoog uit bo die wolke - en tronend siet op wasige oorde neer. -Daaronder gaap die grondelose kolke, - ombruisd met golwe van een lowermeer. - -Daar skram en skuur die duisend wae-wiele - en sukkel knarsend oor die klippe heen, -dog liewend wieg 'n duisendtal van siele-- - hul troue troos by rouklag en geween. - -En steen op steen skuif klotsend langs die wande - en spring die duiselende steiltes af, -om diep en stil in donk're oewersande - hul rus te vinde in 'n eeue-graf. - -Die eggo's rommel deur die diepe klowe; - die sku' bewoners van geheime woud -verstom en tuur in bewing heen na bowe, - besorgd om hulle skoon kasteels behoud. - - -DINGAAN SE GESANTE DOEN RAPPORT AAN HOM. - -Koning, O! koning, die witmense stroom - in duisende, duisende, duisende aan. -Die swierige bos en die tronende boom - word gemartel, vermorsel, vermink op hul baan. - -Hul withuise skommel en rommelend rol - en vergruisel die gras tot verstuiwende stof. -Die buiende velde van lewe is vol, - maar geen stroompie murmel 'n liedjie van lof. - -Koning, O! koning, Silkaats is verslaan; - op sy magtlose ryk rus die doem van die dood. -Selfs die olifant buk voor die taaie tiraan. - O! koning, ontwaak, daar's gevaar, daar is nood. - -Die witmense steier op perde geswind, - deur die duikende dal tot die berge hul kam. -Geen mag kan weerstaan hulle wrede bewind, - geen assegaai staan teen hul kwaaie mabam.[1] - -Koning, O! koning, die berge die beef - en die klowe weerklink met 'n vreemde gesang; -die dale die wemel, die velde die leef, - en alomme verbrei sig een vreemde gedrang. - -Ruk aan met die Skilde, die Wildebees-skilde; - ruk aan met die fleur van u vegtende mag; -ruk aan en stort met 'n woeste, 'n wilde, - 'n vernielende sprong op die tiraangeslag! - -[1] Geweer. - - -OP DIE LAERS AANSWERWENDE SOELOE-HORDES. - -Lang -soos een slang -op sy kronk'lende gang -l Toegela en wag -op die koms van die dag. -Teen sy oewers slaat -hy op onrustige maat, -met 'n voorgevoel van onweerstaanbare kwaad. - -Want wyd -en vr in die duister verspreid, -dool sluipende hordes om en om-- -'n hygend-voortduwende dreiende drom -van ontsenuwende lis en onrus, -van onmenselike graagte en lus. - -Fel, -as in knaende boeie geknel, -brul Toegela, in woedende worstelende stryd -met duisende wreedaards, tot slagting bereid, -wat waag hul te werp in sy waters verbolge, -(en menige beul word na verdienste verswolge) -om heen te dring na sy owerkant -en rouklag te kweek oor die rustige land. - -Breed, -in onbreekbare eenheid gesmeed, -dy die draers van droefheid en leed -('n arglistig-voortstuiwende stroom) -oor die velde, in dooierige droom. - - -MOEDERS SKAT. - -Trippel-trappel op en af - oor die kamervloer! -Mammies skatlam skaterlag-- - wat 'n wild rumoer! - -Heidaar! Opsy daar! - Babsie storremjaag -na die arrems wyd van mammie-- - dis 'n grote waag! - -Handjies-klappies op die stappies - van die voetjies kaal! -O, die vonkies van die lonkies, - wat van ogies daal! - -O, die brabbelbrou-gebabbel - klink soos melodie -allerskoonste, allerbonste - engele-oord ontvlie! - -Tere snare roer sy bare, - bolle handjies aan. -Plompe pootjies, lompe lootjies - lief en lokkend staan. - - -LENTE-OGGEND. -(Op die Boereplaas). - -Maagde-mooie dag -kus die heuwels, groen. -Lowervelde lag, -son- en dou-gesoen. -Diepe dale staan bly in lente-drag. - -Op die berge vloei -in die oggend vroeg -goud. Die osse stoei -vr die boer se ploeg. -In die boer se krale koeie en kalwers loei. - -Heen die bokketrop -kronkel, wit soos melk, -teen die hange op. -Lente-mal is elk, -Lente-lote pluk hul op 'n klein galop. - -Wye watervoor -op die ertjie-land -raak in groen verloor. -Water staat aan brand -tussen ertjie-blomme in die sonnegloor. - -Koringvelde vol, -swaar en ryk van aar, -soos die se rol, -soos die see vergaar -sonne-goud en tinte op hul boesem, bol. - -Vrolike mossie-skaar -(Skoon die oggenddou -l op steel en blaar) -klim die hemelblou, -skou die vlam-juwele tussen groen, van daar. - -In die vroe bos -wilg en populier -staan in lente-dos, -sonnegoud versier. -In 'n sang van vreugde bars die vinke los. - -Die plante-wreld stoei -uit sy winter-droom. -Nuwe lewe broei -op die sonne-stroom. -In die boer se are nuwe lewe vloei. - - -DONDERWEER. - -Verlate staan ek, stil en heel alleen, -en diep versonke in 'n vr gedagte. -Die nag se duister is soos die swart vereen, -van tienmaal duisend maan-verlate nagte. - -Toe breek die onweer met sy donderkragte -en vure los en slaat die nag wat ween, -wyl hewig stoei in styf verset, as wagte -van haar, die denne aldeur haar trane-ren. - -Ek skrik--beklem, ontroer deur al die stryd,-- -maar weldra wentel daar deur wolke-rete -'n sterre-heir en strooi 'n vrede-gloor - -oor eensame woning en oor velde wyd. -Stil l die Heelal, groot en ongemete, -geheime-swanger, in sy eeue-droom verloor. - - -DAGERAAD. - -Die daagraad kruip die dieptes uit, -uit stille nag gebore, -en vleg 'n krans van prelglans -om slape van die mre. - -Hy sweef op goue vleuels aan -en ry op wolke-some: -Daar 's glimlag op die bergery, -daar 's blydskap in die strome. - -Hy skuif die wolle deken weg -van bergekruin en hange -en wek, so doend, 'n weelde-blos -op bolle rotse-wange. - -Hy lig die woud-paleise op, -en vul hul lommersale -met vreugde-sange, wyd verbrei -deur klowe en oor dale. - -Die velde bloos 'n maagdeskoon, -ontwaak uit lente-drome-- -daar 's glimlag op die bergery, -daar 's blydskap in die strome. - - - - -C. J. LANGENHOVEN. - - -MY ONHERROEPLIKE KINDERDAE. - -Ek sou nie graag my lewensweg -'n Twede maal vervolg, want reg -Sou ek hom tog nie kry; en wat -Daar skoon en lief was op my pad -Kan die herhaling my laat mis. -Maar as ek iets terugwens is -Dit, dat ek by my ouderdom -My kinderhart weer mog bekom-- -Met fleur van lus en geur van smaak, -En groot belang. in kleine saak, -En goue traan en gou weer af, -En grote vrees vir kleine straf, -Maar steeds herhaalde stoutigheid! -Og, had ek weer die sondigheid -Van sondaartjies, onskuldig rein: -Og, was ek weer as sondaar klein! - - -BESIT EN GEBRUIK. - -Jou krag beteken niks: 'n perd het meer as jy, -Maar jy kan dit gebruik om hom te tem en ry. -En jou geduld is niks: 'n donkie 't meer as jy, -Maar jy kan dit gebruik wanneer jy met hom ry, -Jou kennis is ook niks: 'n boek het meer as jy, -Maar jy kan dit gebruik om meer nog by te kry, -Ervaring dan? 'n Swerweling het daarvan meer as jy, -Maar jy kan dit gebruik om swerflingskap te my. -Bekwaamheid? Daar is mense meer bekwaam as jy, -Wat graag vir hul bekwaamheid 'n lewenstog sou kry. -Besit van gawe nie, maar die gebruik daarvan -Gee aanspraak op die naam van 'n begaafde man. - - -MY EIE-EK. - -My vyand haat ek nie omdat - Dit _hy_ is wat ek haat: -Ek haat, verafsku hom omdat - Dit _ek_ is wat hom haat. -Ek het my vriend nie lief omdat - Dit _hy_ is wat ek min: -Ek het hom lief ter wille van - Die grille van my sin. -Ek sen, vloek; ek dien, verdien, - Verderf, verdruk, verbly -My medereisigers hier op - Die paadjie langers my, -Waar elk van almal vir homself - Alleen geniet of ly: -Maar al die ander reis die pad, - Beskou ek, net vir my! - - -LASTER HULDIG, ROEM BESKULDIG. - -Soek jy om roem te werf uit enk'le goeie dade? -Dan wys jyself die omvang van jou kwade: - Wie roem op enk'le druppels uit die see? -Maak jy 'n ophef van jou buurmans n mistrap? -Dan wys jy maar hoe reg hy anders stap: - Wie wys n gaatjie in 'n sif en spot daarmee? - - -DIE MOT EN DIE KERS. - -Die ander motte was dom en dwaas, - Maar _ek_ sal vr van die kers af bly; -Hier vr uit die skemerte sal ek kyk, - Hier vr is dit veilig en kyk is vry. - -Maar ek hoef nie van enkant net te kyk-- - Ek vlieg op dieselfde afstand om, -Dan weet ek van l-kant hoe hy lyk-- - Om beter te sorg om nie nader te kom. - -My sirkel was skeef en ingebuig, - Maar dar ook nog, waar ek naaste was, -Het daar niks gebeur--ek maak verniet - My velling so groot en so vr van die as. - -Die wieletjie draai l vinniger om, - En die lig en die gloed word l groter genot: -En die vellings word nouer l rondom die as-- - En die end van die wiel is die as van die mot! - - -AAN DIE RENEGAAT. - -Jou volk nie goed genoeg nie? Maar die renegaat -Is altyd slegter tog as die wat hy verlaat! -Sal dan die beter volk 'n gulle welkoms gee -Aan d' allerslegste uit die slegter? Wees tevree -Om in jou eie kring 'n hor rang te haal-- -Jy 's laag genoeg vandag om nie nog af te daal! -En as jy bly en rys, dit sal jou endag tref: -Daar 's hoogheid, wat jou laagheid eers nie kon besef! - - -DIE OPENBARING VAN DIE WAARHEID. - -Die hond wat by jou tafel staan - En smekend in jou o kyk, -Die praat die waarheid met sy blik - Waardeur hy jou sy nood laat blyk. - -Die voltjies van hul kroos beroof - En skreeuend om hul nes met smart, -Die uiter waarheid hemelrein - Uit swaar beproefde ouerhart. - -Die plantjie in jou vensterbank, - Wat jy versuim om te benat, -Praat waarheid met verwelkte blom, - Met druipende stengeltjie en blad. - -Die bokkie wat geen kwaad vermoed - En water soek in skadu-kuil, -Raak dood deur swyend leuentaal - Van tier wat in die riete skuil. - -Dis nie jou woord alleen wat lieg, - Of wat die waarheid kan verklaar: -Deur daad en skyn, deur swye selfs, - Word waar- of valsheid openbaar. - - -UIT "LIEFDE'S ONSIN". -('N Wiegeliedjie). - -Lamtietie, diamtietie, doedoe my liefstetjie, -Moederhartrowertjie, dierbaarste diefstetjie! -Luister hoe fluister die wind deur die boompietjie, -Heen en weer wieg hy hom al oor die stroompietjie. - "Doedoedoe bladertjies, - Slapenstyd nadertjies; - Doedoedoe blommetjies, - Nag is aan 't kommetjies"-- -So sing die windjie vir blaartjies en blommetjies. - -Bo uit die boompie kom nog 'n gesangetjie, -Soet soos 'n soentjie op kindjie se wangetjie, -Soet soos die stem uit die snaar van violtjie -Sus daar 'n wieglied uit bekkie van voltjie: - "Tietewiet, koeroeroet-- - Pierewiet, toetoetoet! - Doedoe my kindertjies, - Wat sal dan hindertjies?"-- -So noem die voltjie haar kuikentjies kindertjies. - -Onder die boom uit kom nog 'n gesangetjie, -Rein soos 'n traantjie oor kindjie se wangetjie; -Hoor dan die orreltjie onder die boompietjie, -Luister die wieglied van ruisende stroompietjie: - "Trippetrip, koeloeloem, - Oor die klip doemeloem!" - Stroompie die rus nimmer - Stroompie die sus immer, -Sus immer, suis immer, ruis immer, rus nimmer. - -Bo in die bloue lug flikker die sterretjies-- -Hemelse brandwaggies, lampies van verretjies, -Wakend oor windjies en wolkies en stroompietjies, -Wakend oor mensies en diertjies en boompietjies: - "Wees maar gerustetjies, - Slaap maar met lustetjies!" - So sing die sterretjies-- - stilletjies, verretjies: -Vuurvliegies, lugliggies, ewige sterretjies! - -* * * - -Onskuldig ogies en voetjies en handetjies! -Wie weet hoe ver moet my kleintie nog ganetjies, -Ver deur die wereld se kronkels en gangetjies. -Bly tog maar kleinties en bly dit maar langetjies; - Bly maar by moedertjie, - kindlief se hoedertjie-- - Saap in haar arrempies, - Saggies en warmpies-- -Doekies dan, doekies in moeder se arrempies! - - -DIE STEM VAN SUID-AFRIKA. - -Uit die blou van onse hemel, - uit die diepte van ons see; -Oor ons wige gebergtes, - waar die kranse antwoord gee; -Deur ons vr verlate vlaktes - met die kreun van ossewa-- -Ruis die stem van ons geliefde, - van ons land Suid-Afrika. - -Ons sal antwoord op jou roepstem, - ons sal offer wat jy vra: -Ons sal lewe, ons sal sterwe-- - ons vir jou, Suid-Afrika! - -In die murg van ons gebeente, - in ons hart en siel en gees; -In ons roem op ons verlede, - in ons hoop op wat sal wees; -In ons wil en werk en wandel, - van ons wieg tot aan ons graf-- -Deel geen ander land ons liefde, - trek geen ander trou ons af. - -Vaderland! ons sal die adel - van ons naam met ere dra-- -Waar en trou as Afrikaners, - kinders van Suid-Afrika! - -In die songloed van ons somer, - in ons winternag se kou; -In die lente van ons liefde, - in die lanfer van ons rou; -By die klink van huw'liksklokkies, - by die kluitklap op die kis-- -Streel jou stem ons nooit verniet nie, - weet jy waar jou kinders is. - -Op jou roep seg ons nooit nee nie, - seg ons altyd, altyd ja: -Om te lewe, om te sterwe-- - ja ons kom, Suid-Afrika! - -Op U almag vas vertrouend - het ons vadere gebou; -Skenk ook ons die krag, o Here, - om te handhaaf en te hou-- -Dat die erwe van ons vaad're - vir ons kinders erwe bly: -Knegte van die Allerhoogste, - teen die hele wreld vry! - -Soos ons vadere vertrou het, - leer ook ons vertrou, o Heer: -Met ons land en met ons nasie - sal dit wl wees!--God regeer! - - - - -EUGNE MARAIS. - - -KLAAS VAKIE. - -Hy stoot die voordeur stadig oop, -en in die skadu sien ek hom-- -sy swart manel is oop-geknoop, -sy snaakse lyfie hoepel-krom; -sy lang gesig is uitgedroog, -hy staat by my skaars skouer-hoog! - -Sy ogies knip, sy lippe lag, -sy lang-bol hoed is in sy hand; -hy kom van buite uit die nag, -en bly net in die skadu-rand. - -En kers brand stadig in die tuit, -die ander flikker heen en weer; -en langs my, deur die onder-ruit, -daar loer die nag so swart soos kruit! -Die skadu's--kort en dik en bont-- -spring op die vloer soos lammers rond! - -Tant Sannie sit nog kouse stop; -haar naald blink nes 'n weerligstraal, -haar lyf is alles dof en vaal, -die kerslig skyn net op haar kop. - -Vlak voor my o dans die dons, -en as tant Sannie met my praat -dan gaat dit nes 'n brommer gons: -haar woorde is so nors en kwaad. - -Die donker kruip uit elke skeur, -dis alles deurmekaar gevleg; -ek sien hom nou--dan is hy weg, -die snaakse Outjie by die deur! - -Die donker wikkel om hom heen, -dit gryp sy voet en dan sy been; -en as my o wyer rek-- -dan staat 'a skadu in sy plek. - -Dr is hy weer, so skelm-slim, -en voet vir voet bekruip hy my; -ek sien sy skadu hor klim, -en tel sy knopies op 'n ry. - -Dit is tant Sannie weer wat praat: -"Kyk, Jannie, dit is baie laat -en tyd vir kleintjies om te slaap; -wat sit jy nog te snork en gaap, -met reeds 'n krakie in jou nek? -Nou, snuiter, kooi-toe op die plek!" - -Ek ken die stem, nou moet ek hoor! -En as ek opstaan om te gaan, -dan kom hy weer van dr-van-daan -en trap so soetjies in my spoor! - - -WINTERNAG. - -O, koud is die windjie - en skraal! -En blink in die dof-lig - en kaal-- -so wyd as die Heer se genade-- -l die velde in ster-lig en skade. - En hoog in die rande, - versprei in die brande, -is die grassaad aan 't roere - soos wenkende hande. - -O, treurig die wysie - op d'ooswind se maat, -soos die lied van 'n meisie - in haar liefde verlaat! -In elk grashalm se vou -blink 'n druppel van dou, -en vinnig verbleek dit - tot ryp in die kou. - - - - -A. D. KEET. - - -AMSTERDAM. - - Aan my vriend EDUARD KARSEN. - -Ou Amsterdam is tog so mooi -Met al sy liggies uitgetooi - In donker, donker nagte. -Dis liggies hier en liggies daar -In lange rye aanmekaar, - Wat flikker in die gragte. - -En honderd-duisend ogies loer -Op spielgladde watervloer - Daar bowe uit die hemel. -Dis liggies hier en liggies daar -En bootjies, wat so saggies vaar, - Dat ligte golfies wemel. - -Die liggies soek mekaar weer op -In water, wat teen walle klop - Op stormagtige nagte. -So toweragtig, lief en skoon -Is liggies, wat op walle woon - En flonker in die gragte. - - -KINDERLIED. - -Kom, kom kindertjies, -Buite vlieg die vlindertjies-- -Hier, daar, oweral. -Al die kleine stakkertjies -Soek hul bonte makkertjies: -Kyk, kyk, ag, hoe mal! - -In die kleine kommetjies -Van die bloedrooi blommetjies -Duik, duik, duik hul in. -Reguit na die suikertjies -Vlieg die bonte duikertjies: -Suig, suig, suig daarin. - -Kom, kom kindertjies, -Speel net soos die vlindertjies-- -Hup, hup, spring en val! -Blossies op jul wangetjies, -Sing hier soete sangetjies -Op die vlakte, oweral. - - -AS SAANS. - -As saans die son stilswygend sterf - Daar oor die wester-rand, -Dan straal hy wondertekens uit - Aan elke wolk en land. - -As saans die skemersluier sak - In stille segetog, -Dan veg die dag sy doodstryd vr - Sy laaste ademtog. - -As saans die donker duister daal-- - Die doodskleed van die dag-- -Dan hou die kinders van die son - Hul ligtend sterrewag. - - -AWENDMYMERING. -(Op die stoep van 'n boereplaas). - - Dis stil..... - Geen blaartjie roer, - En die hele werf -Rus sag in die skoot van diepe vergetelheid. - Die dag is dood - En l begrawe-- - Stil. - -Soas op Sabbat-mrens 'n tortelduif -Die stilte in die lug nog stiller maak, -Deur af en toe te koer en dan te swyg-- - So kan jy hoor - Daar onder by die voor, -Waar nou net modder van vroere strome vertel, -Hoe die paddetjies die ontsaglike stilte verstoor. -Hulle kwik en kwek en kwaak, - Dat dit kraak! - - Om dan weer almal op te hou-- - Ineens! - Maar nie vir lang nie; - Ontevrede bid - En soebat hul vir ren-- - Hulle ween, -En gaan dan slaap vermoeid en uitgeput. - - Ver - In die veld -Gaan 'n skreeuende kiewiet te keer. - Hy vlieg op en neer, - Heen en weer, - Verskrik -Deur 'n jakhals wat tjank in sy buurt.... - Dis roerloos stil. - - En die sterre, - O God, die sterre! - Hoe mooi -Is die firmament versier - En uitgetooi, -Asof daar altyd feeste word gevier - Daar bo in die hemel, - Ver-- - Ver van hier! - - -BEKOORLIK KIND. - - Bekoorlik kind! ek weet nie wat dit is - Of hoe dit kom nie; 'k weet alln maar dit: - Dat ek nog altyd deur jou beeld aanbid - En steeds die tintel van jou oge mis. - - Is dit die glans, waarvan ek nimmer wis - Dat dit 'n man so aangryp, altemit? - Of is dit net bekoring? Nee, daar sit - Oneindig veel meer agter dan jy gis. - -Dit is die krag, wat digters stil laat staan - Voor al wat lief en skoon is op dees' aard; -Dit is die Siel, wat so sy wege baan - Van hart tot hart, tot twee aann-gepaard - Hul hele lewe sme verder gaan..... - Lief kind, o maak my lewe lewenswaard! - - -PROBLEEM. - -'n Mot vlieg vol van lewensblyheid -Vas teen 'n soeklig-toring aan, -So spog'rig, asof Lot nog Vryheid - Vir hom bestaan-- - En hy vergaan! - -Die soeklig gooi sy glinster-strale -Wyd oor 'n see van woesteny-- -Verkondig skippers telkenmale: - Bly vr van my, - Bly vr van my! - -Geliefde! So 't jou oog-geflonker -My vaak al voor die vraag laat staan, -Of ek moet uitbly in die donker, - Of nader gaan-- - Jy trek my aan! - - -SNEEU. - -Sneeu, sneeu, lieflike sneeu - Daal op die aarde neer; - Dit val en dit swewe, - Dit sterf en dit lewe-- -O kyk tog, hoe km dit al weer! - -Sneeu, sneeu, heerlike sneeu,-- - Moeder, kom kyk tog hoe fraai! - Miljoene klein vlokkies - In stukkies en brokkies -Word wyd oor die wreld gesaai! - -Lieflik en rein en wit is die sneeu, - Moeder, dit val en dit sweef - In brokkies en stukkies - Met stote en rukkies-- -Presies of die hele lug leef! - - -MUSKIETE-JAG. - -Jou vabond, wag, ek sal jou kry, -Van jou sal net 'n bloedkol bly - Hier op my kamermure. -Deur jou vervloekste gonsery, -Deur jou gebyt en plaery - Kon ek nie slaap vir ure. - -Mag ek my voorstel, eer ons skei, -Eer jy die doodslag van my kry-- - My naam is VAN DER MERWE. -Muskiet, wees maar nie treurig nie, -Wees ook nie so kieskeurig nie-- - Jy moet tog ndag sterwe. - -Verwekker van malaria, -Sing maar jou laaste aria-- - Nog n minuut vir grasie. -Al soebat jy nou ng so lang, -Al s jy ook: ek is nie bang-- - Nooit sien jy weer jou nasie! - -Hoe sedig sit hy, o, die kring! -Sy kinders kan maar kranse bring, - Nu gaan die vabond sterwe.... -Pardoef! Dis mis! Daar gaan hy weer! -Maar dd sal hy, sowaar, ek sweer-- - My naam is VAN DER MERWE! - - -SLAGVAARDIG. - -Jy moet nie bang wees vir die bliksem, - jy moet nie bibber as dit ren; -Moet ook nie skrik nie vir 'n bom nie, - Al was hy ook vir jou gemeen. - -Wees dapper as wat swak is wankel, - Wees manlik as jou kinders huil; -En toon die wreld, Afrikaander, - Wat daar vir skoons in Kaapland skuil. - -O volk van my, daar is nog arbeid, - Daar is nog roem, daar wag nog stryd; -Jy moet nie bang wees vir wat kom nie-- - Wees slagvaardig, wees bereid! - - -DINGAANSDAG (1914). - -Soas 'n drenkeling, bedreig deur Dood, -Spartel en spat en sy ganse mag verset -Teen woedende waters; en dan ternouernood -Deur magtige hande uit groot gevaar word gered-- -So worstel ons Verlede rond vandag -Voor my verstand se oog. Ons hef hom bo -Die See van Lang-Vergeet-Al met die krag, -Wat ons Geheue noem..... En ons sit so -En peins oor wat gely is in die hoop, -Dat volle vryheid nog ons lot sal wees. -Maar ag, ons land het ons met bloed gekoop-- -Op menig grafsteen kan 'n mens dit lees-- -En tog moet ons, die brekers van die baan, -Die Pioniers, ons pad nog oral slaan! - - -DIE TWEE BOODSKAPPERS - - Aan Dr. W. J. Leyds. - - ("Ik wil U nog vertellen, dat in mijn verzameling een foto - voorkomt, waarop onze vierkleur een groote en tevens eigen- - aardige rol speelt, die altijd gedachten bij mij opwekt. Het stelt - voor een groep jonge meisjes (waaronder Generaal DE LA REY's - dochter), die, allen gehuld in een vierkleur, een dans uitvoeren - op het veld. Het pathetische van het geval bestaat daarin, dat - de foto genomen is na het tractaat van Vereeniging, toen de - boodschapper van Generaal DE LA REY het bericht van het - sluiten van den vrede aan zijn commando had overgebracht, - doch verkeerd, zoodat het commando in het denkbeeld werd - gebracht, dat vrede was gesloten met behoud der onafhankelijk- - heid. Bij mij wekt deze foto niet droefheid alleen: ook hoop.") - - Uit 'n brief van Dr. W. J. LEYDS. - -EERSTE BOODSKAPPER. - - Ek kom om julle die nuus te bring: - Mense juig, wees bly en sing! - Transvaal het nie verniet gely-- - Transvaal is vry! - Transvaal is vry! - -Hoera vir die Vrystaat, hoera vir Transvaal! -Hoera vir ons groot Kommandant-Generaal! -Hoera vir ou Kaapland, hoera vir Natal! -Hoera vir die burgers van oweral! - -'N VERKENNER. - - Wat is dit hier, wat is dit hier, - Word hier 'n bruilofsfees gevier? - -MEISIES. - - Nee, ons het net die nuus gehoor: - Transvaal het sy vryheid nie verloor! - -* * * - -En die noointjies dans, dat die stof so staan, -Met die vierkleurvlag om hul lyf geslaan. - Dis polka-swaai - En Kaapse-draai; - Dis siembamba - En siembamba-- - Uit blydskap vir - Suid-Afrika! - - Die noointjies dans, - En die seuns en mans - Die lag en skerts en gaan te keer, - En sing dan weer: - - "De Wet was hier, De Wet was daar, - De Wet was vasgekeer; - Maar dit was glad nie, glad nie waar-- - Hy flous hul telkens weer! - - De Wet was hier, De Wet was daar, - De Wet was oweral; - Ou French, wat hom 'n strik wou span, - Het self daarin geval! - - En De la Rey het opgetree - Daar bo in die Transvaal; - Methuen het hy 'n pak gegee-- - En so sy roem behaal!" - - * * * - - Toe die boodskapper oor die rand verdwyn, - Toe hoor hy nog steeds die bekende refrein: - "Hoera vir die Vrystaat, hoera vir Transvaal! - Hoera vir ons groot Kommandant-Generaal! - Hoera vir ou Kaapland, hoera vir Natal! - Hoera vir die burgers van oweral." - -TWEDE BOODSKAPPER. - - Wat is dit hier, wat is dit hier ? - Skaam julle, om nou fees te vier! - Skaam julle, as ons vryheids-vaan - Diep in 'n doodkis word toegeslaan; - Dr in die dorp Vereniging - Word nie gedans nie, word nie gesing, - Dr is net weemoed, dr is net rou, - Dr is geen hoop nie vir my en jou. - -* * * - - En elke oog skiet vol met trane, - Elke keel die slik. - Herdenkend al die deurgestane, - Het meer dan een gesnik.... - -Maar op 'n tentwa, luid en klaar, -Bid toe die leier van die laer: -"O Gy, wat oor ons lot regeer, -Maak ons weer ndag vry, o Heer!" - -En die noointjies dink by die awendskyn: -Ons hoop is nie weg nie,--sal nooit verdwyn; - En een die s, - Terwyl hul l -En staar na die Suiderkruis: - -"Vryheid! Vryheid! dierbaar ding, -Waar elke mens na smag, -Van jou sal ek gedurig sing-- -jy is 'n volk se krag!" - - -MAAR N SUID-AFRIKA. - -Gee my 'n roer in my regterhand, -Gee my 'n bok, wat vlug oor 'n rand-- -En 'n flukse perd om hom weg te dra: - Gee my Suid-Afrika. - -Gee my 'n kamp waar bossies groei, -Gee my 'n fraai volstruis wat broei-- -En 'n Boereseun wat baie wa: - Gee my Suid-Afrika. - -Gee my 'n koppie om op te staan, -Gee my die Swartland met al sy graan -En nooit of te nimmer hoor jy my kla - Gee my Suid-Afrika. - -Gee my 'n vlakte ruim en wyd, -Gee my die veld se oneindigheid-- -En die lekker geur, wat die lug daar dra: - Gee my Suid-Afrika. - - - - -TH. WASSENAAR. - - -SEE-SONNET. - -O magtige oseaan, jy wydgestrekte, -Omsirkeld deur die ongemetenheid, -Diep in jou boesem rus die onontdekte; -Alleen jou swaar gehyg verneem die tyd. - -O nooitvermoeide see wat immer-woelend, -Getye rel na gange van die maan -En op die storm se stem ontstuimig spoelend, -Jou branders op die rotse stukkend slaan! - -O ewige deining van die Grote en Magtige! -So dein die breed sterk stroom van volle lewe -In my klein hart. Ek nietigste kristal, -Ek mag ook speel met glans van die ewig-pragtige. -Die skepping het ook my sy doel gegewe: -Een polsslag in die ritme van die Heelal! - - -BERGTOPPE. - -Nog raak die son die hoogste bergetoppe, -Die dale rus alreeds in skadewee, -As vredig langs die hange nog in troppe -Wit bokke wei en bontverspreide vee. - -Die dag verdwyn en teen die aand se klaarte -Rys honderdkoppig, puntig-skerp omlyn, -Die bergereeks se magtige gevaarte, -In deinsig-blou, 'n waas deurskynend-fyn. - -Beminde aarde, berge vrede-drand, -My hart is stil en ope soos die lug: -'n Ewige verlange, swygend-vrand, -Uit eeue-nagte van bestaan se vlug, -Sweef oor die bergetoppe in die and: -Dis eind'loos stil... Nag... Eensaamheld... 'n Sug. - - -OP DIE TORING. - -Vlammende wolke aan die hemel, -Roerlose bome teen awendlug, -Landskap in vrede, 'n stille ontroering: -Dalende dag-lig, 'n salige sug! - -Donkere stad daarginds in rookdamp, -Rasende wereld, om goud en om eer; -Vredige aandgloed hier op die water, -Swarte vols vlieg heen en weer. - -Magtige see in vrede-stemming; -Ver l die berge in violet; -Twee staan gearmd hierbo op die toring: -Biddende harte, 'n dankgebed. - - -NAG. - -Die klein blink ogies van die groot swart nag -Staar my so stil aandagtig aan vanaand; -Hul glimlag net so effentjies en sag, -Asof hul reeds my diepste wens verstaan 't, - -Ek voel dat daar 'n band onsegbaar teer, -Die groot heelal tot een geheel verbind, -Dat daar 'n gees wat ewig is regeer, -Voor wie die skepping klein voel as 'n kind. - -'n Onbegrepe wreld sonder sin -Sou hierdie lewe wees vir hom wat in -Homself alleen 'n siel en wese vind: -Hy dwaal, 'n vreemde tussen wesens doof en blind. -In hom alleen word waar geluk gewek, -Wat hom in alles, die Al in hom ontdek. - - -KENNIS EN GEVOEL. - -O bleke suster-tweeling van die aarde, -Jy bloedloos kind met kille lykgesig, -Wat met die skyn van bange sonnestrale, -Die nagte stil spookagtig wit verlig! - -Ons kennis leer jy is 'n dorre wreld, -Waar nooit die lag van blye lewe was. -Dat jy geen lug kan bied aan vuurge longe; -En nrens in jou dale groei daar gras. - -Jou klowe is die kraters van vulkane, -Wat eenmaal vuur was, koud en bleek soos lood -Nou gaap met angstig-oopgesperde monde, -Maar asemloos soos die verstyfde dood. - -Dit leer hul my, o heerlik blanke klaarte, -Wat half die wreld met jou lag bekoor, -En 'k neem dit aan, gehoorsaam kind van wysheid, -Maar glo nog meer wat my my hart laat hoor. - -Ek hoor die lied van ewige bekoring; -Die maan gly voort op silwermelodie -Van honderdduisend tintelende sterre; -Ek hoor die woord van alle posie! - - -DIEPTE. - -Wie na die oppervlakte -Van stil diep water kyk, -Gewaar alleen die blare -En slyk wat bo-op dryf; - -Maar wie sy oog veel dieper, -As na die oneind'ge rig, -Hy sien die donker aarde -Vol diepte en vol lig; - -Hy sien geen vuilswart water -Of modderbodem meer, -Maar in die hart van die aarde -Die hemel omgekeer. - -Daar dryf die los wit wolkies -Soos skepe op die see, -Soos op 'n somerlandskap -Verspreide troppe vee. - -Hy sien die ho hemel -So diep daaronder welf, -So rein en ongemete -Soos lig en diepte self. - -So is in alle dinge -'n Diepte te ontdek, -Waar suiwre siel van skoonheid -Sig aan die stof onttrek. - - -STILLE VRIENDE. - -Ek hou van stille vriendlikheid, -Van vriendskap sonder woordepraal, -'n Stil vertrek vol innigheid, -Waar sagte gloed van haardvuur straal. - -My kamer is maar arm en klein, -Die mure is so skraal versier; -Maar as die son naar binne skyn, -O dan voel ek gelukkig hier. - -En meen'ge vriend het ek ontdek, -Wat dienend sonder dank te vra, -Die onsigbre arrems uitgestrek, -My wiegend op die hande dra. - -Ek hou van die gemeensaamheid, -Waarmee die dinge my omring, -Wanneer ek saans in eensaamheid -Die lang-lang ure deur moet bring. - -Gelukkig hy wat stilte tot -'n Vriend in eensaamheid kan maak; -Hy hoor 'n fluistering van God, -Die teerste wat sy siel kan raak. - - -MIDDAGUUR. - -Dis middaguur, dit is die uur van rus; -Die werf is stil, die hele vlakte swyg. -Geen ploeg gaan langs die akker op en af, -Die hoenders in die koelte gaap en hyg. - -'n Spreeu sit op die kraal se muur en skreeu, -En op die laagste takke aan die soom, -Sit tortelduiwe in die blekkoetbos, -Die stilte van die middag te verdroom. - -Vaal bulte oor, tot bewende horison, -L al die veld te stowe en te skroei -In gloeiwit-blakerende sonneglans: -Die lug self skyn tot sonlig te vergloei. - -'n Boereplaas ver langs oorwaasde kim, -Skyn los en dansend op die lug te dryf, -'n Skip wat skommel op 'n see van lig, -Wat sawends weer tot vlakte sal verstyf. - -Die vee l langs die pan. Geen wese roer; -Slegs kriekies sing hul hooggestemde sang: -Dit is die uur van gans ontspande rus, -Nie soos die aand vol ingehoue drang. - -Dit is die uur van al-tevredenheid, -As mymerend op sy rusbank uitgestrek, -Die werker wagtend in 'n sluimring sag, -Uit droomverbeelding soet verwagting wek. - - -AANDLIEDJIE. - -Kom op, liewe maantjie, kom op! -O maantjie kom kuier vir ons. -Dor agter 'n kleuregordyn, -Is die sonnetjie lankal verdwyn, -Kom gou-gou nou maantjie en skyn -Deur die lelike nag wat so frons. - -Goeinaand, liewe maantjie, goeinaand! -Muskietjies is uit om te buit, -Om die slapende vee te verras. -Kyk hoe swier hul in swerme op die plas, -Hoor hoe gons hul oor geurende gras -Langs vreedsame vleie en spruit. - -Goeinaand, liewe maantjie, goeinaand! -Kyk hoe bleek word die sluimerende nag; -Deur die mis van sy duisternis heen -Het jou klein silwer ogies 'n reen -Van betowerde trane geween, -Wat diep in die water weer lag. - -Goeinaand, liewe maantjie, goeinaand! -Dis alles so stil om my rond: -Die hoendertjies sit in die boom -By vooltjies op takke en droom, -Waar silwer langs blare heen stroom -En liggies laat dans op die grond. - -Goeinag, liewe maantjie, goeinag! -Nag sterretjies, almal goeinag! -As ek strakkies my ogies sal sluit -En my flikkerende kersvlam is uit, -O loer dan vir my deur die ruit, -En ek sal van jul droom, goeienag! - - -DIE WINDJIE. - -Windjie, windjie, waarheen jakker - Jy so haastig nou al weer? -Al die stowwe skud jy wakker, - Blare, blomme heen en weer. - -Oor die grassaad ruis jou voetjies, - As jy huppel oor die wei; -Golfies bokspring, as jy soetjies - Oor die koele water gly. - -Soos 'n katjie speels 'n muisie - In sy kloutjies rond laat vlieg, -Skommel jy jou blare-huisie, - Tot die takkies almal wieg. - -Orals vroetel jy en snuffel - Eike graspol deur en deur, -En terwyl jy hul kernuffel, - Jomp jy nog die blompies' geur. - -Windjie, jy 's net soos die vlinder, - Wat op elke blompie rus; -En van d' een by d' ander skinder, - Skoon hy almal vriendlik kus. - -Windjie, 'k hoor so graag jou liedjies - By my raam en dak se rand, -in die boomtop, tussen rietjies - Ruisend langs die waterkant. - -O, so graag staan ek en luister - In 'n ho mielie-land, -Hoe die ranke blare fluister - Almal in dieselfde trant. - -Waai maar, windjie, hardloop, huppel - Oor die koppies, veld en rand-- -Drink uit vleie en kom druppel - Mild die ren op dorstend land. - - -AAN HOLLAND. - - O, Holland, ek hou van jou, - Ek hou van jou jonge gesig, - As Lente in Meimaand met sonneskyn trou - Op velde, met kleure verlig. -Ek hou van jou oeroue stoere gelaat -By winter, as newels jou wimpers beslaat, -En mistige sluiers, deur wolke gespan, -Die son uit jou o vir maande verban. -Ek hou van jou edele trekke, wat Tyd -Gemerk het met tekens van vrugbare stryd: -Kon dyke, kanale en duine praat, -- Di rimpels, getuiend van wil en daad,-- -'n Ewige lag sou jou mond versier, -Vir altyd sou jy oorwinning vier! - - O, Holland, ek hou van jou, - Ek hou van jou dyke-gees, - Wat eie vryheid en aard wil behou - En weier om slaaf te wees. -Die see is jou vyand, die see is jou vrind, -Jy weet om sy mag aan jou wil te verbind, -Jy spook met die water en bou 'n dyk -En rustig daaragter bewoon jy die slyk; -Maar roep een: te wapen, die vyande kom! -Dan draai jy jou swaard na die anderkant om, -En saam met jou rol, oor die weilande heen, -Jou magtige vyand, die vyand teen! -Met dyke keer jy die see uit jou land, -En vr van jou grens bly die oorlogsbrand. - - -OP DIE DOOD VAN PRESIDENT STEYN. -(oorl. 28 Nov. 1916). - -Nog rooi van die weemoed van gister, -Daar ween onse o alweer! -O, het dan die laggende toekoms -Sy rug na oos toegekeer? - -Onder honderde, honderde bome -Word die mooistes en grootstes gekap, -En die struikgewas tier om hul stamme -En swelg in die aarde se sap. - -Daar lui weer die onheil 'n doodsklok, -Die aarde ontsluit weer haar skoot: -'n Soon, 'n broer, 'n vader, -'n Vriend van sy volk is dood! - -Toe, lui maar, o noodlot, die doodsklok, -Toe, graaf maar 'n diepe graf, -Jy ontroof ons tog nimmer ons hoop nie, -Sy gees neem jy nooit van ons af! - - -DIE SLAG BY BLOEDRIVIER. -(16 Desember, 1838). - -Die Ooste gloei. Dit is die dag, -Wat vr die Ooster-poorte wag -En aarsel om die donker waas, -Wat voor sy oog hang, weg te blaas: -Want o, wat sal sy oog aanskou-- -Dan bloed, dan bloed, dan moord en rou? -Maar nee, hy skeur die sluier oop.... -Dr word Suid-Afrika gedoop! - -Wat is dit, wat ek ginds gewaar, -Daar langs die donker berge, dr? -Dit is Dingaan se swarte drom, -Dit is Dingaan! Die Soeloes kom! -Gryp, Trekker, gryp jou kruit en roer -En staan jou man, jou naam is Boer! -Beskawing moet hier segevier, -Of Afrika is vir die dier'! - -Hul kom! hul kom met woede aan, -Soos vuur, in ho gras geslaan, -Wat, op die wind se vlug gedraag, -Al knett'rend oor die grassaad jaag, -En vir geen pad of vrbrand stuit; -Die vlamme-arrems gryp vooruit, -Verteer al wat hul beet kan kry, -Tot as alleen nog orig bly. - -Hul kom! hul kom soos aasvols aan, -Die wye vlerke oopgeslaan, -En bek en pote rooi gekleur -Van prooi, nog pas uiteengeskeur. -O hoor hoe dreun dit, soos hul kom! -Dit woel en wemel rond en om, -Van skildvel, assegaai, barbaar! -Van Soeloes, Soeloes aan mekaar! - -Hul storm! hul storm! die swarte drom, -En skreeu en bokspring soos hul kom. -Maar in die Treklar is dit stil, -Want elke Boer weet, wat hy wil: -Sy oog hou wag; sy hart herhaal -Die vroom gelofte elke-maal, -En naas hom staan sy Sanna klaar, -Die kruit en koels l by mekaar. - -Hul kom! hul kom!.... maar ry aan ry -Stort neer om daar vir goed te bly. -Die Sanna's bulder, die osse brul -En hardloop rond, met angs vervul; -Dit kletter hier, dit knetter daar, -Dit ren as'gaaie op die lar. - -Hul kom! hul kom!.... maar deins weer trug, -Hul kom!.... maar kom met weifelsug -Hul kom!.... maar weifel, weifel weer, -Hul kom!.... dit was die laaste keer. - -Dis _moed_, wat volhou na begin, -_Vertroue_ is dit, wat oorwin. - -Sou vier maal honderd Trekkers dan -Vir twaalf maal duisend Kaffers kan -Verslaan? Aanskou die water maar, -Aanskou die sloot, die vlakte dr: -Drieduisend lyke l daar rond!.... -Pretorius alleen is lig gewond.-- - -O hart, wat blydskap het gesmaak, -Wie kan die trotse dag genaak, -Van Afrika's beskawingsdoop, -En koud bloed deur sy hart laat loop? - -Ja, Stem van donker Afrika, -_Ons_, wat jou naam met eer moes dra, -Ons woon hier op 'n werelddeel, -Ons moes regeer, en is verdeel! - - - - -H. A. FAGAN. - - -OUBOETA. - -Windjie, jy kom oor die groot blou see-- -bring jy groete van Ouboeta mee? -Ouboeta sit aan die ander kant, -vr, alleen in 'n vreemde land. -Weelde en kuns kan hy daar aanskou, -die grootste prag wat die wreld hou; -maar dit weet ons goed, dat sy hart nog sug -na ons vrye veld en ons helder lug. -Tog moet hy daar onder vreemde bly -om kennis te win en ervaring te kry, -tot die jare verby is, die leertyd om-- -wat sal ons groots wees as Boeta weer kom! -Windjie wat waai oor die groot blou see, -bring jy ook groete van Ouboeta mee? - -Windjie, waai nou maar weer weg oor die see, -en dra ons groete aan Ouboeta mee; -voer in jou vlug na die ander sy -die geur van die blomme wat bloei in die vlei, -van varings wat bo teen die bergrand staan, -van vrugte, van druiwe, van goudgeel graan. -Hy sal jou boodskap verstaan, want hy weet -dat alles verlang om hom welkom te heet. -Sy ryperd staan in die stal te treur, -sy hondjie hou wag by sy kamerdeur. -Maar die jare vervlie en sy leertyd gaat om-- -ag, wat 'n vreugde as Boeta weer kom! -Windjie, waai vr oor die groot blou see, -en dra ons groete aan Ouboeta mee. - - -OP KNYSNA-STRAND. - - Daar is 'n kuil, -'n holte in 'n rotsbemuurde strand, -waarin die branders ewig spoel en dreun; -en in die mond van di spelonk, daar skuim -en kook die water wild en woes, asof -die ganse oseaan wil binnedring. -Met stormgeweld en blinde woede stuif -die golwe op hul kerkermure toe, -en teen die rotsgewelwe druis en kraak -die felle branding--waar dit breek, en dan, -gestuit, verpletterd, tot die afgrond keer, -en daar verlore gaan. - - Ek ken 'n siel, -nog ruimer dan die oseaan, waarin -oneindige gedagtes bruis en woel, -en met die felheid van 'n stormgety -'n uitkoms soek in enge digtertaal; -maar ag, te groot vir mensewoorde, sink -dit in die stille diepte weer terug, -waar dit gebore is. - - -SOOS DIE WINDJIE WAT SUIS. - -Soos die windjie wat suis oor die velde, - met geure van lente bevrag-- -is die hoop wat kom fluister van arbeid en stryd - en die sege wat wag. -Soos die dorre geruis in die najaar - van blare wat val en vergaan-- -die verwytende stem van geleentheid verspeel, - en van dade wat sterf--ongedaan! - - - - -F. VAN DEN HEEVER. - - -RIT-RYMPIE. - -Die koels die blits, dat die klippe so brand-- - Hoera vir die reuk van 'n roer!-- -Maar die tien en Jan Pieterse hou daardie nek, - Help bewaar ou Transvaal vir die Boer! - -"'n Uur nog, net ene"--'n uur van die hel!-- - "As ons maar die nek kan hou, -Dan is ons kommando die drif veilig deur!"-- - En hy bid sonder handegevou! - -Wild en wyd, wild en wyd, - Gee die perde maar teuel en spoor; -Jy hoor net daaronder die hoewegedonder, - En hierbo fluit die koels langs jou oor. - -Daar hinnik 'n liddiet, ryperd van die Dood - Blits hemel en aarde deureen; -Die stof wyk--die mense 's die drif veilig deur-- - By Jan Pieterse leef nog net een. - -"Ons trap!" kommandeer hy. Wild en wyd - Gee hul perde maar teuel en spoor; -Hy hoor net daaronder die hoewegedonder - En 'n skreeu--hy 's allenig nou oor. - -Trug nou, trug deur die vlaag van lood, - Sy maat kan hy daar nie laat bly! -Al om hom daar gons dit die lied van die dood, - Waar sy sekel al snerpende sny. - -Met die gewonde man dwars oor sy saalboom geleg - Gaat hy stadig en stappende heen; -Geen teken van haas, hy ry peinsende voort - Op 'n stap deur die koel-geren. - -"Laat staan, hy's 'n held -, Three cheers' vir die Boer!" - S die Engelsman, hees in die keel. -Die bulte weerklink met vier harde hoera's, - En die lug word met helmette geel! - -Jan Pieterse draai hom sy vyande toe - En wuif hulle dank met sy hoed; -Al stappend verdwyn hy op die horison daar - In 'n raam van die westergloed. - -So hoera vir die klank van stiebeuel en spoor, - En hoera vir die reuk van 'n roer! -God behoede ons veld van die vreemde geweld - En bewaar ons ou land vir die Boer. - - -WIE IN GLAASHUISE WOON. - -Bommelby, bommelby met jou wit bandelier, - Met jou vlerke wat blits in die sonlig en gons, - En jou swartpak, verguld met die blomme se dons-- -Wat beteken jou sing en wat maak jy hier? - -Maar die bommelby werk, of ek vra en of nie; - Natuurlik, ek weet hy hoor nie na my - En laat my gevra en gepeuter opsy-- -Maar dis mos wat deurgaan vir posie! - -My siel is so wyd soos die oseaan, - En grootse gedagtes die woel daarin om, - Te groot vir woorde, my Muse is stom, -Want waar haal sy sulke woorde vandaan? - -Ja, modder kan jy met jou vingers nie vat, - Diamante is klein en gereld van bou - As jou o maar reg is--Ek vra vir jou, -Hoe moet ek die ruim van 'n siel dan skat? - -Dis newels, net newels wat warrel en vlie, - En ek is miskien nog agter die vlug - Van ou Tyd, en ken die boom by sy vrug-- -Maar dis wat nou deurgaan vir posie! - - -"'N SPEELTONEEL". - -Ag, moet hul nie stoor nie, laat jou voetstap nie hoor nie, - Kom ons hulle oor die laning beloer. -Kan jy mooiers verlang dan die kindergesang - En die geestige, malle rumoer? - -Met 'n blaar in sy hand staat die predikant, - Lees daaruit die formulier voor -Waarmee hy hul trou; daar word huise gebou, - Die gelag onder werke gesmoor. - -Nou word daar gedoop, dan weer suiker verkoop - Vir blikkies en skerfies en blare; -'n Floue gelawe, 'n kuiken begrawe - Met luide en droewe gebare. - -Kon ons maar soos hulle die wreld verag - En spot met sy wel en sy wee; -Of die wreld al frons--daar klink hul gelag, - En die wreld lag hoofskuddend mee! - - -IN DIE HOVELD. - -In die Hoveld, waar dit oop is en die hemel wyd daarbo, - Waar kuddes waaigras huppel oor die veld, -Waar 'n mens nog vry kan asemhaal en aan 'n God kan glo, - Staat my huisie, wat ek moes verlaat vir geld. -En as ek in die gange van die myn hier sit en droom - Van die winde op die Hoveld, ruim en vry, -Dan hoor ek die geklinkel van my spore, saal en toom, - Sawends as ek bees of skaap toe ry. - -Op die Hoveld, waar dit wyd is, waar jy baie ver kan sien, - (Die ylblou bring 'n knop dan in jou keel) -Staat my huisie nog en wag vir my, wag al 'n jaar of tien, - Waar die bokkies op die lei grafstene speel. -Maar as die tering kwaai word en ek hoor die laaste fluit, - Dan sweef ek na die Hoveld op die wind -En soek dan in die maanlig al die mooiste plekkies uit, - Waar 'k kleiosse gemaak het as 'n kind. - - -SONDAG-MRE. - -Dit is stil in die voorhuis -En stilte rus swaar op die bulte daarbuite, -En stoffies hang blink in die lug, waar die venster -'n Gulde balk van louter luister inlaat. - Daar word boeke gevat: - Die psalm gaat statig opruis, -Ruis weg oor die druipende wilgers, - Waar die tortels selfs luister; -'n Hiemne aan God, aan wie dit gerig is, -'n Statige hiemne van rus en van vrede, - 'n Wierook-kolom. - Dis weer stil. - Luid kraai die haan in sy beurtsang-- -En nou word gepraat, eers saggies dan luider, -Nou word selfs gelag... die stemming verbroke-- - Die diens is verby. - - -DIE VERHUISING VAN CUPIDO. - -Cupido het eers vry rondgedwaal - Met sy boog en sy skigtebos, -Behoudens 'n lintjie wat krul, maar skraal - In 'n Adamspak gedos. - -Maar die Cherubyne mis hom nou; - Ag, die sede vervel met die tyd! -In die kas l sy vleueltjies opgevou, - En nywer regeer nou en nyd. - -Sy guitige streke het hy laat staan, - Laat met rus nou die pare in die park; -'n Hardedop keil en manel het hy aan-- - Hy 't verhuis na die aandeelmark! - - - - -J. R. L. VAN BRUGGEN. - - -DIE KOKET. - -Die rent het my tuintjie skoon gewas, - En 'n windjie dwaal daarin; -Hy sleep sy soetste geure saam - Om 'n roseknop te win. -"Kom saam my liefie," fluister hy; -"'k Gee alles wat ek het-- - My vrye siel, die hemelblou, -Dit alles, alles skenk ek jou, - En 'k vra jou hartjie net!" -Om roserooie lippies plooi - 'n Glimlaggie, o ai so mooi; -Sy skud haar koppie heen en weer, -"Kom mre weer, kom more weer!"-- - Die rosie was koket! - -'n Sonnestraaltjie het plesier - En lag die windjie uit. -Hy hang 'n prel om haar hals, - En soen die rose-lippies mals-- -Die rosie word sy bruid! - - -LENTELIEDJIE. - - 'n Manestraaltjie het kom kuier, - Kuier vir plesier, -By die blanke hemel-bloesems, - in my tuintjie hier. - Heel die lente-awend luister - Hoe die bloesems saggies fluister: -"Vlei jou reinheid manestraaltjie - Aan my boesem hier." -Toe het skalks die stoei-graag windjie, - Loerend om 'n kier, - Van die bloesem-wierook dronke, - Bruilof in my tuin gevier. - - -'N SIMPEL LIEDJIE. - -Ek ken 'n melodietjie -S menslik en s rein, -Dat heel my siele saamween, -Saam met die liedjie klein. - -Die liedjie is so simpel -Dat elkeen dit verstaan: -'n Kindjie het vanawend -Sag na die Heer gegaan. - -Ek ken 'n melodietjie -Van onse sterflikheid; -Maar o, die moederharte -Moet glo aan d' ewigheid! - - -AAN GENERAAL DE LA REY. - -Eerwaarde vryheidsheld, dit was God's hand!-- -Ons sal maar weer die lendene omgord, -En trane-balsem oor ons wonde stort, -Want swaarkry is die stempel van ons land. - -Vry soos die winde was jou fiere gees, -En sober soos ons velde jou gemoed. -Seun van ons Vaderland in murg en bloed -jou vryheids-stem was nie verniet gewees! - -Ons het geween gen'raal, ons het geween. -O, 'k sien weer voor my gees die dodewa; -Maar 'k weet dat in my siele was alleen -Die stralend' pyn van Jong Suid-Afrika! - -Daar was 'n stem van lewe in die dood. -My hart was somber--maar my hart was groot! - - -DIE DOOD VAN DIE OSSEWA. - -'n Stem ruis deur die eeue, dof en vaag, -Wat droewig as 'n doodsklok donker klink-- -Die oue word weer nuut!--So gallem dit -Die eeue deur--die oue word weer nuut! -My jeug is ook verby, hoe sterk ook nog -My krag.--Die doodsklok lui my uit, en 'k voel -'n Kille weemoed om my hart.-- -En as in lome kreun my liggaam kraak -Die opdraans op, die afdraans af, dan snor -Daar knipoogsnel gevaartes my verby, -En in die tuite stof sien vaag my oog -'n Visioen van geeste, wat hels spot -Met my onmagtigheid. Dan luider klink -Die doodsklok droef--ek lui, ek lui jou uit! - -Maar snags as winter-stilte het gedaal -En swak die kampvuur skitter, stergelyk, -Dan leef my oue liggaam weer, en sag -Al op die awendkoelte kom gesweef -Die trotse stemme van my jeug. - -Ha! ek is weer op Quatlamba!-- -Daar golf Natal, 'n panorama, wat -Wegdein in vroe somerson tot blou. -Skreeu nou jul helse geeste van vernuf! -Ek lag my vryheids-lag!--Ek lei 'n volk -Die donker in! My wabak is hul wieg! - -Dis net die trekker met sy Boek, sy wa, -Ons is alleen in die oneindigheid! -Spot maar in wirrel-glans verby en lag -Om my onmagtigheid.--Quatlarnba's muur -Weerkaats jul spotlag duisendwerf terug! -Hier in die velde, ewe vry as is -Die vryheidsgees wat my besiel, voel ek -My tuis, en waar die winde stoei langs berge -Daar wortel my bestaan. Hier het die bloed -Van pioniers my watent rooi geverf, -In kleine nasies wrede wordingsuur!-- -Dis net die trekker met sy Boek, sy wa, -Alln is ons in die oneindigheid. - -Die smeulvuur by my wiel word flou, en in -Die twyfelgloedjie staar my stille baas. -Sag gooi die amber-skynsel van die vlam -'n Droewe glimlag op sy trekkers-baard,-- -En saam peins ons oor langverlore vryheid. - - -HEIMWEE. - -My hart verlang na die stilte -Van die wye wuiwende veld, -Vr van die stadsgeluide -En die klinkende klank van geld. - -Ek is moeg vir die ruslose lewe -Van mense wat kom en gaan, -'k Wil terug na die vrye ruimte -Waar 'n siel in woon--wat verstaan. - -O, ek sien weer die son op die velde -En die ewige blou lug bo, -En my hart skiet vol van heimwee, -En my drome swem in my o. - -O, ek sien weer die ylbloue berge -Dr vr aan die westerkim, -En ek wonder nie meer waarom weemoed -So sag uit my liedere klim; - -Klim na die grys lug bowe, -Waar die son in die miste kwyn; -Want o, ek verlang na die velde, -Na die ewige sonneskyn. - - - -Transcriber's notes: - - Archaic spelling has been retained. If in doubt, no correction has -been made. This is especially true for accents. - - Spellings, of which it is assumed that they were not intended by -the authors or editors, have been put right. - - page : original : correction - -------------------------------------------------------------------- - 51 : onverwrikbre : onverwrikb're - 73 : Saidjahs : Saidjah's - - Because it is not an 8-bit character, the dagger, which is used to -indicate the year of death, has been replaced with the word 'oorl.'. - - - - - -End of the Project Gutenberg EBook of Digters uit Suid-Afrika, by -Jan F. E. Celliers and J. D. du Toit and C. Louis Leipoldt and D. F. Malherbe - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DIGTERS UIT SUID-AFRIKA *** - -***** This file should be named 42302-8.txt or 42302-8.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/4/2/3/0/42302/ - -Produced by Steffen Haugk - -Updated editions will replace the previous one--the old editions -will be renamed. - -Creating the works from public domain print editions means that no -one owns a United States copyright in these works, so the Foundation -(and you!) can copy and distribute it in the United States without -permission and without paying copyright royalties. Special rules, -set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to -copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to -protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project -Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you -charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you -do not charge anything for copies of this eBook, complying with the -rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose -such as creation of derivative works, reports, performances and -research. They may be modified and printed and given away--you may do -practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is -subject to the trademark license, especially commercial -redistribution. - - - -*** START: FULL LICENSE *** - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project -Gutenberg-tm License (available with this file or online at -http://gutenberg.org/license). - - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm -electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy -all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. -If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project -Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the -terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or -entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement -and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic -works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" -or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project -Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the -collection are in the public domain in the United States. If an -individual work is in the public domain in the United States and you are -located in the United States, we do not claim a right to prevent you from -copying, distributing, performing, displaying or creating derivative -works based on the work as long as all references to Project Gutenberg -are removed. Of course, we hope that you will support the Project -Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by -freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of -this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with -the work. You can easily comply with the terms of this agreement by -keeping this work in the same format with its attached full Project -Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in -a constant state of change. If you are outside the United States, check -the laws of your country in addition to the terms of this agreement -before downloading, copying, displaying, performing, distributing or -creating derivative works based on this work or any other Project -Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning -the copyright status of any work in any country outside the United -States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate -access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently -whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the -phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project -Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, -copied or distributed: - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org/license - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived -from the public domain (does not contain a notice indicating that it is -posted with permission of the copyright holder), the work can be copied -and distributed to anyone in the United States without paying any fees -or charges. If you are redistributing or providing access to a work -with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the -work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 -through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the -Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or -1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional -terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked -to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the -permission of the copyright holder found at the beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any -word processing or hypertext form. However, if you provide access to or -distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than -"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version -posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), -you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a -copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon -request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other -form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm -License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided -that - -- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is - owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he - has agreed to donate royalties under this paragraph to the - Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments - must be paid within 60 days following each date on which you - prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax - returns. Royalty payments should be clearly marked as such and - sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the - address specified in Section 4, "Information about donations to - the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." - -- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or - destroy all copies of the works possessed in a physical medium - and discontinue all use of and all access to other copies of - Project Gutenberg-tm works. - -- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any - money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days - of receipt of the work. - -- You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm -electronic work or group of works on different terms than are set -forth in this agreement, you must obtain permission in writing from -both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael -Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the -Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -public domain works in creating the Project Gutenberg-tm -collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic -works, and the medium on which they may be stored, may contain -"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or -corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual -property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a -computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by -your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium with -your written explanation. The person or entity that provided you with -the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a -refund. If you received the work electronically, the person or entity -providing it to you may choose to give you a second opportunity to -receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy -is also defective, you may demand a refund in writing without further -opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER -WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO -WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. -If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the -law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be -interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by -the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any -provision of this agreement shall not void the remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance -with this agreement, and any volunteers associated with the production, -promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, -harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, -that arise directly or indirectly from any of the following which you do -or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm -work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any -Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. - - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of computers -including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists -because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from -people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. -To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 -and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. - - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive -Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at -http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent -permitted by U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. -Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered -throughout numerous locations. Its business office is located at -809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email -business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact -information can be found at the Foundation's web site and official -page at http://pglaf.org - -For additional contact information: - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To -SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any -particular state visit http://pglaf.org - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. -To donate, please visit: http://pglaf.org/donate - - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic -works. - -Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm -concept of a library of electronic works that could be freely shared -with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project -Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. - - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. -unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily -keep eBooks in compliance with any particular paper edition. - - -Most people start at our Web site which has the main PG search facility: - - http://www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. diff --git a/42302-8.zip b/42302-8.zip Binary files differdeleted file mode 100644 index 48727fa..0000000 --- a/42302-8.zip +++ /dev/null diff --git a/42302-h.zip b/42302-h.zip Binary files differdeleted file mode 100644 index 010df89..0000000 --- a/42302-h.zip +++ /dev/null diff --git a/old/42302-0.txt b/old/42302-0.txt deleted file mode 100644 index 1c50e82..0000000 --- a/old/42302-0.txt +++ /dev/null @@ -1,5165 +0,0 @@ -The Project Gutenberg EBook of Digters uit Suid-Afrika, by -Jan F. E. Celliers and J. D. du Toit and C. Louis Leipoldt and D. F. Malherbe - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org/license - - -Title: Digters uit Suid-Afrika - Bloemlesing uit die poësie van die Twede Afrikaanse-Taalbeweging - -Author: Jan F. E. Celliers - J. D. du Toit - C. Louis Leipoldt - D. F. Malherbe - -Editor: E. C. Pienaar - -Release Date: March 10, 2013 [EBook #42302] - -Language: Afrikaans - -Character set encoding: UTF-8 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DIGTERS UIT SUID-AFRIKA *** - - - - -Produced by Steffen Haugk - - - - -Digters uit Suid-Afrika. - -BLOEMLESING -UIT DIE POËSIE VAN DIE -TWEDE AFRIKAANSE-TAALBEWEGING -DEUR -Dr. E. C. PIENAAR, -PROFESSOR AAN DIE UNIVERSITEIT VAN STELLENBOSCH. - -Vierde, vermeerderde druk. - -(Regte van herdruk voorbehou.) - -J. H. DE BUSSY, Beperk, -PRETORIA. -HOLL.-AFRIK. UITGEVERS-MIJ. v/h. J. DUSSEAU & Co., -KAAPSTAD -1922. - - - - -AAN DIE LESER. - - -Hierdie bloemlesing was aanvanklik bestem hoofsaaklik -vir Nederlandse lesers, en daarom van ’n inleiding in -Nederlands en ’n verklarende woordelys voorsien. As -sodanig is dit sedert sy eerste verskyning in 1917 -tweemaal herdruk geword. - -Aangesien die bundel egter van die aanvang af in -Suid-Afrika veel meer aftrek gevind het dan elders, en -ons letterkundige produksie sedert die tyd sodanig -toegeneem het dat die bundel in sy oorspronklike vorm -geen juiste beeld meer vertoon van die teenswoordige -stand van ons Afrikaanse verskuns nie, het ek dit -wenselik geag om die vierde druk nie alleen te hersien -en aan te vul nie, maar dit ook ’n suiwer Afrikaanse -stempel te verleen. Daarom val die oorspronklike -inleiding en woordverklaring hier weg, en word verder -al wat Nederlands was deur Afrikaans vervang. - -Sedert die tyd het daar ook van my hand ’n breedvoerige -studie verskyn oor die „Taal en Poësie van die Twede -Afrikaanse-Taalbeweging”, waarom ek dit oorbodig beskou -om hier ’n nuwe inleiding by te voeg. - -Hierdie vierde druk is dus meer dan ’n blote herdruk, -nie alleen omdat dit ’n uitgebreider en meer -oorsigtelike keuse bevat as die vorige drie nie, maar -ook omdat die oorspronklike keuse hier en daar gewysig -is volgens latere insigte. - -Verder word bo aan iedere bladsy die naam van die -bundel vermeld, waaraan die gedigte ontleen is. Die -spelling is konsekwent gemoderniseer-met ’n apologie -aan die digters wat nog hulle eie spelling volg! - -Ek vertrou dat die bundel in sy nuwe vorm nog beter aan -sy doel sal beantwoord as voorheen. - - _Die Saamsteller._ - -Stellenbosch, - Okt. 1921. - - - - -INHOUD. - - -JAN F. E. CELLIERS. - -Gebore 1865 op Wellington. In 1874 met die ossewa na -Pretoria, waar sy vader oprigter en eerste redakteur -geword het van „De Volkstem”. Studie op Pretoria, -Stellenbosch, Wellington en Delft (1887-1890). -Landmeter, later staatsbibliotekaris op Pretoria -(1894-99). Op kommande tot die end. Na die Engelse -oorlog met gesin na Europa-letterkundige studie. In -1907 terug na Suid-Afrika. Medeoprigter van „Die -Brandwag”-taalpropaganda. Werksaam aan die Dept. van -Binnel. Sake, Pretoria. Sedert 1918 buitengewone -Professor op Stellenbosch. - -Die Vlakte -Die Ossewa -Trou -Die Laaste Aand -Die Brand -Die Kampsuster -Dis al -Afrikaner-troos -Klein Ondeug -’n Snaakse Vryery -Die Murasie -Aardgeeste -Dingaansdag -Stille werkers -Wag-hondjies -President Steyn -Komaan! -Ma en Pietjie - - -TOTIUS (Dr. J. D. DU TOIT). - -Gebore 1877 in die Pêrel. Seun van Ds. S. J. du TOIT, -die vader van die „Eerste Afrikaanse-Taalbeweging”. -Studie in Daljosafat (Hugenote Gedenkskool), -Burgersdorp en Amsterdam. Na sy terugkeer predikant op -Potchefstroom (1903) en sedert 1911 Professor aan die -Teologiese Skool aldaar. - -Die lied van die ossewa -Vergewe en Vergeet -Die Os -Moselekatse -Die drie Kindertjies -Vegkop -Repos Ailleurs -’n Sprokie -Dit is Nag -Daar ruis ’n Lied -Stof -Die Sterretjie -Die oue Put -Oggendstond op ’n Boereplaas -Perdekraal-laer -Die Vierkleur is weer in gevaar - - -Dr. C. LOUIS LEIPOLDT. - -Gebore 1880 op Worcester. Sy vader predikant op -Clanwilliam, waar LEIPOLDT sy kinderjare deurgebring -het. Sedert 1897 medewerker aan „Het Dagblad”, later -aan „The South African News”. Oorlogskorrespondent van -verskillende buitelandse blaaie gedurende die Engelse -oorlog. Studie in die medisyne in Londen (1902-07). Na -groot reise deur Europa, Amerika, Wes- en Oos-Indië as -medikus gevestig in Londen. In 1914 terug na Suid- -Afrika en sedert die tyd mediese skool-inspekteur in -Transvaal. - -Slampamperliedjie -Oktobermaand -In Amsterdam -In die Konsentrasiekamp -Aan ’n Seepkissie -Die ou Blikkie -Japie -Die Verkleurmannetjie -Die Voortrekker se vaarwel -Die Vlakte -By Bloukrans -Wolraad Woltemade -Op my ou Ramkietjie -Insulinde -Aan Multatuli -Die Beste - - -Dr. D. F. MALHERBE. - -Gebore 1881 in Daljosafat (Pêrel). Skoolmaat van Totius -op die Hugenote Gedenkskool. Studie in die Lettere op -Stellenbosch, daarna in Freiburg (Duitsland). Na sy -terugkeer onderwyser op Carnarvon-taalpropaganda. -Sedert 1918 Professor in Afrikaans aan die Grey -Universiteitskollege op Bloemfontein. - -Die Lied van die Nagwind -Awendblik -Na die Droogte -Die Roosknoppie -O Lande vol Graan -Die See is vol van Ewigheid -Slaap - - -H. H. JOUBERT. - -Gebore 1874 op Murraysburg. Onderwyser. Sedert 1905 -prokureur-notaris op Middelburg (Transvaal). - -Die Trek Drakensberg af -Dingaan se Gesante doen rapport aan hom -Op die Laers aanswerwende Soeloe-hordes -Moeders Skat -Lente-oggend -Donderweer -Dageraad - - -Adv. C. J. LANGENHOVEN. - -Advokaat-joernalis op Oudtshoorn. Later lid van die -Kaapse Provinsiale Raad, waar hy in 1914 die erkenning -van Afrikaans as voertaal by die laer en middelbaar -onderwys bewerkstellig het. Daarna lid van die -Volksraad en tans van die Senaat. - -My onherroeplike Kinderdae -Besit en Gebruik -My eie-ek -Laster huldig, Roem beskuldig -Die Mot en die Kers -Aan die Renegaat -Die Openbaring van die Waarheid -Liefde’s onsin -Die Stem van Suid-Afrika - - -EUGÈNE MARAIS. - -Advokaat-joernalis op Pretoria. Een van die voorlopers -van die nuwe Taalbeweging. - -Klaas Vakie -Winternag - - -Dr. A. D. KEET. - -Gebore 1888 op Alice. Studie in Kaapstad en Amsterdam. -In 1918 bevorder tot arts. Sedert 1920 as geneesheer -gevestig op Senekal. - -Amsterdam -Kinderlied -As saans -Awendmymering -Bekoorlik Kind -Probleem -Sneeu -Muskiete-jag -Slagvaardig -Dingaansdag -Die twee Boodskappers -Maar één Suid-Afrika - - -Dr. TH. WASSENAAR. - -Gebore 1892 op Middelburg (Transvaal). Sedert 1910 -student in die medisyne in Amsterdam. In 1918 bevorder -tot arts. Daarna as geneesheer gevestig op Lydenburg. - -See-sonnet -Bergtoppe -Op die Toring -Nag -Kennis en Gevoel -Diepte -Stille Vriende -Middaguur -Aandliedjie -Die Windjie -Aan Holland -Op die Dood van President STEYN -Die Slag by Bloedrivier - - -Adv. H. A. FAGAN. - -Gebore 1889. Studie op Stellenbosch en in Londen. In -1913 bevorder tot advokaat. Daarna onder-redakteur van -„De Burger”. In 1920 Professor in Romeins-Hollandse -Reg aan die Stellenbosse Universiteit. Sedert 1921 as -advokaat gevestig in Kaapstad. - -Ouboeta -Op Knysna-strand -Soos die Windjie wat suis - - -Adv. F. VAN DEN HEEVER. - -Gebore 1894 op Heidelberg (Transvaal). Studie op Ermelo -en aan die T. U. K. (1914-16). Tans as advokaat -gevestig op Windhoek (Suidwes-Afrika). - -Rit-rympie -Wie in Glaashuise woon -„’n Speeltoneel” -In die Hoveld -Sondag-môre -Die Verhuising van CUPIDO - - -J. R. L. VAN BRUGGEN. - -Gebore 1895 op Johannesburg. Studie aldaar en aan die -T.U. K., waar hy in 1919 die M. A.-graad behaal het in -Ned. Lettere. Verdere studie in Amsterdam, waar hy in -1921 Doktoraal-eksamen in Filosofie afgelê het. - -Die Koket -Lenteliedjie -’n Simpel Liedjie -Aan Generaal DE LA REY -Die Dood van die Ossewa -Heimwee - - - - -JAN F. E. CELLIERS. - - -DIE VLAKTE. - -Ek slaap in die rus van die eeue gesus, - ongesien, ongehoord, -en dof en loom in my sonnedroom, - ongewek, ongestoord. -Tot die yl-bloue bande van die ver-verre rande - skuif my breedte uit, -wyd-kringend aan die puur al-omwelwend asuur - wat my swyend omsluit. - -Jong aarde se stoot het my boesem ontbloot - bo die diep van die meer; -en volswanger van lewe ’t oor waat’re geswewe - die gees van die Heer. -Uit die woelende nag van haar jeugdige krag - brag die aarde voort -Lewiátans-geslagte, geweldig van kragte-- - storm-ontruk aan haar skoot. -Diep in my gesteente berg ek hul gebeente-- - die geheim van hul lewe en lot; -maar gewek uit die sode herleef uit die dode, - na die ewig hernuwingsgebod, -die stof van d’ verlede in vorme van d’ hede, - in eindeloos kome en gaan; -wat die dood my vertrou ’t, ek bewaar dit as goud, - en geen grein sal ’k verlore laat gaan. - -As die son oor my vloer in die môre kom loer - en die dou van my lippe kus, -dan kyk ek net stom met ’n glimlag om - en lê maar weer stil in my rus. -Hoog bowe die kim op sy troon geklim, - is hy heer van lewe en dood; -na wil en luim geef hy, skraal of ruim, - verderf of lewensbrood. -Uit gloeiende sfeer brand hy wreed op my neer - tot my naaktheid kraak en skroei, -en my koorsige asem in béwende wasem - al hygend my bors ontvloei. -In sy skadetjie rond-om sy stam op die grond - staat ’n eensame doringboom, -soos die Stilte op haar troon, met dorings gekroon, - wat roerloos die eeue verdroom. -Geen drop vir die dors aan my stofdroë bors: - my kinders[1] versmag en beswyk, -en die stowwe staan soos hul trek en gaan - om my skrale dis te ontwyk. - -Soos ’n vlokkie skuim uit die sfere se ruim - kom ’n wolkie aangesweef, -maar hy groei in die blou tot ’n stapelbou - van marmer wat krul en leef-- -kolossaal monument op sy swart fondament, - waar die bliksem in brul en beef. -En o, met my is die windjies bly: - hul spring uit die stof orent, -en wals en draai in dwarrelswaai - oor my vloer, van end tot end; -die gras skud hul wakker om same te jakker - tot hy opspring uit sy kooi, -en soos mane en sterde van jaende perde - sy stengels golf en gooi. -Met dof-sware plof, soos koeëls in die stof, - kom die eerste druppels neer, -tot dit ruis alom so deur die gebrom - en gekraak van die donderweer. -Met kloue vooruit om te gryp en buit - jaag ’n haelwolk langs verby, -soos ’n perde-kommande wat dreun oor die lande - vertrap en gésel hy-- -en sy lyke-kleed sien ek ver en breed - in die awendson gesprei. - -Stil in die duister lê ’k so en luister - hoe die spruite gesels en lag; -maar bowe die pak van my wolkedak - het die maan al lank gewag: -nou breek en skeur hy ’n baan daardeur - om te deel in my vreug benede; -hy sprei die waas van sy romig-blou gaas-- - en ek lag so stil-tevrede. -Plek op plek, soos die wolke trek, - sweef die skaduwees onder mee, -soos eilande wyd oor die waat’re verspreid - op die boesem van die grote see. -Met ’n afskeidskus gaat die maan ook ter rus - en ek wag op die daeraad-- -so skoon en so mooi soos ’n fris jong nooi - wat lag in haar bruidsgewaad. - -Oor die bulte se rug slaat die gloed in die lug - van brande wat ver-weg kwyn, -en doringbome fluister in die rooi skemerduister - van gevare wat kom of verdwyn. -Uit slote en plas, uit die geurende gras, - styg ’n danklied op ten hemel; -en dis net of ek hoor hoe die kriekies se koor - weergalm uit die sterre-gewemel, -waar wêrelde gaan op hul stille baan - tot die ende van ruimte en tyd. -So, groots en klaar, staat Gods tempel daar, - wyd--in sy majesteit. - -[1] Die wilde bokke, wat in klompe wegtrek by groot droogte. - - -DIE OSSEWA. - -Die osse stap aan deur die stowwe, -geduldig, gedienstig, gedwee; -die jukke, al drukkend hul skowwe-- -hul dra dit getroos en tevree. - -En stille, al stuiwend en stampend, -kom stadig die wa agterna-- -die dowwe rooi stowwe, al dampend, -tersy op die windjie gedra. - -Die middagson brand op die koppe, -gebuk in hul beurende krag; -hul swaai heen en weer in die stroppe-- -en ver is die tog van die dag. - -Dit kraak deur die brekende brokke: -die opdraans is ver en is swaar; -dit knars in die knakkende knokke, -maar hul beur, en die vrag bring hul daar. - -So, stom tot die stond van hul sterwe, -blyf ieder ’n held van die daad-- -Hul bene, na swoege en swerwe, -lê ver op die velde verlaat..... - - -TROU. - -Ek hou van ’n man wat sy man kan staan; -ek hou van ’n arm wat ’n slag kan slaan, - ’n oog wat nie wyk, - wat ’n bars kan kyk; -en ’n wil wat so vas soos ’n klipsteen staan! - -Vas soos ’n berg van grou graniet -op vaderlands-grond, sy hartsgebied, - aan haar getrou - soos aan kind en vrou, -en wat in haar ere ook syne siet. - -Ek hou van ’n man wat sy moeder eer -in die taal uit haar vrome mond geleer, - en die bastergeslag - in sy siel verag -wat, haar verstotend, hulself kleineer. - -Die oog wil ek sien wat ’n traan nog ween -vir ’n heldegeslag, in hul rus daarheen, - maar ’n blits van trou - in die traan van rou, -wat aan liefde weer gee, wat haar bron is ontleen. - -Vir my d’ Afrikaner van durf en daad, -wat Mammon’s eer en loon versmaad, - sy hoof en sy hand - vir sy volk en sy land -en ’n trap van sy voet vir laag verraad! - -O, ek hou van ’n man wat sy man kan staan; -ek hou van ’n daad wat soos donder slaan, - ’n oog wat nie wyk - wat ’n bars kan kyk; -en ’n wil wat so vas soos ’n klipsteen staan! - - -DIE LAASTE AAND. - - Nog nie na bed! - Wat ’n pret, wat ’n pret, - met jurkies aan - en voetjies bloot - so met Pappie te rol - en stoei en stoot! - -Ja, laat mag hul speel, het Mammie gesê, -voor Pa hul vanaand in hul bedjie sal lê. -Maar, verleë soek Breggie by Mammetjie skuil, -vra soetjies aan haar waarom Paatjie tog huil? -Nog nooit by hul speul’tjies het hy dit gedoen-- -en so dikwels tot selfs die klein voetjies gesoen. - -* * * - -Wyd oor huis en velde -rus al lang die nag -as so by die bedjies -twee nog bid en wag, -wakend tot die môre-- -wrede skeidings-dag. -„Vader in U hoede -lê ons hulle neer, -gee ons eendag, Vader, -aan mekander weer. -Wil, Vader, oor ons huisie waak, -dat leed nog honger dit genaak.” - -Droom-verlore dotjies, -rustend naas mekaar, -hoor gebed nog klae, -weet van geen gevaar, -met één troos tevrede: -moeder is nog daar, -om die ogies moeg en vaak -met haar soentjies toe te maak. - -En na ’n diepe suggie -gaan die borsies teer -so in stille sluimer -stadig op en neer; -handjies sag en roserooi -bo die hofies opgegooi-- -reine handjies, sonde-leeg, -handjies waar geen las op weeg. - - -DIE BRAND. - -Dit is die winterwind wat waai, -al wenend deur die lange nag, -al wenend om die verre dag; -die twye swenk, die takke swaai-- -dit is die winterwind wat waai. - -Hy sleep die sug van eeue mee -uit dieptes van die diepe see, -en waar vergane skepe rus -op menig maan-gebleekte kus; -hy sing van lang vergete wee,-- -hy bring die sug van eeue mee. - -Hy kom oor velde ver en wyd, -oor grafte in hul eensaamheid, -waar moeders van hul sorge rus, -waar kindersnikkies is gesus-- -dit is die lied van d’eensaamheid, -hy kom oor velde ver en wyd. - -* * * - -„My ma, ek hoor van verre om -’n dreuning oor die velde kom!” -„Dit is die bome in die wind, -die wilgertakke kreun, my kind.” - -„My ma, ek hoor my brakkie huil, -wat sou daar kruip, wat sou daar skuil?” -„My kind, die nag is koud en lang, -die diertjie is alleen en bang.” - -„My ma, dit dreun al in die rond -soos perdehoewe op die grond; -my ma, wat lig daar soos ’n vuur -van buite op die kamer-muur? -My ma, daar brand die koring-miet!”-- -„My kind, die Heer Se wil geskied!” - -* * * - -Is daar ’n beul so woes en wreed -wat manne-eer en plig vergeet, -met onskuld en met swakheid lag -en uitdryf in die winternag? - -Is daar ’n hand wat nie ontsiet -die liefste wat Gods aarde bied, -die skoonste gawe uit Gods hand-- -die vaderhuis in die vaderland? - -Dis heilig grond, dis heilig grond, -die plekkie waar ’n wiegie stond -en waar ’n jonge moeder bly -haar kindjie se eerste skrede lei; - -waar sy die lippies, jong en teer, -hul eerst’ gebedjie het geleer, -en waar sy lange nagte vaak -vol angs en kommer het gewaak. - -’n Stille vrede dra die plek -waar, om die witte tafel-dek, -die etens-ure so om haar -die blonde koppies het vergaar. - -En uit herinn’rings bly verlee, -vergange dae se soete wee, -berg elke hoekie so sy deel; -O wee, wie ’n hart die skat ontsteel! - -* * * - -Daar staat ’n moeder met haar kind -allenig in die winterwind-- -en niemand wat haar trane siet, -en niemand wat haar trooste bied. - -En wilde vlamme strooi dit wyd, -die vrug van lange lewensvlyt-- -in vonke deur die lug gesaai, -in vonke wat die wind verwaai. - -Haar kindjie aan haar bors gevou -beskut sy teen die winterkou-- -die trane wat sy swyend ween, -so op haar wang tot ys versteen. - -En winterwinde sing die lied -van eensaamheid en stil verdriet; -en sonder weerklank sterf die klag -op wye velde in die nag, -al sugtend deur die gras se saad-- -en verre is die daeraad. - -Die twyge swenk, die takke swaai, -dit is die winterwind wat waai.... - - -DIE KAMPSUSTER. - -Suster Anna, ek voel dis die dood wat kom: -slaat ope die tentdoek, na buitekant om, -dat my oë vry oor die bulte gaan-- -Suster Anna, ek hoor ’n kerkklok slaan. - -Ek hoor hoe die kindertjies roep vir my; -van ons klompie moes ek nog die laaste bly. -Kom neem tog my hand, soos jy dikwels doet-- -ag, altyd was Suster vir ons so goed. - -My man, hy lê ver langs Toegela-stroom af, -en niemand weet waar of hy rus in sy graf; -ag Suster, en neem nou die Heer nog vir my, -dan is Pieter allenig nog owergebly. - -Ek weet hy bly staan met sy roer in sy hand-- -ja, trou tot die dood, vir sy volk en sy land; -en mog dit so wees dat die Heer hom behoed, -so bring hom tog, Suster, sy moeder haar groet. - -En sê vir hom, selfs op die donkere rand -het jy vrese nog bewing gevoel aan haar hand; -en dit was haar troos, dat haar Pieter sal hou -aan sy God en sy land, aan sy ere en trou. - -Die kindertjies, Breggie en Japie en Faan, -het Suster die een ná die ander sien gaan; -en jy sê daar ’s ’n plekkie vir my nog gebly, -waar moeder kan rus aan klein Fanie se sy. - -Die ou huis se murasie staat swart en ontbloot, -waar almal so saam was om moeder haar skoot; -maar ver van die huis en verstrooi deur die land, -rus almal tog saam in die Here se hand. - -Oor die velde kruip saggies die awend se grou; -maar Suster, ek sien nog die hemel se blou. -Daar rol ’n gedreun oor die bulte aan-- -Suster Anna,--ek hoor ’n kerkklok slaan!... - - -DIS AL. - -Dis die blond, -dis die blou: -dis die veld, -dis die lug; -en ’n voël draai bowe -in éensame vlug-- - dis al. - -Dis ’n balling, gekom -oor die oseaan, -dis ’n graf in die gras, -dis ’n vallende traan-- - dis al. - - -AFRIKANER-TROOS. -(Histories.) - -So eenkeer elke sestien jaar - kom daar ’n tyd--jul weet dit wel-- -dat al die sterre, hot en haar, - soos vuurwerk deur die hemel snel. - -So was ek eenkeer op die pad-- - dis lange jare al verby; -ek kom die aand op Seekoegat-- - daar gee hul toe ’n bed vir my. - -En kyk, daar kom toe in die nag - so’n sterre-reën op ons neer; -geen mens had aan so wat gedag-- - en dat dit erg was, kan ek sweer. - -Die hele huis raak in rumoer, - die honde blaf, die hoenders kraai; -maar, moeg van heeldag ry en roer, - slaap ek so deur die heel lawaai. - -Daar voel ek iemand stoot my aan. - Ek roep: „Wie’s daar?” en draai my kop, -Die goeie tante sien ek staan, - en saggies sê sy: „Neef, staat op,” - -Ek sien sy lyk so bleek en naar; - dus vra ek gou: „Wat skort d’r aan?” -Sy sê: „Die laaste dag is daar, - en netnou sal die wêr’ld vergaan. - -Kom sit by ons daar binne nou-- - ag neef, hoe kan j’aan slaap nog dink? -Ons tyd is kort, kom laat ek jou - tog eers ’n koppie koffie skink!” - - -KLEIN ONDEUG. - -Klein ondeug, moeders sorg en skat, - haar lus, haar las, haar vreug-- -hy vroetel hier, hy snuffel daar, -hy pluk die hele huis deurmekaar-- - keer voor daar!--liewe deug! - -Te laat! Daar gaat die koppie al, - en stukkend op die vloer. -Knor jy hom, jy kry knor terug, -of nydig smyt hy ’m op sy rug - en trappel fluks tamboer. - -Hy ’s kort-kort by die waterbak, - al jaag jy hom elke maal: -jou Sondagstewels kry hul bad; -dan is dit weer die arme kat - wat jy daar uit moet haal. - -Al trippe-trap die mure langs - kan jy sy stappies hoor; -hy ’s weg en stil nou, soos ’n muis-- -maar glo my nou’s dit glad nie pluis: - kom, hier is al sy spoor. - -Daar het jy ’t al, die muurpapier - in repe afgetrek, -geskeur in stukkies, klein en kort, -die inkpot daarop uitgestort - en hy--één swarte vlek! - -Daar val meteens die solderleer, - ja, soos ’n donderslag! -Ons loop te hulp met grootste haas-- -daar sit die kleine vent daarnaas - en skater soos hy lag! - -Dis brabbel-praat, dis woel en val, - van smôrens vroeg tot laat; -dis koppie stamp, en huil en lag -so twintig male elke dag, - tot basie kooi-toe gaat. - -Die laaste soentjie is van haar - wat sorg nog las ooit heug. -Met mond en pootjies skoon gewas, -slaap nou klein ondeug--moeders las, - haar skat, haar sorg, haar vreug. - - -’N SNAAKSE VRYERY. - -As tweetjies met mekaar wil vry, -is ’t beter om jou ver te hou-- -nie waar, wat raak dit jou of my -as tweetjies met mekaar wil vry? -Net van één snaakse vryery -wil ek die storie jul ontvou. -As tweetjies met mekaar wil vry, -is ’t beter om jou ver te hou! - -’n Flukse nooi was Hannie Waal, -en Japie Brink het daar gedraai-- -die ogies blou, die lokkies vaal-- -’a flukse nooi was Hannie Waal. -Maar of nou Japie dit sou haal-- -dit was maar moeilik om te raai. -’n Flukse nooi was Hannie Waal, -en Japie Brink het daar gedraai. - -Eén Sondag by die kerk se deur-- -moe’ nou nie dink dit was ’n plan nie-- -het so ’n kleine iets gebeur-- -één Sondag by die kerk se deur. -Die kerk was vol, hul druk en beur, -en so kom ek net agter Hannie-- -één Sondag by die kerk se deur-- -moe’ nou nie dink dit was ’n plan nie! - -Haar boek het uit haar hand gegly, -toe sy so uitstap op die treetjie; -ek _moes_ dit optel, ’k was daarby-- -haar boek het uit haar hand gegly. -„Baie dankie, neef,” sê sy vir my, -en ’k sien sy kleur so’n kleine beetjie. -Haar boek het uit haar hand gegly, -toe sy so uitstap op die treetjie. - -En onder by die muur se draai-- -dalk het ek my dit maar verbeel-- -kyk sy nog om ’n slaggie, raai-- -daar onder by die muur se draai. -Beskou jy dit as trou verraai? -Die kykie het ek tog nie gesteel! -Ja, onder by die muur se draai-- -dalk het ek my dit maar verbeel! - -Wel, ek het kennis toe gemaak-- -die hoe of waar kom nie op aan nie; -toe loop ek daar vir Japie raak, -nadat ek kennis had gemaak. -Hul sit toe saam amandels kraak, -die eerste awend, hy en Hannie, -nadat ek kennis had gemaak-- -die hoe of waar kom nie op aan nie. - -Jaap kry ’n tweeling in die dop, -en één daarvan gee hy aan haar; -die ander eet hy selwe op-- -Jaap kry ’n tweeling in die dop. -Was dit nou glips of wou sy fop? -Want uit haar handjie val dit daar. -Jaap kry ’n tweeling in die dop, -en één daarvan gee hy aan haar. - -Sy ’s op haar knieë voor die stoel-- -dat ek moes help, nie meer as plig nie! -Die amandelpitjie was ons doel-- -sy ’s op haar knieë voor die stoel. -Dat ek haar handjies raak moes voel, -kan jul begryp: daar was geen lig nie! -Sy ’s op haar knieë voor die stoel-- -dat ek moes help, nie meer as plig nie! - -En Japie dink: „Wat sou gebeur het?” -nou sy die pitjie had gekry. -Ons merk dat sy so’n rooie kleur het, -en Japie dink: „Wat sou gebeur het?” -„Dis duis’ling wat ek altyddeur het -as ek gebuk het,” sê toe sy! -Ja, Japie dag: „Wat sou gebeur het?” -toe sy die pitjie had gekry. - -Die helfte byt sy af vir haar, -en helfte lê sy op haar handjie: -„Dè, neef! Jy het help soek, nie waar?”-- -Die helfte byt sy af vir haar, -en op my halfie sien ek daar -die kerfie van ’n witte tandjie! -Die helfte byt sy af vir haar, -en helfte lê sy op haar handjie. - -Dat dit gesmaak het, moet ek sê, -al was my deeltjie maar ’n kwartjie: -’n _kleine_ loon moes ek tog hê-- -dat dit gesmaak het, moet ek sê, -al sien ek Jaap so stil oorlê: -„Daar gaan ’n stukkie van haar hartjie.” -Dit het gesmaak, ek moet dit sê, -al was my deeltjie maar ’n kwartjie. - -Of dit by ’n kwartjie het gebly? -Dit raak jul niks nie, wel beskou, -of ander mens se vryery -nou by ’n kwartjie het gebly; -want as daar tweetjies is wat vry, -is ’t beter om jou ver te hou. -Of dit by ’n kwartjie het gebly? -Dit raak jul niks nie, wel beskou! - - -DIE MURASIE. - -By staande waat’re klaag my siele wee-- -By stille waat’re in die skemer-uur, -In drywend vuil gedam, en lang ontdaan -van sorgers hand, so treur die stille stroom; -en dampend skuif ’n walm soos lyke-kleed -die soppig-gryse vlak van die water langs. -In swart gegrif op wester-koperkwyne -staan blad en twyg in roerelose rou. -Geen lag of voetstap op die tuinpad meer, -waarbowe kruin teen kruin in droefheid leun, -deur vreemde hand beroof van somerweelde -en wenend droë blaartjies, één vir één. - -En naby lê die ou murasie daar, -met dode-oë starend in die wes-- -geen ruit wat blink in vriend’lik awendglore, -geen hand wat sawends daar die luike sluit, -geen warme gloed deur vensterspleet of deur: -die koue nagwind dwaal deur holle sale -en roer die flenters van die muurpapier. -En waar die tafel was met awendspyse -of rusbed, sag gesprei, aan kamerwand, -daar loer die maan die naakte mure ower, -daar lê die naakte balk ’n skaad’wee-band. -Geen fyne hand wat frisse teue skink -aan hange-slepend loof langs stoep en raam. -In stof van verre stede sien ek sleep -die blomme hier in vredehof geteel.... -Verby, vergaan! Of mag die hoop nog lewe, -of tref die laaste vonnis nou nog nie? - - -AARDGEESTE. - -Daar kom hul aangetreed - tot slagting wreed, - bespied, - bekruip, - beloer, - besluip -mekaar, tot moord gereed. - Ei, daar blits - ’n bliksemflits! - Nog een! Nog een! - Dit knal, dit bars, - dit knor, dit knars, -knett’rend kraak die kleingeweer! - Kranse herhaal - die woeste kabaal-- - soos donderweer! - Koeëls, kartetse - fluit en gons, - beuk en bons, -morsel die rotse tot spattend gruis! - Dampe staan, - waar die bomme slaan, -vore ploeënd met hels gedruis! - -* * * - -Vaarlands grond drink die bloed -nog vol vryheid se gloed - lou uit die wonde. -Menig sterwende sug -dra ’n groet deur die lug -bo die wapengerug-- - ver in die ronde. - -O, die lippe wat bleek -om ’n waterdronk smeek-- - wonde wat brande. -Ongehoord, ongeag -menig kermende klag, -waar die woelende slag - dreun oor die rande. - -En in eensame nag -staan die sterre se wag-- - stil en van verre, -oor die helde se skaar -tot hul ruste vergaar, -onbelas, onbeswaar-- - veilig gebêre.... - - -DINGAANSDAG. - -Ster-nag omsluit die laer-- -onder die kleine skaar -by die lanternlig daar, - stilte en vrede.... -Sterk is die stem en skoon, -smekend om hulpbetoon, -wat tot die Vadertroon - klim in gebede. - -Môre-lig, -roepings-plig - daag vir die helde, -Vader, die taak is swaar, -klein en verloor die laer - in die groot velde. - -Woes-singend, -aanstuiwend, -dans-springend, -pluimwuiwend, - kom die barbare-- -driemaal tien-duisendtal, -dond’rend hul voete-val, - storm hulle skare! - -Afrika, -Afrika, - was ’t jou gegéwe, -vêr en vooruit te skou -wat in die stryd vir jou -hier was te breek of bou-- - jy had gebéwe! - -Kalm-in-daad, -wêreld-verlaat, - wêreld-vergete, -sterk in die Heer se krag -staan hul die storm te wag-- - oormag-oormete. - -Reguit en raak-sekuur -blits uit die tentwa-muur -driemaal die Boere-vuur, - kraak hulle roere, -maaiend die horde om-- -drie-male, al wat kom-- -kyk, tot die swarte drom - wyk vir die Boere! - -Dingaan-slag, -wonder-dag, - jy het bevestig -al wat ’n nasie bou, -al wat ’n taal behou. -Ere die helde-skaar! -Klein was die klompie daar: - vier-honderd-sestig! - -Afrika, -Afrika, - eer hul gedagtenis! -En as jou vryheids-dag -eens oor jou velde lag, -weet wie te danke is-- - eer hul gedagtenis! - - -STILLE WERKERS. - -Oubaas sit oordwars op ou Geduld. -Met nek omlaag, en oë op die grond, -so dra hy oubaas huistoe, stap vir stap. - -Oubaas pof ’n rokie uit sy pyp, -so nou en dan, teen rooi van awendlug, -en praat ’n woordjie met sy goeie ou maat. -Daar ’s goudlig in sy baard; en d’aandson gee -d’ou perd ’n laaste rapsie oor sy kruis. - -En stil is hul oor dagtaak afgedaan, -en stil sal hulle môre weer begin-- -tot eendag ook oor hul die velde swyg. - - -WAG-HONDJIES. - -Ek is hier, en ma is hier, -ons twee lê op baas se baadjie. - Wie is jy? - Kom, loop verby! -Anders word ons knor ’n daadjie-- - kry jou bene dalk ’n hap, -kry jou broekspyp dalk ’n gaatjie! - Mooipraat? Nee, ons ken jou nie. - Weg jou hand, en raak ons nie! - -„Oppas!” het die baas gesê, -„tot ek weer kom, hier bly lê!” -Op ons pootjies lê ons kop, -maar ons hou jou darem dop, -toe-oog slaap ons op die baadjie, -maar ons loer nog deur ’n gaatjie-- - één oor plat, en één oor op, - pas-op! - - -PRESIDENT STEYN.[1] -(† 28 Nov. 1916). - -Dis skoon vir ’n held om te val -aan die voete van wie hy gedien het, - skoon vir sy skeidende gees - dat moeders die laaste mog wees -wat sy sterwende oog gesien het. - -Maak hom ’n graf op die grond - wat sy liefde gewy en geseen het: -dis skoon vir ’n held om te rus - aan die voete van wie hy beween het. - -[1] Pres. STEYN is deur ’n beroerte getref, terwyl hy besig was om ’n kongres -van die „Oranje-Vrouevereniging” op Bloemfontein toe te spreek. Hy is begrawe aan -die voet van die Vrouemonument, wat deur hom tot stand gekom het. - - -KOMAAN! - - Wees sterk! -Daar ’s ’n nasie te lei, -daar ’s ’n stryd te stry, - daar ’s werk! -Daar ’s nie na guns of eer te kyk, -daar ’s nie na links of regs te wyk, -daar ’s net te swyg en aan te stryk-- - Komaan! - - Wees trou! -Daar ’s ’n volk te leer -om homself te eer, - te bou; -om God, om God alleen te vrees, -aan aard en taal getrou te wees, -gesond en waar van hart en gees-- - Komaan! - - Wees fier -op ’n voorgeslag waard -in wil en daad - gespier! -Hul lewensweg het ons gewys -om trou te wees aan waarheids eis. -Wie laak mag laak, wie prys mag prys-- - Komaan! - - -MA EN PIETJIE. - -Dis moeder Makou en haar kleine Piet. -As jy nader kom, dat sy dit siet, -dan lig sy haar kop en kyk vir jou -asof sy vra: „Wat is dit nou? -Wil jy Pietjie hê, wil jy Pietjie steel-- -my liewe klein bolletjie goud-ferweel?” - -En sy sê met haar omdraai en skuddend haar stert: -„Nee, die hele wêreld is Pietjie nie werd! -Kom, ons loop.” En hy volg haar in trippeldraf klein -op sy sagte voetjies van geel satyn. - -As sy waak, sit hy slaap, onbewus van haar angs, -of hy trippel rond op ’n goggatjies-vangs, -pik mis en te laat na ’n motjie wat vlug, -en struikel onhandig en val op sy rug. - -Die wêreld daarbuite mag staan of mag val, -ons erf is, vir Pietjie en Ma, die heelal, -want Ma het vir Pietjie en Piet het vir Ma,-- -daar ’s niks wat hul meer van hul daggie vra -dan, totdat hul daggie word opgesê, -net lief te hê, net lief te hê. - - - - -TOTIUS -(Dr. J. D. DU TOIT). - - -DIE LIED VAN DIE OSSEWA. - - Er is het geklap der zweep, en het - gehuil van het bulderen der raderen. - Nah. 3:2. - -Hoor hoe sing ek my lied as die osse so stap -langs die wyd-ope veld, waar die voorslag-punt klap, -waar ’n wonder van stilte my alkant omsweef -as ek rustloos-alleen langs my grootpad bly streef; -ja daar vér in die veld, dáár word ek gehoor, -waar g’n straatklank my klinkende stem kom verstoor; -en ek sing met geweldige kiem my geluid -oor die luistrende vlak van die graslaagtes uit. - -Op my lied was die bruigom so wonderlik trots -as my wiele wegrammel oor kliprug en rots; -as die seekoeivel-sweep, wat die rooispan bestryk, -in sy hande verrys om na vore te kyk; -of straks skielik weer daal, op my welvaart bedag, -om die veld te deurdreun met ’n knallende slag, -waar die osse van beef en my wiele van raas, -wyl die bruigom meteen op die kettingtou blaas. -Ons drieklank, verenig in innige band, -was die skone gesang in die trekker se land, -toe ons saam het getrek, die land in gesig, -waar ek, troue gesél, hom sy taak sou verlig. - -Voor ’n wiel het kon rol in die wêreld nog wild, -het my klank die gebrul van die leeue gestild; -en ek het al gejubel met vorstelike lied -toe g’n pad was gebaan in die woeste verskiet. -Toe g’n huis nog die trekker se kroos kon beskut, -was my tent vir die kleintjies ’n veilige hut, -wat by nagtelike tog met gewieg en gesus -hulle sag het laat sluimer in salige rus. - -Ja ek het met die trekker my singend verbly, -of in rampe met klaagtoon sy psalm begely. -In die stryd met Dingaan, as sy siel werd geskeur, -het my troostende stem weer sy moed opgebeur, -en ek het uit die dieptes hom weer uitgevoer -na geweste van rus vir die swerwende boer. - -Maar nou val weer my lot in ’n dag van veel kwaad, -want die trekker se seun het sy plaas moet verlaat, -en ek, arme, nog lewend, het agtergebly -om weer saam met sy vrou en sy kinders te ly. -Maar my stem is nou hees en my klank is verdof -na die jare van worstling met sonbrand en stof, -en my kranke geluid word weemoedig gesmoor -deur ’n nare geklaag uit my tentjie gehoor. - -Want ek rol, ek en honderde waens met my, -na die plek waar die vrouens en kinders gaan ly. - - -VERGEWE EN VERGEET. - - Dat gij niet vergeet de dingen die - uwe ogen gezien hebben. - Deut. 4:9. - -Daar het ’n doringboompie -vlak by die pad gestaan, -waar lange ossespanne -met sware vragte gaan. - -En eendag kom daarlanges -’n ossewa verby, -wat met sy sware wiele -dwars-oor die boompie ry. - -„Jy het mos doringstruikie, -my ander dag gekrap; -en daarom het my wiele -jou kroontjie plat getrap.” - -Die ossewa verdwyn weer -agter ’n heuweltop, -en langsaam buig die boompie -sy stammetjie weer op. - -Sy skoonheid was geskonde; -sy bassies was geskeur; -op een plek was die stammetjie -so amper middeldeur. - -Maar tog het daardie boompie -weer stadig reggekom, -want oor sy wonde druppel -die salf van eie gom. - -Ook het die loop van jare -die wonde weggewis-- -net een plek bly ’n teken, -wat onuitwisbaar is. - -Die wonde word gesond weer -as jare kom en gaan, -maar daardie merk word groter -en groei maar aldeur aan. - - -DIE OS. - -Hoe rustig stap hy aan -die edel jukgediert! -hoe waggel hy die kop -met horings swaar gesierd -en stewig ingestrop! - -Hoe rustig stap hy aan -so sonder tuiggetooi, -met matte dowwe plof; -sy vel trek plooi op plooi -rondom die breë skof. - -So stap hy rustig aan -vol kalme majesteit -en ongesmukte prag-- -beeld van stilswyendheid -ên selfbewuste krag. - -Steeds stap hy rustig aan -met rustelose drang, -by kou en sonnegloed; -maar snags versnel sy gang -om dagversuim te boet. - -Nog stap hy rustig aan -as dae kommervol -laat bleek en krul sy gras; -hy skeer die hardste pol -en suip die modderplas. - -Stap, stap dan rustig aan -en deel die trekkerslot; -die skaarste en owervloed, -daar in die land, waar God -ook is vir osse goed! - - -MOSELEKATSE. - -Manestraal aan troeb’le trans; -rond die vure glimmerglans; -kaffers nes in dodedans - om die vlamme; - -windgewiegeld, tak en blaar -wenk met spokerig gebaar, -skaduwees nes skimme waar - om die stamme. - -Wild gebruis van bometop; -dansgedreun en skildgeklop; -vuurgeglim van onder-op-- - hel-tafrele!.... - -Vlammend rys sy speer oplaas! -Stiller word die krygsgeraas. -Nagwind waai met breed geblaas - sy bevele: - -„Hoor die seun van Matchobaan! -Ha! die witman kom weer aan! -Tweemaal het hy ons verslaan, - maar nie weer nie. - -„Lewend afgeslag is hul, -ha! die swarte en witte bul; -maar die witte, ha! hy brul - nou nie meer nie. - -„Dans dan by die nuwe maan! -Sing die seun van Matchobaan! -Slag nou van die voorpoot aan-- - vette beeste! - -„Slag die offerbeeste hier; -gooi hul in die groot rivier -met die pronkkalbasse bier-- - vir die geeste! - - -„Laat die dokter uit jul drom -wys deur wie die onheil kom -oor die Matabeledom-- - laat hom braaie. - -„Vang die slagos uit die trop, -lewend vlek sy skouertop, -sny dit, ha! in toutjies op; - laat dit swaaie - -„langsaam in die bitter rook, -byt ’n stuk af van die strook -drink die bitter asstof ook-- - en wees manne! - -„Wag jul more vir die lis -wat die krag van witman is; -laat jul van jul erfenis - nie verbanne. - -„Ons was hier al van begin, -en die witman sal nie win; -eenmaal gaan sy tyd weer in - van verdwyne; - -„eenmaal dryf ons hul weer weg! -Ha! die land word skoon geveg, -en die kaffer sal sy reg - sien verskyne. - -„Eet en drink nou mond tot mond, -dans en spring nou in die rond, -tot die maan raak aan die grond - met haar sterre!” - -* * * - -So verklink sy oorlogswoord; -danse, brulle word gehoord; -ja, ’n volle hel-akkoord - dreun van verre. - - -DIE DRIE KINDERTJIES.[1] - -Waar die spruitjie ’n lief geluidjie -murmel langs die groene soom, -en besye weggeleie, -watertjies in plassies droom-- - -Skep ses handjies van die kantjies -moddergrondjies, swart en vet; -en hul brei die, tot hul klei die -beeld van wa en ossies het. - -’n Swarte sware kring barbare, -toegeskote vlieë snel, -kyk nou vrindlik by so’n minlik -en verteedrend kinderspel. - -„Moenie breek nie!... Moenie steek nie! -Kyk hulle speel nes kaffertjies!” -En hy keer hulle, en hy weer hulle -met sy bloedbedrupte spies. - -Hulpontvalle, roep hul alle; -dog.... die laer is uitgemoor! -En hul kerme om ontferme -word steeds verderweg gehoor. - -„Hulle lewe.... maar verdrewe -noordwaarts!” klink dit agterna. -Perderuiters het die buiters -haastig agterna geja. - -„Niks kon vinde!”... Net die winde -waai op plekkies droewig rond; -en klein beentjies, tussen steentjies -weggebleek, bedek die grond. - -[1] By die Liebenbergs-moord is drie Boerekinders deur Moselekatse se kaffers -meegevoer. -Potgieter het later ’n vergeefse poging gedoen om hulle terug te vind. - - -VEGKOP.[1] - -Bleek blink die seile vèr teen die hang, -swart kom die kaffers met driftige drang, -bewend omhoog rys gebed en gesang-- - o so bang! - -Donkre gevaartes dondrend temet, -blitsende flitse van pyle gewet, -borend na bowe die skietgebed: - Here red! - -Hoor die gebruis teen die wawiel aan! -Hoor die geklots oor die seile slaan! -Sug van vertwyfling die boesem ontgaan: - Heer, dis gedaan! - -* * * - -Vas lê die roer in die trekker se hand, -fluks hou sy vrou aan sy syde stand, -weg vlug Kalipi weer na sy land-- - vêr oor die rand! - -Swart lê die kaffers: blom van die heir; -„Samel by hope die vyand se speer! -God het geseen man en geweer! - Sink dan terneer! - Hom sy die eer!” - -[1] In Oktober 1836 het SAREL CILLIERS met 40 man ’n aanval van 5000 Matabeles -op die treklaer by Vegkop (Vrystaat) afgeslaan. - - -REPOS AILLEURS. -(Die rus is elders). - -In die eensame veld -staan ’n tentjie klein, -en daarnaas in die skeemring -skuif die ligtende trein; -ek sien in die tentjie, -deur die ope gordyn, -’n tafel met bordjies -en glasies fyn, -wat sag in die lig -van ’n kersie skyn; -en ek dag: „was ek net -in die tentjie klein-- -_ek sou tog, o so gelukkig, syn_”. - -Naas die eensame tent -staan ’n meisie klein -in stomme bewondering -vir die ligtende trein; -sy sien my geniet -my glansende wyn -en kostlike maal -by elektriese skyn; -en ek raai die gedagte -van die meisie klein: -„og, was ek maar net -in die vrolike trein, -_ek sou tog, o so gelukkig_, syn”. - - -’N SPROKIE. - -Ek ken ’n mooi klein sprokie -wat so na waarheid klink-- -dis dat die tortel altyd -sy water troewel drink. - -Kom hy by helder plassies, -dan sal hy drinkend neig -as eers, na sagte roering, -die modderwolkies styg. - -Dáárom sing hy so droewig -van donker voëlleed; -dáárom tooi hy hom stemmig -met dowwe verekleed. - -So is daar sombre siele -waar hy my aan laat dink, -wat, soos die tortel, troewel -die lewenswater drink: - -Vir alle lewensliefheid, -vir vreugdesang bevrees, -drink hulle geen genoeëns-- -of dit moet troewel wees! - - -DIT IS NAG. - -Dit is nag, stille nag, -en ’n moeder hou wag, -waar ’n kindjie teer lê te sterf-- -net ’n flou-floue sug -in die ruim-ruime lug, -en ’n sieltjie het weggeswerf. - -En agter die huis -vlieg met woeste gedruis -die snorkende spoortrein verby; -en die nag die dreun -van sy wilde gesteun, -soos hy voort op die ysters gly. - -O die tedere krag -van ’n kind, wat so sag -en so stil weer die wêreld ontstyg; -O die moeder alleen -in haar bitter geween, -as die nag op haar smeekstem swyg! - -O die woeste geweld -van die trein oor die veld, -waar die moeder allenig treur; -die hemel en aard -weergalm van sy vaart, -wat die wêreld in tweë skeur. - - -DAAR RUIS ’N LIED. - -Daar ruis ’n lied van lang verlee, - en stemme singend kom van ver; -en immer ruis my siele mee -met stemmelied van lang verlee-- - uit d’ eeue her. - -Daar ruis ’n lied van lang verlee - wanneer die wind so sag verrys; -en immer, buigend na benee, -die bometop sing klaaglik mee - eenselfde wys. - -Daar ruis ’n lied van lang verlee - in d’ oseaan se maatgesang; -en immer ruis die skulpies mee -met d’eeuelied van grote see-- - diep opgevang. - -Og, kon ek sing van lang verlee - gelyk die skulpies so getrou, -wat opgegaar, nog kleinlik gee -die weerklank van ’n wêreldsee-- - by d’ oor gehou. - -Og, kon ek sing van lang verlee - gelyk die dentak hoog in top, -wat daar sy naaldjies klein-verbree, -opdat die wind sy oue wee - kan klaag daarop! - -O, kom tot my uit lang verlee, - sangstemme, kom uit droomgebied, -deurruis my siel soos awendbee -van westewind, soos verre see - se golwelied! - - -STOF. - -Die luie stof. Hul het geen voete, want -net waar ek kom, daar leg -hul al maar in my weg. - Of kom my voet hul te naby - dan skuif party - net effentjies op sy. - -’n Rusbed vind hul oweral -om lomerig op neer te val. -Grassprietjie is hul nie te smal, -wat langs die grootpad staan. - Die grootpad weer is nie te breed; - kerksolder nie te eensaam, of - die toringdak te hoog gemeet. - -Hul lê so rustig op die skoen -van werkman, hard en uit fatsoen -getrek al en verslyt-- - so rustig soos - in perlemoer van dames-oor, - of op haar blanke hals. - -Net reëndruppels laat vir hul -haastig op luie rusbed krul, -nes wurms langs die grond. - Maar as die son se gloed hul vat, - lê hul weer reguit en - gee vir geen wawiel pad. - -Daar kom hul aan--dieselfde stof! -Die lug is vuil, die son is dof. -Dit lyk wel wonder-baie of - die wêreld wil vergaan-- - so kom hul aan! - -Soos ’n bende ruiters, stoer en straf; -Soos ’n kommande op stywe draf, -ry hul verward die grootpad af. - Hul trek hom vol, sy lengte langs, - versprei omheen wildheid en angs - en al na vorentoe. - -Die vrouens ruk die deur op slot; -die manne vlug op hoog gebod, - reusbome wals soos skimme rond - en wyk, met huise in verbond, - na ongewisse newelgrond-- - en dit is of stof alleen bestaan! - -Stof en sy agterryer, Wind, -wat op sy hakke jaag geswind, -hul twee die dryf, van woede blind, - stormenderhand, -die lug en landskap uit verband! - - -DIE STERRETJIE. - -Goei nawend my sterretjie - met jou vrindelike groet; -jou weer te sien skitter - doen my harte so goed! -Ek staan net maar op - van my lampe-liggie, -en daar kyk ek verras - in jou kindergesiggie. - -My kleintjies lê binne - in hul droompies al: -ek was bang dat die ryp - in hul ogies sou val. -Met wangetjies rond - lê die slapende bloedjies -glimlaggend te droom - van hul spelegoedjies. - -En jy speel maar hierbuite - in die winternag! -En kom my nog teë - met jou olike lag! -Jy weet van geen nag, - geen koue of vrese,- -klein ligtende, laggende, - klein hemelse wese! - -Jy speel in die nag - om die aard te verbly; -in my donkere berowing - kom jy laggend tot my. -En is dit my netnou hierbuite te koud, - dan vlug ek geswind weer na binne; -maar jy bly, ongesien, nog skitter daarbo - aan die hoë, hemelse tinne! - - -DIE OUE PUT. - -Ginds op ’n knoppie, wydgeleë, -ver van die woelige werf en weë, - armoedig lê en skaars beskut, - in middagslaap, die oue put. - -Geen voël laat sy lied daar klinke, -geen doringboom sy skadu sinke - op leiklip-brokkies, wat lê braai - in middaggloed se ligte laai. - -Verwaarlosing se ongenade -spreek uit die stukke pale en drade, - waarbinne staan ’n slingerwiel: -die toegang tot ’n diepe siel; - -tot swyggeheim wat waterwelle -straks aan die velde sal vertelle, - as sag ’n windjie hul ontwek, - voordat die kuddes bronwaarts trek. - -Intusse daal van hemeltinne, -deur sombre skemering daarbinne, - ’n langgespanne silwerdraad -wat afglans op haar stil gelaat. - -’n Wyle, en ’t is al verlede-- -’n klippie duikel na benede... - Waar kom die wekkertjie vandaan?... - Het d’awendkoeltjie dit gedaan?... - -’n Wyle, en ’t is al ontroering, -en al te wrede rus-ontvoering; - want ope slaan die deksel wat - ontsluit geheel haar koele skat. - -Sy hoor naby en nog van verre -haar skapies dorstig aan kom blerre; - sy open mild haar waterfles - om al wat bler die dors te les. - -Dit put maar en sy gee maar immer, -dit put maar en sy weier nimmer; - gelyk ’n moeder, so opreg, - gee sy haar laaste druppel weg! - -Straks gaan die skapies almal hene -en is die putters weer verdwene, - en niemand dink dan langer om - haar so vervalle heiligdom. - -Haar lewe is soos die moederlewe: -by ondank immer bly te gewe; - maar ’k hoor as hul is heengegaan, - diep-onder tap... ’n watertraan! - - -OGGENDSTOND OP ’N BOEREPLAAS. - -O, die oggendstond op ’n boereplaas! -Daar trek al op die eerste rook. -Hul het gistraand die vraag beslis, -wie of se beurt dit môre is -om ketel te kook. - -Die môrester het opgegaan; -daarbinne roer al een; -daarbuite bly die rokie draai, -omdat daar nou geen windjie waai -deur vroeë môrewêreld heen. - -Die haan het op sy beul geblaas; -hy spring al van sy tak; -’n mens sal sê dat hy die baas -(so stap hy) is van werf en plaas, -en die transport dra in sy sak. - -Hom volg sy vrind, die kallekoen, -’n oue towenaar: -hy worstel met sy slange, wat -hy nukrig teken in die pad -se stof, met duister vlerkgebaar. - -Die kraalvee is al moeg gelê; -hul rek die stramme lywe uit. -Daar kom die kaffer ook al aan, -wat koulik oor die douveld gaan -en eers die kalwerhok ontsluit. - -Sy emmer ruis van pure musiek, -so vloei dit nou uit volle speen; -musiek ook vir die kalfie als -hy kort-kort om sy moeder wals -op nog onvaste horrelbeen. - -Maar kyk hoe staan die osse met -groot oë na die hek te tuur, -totdat die sware hinderpaal -word uit die mikstok uitgehaal, -waaraan hul saans hul lywe skuur. - -Die son gaan op, die vee verdwyn. -Net in die onverstoorbre vert’ -’n osse-span stap voor die ploeg, -en agteraan die man wat swoeg -by ’n rukkerige stert. - -Die môre smelt weer met die dou, -die vrede alleen bly soos dit was. -Net ’n hen spring van haar eiers af -met groot geraas, en die brakhond blaf -vir die enkele kuiergas. - - -PERDEKRAAL-LAER. - -Die nag is heen, die môre is grys: -’n plaat van tente en waens wys, -waar Perdekraal se steenhoop rys - teen hoë hange. -Daar staan hul aan die grond gepènd, -die geweltjies so mooi orent-- -die eie maaksels, tent aan tent, - in suiwre range. - -O Trekkersvolk, my hart ontgloei! -Ek sien hoe jul die vreemde boei -verbreek het en het uitgebloei - tot eie nasie. -Nie net ’n eie vaderland, -nie net ’n eie vlag geplant, -maar alles maak van eie hand-- - geen imitasie! - -Hoe lê die tentseil baan aan baan. -Hoe wakker bly die nokke staan. -Die klappies netjies oopgeslaan-- - mooi eenheid same. -Sy staan daar by die wa se as, -die huis van doek, so lossies-vas, -skoon nes in môredou gewas-- - ’n blanke dame. - -Twee witte kappe in die veld: -’n wa en tent daarnaas gesteld, -tweeheid tot eenheid saamgesmelt - in sware stonde. -Die wa--’n sterke man is hy; -die tent--’n taaie vrou is sy. -Jul het die nasie uitgelei, - sy boei ontbonde. - -Lig op haar voet gelyk die ree, -en trekkend met die trekker mee, -bied sy hom tog ’n vaste stee - in angs-geweste: -as wolkbreuk beuk die witte wand, -die sonstrale op die nokke brand, -of nagdier sluip oor donker land, - ’n veil’ge veste. - -En as sy wa nie verder dring, -hoor ek by wind haar fladdering -die lied van boerbeskawing sing, - stemmig-tevrede. -Dan word haar seile trou bewaar: -by feesdag net span sy ’n laer, -en straal haar seile dankbaar daar-- - van groot verlede. - - -DIE VIERKLEUR IS WEER IN GEVAAR. - -Kom burgers, trek die perde reg; -nou vrou en kind goeien-dag geseg. -Jongkêrels, los die nôi se hand; -en seuns, verlaat jul moeders, want -daar gaan ’n strydroep deur die land! -Gryp nou die teuels by mekaar-- -die vierkleur is weer in gevaar! - -Die regterhand gryp die visier, -die bors oorkruis ’n bandelier; -die spore in die sonskyn blink, -stiebeuels teen mekaar weerklink, -die ketel aan die saal rinkink. -Kom burgers, hou nou by mekaar-- -die vierkleur is weer in gevaar! - -Laat aan die trippelaar sy pas, -maar hou die vuurge hengste vas. -Die agterstes moet ingalop -tot midde in die ruitertrop-- -die ponie en die bossiekop. -Kom burgers, ry so by mekaar-- -die vierkleur is weer in gevaar! - -Trek burgers, almal nou geteld, -al vort maar deur die wye veld; -en of jul al omlaag verdwyn, -of op die heuwels weer verskyn-- -wys steeds die volle slingerlyn. -Kom burgers, trek so by mekaar-- -die vierkleur is weer in gevaar! - -Jaag burgers, jaag oor rant en rots, -wanneer jul teen die vyand bots. -Ruk in, spring af en pos gevat -aan die onverwrikb're ryperd-blad. -Mik fyn, kyk waar die stoffie spat! -Staan burgers, staan dan by mekaar-- -die vierkleur is weer in gevaar! - -En moet jul val, val dan met eer, -met d’oog die vyand toegekeer! -Val op die grense, man en perd, -die oue vierkleur is dit werd -en d’ eerkroon wink al uit die vert’. -Val burgers, val dan by mekaar-- -die vierkleur is weer in gevaar! - - - - -C. LOUIS LEIPOLDT. - -SLAMPAMPERLIEDJIE. - -Ek sing van die wind wat tekeer gaan; - Ek sing van die reën wat daar val; -Ek sing van ons vaal ou Karooland; - Van blomme wat bloei by die wal; -Van water wat bruis oor die klippe; - Van duikers wat draf oor die veld; -Van voëls wat daar sing in die bossies-- - Maar nooit nie, nee nooit nie, van geld! - -Vir my sing maar liewers van blomme; - Van al wat die vlei laat verkleur; -Van al wat die sonskyn laat spartel; - Van voorjaar en najaar se geur; -Vir my sing maar liefs van die water; - Van duikers wat draf oor die veld; -Van rotse en branders en wolke-- - Maar nooit nie, nee nooit nie, van geld! - - -OKTOBERMAAND. - - Viooltjies in die voorhuis, - Viooltjies blou en rooi! - Viooltjies orals op die veld, - En orals, ai, so mooi! - -Dit is die maand Oktober, - die mooiste, mooiste maand: -Dan is die dag so helder, - so groen is elke aand, -So blou en sonder wolke - die hemel heerlik bo, -So blomtuin-vol van kleure - die asvaal ou Karoo. -Dit is die maand Oktober: - die varkblom is in bloei; -Oor al die seekoeigate - is kafferskuil gegroei; -Die koppies, kort gelede - nog as ’n klip so kaal, -Het nou vir welkomsgroetnis - hul mooiste voorgehaal. -Dit is die maand Oktober: - die akkerboom is groen; -Die bloekoms langs die paaie - is almal nuutgeboen; -En orals in die tuin rond - ruik jy sering en roos, -Jasmyn en katjiepiering, - lemoen en appelkoos. - -Al was die dag, soos yster, - lang in die vuur gesteek, -Die varings in die klofies - deur hitte geel verbleek, -Tog as die son daaronder - agter die berge gaan, -Dan word oor heel die wêreld - die mooiste geur geslaan. -Dit is die maand Oktober: - die kokewiet is uit; -Boomsingertjies en kriekies - die hoor jy orals fluit; -Fiskaal is op die oorlog: - daaronder by die sluis, -Daar is ’n dor ou doringboom - sy spens en sy kombuis. -Dit is die maand Oktober: - ek dink, die mense vier -Vir ewig in die hemel - Oktobermaand soos hier! -Wat wens jy meer as blomme, - as helder dag en nag? -Wat kan jy beter, mooier, - of heerliker verwag? - -Ek is nog in Oktober: - my tuin is nog so groen, -So wit met al wat mooi is, - met bloeisels van lemoen, -So pragtig in die môre, - so heerlik in die aand! -Ek is nog in Oktober, - die mooiste, mooiste maand! -Wat gee ek om die winter? - Wat praat jy nou van Mei? -Wat skeel dit as ons later - weer donker dae kry? -Ek is nou in Oktober, - die mooiste, mooiste maand -Met elke dag so helder, - so pragtig elke aand! - - Viooltjies in die voorhuis, - Viooltjies blou en rooi! - Viooltjies orals op die veld, - En orals, ai, so mooi! - - -IN AMSTERDAM. - -As ek vanaand so moedersiel - Alleen hier by die vuurherd sit, -Dan borrel my geheue op, - En maak my hart en siel uit lid; - -Dan dink ek aan die veld, en aan - Die doringbome by die krans, -Waar koggelmannetjies die son - Hou vir ’n maat om mee te dans; - -En aan die duine, waar die wind - ’n Wierook na die see toe waai, -En aan die dam, waaroor die voëls - So vrolik in die nessies swaai; - -En aan die seekoeigate, waar - Die kafferskuil en ruigte groei-- -’n Donker groen die water oor, - ’n Tuin, wat nooit nie word gesnoei; - -En aan die koppies, waar die son - Ons Afrikaanse klippe soen, -En aan ons ou Karoo, so mooi - in al sy geil Oktober-groen! - -In hier--hier waai die wind, en raas - Die strate om my; karre dreun, -Die trein daarbuite fluit en rook: - Dis orals galm, en gons, en steun! - -Dis alles oud, so aaklig oud, - Die wye wêreld om my heen! -Ag-honderd jare praat met my-- - En tog--ek gril en voel alleen! - -Ons kom van hier; ons wieg was hier, - Of verder, in die suiderland-- -Hier, waar die Watergeuse was, - Hier, waar die strate is half strand. - -Ou Amsterdam, ou Amsterdam, - Met al jou pronk, met al jou prag, -Met al jou smeerge strate ook, - Jy het nog oor my siel gesag! - -Ek voel, as ek hier moedersiel - Alleen so by die vuurherd sit, -Wat jy nog vir ons nasie is-- - En kyk, my hart kom weer in lid! - -Ons nasie? ag, die mense praat: - Daar lê iets groots in woorde! Wat -Gee ons die reg om groot te wees, - Om saam te loop op so ’n pad? - -Vir tagtig jare het hul hier - Gestruikel in die duister rond, -Die dyke oopgebreek, die see - Gemaak tot bobaas van die grond; - -Die land gedoop met vuur en bloed, - Die klei vir elke huis deurwerk -Met trane: so ’n stad sal staan - Vir ewig--want die klei is sterk. - -En elke duim van hierdie land - Is duur gekoop met suur en smart; -En elke morge is betaal - Met stukkies van ’n mensehart: - -Dit gee hul reg om trots te wees, - Dit gee hul reg om nou te pronk, -Al is dit lang gelede al, - Al is die see weer in sy tronk. - -En ons? ons wil ’n nasie wees! - Ook agter ons lê vuur en bloed; -Ook ons het vir ons land gestort - ’n See van trane: ja, dis goed! - -Maar verder--wat? ’n Nasie word - Nie somaar soos die koring groot; -Dit moet deur werk, deur vlyt, deur smart, - Deur lewe ook word voortgestoot. - -En as ek by die vuurherd sit - En in die vlamme kyk, dan voel -Ek in my siel, daar skort nog iets-- - Nog iets? nog iets?--’n hele boel! - -Daarbuite spook die wind weer hard; - Die vensters skudde: wat ’n nag! -Ou Amsterdam, ou Amsterdam, - Jy het nog oor my siel gesag! - - -IN DIE KONSENTRASIEKAMP. -(ALIWAL NOORD, 1901) - - O, pazienza, pazienza che tanto sostieni! - DANTE. - -Jou oë is nat met die trane van gister; - jou siel is gemartel, deur smarte gepla; -Van vrede en pret was jy vroeër ’n verkwister; - En nou, wat bly oor van jou rykdomme? Ja, -’n Spreekwoord tot steun--daar’s geen trooswoord beslister: - „Geduld, o geduld, wat so baie kan dra!” - -Hier sit jy te koes teen die wind, wat daar suie - Yskoud deur die tentseil, geskeur deur die haal-- -Jou enigste skuil in die nag teen die buie; - Die Junielug stort oor die stroom van die Vaal-- -Jy hoor net die hoes van jou kind en die luie - Gedrup van die reëndruppeltjies oor die paal. - -’n Kers, nog maar anderhalf duim, voor hy sterwe, - Brand dof in ’n bottel hier vlak naas jou bed. -(’n Kafhuis gee makliker rus: op die gerwe - Daar lê ’n mens sag, en sy slaap is gered!) -En hier in die nag laat jou drome jou swerwe - ’n Aaklige rondte met trane besmet. - -Hier struikel die kind, wat te vroeg was gebore; - Hier sterwe die oumens, te swak vir die stryd; -Hier kom ’n gekerm en gekreun in jou ore; - Hier tel jy met angs elke tik van die tyd; -Want elke sekond van die smart laat sy spore - Gedruk op jou hart, deur ’n offer gewyd. - -En deur elke skeur in die seil kan jy duister - Die wolke bespeur oor die hemel verbrei; -Geen ster skyn as gids; na geen stem kan jy luister-- - (Eentonig die hoes van jou kind aan jou sy!) -Wat sag deur die wind in jou ore kom fluister: - „Geduld, o geduld, wat so baie kan ly!” - -Vergewe? Vergeet? Is dit maklik vergewe? - Die smarte, die angs, het so baie gepla! -Die yster het gloeiend ’n merk vir die eeue - Gebrand op ons volk, en die wond is te na, -Te ná aan ons hart en te diep in ons lewe-- - „Geduld, o geduld, wat so baie kan dra!” - - -AAN ’N SEEPKISSIE. - -Hulle het jou in England gemaak, seepkissie, - Om hier in ons land as ’n doodkis te dien; -Hulle het op jou letters geverwe, seepkissie, - En ek het jouselwe as doodkis gesien. - -Klein Jannie van ouboetie Saarl, seepkissie, - Het hier in die kamp met sy sussie gekom-- -En jy was bestem, soos jy weet, seepkissie, - Daar oorkant in England as doodkis vir hom! - -Klein Jannie van ouboetie Saarl, seepkissie, - Was fluks en gesond, vir sy jare nog groot; -Maar hier in die kamp, soos jy weet, seepkissie, - Was hy maar drie weke, en toe--was hy dood! - -Onthou jy vir Jannie? Jy weet, seepkissie, - Hy het in sy speletjies met jou gespeel; -Die son het sy krulkop geskilder, seepkissie, - So blink as sy strale, as goud so geel. - -Op die Vrydagmôre, onthou jy, kissie, - Het Tannie gesê: „Ag, klein Jannie die hoes!” -En die Vrydagaand, soos jy weet, seepkissie, - Was Jannie se lewe al half verwoes. - -Hulle het jou op Saterdagmiddag, seepkissie, - Gedra na sy tent as ’n doodkis daar! -Die wit gesiggie--jy weet, seepkissie, - Die handjies gevou en gekruis oormekaar. - -Hulle het jou in England gemaak, seepkissie, - Om hier vir ons kinders as doodkis te dien: -Hulle het vir jou lykies gevinde, seepkissie, - En ek het jouselwe as doodkis gesien. - - -DIE OU BLIKKIE. - -Wat is die ding, wat jy daar hou? -Wat droom jy oor ’n blikkie, vrou? - ’n Armsalige ou blikkie? -Wat is die ding tog nou vir jou? - -„Ek wil hom skoonmaak, dat hy blink -Soos silwer in die sonskyn: dink, - Die armsalige ou blikkie, -Daaruit het Gert en Griet gedrink. - -„Ek wil hom met die grond hier vul, -Hier, waar die suring bloei so gul, - Die armsalige ou blikkie: -Miskien kan ek my droefnis kul. - -„Ek wil daarin ’n plantjie plant, -Wat groei aan Griet haar graf se kant: - Die armsalige ou blikkie -Was vasgeklem in Griet haar hand. - -„As ek so in die sonskyn sit, -So blou die hemel bo, so wit - Die armsalige ou blikkie, -Dan droom ek weer oor dat en dit: - -„Ons konsentrasiekamp is daar; -Die oorlog word ek weer gewaar-- - Ag, armsalige ou blikkie, -Waarom het God ons nie gespaar? - -„Was Gert en Griet nie heel my hart? -Die plaas is afgebrand en ’swart-- - En jy, armsalige ou blikkie, -Herinner my nog aan my smart. - -„Ons kan die plaas weer opbou: ja, -Jan het al geld op leen gevra; - Maar, armsalige ou blikkie, -Kan Gert en Griet my ooit weer pla? - -„Daar in die konsentrasiekamp, -Daar in ons aaklige oorlogsdamp, - Ag, armsalige ou blikkie, -Daar is hul lewe uitgestamp!” - -Vergeet wat jy gely het, vrou: -Ons is weer vredevrinde nou! - Die armsalige ou blikkie, -Wat is die ding tog nou vir jou? - -„Dit laat my dink aan Gert en Griet: -Al is dit ’n gebroke riet, - die armsalige ou blikkie -Is anker teen my sielsverdriet. - -„Die plantjie, wat hierin sal groei, -Sal elke jaar opnuut weer bloei, - Ag, armsalige ou blikkie, -Al is my trane opgeskroei; - -„Want ek het nog ’n traan gespaar, -Nog ’n paar sugte opgegaar, - Om, armsalige ou blikkie, -Jou plantjie veilig te bewaar. - -„As ek vanaand my kers uitblaas, -Dan werp die maan ’n silwerwaas - Oor jou, armsalige ou blikkie, -En oor ons afgebrande plaas. - -„Ek luister; en dit skyn vir my, -Klein Gert is weer hier aan my sy - By jou, armsalige ou blikkie, -Om weer ’n slukkie melk te kry; - -„En Grietjie staan daar by die deur-- -Ja, kyk, haar voorskoot is verskeur! - Ag, armsalige ou blikkie, -Hoe kan ek eensaam wees en treur? - -„Die dood het albei weggehaal; -Ons plaas is afgebrand en vaal; - Maar, armsalige ou blikkie, -My hart is nog nie net so kaal. - -„Solang jy op die vensterbank -Hier by my staan, so skoon en blank, - Kan ek, armsalige ou blikkie, -Nog stil wees en vir God nog dank, - -„Dat Hy, toe daardie oorlogsdamp -My kinders altwee in die kamp, - Ag, armsalige ou blikkie, -Die lewe so het uitgestamp-- - -„Nog in my hart het hoop gegee, -Dat ek bedaard was in my wee, - Ag, armsalige ou blikkie, -Te dink, ek sien hul weer, altwee! - -„Met jou het Griet en Gert gespeel, -En ek het nog in jou ’n deel; - Ag, armsalige ou blikkie, -Laat ek my maar nog iets verbeel! - -„Verbeelding--dit is alles nou, -Wat ek nog het: laat my dit hou! - Ag, armsalige ou blikkie, -Jy is my anker teen die rou!” - - -JAPIE. - -Vanmôre was Japie nog hier: - Vanaand is hy dood! -Met ’n lag om sy mond het hy bruilof gevier - Met ’n klein brokkie Engelse lood. - -Vanmôre was Japie by my: - Vanaand is hy--waar? -As ’n mens maar kan weet waar hy eindlik sal bly, - Wie het dan vir die toekoms gevaar? - -Vanmôre was Japie my maat: - Vanaand is hy--wat? -Sal hy nog met my lag, sal hy nog met my praat, - Of my hand in die syne weer vat? - -Vanmôre was Japie ’n kind: - Vanaand is hy volleerd! -Ons het baie gestry om die waarheid, ou vrind: - Weet jy nou, wie van ons had verkeerd? - -Vanmôre was Japie--nee God! - Hy is nog vir my! -Want die dood kan nie skei nie, al is dit ons lot - Om alleen op die wêreld te bly. - - -DIE VERKLEURMANNETJIE. - -Daar op die vyeboom sit die vabond, - So sedig as ’n predikant; -Maar glo tog nie dat hy so vroom is: - Nee, regtig nie, hy is astrant! - -As jy hom aanraak, dan verkleur hy: - Geel, rooi, grys, bruin en blou en groen; -En sy hele vel blink soos die skulpies - Se binnekant met perlemoen. - -So teemrig sit hy op sy takkie - Die muggies met sy tong te vang, -En met sy ronde oë maak hy - Die spinnekoppe algar bang. - -Hy draai sy nek soos ’n toktokkie, - Of soos ’n papie uit die klei, -En kyk so sedig na die vliegies - As hy die goed nie beet kan kry. - -Arrie, ek hou van jou, kleurklasie! - Jy gaan jou lewe deur so mooi, -Jy steur jou nie aan wat die mense - So praat of skinder en flikflooi. - -Jy steun op niemand nie, kleurklasie, - Net op jou takkie en jou tong: -Verkleur maar môre net soos gister, - En as jy oud word, bly nog jong! - - -DIE VOORTREKKER SE VAARWEL. - -O vaderland, verlate vaderland; - O akkerboom en ranke wit poplier - Wat my ou plaas versier, -Daar deur die voorgeslag geplant, - Nou lomm’ryk oor my vaderhuis; - Koel skadu-takke oor die sluis - Waar na die oes die meulstroom bruis-- -Vaarwel, o akkerboom en wit poplier, - Vaarwel, verlate vaderland! - -O blomtuin vol met tiemie en blou violet, - O vrugboom-oord en stinkhoutpaal-prieel, - Waarom die bye speel -En heuning haal en brom uit blote pret; - Waar druiwerank geklouter stryk, - Tot boontoe teen die gewel reik - En tussen klimop-rose pryk-- -Vaarwel, o vrugboom-oord en ou prieel, - Vaarwel, o tiemie en blou violet. - -O ouerhuis met kafhok en met kraal, - O platklipstoep en grasbegroeide brug, - Waar saands die paddas sug, -As in die skemerlig vuurvliegies dwaal, - En die aandblomme oopgaan en die nag - Sy sluier werp oor hierdie plaas se prag, - En oor die wêreld bo die sterre wag-- -Vaarwel, o platklipstoep en biesiebrug, - Vaarwel, o huis en kraal! - - Ons gaan die wêreld in - ’n Nuwe oord te win, - ’n Nuwe land te kry - Waar ons kan lewe vry. -Vaarwel, vaarwel, al is geen weersien meer; - Vaarwel, en nog ’n keer: - Vaarwel! vaarwel! vaarwel! - - -DIE VLAKTE. - -Waar die koorsboom sy geel aan die wêreld vertoon, - O wyd is die vlakte, die vlakte! -En geil is die groei van sy katdoring-kroon, - Wat groei op die vlakte, die vlakte. -Dis wilde boslommer, berank en beboei, -Met geilste klimop in geen jare gesnoei, -Waaronder die blou apies klouter en knoei, - Die volk van die vlakte, die vlakte! - -Die rooi-geel suurknolle pryk somermaand daar, - O mooi is die vlakte, die vlakte! -Die trotsige alwyne, deftig geblaar, - Wat waak oor die vlakte, die vlakte! -Die heuningsoet peuldoring, die varings so slank, -Die bontblom wat orals die bosse oorrank, -Die moepel waarin die boomsingertjies tjank, - Hul waak oor die vlakte, die vlakte! - -O plat is die pad wat hier slinger en sluip, - Dwars deur hierdie vlakte, die vlakte; -En sag is die mos wat met reënwater druip - Hier neer op die vlakte, die vlakte! -O pragtig die kleur wat die skemeraand sprei -Oor bosveld en grasveld, oor bulte en vlei, -En pragtig die groen wat die wêreld hier kry - By nag op die vlakte, die vlakte! - -Die klowe is steil en die berge is hoog, - O gee my die vlakte, die vlakte! -Al is dit ook winter en alles is droog, - En geel op die vlakte, die vlakte. -O hier is dit vry en die wêreld is stil, -Met nêrens ’n weerklank, met nêrens ’n gril; -En weelde van kleure so veel as jy wil, - Hier op my ou vlakte, die vlakte! - - -BY BLOUKRANS. - -Die koperkapel kom uit sy gat - En sluip die randjie rond: -„Dit het gereën; die veld is nat - En nat is die rooi-geel grond” -Die meerkat kom en sy ogies blink, - En hy staan orent en wag, -En die stokou ystervark sê: „Ek dink - Die reën kom weer vannag” -Maar die geitjie piep: „Dis glad nie reën, - Dis klewerig, swart en rooi; -Kom jy sulke reën in jou lewe teen - So glad, so styf, so mooi?” -En die wys ou steenuil waag sy woord: - „Dis bloed, dis mensebloed. -Dis lewensbloed wat ongestoord - Ons bossiewêreld voed.” - - -WOLRAAD WOLTEMADE. -(Fragment). - -Vorentoe, vorentoe, strand toe, strand toe, - Bolemakiesie die branders oor! -Vorentoe, vorentoe, land toe, land toe! - Amper verdrink, en half versmoor! -Die water suis, en gis en bruis, - Die weerlig vlam die see, -Die lang seebamboes buie en breek, -Die wilde branders slaat en steek, - Die woeste wind speel mee. -Groen, donkergroen soos skemergroen - Nog voor die sterre blink, -Of soos die varkblomloof geboen - Deur dou wat dagbreek skink; -Blou, donkerblou soos wolke-blou - Waarin die donder stoom, -Of soos diep water in ’n kloof - Waar nag nog altyd droom-- -So is die see tot aan die lyn - Waar see en lug kom trou, -Hieronder donkerblou en groen, - Daarbowe groen en blou. -En as die wolke swig, dan breek - Die slinger-bliksem los, -En see en hemel word ineens - In goud en glans gedos. -En oor die kraak van branders knal - Die donder oor die see -Tot Tafelberg se kranse dreun - En Duiwelskop dreun mee. -Die laaste af! Die mense roep - „Daar is nog ander daar!” -Die water dreig, die skimmel hyg, - Wie trots die doodsgevaar? -Nie jy wat praat, nie jy wat bid, - Nie jy wat staan en bewe! -Dis Wolraad weer wat nog ’n keer -Die Dood se woeste mag trotseer - Met wat hy het -sy lewe. -Kom op, ou skimmelhings, kom op - Nog eenmaal deur die see, -Nog een gered, dan kan jy rus-- - Nog eenmaal deur die see! -Die buikgord vaster vasgegesp, - Dan weer die branders in, -Die skuim en seegras deurgeswem - Om vorentoe te win. -Die hoë branders deur, ou maat, - Swem skip toe, skimmel, swem! -Daar in die verte lê die skip - Waar die lantern glim. -Dis pikswart donker oor die see; - Die wind die gaan te keer. -’n Bliksemstraal maak silwer-blink - Die bokant--daar ’s hy weer! -En dan weer in die donker weg. - Ons hou ons asem; ag -Van hings en ruiter niks te sien, - En orals net die nag! -Maar weer ’n bliksemstraal se lig - Wys Wolraad by die skip, -Ons hoor sy stem: „Net één maar, één!” - Nog voor die lig verglip. -’n Sarsie uit die wolke bars - En dreun die wêreld deur, -Die weerlig verf die hele baai - Met goud en silwer kleur. -’n Tikkie tyd wat ure skyn, - Genoeg om te gewaar, -Hoe om die held die mense woel, -Hoe oor die skip die branders spoel, - Hoe nà die doodsgevaar. -Maar ag, die dof lanternskyn - Word deur die see geblus, -En skip en skimmelhings verdwyn - In duister nag gesus. -’n Aaklige tyd voor weer die blits - Die oog ’n kans kan gee, -En ag, dan wys dit net die skip - En net die woeste see. -Daar is geen spoor van held of hings, - Die Dood het weer gewin, -En gierig, gulsig oor die strand - Bruis weer die branders in. - - -OP MY OU RAMKIETJIE. - -Op my ou ramkietjie, - Met nog net een snaar, -Speel ek in die maanskyn, - Deurmekaar. - -Ek sing van Adam - En Eva se val, -Van die ou Paradys-- - „Halfpad mal!” - -So sê die mense - Wat my hoor speel. -As die skemer my wang soen - Soos ferweel; - -As die maan my aanhoor, - En die sterre knik, -Dan speel ek kordaat voort, - In my skik. - -Wat gee ek om mense - Wat sê ek ’s mal, -As die varings my aanhoor - By die wal? - -Wat om my vriende-- - Wat nooit nie verstaan-- -As die sterre my toeknik - En die maan? - -Op my ou ramkietjie, - Met nog net een snaar, -Speel ek in die maanskyn, - Deurmekaar. - - -INSULINDE. - -Mirakelland van oerwoud en vulkaan, -Ek groet jou in jou glorie! Elke teug -Van die koel suidewind hernu my jeug, -En maak my amper kind weer, en verslaan -’n Dampwolk van gedagtes en die waan, -Dat net maar in die Wes die lewensvreug -’n Weerklank vinde, en dat trou en deug -Alleen kan bloei in lande, waar die maan -Oor louter ys en wit kapok sy glans -Op wintermôres werp. Ag, ek gewaar -My liefde groei tot byna bo verstand! -Ken ek nie meer my eie koppie en krans, -My boland-vlak van Beaufort tot die Aar? -Leen dan vir my ’n nuwe Vaderland! - - -AAN MULTATULI. - -Kind van die noorde-wêreld, waar die kou -Van winter weerga vinde in ’n volk -Wat kalm bly as jy kokend is, en flou -En nie jou taal verstaan nie sonder tolk! -Die warmer Ooste, waar die son ontstaan, -Het jou tot man gemaak, en van jou hart -Die ysgekorste kettings afgeslaan, -En jou geleer daar lê ook vreug in smart, -En in ellende grootsheid! Ek, as een -Met wie die Ooste ook gepraat het, gee -Hier waar Adinda’s spook by maanlig ween -Oor Saidjah’s graf in eensaam stille wee, -My huldegroet aan jou as blyk daarvan-- -Apostel, hoëpriester, lyder, Man! - - -DIE BESTE. - -Geil lusern in die laagste landjie, - Geil groen blare en blomme blou, -Alwyn rooi op die voorste randjie, - Rooi soos bloed teen die rotse grou; -Somer en son en safier daarbowe, - Ruik van die keurbos rondgesprei, -Kort klein skaad’wees oor die klowe; - Somer en son en safier vir my! -Wonder van kleure uitgesprei-- -Wat is daar meer wat die dood berowe? -Somer en son en safier vir my! - -Hoog oor die water skommel die vinkies, - Vol van die vreug van die somerdag; -Bly die gekwetter van klein tinktinkies, - Blyer die son wat goudgeel lag. -Algar wat lewe, algar tevrede, - Hoog op die heuwel en laag op die vlei; -So was dit gister en so is dit hede, - Somer en son en safier vir my! -Heer, wat die hemel oor my sprei, -Dit is my eerste en laaste bede: -Somer en son en safier vir my! - -Het jy ’n vrind wat jou hand kan vashou? - Vrinde vergaan en faal in nood! -Het jy ’n vyand, jou grootste las nou? - Vyande, vrinde gaan algar dood! -Wat ’s dit vir my as die gras vergrys word? - Somer aal kom met sy groen daarby. -Wat as in winter die water ys word? - Somer en son en safier sal bly! -Boetie, ek vra jou: wat sê jy? -Wat ’s dit vir ons as die gras vergrys word? -Somer en son en safier sal bly! - -Roem van mense, rykdomme, pragte-- - Alles vergaan soos die mis op die vlei; -Sterre wat skiet in pikdonker nagte, - Het langer lewe dan roem kan kry. -Boetie, as ons nou ’n keus moet wae - Hier op die wêreld, wat vra jy? -Roemryke lewe en lengte van dae? - Somer en son en safier vir my! -Boetie, as jy nou jou keus kan kry, -Wat is die wens wat jou hart sal wae? -Somer en son en safier vir my! - - - - -D. F. MALHERBE. - - -DIE LIED VAN DIE NAGWIND. - -Ek lê op my bed, so onrustig-- - dis middernag lank al verby; -en ek hoor hoe die nagtlike koelte - deur eike en denne sig sprei. - -Dit ruis nes die siltige waters, - wat daar skuif oor die sandige strand, -gehoor deur die wandelaar van verre, - wat seewaarts hom haas oor die land. - -O nagwind, o nagwind, kom sê my, - wat spreek tog jou ruisende lied? -Vertel jy ’n tyding van liefde? - Bring jy vrede of wee en verdriet? - -Dit is my of duisende stemme - van mense reeds lang weggekwyn, -vermeng met jou ruisende sugte - hul eggo van droefheid en pyn. - -Die voorsang van duisende wesens, - nie-gebore, vertolk my jou sug, -die lied van hul komende weedom - die dra jy so sag deur die lug. - -O nagwind, ek hoor maar deurgrond nie - jou klaende, suisende sang-- -my harte klop sneller en sneller, - my kinderlik harte word bang! - - -AWENDBLIK. - -Oor ver, verre lande; -oor blou, bloue rande - sien ek vliesige wolkies verspreid-- -oor hoog, hoë gronde -sag gewieg, ongebonde-- - die lug welf so blou en so wyd. - -Oor ver, verre lande, -oor blou, bloue rande; - deur die aandson se strale beskyn, -sien ek vry, ongemete -ongemerk en vergete, - die wolkies so stil-stil verdwyn. - -Nes die vlugtige beelde -van die sterwend vergeelde - wolke, in die lugte verspreid, -so sink daar geslagte -soos ’n vlieënde gedagte - in die eindlose ruim van die tyd. - - -NA DIE DROOGTE. - -Gestil is ons klae, -die droewige dae - van wanhoop en wee is verby; -die blinkende komme -en geurende blomme - bedek nou die vlakte en vlei. - -Langs eensame hutte -en stofdroë putte - woel nou weer mense en vee; -aan damme en kolke -het die loodsware wolke - hul stromende gawe gegee. - -Weer beur uit die gronde -die grassies ontbonde, - van hul sluimerende broeislaap bevryd, -en sprei oor die sande, -om kaal-nare rande - ’n groenende, sagte tapyt. - -Die kaal afgesnoeide -en deur sonbrand verskroeide - bossies die spruit alweer mooi, -en die saadjies die vul weer, -die blaartjies die krul weer, - deur die sonlig se strale genooi. - -Die westewind streel weer, -die westewind heel weer - die wond, wat hy ru het geslaan; -en sy luggie die swewe, -bring lus en bring lewe - o ver soos die hooglande gaan. - -In die veekraal se kaalte, -langs die voetpad se vaalte - woel die kalwers op huppelende gang; -en daar ver uit die vleie, -waar die skaaptroppe weie, - kom die stygende lammergesang. - -In hul soekende vrae, -in hul angstige klae - meng sig dof die moeder-gekreun; -en dit swel tot akkoorde -in die eensame oorde, - wat swaar en stadigies dreun. - -Hoor die lied van die velde, -wat die skape vermelde, - as die môreson hulle beskyn! -Hoër geswewe, -bo rande verhewe, - versterwe die sware refrein. - -My harte juig mede -en my dankbare bede - word éen met die skape se lied; -en saam klim na bowe -om die Skepper te lowe, - ons lofsang na swaar en verdriet. - -As die vrolik en blye -gansies in rye - so glad oor die watertjies gly, -en gesèls so plesierig -en snap weer so gierig - na kossies, orals gesprei; - -as die doodsheid verby is, -kos volop te kry is - en die voëltjies weer lewendig sing; -as die vlak in sy weelde -sy ryker bedeelde - gawe aan wat lewe, kom bring: - -dan herleef ook my harte -deur geen kwelling, geen smarte, - geen donkere beelde gedruk; -en vry soos die winde, -deur geen bande te binde, - styg my siele en droom van geluk. - -Verby is ons klae, -die droewige dae - van wanhoop en wee is verdwyn; -en ’n luggie die swewe, -bring lus en bring lewe - so ver soos die hoogvelde dein! - - -DIE ROOSKNOPPIE. - -Daar onder in my tuintjie, - daar staat ’n boompie teer; -daaraan sit net één knoppie-- - één roseknop, nie meer. - -Elke aand en elke môre - gaan ek die knoppie kyk; -die hoop straal uit sy ogies-- - hy sal as rosie pryk! - -Die stormwind is gekome, - die takkie afgeskeur, -die blaartjies is verlep al-- - die knoppie geel gekleur! - -Ek sien so menige knoppie - in die wêreldgaarde groei; -die hoop straal uit die ogies-- - maar ag,--geen rosie bloei! - - -O LANDE VOL GRAAN. - -Vlakte aan vlakte, oor heuwels heen, -lande vol groen, vol golwende graan! -Breed sprei die sonlig sy stralende seën -oor swellende saad met beloftes belaan. - -Aan miljoene, miljoene van buiende blaar -hang die windjie se asem in ruisend gesweef... -hoor die sug van verlange uit die swellende aar, -die stem van die lente wat sê: _ek wil leef!_ - -Verlange wat groei met die stygende son, -verlange om te ryp tot goudgeel prag-- -so sterk soos die drang van ’n borrelende bron, -om te beur uit die aarde na die lig van die dag. - -Die stem van die wind oor die halmgekoes, -halms nog groen van jong geluk-- -is die siddering van hoop op die somer se oes -as die waens sal kraak van die gerwe se druk. - -So ver as my oog oor die buiende blaar -kan wei, staan die grond met groenheid oorlaan; -en my siele wieg mee met jul spelend gebaar-- -o belowende, lewende lande vol graan! - - -DIE SEE IS VOL VAN EWIGHEID. - -Die see is vol van ewigheid, -van golwedeining op en neer-- -tot wiegelwêrelde uitgespreid, -op maat van eindloos kom en keer. - -Uit watergraftes diep gedolf, -rys langvergete mensewee; -die winde dra van golf tot golf, -van golf tot kus die treursang mee. - -Die see is vol van klaaggeluid, -van stemme wat geen rus kan kry, -van siele wat eeu-in eeu-uit -in smart-herhaling hooploos ly. - -Oor waterwydtes om en om -tot marmerrand van verre kus-- -ruis daar van oos tot wes, alom, -’n eeuesang van nimmer-rus. - -Die golwe kom, die golwe keer, -in vrolike spel van sonne-lus, -in pikswart nag van stormeweer-- -en sing hul lied van nimmer-rus. - -Daar ’s ewigheid in seegeluid, -in ver gedreun van kus tot kus-- -waar golwe wieg eeu-in eeu-uit -op maat van nimmer-nimmer-rus. - - -SLAAP. - -Wat is die slaap ’n wondersoete ding! -Sag op haar bloue oë daal die vaak, -soos maneskyn diep waterkuile raak -om daar te droom in silwer skemering. -Vir laas beef oor haar lippe ’n fluistering: -„Nag, Pappie.” Ek merk, hoe langsaam hy genaak, -wat drome soet tot werklikhede maak.... -in vaderarme rus my lieweling! -Sluit so my oë, God, wanneer vir my -U Engel wink ter laaste, lange rus -en ek van wilde woeling hier moet skei; -dat my dan soete drome huistoe sus -en sterke Hand deur duisternisse lei.... -Sluit so my oë, God, as ek gaan rus! - - - - -H. H. JOUBERT. - - -DIE TREK DRAKENSBERG AF. - -Die reuse-top rys hoog uit bo die wolke - en tronend siet op wasige oorde neer. -Daaronder gaap die grondelose kolke, - ombruisd met golwe van een lowermeer. - -Daar skram en skuur die duisend wae-wiele - en sukkel knarsend oor die klippe heen, -dog liewend wieg ’n duisendtal van siele-- - hul troue troos by rouklag en geween. - -En steen op steen skuif klotsend langs die wande - en spring die duiselende steiltes af, -om diep en stil in donk’re oewersande - hul rus te vinde in ’n eeue-graf. - -Die eggo’s rommel deur die diepe klowe; - die sku’ bewoners van geheime woud -verstom en tuur in bewing heen na bowe, - besorgd om hulle skoon kasteels behoud. - - -DINGAAN SE GESANTE DOEN RAPPORT AAN HOM. - -Koning, O! koning, die witmense stroom - in duisende, duisende, duisende aan. -Die swierige bos en die tronende boom - word gemartel, vermorsel, vermink op hul baan. - -Hul withuise skommel en rommelend rol - en vergruisel die gras tot verstuiwende stof. -Die buiende velde van lewe is vol, - maar geen stroompie murmel ’n liedjie van lof. - -Koning, O! koning, Silkaats is verslaan; - op sy magtlose ryk rus die doem van die dood. -Selfs die olifant buk voor die taaie tiraan. - O! koning, ontwaak, daar’s gevaar, daar is nood. - -Die witmense steier op perde geswind, - deur die duikende dal tot die berge hul kam. -Geen mag kan weerstaan hulle wrede bewind, - geen assegaai staan teen hul kwaaie mabam.[1] - -Koning, O! koning, die berge die beef - en die klowe weerklink met ’n vreemde gesang; -die dale die wemel, die velde die leef, - en alomme verbrei sig een vreemde gedrang. - -Ruk aan met die Skilde, die Wildebees-skilde; - ruk aan met die fleur van u vegtende mag; -ruk aan en stort met ’n woeste, ’n wilde, - ’n vernielende sprong op die tiraangeslag! - -[1] Geweer. - - -OP DIE LAERS AANSWERWENDE SOELOE-HORDES. - -Lang -soos een slang -op sy kronk’lende gang -lê Toegela en wag -op die koms van die dag. -Teen sy oewers slaat -hy op onrustige maat, -met ’n voorgevoel van onweerstaanbare kwaad. - -Want wyd -en vèr in die duister verspreid, -dool sluipende hordes om en om-- -’n hygend-voortduwende dreiende drom -van ontsenuwende lis en onrus, -van onmenselike graagte en lus. - -Fel, -as in knaende boeie geknel, -brul Toegela, in woedende worstelende stryd -met duisende wreedaards, tot slagting bereid, -wat waag hul te werp in sy waters verbolge, -(en menige beul word na verdienste verswolge) -om heen te dring na sy owerkant -en rouklag te kweek oor die rustige land. - -Breed, -in onbreekbare eenheid gesmeed, -dy die draers van droefheid en leed -(’n arglistig-voortstuiwende stroom) -oor die velde, in dooierige droom. - - -MOEDERS SKAT. - -Trippel-trappel op en af - oor die kamervloer! -Mammies skatlam skaterlag-- - wat ’n wild rumoer! - -Heidaar! Opsy daar! - Babsie storremjaag -na die arrems wyd van mammie-- - dis ’n grote waag! - -Handjies-klappies op die stappies - van die voetjies kaal! -O, die vonkies van die lonkies, - wat van ogies daal! - -O, die brabbelbrou-gebabbel - klink soos melodie -allerskoonste, allerboënste - engele-oord ontvlie! - -Tere snare roer sy bare, - bolle handjies aan. -Plompe pootjies, lompe lootjies - lief en lokkend staan. - - -LENTE-OGGEND. -(Op die Boereplaas). - -Maagde-mooie dag -kus die heuwels, groen. -Lowervelde lag, -son- en dou-gesoen. -Diepe dale staan bly in lente-drag. - -Op die berge vloei -in die oggend vroeg -goud. Die osse stoei -vóór die boer se ploeg. -In die boer se krale koeie en kalwers loei. - -Heen die bokketrop -kronkel, wit soos melk, -teen die hange op. -Lente-mal is elk, -Lente-lote pluk hul op ’n klein galop. - -Wye watervoor -op die ertjie-land -raak in groen verloor. -Water staat aan brand -tussen ertjie-blomme in die sonnegloor. - -Koringvelde vol, -swaar en ryk van aar, -soos die seë rol, -soos die see vergaar -sonne-goud en tinte op hul boesem, bol. - -Vrolike mossie-skaar -(Skoon die oggenddou -lê op steel en blaar) -klim die hemelblou, -skou die vlam-juwele tussen groen, van daar. - -In die vroeë bos -wilg en populier -staan in lente-dos, -sonnegoud versier. -In ’n sang van vreugde bars die vinke los. - -Die plante-wêreld stoei -uit sy winter-droom. -Nuwe lewe broei -op die sonne-stroom. -In die boer se are nuwe lewe vloei. - - -DONDERWEER. - -Verlate staan ek, stil en heel alleen, -en diep versonke in ’n vèr gedagte. -Die nag se duister is soos die swart vereen, -van tienmaal duisend maan-verlate nagte. - -Toe breek die onweer met sy donderkragte -en vure los en slaat die nag wat ween, -wyl hewig stoei in styf verset, as wagte -van haar, die denne aldeur haar trane-reën. - -Ek skrik--beklem, ontroer deur al die stryd,-- -maar weldra wentel daar deur wolke-rete -’n sterre-heir en strooi ’n vrede-gloor - -oor eensame woning en oor velde wyd. -Stil lê die Heelal, groot en ongemete, -geheime-swanger, in sy eeue-droom verloor. - - -DAGERAAD. - -Die daagraad kruip die dieptes uit, -uit stille nag gebore, -en vleg ’n krans van pêrelglans -om slape van die môre. - -Hy sweef op goue vleuels aan -en ry op wolke-some: -Daar ’s glimlag op die bergery, -daar ’s blydskap in die strome. - -Hy skuif die wolle deken weg -van bergekruin en hange -en wek, so doend, ’n weelde-blos -op bolle rotse-wange. - -Hy lig die woud-paleise op, -en vul hul lommersale -met vreugde-sange, wyd verbrei -deur klowe en oor dale. - -Die velde bloos ’n maagdeskoon, -ontwaak uit lente-drome-- -daar ’s glimlag op die bergery, -daar ’s blydskap in die strome. - - - - -C. J. LANGENHOVEN. - - -MY ONHERROEPLIKE KINDERDAE. - -Ek sou nie graag my lewensweg -’n Twede maal vervolg, want reg -Sou ek hom tog nie kry; en wat -Daar skoon en lief was op my pad -Kan die herhaling my laat mis. -Maar as ek iets terugwens is -Dit, dat ek by my ouderdom -My kinderhart weer mog bekom-- -Met fleur van lus en geur van smaak, -En groot belang. in kleine saak, -En goue traan en gou weer af, -En grote vrees vir kleine straf, -Maar steeds herhaalde stoutigheid! -Og, had ek weer die sondigheid -Van sondaartjies, onskuldig rein: -Og, was ek weer as sondaar klein! - - -BESIT EN GEBRUIK. - -Jou krag beteken niks: ’n perd het meer as jy, -Maar jy kan dit gebruik om hom te tem en ry. -En jou geduld is niks: ’n donkie ’t meer as jy, -Maar jy kan dit gebruik wanneer jy met hom ry, -Jou kennis is ook niks: ’n boek het meer as jy, -Maar jy kan dit gebruik om meer nog by te kry, -Ervaring dan? ’n Swerweling het daarvan meer as jy, -Maar jy kan dit gebruik om swerflingskap te my. -Bekwaamheid? Daar is mense meer bekwaam as jy, -Wat graag vir hul bekwaamheid ’n lewenstog sou kry. -Besit van gawe nie, maar die gebruik daarvan -Gee aanspraak op die naam van ’n begaafde man. - - -MY EIE-EK. - -My vyand haat ek nie omdat - Dit _hy_ is wat ek haat: -Ek haat, verafsku hom omdat - Dit _ek_ is wat hom haat. -Ek het my vriend nie lief omdat - Dit _hy_ is wat ek min: -Ek het hom lief ter wille van - Die grille van my sin. -Ek seën, vloek; ek dien, verdien, - Verderf, verdruk, verbly -My medereisigers hier op - Die paadjie langers my, -Waar elk van almal vir homself - Alleen geniet of ly: -Maar al die ander reis die pad, - Beskou ek, net vir my! - - -LASTER HULDIG, ROEM BESKULDIG. - -Soek jy om roem te werf uit enk’le goeie dade? -Dan wys jyself die omvang van jou kwade: - Wie roem op enk’le druppels uit die see? -Maak jy ’n ophef van jou buurmans één mistrap? -Dan wys jy maar hoe reg hy anders stap: - Wie wys één gaatjie in ’n sif en spot daarmee? - - -DIE MOT EN DIE KERS. - -Die ander motte was dom en dwaas, - Maar _ek_ sal vèr van die kers af bly; -Hier vèr uit die skemerte sal ek kyk, - Hier vèr is dit veilig en kyk is vry. - -Maar ek hoef nie van éenkant net te kyk-- - Ek vlieg op dieselfde afstand om, -Dan weet ek van àl-kant hoe hy lyk-- - Om beter te sorg om nie nader te kom. - -My sirkel was skeef en ingebuig, - Maar dáar ook nog, waar ek naaste was, -Het daar niks gebeur--ek maak verniet - My velling so groot en so vèr van die as. - -Die wieletjie draai àl vinniger om, - En die lig en die gloed word àl groter genot: -En die vellings word nouer àl rondom die as-- - En die end van die wiel is die as van die mot! - - -AAN DIE RENEGAAT. - -Jou volk nie goed genoeg nie? Maar die renegaat -Is altyd slegter tog as die wat hy verlaat! -Sal dan die beter volk ’n gulle welkoms gee -Aan d’ allerslegste uit die slegter? Wees tevree -Om in jou eie kring ’n hoër rang te haal-- -Jy ’s laag genoeg vandag om nie nog af te daal! -En as jy bly en rys, dit sal jou éendag tref: -Daar ’s hoogheid, wat jou laagheid eers nie kon besef! - - -DIE OPENBARING VAN DIE WAARHEID. - -Die hond wat by jou tafel staan - En smekend in jou oë kyk, -Die praat die waarheid met sy blik - Waardeur hy jou sy nood laat blyk. - -Die voëltjies van hul kroos beroof - En skreeuend om hul nes met smart, -Die uiter waarheid hemelrein - Uit swaar beproefde ouerhart. - -Die plantjie in jou vensterbank, - Wat jy versuim om te benat, -Praat waarheid met verwelkte blom, - Met druipende stengeltjie en blad. - -Die bokkie wat geen kwaad vermoed - En water soek in skadu-kuil, -Raak dood deur swyend leuentaal - Van tier wat in die riete skuil. - -Dis nie jou woord alleen wat lieg, - Of wat die waarheid kan verklaar: -Deur daad en skyn, deur swye selfs, - Word waar- of valsheid openbaar. - - -UIT „LIEFDE’S ONSIN”. -(’N Wiegeliedjie). - -Lamtietie, diamtietie, doedoe my liefstetjie, -Moederhartrowertjie, dierbaarste diefstetjie! -Luister hoe fluister die wind deur die boompietjie, -Heen en weer wieg hy hom al oor die stroompietjie. - „Doedoedoe bladertjies, - Slapenstyd nadertjies; - Doedoedoe blommetjies, - Nag is aan ’t kommetjies”-- -So sing die windjie vir blaartjies en blommetjies. - -Bo uit die boompie kom nog ’n gesangetjie, -Soet soos ’n soentjie op kindjie se wangetjie, -Soet soos die stem uit die snaar van vioëltjie -Sus daar ’n wieglied uit bekkie van voëltjie: - „Tietewiet, koeroeroet-- - Pierewiet, toetoetoet! - Doedoe my kindertjies, - Wat sal dan hindertjies?”-- -So noem die voëltjie haar kuikentjies kindertjies. - -Onder die boom uit kom nog ’n gesangetjie, -Rein soos ’n traantjie oor kindjie se wangetjie; -Hoor dan die orreltjie onder die boompietjie, -Luister die wieglied van ruisende stroompietjie: - „Trippetrip, koeloeloem, - Oor die klip doemeloem!” - Stroompie die rus nimmer - Stroompie die sus immer, -Sus immer, suis immer, ruis immer, rus nimmer. - -Bo in die bloue lug flikker die sterretjies-- -Hemelse brandwaggies, lampies van verretjies, -Wakend oor windjies en wolkies en stroompietjies, -Wakend oor mensies en diertjies en boompietjies: - „Wees maar gerustetjies, - Slaap maar met lustetjies!” - So sing die sterretjies-- - stilletjies, verretjies: -Vuurvliegies, lugliggies, ewige sterretjies! - -* * * - -Onskuldig ogies en voetjies en handetjies! -Wie weet hoe ver moet my kleintie nog ganetjies, -Ver deur die wereld se kronkels en gangetjies. -Bly tog maar kleinties en bly dit maar langetjies; - Bly maar by moedertjie, - kindlief se hoedertjie-- - Saap in haar arrempies, - Saggies en warmpies-- -Doekies dan, doekies in moeder se arrempies! - - -DIE STEM VAN SUID-AFRIKA. - -Uit die blou van onse hemel, - uit die diepte van ons see; -Oor ons éwige gebergtes, - waar die kranse antwoord gee; -Deur ons vér verlate vlaktes - met die kreun van ossewa-- -Ruis die stem van ons geliefde, - van ons land Suid-Afrika. - -Ons sal antwoord op jou roepstem, - ons sal offer wat jy vra: -Ons sal lewe, ons sal sterwe-- - ons vir jou, Suid-Afrika! - -In die murg van ons gebeente, - in ons hart en siel en gees; -In ons roem op ons verlede, - in ons hoop op wat sal wees; -In ons wil en werk en wandel, - van ons wieg tot aan ons graf-- -Deel geen ander land ons liefde, - trek geen ander trou ons af. - -Vaderland! ons sal die adel - van ons naam met ere dra-- -Waar en trou as Afrikaners, - kinders van Suid-Afrika! - -In die songloed van ons somer, - in ons winternag se kou; -In die lente van ons liefde, - in die lanfer van ons rou; -By die klink van huw’liksklokkies, - by die kluitklap op die kis-- -Streel jou stem ons nooit verniet nie, - weet jy waar jou kinders is. - -Op jou roep seg ons nooit nee nie, - seg ons altyd, altyd ja: -Om te lewe, om te sterwe-- - ja ons kom, Suid-Afrika! - -Op U almag vas vertrouend - het ons vadere gebou; -Skenk ook ons die krag, o Here, - om te handhaaf en te hou-- -Dat die erwe van ons vaad’re - vir ons kinders erwe bly: -Knegte van die Allerhoogste, - teen die hele wêreld vry! - -Soos ons vadere vertrou het, - leer ook ons vertrou, o Heer: -Met ons land en met ons nasie - sal dit wél wees!--God regeer! - - - - -EUGÈNE MARAIS. - - -KLAAS VAKIE. - -Hy stoot die voordeur stadig oop, -en in die skadu sien ek hom-- -sy swart manel is oop-geknoop, -sy snaakse lyfie hoepel-krom; -sy lang gesig is uitgedroog, -hy staat by my skaars skouer-hoog! - -Sy ogies knip, sy lippe lag, -sy lang-bol hoed is in sy hand; -hy kom van buite uit die nag, -en bly net in die skadu-rand. - -Eén kers brand stadig in die tuit, -die ander flikker heen en weer; -en langs my, deur die onder-ruit, -daar loer die nag so swart soos kruit! -Die skadu’s--kort en dik en bont-- -spring op die vloer soos lammers rond! - -Tant Sannie sit nog kouse stop; -haar naald blink nes ’n weerligstraal, -haar lyf is alles dof en vaal, -die kerslig skyn net op haar kop. - -Vlak voor my oë dans die dons, -en as tant Sannie met my praat -dan gaat dit nes ’n brommer gons: -haar woorde is so nors en kwaad. - -Die donker kruip uit elke skeur, -dis alles deurmekaar gevleg; -ek sien hom nou--dan is hy weg, -die snaakse Outjie by die deur! - -Die donker wikkel om hom heen, -dit gryp sy voet en dan sy been; -en as my oë wyer rek-- -dan staat ’a skadu in sy plek. - -Dáár is hy weer, so skelm-slim, -en voet vir voet bekruip hy my; -ek sien sy skadu hoër klim, -en tel sy knopies op ’n ry. - -Dit is tant Sannie weer wat praat: -„Kyk, Jannie, dit is baie laat -en tyd vir kleintjies om te slaap; -wat sit jy nog te snork en gaap, -met reeds ’n krakie in jou nek? -Nou, snuiter, kooi-toe op die plek!” - -Ek ken die stem, nou moet ek hoor! -En as ek opstaan om te gaan, -dan kom hy weer van dáár-van-daan -en trap so soetjies in my spoor! - - -WINTERNAG. - -O, koud is die windjie - en skraal! -En blink in die dof-lig - en kaal-- -so wyd as die Heer se genade-- -lê die velde in ster-lig en skade. - En hoog in die rande, - versprei in die brande, -is die grassaad aan ’t roere - soos wenkende hande. - -O, treurig die wysie - op d’ooswind se maat, -soos die lied van ’n meisie - in haar liefde verlaat! -In elk grashalm se vou -blink ’n druppel van dou, -en vinnig verbleek dit - tot ryp in die kou. - - - - -A. D. KEET. - - -AMSTERDAM. - - Aan my vriend EDUARD KARSEN. - -Ou Amsterdam is tog so mooi -Met al sy liggies uitgetooi - In donker, donker nagte. -Dis liggies hier en liggies daar -In lange rye aanmekaar, - Wat flikker in die gragte. - -En honderd-duisend ogies loer -Op spieëlgladde watervloer - Daar bowe uit die hemel. -Dis liggies hier en liggies daar -En bootjies, wat so saggies vaar, - Dat ligte golfies wemel. - -Die liggies soek mekaar weer op -In water, wat teen walle klop - Op stormagtige nagte. -So toweragtig, lief en skoon -Is liggies, wat op walle woon - En flonker in die gragte. - - -KINDERLIED. - -Kom, kom kindertjies, -Buite vlieg die vlindertjies-- -Hier, daar, oweral. -Al die kleine stakkertjies -Soek hul bonte makkertjies: -Kyk, kyk, ag, hoe mal! - -In die kleine kommetjies -Van die bloedrooi blommetjies -Duik, duik, duik hul in. -Reguit na die suikertjies -Vlieg die bonte duikertjies: -Suig, suig, suig daarin. - -Kom, kom kindertjies, -Speel net soos die vlindertjies-- -Hup, hup, spring en val! -Blossies op jul wangetjies, -Sing hier soete sangetjies -Op die vlakte, oweral. - - -AS SAANS. - -As saans die son stilswygend sterf - Daar oor die wester-rand, -Dan straal hy wondertekens uit - Aan elke wolk en land. - -As saans die skemersluier sak - In stille segetog, -Dan veg die dag sy doodstryd vóór - Sy laaste ademtog. - -As saans die donker duister daal-- - Die doodskleed van die dag-- -Dan hou die kinders van die son - Hul ligtend sterrewag. - - -AWENDMYMERING. -(Op die stoep van ’n boereplaas). - - Dis stil..... - Geen blaartjie roer, - En die hele werf -Rus sag in die skoot van diepe vergetelheid. - Die dag is dood - En lê begrawe-- - Stil. - -Soas op Sabbat-môrens ’n tortelduif -Die stilte in die lug nog stiller maak, -Deur af en toe te koer en dan te swyg-- - So kan jy hoor - Daar onder by die voor, -Waar nou net modder van vroeëre strome vertel, -Hoe die paddetjies die ontsaglike stilte verstoor. -Hulle kwik en kwek en kwaak, - Dat dit kraak! - - Om dan weer almal op te hou-- - Ineens! - Maar nie vir lang nie; - Ontevrede bid - En soebat hul vir reën-- - Hulle ween, -En gaan dan slaap vermoeid en uitgeput. - - Ver - In die veld -Gaan ’n skreeuende kiewiet te keer. - Hy vlieg op en neer, - Heen en weer, - Verskrik -Deur ’n jakhals wat tjank in sy buurt.... - Dis roerloos stil. - - En die sterre, - O God, die sterre! - Hoe mooi -Is die firmament versier - En uitgetooi, -Asof daar altyd feeste word gevier - Daar bo in die hemel, - Ver-- - Ver van hier! - - -BEKOORLIK KIND. - - Bekoorlik kind! ek weet nie wat dit is - Of hoe dit kom nie; ’k weet alléén maar dit: - Dat ek nog altyd deur jou beeld aanbid - En steeds die tintel van jou oge mis. - - Is dit die glans, waarvan ek nimmer wis - Dat dit ’n man so aangryp, altemit? - Of is dit net bekoring? Nee, daar sit - Oneindig veel meer agter dan jy gis. - -Dit is die krag, wat digters stil laat staan - Voor al wat lief en skoon is op dees’ aard; -Dit is die Siel, wat so sy wege baan - Van hart tot hart, tot twee aanéén-gepaard - Hul hele lewe sáme verder gaan..... - Lief kind, o maak my lewe lewenswaard! - - -PROBLEEM. - -’n Mot vlieg vol van lewensblyheid -Vas teen ’n soeklig-toring aan, -So spog’rig, asof Lot nog Vryheid - Vir hom bestaan-- - En hy vergaan! - -Die soeklig gooi sy glinster-strale -Wyd oor ’n see van woesteny-- -Verkondig skippers telkenmale: - Bly vèr van my, - Bly vèr van my! - -Geliefde! So ’t jou oog-geflonker -My vaak al voor die vraag laat staan, -Of ek moet uitbly in die donker, - Of nader gaan-- - Jy trek my aan! - - -SNEEU. - -Sneeu, sneeu, lieflike sneeu - Daal op die aarde neer; - Dit val en dit swewe, - Dit sterf en dit lewe-- -O kyk tog, hoe kòm dit al weer! - -Sneeu, sneeu, heerlike sneeu,-- - Moeder, kom kyk tog hoe fraai! - Miljoene klein vlokkies - In stukkies en brokkies -Word wyd oor die wêreld gesaai! - -Lieflik en rein en wit is die sneeu, - Moeder, dit val en dit sweef - In brokkies en stukkies - Met stote en rukkies-- -Presies of die hele lug leef! - - -MUSKIETE-JAG. - -Jou vabond, wag, ek sal jou kry, -Van jou sal net ’n bloedkol bly - Hier op my kamermure. -Deur jou vervloekste gonsery, -Deur jou gebyt en plaery - Kon ek nie slaap vir ure. - -Mag ek my voorstel, eer ons skei, -Eer jy die doodslag van my kry-- - My naam is VAN DER MERWE. -Muskiet, wees maar nie treurig nie, -Wees ook nie so kieskeurig nie-- - Jy moet tog ééndag sterwe. - -Verwekker van malaria, -Sing maar jou laaste aria-- - Nog één minuut vir grasie. -Al soebat jy nou nóg so lang, -Al sê jy ook: ek is nie bang-- - Nooit sien jy weer jou nasie! - -Hoe sedig sit hy, o, die kring! -Sy kinders kan maar kranse bring, - Nóu gaan die vabond sterwe.... -Pardoef! Dis mis! Daar gaan hy weer! -Maar dóód sal hy, sowaar, ek sweer-- - My naam is VAN DER MERWE! - - -SLAGVAARDIG. - -Jy moet nie bang wees vir die bliksem, - jy moet nie bibber as dit reën; -Moet ook nie skrik nie vir ’n bom nie, - Al was hy ook vir jou gemeen. - -Wees dapper as wat swak is wankel, - Wees manlik as jou kinders huil; -En toon die wêreld, Afrikaander, - Wat daar vir skoons in Kaapland skuil. - -O volk van my, daar is nog arbeid, - Daar is nog roem, daar wag nog stryd; -Jy moet nie bang wees vir wat kom nie-- - Wees slagvaardig, wees bereid! - - -DINGAANSDAG (1914). - -Soas ’n drenkeling, bedreig deur Dood, -Spartel en spat en sy ganse mag verset -Teen woedende waters; en dan ternouernood -Deur magtige hande uit groot gevaar word gered-- -So worstel ons Verlede rond vandag -Voor my verstand se oog. Ons hef hom bo -Die See van Lang-Vergeet-Al met die krag, -Wat ons Geheue noem..... En ons sit so -En peins oor wat gely is in die hoop, -Dat volle vryheid nog ons lot sal wees. -Maar ag, ons land het ons met bloed gekoop-- -Op menig grafsteen kan ’n mens dit lees-- -En tog moet ons, die brekers van die baan, -Die Pioniers, ons pad nog oral slaan! - - -DIE TWEE BOODSKAPPERS - - Aan Dr. W. J. Leyds. - - („Ik wil U nog vertellen, dat in mijn verzameling een foto - voorkomt, waarop onze vierkleur een groote en tevens eigen- - aardige rol speelt, die altijd gedachten bij mij opwekt. Het stelt - voor een groep jonge meisjes (waaronder Generaal DE LA REY’s - dochter), die, allen gehuld in een vierkleur, een dans uitvoeren - op het veld. Het pathetische van het geval bestaat daarin, dat - de foto genomen is na het tractaat van Vereeniging, toen de - boodschapper van Generaal DE LA REY het bericht van het - sluiten van den vrede aan zijn commando had overgebracht, - doch verkeerd, zoodat het commando in het denkbeeld werd - gebracht, dat vrede was gesloten met behoud der onafhankelijk- - heid. Bij mij wekt deze foto niet droefheid alleen: ook hoop.”) - - Uit ’n brief van Dr. W. J. LEYDS. - -EERSTE BOODSKAPPER. - - Ek kom om julle die nuus te bring: - Mense juig, wees bly en sing! - Transvaal het nie verniet gely-- - Transvaal is vry! - Transvaal is vry! - -Hoera vir die Vrystaat, hoera vir Transvaal! -Hoera vir ons groot Kommandant-Generaal! -Hoera vir ou Kaapland, hoera vir Natal! -Hoera vir die burgers van oweral! - -’N VERKENNER. - - Wat is dit hier, wat is dit hier, - Word hier ’n bruilofsfees gevier? - -MEISIES. - - Nee, ons het net die nuus gehoor: - Transvaal het sy vryheid nie verloor! - -* * * - -En die noointjies dans, dat die stof so staan, -Met die vierkleurvlag om hul lyf geslaan. - Dis polka-swaai - En Kaapse-draai; - Dis siembamba - En siembamba-- - Uit blydskap vir - Suid-Afrika! - - Die noointjies dans, - En die seuns en mans - Die lag en skerts en gaan te keer, - En sing dan weer: - - „De Wet was hier, De Wet was daar, - De Wet was vasgekeer; - Maar dit was glad nie, glad nie waar-- - Hy flous hul telkens weer! - - De Wet was hier, De Wet was daar, - De Wet was oweral; - Ou French, wat hom ’n strik wou span, - Het self daarin geval! - - En De la Rey het opgetree - Daar bo in die Transvaal; - Methuen het hy ’n pak gegee-- - En so sy roem behaal!” - - * * * - - Toe die boodskapper oor die rand verdwyn, - Toe hoor hy nog steeds die bekende refrein: - „Hoera vir die Vrystaat, hoera vir Transvaal! - Hoera vir ons groot Kommandant-Generaal! - Hoera vir ou Kaapland, hoera vir Natal! - Hoera vir die burgers van oweral.” - -TWEDE BOODSKAPPER. - - Wat is dit hier, wat is dit hier ? - Skaam julle, om nou fees te vier! - Skaam julle, as ons vryheids-vaan - Diep in ’n doodkis word toegeslaan; - Dáár in die dorp Vereniging - Word nie gedans nie, word nie gesing, - Dáár is net weemoed, dáár is net rou, - Dáár is geen hoop nie vir my en jou. - -* * * - - En elke oog skiet vol met trane, - Elke keel die slik. - Herdenkend al die deurgestane, - Het meer dan een gesnik.... - -Maar op ’n tentwa, luid en klaar, -Bid toe die leier van die laer: -„O Gy, wat oor ons lot regeer, -Maak ons weer ééndag vry, o Heer!” - -En die noointjies dink by die awendskyn: -Ons hoop is nie weg nie,--sal nooit verdwyn; - En een die sê, - Terwyl hul lê -En staar na die Suiderkruis: - -„Vryheid! Vryheid! dierbaar ding, -Waar elke mens na smag, -Van jou sal ek gedurig sing-- -jy is ’n volk se krag!” - - -MAAR ÉÉN SUID-AFRIKA. - -Gee my ’n roer in my regterhand, -Gee my ’n bok, wat vlug oor ’n rand-- -En ’n flukse perd om hom weg te dra: - Gee my Suid-Afrika. - -Gee my ’n kamp waar bossies groei, -Gee my ’n fraai volstruis wat broei-- -En ’n Boereseun wat baie wa: - Gee my Suid-Afrika. - -Gee my ’n koppie om op te staan, -Gee my die Swartland met al sy graan -En nooit of te nimmer hoor jy my kla - Gee my Suid-Afrika. - -Gee my ’n vlakte ruim en wyd, -Gee my die veld se oneindigheid-- -En die lekker geur, wat die lug daar dra: - Gee my Suid-Afrika. - - - - -TH. WASSENAAR. - - -SEE-SONNET. - -O magtige oseaan, jy wydgestrekte, -Omsirkeld deur die ongemetenheid, -Diep in jou boesem rus die onontdekte; -Alleen jou swaar gehyg verneem die tyd. - -O nooitvermoeide see wat immer-woelend, -Getye reël na gange van die maan -En op die storm se stem ontstuimig spoelend, -Jou branders op die rotse stukkend slaan! - -O ewige deining van die Grote en Magtige! -So dein die breed sterk stroom van volle lewe -In my klein hart. Ek nietigste kristal, -Ek mag ook speel met glans van die ewig-pragtige. -Die skepping het ook my sy doel gegewe: -Een polsslag in die ritme van die Heelal! - - -BERGTOPPE. - -Nog raak die son die hoogste bergetoppe, -Die dale rus alreeds in skadewee, -As vredig langs die hange nog in troppe -Wit bokke wei en bontverspreide vee. - -Die dag verdwyn en teen die aand se klaarte -Rys honderdkoppig, puntig-skerp omlyn, -Die bergereeks se magtige gevaarte, -In deinsig-blou, ’n waas deurskynend-fyn. - -Beminde aarde, berge vrede-draënd, -My hart is stil en ope soos die lug: -’n Ewige verlange, swygend-vraënd, -Uit eeue-nagte van bestaan se vlug, -Sweef oor die bergetoppe in die aënd: -Dis eind’loos stil... Nag... Eensaamheld... ’n Sug. - - -OP DIE TORING. - -Vlammende wolke aan die hemel, -Roerlose bome teen awendlug, -Landskap in vrede, ’n stille ontroering: -Dalende dag-lig, ’n salige sug! - -Donkere stad daarginds in rookdamp, -Rasende wereld, om goud en om eer; -Vredige aandgloed hier op die water, -Swarte voëls vlieg heen en weer. - -Magtige see in vrede-stemming; -Ver lê die berge in violet; -Twee staan gearmd hierbo op die toring: -Biddende harte, ’n dankgebed. - - -NAG. - -Die klein blink ogies van die groot swart nag -Staar my so stil aandagtig aan vanaand; -Hul glimlag net so effentjies en sag, -Asof hul reeds my diepste wens verstaan ’t, - -Ek voel dat daar ’n band onsegbaar teer, -Die groot heelal tot een geheel verbind, -Dat daar ’n gees wat ewig is regeer, -Voor wie die skepping klein voel as ’n kind. - -’n Onbegrepe wêreld sonder sin -Sou hierdie lewe wees vir hom wat in -Homself alleen ’n siel en wese vind: -Hy dwaal, ’n vreemde tussen wesens doof en blind. -In hom alleen word waar geluk gewek, -Wat hom in alles, die Al in hom ontdek. - - -KENNIS EN GEVOEL. - -O bleke suster-tweeling van die aarde, -Jy bloedloos kind met kille lykgesig, -Wat met die skyn van bange sonnestrale, -Die nagte stil spookagtig wit verlig! - -Ons kennis leer jy is ’n dorre wêreld, -Waar nooit die lag van blye lewe was. -Dat jy geen lug kan bied aan vuurge longe; -En nêrens in jou dale groei daar gras. - -Jou klowe is die kraters van vulkane, -Wat eenmaal vuur was, koud en bleek soos lood -Nou gaap met angstig-oopgesperde monde, -Maar asemloos soos die verstyfde dood. - -Dit leer hul my, o heerlik blanke klaarte, -Wat half die wêreld met jou lag bekoor, -En ’k neem dit aan, gehoorsaam kind van wysheid, -Maar glo nog meer wat my my hart laat hoor. - -Ek hoor die lied van ewige bekoring; -Die maan gly voort op silwermelodie -Van honderdduisend tintelende sterre; -Ek hoor die woord van alle poësie! - - -DIEPTE. - -Wie na die oppervlakte -Van stil diep water kyk, -Gewaar alleen die blare -En slyk wat bo-op dryf; - -Maar wie sy oog veel dieper, -As na die oneind’ge rig, -Hy sien die donker aarde -Vol diepte en vol lig; - -Hy sien geen vuilswart water -Of modderbodem meer, -Maar in die hart van die aarde -Die hemel omgekeer. - -Daar dryf die los wit wolkies -Soos skepe op die see, -Soos op ’n somerlandskap -Verspreide troppe vee. - -Hy sien die hoë hemel -So diep daaronder welf, -So rein en ongemete -Soos lig en diepte self. - -So is in alle dinge -’n Diepte te ontdek, -Waar suiwre siel van skoonheid -Sig aan die stof onttrek. - - -STILLE VRIENDE. - -Ek hou van stille vriendlikheid, -Van vriendskap sonder woordepraal, -’n Stil vertrek vol innigheid, -Waar sagte gloed van haardvuur straal. - -My kamer is maar arm en klein, -Die mure is so skraal versier; -Maar as die son naar binne skyn, -O dan voel ek gelukkig hier. - -En meen’ge vriend het ek ontdek, -Wat dienend sonder dank te vra, -Die onsigbre arrems uitgestrek, -My wiegend op die hande dra. - -Ek hou van die gemeensaamheid, -Waarmee die dinge my omring, -Wanneer ek saans in eensaamheid -Die lang-lang ure deur moet bring. - -Gelukkig hy wat stilte tot -’n Vriend in eensaamheid kan maak; -Hy hoor ’n fluistering van God, -Die teerste wat sy siel kan raak. - - -MIDDAGUUR. - -Dis middaguur, dit is die uur van rus; -Die werf is stil, die hele vlakte swyg. -Geen ploeg gaan langs die akker op en af, -Die hoenders in die koelte gaap en hyg. - -’n Spreeu sit op die kraal se muur en skreeu, -En op die laagste takke aan die soom, -Sit tortelduiwe in die blekkoetbos, -Die stilte van die middag te verdroom. - -Vaal bulte oor, tot bewende horison, -Lê al die veld te stowe en te skroei -In gloeiwit-blakerende sonneglans: -Die lug self skyn tot sonlig te vergloei. - -’n Boereplaas ver langs oorwaasde kim, -Skyn los en dansend op die lug te dryf, -’n Skip wat skommel op ’n see van lig, -Wat sawends weer tot vlakte sal verstyf. - -Die vee lê langs die pan. Geen wese roer; -Slegs kriekies sing hul hooggestemde sang: -Dit is die uur van gans ontspande rus, -Nie soos die aand vol ingehoue drang. - -Dit is die uur van al-tevredenheid, -As mymerend op sy rusbank uitgestrek, -Die werker wagtend in ’n sluimring sag, -Uit droomverbeelding soet verwagting wek. - - -AANDLIEDJIE. - -Kom op, liewe maantjie, kom op! -O maantjie kom kuier vir ons. -Doér agter ’n kleuregordyn, -Is die sonnetjie lankal verdwyn, -Kom gou-gou nou maantjie en skyn -Deur die lelike nag wat so frons. - -Goeinaand, liewe maantjie, goeinaand! -Muskietjies is uit om te buit, -Om die slapende vee te verras. -Kyk hoe swier hul in swerme op die plas, -Hoor hoe gons hul oor geurende gras -Langs vreedsame vleie en spruit. - -Goeinaand, liewe maantjie, goeinaand! -Kyk hoe bleek word die sluimerende nag; -Deur die mis van sy duisternis heen -Het jou klein silwer ogies ’n reen -Van betowerde trane geween, -Wat diep in die water weer lag. - -Goeinaand, liewe maantjie, goeinaand! -Dis alles so stil om my rond: -Die hoendertjies sit in die boom -By vooltjies op takke en droom, -Waar silwer langs blare heen stroom -En liggies laat dans op die grond. - -Goeinag, liewe maantjie, goeinag! -Nag sterretjies, almal goeinag! -As ek strakkies my ogies sal sluit -En my flikkerende kersvlam is uit, -O loer dan vir my deur die ruit, -En ek sal van jul droom, goeienag! - - -DIE WINDJIE. - -Windjie, windjie, waarheen jakker - Jy so haastig nou al weer? -Al die stowwe skud jy wakker, - Blare, blomme heen en weer. - -Oor die grassaad ruis jou voetjies, - As jy huppel oor die wei; -Golfies bokspring, as jy soetjies - Oor die koele water gly. - -Soos ’n katjie speels ’n muisie - In sy kloutjies rond laat vlieg, -Skommel jy jou blare-huisie, - Tot die takkies almal wieg. - -Orals vroetel jy en snuffel - Eike graspol deur en deur, -En terwyl jy hul kernuffel, - Jomp jy nog die blompies’ geur. - -Windjie, jy ’s net soos die vlinder, - Wat op elke blompie rus; -En van d’ een by d’ ander skinder, - Skoon hy almal vriendlik kus. - -Windjie, ’k hoor so graag jou liedjies - By my raam en dak se rand, -in die boomtop, tussen rietjies - Ruisend langs die waterkant. - -O, so graag staan ek en luister - In ’n hoë mielie-land, -Hoe die ranke blare fluister - Almal in dieselfde trant. - -Waai maar, windjie, hardloop, huppel - Oor die koppies, veld en rand-- -Drink uit vleie en kom druppel - Mild die reën op dorstend land. - - -AAN HOLLAND. - - O, Holland, ek hou van jou, - Ek hou van jou jonge gesig, - As Lente in Meimaand met sonneskyn trou - Op velde, met kleure verlig. -Ek hou van jou oeroue stoere gelaat -By winter, as newels jou wimpers beslaat, -En mistige sluiers, deur wolke gespan, -Die son uit jou oë vir maande verban. -Ek hou van jou edele trekke, wat Tyd -Gemerk het met tekens van vrugbare stryd: -Kon dyke, kanale en duine praat, -- Dié rimpels, getuiend van wil en daad,-- -’n Ewige lag sou jou mond versier, -Vir altyd sou jy oorwinning vier! - - O, Holland, ek hou van jou, - Ek hou van jou dyke-gees, - Wat eie vryheid en aard wil behou - En weier om slaaf te wees. -Die see is jou vyand, die see is jou vrind, -Jy weet om sy mag aan jou wil te verbind, -Jy spook met die water en bou ’n dyk -En rustig daaragter bewoon jy die slyk; -Maar roep een: te wapen, die vyande kom! -Dan draai jy jou swaard na die anderkant om, -En saam met jou rol, oor die weilande heen, -Jou magtige vyand, die vyand teen! -Met dyke keer jy die see uit jou land, -En vér van jou grens bly die oorlogsbrand. - - -OP DIE DOOD VAN PRESIDENT STEYN. -(† 28 Nov. 1916). - -Nog rooi van die weemoed van gister, -Daar ween onse oë alweer! -O, het dan die laggende toekoms -Sy rug na oos toegekeer? - -Onder honderde, honderde bome -Word die mooistes en grootstes gekap, -En die struikgewas tier om hul stamme -En swelg in die aarde se sap. - -Daar lui weer die onheil ’n doodsklok, -Die aarde ontsluit weer haar skoot: -’n Soon, ’n broer, ’n vader, -’n Vriend van sy volk is dood! - -Toe, lui maar, o noodlot, die doodsklok, -Toe, graaf maar ’n diepe graf, -Jy ontroof ons tog nimmer ons hoop nie, -Sy gees neem jy nooit van ons af! - - -DIE SLAG BY BLOEDRIVIER. -(16 Desember, 1838). - -Die Ooste gloei. Dit is die dag, -Wat vóór die Ooster-poorte wag -En aarsel om die donker waas, -Wat voor sy oog hang, weg te blaas: -Want o, wat sal sy oog aanskou-- -Dan bloed, dan bloed, dan moord en rou? -Maar nee, hy skeur die sluier oop.... -Dáár word Suid-Afrika gedoop! - -Wat is dit, wat ek ginds gewaar, -Daar langs die donker berge, dáár? -Dit is Dingaan se swarte drom, -Dit is Dingaan! Die Soeloes kom! -Gryp, Trekker, gryp jou kruit en roer -En staan jou man, jou naam is Boer! -Beskawing moet hier segevier, -Of Afrika is vir die dier’! - -Hul kom! hul kom met woede aan, -Soos vuur, in hoë gras geslaan, -Wat, op die wind se vlug gedraag, -Al knett’rend oor die grassaad jaag, -En vir geen pad of vóórbrand stuit; -Die vlamme-arrems gryp vooruit, -Verteer al wat hul beet kan kry, -Tot as alleen nog orig bly. - -Hul kom! hul kom soos aasvoëls aan, -Die wye vlerke oopgeslaan, -En bek en pote rooi gekleur -Van prooi, nog pas uiteengeskeur. -O hoor hoe dreun dit, soos hul kom! -Dit woel en wemel rond en om, -Van skildvel, assegaai, barbaar! -Van Soeloes, Soeloes aan mekaar! - -Hul storm! hul storm! die swarte drom, -En skreeu en bokspring soos hul kom. -Maar in die Treklaër is dit stil, -Want elke Boer weet, wat hy wil: -Sy oog hou wag; sy hart herhaal -Die vroom gelofte elke-maal, -En naas hom staan sy Sanna klaar, -Die kruit en koeëls lê by mekaar. - -Hul kom! hul kom!.... maar ry aan ry -Stort neer om daar vir goed te bly. -Die Sanna’s bulder, die osse brul -En hardloop rond, met angs vervul; -Dit kletter hier, dit knetter daar, -Dit reën as’gaaie op die laër. - -Hul kom! hul kom!.... maar deins weer trug, -Hul kom!.... maar kom met weifelsug -Hul kom!.... maar weifel, weifel weer, -Hul kom!.... dit was die laaste keer. - -Dis _moed_, wat volhou na begin, -_Vertroue_ is dit, wat oorwin. - -Sou vier maal honderd Trekkers dan -Vir twaalf maal duisend Kaffers kan -Verslaan? Aanskou die water maar, -Aanskou die sloot, die vlakte dáár: -Drieduisend lyke lê daar rond!.... -Pretorius alleen is lig gewond.-- - -O hart, wat blydskap het gesmaak, -Wie kan die trotse dag genaak, -Van Afrika’s beskawingsdoop, -En koud bloed deur sy hart laat loop? - -Ja, Stem van donker Afrika, -_Ons_, wat jou naam met eer moes dra, -Ons woon hier op ’n werelddeel, -Ons moes regeer, en is verdeel! - - - - -H. A. FAGAN. - - -OUBOETA. - -Windjie, jy kom oor die groot blou see-- -bring jy groete van Ouboeta mee? -Ouboeta sit aan die ander kant, -vèr, alleen in ’n vreemde land. -Weelde en kuns kan hy daar aanskou, -die grootste prag wat die wêreld hou; -maar dit weet ons goed, dat sy hart nog sug -na ons vrye veld en ons helder lug. -Tog moet hy daar onder vreemde bly -om kennis te win en ervaring te kry, -tot die jare verby is, die leertyd om-- -wat sal ons groots wees as Boeta weer kom! -Windjie wat waai oor die groot blou see, -bring jy ook groete van Ouboeta mee? - -Windjie, waai nou maar weer weg oor die see, -en dra ons groete aan Ouboeta mee; -voer in jou vlug na die ander sy -die geur van die blomme wat bloei in die vlei, -van varings wat bo teen die bergrand staan, -van vrugte, van druiwe, van goudgeel graan. -Hy sal jou boodskap verstaan, want hy weet -dat alles verlang om hom welkom te heet. -Sy ryperd staan in die stal te treur, -sy hondjie hou wag by sy kamerdeur. -Maar die jare vervlie en sy leertyd gaat om-- -ag, wat ’n vreugde as Boeta weer kom! -Windjie, waai vèr oor die groot blou see, -en dra ons groete aan Ouboeta mee. - - -OP KNYSNA-STRAND. - - Daar is ’n kuil, -’n holte in ’n rotsbemuurde strand, -waarin die branders ewig spoel en dreun; -en in die mond van dié spelonk, daar skuim -en kook die water wild en woes, asof -die ganse oseaan wil binnedring. -Met stormgeweld en blinde woede stuif -die golwe op hul kerkermure toe, -en teen die rotsgewelwe druis en kraak -die felle branding--waar dit breek, en dan, -gestuit, verpletterd, tot die afgrond keer, -en daar verlore gaan. - - Ek ken ’n siel, -nog ruimer dan die oseaan, waarin -oneindige gedagtes bruis en woel, -en met die felheid van ’n stormgety -’n uitkoms soek in enge digtertaal; -maar ag, te groot vir mensewoorde, sink -dit in die stille diepte weer terug, -waar dit gebore is. - - -SOOS DIE WINDJIE WAT SUIS. - -Soos die windjie wat suis oor die velde, - met geure van lente bevrag-- -is die hoop wat kom fluister van arbeid en stryd - en die sege wat wag. -Soos die dorre geruis in die najaar - van blare wat val en vergaan-- -die verwytende stem van geleentheid verspeel, - en van dade wat sterf--ongedaan! - - - - -F. VAN DEN HEEVER. - - -RIT-RYMPIE. - -Die koeëls die blits, dat die klippe so brand-- - Hoera vir die reuk van ’n roer!-- -Maar die tien en Jan Pieterse hou daardie nek, - Help bewaar ou Transvaal vir die Boer! - -„’n Uur nog, net ene”--’n uur van die hel!-- - „As ons maar die nek kan hou, -Dan is ons kommando die drif veilig deur!”-- - En hy bid sonder handegevou! - -Wild en wyd, wild en wyd, - Gee die perde maar teuel en spoor; -Jy hoor net daaronder die hoewegedonder, - En hierbo fluit die koeëls langs jou oor. - -Daar hinnik ’n liddiet, ryperd van die Dood - Blits hemel en aarde deureen; -Die stof wyk--die mense ’s die drif veilig deur-- - By Jan Pieterse leef nog net een. - -„Ons trap!” kommandeer hy. Wild en wyd - Gee hul perde maar teuel en spoor; -Hy hoor net daaronder die hoewegedonder - En ’n skreeu--hy ’s allenig nou oor. - -Trug nou, trug deur die vlaag van lood, - Sy maat kan hy daar nie laat bly! -Al om hom daar gons dit die lied van die dood, - Waar sy sekel al snerpende sny. - -Met die gewonde man dwars oor sy saalboom geleg - Gaat hy stadig en stappende heen; -Geen teken van haas, hy ry peinsende voort - Op ’n stap deur die koeël-gereën. - -„Laat staan, hy’s ’n held -, Three cheers’ vir die Boer!” - Sê die Engelsman, hees in die keel. -Die bulte weerklink met vier harde hoera’s, - En die lug word met helmette geel! - -Jan Pieterse draai hom sy vyande toe - En wuif hulle dank met sy hoed; -Al stappend verdwyn hy op die horison daar - In ’n raam van die westergloed. - -So hoera vir die klank van stiebeuel en spoor, - En hoera vir die reuk van ’n roer! -God behoede ons veld van die vreemde geweld - En bewaar ons ou land vir die Boer. - - -WIE IN GLAASHUISE WOON. - -Bommelby, bommelby met jou wit bandelier, - Met jou vlerke wat blits in die sonlig en gons, - En jou swartpak, verguld met die blomme se dons-- -Wat beteken jou sing en wat maak jy hier? - -Maar die bommelby werk, of ek vra en of nie; - Natuurlik, ek weet hy hoor nie na my - En laat my gevra en gepeuter opsy-- -Maar dis mos wat deurgaan vir poësie! - -My siel is so wyd soos die oseaan, - En grootse gedagtes die woel daarin om, - Te groot vir woorde, my Muse is stom, -Want waar haal sy sulke woorde vandaan? - -Ja, modder kan jy met jou vingers nie vat, - Diamante is klein en gereëld van bou - As jou oë maar reg is--Ek vra vir jou, -Hoe moet ek die ruim van ’n siel dan skat? - -Dis newels, net newels wat warrel en vlie, - En ek is miskien nog agter die vlug - Van ou Tyd, en ken die boom by sy vrug-- -Maar dis wat nou deurgaan vir poësie! - - -„’N SPEELTONEEL”. - -Ag, moet hul nie stoor nie, laat jou voetstap nie hoor nie, - Kom ons hulle oor die laning beloer. -Kan jy mooiers verlang dan die kindergesang - En die geestige, malle rumoer? - -Met ’n blaar in sy hand staat die predikant, - Lees daaruit die formulier voor -Waarmee hy hul trou; daar word huise gebou, - Die gelag onder werke gesmoor. - -Nou word daar gedoop, dan weer suiker verkoop - Vir blikkies en skerfies en blare; -’n Floue gelawe, ’n kuiken begrawe - Met luide en droewe gebare. - -Kon ons maar soos hulle die wêreld verag - En spot met sy wel en sy wee; -Of die wêreld al frons--daar klink hul gelag, - En die wêreld lag hoofskuddend mee! - - -IN DIE HOVELD. - -In die Hoveld, waar dit oop is en die hemel wyd daarbo, - Waar kuddes waaigras huppel oor die veld, -Waar ’n mens nog vry kan asemhaal en aan ’n God kan glo, - Staat my huisie, wat ek moes verlaat vir geld. -En as ek in die gange van die myn hier sit en droom - Van die winde op die Hoveld, ruim en vry, -Dan hoor ek die geklinkel van my spore, saal en toom, - Sawends as ek bees of skaap toe ry. - -Op die Hoveld, waar dit wyd is, waar jy baie ver kan sien, - (Die ylblou bring ’n knop dan in jou keel) -Staat my huisie nog en wag vir my, wag al ’n jaar of tien, - Waar die bokkies op die lei grafstene speel. -Maar as die tering kwaai word en ek hoor die laaste fluit, - Dan sweef ek na die Hoveld op die wind -En soek dan in die maanlig al die mooiste plekkies uit, - Waar ’k kleiosse gemaak het as ’n kind. - - -SONDAG-MÔRE. - -Dit is stil in die voorhuis -En stilte rus swaar op die bulte daarbuite, -En stoffies hang blink in die lug, waar die venster -’n Gulde balk van louter luister inlaat. - Daar word boeke gevat: - Die psalm gaat statig opruis, -Ruis weg oor die druipende wilgers, - Waar die tortels selfs luister; -’n Hiemne aan God, aan wie dit gerig is, -’n Statige hiemne van rus en van vrede, - ’n Wierook-kolom. - Dis weer stil. - Luid kraai die haan in sy beurtsang-- -En nou word gepraat, eers saggies dan luider, -Nou word selfs gelag... die stemming verbroke-- - Die diens is verby. - - -DIE VERHUISING VAN CUPIDO. - -Cupido het eers vry rondgedwaal - Met sy boog en sy skigtebos, -Behoudens ’n lintjie wat krul, maar skraal - In ’n Adamspak gedos. - -Maar die Cherubyne mis hom nou; - Ag, die sede vervel met die tyd! -In die kas lê sy vleueltjies opgevou, - En nywer regeer nou en nyd. - -Sy guitige streke het hy laat staan, - Laat met rus nou die pare in die park; -’n Hardedop keil en manel het hy aan-- - Hy ’t verhuis na die aandeelmark! - - - - -J. R. L. VAN BRUGGEN. - - -DIE KOKET. - -Die reënt het my tuintjie skoon gewas, - En ’n windjie dwaal daarin; -Hy sleep sy soetste geure saam - Om ’n roseknop te win. -„Kom saam my liefie,” fluister hy; -„’k Gee alles wat ek het-- - My vrye siel, die hemelblou, -Dit alles, alles skenk ek jou, - En ’k vra jou hartjie net!” -Om roserooie lippies plooi - ’n Glimlaggie, o ai so mooi; -Sy skud haar koppie heen en weer, -„Kom môre weer, kom more weer!”-- - Die rosie was koket! - -’n Sonnestraaltjie het plesier - En lag die windjie uit. -Hy hang ’n pêrel om haar hals, - En soen die rose-lippies mals-- -Die rosie word sy bruid! - - -LENTELIEDJIE. - - ’n Manestraaltjie het kom kuier, - Kuier vir plesier, -By die blanke hemel-bloesems, - in my tuintjie hier. - Heel die lente-awend luister - Hoe die bloesems saggies fluister: -„Vlei jou reinheid manestraaltjie - Aan my boesem hier.” -Toe het skalks die stoei-graag windjie, - Loerend om ’n kier, - Van die bloesem-wierook dronke, - Bruilof in my tuin gevier. - - -’N SIMPEL LIEDJIE. - -Ek ken ’n melodietjie -Só menslik en só rein, -Dat heel my siele saamween, -Saam met die liedjie klein. - -Die liedjie is so simpel -Dat elkeen dit verstaan: -’n Kindjie het vanawend -Sag na die Heer gegaan. - -Ek ken ’n melodietjie -Van onse sterflikheid; -Maar o, die moederharte -Moet glo aan d’ ewigheid! - - -AAN GENERAAL DE LA REY. - -Eerwaarde vryheidsheld, dit was God’s hand!-- -Ons sal maar weer die lendene omgord, -En trane-balsem oor ons wonde stort, -Want swaarkry is die stempel van ons land. - -Vry soos die winde was jou fiere gees, -En sober soos ons velde jou gemoed. -Seun van ons Vaderland in murg en bloed -jou vryheids-stem was nie verniet gewees! - -Ons het geween gen’raal, ons het geween. -O, ’k sien weer voor my gees die dodewa; -Maar ’k weet dat in my siele was alleen -Die stralend’ pyn van Jong Suid-Afrika! - -Daar was ’n stem van lewe in die dood. -My hart was somber--maar my hart was groot! - - -DIE DOOD VAN DIE OSSEWA. - -’n Stem ruis deur die eeue, dof en vaag, -Wat droewig as ’n doodsklok donker klink-- -Die oue word weer nuut!--So gallem dit -Die eeue deur--die oue word weer nuut! -My jeug is ook verby, hoe sterk ook nog -My krag.--Die doodsklok lui my uit, en ’k voel -’n Kille weemoed om my hart.-- -En as in lome kreun my liggaam kraak -Die opdraans op, die afdraans af, dan snor -Daar knipoogsnel gevaartes my verby, -En in die tuite stof sien vaag my oog -’n Visioen van geeste, wat hels spot -Met my onmagtigheid. Dan luider klink -Die doodsklok droef--ek lui, ek lui jou uit! - -Maar snags as winter-stilte het gedaal -En swak die kampvuur skitter, stergelyk, -Dan leef my oue liggaam weer, en sag -Al op die awendkoelte kom gesweef -Die trotse stemme van my jeug. - -Ha! ek is weer op Quatlamba!-- -Daar golf Natal, ’n panorama, wat -Wegdein in vroeë somerson tot blou. -Skreeu nou jul helse geeste van vernuf! -Ek lag my vryheids-lag!--Ek lei ’n volk -Die donker in! My wabak is hul wieg! - -Dis net die trekker met sy Boek, sy wa, -Ons is alleen in die oneindigheid! -Spot maar in wirrel-glans verby en lag -Om my onmagtigheid.--Quatlarnba’s muur -Weerkaats jul spotlag duisendwerf terug! -Hier in die velde, ewe vry as is -Die vryheidsgees wat my besiel, voel ek -My tuis, en waar die winde stoei langs berge -Daar wortel my bestaan. Hier het die bloed -Van pioniers my watent rooi geverf, -In kleine nasies wrede wordingsuur!-- -Dis net die trekker met sy Boek, sy wa, -Alléén is ons in die oneindigheid. - -Die smeulvuur by my wiel word flou, en in -Die twyfelgloedjie staar my stille baas. -Sag gooi die amber-skynsel van die vlam -’n Droewe glimlag op sy trekkers-baard,-- -En saam peins ons oor langverlore vryheid. - - -HEIMWEE. - -My hart verlang na die stilte -Van die wye wuiwende veld, -Vér van die stadsgeluide -En die klinkende klank van geld. - -Ek is moeg vir die ruslose lewe -Van mense wat kom en gaan, -’k Wil terug na die vrye ruimte -Waar ’n siel in woon--wat verstaan. - -O, ek sien weer die son op die velde -En die ewige blou lug bo, -En my hart skiet vol van heimwee, -En my drome swem in my oë. - -O, ek sien weer die ylbloue berge -Dáár vér aan die westerkim, -En ek wonder nie meer waarom weemoed -So sag uit my liedere klim; - -Klim na die grys lug bowe, -Waar die son in die miste kwyn; -Want o, ek verlang na die velde, -Na die ewige sonneskyn. - - - - -Transcriber’s notes: - -§ Archaic spelling has been retained. If in doubt, no correction has -been made. This is especially true for accents. - -§ Spellings, of which it is assumed that they were not intended by -the authors or editors, have been put right. - - page : original : correction - -------------------------------------------------------------------- - 51 : onverwrikbre : onverwrikb're - 73 : Saidjahs : Saidjah’s - - - - - -End of the Project Gutenberg EBook of Digters uit Suid-Afrika, by -Jan F. E. Celliers and J. D. du Toit and C. Louis Leipoldt and D. F. Malherbe - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DIGTERS UIT SUID-AFRIKA *** - -***** This file should be named 42302-0.txt or 42302-0.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/4/2/3/0/42302/ - -Produced by Steffen Haugk - -Updated editions will replace the previous one--the old editions -will be renamed. - -Creating the works from public domain print editions means that no -one owns a United States copyright in these works, so the Foundation -(and you!) can copy and distribute it in the United States without -permission and without paying copyright royalties. Special rules, -set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to -copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to -protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project -Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you -charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you -do not charge anything for copies of this eBook, complying with the -rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose -such as creation of derivative works, reports, performances and -research. They may be modified and printed and given away--you may do -practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is -subject to the trademark license, especially commercial -redistribution. - - - -*** START: FULL LICENSE *** - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project -Gutenberg-tm License (available with this file or online at -http://gutenberg.org/license). - - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm -electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy -all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. -If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project -Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the -terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or -entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement -and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic -works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" -or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project -Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the -collection are in the public domain in the United States. If an -individual work is in the public domain in the United States and you are -located in the United States, we do not claim a right to prevent you from -copying, distributing, performing, displaying or creating derivative -works based on the work as long as all references to Project Gutenberg -are removed. Of course, we hope that you will support the Project -Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by -freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of -this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with -the work. You can easily comply with the terms of this agreement by -keeping this work in the same format with its attached full Project -Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in -a constant state of change. If you are outside the United States, check -the laws of your country in addition to the terms of this agreement -before downloading, copying, displaying, performing, distributing or -creating derivative works based on this work or any other Project -Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning -the copyright status of any work in any country outside the United -States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate -access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently -whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the -phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project -Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, -copied or distributed: - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org/license - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived -from the public domain (does not contain a notice indicating that it is -posted with permission of the copyright holder), the work can be copied -and distributed to anyone in the United States without paying any fees -or charges. If you are redistributing or providing access to a work -with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the -work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 -through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the -Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or -1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional -terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked -to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the -permission of the copyright holder found at the beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any -word processing or hypertext form. However, if you provide access to or -distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than -"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version -posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), -you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a -copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon -request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other -form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm -License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided -that - -- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is - owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he - has agreed to donate royalties under this paragraph to the - Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments - must be paid within 60 days following each date on which you - prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax - returns. Royalty payments should be clearly marked as such and - sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the - address specified in Section 4, "Information about donations to - the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." - -- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or - destroy all copies of the works possessed in a physical medium - and discontinue all use of and all access to other copies of - Project Gutenberg-tm works. - -- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any - money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days - of receipt of the work. - -- You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm -electronic work or group of works on different terms than are set -forth in this agreement, you must obtain permission in writing from -both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael -Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the -Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -public domain works in creating the Project Gutenberg-tm -collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic -works, and the medium on which they may be stored, may contain -"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or -corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual -property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a -computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by -your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium with -your written explanation. The person or entity that provided you with -the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a -refund. If you received the work electronically, the person or entity -providing it to you may choose to give you a second opportunity to -receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy -is also defective, you may demand a refund in writing without further -opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER -WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO -WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. -If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the -law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be -interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by -the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any -provision of this agreement shall not void the remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance -with this agreement, and any volunteers associated with the production, -promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, -harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, -that arise directly or indirectly from any of the following which you do -or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm -work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any -Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. - - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of computers -including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists -because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from -people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. -To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 -and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. - - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive -Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at -http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent -permitted by U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. -Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered -throughout numerous locations. Its business office is located at -809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email -business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact -information can be found at the Foundation's web site and official -page at http://pglaf.org - -For additional contact information: - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To -SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any -particular state visit http://pglaf.org - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. -To donate, please visit: http://pglaf.org/donate - - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic -works. - -Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm -concept of a library of electronic works that could be freely shared -with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project -Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. - - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. -unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily -keep eBooks in compliance with any particular paper edition. - - -Most people start at our Web site which has the main PG search facility: - - http://www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. diff --git a/old/42302-0.zip b/old/42302-0.zip Binary files differdeleted file mode 100644 index 088a5aa..0000000 --- a/old/42302-0.zip +++ /dev/null diff --git a/old/42302-8.txt b/old/42302-8.txt deleted file mode 100644 index c17eb63..0000000 --- a/old/42302-8.txt +++ /dev/null @@ -1,5167 +0,0 @@ -The Project Gutenberg EBook of Digters uit Suid-Afrika, by -Jan F. E. Celliers and J. D. du Toit and C. Louis Leipoldt and D. F. Malherbe - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org/license - - -Title: Digters uit Suid-Afrika - Bloemlesing uit die posie van die Twede Afrikaanse-Taalbeweging - -Author: Jan F. E. Celliers - J. D. du Toit - C. Louis Leipoldt - D. F. Malherbe - -Editor: E. C. Pienaar - -Release Date: March 10, 2013 [EBook #42302] - -Language: Afrikaans - -Character set encoding: ISO-8859-1 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DIGTERS UIT SUID-AFRIKA *** - - - - -Produced by Steffen Haugk - - - - -Digters uit Suid-Afrika. - -BLOEMLESING -UIT DIE POSIE VAN DIE -TWEDE AFRIKAANSE-TAALBEWEGING -DEUR -Dr. E. C. PIENAAR, -PROFESSOR AAN DIE UNIVERSITEIT VAN STELLENBOSCH. - -Vierde, vermeerderde druk. - -(Regte van herdruk voorbehou.) - -J. H. DE BUSSY, Beperk, -PRETORIA. -HOLL.-AFRIK. UITGEVERS-MIJ. v/h. J. DUSSEAU & Co., -KAAPSTAD -1922. - - - - -AAN DIE LESER. - - -Hierdie bloemlesing was aanvanklik bestem hoofsaaklik -vir Nederlandse lesers, en daarom van 'n inleiding in -Nederlands en 'n verklarende woordelys voorsien. As -sodanig is dit sedert sy eerste verskyning in 1917 -tweemaal herdruk geword. - -Aangesien die bundel egter van die aanvang af in -Suid-Afrika veel meer aftrek gevind het dan elders, en -ons letterkundige produksie sedert die tyd sodanig -toegeneem het dat die bundel in sy oorspronklike vorm -geen juiste beeld meer vertoon van die teenswoordige -stand van ons Afrikaanse verskuns nie, het ek dit -wenselik geag om die vierde druk nie alleen te hersien -en aan te vul nie, maar dit ook 'n suiwer Afrikaanse -stempel te verleen. Daarom val die oorspronklike -inleiding en woordverklaring hier weg, en word verder -al wat Nederlands was deur Afrikaans vervang. - -Sedert die tyd het daar ook van my hand 'n breedvoerige -studie verskyn oor die "Taal en Posie van die Twede -Afrikaanse-Taalbeweging", waarom ek dit oorbodig beskou -om hier 'n nuwe inleiding by te voeg. - -Hierdie vierde druk is dus meer dan 'n blote herdruk, -nie alleen omdat dit 'n uitgebreider en meer -oorsigtelike keuse bevat as die vorige drie nie, maar -ook omdat die oorspronklike keuse hier en daar gewysig -is volgens latere insigte. - -Verder word bo aan iedere bladsy die naam van die -bundel vermeld, waaraan die gedigte ontleen is. Die -spelling is konsekwent gemoderniseer-met 'n apologie -aan die digters wat nog hulle eie spelling volg! - -Ek vertrou dat die bundel in sy nuwe vorm nog beter aan -sy doel sal beantwoord as voorheen. - - _Die Saamsteller._ - -Stellenbosch, - Okt. 1921. - - - - -INHOUD. - - -JAN F. E. CELLIERS. - -Gebore 1865 op Wellington. In 1874 met die ossewa na -Pretoria, waar sy vader oprigter en eerste redakteur -geword het van "De Volkstem". Studie op Pretoria, -Stellenbosch, Wellington en Delft (1887-1890). -Landmeter, later staatsbibliotekaris op Pretoria -(1894-99). Op kommande tot die end. Na die Engelse -oorlog met gesin na Europa-letterkundige studie. In -1907 terug na Suid-Afrika. Medeoprigter van "Die -Brandwag"-taalpropaganda. Werksaam aan die Dept. van -Binnel. Sake, Pretoria. Sedert 1918 buitengewone -Professor op Stellenbosch. - -Die Vlakte -Die Ossewa -Trou -Die Laaste Aand -Die Brand -Die Kampsuster -Dis al -Afrikaner-troos -Klein Ondeug -'n Snaakse Vryery -Die Murasie -Aardgeeste -Dingaansdag -Stille werkers -Wag-hondjies -President Steyn -Komaan! -Ma en Pietjie - - -TOTIUS (Dr. J. D. DU TOIT). - -Gebore 1877 in die Prel. Seun van Ds. S. J. du TOIT, -die vader van die "Eerste Afrikaanse-Taalbeweging". -Studie in Daljosafat (Hugenote Gedenkskool), -Burgersdorp en Amsterdam. Na sy terugkeer predikant op -Potchefstroom (1903) en sedert 1911 Professor aan die -Teologiese Skool aldaar. - -Die lied van die ossewa -Vergewe en Vergeet -Die Os -Moselekatse -Die drie Kindertjies -Vegkop -Repos Ailleurs -'n Sprokie -Dit is Nag -Daar ruis 'n Lied -Stof -Die Sterretjie -Die oue Put -Oggendstond op 'n Boereplaas -Perdekraal-laer -Die Vierkleur is weer in gevaar - - -Dr. C. LOUIS LEIPOLDT. - -Gebore 1880 op Worcester. Sy vader predikant op -Clanwilliam, waar LEIPOLDT sy kinderjare deurgebring -het. Sedert 1897 medewerker aan "Het Dagblad", later -aan "The South African News". Oorlogskorrespondent van -verskillende buitelandse blaaie gedurende die Engelse -oorlog. Studie in die medisyne in Londen (1902-07). Na -groot reise deur Europa, Amerika, Wes- en Oos-Indi as -medikus gevestig in Londen. In 1914 terug na Suid- -Afrika en sedert die tyd mediese skool-inspekteur in -Transvaal. - -Slampamperliedjie -Oktobermaand -In Amsterdam -In die Konsentrasiekamp -Aan 'n Seepkissie -Die ou Blikkie -Japie -Die Verkleurmannetjie -Die Voortrekker se vaarwel -Die Vlakte -By Bloukrans -Wolraad Woltemade -Op my ou Ramkietjie -Insulinde -Aan Multatuli -Die Beste - - -Dr. D. F. MALHERBE. - -Gebore 1881 in Daljosafat (Prel). Skoolmaat van Totius -op die Hugenote Gedenkskool. Studie in die Lettere op -Stellenbosch, daarna in Freiburg (Duitsland). Na sy -terugkeer onderwyser op Carnarvon-taalpropaganda. -Sedert 1918 Professor in Afrikaans aan die Grey -Universiteitskollege op Bloemfontein. - -Die Lied van die Nagwind -Awendblik -Na die Droogte -Die Roosknoppie -O Lande vol Graan -Die See is vol van Ewigheid -Slaap - - -H. H. JOUBERT. - -Gebore 1874 op Murraysburg. Onderwyser. Sedert 1905 -prokureur-notaris op Middelburg (Transvaal). - -Die Trek Drakensberg af -Dingaan se Gesante doen rapport aan hom -Op die Laers aanswerwende Soeloe-hordes -Moeders Skat -Lente-oggend -Donderweer -Dageraad - - -Adv. C. J. LANGENHOVEN. - -Advokaat-joernalis op Oudtshoorn. Later lid van die -Kaapse Provinsiale Raad, waar hy in 1914 die erkenning -van Afrikaans as voertaal by die laer en middelbaar -onderwys bewerkstellig het. Daarna lid van die -Volksraad en tans van die Senaat. - -My onherroeplike Kinderdae -Besit en Gebruik -My eie-ek -Laster huldig, Roem beskuldig -Die Mot en die Kers -Aan die Renegaat -Die Openbaring van die Waarheid -Liefde's onsin -Die Stem van Suid-Afrika - - -EUGNE MARAIS. - -Advokaat-joernalis op Pretoria. Een van die voorlopers -van die nuwe Taalbeweging. - -Klaas Vakie -Winternag - - -Dr. A. D. KEET. - -Gebore 1888 op Alice. Studie in Kaapstad en Amsterdam. -In 1918 bevorder tot arts. Sedert 1920 as geneesheer -gevestig op Senekal. - -Amsterdam -Kinderlied -As saans -Awendmymering -Bekoorlik Kind -Probleem -Sneeu -Muskiete-jag -Slagvaardig -Dingaansdag -Die twee Boodskappers -Maar n Suid-Afrika - - -Dr. TH. WASSENAAR. - -Gebore 1892 op Middelburg (Transvaal). Sedert 1910 -student in die medisyne in Amsterdam. In 1918 bevorder -tot arts. Daarna as geneesheer gevestig op Lydenburg. - -See-sonnet -Bergtoppe -Op die Toring -Nag -Kennis en Gevoel -Diepte -Stille Vriende -Middaguur -Aandliedjie -Die Windjie -Aan Holland -Op die Dood van President STEYN -Die Slag by Bloedrivier - - -Adv. H. A. FAGAN. - -Gebore 1889. Studie op Stellenbosch en in Londen. In -1913 bevorder tot advokaat. Daarna onder-redakteur van -"De Burger". In 1920 Professor in Romeins-Hollandse -Reg aan die Stellenbosse Universiteit. Sedert 1921 as -advokaat gevestig in Kaapstad. - -Ouboeta -Op Knysna-strand -Soos die Windjie wat suis - - -Adv. F. VAN DEN HEEVER. - -Gebore 1894 op Heidelberg (Transvaal). Studie op Ermelo -en aan die T. U. K. (1914-16). Tans as advokaat -gevestig op Windhoek (Suidwes-Afrika). - -Rit-rympie -Wie in Glaashuise woon -"'n Speeltoneel" -In die Hoveld -Sondag-mre -Die Verhuising van CUPIDO - - -J. R. L. VAN BRUGGEN. - -Gebore 1895 op Johannesburg. Studie aldaar en aan die -T.U. K., waar hy in 1919 die M. A.-graad behaal het in -Ned. Lettere. Verdere studie in Amsterdam, waar hy in -1921 Doktoraal-eksamen in Filosofie afgel het. - -Die Koket -Lenteliedjie -'n Simpel Liedjie -Aan Generaal DE LA REY -Die Dood van die Ossewa -Heimwee - - - - -JAN F. E. CELLIERS. - - -DIE VLAKTE. - -Ek slaap in die rus van die eeue gesus, - ongesien, ongehoord, -en dof en loom in my sonnedroom, - ongewek, ongestoord. -Tot die yl-bloue bande van die ver-verre rande - skuif my breedte uit, -wyd-kringend aan die puur al-omwelwend asuur - wat my swyend omsluit. - -Jong aarde se stoot het my boesem ontbloot - bo die diep van die meer; -en volswanger van lewe 't oor waat're geswewe - die gees van die Heer. -Uit die woelende nag van haar jeugdige krag - brag die aarde voort -Lewitans-geslagte, geweldig van kragte-- - storm-ontruk aan haar skoot. -Diep in my gesteente berg ek hul gebeente-- - die geheim van hul lewe en lot; -maar gewek uit die sode herleef uit die dode, - na die ewig hernuwingsgebod, -die stof van d' verlede in vorme van d' hede, - in eindeloos kome en gaan; -wat die dood my vertrou 't, ek bewaar dit as goud, - en geen grein sal 'k verlore laat gaan. - -As die son oor my vloer in die mre kom loer - en die dou van my lippe kus, -dan kyk ek net stom met 'n glimlag om - en l maar weer stil in my rus. -Hoog bowe die kim op sy troon geklim, - is hy heer van lewe en dood; -na wil en luim geef hy, skraal of ruim, - verderf of lewensbrood. -Uit gloeiende sfeer brand hy wreed op my neer - tot my naaktheid kraak en skroei, -en my koorsige asem in bwende wasem - al hygend my bors ontvloei. -In sy skadetjie rond-om sy stam op die grond - staat 'n eensame doringboom, -soos die Stilte op haar troon, met dorings gekroon, - wat roerloos die eeue verdroom. -Geen drop vir die dors aan my stofdro bors: - my kinders[1] versmag en beswyk, -en die stowwe staan soos hul trek en gaan - om my skrale dis te ontwyk. - -Soos 'n vlokkie skuim uit die sfere se ruim - kom 'n wolkie aangesweef, -maar hy groei in die blou tot 'n stapelbou - van marmer wat krul en leef-- -kolossaal monument op sy swart fondament, - waar die bliksem in brul en beef. -En o, met my is die windjies bly: - hul spring uit die stof orent, -en wals en draai in dwarrelswaai - oor my vloer, van end tot end; -die gras skud hul wakker om same te jakker - tot hy opspring uit sy kooi, -en soos mane en sterde van jaende perde - sy stengels golf en gooi. -Met dof-sware plof, soos koels in die stof, - kom die eerste druppels neer, -tot dit ruis alom so deur die gebrom - en gekraak van die donderweer. -Met kloue vooruit om te gryp en buit - jaag 'n haelwolk langs verby, -soos 'n perde-kommande wat dreun oor die lande - vertrap en gsel hy-- -en sy lyke-kleed sien ek ver en breed - in die awendson gesprei. - -Stil in die duister l 'k so en luister - hoe die spruite gesels en lag; -maar bowe die pak van my wolkedak - het die maan al lank gewag: -nou breek en skeur hy 'n baan daardeur - om te deel in my vreug benede; -hy sprei die waas van sy romig-blou gaas-- - en ek lag so stil-tevrede. -Plek op plek, soos die wolke trek, - sweef die skaduwees onder mee, -soos eilande wyd oor die waat're verspreid - op die boesem van die grote see. -Met 'n afskeidskus gaat die maan ook ter rus - en ek wag op die daeraad-- -so skoon en so mooi soos 'n fris jong nooi - wat lag in haar bruidsgewaad. - -Oor die bulte se rug slaat die gloed in die lug - van brande wat ver-weg kwyn, -en doringbome fluister in die rooi skemerduister - van gevare wat kom of verdwyn. -Uit slote en plas, uit die geurende gras, - styg 'n danklied op ten hemel; -en dis net of ek hoor hoe die kriekies se koor - weergalm uit die sterre-gewemel, -waar wrelde gaan op hul stille baan - tot die ende van ruimte en tyd. -So, groots en klaar, staat Gods tempel daar, - wyd--in sy majesteit. - -[1] Die wilde bokke, wat in klompe wegtrek by groot droogte. - - -DIE OSSEWA. - -Die osse stap aan deur die stowwe, -geduldig, gedienstig, gedwee; -die jukke, al drukkend hul skowwe-- -hul dra dit getroos en tevree. - -En stille, al stuiwend en stampend, -kom stadig die wa agterna-- -die dowwe rooi stowwe, al dampend, -tersy op die windjie gedra. - -Die middagson brand op die koppe, -gebuk in hul beurende krag; -hul swaai heen en weer in die stroppe-- -en ver is die tog van die dag. - -Dit kraak deur die brekende brokke: -die opdraans is ver en is swaar; -dit knars in die knakkende knokke, -maar hul beur, en die vrag bring hul daar. - -So, stom tot die stond van hul sterwe, -blyf ieder 'n held van die daad-- -Hul bene, na swoege en swerwe, -l ver op die velde verlaat..... - - -TROU. - -Ek hou van 'n man wat sy man kan staan; -ek hou van 'n arm wat 'n slag kan slaan, - 'n oog wat nie wyk, - wat 'n bars kan kyk; -en 'n wil wat so vas soos 'n klipsteen staan! - -Vas soos 'n berg van grou graniet -op vaderlands-grond, sy hartsgebied, - aan haar getrou - soos aan kind en vrou, -en wat in haar ere ook syne siet. - -Ek hou van 'n man wat sy moeder eer -in die taal uit haar vrome mond geleer, - en die bastergeslag - in sy siel verag -wat, haar verstotend, hulself kleineer. - -Die oog wil ek sien wat 'n traan nog ween -vir 'n heldegeslag, in hul rus daarheen, - maar 'n blits van trou - in die traan van rou, -wat aan liefde weer gee, wat haar bron is ontleen. - -Vir my d' Afrikaner van durf en daad, -wat Mammon's eer en loon versmaad, - sy hoof en sy hand - vir sy volk en sy land -en 'n trap van sy voet vir laag verraad! - -O, ek hou van 'n man wat sy man kan staan; -ek hou van 'n daad wat soos donder slaan, - 'n oog wat nie wyk - wat 'n bars kan kyk; -en 'n wil wat so vas soos 'n klipsteen staan! - - -DIE LAASTE AAND. - - Nog nie na bed! - Wat 'n pret, wat 'n pret, - met jurkies aan - en voetjies bloot - so met Pappie te rol - en stoei en stoot! - -Ja, laat mag hul speel, het Mammie ges, -voor Pa hul vanaand in hul bedjie sal l. -Maar, verle soek Breggie by Mammetjie skuil, -vra soetjies aan haar waarom Paatjie tog huil? -Nog nooit by hul speul'tjies het hy dit gedoen-- -en so dikwels tot selfs die klein voetjies gesoen. - -* * * - -Wyd oor huis en velde -rus al lang die nag -as so by die bedjies -twee nog bid en wag, -wakend tot die mre-- -wrede skeidings-dag. -"Vader in U hoede -l ons hulle neer, -gee ons eendag, Vader, -aan mekander weer. -Wil, Vader, oor ons huisie waak, -dat leed nog honger dit genaak." - -Droom-verlore dotjies, -rustend naas mekaar, -hoor gebed nog klae, -weet van geen gevaar, -met n troos tevrede: -moeder is nog daar, -om die ogies moeg en vaak -met haar soentjies toe te maak. - -En na 'n diepe suggie -gaan die borsies teer -so in stille sluimer -stadig op en neer; -handjies sag en roserooi -bo die hofies opgegooi-- -reine handjies, sonde-leeg, -handjies waar geen las op weeg. - - -DIE BRAND. - -Dit is die winterwind wat waai, -al wenend deur die lange nag, -al wenend om die verre dag; -die twye swenk, die takke swaai-- -dit is die winterwind wat waai. - -Hy sleep die sug van eeue mee -uit dieptes van die diepe see, -en waar vergane skepe rus -op menig maan-gebleekte kus; -hy sing van lang vergete wee,-- -hy bring die sug van eeue mee. - -Hy kom oor velde ver en wyd, -oor grafte in hul eensaamheid, -waar moeders van hul sorge rus, -waar kindersnikkies is gesus-- -dit is die lied van d'eensaamheid, -hy kom oor velde ver en wyd. - -* * * - -"My ma, ek hoor van verre om -'n dreuning oor die velde kom!" -"Dit is die bome in die wind, -die wilgertakke kreun, my kind." - -"My ma, ek hoor my brakkie huil, -wat sou daar kruip, wat sou daar skuil?" -"My kind, die nag is koud en lang, -die diertjie is alleen en bang." - -"My ma, dit dreun al in die rond -soos perdehoewe op die grond; -my ma, wat lig daar soos 'n vuur -van buite op die kamer-muur? -My ma, daar brand die koring-miet!"-- -"My kind, die Heer Se wil geskied!" - -* * * - -Is daar 'n beul so woes en wreed -wat manne-eer en plig vergeet, -met onskuld en met swakheid lag -en uitdryf in die winternag? - -Is daar 'n hand wat nie ontsiet -die liefste wat Gods aarde bied, -die skoonste gawe uit Gods hand-- -die vaderhuis in die vaderland? - -Dis heilig grond, dis heilig grond, -die plekkie waar 'n wiegie stond -en waar 'n jonge moeder bly -haar kindjie se eerste skrede lei; - -waar sy die lippies, jong en teer, -hul eerst' gebedjie het geleer, -en waar sy lange nagte vaak -vol angs en kommer het gewaak. - -'n Stille vrede dra die plek -waar, om die witte tafel-dek, -die etens-ure so om haar -die blonde koppies het vergaar. - -En uit herinn'rings bly verlee, -vergange dae se soete wee, -berg elke hoekie so sy deel; -O wee, wie 'n hart die skat ontsteel! - -* * * - -Daar staat 'n moeder met haar kind -allenig in die winterwind-- -en niemand wat haar trane siet, -en niemand wat haar trooste bied. - -En wilde vlamme strooi dit wyd, -die vrug van lange lewensvlyt-- -in vonke deur die lug gesaai, -in vonke wat die wind verwaai. - -Haar kindjie aan haar bors gevou -beskut sy teen die winterkou-- -die trane wat sy swyend ween, -so op haar wang tot ys versteen. - -En winterwinde sing die lied -van eensaamheid en stil verdriet; -en sonder weerklank sterf die klag -op wye velde in die nag, -al sugtend deur die gras se saad-- -en verre is die daeraad. - -Die twyge swenk, die takke swaai, -dit is die winterwind wat waai.... - - -DIE KAMPSUSTER. - -Suster Anna, ek voel dis die dood wat kom: -slaat ope die tentdoek, na buitekant om, -dat my o vry oor die bulte gaan-- -Suster Anna, ek hoor 'n kerkklok slaan. - -Ek hoor hoe die kindertjies roep vir my; -van ons klompie moes ek nog die laaste bly. -Kom neem tog my hand, soos jy dikwels doet-- -ag, altyd was Suster vir ons so goed. - -My man, hy l ver langs Toegela-stroom af, -en niemand weet waar of hy rus in sy graf; -ag Suster, en neem nou die Heer nog vir my, -dan is Pieter allenig nog owergebly. - -Ek weet hy bly staan met sy roer in sy hand-- -ja, trou tot die dood, vir sy volk en sy land; -en mog dit so wees dat die Heer hom behoed, -so bring hom tog, Suster, sy moeder haar groet. - -En s vir hom, selfs op die donkere rand -het jy vrese nog bewing gevoel aan haar hand; -en dit was haar troos, dat haar Pieter sal hou -aan sy God en sy land, aan sy ere en trou. - -Die kindertjies, Breggie en Japie en Faan, -het Suster die een n die ander sien gaan; -en jy s daar 's 'n plekkie vir my nog gebly, -waar moeder kan rus aan klein Fanie se sy. - -Die ou huis se murasie staat swart en ontbloot, -waar almal so saam was om moeder haar skoot; -maar ver van die huis en verstrooi deur die land, -rus almal tog saam in die Here se hand. - -Oor die velde kruip saggies die awend se grou; -maar Suster, ek sien nog die hemel se blou. -Daar rol 'n gedreun oor die bulte aan-- -Suster Anna,--ek hoor 'n kerkklok slaan!... - - -DIS AL. - -Dis die blond, -dis die blou: -dis die veld, -dis die lug; -en 'n vol draai bowe -in ensame vlug-- - dis al. - -Dis 'n balling, gekom -oor die oseaan, -dis 'n graf in die gras, -dis 'n vallende traan-- - dis al. - - -AFRIKANER-TROOS. -(Histories.) - -So eenkeer elke sestien jaar - kom daar 'n tyd--jul weet dit wel-- -dat al die sterre, hot en haar, - soos vuurwerk deur die hemel snel. - -So was ek eenkeer op die pad-- - dis lange jare al verby; -ek kom die aand op Seekoegat-- - daar gee hul toe 'n bed vir my. - -En kyk, daar kom toe in die nag - so'n sterre-ren op ons neer; -geen mens had aan so wat gedag-- - en dat dit erg was, kan ek sweer. - -Die hele huis raak in rumoer, - die honde blaf, die hoenders kraai; -maar, moeg van heeldag ry en roer, - slaap ek so deur die heel lawaai. - -Daar voel ek iemand stoot my aan. - Ek roep: "Wie's daar?" en draai my kop, -Die goeie tante sien ek staan, - en saggies s sy: "Neef, staat op," - -Ek sien sy lyk so bleek en naar; - dus vra ek gou: "Wat skort d'r aan?" -Sy s: "Die laaste dag is daar, - en netnou sal die wr'ld vergaan. - -Kom sit by ons daar binne nou-- - ag neef, hoe kan j'aan slaap nog dink? -Ons tyd is kort, kom laat ek jou - tog eers 'n koppie koffie skink!" - - -KLEIN ONDEUG. - -Klein ondeug, moeders sorg en skat, - haar lus, haar las, haar vreug-- -hy vroetel hier, hy snuffel daar, -hy pluk die hele huis deurmekaar-- - keer voor daar!--liewe deug! - -Te laat! Daar gaat die koppie al, - en stukkend op die vloer. -Knor jy hom, jy kry knor terug, -of nydig smyt hy 'm op sy rug - en trappel fluks tamboer. - -Hy 's kort-kort by die waterbak, - al jaag jy hom elke maal: -jou Sondagstewels kry hul bad; -dan is dit weer die arme kat - wat jy daar uit moet haal. - -Al trippe-trap die mure langs - kan jy sy stappies hoor; -hy 's weg en stil nou, soos 'n muis-- -maar glo my nou's dit glad nie pluis: - kom, hier is al sy spoor. - -Daar het jy 't al, die muurpapier - in repe afgetrek, -geskeur in stukkies, klein en kort, -die inkpot daarop uitgestort - en hy--n swarte vlek! - -Daar val meteens die solderleer, - ja, soos 'n donderslag! -Ons loop te hulp met grootste haas-- -daar sit die kleine vent daarnaas - en skater soos hy lag! - -Dis brabbel-praat, dis woel en val, - van smrens vroeg tot laat; -dis koppie stamp, en huil en lag -so twintig male elke dag, - tot basie kooi-toe gaat. - -Die laaste soentjie is van haar - wat sorg nog las ooit heug. -Met mond en pootjies skoon gewas, -slaap nou klein ondeug--moeders las, - haar skat, haar sorg, haar vreug. - - -'N SNAAKSE VRYERY. - -As tweetjies met mekaar wil vry, -is 't beter om jou ver te hou-- -nie waar, wat raak dit jou of my -as tweetjies met mekaar wil vry? -Net van n snaakse vryery -wil ek die storie jul ontvou. -As tweetjies met mekaar wil vry, -is 't beter om jou ver te hou! - -'n Flukse nooi was Hannie Waal, -en Japie Brink het daar gedraai-- -die ogies blou, die lokkies vaal-- -'a flukse nooi was Hannie Waal. -Maar of nou Japie dit sou haal-- -dit was maar moeilik om te raai. -'n Flukse nooi was Hannie Waal, -en Japie Brink het daar gedraai. - -En Sondag by die kerk se deur-- -moe' nou nie dink dit was 'n plan nie-- -het so 'n kleine iets gebeur-- -n Sondag by die kerk se deur. -Die kerk was vol, hul druk en beur, -en so kom ek net agter Hannie-- -n Sondag by die kerk se deur-- -moe' nou nie dink dit was 'n plan nie! - -Haar boek het uit haar hand gegly, -toe sy so uitstap op die treetjie; -ek _moes_ dit optel, 'k was daarby-- -haar boek het uit haar hand gegly. -"Baie dankie, neef," s sy vir my, -en 'k sien sy kleur so'n kleine beetjie. -Haar boek het uit haar hand gegly, -toe sy so uitstap op die treetjie. - -En onder by die muur se draai-- -dalk het ek my dit maar verbeel-- -kyk sy nog om 'n slaggie, raai-- -daar onder by die muur se draai. -Beskou jy dit as trou verraai? -Die kykie het ek tog nie gesteel! -Ja, onder by die muur se draai-- -dalk het ek my dit maar verbeel! - -Wel, ek het kennis toe gemaak-- -die hoe of waar kom nie op aan nie; -toe loop ek daar vir Japie raak, -nadat ek kennis had gemaak. -Hul sit toe saam amandels kraak, -die eerste awend, hy en Hannie, -nadat ek kennis had gemaak-- -die hoe of waar kom nie op aan nie. - -Jaap kry 'n tweeling in die dop, -en n daarvan gee hy aan haar; -die ander eet hy selwe op-- -Jaap kry 'n tweeling in die dop. -Was dit nou glips of wou sy fop? -Want uit haar handjie val dit daar. -Jaap kry 'n tweeling in die dop, -en n daarvan gee hy aan haar. - -Sy 's op haar knie voor die stoel-- -dat ek moes help, nie meer as plig nie! -Die amandelpitjie was ons doel-- -sy 's op haar knie voor die stoel. -Dat ek haar handjies raak moes voel, -kan jul begryp: daar was geen lig nie! -Sy 's op haar knie voor die stoel-- -dat ek moes help, nie meer as plig nie! - -En Japie dink: "Wat sou gebeur het?" -nou sy die pitjie had gekry. -Ons merk dat sy so'n rooie kleur het, -en Japie dink: "Wat sou gebeur het?" -"Dis duis'ling wat ek altyddeur het -as ek gebuk het," s toe sy! -Ja, Japie dag: "Wat sou gebeur het?" -toe sy die pitjie had gekry. - -Die helfte byt sy af vir haar, -en helfte l sy op haar handjie: -"D, neef! Jy het help soek, nie waar?"-- -Die helfte byt sy af vir haar, -en op my halfie sien ek daar -die kerfie van 'n witte tandjie! -Die helfte byt sy af vir haar, -en helfte l sy op haar handjie. - -Dat dit gesmaak het, moet ek s, -al was my deeltjie maar 'n kwartjie: -'n _kleine_ loon moes ek tog h-- -dat dit gesmaak het, moet ek s, -al sien ek Jaap so stil oorl: -"Daar gaan 'n stukkie van haar hartjie." -Dit het gesmaak, ek moet dit s, -al was my deeltjie maar 'n kwartjie. - -Of dit by 'n kwartjie het gebly? -Dit raak jul niks nie, wel beskou, -of ander mens se vryery -nou by 'n kwartjie het gebly; -want as daar tweetjies is wat vry, -is 't beter om jou ver te hou. -Of dit by 'n kwartjie het gebly? -Dit raak jul niks nie, wel beskou! - - -DIE MURASIE. - -By staande waat're klaag my siele wee-- -By stille waat're in die skemer-uur, -In drywend vuil gedam, en lang ontdaan -van sorgers hand, so treur die stille stroom; -en dampend skuif 'n walm soos lyke-kleed -die soppig-gryse vlak van die water langs. -In swart gegrif op wester-koperkwyne -staan blad en twyg in roerelose rou. -Geen lag of voetstap op die tuinpad meer, -waarbowe kruin teen kruin in droefheid leun, -deur vreemde hand beroof van somerweelde -en wenend dro blaartjies, n vir n. - -En naby l die ou murasie daar, -met dode-o starend in die wes-- -geen ruit wat blink in vriend'lik awendglore, -geen hand wat sawends daar die luike sluit, -geen warme gloed deur vensterspleet of deur: -die koue nagwind dwaal deur holle sale -en roer die flenters van die muurpapier. -En waar die tafel was met awendspyse -of rusbed, sag gesprei, aan kamerwand, -daar loer die maan die naakte mure ower, -daar l die naakte balk 'n skaad'wee-band. -Geen fyne hand wat frisse teue skink -aan hange-slepend loof langs stoep en raam. -In stof van verre stede sien ek sleep -die blomme hier in vredehof geteel.... -Verby, vergaan! Of mag die hoop nog lewe, -of tref die laaste vonnis nou nog nie? - - -AARDGEESTE. - -Daar kom hul aangetreed - tot slagting wreed, - bespied, - bekruip, - beloer, - besluip -mekaar, tot moord gereed. - Ei, daar blits - 'n bliksemflits! - Nog een! Nog een! - Dit knal, dit bars, - dit knor, dit knars, -knett'rend kraak die kleingeweer! - Kranse herhaal - die woeste kabaal-- - soos donderweer! - Koels, kartetse - fluit en gons, - beuk en bons, -morsel die rotse tot spattend gruis! - Dampe staan, - waar die bomme slaan, -vore ploend met hels gedruis! - -* * * - -Vaarlands grond drink die bloed -nog vol vryheid se gloed - lou uit die wonde. -Menig sterwende sug -dra 'n groet deur die lug -bo die wapengerug-- - ver in die ronde. - -O, die lippe wat bleek -om 'n waterdronk smeek-- - wonde wat brande. -Ongehoord, ongeag -menig kermende klag, -waar die woelende slag - dreun oor die rande. - -En in eensame nag -staan die sterre se wag-- - stil en van verre, -oor die helde se skaar -tot hul ruste vergaar, -onbelas, onbeswaar-- - veilig gebre.... - - -DINGAANSDAG. - -Ster-nag omsluit die laer-- -onder die kleine skaar -by die lanternlig daar, - stilte en vrede.... -Sterk is die stem en skoon, -smekend om hulpbetoon, -wat tot die Vadertroon - klim in gebede. - -Mre-lig, -roepings-plig - daag vir die helde, -Vader, die taak is swaar, -klein en verloor die laer - in die groot velde. - -Woes-singend, -aanstuiwend, -dans-springend, -pluimwuiwend, - kom die barbare-- -driemaal tien-duisendtal, -dond'rend hul voete-val, - storm hulle skare! - -Afrika, -Afrika, - was 't jou gegwe, -vr en vooruit te skou -wat in die stryd vir jou -hier was te breek of bou-- - jy had gebwe! - -Kalm-in-daad, -wreld-verlaat, - wreld-vergete, -sterk in die Heer se krag -staan hul die storm te wag-- - oormag-oormete. - -Reguit en raak-sekuur -blits uit die tentwa-muur -driemaal die Boere-vuur, - kraak hulle roere, -maaiend die horde om-- -drie-male, al wat kom-- -kyk, tot die swarte drom - wyk vir die Boere! - -Dingaan-slag, -wonder-dag, - jy het bevestig -al wat 'n nasie bou, -al wat 'n taal behou. -Ere die helde-skaar! -Klein was die klompie daar: - vier-honderd-sestig! - -Afrika, -Afrika, - eer hul gedagtenis! -En as jou vryheids-dag -eens oor jou velde lag, -weet wie te danke is-- - eer hul gedagtenis! - - -STILLE WERKERS. - -Oubaas sit oordwars op ou Geduld. -Met nek omlaag, en o op die grond, -so dra hy oubaas huistoe, stap vir stap. - -Oubaas pof 'n rokie uit sy pyp, -so nou en dan, teen rooi van awendlug, -en praat 'n woordjie met sy goeie ou maat. -Daar 's goudlig in sy baard; en d'aandson gee -d'ou perd 'n laaste rapsie oor sy kruis. - -En stil is hul oor dagtaak afgedaan, -en stil sal hulle mre weer begin-- -tot eendag ook oor hul die velde swyg. - - -WAG-HONDJIES. - -Ek is hier, en ma is hier, -ons twee l op baas se baadjie. - Wie is jy? - Kom, loop verby! -Anders word ons knor 'n daadjie-- - kry jou bene dalk 'n hap, -kry jou broekspyp dalk 'n gaatjie! - Mooipraat? Nee, ons ken jou nie. - Weg jou hand, en raak ons nie! - -"Oppas!" het die baas ges, -"tot ek weer kom, hier bly l!" -Op ons pootjies l ons kop, -maar ons hou jou darem dop, -toe-oog slaap ons op die baadjie, -maar ons loer nog deur 'n gaatjie-- - n oor plat, en n oor op, - pas-op! - - -PRESIDENT STEYN.[1] -(oorl. 28 Nov. 1916). - -Dis skoon vir 'n held om te val -aan die voete van wie hy gedien het, - skoon vir sy skeidende gees - dat moeders die laaste mog wees -wat sy sterwende oog gesien het. - -Maak hom 'n graf op die grond - wat sy liefde gewy en geseen het: -dis skoon vir 'n held om te rus - aan die voete van wie hy beween het. - -[1] Pres. STEYN is deur 'n beroerte getref, terwyl hy besig was om 'n kongres -van die "Oranje-Vrouevereniging" op Bloemfontein toe te spreek. Hy is begrawe aan -die voet van die Vrouemonument, wat deur hom tot stand gekom het. - - -KOMAAN! - - Wees sterk! -Daar 's 'n nasie te lei, -daar 's 'n stryd te stry, - daar 's werk! -Daar 's nie na guns of eer te kyk, -daar 's nie na links of regs te wyk, -daar 's net te swyg en aan te stryk-- - Komaan! - - Wees trou! -Daar 's 'n volk te leer -om homself te eer, - te bou; -om God, om God alleen te vrees, -aan aard en taal getrou te wees, -gesond en waar van hart en gees-- - Komaan! - - Wees fier -op 'n voorgeslag waard -in wil en daad - gespier! -Hul lewensweg het ons gewys -om trou te wees aan waarheids eis. -Wie laak mag laak, wie prys mag prys-- - Komaan! - - -MA EN PIETJIE. - -Dis moeder Makou en haar kleine Piet. -As jy nader kom, dat sy dit siet, -dan lig sy haar kop en kyk vir jou -asof sy vra: "Wat is dit nou? -Wil jy Pietjie h, wil jy Pietjie steel-- -my liewe klein bolletjie goud-ferweel?" - -En sy s met haar omdraai en skuddend haar stert: -"Nee, die hele wreld is Pietjie nie werd! -Kom, ons loop." En hy volg haar in trippeldraf klein -op sy sagte voetjies van geel satyn. - -As sy waak, sit hy slaap, onbewus van haar angs, -of hy trippel rond op 'n goggatjies-vangs, -pik mis en te laat na 'n motjie wat vlug, -en struikel onhandig en val op sy rug. - -Die wreld daarbuite mag staan of mag val, -ons erf is, vir Pietjie en Ma, die heelal, -want Ma het vir Pietjie en Piet het vir Ma,-- -daar 's niks wat hul meer van hul daggie vra -dan, totdat hul daggie word opges, -net lief te h, net lief te h. - - - - -TOTIUS -(Dr. J. D. DU TOIT). - - -DIE LIED VAN DIE OSSEWA. - - Er is het geklap der zweep, en het - gehuil van het bulderen der raderen. - Nah. 3:2. - -Hoor hoe sing ek my lied as die osse so stap -langs die wyd-ope veld, waar die voorslag-punt klap, -waar 'n wonder van stilte my alkant omsweef -as ek rustloos-alleen langs my grootpad bly streef; -ja daar vr in die veld, dr word ek gehoor, -waar g'n straatklank my klinkende stem kom verstoor; -en ek sing met geweldige kiem my geluid -oor die luistrende vlak van die graslaagtes uit. - -Op my lied was die bruigom so wonderlik trots -as my wiele wegrammel oor kliprug en rots; -as die seekoeivel-sweep, wat die rooispan bestryk, -in sy hande verrys om na vore te kyk; -of straks skielik weer daal, op my welvaart bedag, -om die veld te deurdreun met 'n knallende slag, -waar die osse van beef en my wiele van raas, -wyl die bruigom meteen op die kettingtou blaas. -Ons drieklank, verenig in innige band, -was die skone gesang in die trekker se land, -toe ons saam het getrek, die land in gesig, -waar ek, troue gesl, hom sy taak sou verlig. - -Voor 'n wiel het kon rol in die wreld nog wild, -het my klank die gebrul van die leeue gestild; -en ek het al gejubel met vorstelike lied -toe g'n pad was gebaan in die woeste verskiet. -Toe g'n huis nog die trekker se kroos kon beskut, -was my tent vir die kleintjies 'n veilige hut, -wat by nagtelike tog met gewieg en gesus -hulle sag het laat sluimer in salige rus. - -Ja ek het met die trekker my singend verbly, -of in rampe met klaagtoon sy psalm begely. -In die stryd met Dingaan, as sy siel werd geskeur, -het my troostende stem weer sy moed opgebeur, -en ek het uit die dieptes hom weer uitgevoer -na geweste van rus vir die swerwende boer. - -Maar nou val weer my lot in 'n dag van veel kwaad, -want die trekker se seun het sy plaas moet verlaat, -en ek, arme, nog lewend, het agtergebly -om weer saam met sy vrou en sy kinders te ly. -Maar my stem is nou hees en my klank is verdof -na die jare van worstling met sonbrand en stof, -en my kranke geluid word weemoedig gesmoor -deur 'n nare geklaag uit my tentjie gehoor. - -Want ek rol, ek en honderde waens met my, -na die plek waar die vrouens en kinders gaan ly. - - -VERGEWE EN VERGEET. - - Dat gij niet vergeet de dingen die - uwe ogen gezien hebben. - Deut. 4:9. - -Daar het 'n doringboompie -vlak by die pad gestaan, -waar lange ossespanne -met sware vragte gaan. - -En eendag kom daarlanges -'n ossewa verby, -wat met sy sware wiele -dwars-oor die boompie ry. - -"Jy het mos doringstruikie, -my ander dag gekrap; -en daarom het my wiele -jou kroontjie plat getrap." - -Die ossewa verdwyn weer -agter 'n heuweltop, -en langsaam buig die boompie -sy stammetjie weer op. - -Sy skoonheid was geskonde; -sy bassies was geskeur; -op een plek was die stammetjie -so amper middeldeur. - -Maar tog het daardie boompie -weer stadig reggekom, -want oor sy wonde druppel -die salf van eie gom. - -Ook het die loop van jare -die wonde weggewis-- -net een plek bly 'n teken, -wat onuitwisbaar is. - -Die wonde word gesond weer -as jare kom en gaan, -maar daardie merk word groter -en groei maar aldeur aan. - - -DIE OS. - -Hoe rustig stap hy aan -die edel jukgediert! -hoe waggel hy die kop -met horings swaar gesierd -en stewig ingestrop! - -Hoe rustig stap hy aan -so sonder tuiggetooi, -met matte dowwe plof; -sy vel trek plooi op plooi -rondom die bre skof. - -So stap hy rustig aan -vol kalme majesteit -en ongesmukte prag-- -beeld van stilswyendheid -n selfbewuste krag. - -Steeds stap hy rustig aan -met rustelose drang, -by kou en sonnegloed; -maar snags versnel sy gang -om dagversuim te boet. - -Nog stap hy rustig aan -as dae kommervol -laat bleek en krul sy gras; -hy skeer die hardste pol -en suip die modderplas. - -Stap, stap dan rustig aan -en deel die trekkerslot; -die skaarste en owervloed, -daar in die land, waar God -ook is vir osse goed! - - -MOSELEKATSE. - -Manestraal aan troeb'le trans; -rond die vure glimmerglans; -kaffers nes in dodedans - om die vlamme; - -windgewiegeld, tak en blaar -wenk met spokerig gebaar, -skaduwees nes skimme waar - om die stamme. - -Wild gebruis van bometop; -dansgedreun en skildgeklop; -vuurgeglim van onder-op-- - hel-tafrele!.... - -Vlammend rys sy speer oplaas! -Stiller word die krygsgeraas. -Nagwind waai met breed geblaas - sy bevele: - -"Hoor die seun van Matchobaan! -Ha! die witman kom weer aan! -Tweemaal het hy ons verslaan, - maar nie weer nie. - -"Lewend afgeslag is hul, -ha! die swarte en witte bul; -maar die witte, ha! hy brul - nou nie meer nie. - -"Dans dan by die nuwe maan! -Sing die seun van Matchobaan! -Slag nou van die voorpoot aan-- - vette beeste! - -"Slag die offerbeeste hier; -gooi hul in die groot rivier -met die pronkkalbasse bier-- - vir die geeste! - - -"Laat die dokter uit jul drom -wys deur wie die onheil kom -oor die Matabeledom-- - laat hom braaie. - -"Vang die slagos uit die trop, -lewend vlek sy skouertop, -sny dit, ha! in toutjies op; - laat dit swaaie - -"langsaam in die bitter rook, -byt 'n stuk af van die strook -drink die bitter asstof ook-- - en wees manne! - -"Wag jul more vir die lis -wat die krag van witman is; -laat jul van jul erfenis - nie verbanne. - -"Ons was hier al van begin, -en die witman sal nie win; -eenmaal gaan sy tyd weer in - van verdwyne; - -"eenmaal dryf ons hul weer weg! -Ha! die land word skoon geveg, -en die kaffer sal sy reg - sien verskyne. - -"Eet en drink nou mond tot mond, -dans en spring nou in die rond, -tot die maan raak aan die grond - met haar sterre!" - -* * * - -So verklink sy oorlogswoord; -danse, brulle word gehoord; -ja, 'n volle hel-akkoord - dreun van verre. - - -DIE DRIE KINDERTJIES.[1] - -Waar die spruitjie 'n lief geluidjie -murmel langs die groene soom, -en besye weggeleie, -watertjies in plassies droom-- - -Skep ses handjies van die kantjies -moddergrondjies, swart en vet; -en hul brei die, tot hul klei die -beeld van wa en ossies het. - -'n Swarte sware kring barbare, -toegeskote vlie snel, -kyk nou vrindlik by so'n minlik -en verteedrend kinderspel. - -"Moenie breek nie!... Moenie steek nie! -Kyk hulle speel nes kaffertjies!" -En hy keer hulle, en hy weer hulle -met sy bloedbedrupte spies. - -Hulpontvalle, roep hul alle; -dog.... die laer is uitgemoor! -En hul kerme om ontferme -word steeds verderweg gehoor. - -"Hulle lewe.... maar verdrewe -noordwaarts!" klink dit agterna. -Perderuiters het die buiters -haastig agterna geja. - -"Niks kon vinde!"... Net die winde -waai op plekkies droewig rond; -en klein beentjies, tussen steentjies -weggebleek, bedek die grond. - -[1] By die Liebenbergs-moord is drie Boerekinders deur Moselekatse se kaffers -meegevoer. -Potgieter het later 'n vergeefse poging gedoen om hulle terug te vind. - - -VEGKOP.[1] - -Bleek blink die seile vr teen die hang, -swart kom die kaffers met driftige drang, -bewend omhoog rys gebed en gesang-- - o so bang! - -Donkre gevaartes dondrend temet, -blitsende flitse van pyle gewet, -borend na bowe die skietgebed: - Here red! - -Hoor die gebruis teen die wawiel aan! -Hoor die geklots oor die seile slaan! -Sug van vertwyfling die boesem ontgaan: - Heer, dis gedaan! - -* * * - -Vas l die roer in die trekker se hand, -fluks hou sy vrou aan sy syde stand, -weg vlug Kalipi weer na sy land-- - vr oor die rand! - -Swart l die kaffers: blom van die heir; -"Samel by hope die vyand se speer! -God het geseen man en geweer! - Sink dan terneer! - Hom sy die eer!" - -[1] In Oktober 1836 het SAREL CILLIERS met 40 man 'n aanval van 5000 Matabeles -op die treklaer by Vegkop (Vrystaat) afgeslaan. - - -REPOS AILLEURS. -(Die rus is elders). - -In die eensame veld -staan 'n tentjie klein, -en daarnaas in die skeemring -skuif die ligtende trein; -ek sien in die tentjie, -deur die ope gordyn, -'n tafel met bordjies -en glasies fyn, -wat sag in die lig -van 'n kersie skyn; -en ek dag: "was ek net -in die tentjie klein-- -_ek sou tog, o so gelukkig, syn_". - -Naas die eensame tent -staan 'n meisie klein -in stomme bewondering -vir die ligtende trein; -sy sien my geniet -my glansende wyn -en kostlike maal -by elektriese skyn; -en ek raai die gedagte -van die meisie klein: -"og, was ek maar net -in die vrolike trein, -_ek sou tog, o so gelukkig_, syn". - - -'N SPROKIE. - -Ek ken 'n mooi klein sprokie -wat so na waarheid klink-- -dis dat die tortel altyd -sy water troewel drink. - -Kom hy by helder plassies, -dan sal hy drinkend neig -as eers, na sagte roering, -die modderwolkies styg. - -Drom sing hy so droewig -van donker volleed; -drom tooi hy hom stemmig -met dowwe verekleed. - -So is daar sombre siele -waar hy my aan laat dink, -wat, soos die tortel, troewel -die lewenswater drink: - -Vir alle lewensliefheid, -vir vreugdesang bevrees, -drink hulle geen genoens-- -of dit moet troewel wees! - - -DIT IS NAG. - -Dit is nag, stille nag, -en 'n moeder hou wag, -waar 'n kindjie teer l te sterf-- -net 'n flou-floue sug -in die ruim-ruime lug, -en 'n sieltjie het weggeswerf. - -En agter die huis -vlieg met woeste gedruis -die snorkende spoortrein verby; -en die nag die dreun -van sy wilde gesteun, -soos hy voort op die ysters gly. - -O die tedere krag -van 'n kind, wat so sag -en so stil weer die wreld ontstyg; -O die moeder alleen -in haar bitter geween, -as die nag op haar smeekstem swyg! - -O die woeste geweld -van die trein oor die veld, -waar die moeder allenig treur; -die hemel en aard -weergalm van sy vaart, -wat die wreld in twe skeur. - - -DAAR RUIS 'N LIED. - -Daar ruis 'n lied van lang verlee, - en stemme singend kom van ver; -en immer ruis my siele mee -met stemmelied van lang verlee-- - uit d' eeue her. - -Daar ruis 'n lied van lang verlee - wanneer die wind so sag verrys; -en immer, buigend na benee, -die bometop sing klaaglik mee - eenselfde wys. - -Daar ruis 'n lied van lang verlee - in d' oseaan se maatgesang; -en immer ruis die skulpies mee -met d'eeuelied van grote see-- - diep opgevang. - -Og, kon ek sing van lang verlee - gelyk die skulpies so getrou, -wat opgegaar, nog kleinlik gee -die weerklank van 'n wreldsee-- - by d' oor gehou. - -Og, kon ek sing van lang verlee - gelyk die dentak hoog in top, -wat daar sy naaldjies klein-verbree, -opdat die wind sy oue wee - kan klaag daarop! - -O, kom tot my uit lang verlee, - sangstemme, kom uit droomgebied, -deurruis my siel soos awendbee -van westewind, soos verre see - se golwelied! - - -STOF. - -Die luie stof. Hul het geen voete, want -net waar ek kom, daar leg -hul al maar in my weg. - Of kom my voet hul te naby - dan skuif party - net effentjies op sy. - -'n Rusbed vind hul oweral -om lomerig op neer te val. -Grassprietjie is hul nie te smal, -wat langs die grootpad staan. - Die grootpad weer is nie te breed; - kerksolder nie te eensaam, of - die toringdak te hoog gemeet. - -Hul l so rustig op die skoen -van werkman, hard en uit fatsoen -getrek al en verslyt-- - so rustig soos - in perlemoer van dames-oor, - of op haar blanke hals. - -Net rendruppels laat vir hul -haastig op luie rusbed krul, -nes wurms langs die grond. - Maar as die son se gloed hul vat, - l hul weer reguit en - gee vir geen wawiel pad. - -Daar kom hul aan--dieselfde stof! -Die lug is vuil, die son is dof. -Dit lyk wel wonder-baie of - die wreld wil vergaan-- - so kom hul aan! - -Soos 'n bende ruiters, stoer en straf; -Soos 'n kommande op stywe draf, -ry hul verward die grootpad af. - Hul trek hom vol, sy lengte langs, - versprei omheen wildheid en angs - en al na vorentoe. - -Die vrouens ruk die deur op slot; -die manne vlug op hoog gebod, - reusbome wals soos skimme rond - en wyk, met huise in verbond, - na ongewisse newelgrond-- - en dit is of stof alleen bestaan! - -Stof en sy agterryer, Wind, -wat op sy hakke jaag geswind, -hul twee die dryf, van woede blind, - stormenderhand, -die lug en landskap uit verband! - - -DIE STERRETJIE. - -Goei nawend my sterretjie - met jou vrindelike groet; -jou weer te sien skitter - doen my harte so goed! -Ek staan net maar op - van my lampe-liggie, -en daar kyk ek verras - in jou kindergesiggie. - -My kleintjies l binne - in hul droompies al: -ek was bang dat die ryp - in hul ogies sou val. -Met wangetjies rond - l die slapende bloedjies -glimlaggend te droom - van hul spelegoedjies. - -En jy speel maar hierbuite - in die winternag! -En kom my nog te - met jou olike lag! -Jy weet van geen nag, - geen koue of vrese,- -klein ligtende, laggende, - klein hemelse wese! - -Jy speel in die nag - om die aard te verbly; -in my donkere berowing - kom jy laggend tot my. -En is dit my netnou hierbuite te koud, - dan vlug ek geswind weer na binne; -maar jy bly, ongesien, nog skitter daarbo - aan die ho, hemelse tinne! - - -DIE OUE PUT. - -Ginds op 'n knoppie, wydgele, -ver van die woelige werf en we, - armoedig l en skaars beskut, - in middagslaap, die oue put. - -Geen vol laat sy lied daar klinke, -geen doringboom sy skadu sinke - op leiklip-brokkies, wat l braai - in middaggloed se ligte laai. - -Verwaarlosing se ongenade -spreek uit die stukke pale en drade, - waarbinne staan 'n slingerwiel: -die toegang tot 'n diepe siel; - -tot swyggeheim wat waterwelle -straks aan die velde sal vertelle, - as sag 'n windjie hul ontwek, - voordat die kuddes bronwaarts trek. - -Intusse daal van hemeltinne, -deur sombre skemering daarbinne, - 'n langgespanne silwerdraad -wat afglans op haar stil gelaat. - -'n Wyle, en 't is al verlede-- -'n klippie duikel na benede... - Waar kom die wekkertjie vandaan?... - Het d'awendkoeltjie dit gedaan?... - -'n Wyle, en 't is al ontroering, -en al te wrede rus-ontvoering; - want ope slaan die deksel wat - ontsluit geheel haar koele skat. - -Sy hoor naby en nog van verre -haar skapies dorstig aan kom blerre; - sy open mild haar waterfles - om al wat bler die dors te les. - -Dit put maar en sy gee maar immer, -dit put maar en sy weier nimmer; - gelyk 'n moeder, so opreg, - gee sy haar laaste druppel weg! - -Straks gaan die skapies almal hene -en is die putters weer verdwene, - en niemand dink dan langer om - haar so vervalle heiligdom. - -Haar lewe is soos die moederlewe: -by ondank immer bly te gewe; - maar 'k hoor as hul is heengegaan, - diep-onder tap... 'n watertraan! - - -OGGENDSTOND OP 'N BOEREPLAAS. - -O, die oggendstond op 'n boereplaas! -Daar trek al op die eerste rook. -Hul het gistraand die vraag beslis, -wie of se beurt dit mre is -om ketel te kook. - -Die mrester het opgegaan; -daarbinne roer al een; -daarbuite bly die rokie draai, -omdat daar nou geen windjie waai -deur vroe mrewreld heen. - -Die haan het op sy beul geblaas; -hy spring al van sy tak; -'n mens sal s dat hy die baas -(so stap hy) is van werf en plaas, -en die transport dra in sy sak. - -Hom volg sy vrind, die kallekoen, -'n oue towenaar: -hy worstel met sy slange, wat -hy nukrig teken in die pad -se stof, met duister vlerkgebaar. - -Die kraalvee is al moeg gel; -hul rek die stramme lywe uit. -Daar kom die kaffer ook al aan, -wat koulik oor die douveld gaan -en eers die kalwerhok ontsluit. - -Sy emmer ruis van pure musiek, -so vloei dit nou uit volle speen; -musiek ook vir die kalfie als -hy kort-kort om sy moeder wals -op nog onvaste horrelbeen. - -Maar kyk hoe staan die osse met -groot o na die hek te tuur, -totdat die sware hinderpaal -word uit die mikstok uitgehaal, -waaraan hul saans hul lywe skuur. - -Die son gaan op, die vee verdwyn. -Net in die onverstoorbre vert' -'n osse-span stap voor die ploeg, -en agteraan die man wat swoeg -by 'n rukkerige stert. - -Die mre smelt weer met die dou, -die vrede alleen bly soos dit was. -Net 'n hen spring van haar eiers af -met groot geraas, en die brakhond blaf -vir die enkele kuiergas. - - -PERDEKRAAL-LAER. - -Die nag is heen, die mre is grys: -'n plaat van tente en waens wys, -waar Perdekraal se steenhoop rys - teen ho hange. -Daar staan hul aan die grond gepnd, -die geweltjies so mooi orent-- -die eie maaksels, tent aan tent, - in suiwre range. - -O Trekkersvolk, my hart ontgloei! -Ek sien hoe jul die vreemde boei -verbreek het en het uitgebloei - tot eie nasie. -Nie net 'n eie vaderland, -nie net 'n eie vlag geplant, -maar alles maak van eie hand-- - geen imitasie! - -Hoe l die tentseil baan aan baan. -Hoe wakker bly die nokke staan. -Die klappies netjies oopgeslaan-- - mooi eenheid same. -Sy staan daar by die wa se as, -die huis van doek, so lossies-vas, -skoon nes in mredou gewas-- - 'n blanke dame. - -Twee witte kappe in die veld: -'n wa en tent daarnaas gesteld, -tweeheid tot eenheid saamgesmelt - in sware stonde. -Die wa--'n sterke man is hy; -die tent--'n taaie vrou is sy. -Jul het die nasie uitgelei, - sy boei ontbonde. - -Lig op haar voet gelyk die ree, -en trekkend met die trekker mee, -bied sy hom tog 'n vaste stee - in angs-geweste: -as wolkbreuk beuk die witte wand, -die sonstrale op die nokke brand, -of nagdier sluip oor donker land, - 'n veil'ge veste. - -En as sy wa nie verder dring, -hoor ek by wind haar fladdering -die lied van boerbeskawing sing, - stemmig-tevrede. -Dan word haar seile trou bewaar: -by feesdag net span sy 'n laer, -en straal haar seile dankbaar daar-- - van groot verlede. - - -DIE VIERKLEUR IS WEER IN GEVAAR. - -Kom burgers, trek die perde reg; -nou vrou en kind goeien-dag geseg. -Jongkrels, los die ni se hand; -en seuns, verlaat jul moeders, want -daar gaan 'n strydroep deur die land! -Gryp nou die teuels by mekaar-- -die vierkleur is weer in gevaar! - -Die regterhand gryp die visier, -die bors oorkruis 'n bandelier; -die spore in die sonskyn blink, -stiebeuels teen mekaar weerklink, -die ketel aan die saal rinkink. -Kom burgers, hou nou by mekaar-- -die vierkleur is weer in gevaar! - -Laat aan die trippelaar sy pas, -maar hou die vuurge hengste vas. -Die agterstes moet ingalop -tot midde in die ruitertrop-- -die ponie en die bossiekop. -Kom burgers, ry so by mekaar-- -die vierkleur is weer in gevaar! - -Trek burgers, almal nou geteld, -al vort maar deur die wye veld; -en of jul al omlaag verdwyn, -of op die heuwels weer verskyn-- -wys steeds die volle slingerlyn. -Kom burgers, trek so by mekaar-- -die vierkleur is weer in gevaar! - -Jaag burgers, jaag oor rant en rots, -wanneer jul teen die vyand bots. -Ruk in, spring af en pos gevat -aan die onverwrikb're ryperd-blad. -Mik fyn, kyk waar die stoffie spat! -Staan burgers, staan dan by mekaar-- -die vierkleur is weer in gevaar! - -En moet jul val, val dan met eer, -met d'oog die vyand toegekeer! -Val op die grense, man en perd, -die oue vierkleur is dit werd -en d' eerkroon wink al uit die vert'. -Val burgers, val dan by mekaar-- -die vierkleur is weer in gevaar! - - - - -C. LOUIS LEIPOLDT. - -SLAMPAMPERLIEDJIE. - -Ek sing van die wind wat tekeer gaan; - Ek sing van die ren wat daar val; -Ek sing van ons vaal ou Karooland; - Van blomme wat bloei by die wal; -Van water wat bruis oor die klippe; - Van duikers wat draf oor die veld; -Van vols wat daar sing in die bossies-- - Maar nooit nie, nee nooit nie, van geld! - -Vir my sing maar liewers van blomme; - Van al wat die vlei laat verkleur; -Van al wat die sonskyn laat spartel; - Van voorjaar en najaar se geur; -Vir my sing maar liefs van die water; - Van duikers wat draf oor die veld; -Van rotse en branders en wolke-- - Maar nooit nie, nee nooit nie, van geld! - - -OKTOBERMAAND. - - Viooltjies in die voorhuis, - Viooltjies blou en rooi! - Viooltjies orals op die veld, - En orals, ai, so mooi! - -Dit is die maand Oktober, - die mooiste, mooiste maand: -Dan is die dag so helder, - so groen is elke aand, -So blou en sonder wolke - die hemel heerlik bo, -So blomtuin-vol van kleure - die asvaal ou Karoo. -Dit is die maand Oktober: - die varkblom is in bloei; -Oor al die seekoeigate - is kafferskuil gegroei; -Die koppies, kort gelede - nog as 'n klip so kaal, -Het nou vir welkomsgroetnis - hul mooiste voorgehaal. -Dit is die maand Oktober: - die akkerboom is groen; -Die bloekoms langs die paaie - is almal nuutgeboen; -En orals in die tuin rond - ruik jy sering en roos, -Jasmyn en katjiepiering, - lemoen en appelkoos. - -Al was die dag, soos yster, - lang in die vuur gesteek, -Die varings in die klofies - deur hitte geel verbleek, -Tog as die son daaronder - agter die berge gaan, -Dan word oor heel die wreld - die mooiste geur geslaan. -Dit is die maand Oktober: - die kokewiet is uit; -Boomsingertjies en kriekies - die hoor jy orals fluit; -Fiskaal is op die oorlog: - daaronder by die sluis, -Daar is 'n dor ou doringboom - sy spens en sy kombuis. -Dit is die maand Oktober: - ek dink, die mense vier -Vir ewig in die hemel - Oktobermaand soos hier! -Wat wens jy meer as blomme, - as helder dag en nag? -Wat kan jy beter, mooier, - of heerliker verwag? - -Ek is nog in Oktober: - my tuin is nog so groen, -So wit met al wat mooi is, - met bloeisels van lemoen, -So pragtig in die mre, - so heerlik in die aand! -Ek is nog in Oktober, - die mooiste, mooiste maand! -Wat gee ek om die winter? - Wat praat jy nou van Mei? -Wat skeel dit as ons later - weer donker dae kry? -Ek is nou in Oktober, - die mooiste, mooiste maand -Met elke dag so helder, - so pragtig elke aand! - - Viooltjies in die voorhuis, - Viooltjies blou en rooi! - Viooltjies orals op die veld, - En orals, ai, so mooi! - - -IN AMSTERDAM. - -As ek vanaand so moedersiel - Alleen hier by die vuurherd sit, -Dan borrel my geheue op, - En maak my hart en siel uit lid; - -Dan dink ek aan die veld, en aan - Die doringbome by die krans, -Waar koggelmannetjies die son - Hou vir 'n maat om mee te dans; - -En aan die duine, waar die wind - 'n Wierook na die see toe waai, -En aan die dam, waaroor die vols - So vrolik in die nessies swaai; - -En aan die seekoeigate, waar - Die kafferskuil en ruigte groei-- -'n Donker groen die water oor, - 'n Tuin, wat nooit nie word gesnoei; - -En aan die koppies, waar die son - Ons Afrikaanse klippe soen, -En aan ons ou Karoo, so mooi - in al sy geil Oktober-groen! - -In hier--hier waai die wind, en raas - Die strate om my; karre dreun, -Die trein daarbuite fluit en rook: - Dis orals galm, en gons, en steun! - -Dis alles oud, so aaklig oud, - Die wye wreld om my heen! -Ag-honderd jare praat met my-- - En tog--ek gril en voel alleen! - -Ons kom van hier; ons wieg was hier, - Of verder, in die suiderland-- -Hier, waar die Watergeuse was, - Hier, waar die strate is half strand. - -Ou Amsterdam, ou Amsterdam, - Met al jou pronk, met al jou prag, -Met al jou smeerge strate ook, - Jy het nog oor my siel gesag! - -Ek voel, as ek hier moedersiel - Alleen so by die vuurherd sit, -Wat jy nog vir ons nasie is-- - En kyk, my hart kom weer in lid! - -Ons nasie? ag, die mense praat: - Daar l iets groots in woorde! Wat -Gee ons die reg om groot te wees, - Om saam te loop op so 'n pad? - -Vir tagtig jare het hul hier - Gestruikel in die duister rond, -Die dyke oopgebreek, die see - Gemaak tot bobaas van die grond; - -Die land gedoop met vuur en bloed, - Die klei vir elke huis deurwerk -Met trane: so 'n stad sal staan - Vir ewig--want die klei is sterk. - -En elke duim van hierdie land - Is duur gekoop met suur en smart; -En elke morge is betaal - Met stukkies van 'n mensehart: - -Dit gee hul reg om trots te wees, - Dit gee hul reg om nou te pronk, -Al is dit lang gelede al, - Al is die see weer in sy tronk. - -En ons? ons wil 'n nasie wees! - Ook agter ons l vuur en bloed; -Ook ons het vir ons land gestort - 'n See van trane: ja, dis goed! - -Maar verder--wat? 'n Nasie word - Nie somaar soos die koring groot; -Dit moet deur werk, deur vlyt, deur smart, - Deur lewe ook word voortgestoot. - -En as ek by die vuurherd sit - En in die vlamme kyk, dan voel -Ek in my siel, daar skort nog iets-- - Nog iets? nog iets?--'n hele boel! - -Daarbuite spook die wind weer hard; - Die vensters skudde: wat 'n nag! -Ou Amsterdam, ou Amsterdam, - Jy het nog oor my siel gesag! - - -IN DIE KONSENTRASIEKAMP. -(ALIWAL NOORD, 1901) - - O, pazienza, pazienza che tanto sostieni! - DANTE. - -Jou o is nat met die trane van gister; - jou siel is gemartel, deur smarte gepla; -Van vrede en pret was jy vroer 'n verkwister; - En nou, wat bly oor van jou rykdomme? Ja, -'n Spreekwoord tot steun--daar's geen trooswoord beslister: - "Geduld, o geduld, wat so baie kan dra!" - -Hier sit jy te koes teen die wind, wat daar suie - Yskoud deur die tentseil, geskeur deur die haal-- -Jou enigste skuil in die nag teen die buie; - Die Junielug stort oor die stroom van die Vaal-- -Jy hoor net die hoes van jou kind en die luie - Gedrup van die rendruppeltjies oor die paal. - -'n Kers, nog maar anderhalf duim, voor hy sterwe, - Brand dof in 'n bottel hier vlak naas jou bed. -('n Kafhuis gee makliker rus: op die gerwe - Daar l 'n mens sag, en sy slaap is gered!) -En hier in die nag laat jou drome jou swerwe - 'n Aaklige rondte met trane besmet. - -Hier struikel die kind, wat te vroeg was gebore; - Hier sterwe die oumens, te swak vir die stryd; -Hier kom 'n gekerm en gekreun in jou ore; - Hier tel jy met angs elke tik van die tyd; -Want elke sekond van die smart laat sy spore - Gedruk op jou hart, deur 'n offer gewyd. - -En deur elke skeur in die seil kan jy duister - Die wolke bespeur oor die hemel verbrei; -Geen ster skyn as gids; na geen stem kan jy luister-- - (Eentonig die hoes van jou kind aan jou sy!) -Wat sag deur die wind in jou ore kom fluister: - "Geduld, o geduld, wat so baie kan ly!" - -Vergewe? Vergeet? Is dit maklik vergewe? - Die smarte, die angs, het so baie gepla! -Die yster het gloeiend 'n merk vir die eeue - Gebrand op ons volk, en die wond is te na, -Te n aan ons hart en te diep in ons lewe-- - "Geduld, o geduld, wat so baie kan dra!" - - -AAN 'N SEEPKISSIE. - -Hulle het jou in England gemaak, seepkissie, - Om hier in ons land as 'n doodkis te dien; -Hulle het op jou letters geverwe, seepkissie, - En ek het jouselwe as doodkis gesien. - -Klein Jannie van ouboetie Saarl, seepkissie, - Het hier in die kamp met sy sussie gekom-- -En jy was bestem, soos jy weet, seepkissie, - Daar oorkant in England as doodkis vir hom! - -Klein Jannie van ouboetie Saarl, seepkissie, - Was fluks en gesond, vir sy jare nog groot; -Maar hier in die kamp, soos jy weet, seepkissie, - Was hy maar drie weke, en toe--was hy dood! - -Onthou jy vir Jannie? Jy weet, seepkissie, - Hy het in sy speletjies met jou gespeel; -Die son het sy krulkop geskilder, seepkissie, - So blink as sy strale, as goud so geel. - -Op die Vrydagmre, onthou jy, kissie, - Het Tannie ges: "Ag, klein Jannie die hoes!" -En die Vrydagaand, soos jy weet, seepkissie, - Was Jannie se lewe al half verwoes. - -Hulle het jou op Saterdagmiddag, seepkissie, - Gedra na sy tent as 'n doodkis daar! -Die wit gesiggie--jy weet, seepkissie, - Die handjies gevou en gekruis oormekaar. - -Hulle het jou in England gemaak, seepkissie, - Om hier vir ons kinders as doodkis te dien: -Hulle het vir jou lykies gevinde, seepkissie, - En ek het jouselwe as doodkis gesien. - - -DIE OU BLIKKIE. - -Wat is die ding, wat jy daar hou? -Wat droom jy oor 'n blikkie, vrou? - 'n Armsalige ou blikkie? -Wat is die ding tog nou vir jou? - -"Ek wil hom skoonmaak, dat hy blink -Soos silwer in die sonskyn: dink, - Die armsalige ou blikkie, -Daaruit het Gert en Griet gedrink. - -"Ek wil hom met die grond hier vul, -Hier, waar die suring bloei so gul, - Die armsalige ou blikkie: -Miskien kan ek my droefnis kul. - -"Ek wil daarin 'n plantjie plant, -Wat groei aan Griet haar graf se kant: - Die armsalige ou blikkie -Was vasgeklem in Griet haar hand. - -"As ek so in die sonskyn sit, -So blou die hemel bo, so wit - Die armsalige ou blikkie, -Dan droom ek weer oor dat en dit: - -"Ons konsentrasiekamp is daar; -Die oorlog word ek weer gewaar-- - Ag, armsalige ou blikkie, -Waarom het God ons nie gespaar? - -"Was Gert en Griet nie heel my hart? -Die plaas is afgebrand en 'swart-- - En jy, armsalige ou blikkie, -Herinner my nog aan my smart. - -"Ons kan die plaas weer opbou: ja, -Jan het al geld op leen gevra; - Maar, armsalige ou blikkie, -Kan Gert en Griet my ooit weer pla? - -"Daar in die konsentrasiekamp, -Daar in ons aaklige oorlogsdamp, - Ag, armsalige ou blikkie, -Daar is hul lewe uitgestamp!" - -Vergeet wat jy gely het, vrou: -Ons is weer vredevrinde nou! - Die armsalige ou blikkie, -Wat is die ding tog nou vir jou? - -"Dit laat my dink aan Gert en Griet: -Al is dit 'n gebroke riet, - die armsalige ou blikkie -Is anker teen my sielsverdriet. - -"Die plantjie, wat hierin sal groei, -Sal elke jaar opnuut weer bloei, - Ag, armsalige ou blikkie, -Al is my trane opgeskroei; - -"Want ek het nog 'n traan gespaar, -Nog 'n paar sugte opgegaar, - Om, armsalige ou blikkie, -Jou plantjie veilig te bewaar. - -"As ek vanaand my kers uitblaas, -Dan werp die maan 'n silwerwaas - Oor jou, armsalige ou blikkie, -En oor ons afgebrande plaas. - -"Ek luister; en dit skyn vir my, -Klein Gert is weer hier aan my sy - By jou, armsalige ou blikkie, -Om weer 'n slukkie melk te kry; - -"En Grietjie staan daar by die deur-- -Ja, kyk, haar voorskoot is verskeur! - Ag, armsalige ou blikkie, -Hoe kan ek eensaam wees en treur? - -"Die dood het albei weggehaal; -Ons plaas is afgebrand en vaal; - Maar, armsalige ou blikkie, -My hart is nog nie net so kaal. - -"Solang jy op die vensterbank -Hier by my staan, so skoon en blank, - Kan ek, armsalige ou blikkie, -Nog stil wees en vir God nog dank, - -"Dat Hy, toe daardie oorlogsdamp -My kinders altwee in die kamp, - Ag, armsalige ou blikkie, -Die lewe so het uitgestamp-- - -"Nog in my hart het hoop gegee, -Dat ek bedaard was in my wee, - Ag, armsalige ou blikkie, -Te dink, ek sien hul weer, altwee! - -"Met jou het Griet en Gert gespeel, -En ek het nog in jou 'n deel; - Ag, armsalige ou blikkie, -Laat ek my maar nog iets verbeel! - -"Verbeelding--dit is alles nou, -Wat ek nog het: laat my dit hou! - Ag, armsalige ou blikkie, -Jy is my anker teen die rou!" - - -JAPIE. - -Vanmre was Japie nog hier: - Vanaand is hy dood! -Met 'n lag om sy mond het hy bruilof gevier - Met 'n klein brokkie Engelse lood. - -Vanmre was Japie by my: - Vanaand is hy--waar? -As 'n mens maar kan weet waar hy eindlik sal bly, - Wie het dan vir die toekoms gevaar? - -Vanmre was Japie my maat: - Vanaand is hy--wat? -Sal hy nog met my lag, sal hy nog met my praat, - Of my hand in die syne weer vat? - -Vanmre was Japie 'n kind: - Vanaand is hy volleerd! -Ons het baie gestry om die waarheid, ou vrind: - Weet jy nou, wie van ons had verkeerd? - -Vanmre was Japie--nee God! - Hy is nog vir my! -Want die dood kan nie skei nie, al is dit ons lot - Om alleen op die wreld te bly. - - -DIE VERKLEURMANNETJIE. - -Daar op die vyeboom sit die vabond, - So sedig as 'n predikant; -Maar glo tog nie dat hy so vroom is: - Nee, regtig nie, hy is astrant! - -As jy hom aanraak, dan verkleur hy: - Geel, rooi, grys, bruin en blou en groen; -En sy hele vel blink soos die skulpies - Se binnekant met perlemoen. - -So teemrig sit hy op sy takkie - Die muggies met sy tong te vang, -En met sy ronde o maak hy - Die spinnekoppe algar bang. - -Hy draai sy nek soos 'n toktokkie, - Of soos 'n papie uit die klei, -En kyk so sedig na die vliegies - As hy die goed nie beet kan kry. - -Arrie, ek hou van jou, kleurklasie! - Jy gaan jou lewe deur so mooi, -Jy steur jou nie aan wat die mense - So praat of skinder en flikflooi. - -Jy steun op niemand nie, kleurklasie, - Net op jou takkie en jou tong: -Verkleur maar mre net soos gister, - En as jy oud word, bly nog jong! - - -DIE VOORTREKKER SE VAARWEL. - -O vaderland, verlate vaderland; - O akkerboom en ranke wit poplier - Wat my ou plaas versier, -Daar deur die voorgeslag geplant, - Nou lomm'ryk oor my vaderhuis; - Koel skadu-takke oor die sluis - Waar na die oes die meulstroom bruis-- -Vaarwel, o akkerboom en wit poplier, - Vaarwel, verlate vaderland! - -O blomtuin vol met tiemie en blou violet, - O vrugboom-oord en stinkhoutpaal-prieel, - Waarom die bye speel -En heuning haal en brom uit blote pret; - Waar druiwerank geklouter stryk, - Tot boontoe teen die gewel reik - En tussen klimop-rose pryk-- -Vaarwel, o vrugboom-oord en ou prieel, - Vaarwel, o tiemie en blou violet. - -O ouerhuis met kafhok en met kraal, - O platklipstoep en grasbegroeide brug, - Waar saands die paddas sug, -As in die skemerlig vuurvliegies dwaal, - En die aandblomme oopgaan en die nag - Sy sluier werp oor hierdie plaas se prag, - En oor die wreld bo die sterre wag-- -Vaarwel, o platklipstoep en biesiebrug, - Vaarwel, o huis en kraal! - - Ons gaan die wreld in - 'n Nuwe oord te win, - 'n Nuwe land te kry - Waar ons kan lewe vry. -Vaarwel, vaarwel, al is geen weersien meer; - Vaarwel, en nog 'n keer: - Vaarwel! vaarwel! vaarwel! - - -DIE VLAKTE. - -Waar die koorsboom sy geel aan die wreld vertoon, - O wyd is die vlakte, die vlakte! -En geil is die groei van sy katdoring-kroon, - Wat groei op die vlakte, die vlakte. -Dis wilde boslommer, berank en beboei, -Met geilste klimop in geen jare gesnoei, -Waaronder die blou apies klouter en knoei, - Die volk van die vlakte, die vlakte! - -Die rooi-geel suurknolle pryk somermaand daar, - O mooi is die vlakte, die vlakte! -Die trotsige alwyne, deftig geblaar, - Wat waak oor die vlakte, die vlakte! -Die heuningsoet peuldoring, die varings so slank, -Die bontblom wat orals die bosse oorrank, -Die moepel waarin die boomsingertjies tjank, - Hul waak oor die vlakte, die vlakte! - -O plat is die pad wat hier slinger en sluip, - Dwars deur hierdie vlakte, die vlakte; -En sag is die mos wat met renwater druip - Hier neer op die vlakte, die vlakte! -O pragtig die kleur wat die skemeraand sprei -Oor bosveld en grasveld, oor bulte en vlei, -En pragtig die groen wat die wreld hier kry - By nag op die vlakte, die vlakte! - -Die klowe is steil en die berge is hoog, - O gee my die vlakte, die vlakte! -Al is dit ook winter en alles is droog, - En geel op die vlakte, die vlakte. -O hier is dit vry en die wreld is stil, -Met nrens 'n weerklank, met nrens 'n gril; -En weelde van kleure so veel as jy wil, - Hier op my ou vlakte, die vlakte! - - -BY BLOUKRANS. - -Die koperkapel kom uit sy gat - En sluip die randjie rond: -"Dit het geren; die veld is nat - En nat is die rooi-geel grond" -Die meerkat kom en sy ogies blink, - En hy staan orent en wag, -En die stokou ystervark s: "Ek dink - Die ren kom weer vannag" -Maar die geitjie piep: "Dis glad nie ren, - Dis klewerig, swart en rooi; -Kom jy sulke ren in jou lewe teen - So glad, so styf, so mooi?" -En die wys ou steenuil waag sy woord: - "Dis bloed, dis mensebloed. -Dis lewensbloed wat ongestoord - Ons bossiewreld voed." - - -WOLRAAD WOLTEMADE. -(Fragment). - -Vorentoe, vorentoe, strand toe, strand toe, - Bolemakiesie die branders oor! -Vorentoe, vorentoe, land toe, land toe! - Amper verdrink, en half versmoor! -Die water suis, en gis en bruis, - Die weerlig vlam die see, -Die lang seebamboes buie en breek, -Die wilde branders slaat en steek, - Die woeste wind speel mee. -Groen, donkergroen soos skemergroen - Nog voor die sterre blink, -Of soos die varkblomloof geboen - Deur dou wat dagbreek skink; -Blou, donkerblou soos wolke-blou - Waarin die donder stoom, -Of soos diep water in 'n kloof - Waar nag nog altyd droom-- -So is die see tot aan die lyn - Waar see en lug kom trou, -Hieronder donkerblou en groen, - Daarbowe groen en blou. -En as die wolke swig, dan breek - Die slinger-bliksem los, -En see en hemel word ineens - In goud en glans gedos. -En oor die kraak van branders knal - Die donder oor die see -Tot Tafelberg se kranse dreun - En Duiwelskop dreun mee. -Die laaste af! Die mense roep - "Daar is nog ander daar!" -Die water dreig, die skimmel hyg, - Wie trots die doodsgevaar? -Nie jy wat praat, nie jy wat bid, - Nie jy wat staan en bewe! -Dis Wolraad weer wat nog 'n keer -Die Dood se woeste mag trotseer - Met wat hy het -sy lewe. -Kom op, ou skimmelhings, kom op - Nog eenmaal deur die see, -Nog een gered, dan kan jy rus-- - Nog eenmaal deur die see! -Die buikgord vaster vasgegesp, - Dan weer die branders in, -Die skuim en seegras deurgeswem - Om vorentoe te win. -Die ho branders deur, ou maat, - Swem skip toe, skimmel, swem! -Daar in die verte l die skip - Waar die lantern glim. -Dis pikswart donker oor die see; - Die wind die gaan te keer. -'n Bliksemstraal maak silwer-blink - Die bokant--daar 's hy weer! -En dan weer in die donker weg. - Ons hou ons asem; ag -Van hings en ruiter niks te sien, - En orals net die nag! -Maar weer 'n bliksemstraal se lig - Wys Wolraad by die skip, -Ons hoor sy stem: "Net n maar, n!" - Nog voor die lig verglip. -'n Sarsie uit die wolke bars - En dreun die wreld deur, -Die weerlig verf die hele baai - Met goud en silwer kleur. -'n Tikkie tyd wat ure skyn, - Genoeg om te gewaar, -Hoe om die held die mense woel, -Hoe oor die skip die branders spoel, - Hoe n die doodsgevaar. -Maar ag, die dof lanternskyn - Word deur die see geblus, -En skip en skimmelhings verdwyn - In duister nag gesus. -'n Aaklige tyd voor weer die blits - Die oog 'n kans kan gee, -En ag, dan wys dit net die skip - En net die woeste see. -Daar is geen spoor van held of hings, - Die Dood het weer gewin, -En gierig, gulsig oor die strand - Bruis weer die branders in. - - -OP MY OU RAMKIETJIE. - -Op my ou ramkietjie, - Met nog net een snaar, -Speel ek in die maanskyn, - Deurmekaar. - -Ek sing van Adam - En Eva se val, -Van die ou Paradys-- - "Halfpad mal!" - -So s die mense - Wat my hoor speel. -As die skemer my wang soen - Soos ferweel; - -As die maan my aanhoor, - En die sterre knik, -Dan speel ek kordaat voort, - In my skik. - -Wat gee ek om mense - Wat s ek 's mal, -As die varings my aanhoor - By die wal? - -Wat om my vriende-- - Wat nooit nie verstaan-- -As die sterre my toeknik - En die maan? - -Op my ou ramkietjie, - Met nog net een snaar, -Speel ek in die maanskyn, - Deurmekaar. - - -INSULINDE. - -Mirakelland van oerwoud en vulkaan, -Ek groet jou in jou glorie! Elke teug -Van die koel suidewind hernu my jeug, -En maak my amper kind weer, en verslaan -'n Dampwolk van gedagtes en die waan, -Dat net maar in die Wes die lewensvreug -'n Weerklank vinde, en dat trou en deug -Alleen kan bloei in lande, waar die maan -Oor louter ys en wit kapok sy glans -Op wintermres werp. Ag, ek gewaar -My liefde groei tot byna bo verstand! -Ken ek nie meer my eie koppie en krans, -My boland-vlak van Beaufort tot die Aar? -Leen dan vir my 'n nuwe Vaderland! - - -AAN MULTATULI. - -Kind van die noorde-wreld, waar die kou -Van winter weerga vinde in 'n volk -Wat kalm bly as jy kokend is, en flou -En nie jou taal verstaan nie sonder tolk! -Die warmer Ooste, waar die son ontstaan, -Het jou tot man gemaak, en van jou hart -Die ysgekorste kettings afgeslaan, -En jou geleer daar l ook vreug in smart, -En in ellende grootsheid! Ek, as een -Met wie die Ooste ook gepraat het, gee -Hier waar Adinda's spook by maanlig ween -Oor Saidjah's graf in eensaam stille wee, -My huldegroet aan jou as blyk daarvan-- -Apostel, hopriester, lyder, Man! - - -DIE BESTE. - -Geil lusern in die laagste landjie, - Geil groen blare en blomme blou, -Alwyn rooi op die voorste randjie, - Rooi soos bloed teen die rotse grou; -Somer en son en safier daarbowe, - Ruik van die keurbos rondgesprei, -Kort klein skaad'wees oor die klowe; - Somer en son en safier vir my! -Wonder van kleure uitgesprei-- -Wat is daar meer wat die dood berowe? -Somer en son en safier vir my! - -Hoog oor die water skommel die vinkies, - Vol van die vreug van die somerdag; -Bly die gekwetter van klein tinktinkies, - Blyer die son wat goudgeel lag. -Algar wat lewe, algar tevrede, - Hoog op die heuwel en laag op die vlei; -So was dit gister en so is dit hede, - Somer en son en safier vir my! -Heer, wat die hemel oor my sprei, -Dit is my eerste en laaste bede: -Somer en son en safier vir my! - -Het jy 'n vrind wat jou hand kan vashou? - Vrinde vergaan en faal in nood! -Het jy 'n vyand, jou grootste las nou? - Vyande, vrinde gaan algar dood! -Wat 's dit vir my as die gras vergrys word? - Somer aal kom met sy groen daarby. -Wat as in winter die water ys word? - Somer en son en safier sal bly! -Boetie, ek vra jou: wat s jy? -Wat 's dit vir ons as die gras vergrys word? -Somer en son en safier sal bly! - -Roem van mense, rykdomme, pragte-- - Alles vergaan soos die mis op die vlei; -Sterre wat skiet in pikdonker nagte, - Het langer lewe dan roem kan kry. -Boetie, as ons nou 'n keus moet wae - Hier op die wreld, wat vra jy? -Roemryke lewe en lengte van dae? - Somer en son en safier vir my! -Boetie, as jy nou jou keus kan kry, -Wat is die wens wat jou hart sal wae? -Somer en son en safier vir my! - - - - -D. F. MALHERBE. - - -DIE LIED VAN DIE NAGWIND. - -Ek l op my bed, so onrustig-- - dis middernag lank al verby; -en ek hoor hoe die nagtlike koelte - deur eike en denne sig sprei. - -Dit ruis nes die siltige waters, - wat daar skuif oor die sandige strand, -gehoor deur die wandelaar van verre, - wat seewaarts hom haas oor die land. - -O nagwind, o nagwind, kom s my, - wat spreek tog jou ruisende lied? -Vertel jy 'n tyding van liefde? - Bring jy vrede of wee en verdriet? - -Dit is my of duisende stemme - van mense reeds lang weggekwyn, -vermeng met jou ruisende sugte - hul eggo van droefheid en pyn. - -Die voorsang van duisende wesens, - nie-gebore, vertolk my jou sug, -die lied van hul komende weedom - die dra jy so sag deur die lug. - -O nagwind, ek hoor maar deurgrond nie - jou klaende, suisende sang-- -my harte klop sneller en sneller, - my kinderlik harte word bang! - - -AWENDBLIK. - -Oor ver, verre lande; -oor blou, bloue rande - sien ek vliesige wolkies verspreid-- -oor hoog, ho gronde -sag gewieg, ongebonde-- - die lug welf so blou en so wyd. - -Oor ver, verre lande, -oor blou, bloue rande; - deur die aandson se strale beskyn, -sien ek vry, ongemete -ongemerk en vergete, - die wolkies so stil-stil verdwyn. - -Nes die vlugtige beelde -van die sterwend vergeelde - wolke, in die lugte verspreid, -so sink daar geslagte -soos 'n vliende gedagte - in die eindlose ruim van die tyd. - - -NA DIE DROOGTE. - -Gestil is ons klae, -die droewige dae - van wanhoop en wee is verby; -die blinkende komme -en geurende blomme - bedek nou die vlakte en vlei. - -Langs eensame hutte -en stofdro putte - woel nou weer mense en vee; -aan damme en kolke -het die loodsware wolke - hul stromende gawe gegee. - -Weer beur uit die gronde -die grassies ontbonde, - van hul sluimerende broeislaap bevryd, -en sprei oor die sande, -om kaal-nare rande - 'n groenende, sagte tapyt. - -Die kaal afgesnoeide -en deur sonbrand verskroeide - bossies die spruit alweer mooi, -en die saadjies die vul weer, -die blaartjies die krul weer, - deur die sonlig se strale genooi. - -Die westewind streel weer, -die westewind heel weer - die wond, wat hy ru het geslaan; -en sy luggie die swewe, -bring lus en bring lewe - o ver soos die hooglande gaan. - -In die veekraal se kaalte, -langs die voetpad se vaalte - woel die kalwers op huppelende gang; -en daar ver uit die vleie, -waar die skaaptroppe weie, - kom die stygende lammergesang. - -In hul soekende vrae, -in hul angstige klae - meng sig dof die moeder-gekreun; -en dit swel tot akkoorde -in die eensame oorde, - wat swaar en stadigies dreun. - -Hoor die lied van die velde, -wat die skape vermelde, - as die mreson hulle beskyn! -Hor geswewe, -bo rande verhewe, - versterwe die sware refrein. - -My harte juig mede -en my dankbare bede - word en met die skape se lied; -en saam klim na bowe -om die Skepper te lowe, - ons lofsang na swaar en verdriet. - -As die vrolik en blye -gansies in rye - so glad oor die watertjies gly, -en gesls so plesierig -en snap weer so gierig - na kossies, orals gesprei; - -as die doodsheid verby is, -kos volop te kry is - en die voltjies weer lewendig sing; -as die vlak in sy weelde -sy ryker bedeelde - gawe aan wat lewe, kom bring: - -dan herleef ook my harte -deur geen kwelling, geen smarte, - geen donkere beelde gedruk; -en vry soos die winde, -deur geen bande te binde, - styg my siele en droom van geluk. - -Verby is ons klae, -die droewige dae - van wanhoop en wee is verdwyn; -en 'n luggie die swewe, -bring lus en bring lewe - so ver soos die hoogvelde dein! - - -DIE ROOSKNOPPIE. - -Daar onder in my tuintjie, - daar staat 'n boompie teer; -daaraan sit net n knoppie-- - n roseknop, nie meer. - -Elke aand en elke mre - gaan ek die knoppie kyk; -die hoop straal uit sy ogies-- - hy sal as rosie pryk! - -Die stormwind is gekome, - die takkie afgeskeur, -die blaartjies is verlep al-- - die knoppie geel gekleur! - -Ek sien so menige knoppie - in die wreldgaarde groei; -die hoop straal uit die ogies-- - maar ag,--geen rosie bloei! - - -O LANDE VOL GRAAN. - -Vlakte aan vlakte, oor heuwels heen, -lande vol groen, vol golwende graan! -Breed sprei die sonlig sy stralende sen -oor swellende saad met beloftes belaan. - -Aan miljoene, miljoene van buiende blaar -hang die windjie se asem in ruisend gesweef... -hoor die sug van verlange uit die swellende aar, -die stem van die lente wat s: _ek wil leef!_ - -Verlange wat groei met die stygende son, -verlange om te ryp tot goudgeel prag-- -so sterk soos die drang van 'n borrelende bron, -om te beur uit die aarde na die lig van die dag. - -Die stem van die wind oor die halmgekoes, -halms nog groen van jong geluk-- -is die siddering van hoop op die somer se oes -as die waens sal kraak van die gerwe se druk. - -So ver as my oog oor die buiende blaar -kan wei, staan die grond met groenheid oorlaan; -en my siele wieg mee met jul spelend gebaar-- -o belowende, lewende lande vol graan! - - -DIE SEE IS VOL VAN EWIGHEID. - -Die see is vol van ewigheid, -van golwedeining op en neer-- -tot wiegelwrelde uitgespreid, -op maat van eindloos kom en keer. - -Uit watergraftes diep gedolf, -rys langvergete mensewee; -die winde dra van golf tot golf, -van golf tot kus die treursang mee. - -Die see is vol van klaaggeluid, -van stemme wat geen rus kan kry, -van siele wat eeu-in eeu-uit -in smart-herhaling hooploos ly. - -Oor waterwydtes om en om -tot marmerrand van verre kus-- -ruis daar van oos tot wes, alom, -'n eeuesang van nimmer-rus. - -Die golwe kom, die golwe keer, -in vrolike spel van sonne-lus, -in pikswart nag van stormeweer-- -en sing hul lied van nimmer-rus. - -Daar 's ewigheid in seegeluid, -in ver gedreun van kus tot kus-- -waar golwe wieg eeu-in eeu-uit -op maat van nimmer-nimmer-rus. - - -SLAAP. - -Wat is die slaap 'n wondersoete ding! -Sag op haar bloue o daal die vaak, -soos maneskyn diep waterkuile raak -om daar te droom in silwer skemering. -Vir laas beef oor haar lippe 'n fluistering: -"Nag, Pappie." Ek merk, hoe langsaam hy genaak, -wat drome soet tot werklikhede maak.... -in vaderarme rus my lieweling! -Sluit so my o, God, wanneer vir my -U Engel wink ter laaste, lange rus -en ek van wilde woeling hier moet skei; -dat my dan soete drome huistoe sus -en sterke Hand deur duisternisse lei.... -Sluit so my o, God, as ek gaan rus! - - - - -H. H. JOUBERT. - - -DIE TREK DRAKENSBERG AF. - -Die reuse-top rys hoog uit bo die wolke - en tronend siet op wasige oorde neer. -Daaronder gaap die grondelose kolke, - ombruisd met golwe van een lowermeer. - -Daar skram en skuur die duisend wae-wiele - en sukkel knarsend oor die klippe heen, -dog liewend wieg 'n duisendtal van siele-- - hul troue troos by rouklag en geween. - -En steen op steen skuif klotsend langs die wande - en spring die duiselende steiltes af, -om diep en stil in donk're oewersande - hul rus te vinde in 'n eeue-graf. - -Die eggo's rommel deur die diepe klowe; - die sku' bewoners van geheime woud -verstom en tuur in bewing heen na bowe, - besorgd om hulle skoon kasteels behoud. - - -DINGAAN SE GESANTE DOEN RAPPORT AAN HOM. - -Koning, O! koning, die witmense stroom - in duisende, duisende, duisende aan. -Die swierige bos en die tronende boom - word gemartel, vermorsel, vermink op hul baan. - -Hul withuise skommel en rommelend rol - en vergruisel die gras tot verstuiwende stof. -Die buiende velde van lewe is vol, - maar geen stroompie murmel 'n liedjie van lof. - -Koning, O! koning, Silkaats is verslaan; - op sy magtlose ryk rus die doem van die dood. -Selfs die olifant buk voor die taaie tiraan. - O! koning, ontwaak, daar's gevaar, daar is nood. - -Die witmense steier op perde geswind, - deur die duikende dal tot die berge hul kam. -Geen mag kan weerstaan hulle wrede bewind, - geen assegaai staan teen hul kwaaie mabam.[1] - -Koning, O! koning, die berge die beef - en die klowe weerklink met 'n vreemde gesang; -die dale die wemel, die velde die leef, - en alomme verbrei sig een vreemde gedrang. - -Ruk aan met die Skilde, die Wildebees-skilde; - ruk aan met die fleur van u vegtende mag; -ruk aan en stort met 'n woeste, 'n wilde, - 'n vernielende sprong op die tiraangeslag! - -[1] Geweer. - - -OP DIE LAERS AANSWERWENDE SOELOE-HORDES. - -Lang -soos een slang -op sy kronk'lende gang -l Toegela en wag -op die koms van die dag. -Teen sy oewers slaat -hy op onrustige maat, -met 'n voorgevoel van onweerstaanbare kwaad. - -Want wyd -en vr in die duister verspreid, -dool sluipende hordes om en om-- -'n hygend-voortduwende dreiende drom -van ontsenuwende lis en onrus, -van onmenselike graagte en lus. - -Fel, -as in knaende boeie geknel, -brul Toegela, in woedende worstelende stryd -met duisende wreedaards, tot slagting bereid, -wat waag hul te werp in sy waters verbolge, -(en menige beul word na verdienste verswolge) -om heen te dring na sy owerkant -en rouklag te kweek oor die rustige land. - -Breed, -in onbreekbare eenheid gesmeed, -dy die draers van droefheid en leed -('n arglistig-voortstuiwende stroom) -oor die velde, in dooierige droom. - - -MOEDERS SKAT. - -Trippel-trappel op en af - oor die kamervloer! -Mammies skatlam skaterlag-- - wat 'n wild rumoer! - -Heidaar! Opsy daar! - Babsie storremjaag -na die arrems wyd van mammie-- - dis 'n grote waag! - -Handjies-klappies op die stappies - van die voetjies kaal! -O, die vonkies van die lonkies, - wat van ogies daal! - -O, die brabbelbrou-gebabbel - klink soos melodie -allerskoonste, allerbonste - engele-oord ontvlie! - -Tere snare roer sy bare, - bolle handjies aan. -Plompe pootjies, lompe lootjies - lief en lokkend staan. - - -LENTE-OGGEND. -(Op die Boereplaas). - -Maagde-mooie dag -kus die heuwels, groen. -Lowervelde lag, -son- en dou-gesoen. -Diepe dale staan bly in lente-drag. - -Op die berge vloei -in die oggend vroeg -goud. Die osse stoei -vr die boer se ploeg. -In die boer se krale koeie en kalwers loei. - -Heen die bokketrop -kronkel, wit soos melk, -teen die hange op. -Lente-mal is elk, -Lente-lote pluk hul op 'n klein galop. - -Wye watervoor -op die ertjie-land -raak in groen verloor. -Water staat aan brand -tussen ertjie-blomme in die sonnegloor. - -Koringvelde vol, -swaar en ryk van aar, -soos die se rol, -soos die see vergaar -sonne-goud en tinte op hul boesem, bol. - -Vrolike mossie-skaar -(Skoon die oggenddou -l op steel en blaar) -klim die hemelblou, -skou die vlam-juwele tussen groen, van daar. - -In die vroe bos -wilg en populier -staan in lente-dos, -sonnegoud versier. -In 'n sang van vreugde bars die vinke los. - -Die plante-wreld stoei -uit sy winter-droom. -Nuwe lewe broei -op die sonne-stroom. -In die boer se are nuwe lewe vloei. - - -DONDERWEER. - -Verlate staan ek, stil en heel alleen, -en diep versonke in 'n vr gedagte. -Die nag se duister is soos die swart vereen, -van tienmaal duisend maan-verlate nagte. - -Toe breek die onweer met sy donderkragte -en vure los en slaat die nag wat ween, -wyl hewig stoei in styf verset, as wagte -van haar, die denne aldeur haar trane-ren. - -Ek skrik--beklem, ontroer deur al die stryd,-- -maar weldra wentel daar deur wolke-rete -'n sterre-heir en strooi 'n vrede-gloor - -oor eensame woning en oor velde wyd. -Stil l die Heelal, groot en ongemete, -geheime-swanger, in sy eeue-droom verloor. - - -DAGERAAD. - -Die daagraad kruip die dieptes uit, -uit stille nag gebore, -en vleg 'n krans van prelglans -om slape van die mre. - -Hy sweef op goue vleuels aan -en ry op wolke-some: -Daar 's glimlag op die bergery, -daar 's blydskap in die strome. - -Hy skuif die wolle deken weg -van bergekruin en hange -en wek, so doend, 'n weelde-blos -op bolle rotse-wange. - -Hy lig die woud-paleise op, -en vul hul lommersale -met vreugde-sange, wyd verbrei -deur klowe en oor dale. - -Die velde bloos 'n maagdeskoon, -ontwaak uit lente-drome-- -daar 's glimlag op die bergery, -daar 's blydskap in die strome. - - - - -C. J. LANGENHOVEN. - - -MY ONHERROEPLIKE KINDERDAE. - -Ek sou nie graag my lewensweg -'n Twede maal vervolg, want reg -Sou ek hom tog nie kry; en wat -Daar skoon en lief was op my pad -Kan die herhaling my laat mis. -Maar as ek iets terugwens is -Dit, dat ek by my ouderdom -My kinderhart weer mog bekom-- -Met fleur van lus en geur van smaak, -En groot belang. in kleine saak, -En goue traan en gou weer af, -En grote vrees vir kleine straf, -Maar steeds herhaalde stoutigheid! -Og, had ek weer die sondigheid -Van sondaartjies, onskuldig rein: -Og, was ek weer as sondaar klein! - - -BESIT EN GEBRUIK. - -Jou krag beteken niks: 'n perd het meer as jy, -Maar jy kan dit gebruik om hom te tem en ry. -En jou geduld is niks: 'n donkie 't meer as jy, -Maar jy kan dit gebruik wanneer jy met hom ry, -Jou kennis is ook niks: 'n boek het meer as jy, -Maar jy kan dit gebruik om meer nog by te kry, -Ervaring dan? 'n Swerweling het daarvan meer as jy, -Maar jy kan dit gebruik om swerflingskap te my. -Bekwaamheid? Daar is mense meer bekwaam as jy, -Wat graag vir hul bekwaamheid 'n lewenstog sou kry. -Besit van gawe nie, maar die gebruik daarvan -Gee aanspraak op die naam van 'n begaafde man. - - -MY EIE-EK. - -My vyand haat ek nie omdat - Dit _hy_ is wat ek haat: -Ek haat, verafsku hom omdat - Dit _ek_ is wat hom haat. -Ek het my vriend nie lief omdat - Dit _hy_ is wat ek min: -Ek het hom lief ter wille van - Die grille van my sin. -Ek sen, vloek; ek dien, verdien, - Verderf, verdruk, verbly -My medereisigers hier op - Die paadjie langers my, -Waar elk van almal vir homself - Alleen geniet of ly: -Maar al die ander reis die pad, - Beskou ek, net vir my! - - -LASTER HULDIG, ROEM BESKULDIG. - -Soek jy om roem te werf uit enk'le goeie dade? -Dan wys jyself die omvang van jou kwade: - Wie roem op enk'le druppels uit die see? -Maak jy 'n ophef van jou buurmans n mistrap? -Dan wys jy maar hoe reg hy anders stap: - Wie wys n gaatjie in 'n sif en spot daarmee? - - -DIE MOT EN DIE KERS. - -Die ander motte was dom en dwaas, - Maar _ek_ sal vr van die kers af bly; -Hier vr uit die skemerte sal ek kyk, - Hier vr is dit veilig en kyk is vry. - -Maar ek hoef nie van enkant net te kyk-- - Ek vlieg op dieselfde afstand om, -Dan weet ek van l-kant hoe hy lyk-- - Om beter te sorg om nie nader te kom. - -My sirkel was skeef en ingebuig, - Maar dar ook nog, waar ek naaste was, -Het daar niks gebeur--ek maak verniet - My velling so groot en so vr van die as. - -Die wieletjie draai l vinniger om, - En die lig en die gloed word l groter genot: -En die vellings word nouer l rondom die as-- - En die end van die wiel is die as van die mot! - - -AAN DIE RENEGAAT. - -Jou volk nie goed genoeg nie? Maar die renegaat -Is altyd slegter tog as die wat hy verlaat! -Sal dan die beter volk 'n gulle welkoms gee -Aan d' allerslegste uit die slegter? Wees tevree -Om in jou eie kring 'n hor rang te haal-- -Jy 's laag genoeg vandag om nie nog af te daal! -En as jy bly en rys, dit sal jou endag tref: -Daar 's hoogheid, wat jou laagheid eers nie kon besef! - - -DIE OPENBARING VAN DIE WAARHEID. - -Die hond wat by jou tafel staan - En smekend in jou o kyk, -Die praat die waarheid met sy blik - Waardeur hy jou sy nood laat blyk. - -Die voltjies van hul kroos beroof - En skreeuend om hul nes met smart, -Die uiter waarheid hemelrein - Uit swaar beproefde ouerhart. - -Die plantjie in jou vensterbank, - Wat jy versuim om te benat, -Praat waarheid met verwelkte blom, - Met druipende stengeltjie en blad. - -Die bokkie wat geen kwaad vermoed - En water soek in skadu-kuil, -Raak dood deur swyend leuentaal - Van tier wat in die riete skuil. - -Dis nie jou woord alleen wat lieg, - Of wat die waarheid kan verklaar: -Deur daad en skyn, deur swye selfs, - Word waar- of valsheid openbaar. - - -UIT "LIEFDE'S ONSIN". -('N Wiegeliedjie). - -Lamtietie, diamtietie, doedoe my liefstetjie, -Moederhartrowertjie, dierbaarste diefstetjie! -Luister hoe fluister die wind deur die boompietjie, -Heen en weer wieg hy hom al oor die stroompietjie. - "Doedoedoe bladertjies, - Slapenstyd nadertjies; - Doedoedoe blommetjies, - Nag is aan 't kommetjies"-- -So sing die windjie vir blaartjies en blommetjies. - -Bo uit die boompie kom nog 'n gesangetjie, -Soet soos 'n soentjie op kindjie se wangetjie, -Soet soos die stem uit die snaar van violtjie -Sus daar 'n wieglied uit bekkie van voltjie: - "Tietewiet, koeroeroet-- - Pierewiet, toetoetoet! - Doedoe my kindertjies, - Wat sal dan hindertjies?"-- -So noem die voltjie haar kuikentjies kindertjies. - -Onder die boom uit kom nog 'n gesangetjie, -Rein soos 'n traantjie oor kindjie se wangetjie; -Hoor dan die orreltjie onder die boompietjie, -Luister die wieglied van ruisende stroompietjie: - "Trippetrip, koeloeloem, - Oor die klip doemeloem!" - Stroompie die rus nimmer - Stroompie die sus immer, -Sus immer, suis immer, ruis immer, rus nimmer. - -Bo in die bloue lug flikker die sterretjies-- -Hemelse brandwaggies, lampies van verretjies, -Wakend oor windjies en wolkies en stroompietjies, -Wakend oor mensies en diertjies en boompietjies: - "Wees maar gerustetjies, - Slaap maar met lustetjies!" - So sing die sterretjies-- - stilletjies, verretjies: -Vuurvliegies, lugliggies, ewige sterretjies! - -* * * - -Onskuldig ogies en voetjies en handetjies! -Wie weet hoe ver moet my kleintie nog ganetjies, -Ver deur die wereld se kronkels en gangetjies. -Bly tog maar kleinties en bly dit maar langetjies; - Bly maar by moedertjie, - kindlief se hoedertjie-- - Saap in haar arrempies, - Saggies en warmpies-- -Doekies dan, doekies in moeder se arrempies! - - -DIE STEM VAN SUID-AFRIKA. - -Uit die blou van onse hemel, - uit die diepte van ons see; -Oor ons wige gebergtes, - waar die kranse antwoord gee; -Deur ons vr verlate vlaktes - met die kreun van ossewa-- -Ruis die stem van ons geliefde, - van ons land Suid-Afrika. - -Ons sal antwoord op jou roepstem, - ons sal offer wat jy vra: -Ons sal lewe, ons sal sterwe-- - ons vir jou, Suid-Afrika! - -In die murg van ons gebeente, - in ons hart en siel en gees; -In ons roem op ons verlede, - in ons hoop op wat sal wees; -In ons wil en werk en wandel, - van ons wieg tot aan ons graf-- -Deel geen ander land ons liefde, - trek geen ander trou ons af. - -Vaderland! ons sal die adel - van ons naam met ere dra-- -Waar en trou as Afrikaners, - kinders van Suid-Afrika! - -In die songloed van ons somer, - in ons winternag se kou; -In die lente van ons liefde, - in die lanfer van ons rou; -By die klink van huw'liksklokkies, - by die kluitklap op die kis-- -Streel jou stem ons nooit verniet nie, - weet jy waar jou kinders is. - -Op jou roep seg ons nooit nee nie, - seg ons altyd, altyd ja: -Om te lewe, om te sterwe-- - ja ons kom, Suid-Afrika! - -Op U almag vas vertrouend - het ons vadere gebou; -Skenk ook ons die krag, o Here, - om te handhaaf en te hou-- -Dat die erwe van ons vaad're - vir ons kinders erwe bly: -Knegte van die Allerhoogste, - teen die hele wreld vry! - -Soos ons vadere vertrou het, - leer ook ons vertrou, o Heer: -Met ons land en met ons nasie - sal dit wl wees!--God regeer! - - - - -EUGNE MARAIS. - - -KLAAS VAKIE. - -Hy stoot die voordeur stadig oop, -en in die skadu sien ek hom-- -sy swart manel is oop-geknoop, -sy snaakse lyfie hoepel-krom; -sy lang gesig is uitgedroog, -hy staat by my skaars skouer-hoog! - -Sy ogies knip, sy lippe lag, -sy lang-bol hoed is in sy hand; -hy kom van buite uit die nag, -en bly net in die skadu-rand. - -En kers brand stadig in die tuit, -die ander flikker heen en weer; -en langs my, deur die onder-ruit, -daar loer die nag so swart soos kruit! -Die skadu's--kort en dik en bont-- -spring op die vloer soos lammers rond! - -Tant Sannie sit nog kouse stop; -haar naald blink nes 'n weerligstraal, -haar lyf is alles dof en vaal, -die kerslig skyn net op haar kop. - -Vlak voor my o dans die dons, -en as tant Sannie met my praat -dan gaat dit nes 'n brommer gons: -haar woorde is so nors en kwaad. - -Die donker kruip uit elke skeur, -dis alles deurmekaar gevleg; -ek sien hom nou--dan is hy weg, -die snaakse Outjie by die deur! - -Die donker wikkel om hom heen, -dit gryp sy voet en dan sy been; -en as my o wyer rek-- -dan staat 'a skadu in sy plek. - -Dr is hy weer, so skelm-slim, -en voet vir voet bekruip hy my; -ek sien sy skadu hor klim, -en tel sy knopies op 'n ry. - -Dit is tant Sannie weer wat praat: -"Kyk, Jannie, dit is baie laat -en tyd vir kleintjies om te slaap; -wat sit jy nog te snork en gaap, -met reeds 'n krakie in jou nek? -Nou, snuiter, kooi-toe op die plek!" - -Ek ken die stem, nou moet ek hoor! -En as ek opstaan om te gaan, -dan kom hy weer van dr-van-daan -en trap so soetjies in my spoor! - - -WINTERNAG. - -O, koud is die windjie - en skraal! -En blink in die dof-lig - en kaal-- -so wyd as die Heer se genade-- -l die velde in ster-lig en skade. - En hoog in die rande, - versprei in die brande, -is die grassaad aan 't roere - soos wenkende hande. - -O, treurig die wysie - op d'ooswind se maat, -soos die lied van 'n meisie - in haar liefde verlaat! -In elk grashalm se vou -blink 'n druppel van dou, -en vinnig verbleek dit - tot ryp in die kou. - - - - -A. D. KEET. - - -AMSTERDAM. - - Aan my vriend EDUARD KARSEN. - -Ou Amsterdam is tog so mooi -Met al sy liggies uitgetooi - In donker, donker nagte. -Dis liggies hier en liggies daar -In lange rye aanmekaar, - Wat flikker in die gragte. - -En honderd-duisend ogies loer -Op spielgladde watervloer - Daar bowe uit die hemel. -Dis liggies hier en liggies daar -En bootjies, wat so saggies vaar, - Dat ligte golfies wemel. - -Die liggies soek mekaar weer op -In water, wat teen walle klop - Op stormagtige nagte. -So toweragtig, lief en skoon -Is liggies, wat op walle woon - En flonker in die gragte. - - -KINDERLIED. - -Kom, kom kindertjies, -Buite vlieg die vlindertjies-- -Hier, daar, oweral. -Al die kleine stakkertjies -Soek hul bonte makkertjies: -Kyk, kyk, ag, hoe mal! - -In die kleine kommetjies -Van die bloedrooi blommetjies -Duik, duik, duik hul in. -Reguit na die suikertjies -Vlieg die bonte duikertjies: -Suig, suig, suig daarin. - -Kom, kom kindertjies, -Speel net soos die vlindertjies-- -Hup, hup, spring en val! -Blossies op jul wangetjies, -Sing hier soete sangetjies -Op die vlakte, oweral. - - -AS SAANS. - -As saans die son stilswygend sterf - Daar oor die wester-rand, -Dan straal hy wondertekens uit - Aan elke wolk en land. - -As saans die skemersluier sak - In stille segetog, -Dan veg die dag sy doodstryd vr - Sy laaste ademtog. - -As saans die donker duister daal-- - Die doodskleed van die dag-- -Dan hou die kinders van die son - Hul ligtend sterrewag. - - -AWENDMYMERING. -(Op die stoep van 'n boereplaas). - - Dis stil..... - Geen blaartjie roer, - En die hele werf -Rus sag in die skoot van diepe vergetelheid. - Die dag is dood - En l begrawe-- - Stil. - -Soas op Sabbat-mrens 'n tortelduif -Die stilte in die lug nog stiller maak, -Deur af en toe te koer en dan te swyg-- - So kan jy hoor - Daar onder by die voor, -Waar nou net modder van vroere strome vertel, -Hoe die paddetjies die ontsaglike stilte verstoor. -Hulle kwik en kwek en kwaak, - Dat dit kraak! - - Om dan weer almal op te hou-- - Ineens! - Maar nie vir lang nie; - Ontevrede bid - En soebat hul vir ren-- - Hulle ween, -En gaan dan slaap vermoeid en uitgeput. - - Ver - In die veld -Gaan 'n skreeuende kiewiet te keer. - Hy vlieg op en neer, - Heen en weer, - Verskrik -Deur 'n jakhals wat tjank in sy buurt.... - Dis roerloos stil. - - En die sterre, - O God, die sterre! - Hoe mooi -Is die firmament versier - En uitgetooi, -Asof daar altyd feeste word gevier - Daar bo in die hemel, - Ver-- - Ver van hier! - - -BEKOORLIK KIND. - - Bekoorlik kind! ek weet nie wat dit is - Of hoe dit kom nie; 'k weet alln maar dit: - Dat ek nog altyd deur jou beeld aanbid - En steeds die tintel van jou oge mis. - - Is dit die glans, waarvan ek nimmer wis - Dat dit 'n man so aangryp, altemit? - Of is dit net bekoring? Nee, daar sit - Oneindig veel meer agter dan jy gis. - -Dit is die krag, wat digters stil laat staan - Voor al wat lief en skoon is op dees' aard; -Dit is die Siel, wat so sy wege baan - Van hart tot hart, tot twee aann-gepaard - Hul hele lewe sme verder gaan..... - Lief kind, o maak my lewe lewenswaard! - - -PROBLEEM. - -'n Mot vlieg vol van lewensblyheid -Vas teen 'n soeklig-toring aan, -So spog'rig, asof Lot nog Vryheid - Vir hom bestaan-- - En hy vergaan! - -Die soeklig gooi sy glinster-strale -Wyd oor 'n see van woesteny-- -Verkondig skippers telkenmale: - Bly vr van my, - Bly vr van my! - -Geliefde! So 't jou oog-geflonker -My vaak al voor die vraag laat staan, -Of ek moet uitbly in die donker, - Of nader gaan-- - Jy trek my aan! - - -SNEEU. - -Sneeu, sneeu, lieflike sneeu - Daal op die aarde neer; - Dit val en dit swewe, - Dit sterf en dit lewe-- -O kyk tog, hoe km dit al weer! - -Sneeu, sneeu, heerlike sneeu,-- - Moeder, kom kyk tog hoe fraai! - Miljoene klein vlokkies - In stukkies en brokkies -Word wyd oor die wreld gesaai! - -Lieflik en rein en wit is die sneeu, - Moeder, dit val en dit sweef - In brokkies en stukkies - Met stote en rukkies-- -Presies of die hele lug leef! - - -MUSKIETE-JAG. - -Jou vabond, wag, ek sal jou kry, -Van jou sal net 'n bloedkol bly - Hier op my kamermure. -Deur jou vervloekste gonsery, -Deur jou gebyt en plaery - Kon ek nie slaap vir ure. - -Mag ek my voorstel, eer ons skei, -Eer jy die doodslag van my kry-- - My naam is VAN DER MERWE. -Muskiet, wees maar nie treurig nie, -Wees ook nie so kieskeurig nie-- - Jy moet tog ndag sterwe. - -Verwekker van malaria, -Sing maar jou laaste aria-- - Nog n minuut vir grasie. -Al soebat jy nou ng so lang, -Al s jy ook: ek is nie bang-- - Nooit sien jy weer jou nasie! - -Hoe sedig sit hy, o, die kring! -Sy kinders kan maar kranse bring, - Nu gaan die vabond sterwe.... -Pardoef! Dis mis! Daar gaan hy weer! -Maar dd sal hy, sowaar, ek sweer-- - My naam is VAN DER MERWE! - - -SLAGVAARDIG. - -Jy moet nie bang wees vir die bliksem, - jy moet nie bibber as dit ren; -Moet ook nie skrik nie vir 'n bom nie, - Al was hy ook vir jou gemeen. - -Wees dapper as wat swak is wankel, - Wees manlik as jou kinders huil; -En toon die wreld, Afrikaander, - Wat daar vir skoons in Kaapland skuil. - -O volk van my, daar is nog arbeid, - Daar is nog roem, daar wag nog stryd; -Jy moet nie bang wees vir wat kom nie-- - Wees slagvaardig, wees bereid! - - -DINGAANSDAG (1914). - -Soas 'n drenkeling, bedreig deur Dood, -Spartel en spat en sy ganse mag verset -Teen woedende waters; en dan ternouernood -Deur magtige hande uit groot gevaar word gered-- -So worstel ons Verlede rond vandag -Voor my verstand se oog. Ons hef hom bo -Die See van Lang-Vergeet-Al met die krag, -Wat ons Geheue noem..... En ons sit so -En peins oor wat gely is in die hoop, -Dat volle vryheid nog ons lot sal wees. -Maar ag, ons land het ons met bloed gekoop-- -Op menig grafsteen kan 'n mens dit lees-- -En tog moet ons, die brekers van die baan, -Die Pioniers, ons pad nog oral slaan! - - -DIE TWEE BOODSKAPPERS - - Aan Dr. W. J. Leyds. - - ("Ik wil U nog vertellen, dat in mijn verzameling een foto - voorkomt, waarop onze vierkleur een groote en tevens eigen- - aardige rol speelt, die altijd gedachten bij mij opwekt. Het stelt - voor een groep jonge meisjes (waaronder Generaal DE LA REY's - dochter), die, allen gehuld in een vierkleur, een dans uitvoeren - op het veld. Het pathetische van het geval bestaat daarin, dat - de foto genomen is na het tractaat van Vereeniging, toen de - boodschapper van Generaal DE LA REY het bericht van het - sluiten van den vrede aan zijn commando had overgebracht, - doch verkeerd, zoodat het commando in het denkbeeld werd - gebracht, dat vrede was gesloten met behoud der onafhankelijk- - heid. Bij mij wekt deze foto niet droefheid alleen: ook hoop.") - - Uit 'n brief van Dr. W. J. LEYDS. - -EERSTE BOODSKAPPER. - - Ek kom om julle die nuus te bring: - Mense juig, wees bly en sing! - Transvaal het nie verniet gely-- - Transvaal is vry! - Transvaal is vry! - -Hoera vir die Vrystaat, hoera vir Transvaal! -Hoera vir ons groot Kommandant-Generaal! -Hoera vir ou Kaapland, hoera vir Natal! -Hoera vir die burgers van oweral! - -'N VERKENNER. - - Wat is dit hier, wat is dit hier, - Word hier 'n bruilofsfees gevier? - -MEISIES. - - Nee, ons het net die nuus gehoor: - Transvaal het sy vryheid nie verloor! - -* * * - -En die noointjies dans, dat die stof so staan, -Met die vierkleurvlag om hul lyf geslaan. - Dis polka-swaai - En Kaapse-draai; - Dis siembamba - En siembamba-- - Uit blydskap vir - Suid-Afrika! - - Die noointjies dans, - En die seuns en mans - Die lag en skerts en gaan te keer, - En sing dan weer: - - "De Wet was hier, De Wet was daar, - De Wet was vasgekeer; - Maar dit was glad nie, glad nie waar-- - Hy flous hul telkens weer! - - De Wet was hier, De Wet was daar, - De Wet was oweral; - Ou French, wat hom 'n strik wou span, - Het self daarin geval! - - En De la Rey het opgetree - Daar bo in die Transvaal; - Methuen het hy 'n pak gegee-- - En so sy roem behaal!" - - * * * - - Toe die boodskapper oor die rand verdwyn, - Toe hoor hy nog steeds die bekende refrein: - "Hoera vir die Vrystaat, hoera vir Transvaal! - Hoera vir ons groot Kommandant-Generaal! - Hoera vir ou Kaapland, hoera vir Natal! - Hoera vir die burgers van oweral." - -TWEDE BOODSKAPPER. - - Wat is dit hier, wat is dit hier ? - Skaam julle, om nou fees te vier! - Skaam julle, as ons vryheids-vaan - Diep in 'n doodkis word toegeslaan; - Dr in die dorp Vereniging - Word nie gedans nie, word nie gesing, - Dr is net weemoed, dr is net rou, - Dr is geen hoop nie vir my en jou. - -* * * - - En elke oog skiet vol met trane, - Elke keel die slik. - Herdenkend al die deurgestane, - Het meer dan een gesnik.... - -Maar op 'n tentwa, luid en klaar, -Bid toe die leier van die laer: -"O Gy, wat oor ons lot regeer, -Maak ons weer ndag vry, o Heer!" - -En die noointjies dink by die awendskyn: -Ons hoop is nie weg nie,--sal nooit verdwyn; - En een die s, - Terwyl hul l -En staar na die Suiderkruis: - -"Vryheid! Vryheid! dierbaar ding, -Waar elke mens na smag, -Van jou sal ek gedurig sing-- -jy is 'n volk se krag!" - - -MAAR N SUID-AFRIKA. - -Gee my 'n roer in my regterhand, -Gee my 'n bok, wat vlug oor 'n rand-- -En 'n flukse perd om hom weg te dra: - Gee my Suid-Afrika. - -Gee my 'n kamp waar bossies groei, -Gee my 'n fraai volstruis wat broei-- -En 'n Boereseun wat baie wa: - Gee my Suid-Afrika. - -Gee my 'n koppie om op te staan, -Gee my die Swartland met al sy graan -En nooit of te nimmer hoor jy my kla - Gee my Suid-Afrika. - -Gee my 'n vlakte ruim en wyd, -Gee my die veld se oneindigheid-- -En die lekker geur, wat die lug daar dra: - Gee my Suid-Afrika. - - - - -TH. WASSENAAR. - - -SEE-SONNET. - -O magtige oseaan, jy wydgestrekte, -Omsirkeld deur die ongemetenheid, -Diep in jou boesem rus die onontdekte; -Alleen jou swaar gehyg verneem die tyd. - -O nooitvermoeide see wat immer-woelend, -Getye rel na gange van die maan -En op die storm se stem ontstuimig spoelend, -Jou branders op die rotse stukkend slaan! - -O ewige deining van die Grote en Magtige! -So dein die breed sterk stroom van volle lewe -In my klein hart. Ek nietigste kristal, -Ek mag ook speel met glans van die ewig-pragtige. -Die skepping het ook my sy doel gegewe: -Een polsslag in die ritme van die Heelal! - - -BERGTOPPE. - -Nog raak die son die hoogste bergetoppe, -Die dale rus alreeds in skadewee, -As vredig langs die hange nog in troppe -Wit bokke wei en bontverspreide vee. - -Die dag verdwyn en teen die aand se klaarte -Rys honderdkoppig, puntig-skerp omlyn, -Die bergereeks se magtige gevaarte, -In deinsig-blou, 'n waas deurskynend-fyn. - -Beminde aarde, berge vrede-drand, -My hart is stil en ope soos die lug: -'n Ewige verlange, swygend-vrand, -Uit eeue-nagte van bestaan se vlug, -Sweef oor die bergetoppe in die and: -Dis eind'loos stil... Nag... Eensaamheld... 'n Sug. - - -OP DIE TORING. - -Vlammende wolke aan die hemel, -Roerlose bome teen awendlug, -Landskap in vrede, 'n stille ontroering: -Dalende dag-lig, 'n salige sug! - -Donkere stad daarginds in rookdamp, -Rasende wereld, om goud en om eer; -Vredige aandgloed hier op die water, -Swarte vols vlieg heen en weer. - -Magtige see in vrede-stemming; -Ver l die berge in violet; -Twee staan gearmd hierbo op die toring: -Biddende harte, 'n dankgebed. - - -NAG. - -Die klein blink ogies van die groot swart nag -Staar my so stil aandagtig aan vanaand; -Hul glimlag net so effentjies en sag, -Asof hul reeds my diepste wens verstaan 't, - -Ek voel dat daar 'n band onsegbaar teer, -Die groot heelal tot een geheel verbind, -Dat daar 'n gees wat ewig is regeer, -Voor wie die skepping klein voel as 'n kind. - -'n Onbegrepe wreld sonder sin -Sou hierdie lewe wees vir hom wat in -Homself alleen 'n siel en wese vind: -Hy dwaal, 'n vreemde tussen wesens doof en blind. -In hom alleen word waar geluk gewek, -Wat hom in alles, die Al in hom ontdek. - - -KENNIS EN GEVOEL. - -O bleke suster-tweeling van die aarde, -Jy bloedloos kind met kille lykgesig, -Wat met die skyn van bange sonnestrale, -Die nagte stil spookagtig wit verlig! - -Ons kennis leer jy is 'n dorre wreld, -Waar nooit die lag van blye lewe was. -Dat jy geen lug kan bied aan vuurge longe; -En nrens in jou dale groei daar gras. - -Jou klowe is die kraters van vulkane, -Wat eenmaal vuur was, koud en bleek soos lood -Nou gaap met angstig-oopgesperde monde, -Maar asemloos soos die verstyfde dood. - -Dit leer hul my, o heerlik blanke klaarte, -Wat half die wreld met jou lag bekoor, -En 'k neem dit aan, gehoorsaam kind van wysheid, -Maar glo nog meer wat my my hart laat hoor. - -Ek hoor die lied van ewige bekoring; -Die maan gly voort op silwermelodie -Van honderdduisend tintelende sterre; -Ek hoor die woord van alle posie! - - -DIEPTE. - -Wie na die oppervlakte -Van stil diep water kyk, -Gewaar alleen die blare -En slyk wat bo-op dryf; - -Maar wie sy oog veel dieper, -As na die oneind'ge rig, -Hy sien die donker aarde -Vol diepte en vol lig; - -Hy sien geen vuilswart water -Of modderbodem meer, -Maar in die hart van die aarde -Die hemel omgekeer. - -Daar dryf die los wit wolkies -Soos skepe op die see, -Soos op 'n somerlandskap -Verspreide troppe vee. - -Hy sien die ho hemel -So diep daaronder welf, -So rein en ongemete -Soos lig en diepte self. - -So is in alle dinge -'n Diepte te ontdek, -Waar suiwre siel van skoonheid -Sig aan die stof onttrek. - - -STILLE VRIENDE. - -Ek hou van stille vriendlikheid, -Van vriendskap sonder woordepraal, -'n Stil vertrek vol innigheid, -Waar sagte gloed van haardvuur straal. - -My kamer is maar arm en klein, -Die mure is so skraal versier; -Maar as die son naar binne skyn, -O dan voel ek gelukkig hier. - -En meen'ge vriend het ek ontdek, -Wat dienend sonder dank te vra, -Die onsigbre arrems uitgestrek, -My wiegend op die hande dra. - -Ek hou van die gemeensaamheid, -Waarmee die dinge my omring, -Wanneer ek saans in eensaamheid -Die lang-lang ure deur moet bring. - -Gelukkig hy wat stilte tot -'n Vriend in eensaamheid kan maak; -Hy hoor 'n fluistering van God, -Die teerste wat sy siel kan raak. - - -MIDDAGUUR. - -Dis middaguur, dit is die uur van rus; -Die werf is stil, die hele vlakte swyg. -Geen ploeg gaan langs die akker op en af, -Die hoenders in die koelte gaap en hyg. - -'n Spreeu sit op die kraal se muur en skreeu, -En op die laagste takke aan die soom, -Sit tortelduiwe in die blekkoetbos, -Die stilte van die middag te verdroom. - -Vaal bulte oor, tot bewende horison, -L al die veld te stowe en te skroei -In gloeiwit-blakerende sonneglans: -Die lug self skyn tot sonlig te vergloei. - -'n Boereplaas ver langs oorwaasde kim, -Skyn los en dansend op die lug te dryf, -'n Skip wat skommel op 'n see van lig, -Wat sawends weer tot vlakte sal verstyf. - -Die vee l langs die pan. Geen wese roer; -Slegs kriekies sing hul hooggestemde sang: -Dit is die uur van gans ontspande rus, -Nie soos die aand vol ingehoue drang. - -Dit is die uur van al-tevredenheid, -As mymerend op sy rusbank uitgestrek, -Die werker wagtend in 'n sluimring sag, -Uit droomverbeelding soet verwagting wek. - - -AANDLIEDJIE. - -Kom op, liewe maantjie, kom op! -O maantjie kom kuier vir ons. -Dor agter 'n kleuregordyn, -Is die sonnetjie lankal verdwyn, -Kom gou-gou nou maantjie en skyn -Deur die lelike nag wat so frons. - -Goeinaand, liewe maantjie, goeinaand! -Muskietjies is uit om te buit, -Om die slapende vee te verras. -Kyk hoe swier hul in swerme op die plas, -Hoor hoe gons hul oor geurende gras -Langs vreedsame vleie en spruit. - -Goeinaand, liewe maantjie, goeinaand! -Kyk hoe bleek word die sluimerende nag; -Deur die mis van sy duisternis heen -Het jou klein silwer ogies 'n reen -Van betowerde trane geween, -Wat diep in die water weer lag. - -Goeinaand, liewe maantjie, goeinaand! -Dis alles so stil om my rond: -Die hoendertjies sit in die boom -By vooltjies op takke en droom, -Waar silwer langs blare heen stroom -En liggies laat dans op die grond. - -Goeinag, liewe maantjie, goeinag! -Nag sterretjies, almal goeinag! -As ek strakkies my ogies sal sluit -En my flikkerende kersvlam is uit, -O loer dan vir my deur die ruit, -En ek sal van jul droom, goeienag! - - -DIE WINDJIE. - -Windjie, windjie, waarheen jakker - Jy so haastig nou al weer? -Al die stowwe skud jy wakker, - Blare, blomme heen en weer. - -Oor die grassaad ruis jou voetjies, - As jy huppel oor die wei; -Golfies bokspring, as jy soetjies - Oor die koele water gly. - -Soos 'n katjie speels 'n muisie - In sy kloutjies rond laat vlieg, -Skommel jy jou blare-huisie, - Tot die takkies almal wieg. - -Orals vroetel jy en snuffel - Eike graspol deur en deur, -En terwyl jy hul kernuffel, - Jomp jy nog die blompies' geur. - -Windjie, jy 's net soos die vlinder, - Wat op elke blompie rus; -En van d' een by d' ander skinder, - Skoon hy almal vriendlik kus. - -Windjie, 'k hoor so graag jou liedjies - By my raam en dak se rand, -in die boomtop, tussen rietjies - Ruisend langs die waterkant. - -O, so graag staan ek en luister - In 'n ho mielie-land, -Hoe die ranke blare fluister - Almal in dieselfde trant. - -Waai maar, windjie, hardloop, huppel - Oor die koppies, veld en rand-- -Drink uit vleie en kom druppel - Mild die ren op dorstend land. - - -AAN HOLLAND. - - O, Holland, ek hou van jou, - Ek hou van jou jonge gesig, - As Lente in Meimaand met sonneskyn trou - Op velde, met kleure verlig. -Ek hou van jou oeroue stoere gelaat -By winter, as newels jou wimpers beslaat, -En mistige sluiers, deur wolke gespan, -Die son uit jou o vir maande verban. -Ek hou van jou edele trekke, wat Tyd -Gemerk het met tekens van vrugbare stryd: -Kon dyke, kanale en duine praat, -- Di rimpels, getuiend van wil en daad,-- -'n Ewige lag sou jou mond versier, -Vir altyd sou jy oorwinning vier! - - O, Holland, ek hou van jou, - Ek hou van jou dyke-gees, - Wat eie vryheid en aard wil behou - En weier om slaaf te wees. -Die see is jou vyand, die see is jou vrind, -Jy weet om sy mag aan jou wil te verbind, -Jy spook met die water en bou 'n dyk -En rustig daaragter bewoon jy die slyk; -Maar roep een: te wapen, die vyande kom! -Dan draai jy jou swaard na die anderkant om, -En saam met jou rol, oor die weilande heen, -Jou magtige vyand, die vyand teen! -Met dyke keer jy die see uit jou land, -En vr van jou grens bly die oorlogsbrand. - - -OP DIE DOOD VAN PRESIDENT STEYN. -(oorl. 28 Nov. 1916). - -Nog rooi van die weemoed van gister, -Daar ween onse o alweer! -O, het dan die laggende toekoms -Sy rug na oos toegekeer? - -Onder honderde, honderde bome -Word die mooistes en grootstes gekap, -En die struikgewas tier om hul stamme -En swelg in die aarde se sap. - -Daar lui weer die onheil 'n doodsklok, -Die aarde ontsluit weer haar skoot: -'n Soon, 'n broer, 'n vader, -'n Vriend van sy volk is dood! - -Toe, lui maar, o noodlot, die doodsklok, -Toe, graaf maar 'n diepe graf, -Jy ontroof ons tog nimmer ons hoop nie, -Sy gees neem jy nooit van ons af! - - -DIE SLAG BY BLOEDRIVIER. -(16 Desember, 1838). - -Die Ooste gloei. Dit is die dag, -Wat vr die Ooster-poorte wag -En aarsel om die donker waas, -Wat voor sy oog hang, weg te blaas: -Want o, wat sal sy oog aanskou-- -Dan bloed, dan bloed, dan moord en rou? -Maar nee, hy skeur die sluier oop.... -Dr word Suid-Afrika gedoop! - -Wat is dit, wat ek ginds gewaar, -Daar langs die donker berge, dr? -Dit is Dingaan se swarte drom, -Dit is Dingaan! Die Soeloes kom! -Gryp, Trekker, gryp jou kruit en roer -En staan jou man, jou naam is Boer! -Beskawing moet hier segevier, -Of Afrika is vir die dier'! - -Hul kom! hul kom met woede aan, -Soos vuur, in ho gras geslaan, -Wat, op die wind se vlug gedraag, -Al knett'rend oor die grassaad jaag, -En vir geen pad of vrbrand stuit; -Die vlamme-arrems gryp vooruit, -Verteer al wat hul beet kan kry, -Tot as alleen nog orig bly. - -Hul kom! hul kom soos aasvols aan, -Die wye vlerke oopgeslaan, -En bek en pote rooi gekleur -Van prooi, nog pas uiteengeskeur. -O hoor hoe dreun dit, soos hul kom! -Dit woel en wemel rond en om, -Van skildvel, assegaai, barbaar! -Van Soeloes, Soeloes aan mekaar! - -Hul storm! hul storm! die swarte drom, -En skreeu en bokspring soos hul kom. -Maar in die Treklar is dit stil, -Want elke Boer weet, wat hy wil: -Sy oog hou wag; sy hart herhaal -Die vroom gelofte elke-maal, -En naas hom staan sy Sanna klaar, -Die kruit en koels l by mekaar. - -Hul kom! hul kom!.... maar ry aan ry -Stort neer om daar vir goed te bly. -Die Sanna's bulder, die osse brul -En hardloop rond, met angs vervul; -Dit kletter hier, dit knetter daar, -Dit ren as'gaaie op die lar. - -Hul kom! hul kom!.... maar deins weer trug, -Hul kom!.... maar kom met weifelsug -Hul kom!.... maar weifel, weifel weer, -Hul kom!.... dit was die laaste keer. - -Dis _moed_, wat volhou na begin, -_Vertroue_ is dit, wat oorwin. - -Sou vier maal honderd Trekkers dan -Vir twaalf maal duisend Kaffers kan -Verslaan? Aanskou die water maar, -Aanskou die sloot, die vlakte dr: -Drieduisend lyke l daar rond!.... -Pretorius alleen is lig gewond.-- - -O hart, wat blydskap het gesmaak, -Wie kan die trotse dag genaak, -Van Afrika's beskawingsdoop, -En koud bloed deur sy hart laat loop? - -Ja, Stem van donker Afrika, -_Ons_, wat jou naam met eer moes dra, -Ons woon hier op 'n werelddeel, -Ons moes regeer, en is verdeel! - - - - -H. A. FAGAN. - - -OUBOETA. - -Windjie, jy kom oor die groot blou see-- -bring jy groete van Ouboeta mee? -Ouboeta sit aan die ander kant, -vr, alleen in 'n vreemde land. -Weelde en kuns kan hy daar aanskou, -die grootste prag wat die wreld hou; -maar dit weet ons goed, dat sy hart nog sug -na ons vrye veld en ons helder lug. -Tog moet hy daar onder vreemde bly -om kennis te win en ervaring te kry, -tot die jare verby is, die leertyd om-- -wat sal ons groots wees as Boeta weer kom! -Windjie wat waai oor die groot blou see, -bring jy ook groete van Ouboeta mee? - -Windjie, waai nou maar weer weg oor die see, -en dra ons groete aan Ouboeta mee; -voer in jou vlug na die ander sy -die geur van die blomme wat bloei in die vlei, -van varings wat bo teen die bergrand staan, -van vrugte, van druiwe, van goudgeel graan. -Hy sal jou boodskap verstaan, want hy weet -dat alles verlang om hom welkom te heet. -Sy ryperd staan in die stal te treur, -sy hondjie hou wag by sy kamerdeur. -Maar die jare vervlie en sy leertyd gaat om-- -ag, wat 'n vreugde as Boeta weer kom! -Windjie, waai vr oor die groot blou see, -en dra ons groete aan Ouboeta mee. - - -OP KNYSNA-STRAND. - - Daar is 'n kuil, -'n holte in 'n rotsbemuurde strand, -waarin die branders ewig spoel en dreun; -en in die mond van di spelonk, daar skuim -en kook die water wild en woes, asof -die ganse oseaan wil binnedring. -Met stormgeweld en blinde woede stuif -die golwe op hul kerkermure toe, -en teen die rotsgewelwe druis en kraak -die felle branding--waar dit breek, en dan, -gestuit, verpletterd, tot die afgrond keer, -en daar verlore gaan. - - Ek ken 'n siel, -nog ruimer dan die oseaan, waarin -oneindige gedagtes bruis en woel, -en met die felheid van 'n stormgety -'n uitkoms soek in enge digtertaal; -maar ag, te groot vir mensewoorde, sink -dit in die stille diepte weer terug, -waar dit gebore is. - - -SOOS DIE WINDJIE WAT SUIS. - -Soos die windjie wat suis oor die velde, - met geure van lente bevrag-- -is die hoop wat kom fluister van arbeid en stryd - en die sege wat wag. -Soos die dorre geruis in die najaar - van blare wat val en vergaan-- -die verwytende stem van geleentheid verspeel, - en van dade wat sterf--ongedaan! - - - - -F. VAN DEN HEEVER. - - -RIT-RYMPIE. - -Die koels die blits, dat die klippe so brand-- - Hoera vir die reuk van 'n roer!-- -Maar die tien en Jan Pieterse hou daardie nek, - Help bewaar ou Transvaal vir die Boer! - -"'n Uur nog, net ene"--'n uur van die hel!-- - "As ons maar die nek kan hou, -Dan is ons kommando die drif veilig deur!"-- - En hy bid sonder handegevou! - -Wild en wyd, wild en wyd, - Gee die perde maar teuel en spoor; -Jy hoor net daaronder die hoewegedonder, - En hierbo fluit die koels langs jou oor. - -Daar hinnik 'n liddiet, ryperd van die Dood - Blits hemel en aarde deureen; -Die stof wyk--die mense 's die drif veilig deur-- - By Jan Pieterse leef nog net een. - -"Ons trap!" kommandeer hy. Wild en wyd - Gee hul perde maar teuel en spoor; -Hy hoor net daaronder die hoewegedonder - En 'n skreeu--hy 's allenig nou oor. - -Trug nou, trug deur die vlaag van lood, - Sy maat kan hy daar nie laat bly! -Al om hom daar gons dit die lied van die dood, - Waar sy sekel al snerpende sny. - -Met die gewonde man dwars oor sy saalboom geleg - Gaat hy stadig en stappende heen; -Geen teken van haas, hy ry peinsende voort - Op 'n stap deur die koel-geren. - -"Laat staan, hy's 'n held -, Three cheers' vir die Boer!" - S die Engelsman, hees in die keel. -Die bulte weerklink met vier harde hoera's, - En die lug word met helmette geel! - -Jan Pieterse draai hom sy vyande toe - En wuif hulle dank met sy hoed; -Al stappend verdwyn hy op die horison daar - In 'n raam van die westergloed. - -So hoera vir die klank van stiebeuel en spoor, - En hoera vir die reuk van 'n roer! -God behoede ons veld van die vreemde geweld - En bewaar ons ou land vir die Boer. - - -WIE IN GLAASHUISE WOON. - -Bommelby, bommelby met jou wit bandelier, - Met jou vlerke wat blits in die sonlig en gons, - En jou swartpak, verguld met die blomme se dons-- -Wat beteken jou sing en wat maak jy hier? - -Maar die bommelby werk, of ek vra en of nie; - Natuurlik, ek weet hy hoor nie na my - En laat my gevra en gepeuter opsy-- -Maar dis mos wat deurgaan vir posie! - -My siel is so wyd soos die oseaan, - En grootse gedagtes die woel daarin om, - Te groot vir woorde, my Muse is stom, -Want waar haal sy sulke woorde vandaan? - -Ja, modder kan jy met jou vingers nie vat, - Diamante is klein en gereld van bou - As jou o maar reg is--Ek vra vir jou, -Hoe moet ek die ruim van 'n siel dan skat? - -Dis newels, net newels wat warrel en vlie, - En ek is miskien nog agter die vlug - Van ou Tyd, en ken die boom by sy vrug-- -Maar dis wat nou deurgaan vir posie! - - -"'N SPEELTONEEL". - -Ag, moet hul nie stoor nie, laat jou voetstap nie hoor nie, - Kom ons hulle oor die laning beloer. -Kan jy mooiers verlang dan die kindergesang - En die geestige, malle rumoer? - -Met 'n blaar in sy hand staat die predikant, - Lees daaruit die formulier voor -Waarmee hy hul trou; daar word huise gebou, - Die gelag onder werke gesmoor. - -Nou word daar gedoop, dan weer suiker verkoop - Vir blikkies en skerfies en blare; -'n Floue gelawe, 'n kuiken begrawe - Met luide en droewe gebare. - -Kon ons maar soos hulle die wreld verag - En spot met sy wel en sy wee; -Of die wreld al frons--daar klink hul gelag, - En die wreld lag hoofskuddend mee! - - -IN DIE HOVELD. - -In die Hoveld, waar dit oop is en die hemel wyd daarbo, - Waar kuddes waaigras huppel oor die veld, -Waar 'n mens nog vry kan asemhaal en aan 'n God kan glo, - Staat my huisie, wat ek moes verlaat vir geld. -En as ek in die gange van die myn hier sit en droom - Van die winde op die Hoveld, ruim en vry, -Dan hoor ek die geklinkel van my spore, saal en toom, - Sawends as ek bees of skaap toe ry. - -Op die Hoveld, waar dit wyd is, waar jy baie ver kan sien, - (Die ylblou bring 'n knop dan in jou keel) -Staat my huisie nog en wag vir my, wag al 'n jaar of tien, - Waar die bokkies op die lei grafstene speel. -Maar as die tering kwaai word en ek hoor die laaste fluit, - Dan sweef ek na die Hoveld op die wind -En soek dan in die maanlig al die mooiste plekkies uit, - Waar 'k kleiosse gemaak het as 'n kind. - - -SONDAG-MRE. - -Dit is stil in die voorhuis -En stilte rus swaar op die bulte daarbuite, -En stoffies hang blink in die lug, waar die venster -'n Gulde balk van louter luister inlaat. - Daar word boeke gevat: - Die psalm gaat statig opruis, -Ruis weg oor die druipende wilgers, - Waar die tortels selfs luister; -'n Hiemne aan God, aan wie dit gerig is, -'n Statige hiemne van rus en van vrede, - 'n Wierook-kolom. - Dis weer stil. - Luid kraai die haan in sy beurtsang-- -En nou word gepraat, eers saggies dan luider, -Nou word selfs gelag... die stemming verbroke-- - Die diens is verby. - - -DIE VERHUISING VAN CUPIDO. - -Cupido het eers vry rondgedwaal - Met sy boog en sy skigtebos, -Behoudens 'n lintjie wat krul, maar skraal - In 'n Adamspak gedos. - -Maar die Cherubyne mis hom nou; - Ag, die sede vervel met die tyd! -In die kas l sy vleueltjies opgevou, - En nywer regeer nou en nyd. - -Sy guitige streke het hy laat staan, - Laat met rus nou die pare in die park; -'n Hardedop keil en manel het hy aan-- - Hy 't verhuis na die aandeelmark! - - - - -J. R. L. VAN BRUGGEN. - - -DIE KOKET. - -Die rent het my tuintjie skoon gewas, - En 'n windjie dwaal daarin; -Hy sleep sy soetste geure saam - Om 'n roseknop te win. -"Kom saam my liefie," fluister hy; -"'k Gee alles wat ek het-- - My vrye siel, die hemelblou, -Dit alles, alles skenk ek jou, - En 'k vra jou hartjie net!" -Om roserooie lippies plooi - 'n Glimlaggie, o ai so mooi; -Sy skud haar koppie heen en weer, -"Kom mre weer, kom more weer!"-- - Die rosie was koket! - -'n Sonnestraaltjie het plesier - En lag die windjie uit. -Hy hang 'n prel om haar hals, - En soen die rose-lippies mals-- -Die rosie word sy bruid! - - -LENTELIEDJIE. - - 'n Manestraaltjie het kom kuier, - Kuier vir plesier, -By die blanke hemel-bloesems, - in my tuintjie hier. - Heel die lente-awend luister - Hoe die bloesems saggies fluister: -"Vlei jou reinheid manestraaltjie - Aan my boesem hier." -Toe het skalks die stoei-graag windjie, - Loerend om 'n kier, - Van die bloesem-wierook dronke, - Bruilof in my tuin gevier. - - -'N SIMPEL LIEDJIE. - -Ek ken 'n melodietjie -S menslik en s rein, -Dat heel my siele saamween, -Saam met die liedjie klein. - -Die liedjie is so simpel -Dat elkeen dit verstaan: -'n Kindjie het vanawend -Sag na die Heer gegaan. - -Ek ken 'n melodietjie -Van onse sterflikheid; -Maar o, die moederharte -Moet glo aan d' ewigheid! - - -AAN GENERAAL DE LA REY. - -Eerwaarde vryheidsheld, dit was God's hand!-- -Ons sal maar weer die lendene omgord, -En trane-balsem oor ons wonde stort, -Want swaarkry is die stempel van ons land. - -Vry soos die winde was jou fiere gees, -En sober soos ons velde jou gemoed. -Seun van ons Vaderland in murg en bloed -jou vryheids-stem was nie verniet gewees! - -Ons het geween gen'raal, ons het geween. -O, 'k sien weer voor my gees die dodewa; -Maar 'k weet dat in my siele was alleen -Die stralend' pyn van Jong Suid-Afrika! - -Daar was 'n stem van lewe in die dood. -My hart was somber--maar my hart was groot! - - -DIE DOOD VAN DIE OSSEWA. - -'n Stem ruis deur die eeue, dof en vaag, -Wat droewig as 'n doodsklok donker klink-- -Die oue word weer nuut!--So gallem dit -Die eeue deur--die oue word weer nuut! -My jeug is ook verby, hoe sterk ook nog -My krag.--Die doodsklok lui my uit, en 'k voel -'n Kille weemoed om my hart.-- -En as in lome kreun my liggaam kraak -Die opdraans op, die afdraans af, dan snor -Daar knipoogsnel gevaartes my verby, -En in die tuite stof sien vaag my oog -'n Visioen van geeste, wat hels spot -Met my onmagtigheid. Dan luider klink -Die doodsklok droef--ek lui, ek lui jou uit! - -Maar snags as winter-stilte het gedaal -En swak die kampvuur skitter, stergelyk, -Dan leef my oue liggaam weer, en sag -Al op die awendkoelte kom gesweef -Die trotse stemme van my jeug. - -Ha! ek is weer op Quatlamba!-- -Daar golf Natal, 'n panorama, wat -Wegdein in vroe somerson tot blou. -Skreeu nou jul helse geeste van vernuf! -Ek lag my vryheids-lag!--Ek lei 'n volk -Die donker in! My wabak is hul wieg! - -Dis net die trekker met sy Boek, sy wa, -Ons is alleen in die oneindigheid! -Spot maar in wirrel-glans verby en lag -Om my onmagtigheid.--Quatlarnba's muur -Weerkaats jul spotlag duisendwerf terug! -Hier in die velde, ewe vry as is -Die vryheidsgees wat my besiel, voel ek -My tuis, en waar die winde stoei langs berge -Daar wortel my bestaan. Hier het die bloed -Van pioniers my watent rooi geverf, -In kleine nasies wrede wordingsuur!-- -Dis net die trekker met sy Boek, sy wa, -Alln is ons in die oneindigheid. - -Die smeulvuur by my wiel word flou, en in -Die twyfelgloedjie staar my stille baas. -Sag gooi die amber-skynsel van die vlam -'n Droewe glimlag op sy trekkers-baard,-- -En saam peins ons oor langverlore vryheid. - - -HEIMWEE. - -My hart verlang na die stilte -Van die wye wuiwende veld, -Vr van die stadsgeluide -En die klinkende klank van geld. - -Ek is moeg vir die ruslose lewe -Van mense wat kom en gaan, -'k Wil terug na die vrye ruimte -Waar 'n siel in woon--wat verstaan. - -O, ek sien weer die son op die velde -En die ewige blou lug bo, -En my hart skiet vol van heimwee, -En my drome swem in my o. - -O, ek sien weer die ylbloue berge -Dr vr aan die westerkim, -En ek wonder nie meer waarom weemoed -So sag uit my liedere klim; - -Klim na die grys lug bowe, -Waar die son in die miste kwyn; -Want o, ek verlang na die velde, -Na die ewige sonneskyn. - - - -Transcriber's notes: - - Archaic spelling has been retained. If in doubt, no correction has -been made. This is especially true for accents. - - Spellings, of which it is assumed that they were not intended by -the authors or editors, have been put right. - - page : original : correction - -------------------------------------------------------------------- - 51 : onverwrikbre : onverwrikb're - 73 : Saidjahs : Saidjah's - - Because it is not an 8-bit character, the dagger, which is used to -indicate the year of death, has been replaced with the word 'oorl.'. - - - - - -End of the Project Gutenberg EBook of Digters uit Suid-Afrika, by -Jan F. E. Celliers and J. D. du Toit and C. Louis Leipoldt and D. F. Malherbe - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DIGTERS UIT SUID-AFRIKA *** - -***** This file should be named 42302-8.txt or 42302-8.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/4/2/3/0/42302/ - -Produced by Steffen Haugk - -Updated editions will replace the previous one--the old editions -will be renamed. - -Creating the works from public domain print editions means that no -one owns a United States copyright in these works, so the Foundation -(and you!) can copy and distribute it in the United States without -permission and without paying copyright royalties. Special rules, -set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to -copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to -protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project -Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you -charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you -do not charge anything for copies of this eBook, complying with the -rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose -such as creation of derivative works, reports, performances and -research. They may be modified and printed and given away--you may do -practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is -subject to the trademark license, especially commercial -redistribution. - - - -*** START: FULL LICENSE *** - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project -Gutenberg-tm License (available with this file or online at -http://gutenberg.org/license). - - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm -electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy -all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. -If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project -Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the -terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or -entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement -and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic -works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" -or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project -Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the -collection are in the public domain in the United States. If an -individual work is in the public domain in the United States and you are -located in the United States, we do not claim a right to prevent you from -copying, distributing, performing, displaying or creating derivative -works based on the work as long as all references to Project Gutenberg -are removed. Of course, we hope that you will support the Project -Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by -freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of -this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with -the work. You can easily comply with the terms of this agreement by -keeping this work in the same format with its attached full Project -Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in -a constant state of change. If you are outside the United States, check -the laws of your country in addition to the terms of this agreement -before downloading, copying, displaying, performing, distributing or -creating derivative works based on this work or any other Project -Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning -the copyright status of any work in any country outside the United -States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate -access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently -whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the -phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project -Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, -copied or distributed: - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org/license - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived -from the public domain (does not contain a notice indicating that it is -posted with permission of the copyright holder), the work can be copied -and distributed to anyone in the United States without paying any fees -or charges. If you are redistributing or providing access to a work -with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the -work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 -through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the -Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or -1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional -terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked -to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the -permission of the copyright holder found at the beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any -word processing or hypertext form. However, if you provide access to or -distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than -"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version -posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), -you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a -copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon -request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other -form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm -License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided -that - -- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is - owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he - has agreed to donate royalties under this paragraph to the - Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments - must be paid within 60 days following each date on which you - prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax - returns. Royalty payments should be clearly marked as such and - sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the - address specified in Section 4, "Information about donations to - the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." - -- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or - destroy all copies of the works possessed in a physical medium - and discontinue all use of and all access to other copies of - Project Gutenberg-tm works. - -- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any - money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days - of receipt of the work. - -- You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm -electronic work or group of works on different terms than are set -forth in this agreement, you must obtain permission in writing from -both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael -Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the -Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -public domain works in creating the Project Gutenberg-tm -collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic -works, and the medium on which they may be stored, may contain -"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or -corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual -property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a -computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by -your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium with -your written explanation. The person or entity that provided you with -the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a -refund. If you received the work electronically, the person or entity -providing it to you may choose to give you a second opportunity to -receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy -is also defective, you may demand a refund in writing without further -opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER -WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO -WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. -If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the -law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be -interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by -the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any -provision of this agreement shall not void the remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance -with this agreement, and any volunteers associated with the production, -promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, -harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, -that arise directly or indirectly from any of the following which you do -or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm -work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any -Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. - - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of computers -including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists -because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from -people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. -To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 -and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. - - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive -Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at -http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent -permitted by U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. -Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered -throughout numerous locations. Its business office is located at -809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email -business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact -information can be found at the Foundation's web site and official -page at http://pglaf.org - -For additional contact information: - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To -SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any -particular state visit http://pglaf.org - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. -To donate, please visit: http://pglaf.org/donate - - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic -works. - -Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm -concept of a library of electronic works that could be freely shared -with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project -Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. - - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. -unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily -keep eBooks in compliance with any particular paper edition. - - -Most people start at our Web site which has the main PG search facility: - - http://www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. diff --git a/old/42302-8.zip b/old/42302-8.zip Binary files differdeleted file mode 100644 index 48727fa..0000000 --- a/old/42302-8.zip +++ /dev/null diff --git a/old/42302-h.zip b/old/42302-h.zip Binary files differdeleted file mode 100644 index 010df89..0000000 --- a/old/42302-h.zip +++ /dev/null diff --git a/old/42302-h/42302-h.htm b/old/42302-h/42302-h.htm deleted file mode 100644 index a7806ee..0000000 --- a/old/42302-h/42302-h.htm +++ /dev/null @@ -1,5649 +0,0 @@ -<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd"> -<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml"> - <head> - <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html;charset=utf-8" /> - <title> - </title> - <style type="text/css"> - p { - margin-top: .75em; - margin-bottom: .75em; - } - pre { - font-family: serif; - } - h1,h2,h3,h4,h5,h6 { - text-align: center; /* all headings centered */ - clear: both; - } - td {text-align: left; padding-left:0px; } - th { - text-align: left; - border-bottom:1px solid black; - padding-left:0px; - } - hr { - width: 33%; - margin-top: 2em; - margin-bottom: 2em; - margin-left: auto; - margin-right: auto; - clear: both; - } - - table { - margin-left: auto; - margin-right: auto; - border-collapse:collapse; - } - - body{margin-left: 10%; - margin-right: 10%; - } - - .center {text-align: center;} - .right {text-align: right;} - .left {text-align: left;} - - .footnotes {border: dashed 1px;} - .footnote {margin-left: 10%; margin-right: 10%; font-size: 0.9em;} - .footnote .label {padding-right: 1em;} - .fnanchor {vertical-align: super; font-size: .8em; text-decoration: none;} - - </style> - </head> -<body> - - -<pre> - -The Project Gutenberg EBook of Digters uit Suid-Afrika, by -Jan F. E. Celliers and J. D. du Toit and C. Louis Leipoldt and D. F. Malherbe - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org/license - - -Title: Digters uit Suid-Afrika - Bloemlesing uit die poësie van die Twede Afrikaanse-Taalbeweging - -Author: Jan F. E. Celliers - J. D. du Toit - C. Louis Leipoldt - D. F. Malherbe - -Editor: E. C. Pienaar - -Release Date: March 10, 2013 [EBook #42302] - -Language: Afrikaans - -Character set encoding: UTF-8 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DIGTERS UIT SUID-AFRIKA *** - - - - -Produced by Steffen Haugk - - - - - -</pre> - - -<h1>Digters uit Suid-Afrika.</h1> -<hr /><br /> -<h3>BLOEMLESING</h3> -<h5>UIT DIE POËSIE VAN DIE</h5> -<h3>TWEDE AFRIKAANSE-TAALBEWEGING</h3> -<h5><br />DEUR<br /></h5> -<h2>Dr. E. C. PIENAAR,</h2> -<h5>PROFESSOR AAN DIE UNIVERSITEIT VAN STELLENBOSCH.</h5> - -<hr /><h5>Vierde, vermeerderde druk.</h5><hr /> - -<h5><i>(Regte van herdruk voorbehou.)</i></h5> - -<h5>J. H. DE BUSSY, Beperk,<br /> -PRETORIA.<br /> -HOLL.-AFRIK. UITGEVERS-MIJ. v/h. J. DUSSEAU & Co.,<br /> -KAAPSTAD<br /> -1922.</h5> - -<hr /> - - - -<h2>AAN DIE LESER.</h2> - - -<p>Hierdie bloemlesing was aanvanklik bestem hoofsaaklik -vir Nederlandse lesers, en daarom van ’n inleiding in -Nederlands en ’n verklarende woordelys voorsien. As -sodanig is dit sedert sy eerste verskyning in 1917 -tweemaal herdruk geword.</p> - -<p>Aangesien die bundel egter van die aanvang af in -Suid-Afrika veel meer aftrek gevind het dan elders, en -ons letterkundige produksie sedert die tyd sodanig -toegeneem het dat die bundel in sy oorspronklike vorm -geen juiste beeld meer vertoon van die teenswoordige -stand van ons Afrikaanse verskuns nie, het ek dit -wenselik geag om die vierde druk nie alleen te hersien -en aan te vul nie, maar dit ook ’n suiwer Afrikaanse -stempel te verleen. Daarom val die oorspronklike -inleiding en woordverklaring hier weg, en word verder -al wat Nederlands was deur Afrikaans vervang.</p> - -<p>Sedert die tyd het daar ook van my hand ’n breedvoerige -studie verskyn oor die „Taal en Poësie van die Twede -Afrikaanse-Taalbeweging”, waarom ek dit oorbodig beskou -om hier ’n nuwe inleiding by te voeg.</p> - -<p>Hierdie vierde druk is dus meer dan ’n blote herdruk, -nie alleen omdat dit ’n uitgebreider en meer -oorsigtelike keuse bevat as die vorige drie nie, maar -ook omdat die oorspronklike keuse hier en daar gewysig -is volgens latere insigte.</p> - -<p>Verder word bo aan iedere bladsy die naam van die -bundel vermeld, waaraan die gedigte ontleen is. Die -spelling is konsekwent gemoderniseer-met ’n apologie -aan die digters wat nog hulle eie spelling volg!</p> - -<p>Ek vertrou dat die bundel in sy nuwe vorm nog beter aan -sy doel sal beantwoord as voorheen.</p> - -<p class="right"><i>Die Saamsteller.</i></p> - -<p>Stellenbosch,<br /> - Okt. 1921.</p> - - - -<hr /> -<h2>INHOUD.</h2> - -<hr /> -<h3>JAN F. E. CELLIERS.</h3> - -<p>Gebore 1865 op Wellington. In 1874 met die ossewa na -Pretoria, waar sy vader oprigter en eerste redakteur -geword het van „De Volkstem”. Studie op Pretoria, -Stellenbosch, Wellington en Delft (1887-1890). -Landmeter, later staatsbibliotekaris op Pretoria -(1894-99). Op kommande tot die end. Na die Engelse -oorlog met gesin na Europa-letterkundige studie. In -1907 terug na Suid-Afrika. Medeoprigter van „Die -Brandwag”-taalpropaganda. Werksaam aan die Dept. van -Binnel. Sake, Pretoria. Sedert 1918 buitengewone -Professor op Stellenbosch.</p> - -<table cellpadding="4" cellspacing="0" summary="" width="80%"> -<tr><td width="100%"></td><td>Bls. </td></tr> - -<tr><td><div>Die Vlakte</div></td> -<td> <a href="#Page_1">1</a></td></tr> - -<tr><td><div>Die Ossewa</div></td> -<td> <a href="#Page_4">4</a></td></tr> - -<tr><td><div>Trou</div></td> -<td> <a href="#Page_5">5</a></td></tr> - -<tr><td><div>Die Laaste Aand</div></td> -<td> <a href="#Page_6">6</a></td></tr> - -<tr><td><div>Die Brand</div></td> -<td> <a href="#Page_8">8</a></td></tr> - -<tr><td><div>Die Kampsuster</div></td> -<td><a href="#Page_11">11</a></td></tr> - -<tr><td><div>Dis al</div></td> -<td><a href="#Page_12">12</a></td></tr> - -<tr><td><div>Afrikaner-troos</div></td> -<td><a href="#Page_13">13</a></td></tr> - -<tr><td><div>Klein Ondeug</div></td> -<td><a href="#Page_14">14</a></td></tr> - -<tr><td><div>’n Snaakse Vryery</div></td> -<td><a href="#Page_15">15</a></td></tr> - -<tr><td><div>Die Murasie</div></td> -<td><a href="#Page_19">19</a></td></tr> - -<tr><td><div>Aardgeeste</div></td> -<td><a href="#Page_20">20</a></td></tr> - -<tr><td><div>Dingaansdag</div></td> -<td><a href="#Page_22">22</a></td></tr> - -<tr><td><div>Stille werkers</div></td> -<td><a href="#Page_24_1">24</a></td></tr> - -<tr><td><div>Wag-hondjies</div></td> -<td><a href="#Page_24_2">24</a></td></tr> - -<tr><td><div>President Steyn</div></td> -<td><a href="#Page_25">25</a></td></tr> - -<tr><td><div>Komaan!</div></td> -<td><a href="#Page_26">26</a></td></tr> - -<tr><td><div>Ma en Pietjie</div></td> -<td><a href="#Page_27">27</a></td></tr> - -</table> - -<hr /> -<h3>TOTIUS (Dr. J. D. DU TOIT).</h3> - -<p>Gebore 1877 in die Pêrel. Seun van Ds. S. J. du TOIT, -die vader van die „Eerste Afrikaanse-Taalbeweging”. -Studie in Daljosafat (Hugenote Gedenkskool), -Burgersdorp en Amsterdam. Na sy terugkeer predikant op -Potchefstroom (1903) en sedert 1911 Professor aan die -Teologiese Skool aldaar.</p> - -<table cellpadding="4" cellspacing="0" summary="" width="80%"> -<tr><td width="100%"></td><td>Bls. </td></tr> - -<tr><td><div>Die lied van die ossewa</div></td> -<td> <a href="#Page_28">28</a></td></tr> - -<tr><td><div>Vergewe en Vergeet</div></td> -<td> <a href="#Page_30">30</a></td></tr> - -<tr><td><div>Die Os</div></td> -<td> <a href="#Page_31">31</a></td></tr> - -<tr><td><div>Moselekatse</div></td> -<td> <a href="#Page_32">32</a></td></tr> - -<tr><td><div>Die drie Kindertjies</div></td> -<td> <a href="#Page_35">35</a></td></tr> - -<tr><td><div>Vegkop</div></td> -<td> <a href="#Page_36">36</a></td></tr> - -<tr><td><div>Repos Ailleurs</div></td> -<td> <a href="#Page_37">37</a></td></tr> - -<tr><td><div>’n Sprokie</div></td> -<td> <a href="#Page_38">38</a></td></tr> - -<tr><td><div>Dit is Nag</div></td> -<td> <a href="#Page_39">39</a></td></tr> - -<tr><td><div>Daar ruis ’n Lied</div></td> -<td> <a href="#Page_40">40</a></td></tr> - -<tr><td><div>Stof</div></td> -<td> <a href="#Page_41">41</a></td></tr> - -<tr><td><div>Die Sterretjie</div></td> -<td> <a href="#Page_43">43</a></td></tr> - -<tr><td><div>Die oue Put</div></td> -<td> <a href="#Page_44">44</a></td></tr> - -<tr><td><div>Oggendstond op ’n Boereplaas</div></td> -<td> <a href="#Page_46">46</a></td></tr> - -<tr><td><div>Perdekraal-laer</div></td> -<td> <a href="#Page_48">48</a></td></tr> - -<tr><td><div>Die Vierkleur is weer in gevaar</div></td> -<td> <a href="#Page_50">50</a></td></tr> - -</table> - -<hr /> -<h3>Dr. C. LOUIS LEIPOLDT.</h3> - -<p>Gebore 1880 op Worcester. Sy vader predikant op -Clanwilliam, waar LEIPOLDT sy kinderjare deurgebring -het. Sedert 1897 medewerker aan „Het Dagblad”, later -aan „The South African News”. Oorlogskorrespondent van -verskillende buitelandse blaaie gedurende die Engelse -oorlog. Studie in die medisyne in Londen (1902-07). Na -groot reise deur Europa, Amerika, Wes- en Oos-Indië as -medikus gevestig in Londen. In 1914 terug na Suid- -Afrika en sedert die tyd mediese skool-inspekteur in -Transvaal.</p> - -<table cellpadding="4" cellspacing="0" summary="" width="80%"> -<tr><td width="100%"></td><td>Bls. </td></tr> - -<tr><td><div>Slampamperliedjie</div></td> -<td> <a href="#Page_52_1">52</a></td></tr> - -<tr><td><div>Oktobermaand</div></td> -<td> <a href="#Page_52_2">52</a></td></tr> - -<tr><td><div>In Amsterdam</div></td> -<td> <a href="#Page_55">55</a></td></tr> - -<tr><td><div>In die Konsentrasiekamp</div></td> -<td> <a href="#Page_58">58</a></td></tr> - -<tr><td><div>Aan ’n Seepkissie</div></td> -<td> <a href="#Page_59">59</a></td></tr> - -<tr><td><div>Die ou Blikkie</div></td> -<td> <a href="#Page_61">61</a></td></tr> - -<tr><td><div>Japie</div></td> -<td> <a href="#Page_64">64</a></td></tr> - -<tr><td><div>Die Verkleurmannetjie</div></td> -<td> <a href="#Page_65">65</a></td></tr> - -<tr><td><div>Die Voortrekker se vaarwel</div></td> -<td> <a href="#Page_66">66</a></td></tr> - -<tr><td><div>Die Vlakte</div></td> -<td> <a href="#Page_67">67</a></td></tr> - -<tr><td><div>By Bloukrans</div></td> -<td> <a href="#Page_68">68</a></td></tr> - -<tr><td><div>Wolraad Woltemade</div></td> -<td> <a href="#Page_69">69</a></td></tr> - -<tr><td><div>Op my ou Ramkietjie</div></td> -<td> <a href="#Page_72">72</a></td></tr> - -<tr><td><div>Insulinde</div></td> -<td> <a href="#Page_73_1">73</a></td></tr> - -<tr><td><div>Aan Multatuli</div></td> -<td> <a href="#Page_73_2">73</a></td></tr> - -<tr><td><div>Die Beste</div></td> -<td> <a href="#Page_74">74</a></td></tr> - -</table> - - -<hr /> -<h3>Dr. D. F. MALHERBE.</h3> - -<p>Gebore 1881 in Daljosafat (Pêrel). Skoolmaat van Totius -op die Hugenote Gedenkskool. Studie in die Lettere op -Stellenbosch, daarna in Freiburg (Duitsland). Na sy -terugkeer onderwyser op Carnarvon-taalpropaganda. -Sedert 1918 Professor in Afrikaans aan die Grey -Universiteitskollege op Bloemfontein.</p> - -<table cellpadding="4" cellspacing="0" summary="" width="80%"> -<tr><td width="100%"></td><td>Bls. </td></tr> - -<tr><td><div>Die Lied van die Nagwind</div></td> -<td> <a href="#Page_76">76</a></td></tr> - -<tr><td><div>Awendblik</div></td> -<td> <a href="#Page_77_1">77</a></td></tr> - -<tr><td><div>Na die Droogte</div></td> -<td> <a href="#Page_77_2">77</a></td></tr> - -<tr><td><div>Die Roosknoppie</div></td> -<td> <a href="#Page_80">80</a></td></tr> - -<tr><td><div>O Lande vol Graan</div></td> -<td> <a href="#Page_81">81</a></td></tr> - -<tr><td><div>Die See is vol van Ewigheid</div></td> -<td> <a href="#Page_82">82</a></td></tr> - -<tr><td><div>Slaap</div></td> -<td> <a href="#Page_83">83</a></td></tr> - -</table> - -<hr /> -<h3>H. H. JOUBERT.</h3> - -<p>Gebore 1874 op Murraysburg. Onderwyser. Sedert 1905 -prokureur-notaris op Middelburg (Transvaal).</p> - -<table cellpadding="4" cellspacing="0" summary="" width="80%"> -<tr><td width="100%"></td><td>Bls. </td></tr> - -<tr><td><div>Die Trek Drakensberg af</div></td> -<td> <a href="#Page_84">84</a></td></tr> - -<tr><td><div>Dingaan se Gesante doen rapport aan hom</div></td> -<td> <a href="#Page_85">85</a></td></tr> - -<tr><td><div>Op die Laers aanswerwende Soeloe-hordes</div></td> -<td> <a href="#Page_86">86</a></td></tr> - -<tr><td><div>Moeders Skat</div></td> -<td> <a href="#Page_87">87</a></td></tr> - -<tr><td><div>Lente-oggend</div></td> -<td> <a href="#Page_88">88</a></td></tr> - -<tr><td><div>Donderweer</div></td> -<td> <a href="#Page_90">90</a></td></tr> - -<tr><td><div>Dageraad</div></td> -<td> <a href="#Page_91">91</a></td></tr> - -</table> - -<hr /> -<h3>Adv. C. J. LANGENHOVEN.</h3> - -<p>Advokaat-joernalis op Oudtshoorn. Later lid van die -Kaapse Provinsiale Raad, waar hy in 1914 die erkenning -van Afrikaans as voertaal by die laer en middelbaar -onderwys bewerkstellig het. Daarna lid van die -Volksraad en tans van die Senaat.</p> - -<table cellpadding="4" cellspacing="0" summary="" width="80%"> -<tr><td width="100%"></td><td>Bls. </td></tr> - -<tr><td><div>My onherroeplike Kinderdae</div></td> -<td> <a href="#Page_92">92</a></td></tr> - -<tr><td><div>Besit en Gebruik</div></td> -<td> <a href="#Page_93_1">93</a></td></tr> - -<tr><td><div>My eie-ek</div></td> -<td> <a href="#Page_93_2">93</a></td></tr> - -<tr><td><div>Laster huldig, Roem beskuldig</div></td> -<td> <a href="#Page_94_1">94</a></td></tr> - -<tr><td><div>Die Mot en die Kers</div></td> -<td> <a href="#Page_94_2">94</a></td></tr> - -<tr><td><div>Aan die Renegaat</div></td> -<td> <a href="#Page_95_1">95</a></td></tr> - -<tr><td><div>Die Openbaring van die Waarheid</div></td> -<td> <a href="#Page_95_2">95</a></td></tr> - -<tr><td><div>Liefde’s onsin</div></td> -<td> <a href="#Page_96">96</a></td></tr> - -<tr><td><div>Die Stem van Suid-Afrika</div></td> -<td> <a href="#Page_98">98</a></td></tr> -</table> - - -<hr /> -<h3>EUGÈNE MARAIS.</h3> - -<p>Advokaat-joernalis op Pretoria. Een van die voorlopers -van die nuwe Taalbeweging.</p> - -<table cellpadding="4" cellspacing="0" summary="" width="80%"> -<tr><td width="100%"></td><td>Bls. </td></tr> - -<tr><td><div>Klaas Vakie</div></td> -<td> <a href="#Page_100">100</a></td></tr> - -<tr><td><div>Winternag</div></td> -<td> <a href="#Page_102">102</a></td></tr> - -</table> - - -<hr /> -<h3>Dr. A. D. KEET.</h3> - -<p>Gebore 1888 op Alice. Studie in Kaapstad en Amsterdam. -In 1918 bevorder tot arts. Sedert 1920 as geneesheer -gevestig op Senekal.</p> - -<table cellpadding="4" cellspacing="0" summary="" width="80%"> -<tr><td width="100%"></td><td>Bls. </td></tr> - -<tr><td><div>Amsterdam</div></td> -<td> <a href="#Page_103">103</a></td></tr> - -<tr><td><div>Kinderlied</div></td> -<td> <a href="#Page_104_1">104</a></td></tr> - -<tr><td><div>As saans</div></td> -<td> <a href="#Page_104_2">104</a></td></tr> - -<tr><td><div>Awendmymering</div></td> -<td> <a href="#Page_105">105</a></td></tr> - -<tr><td><div>Bekoorlik Kind</div></td> -<td> <a href="#Page_107_1">107</a></td></tr> - -<tr><td><div>Probleem</div></td> -<td> <a href="#Page_107_2">107</a></td></tr> - -<tr><td><div>Sneeu</div></td> -<td> <a href="#Page_108">108</a></td></tr> - -<tr><td><div>Muskiete-jag</div></td> -<td> <a href="#Page_109">109</a></td></tr> - -<tr><td><div>Slagvaardig</div></td> -<td> <a href="#Page_110">110</a></td></tr> - -<tr><td><div>Dingaansdag</div></td> -<td> <a href="#Page_111">111</a></td></tr> - -<tr><td><div>Die twee Boodskappers</div></td> -<td> <a href="#Page_112">112</a></td></tr> - -<tr><td><div>Maar één Suid-Afrika</div></td> -<td> <a href="#Page_115">115</a></td></tr> - -</table> -<hr /> -<h3>Dr. TH. WASSENAAR.</h3> - -<p>Gebore 1892 op Middelburg (Transvaal). Sedert 1910 -student in die medisyne in Amsterdam. In 1918 bevorder -tot arts. Daarna as geneesheer gevestig op Lydenburg.</p> - -<table cellpadding="4" cellspacing="0" summary="" width="80%"> -<tr><td width="100%"></td><td>Bls. </td></tr> - -<tr><td><div>See-sonnet</div></td> -<td> <a href="#Page_116">116</a></td></tr> - -<tr><td><div>Bergtoppe</div></td> -<td> <a href="#Page_117">117</a></td></tr> - -<tr><td><div>Op die Toring</div></td> -<td> <a href="#Page_118">118</a></td></tr> - -<tr><td><div>Nag</div></td> -<td> <a href="#Page_119">119</a></td></tr> - -<tr><td><div>Kennis en Gevoel</div></td> -<td> <a href="#Page_120">120</a></td></tr> - -<tr><td><div>Diepte</div></td> -<td> <a href="#Page_121">121</a></td></tr> - -<tr><td><div>Stille Vriende</div></td> -<td> <a href="#Page_122">122</a></td></tr> - -<tr><td><div>Middaguur</div></td> -<td> <a href="#Page_123">123</a></td></tr> - -<tr><td><div>Aandliedjie</div></td> -<td> <a href="#Page_124">124</a></td></tr> - -<tr><td><div>Die Windjie</div></td> -<td> <a href="#Page_125">125</a></td></tr> - -<tr><td><div>Aan Holland</div></td> -<td> <a href="#Page_127">127</a></td></tr> - -<tr><td><div>Op die Dood van President STEYN</div></td> -<td> <a href="#Page_128">128</a></td></tr> - -<tr><td><div>Die Slag by Bloedrivier</div></td> -<td> <a href="#Page_129">129</a></td></tr> - -</table> - -<hr /> -<h3>Adv. H. A. FAGAN.</h3> - -<p>Gebore 1889. Studie op Stellenbosch en in Londen. In -1913 bevorder tot advokaat. Daarna onder-redakteur van -„De Burger”. In 1920 Professor in Romeins-Hollandse -Reg aan die Stellenbosse Universiteit. Sedert 1921 as -advokaat gevestig in Kaapstad.</p> - -<table cellpadding="4" cellspacing="0" summary="" width="80%"> -<tr><td width="100%"></td><td>Bls. </td></tr> - -<tr><td><div>Ouboeta</div></td> -<td> <a href="#Page_132">132</a></td></tr> - -<tr><td><div>Op Knysna-strand</div></td> -<td> <a href="#Page_133">133</a></td></tr> - -<tr><td><div>Soos die Windjie wat suis</div></td> -<td> <a href="#Page_134">134</a></td></tr> - -</table> - -<hr /> -<h3>Adv. F. VAN DEN HEEVER.</h3> - -<p>Gebore 1894 op Heidelberg (Transvaal). Studie op Ermelo -en aan die T. U. K. (1914-16). Tans as advokaat -gevestig op Windhoek (Suidwes-Afrika).</p> - -<table cellpadding="4" cellspacing="0" summary="" width="80%"> -<tr><td width="100%"></td><td>Bls. </td></tr> - -<tr><td><div>Rit-rympie</div></td> -<td> <a href="#Page_135">135</a></td></tr> - -<tr><td><div>Wie in Glaashuise woon</div></td> -<td> <a href="#Page_137">137</a></td></tr> - -<tr><td><div>„’n Speeltoneel”</div></td> -<td> <a href="#Page_138">138</a></td></tr> - -<tr><td><div>In die Hoveld</div></td> -<td> <a href="#Page_139">139</a></td></tr> - -<tr><td><div>Sondag-môre</div></td> -<td> <a href="#Page_140">140</a></td></tr> - -<tr><td><div>Die Verhuising van CUPIDO</div></td> -<td> <a href="#Page_141">141</a></td></tr> - -</table> - -<hr /> -<h3>J. R. L. VAN BRUGGEN.</h3> - -<p>Gebore 1895 op Johannesburg. Studie aldaar en aan die -T.U. K., waar hy in 1919 die M. A.-graad behaal het in -Ned. Lettere. Verdere studie in Amsterdam, waar hy in -1921 Doktoraal-eksamen in Filosofie afgelê het.</p> - -<table cellpadding="4" cellspacing="0" summary="" width="80%"> -<tr><td width="100%"></td><td>Bls. </td></tr> - -<tr><td><div>Die Koket</div></td> -<td> <a href="#Page_142">142</a></td></tr> - -<tr><td><div>Lenteliedjie</div></td> -<td> <a href="#Page_143_1">143</a></td></tr> - -<tr><td><div>’n Simpel Liedjie</div></td> -<td> <a href="#Page_143_2">143</a></td></tr> - -<tr><td><div>Aan Generaal DE LA REY</div></td> -<td> <a href="#Page_144">144</a></td></tr> - -<tr><td><div>Die Dood van die Ossewa</div></td> -<td> <a href="#Page_145">145</a></td></tr> - -<tr><td><div>Heimwee</div></td> -<td> <a href="#Page_147">147</a></td></tr> - -</table> -<hr /> -<h2>JAN F. E. CELLIERS.</h2> - -<table summary=""><tr><td> -<a name="Page_1"></a><hr /> -<h3>DIE VLAKTE.</h3> - -<pre> -Ek slaap in die rus van die eeue gesus, - ongesien, ongehoord, -en dof en loom in my sonnedroom, - ongewek, ongestoord. -Tot die yl-bloue bande van die ver-verre rande - skuif my breedte uit, -wyd-kringend aan die puur al-omwelwend asuur - wat my swyend omsluit. - -Jong aarde se stoot het my boesem ontbloot - bo die diep van die meer; -en volswanger van lewe ’t oor waat’re geswewe - die gees van die Heer. -Uit die woelende nag van haar jeugdige krag - brag die aarde voort -Lewiátans-geslagte, geweldig van kragte— - storm-ontruk aan haar skoot. -Diep in my gesteente berg ek hul gebeente— - die geheim van hul lewe en lot; -maar gewek uit die sode herleef uit die dode, - na die ewig hernuwingsgebod, -die stof van d’ verlede in vorme van d’ hede, - in eindeloos kome en gaan; -wat die dood my vertrou ’t, ek bewaar dit as goud, - en geen grein sal ’k verlore laat gaan. - -As die son oor my vloer in die môre kom loer - en die dou van my lippe kus, -dan kyk ek net stom met ’n glimlag om - en lê maar weer stil in my rus. -Hoog bowe die kim op sy troon geklim, - is hy heer van lewe en dood; -na wil en luim geef hy, skraal of ruim, - verderf of lewensbrood. -Uit gloeiende sfeer brand hy wreed op my neer - tot my naaktheid kraak en skroei, -en my koorsige asem in béwende wasem - al hygend my bors ontvloei. -In sy skadetjie rond-om sy stam op die grond - staat ’n eensame doringboom, -soos die Stilte op haar troon, met dorings gekroon, - wat roerloos die eeue verdroom. -Geen drop vir die dors aan my stofdroë bors: - my kinders<a name="FNanchor_1" id="FNanchor_1"></a><a href="#Footnote_1" class="fnanchor">[1]</a> versmag en beswyk, -en die stowwe staan soos hul trek en gaan - om my skrale dis te ontwyk. - -Soos ’n vlokkie skuim uit die sfere se ruim - kom ’n wolkie aangesweef, -maar hy groei in die blou tot ’n stapelbou - van marmer wat krul en leef— -kolossaal monument op sy swart fondament, - waar die bliksem in brul en beef. -En o, met my is die windjies bly: - hul spring uit die stof orent, -en wals en draai in dwarrelswaai - oor my vloer, van end tot end; -die gras skud hul wakker om same te jakker - tot hy opspring uit sy kooi, -en soos mane en sterde van jaende perde - sy stengels golf en gooi. -Met dof-sware plof, soos koeëls in die stof, - kom die eerste druppels neer, -tot dit ruis alom so deur die gebrom - en gekraak van die donderweer. -Met kloue vooruit om te gryp en buit - jaag ’n haelwolk langs verby, -soos ’n perde-kommande wat dreun oor die lande - vertrap en gésel hy— -en sy lyke-kleed sien ek ver en breed - in die awendson gesprei. - -Stil in die duister lê ’k so en luister - hoe die spruite gesels en lag; -maar bowe die pak van my wolkedak - het die maan al lank gewag: -nou breek en skeur hy ’n baan daardeur - om te deel in my vreug benede; -hy sprei die waas van sy romig-blou gaas— - en ek lag so stil-tevrede. -Plek op plek, soos die wolke trek, - sweef die skaduwees onder mee, -soos eilande wyd oor die waat’re verspreid - op die boesem van die grote see. -Met ’n afskeidskus gaat die maan ook ter rus - en ek wag op die daeraad— -so skoon en so mooi soos ’n fris jong nooi - wat lag in haar bruidsgewaad. - -Oor die bulte se rug slaat die gloed in die lug - van brande wat ver-weg kwyn, -en doringbome fluister in die rooi skemerduister - van gevare wat kom of verdwyn. -Uit slote en plas, uit die geurende gras, - styg ’n danklied op ten hemel; -en dis net of ek hoor hoe die kriekies se koor - weergalm uit die sterre-gewemel, -waar wêrelde gaan op hul stille baan - tot die ende van ruimte en tyd. -So, groots en klaar, staat Gods tempel daar, - wyd—in sy majesteit. -</pre> -</td></tr></table> - -<div class="footnotes"> -<div class="footnote"><p><a name="Footnote_1" id="Footnote_1"></a><a href="#FNanchor_1"><span class="label">[1]</span></a>Die wilde bokke, wat in klompe wegtrek by groot droogte.</p></div> -</div> - - -<table summary=""><tr><td> - -<a name="Page_4"></a><hr /> -<h3>DIE OSSEWA.</h3> - -<pre> -Die osse stap aan deur die stowwe, -geduldig, gedienstig, gedwee; -die jukke, al drukkend hul skowwe— -hul dra dit getroos en tevree. - -En stille, al stuiwend en stampend, -kom stadig die wa agterna— -die dowwe rooi stowwe, al dampend, -tersy op die windjie gedra. - -Die middagson brand op die koppe, -gebuk in hul beurende krag; -hul swaai heen en weer in die stroppe— -en ver is die tog van die dag. - -Dit kraak deur die brekende brokke: -die opdraans is ver en is swaar; -dit knars in die knakkende knokke, -maar hul beur, en die vrag bring hul daar. - -So, stom tot die stond van hul sterwe, -blyf ieder ’n held van die daad— -Hul bene, na swoege en swerwe, -lê ver op die velde verlaat..... -</pre> - -<a name="Page_5"></a><hr /> -<h3>TROU.</h3> - -<pre> -Ek hou van ’n man wat sy man kan staan; -ek hou van ’n arm wat ’n slag kan slaan, - ’n oog wat nie wyk, - wat ’n bars kan kyk; -en ’n wil wat so vas soos ’n klipsteen staan! - -Vas soos ’n berg van grou graniet -op vaderlands-grond, sy hartsgebied, - aan haar getrou - soos aan kind en vrou, -en wat in haar ere ook syne siet. - -Ek hou van ’n man wat sy moeder eer -in die taal uit haar vrome mond geleer, - en die bastergeslag - in sy siel verag -wat, haar verstotend, hulself kleineer. - -Die oog wil ek sien wat ’n traan nog ween -vir ’n heldegeslag, in hul rus daarheen, - maar ’n blits van trou - in die traan van rou, -wat aan liefde weer gee, wat haar bron is ontleen. - -Vir my d’ Afrikaner van durf en daad, -wat Mammon’s eer en loon versmaad, - sy hoof en sy hand - vir sy volk en sy land -en ’n trap van sy voet vir laag verraad! - -O, ek hou van ’n man wat sy man kan staan; -ek hou van ’n daad wat soos donder slaan, - ’n oog wat nie wyk - wat ’n bars kan kyk; -en ’n wil wat so vas soos ’n klipsteen staan! -</pre> - -<a name="Page_6"></a><hr /> -<h3>DIE LAASTE AAND.</h3> - -<pre> - Nog nie na bed! - Wat ’n pret, wat ’n pret, - met jurkies aan - en voetjies bloot - so met Pappie te rol - en stoei en stoot! - -Ja, laat mag hul speel, het Mammie gesê, -voor Pa hul vanaand in hul bedjie sal lê. -Maar, verleë soek Breggie by Mammetjie skuil, -vra soetjies aan haar waarom Paatjie tog huil? -Nog nooit by hul speul’tjies het hy dit gedoen— -en so dikwels tot selfs die klein voetjies gesoen. - - * * * - -Wyd oor huis en velde -rus al lang die nag -as so by die bedjies -twee nog bid en wag, -wakend tot die môre— -wrede skeidings-dag. -„Vader in U hoede -lê ons hulle neer, -gee ons eendag, Vader, -aan mekander weer. -Wil, Vader, oor ons huisie waak, -dat leed nog honger dit genaak.” - -Droom-verlore dotjies, -rustend naas mekaar, -hoor gebed nog klae, -weet van geen gevaar, -met één troos tevrede: -moeder is nog daar, -om die ogies moeg en vaak -met haar soentjies toe te maak. - -En na ’n diepe suggie -gaan die borsies teer -so in stille sluimer -stadig op en neer; -handjies sag en roserooi -bo die hofies opgegooi— -reine handjies, sonde-leeg, -handjies waar geen las op weeg. -</pre> - -<a name="Page_8"></a><hr /> -<h3>DIE BRAND.</h3> -<pre> -Dit is die winterwind wat waai, -al wenend deur die lange nag, -al wenend om die verre dag; -die twye swenk, die takke swaai— -dit is die winterwind wat waai. - -Hy sleep die sug van eeue mee -uit dieptes van die diepe see, -en waar vergane skepe rus -op menig maan-gebleekte kus; -hy sing van lang vergete wee,— -hy bring die sug van eeue mee. - -Hy kom oor velde ver en wyd, -oor grafte in hul eensaamheid, -waar moeders van hul sorge rus, -waar kindersnikkies is gesus— -dit is die lied van d’eensaamheid, -hy kom oor velde ver en wyd. - - * * * - -„My ma, ek hoor van verre om -’n dreuning oor die velde kom!” -„Dit is die bome in die wind, -die wilgertakke kreun, my kind.” - -„My ma, ek hoor my brakkie huil, -wat sou daar kruip, wat sou daar skuil?” -„My kind, die nag is koud en lang, -die diertjie is alleen en bang.” - -„My ma, dit dreun al in die rond -soos perdehoewe op die grond; -my ma, wat lig daar soos ’n vuur -van buite op die kamer-muur? -My ma, daar brand die koring-miet!”— -„My kind, die Heer Se wil geskied!” - - * * * - -Is daar ’n beul so woes en wreed -wat manne-eer en plig vergeet, -met onskuld en met swakheid lag -en uitdryf in die winternag? - -Is daar ’n hand wat nie ontsiet -die liefste wat Gods aarde bied, -die skoonste gawe uit Gods hand— -die vaderhuis in die vaderland? - -Dis heilig grond, dis heilig grond, -die plekkie waar ’n wiegie stond -en waar ’n jonge moeder bly -haar kindjie se eerste skrede lei; - -waar sy die lippies, jong en teer, -hul eerst’ gebedjie het geleer, -en waar sy lange nagte vaak -vol angs en kommer het gewaak. - -’n Stille vrede dra die plek -waar, om die witte tafel-dek, -die etens-ure so om haar -die blonde koppies het vergaar. - -En uit herinn’rings bly verlee, -vergange dae se soete wee, -berg elke hoekie so sy deel; -O wee, wie ’n hart die skat ontsteel! - - * * * - -Daar staat ’n moeder met haar kind -allenig in die winterwind— -en niemand wat haar trane siet, -en niemand wat haar trooste bied. - -En wilde vlamme strooi dit wyd, -die vrug van lange lewensvlyt— -in vonke deur die lug gesaai, -in vonke wat die wind verwaai. - -Haar kindjie aan haar bors gevou -beskut sy teen die winterkou— -die trane wat sy swyend ween, -so op haar wang tot ys versteen. - -En winterwinde sing die lied -van eensaamheid en stil verdriet; -en sonder weerklank sterf die klag -op wye velde in die nag, -al sugtend deur die gras se saad— -en verre is die daeraad. - -Die twyge swenk, die takke swaai, -dit is die winterwind wat waai.... -</pre> - -<a name="Page_11"></a><hr /> -<h3>DIE KAMPSUSTER.</h3> -<pre> -Suster Anna, ek voel dis die dood wat kom: -slaat ope die tentdoek, na buitekant om, -dat my oë vry oor die bulte gaan— -Suster Anna, ek hoor ’n kerkklok slaan. - -Ek hoor hoe die kindertjies roep vir my; -van ons klompie moes ek nog die laaste bly. -Kom neem tog my hand, soos jy dikwels doet— -ag, altyd was Suster vir ons so goed. - -My man, hy lê ver langs Toegela-stroom af, -en niemand weet waar of hy rus in sy graf; -ag Suster, en neem nou die Heer nog vir my, -dan is Pieter allenig nog owergebly. - -Ek weet hy bly staan met sy roer in sy hand— -ja, trou tot die dood, vir sy volk en sy land; -en mog dit so wees dat die Heer hom behoed, -so bring hom tog, Suster, sy moeder haar groet. - -En sê vir hom, selfs op die donkere rand -het jy vrese nog bewing gevoel aan haar hand; -en dit was haar troos, dat haar Pieter sal hou -aan sy God en sy land, aan sy ere en trou. - -Die kindertjies, Breggie en Japie en Faan, -het Suster die een ná die ander sien gaan; -en jy sê daar ’s ’n plekkie vir my nog gebly, -waar moeder kan rus aan klein Fanie se sy. - -Die ou huis se murasie staat swart en ontbloot, -waar almal so saam was om moeder haar skoot; -maar ver van die huis en verstrooi deur die land, -rus almal tog saam in die Here se hand. - -Oor die velde kruip saggies die awend se grou; -maar Suster, ek sien nog die hemel se blou. -Daar rol ’n gedreun oor die bulte aan— -Suster Anna,—ek hoor ’n kerkklok slaan!... -</pre> - -<a name="Page_12"></a><hr /> -<h3>DIS AL.</h3> -<pre> -Dis die blond, -dis die blou: -dis die veld, -dis die lug; -en ’n voël draai bowe -in éensame vlug— - dis al. - -Dis ’n balling, gekom -oor die oseaan, -dis ’n graf in die gras, -dis ’n vallende traan— - dis al. -</pre> - -<a name="Page_13"></a><hr /> -<h3>AFRIKANER-TROOS.<br /> -<small>(Histories.)</small></h3> -<pre> -So eenkeer elke sestien jaar - kom daar ’n tyd—jul weet dit wel— -dat al die sterre, hot en haar, - soos vuurwerk deur die hemel snel. - -So was ek eenkeer op die pad— - dis lange jare al verby; -ek kom die aand op Seekoegat— - daar gee hul toe ’n bed vir my. - -En kyk, daar kom toe in die nag - so’n sterre-reën op ons neer; -geen mens had aan so wat gedag— - en dat dit erg was, kan ek sweer. - -Die hele huis raak in rumoer, - die honde blaf, die hoenders kraai; -maar, moeg van heeldag ry en roer, - slaap ek so deur die heel lawaai. - -Daar voel ek iemand stoot my aan. - Ek roep: „Wie’s daar?” en draai my kop, -Die goeie tante sien ek staan, - en saggies sê sy: „Neef, staat op,” - -Ek sien sy lyk so bleek en naar; - dus vra ek gou: „Wat skort d’r aan?” -Sy sê: „Die laaste dag is daar, - en netnou sal die wêr’ld vergaan. - -Kom sit by ons daar binne nou— - ag neef, hoe kan j’aan slaap nog dink? -Ons tyd is kort, kom laat ek jou - tog eers ’n koppie koffie skink!” -</pre> - -<a name="Page_14"></a><hr /> -<h3>KLEIN ONDEUG.</h3> -<pre> -Klein ondeug, moeders sorg en skat, - haar lus, haar las, haar vreug— -hy vroetel hier, hy snuffel daar, -hy pluk die hele huis deurmekaar— - keer voor daar!—liewe deug! - -Te laat! Daar gaat die koppie al, - en stukkend op die vloer. -Knor jy hom, jy kry knor terug, -of nydig smyt hy ’m op sy rug - en trappel fluks tamboer. - -Hy ’s kort-kort by die waterbak, - al jaag jy hom elke maal: -jou Sondagstewels kry hul bad; -dan is dit weer die arme kat - wat jy daar uit moet haal. - -Al trippe-trap die mure langs - kan jy sy stappies hoor; -hy ’s weg en stil nou, soos ’n muis— -maar glo my nou’s dit glad nie pluis: - kom, hier is al sy spoor. - -Daar het jy ’t al, die muurpapier - in repe afgetrek, -geskeur in stukkies, klein en kort, -die inkpot daarop uitgestort - en hy—één swarte vlek! - -Daar val meteens die solderleer, - ja, soos ’n donderslag! -Ons loop te hulp met grootste haas— -daar sit die kleine vent daarnaas - en skater soos hy lag! - -Dis brabbel-praat, dis woel en val, - van smôrens vroeg tot laat; -dis koppie stamp, en huil en lag -so twintig male elke dag, - tot basie kooi-toe gaat. - -Die laaste soentjie is van haar - wat sorg nog las ooit heug. -Met mond en pootjies skoon gewas, -slaap nou klein ondeug—moeders las, - haar skat, haar sorg, haar vreug. -</pre> - -<a name="Page_15"></a><hr /> -<h3>’N SNAAKSE VRYERY.</h3> -<pre> -As tweetjies met mekaar wil vry, -is ’t beter om jou ver te hou— -nie waar, wat raak dit jou of my -as tweetjies met mekaar wil vry? -Net van één snaakse vryery -wil ek die storie jul ontvou. -As tweetjies met mekaar wil vry, -is ’t beter om jou ver te hou! - -’n Flukse nooi was Hannie Waal, -en Japie Brink het daar gedraai— -die ogies blou, die lokkies vaal— -’a flukse nooi was Hannie Waal. -Maar of nou Japie dit sou haal— -dit was maar moeilik om te raai. -’n Flukse nooi was Hannie Waal, -en Japie Brink het daar gedraai. - -Eén Sondag by die kerk se deur— -moe’ nou nie dink dit was ’n plan nie— -het so ’n kleine iets gebeur— -één Sondag by die kerk se deur. -Die kerk was vol, hul druk en beur, -en so kom ek net agter Hannie— -één Sondag by die kerk se deur— -moe’ nou nie dink dit was ’n plan nie! - -Haar boek het uit haar hand gegly, -toe sy so uitstap op die treetjie; -ek <i>moes</i> dit optel, ’k was daarby— -haar boek het uit haar hand gegly. -„Baie dankie, neef,” sê sy vir my, -en ’k sien sy kleur so’n kleine beetjie. -Haar boek het uit haar hand gegly, -toe sy so uitstap op die treetjie. - -En onder by die muur se draai— -dalk het ek my dit maar verbeel— -kyk sy nog om ’n slaggie, raai— -daar onder by die muur se draai. -Beskou jy dit as trou verraai? -Die kykie het ek tog nie gesteel! -Ja, onder by die muur se draai— -dalk het ek my dit maar verbeel! - -Wel, ek het kennis toe gemaak— -die hoe of waar kom nie op aan nie; -toe loop ek daar vir Japie raak, -nadat ek kennis had gemaak. -Hul sit toe saam amandels kraak, -die eerste awend, hy en Hannie, -nadat ek kennis had gemaak— -die hoe of waar kom nie op aan nie. - -Jaap kry ’n tweeling in die dop, -en één daarvan gee hy aan haar; -die ander eet hy selwe op— -Jaap kry ’n tweeling in die dop. -Was dit nou glips of wou sy fop? -Want uit haar handjie val dit daar. -Jaap kry ’n tweeling in die dop, -en één daarvan gee hy aan haar. - -Sy ’s op haar knieë voor die stoel— -dat ek moes help, nie meer as plig nie! -Die amandelpitjie was ons doel— -sy ’s op haar knieë voor die stoel. -Dat ek haar handjies raak moes voel, -kan jul begryp: daar was geen lig nie! -Sy ’s op haar knieë voor die stoel— -dat ek moes help, nie meer as plig nie! - -En Japie dink: „Wat sou gebeur het?” -nou sy die pitjie had gekry. -Ons merk dat sy so’n rooie kleur het, -en Japie dink: „Wat sou gebeur het?” -„Dis duis’ling wat ek altyddeur het -as ek gebuk het,” sê toe sy! -Ja, Japie dag: „Wat sou gebeur het?” -toe sy die pitjie had gekry. - -Die helfte byt sy af vir haar, -en helfte lê sy op haar handjie: -„Dè, neef! Jy het help soek, nie waar?”— -Die helfte byt sy af vir haar, -en op my halfie sien ek daar -die kerfie van ’n witte tandjie! -Die helfte byt sy af vir haar, -en helfte lê sy op haar handjie. - -Dat dit gesmaak het, moet ek sê, -al was my deeltjie maar ’n kwartjie: -’n <i>kleine</i> loon moes ek tog hê— -dat dit gesmaak het, moet ek sê, -al sien ek Jaap so stil oorlê: -„Daar gaan ’n stukkie van haar hartjie.” -Dit het gesmaak, ek moet dit sê, -al was my deeltjie maar ’n kwartjie. - -Of dit by ’n kwartjie het gebly? -Dit raak jul niks nie, wel beskou, -of ander mens se vryery -nou by ’n kwartjie het gebly; -want as daar tweetjies is wat vry, -is ’t beter om jou ver te hou. -Of dit by ’n kwartjie het gebly? -Dit raak jul niks nie, wel beskou! -</pre> - -<a name="Page_19"></a><hr /> -<h3>DIE MURASIE.</h3> -<pre> -By staande waat’re klaag my siele wee— -By stille waat’re in die skemer-uur, -In drywend vuil gedam, en lang ontdaan -van sorgers hand, so treur die stille stroom; -en dampend skuif ’n walm soos lyke-kleed -die soppig-gryse vlak van die water langs. -In swart gegrif op wester-koperkwyne -staan blad en twyg in roerelose rou. -Geen lag of voetstap op die tuinpad meer, -waarbowe kruin teen kruin in droefheid leun, -deur vreemde hand beroof van somerweelde -en wenend droë blaartjies, één vir één. - -En naby lê die ou murasie daar, -met dode-oë starend in die wes— -geen ruit wat blink in vriend’lik awendglore, -geen hand wat sawends daar die luike sluit, -geen warme gloed deur vensterspleet of deur: -die koue nagwind dwaal deur holle sale -en roer die flenters van die muurpapier. -En waar die tafel was met awendspyse -of rusbed, sag gesprei, aan kamerwand, -daar loer die maan die naakte mure ower, -daar lê die naakte balk ’n skaad’wee-band. -Geen fyne hand wat frisse teue skink -aan hange-slepend loof langs stoep en raam. -In stof van verre stede sien ek sleep -die blomme hier in vredehof geteel.... -Verby, vergaan! Of mag die hoop nog lewe, -of tref die laaste vonnis nou nog nie? -</pre> - -<a name="Page_20"></a><hr /> -<h3>AARDGEESTE.</h3> -<pre> -Daar kom hul aangetreed - tot slagting wreed, - bespied, - bekruip, - beloer, - besluip -mekaar, tot moord gereed. - Ei, daar blits - ’n bliksemflits! - Nog een! Nog een! - Dit knal, dit bars, - dit knor, dit knars, -knett’rend kraak die kleingeweer! - Kranse herhaal - die woeste kabaal— - soos donderweer! - Koeëls, kartetse - fluit en gons, - beuk en bons, -morsel die rotse tot spattend gruis! - Dampe staan, - waar die bomme slaan, -vore ploeënd met hels gedruis! - - * * * - -Vaarlands grond drink die bloed -nog vol vryheid se gloed - lou uit die wonde. -Menig sterwende sug -dra ’n groet deur die lug -bo die wapengerug— - ver in die ronde. - -O, die lippe wat bleek -om ’n waterdronk smeek— - wonde wat brande. -Ongehoord, ongeag -menig kermende klag, -waar die woelende slag - dreun oor die rande. - -En in eensame nag -staan die sterre se wag— - stil en van verre, -oor die helde se skaar -tot hul ruste vergaar, -onbelas, onbeswaar— - veilig gebêre.... -</pre> - -<a name="Page_22"></a><hr /> -<h3>DINGAANSDAG.</h3> -<pre> -Ster-nag omsluit die laer— -onder die kleine skaar -by die lanternlig daar, - stilte en vrede.... -Sterk is die stem en skoon, -smekend om hulpbetoon, -wat tot die Vadertroon - klim in gebede. - -Môre-lig, -roepings-plig - daag vir die helde, -Vader, die taak is swaar, -klein en verloor die laer - in die groot velde. - -Woes-singend, -aanstuiwend, -dans-springend, -pluimwuiwend, - kom die barbare— -driemaal tien-duisendtal, -dond’rend hul voete-val, - storm hulle skare! - -Afrika, -Afrika, - was ’t jou gegéwe, -vêr en vooruit te skou -wat in die stryd vir jou -hier was te breek of bou— - jy had gebéwe! - -Kalm-in-daad, -wêreld-verlaat, - wêreld-vergete, -sterk in die Heer se krag -staan hul die storm te wag— - oormag-oormete. - -Reguit en raak-sekuur -blits uit die tentwa-muur -driemaal die Boere-vuur, - kraak hulle roere, -maaiend die horde om— -drie-male, al wat kom— -kyk, tot die swarte drom - wyk vir die Boere! - -Dingaan-slag, -wonder-dag, - jy het bevestig -al wat ’n nasie bou, -al wat ’n taal behou. -Ere die helde-skaar! -Klein was die klompie daar: - vier-honderd-sestig! - -Afrika, -Afrika, - eer hul gedagtenis! -En as jou vryheids-dag -eens oor jou velde lag, -weet wie te danke is— - eer hul gedagtenis! -</pre> - -<a name="Page_24_1"></a><hr /> -<h3>STILLE WERKERS.</h3> -<pre> -Oubaas sit oordwars op ou Geduld. -Met nek omlaag, en oë op die grond, -so dra hy oubaas huistoe, stap vir stap. - -Oubaas pof ’n rokie uit sy pyp, -so nou en dan, teen rooi van awendlug, -en praat ’n woordjie met sy goeie ou maat. -Daar ’s goudlig in sy baard; en d’aandson gee -d’ou perd ’n laaste rapsie oor sy kruis. - -En stil is hul oor dagtaak afgedaan, -en stil sal hulle môre weer begin— -tot eendag ook oor hul die velde swyg. -</pre> - -<a name="Page_24_2"></a><hr /> -<h3>WAG-HONDJIES.</h3> -<pre> -Ek is hier, en ma is hier, -ons twee lê op baas se baadjie. - Wie is jy? - Kom, loop verby! -Anders word ons knor ’n daadjie— - kry jou bene dalk ’n hap, -kry jou broekspyp dalk ’n gaatjie! - Mooipraat? Nee, ons ken jou nie. - Weg jou hand, en raak ons nie! - -„Oppas!” het die baas gesê, -„tot ek weer kom, hier bly lê!” -Op ons pootjies lê ons kop, -maar ons hou jou darem dop, -toe-oog slaap ons op die baadjie, -maar ons loer nog deur ’n gaatjie— - één oor plat, en één oor op, - pas-op! -</pre> - -<a name="Page_25"></a><hr /> -<h3>PRESIDENT STEYN.<a name="FNanchor_2" id="FNanchor_2"></a><a href="#Footnote_2" class="fnanchor">[2]</a><br /> -<small>(† 28 Nov. 1916).</small></h3> -<pre> -Dis skoon vir ’n held om te val -aan die voete van wie hy gedien het, - skoon vir sy skeidende gees - dat moeders die laaste mog wees -wat sy sterwende oog gesien het. - -Maak hom ’n graf op die grond - wat sy liefde gewy en geseen het: -dis skoon vir ’n held om te rus - aan die voete van wie hy beween het. -</pre> - -</td></tr></table> - -<div class="footnotes"> -<div class="footnote"><p><a name="Footnote_2" id="Footnote_2"></a><a href="#FNanchor_2"><span class="label">[2]</span></a>Pres. STEYN is deur ’n beroerte getref, terwyl hy besig was om ’n kongres -van die „Oranje-Vrouevereniging” op Bloemfontein toe te spreek. Hy is begrawe aan -die voet van die Vrouemonument, wat deur hom tot stand gekom het.</p></div> -</div> - -<table summary=""><tr><td> -<a name="Page_26"></a><hr /> -<h3>KOMAAN!</h3> -<pre> - Wees sterk! -Daar ’s ’n nasie te lei, -daar ’s ’n stryd te stry, - daar ’s werk! -Daar ’s nie na guns of eer te kyk, -daar ’s nie na links of regs te wyk, -daar ’s net te swyg en aan te stryk— - Komaan! - - Wees trou! -Daar ’s ’n volk te leer -om homself te eer, - te bou; -om God, om God alleen te vrees, -aan aard en taal getrou te wees, -gesond en waar van hart en gees— - Komaan! - - Wees fier -op ’n voorgeslag waard -in wil en daad - gespier! -Hul lewensweg het ons gewys -om trou te wees aan waarheids eis. -Wie laak mag laak, wie prys mag prys— - Komaan! -</pre> - -<a name="Page_27"></a><hr /> -<h3>MA EN PIETJIE.</h3> -<pre> -Dis moeder Makou en haar kleine Piet. -As jy nader kom, dat sy dit siet, -dan lig sy haar kop en kyk vir jou -asof sy vra: „Wat is dit nou? -Wil jy Pietjie hê, wil jy Pietjie steel— -my liewe klein bolletjie goud-ferweel?” - -En sy sê met haar omdraai en skuddend haar stert: -„Nee, die hele wêreld is Pietjie nie werd! -Kom, ons loop.” En hy volg haar in trippeldraf klein -op sy sagte voetjies van geel satyn. - -As sy waak, sit hy slaap, onbewus van haar angs, -of hy trippel rond op ’n goggatjies-vangs, -pik mis en te laat na ’n motjie wat vlug, -en struikel onhandig en val op sy rug. - -Die wêreld daarbuite mag staan of mag val, -ons erf is, vir Pietjie en Ma, die heelal, -want Ma het vir Pietjie en Piet het vir Ma,— -daar ’s niks wat hul meer van hul daggie vra -dan, totdat hul daggie word opgesê, -net lief te hê, net lief te hê. -</pre> - - -<hr /> -<h2>TOTIUS<br /> -<small>(Dr. J. D. DU TOIT).</small></h2> - -<a name="Page_28"></a><hr /> -<h3>DIE LIED VAN DIE OSSEWA.</h3> - -<p class="right">Er is het geklap der zweep, en het<br /> - gehuil van het bulderen der raderen.<br /> - Nah. 3:2.</p> -<pre> -Hoor hoe sing ek my lied as die osse so stap -langs die wyd-ope veld, waar die voorslag-punt klap, -waar ’n wonder van stilte my alkant omsweef -as ek rustloos-alleen langs my grootpad bly streef; -ja daar vér in die veld, dáár word ek gehoor, -waar g’n straatklank my klinkende stem kom verstoor; -en ek sing met geweldige kiem my geluid -oor die luistrende vlak van die graslaagtes uit. - -Op my lied was die bruigom so wonderlik trots -as my wiele wegrammel oor kliprug en rots; -as die seekoeivel-sweep, wat die rooispan bestryk, -in sy hande verrys om na vore te kyk; -of straks skielik weer daal, op my welvaart bedag, -om die veld te deurdreun met ’n knallende slag, -waar die osse van beef en my wiele van raas, -wyl die bruigom meteen op die kettingtou blaas. -Ons drieklank, verenig in innige band, -was die skone gesang in die trekker se land, -toe ons saam het getrek, die land in gesig, -waar ek, troue gesél, hom sy taak sou verlig. - -Voor ’n wiel het kon rol in die wêreld nog wild, -het my klank die gebrul van die leeue gestild; -en ek het al gejubel met vorstelike lied -toe g’n pad was gebaan in die woeste verskiet. -Toe g’n huis nog die trekker se kroos kon beskut, -was my tent vir die kleintjies ’n veilige hut, -wat by nagtelike tog met gewieg en gesus -hulle sag het laat sluimer in salige rus. - -Ja ek het met die trekker my singend verbly, -of in rampe met klaagtoon sy psalm begely. -In die stryd met Dingaan, as sy siel werd geskeur, -het my troostende stem weer sy moed opgebeur, -en ek het uit die dieptes hom weer uitgevoer -na geweste van rus vir die swerwende boer. - -Maar nou val weer my lot in ’n dag van veel kwaad, -want die trekker se seun het sy plaas moet verlaat, -en ek, arme, nog lewend, het agtergebly -om weer saam met sy vrou en sy kinders te ly. -Maar my stem is nou hees en my klank is verdof -na die jare van worstling met sonbrand en stof, -en my kranke geluid word weemoedig gesmoor -deur ’n nare geklaag uit my tentjie gehoor. - -Want ek rol, ek en honderde waens met my, -na die plek waar die vrouens en kinders gaan ly. -</pre> - -<a name="Page_30"></a><hr /> -<h3>VERGEWE EN VERGEET.</h3> -<p class="right">Dat gij niet vergeet de dingen die - uwe ogen gezien hebben.<br /> - Deut. 4:9.</p> -<pre> -Daar het ’n doringboompie -vlak by die pad gestaan, -waar lange ossespanne -met sware vragte gaan. - -En eendag kom daarlanges -’n ossewa verby, -wat met sy sware wiele -dwars-oor die boompie ry. - -„Jy het mos doringstruikie, -my ander dag gekrap; -en daarom het my wiele -jou kroontjie plat getrap.” - -Die ossewa verdwyn weer -agter ’n heuweltop, -en langsaam buig die boompie -sy stammetjie weer op. - -Sy skoonheid was geskonde; -sy bassies was geskeur; -op een plek was die stammetjie -so amper middeldeur. - -Maar tog het daardie boompie -weer stadig reggekom, -want oor sy wonde druppel -die salf van eie gom. - -Ook het die loop van jare -die wonde weggewis— -net een plek bly ’n teken, -wat onuitwisbaar is. - -Die wonde word gesond weer -as jare kom en gaan, -maar daardie merk word groter -en groei maar aldeur aan. -</pre> - -<a name="Page_31"></a><hr /> -<h3>DIE OS.</h3> -<pre> -Hoe rustig stap hy aan -die edel jukgediert! -hoe waggel hy die kop -met horings swaar gesierd -en stewig ingestrop! - -Hoe rustig stap hy aan -so sonder tuiggetooi, -met matte dowwe plof; -sy vel trek plooi op plooi -rondom die breë skof. - -So stap hy rustig aan -vol kalme majesteit -en ongesmukte prag— -beeld van stilswyendheid -ên selfbewuste krag. - -Steeds stap hy rustig aan -met rustelose drang, -by kou en sonnegloed; -maar snags versnel sy gang -om dagversuim te boet. - -Nog stap hy rustig aan -as dae kommervol -laat bleek en krul sy gras; -hy skeer die hardste pol -en suip die modderplas. - -Stap, stap dan rustig aan -en deel die trekkerslot; -die skaarste en owervloed, -daar in die land, waar God -ook is vir osse goed! -</pre> - -<a name="Page_32"></a><hr /> -<h3>MOSELEKATSE.</h3> -<pre> -Manestraal aan troeb’le trans; -rond die vure glimmerglans; -kaffers nes in dodedans - om die vlamme; - -windgewiegeld, tak en blaar -wenk met spokerig gebaar, -skaduwees nes skimme waar - om die stamme. - -Wild gebruis van bometop; -dansgedreun en skildgeklop; -vuurgeglim van onder-op— - hel-tafrele!.... - -Vlammend rys sy speer oplaas! -Stiller word die krygsgeraas. -Nagwind waai met breed geblaas - sy bevele: - -„Hoor die seun van Matchobaan! -Ha! die witman kom weer aan! -Tweemaal het hy ons verslaan, - maar nie weer nie. - -„Lewend afgeslag is hul, -ha! die swarte en witte bul; -maar die witte, ha! hy brul - nou nie meer nie. - -„Dans dan by die nuwe maan! -Sing die seun van Matchobaan! -Slag nou van die voorpoot aan— - vette beeste! - -„Slag die offerbeeste hier; -gooi hul in die groot rivier -met die pronkkalbasse bier— - vir die geeste! - - -„Laat die dokter uit jul drom -wys deur wie die onheil kom -oor die Matabeledom— - laat hom braaie. - -„Vang die slagos uit die trop, -lewend vlek sy skouertop, -sny dit, ha! in toutjies op; - laat dit swaaie - -„langsaam in die bitter rook, -byt ’n stuk af van die strook -drink die bitter asstof ook— - en wees manne! - -„Wag jul more vir die lis -wat die krag van witman is; -laat jul van jul erfenis - nie verbanne. - -„Ons was hier al van begin, -en die witman sal nie win; -eenmaal gaan sy tyd weer in - van verdwyne; - -„eenmaal dryf ons hul weer weg! -Ha! die land word skoon geveg, -en die kaffer sal sy reg - sien verskyne. - -„Eet en drink nou mond tot mond, -dans en spring nou in die rond, -tot die maan raak aan die grond - met haar sterre!” - - * * * - -So verklink sy oorlogswoord; -danse, brulle word gehoord; -ja, ’n volle hel-akkoord - dreun van verre. -</pre> - -<a name="Page_35"></a><hr /> -<h3>DIE DRIE KINDERTJIES.<a name="FNanchor_3" id="FNanchor_3"></a><a href="#Footnote_3" class="fnanchor">[3]</a></h3> - -<pre> -Waar die spruitjie ’n lief geluidjie -murmel langs die groene soom, -en besye weggeleie, -watertjies in plassies droom— - -Skep ses handjies van die kantjies -moddergrondjies, swart en vet; -en hul brei die, tot hul klei die -beeld van wa en ossies het. - -’n Swarte sware kring barbare, -toegeskote vlieë snel, -kyk nou vrindlik by so’n minlik -en verteedrend kinderspel. - -„Moenie breek nie!... Moenie steek nie! -Kyk hulle speel nes kaffertjies!” -En hy keer hulle, en hy weer hulle -met sy bloedbedrupte spies. - -Hulpontvalle, roep hul alle; -dog.... die laer is uitgemoor! -En hul kerme om ontferme -word steeds verderweg gehoor. - -„Hulle lewe.... maar verdrewe -noordwaarts!” klink dit agterna. -Perderuiters het die buiters -haastig agterna geja. - -„Niks kon vinde!”... Net die winde -waai op plekkies droewig rond; -en klein beentjies, tussen steentjies -weggebleek, bedek die grond. -</pre> -</td></tr></table> - -<div class="footnotes"> -<div class="footnote"><p><a name="Footnote_3" id="Footnote_3"></a><a href="#FNanchor_3"><span class="label">[3]</span></a>By die Liebenbergs-moord is drie Boerekinders deur Moselekatse se kaffers -meegevoer. -Potgieter het later ’n vergeefse poging gedoen om hulle terug te vind.</p></div> -</div> - -<table summary=""><tr><td> -<a name="Page_36"></a><hr /> -<h3>VEGKOP.<a name="FNanchor_4" id="FNanchor_4"></a><a href="#Footnote_4" class="fnanchor">[4]</a></h3> -<pre> -Bleek blink die seile vèr teen die hang, -swart kom die kaffers met driftige drang, -bewend omhoog rys gebed en gesang— - o so bang! - -Donkre gevaartes dondrend temet, -blitsende flitse van pyle gewet, -borend na bowe die skietgebed: - Here red! - -Hoor die gebruis teen die wawiel aan! -Hoor die geklots oor die seile slaan! -Sug van vertwyfling die boesem ontgaan: - Heer, dis gedaan! - - * * * - -Vas lê die roer in die trekker se hand, -fluks hou sy vrou aan sy syde stand, -weg vlug Kalipi weer na sy land— - vêr oor die rand! - -Swart lê die kaffers: blom van die heir; -„Samel by hope die vyand se speer! -God het geseen man en geweer! - Sink dan terneer! - Hom sy die eer!” -</pre> -</td></tr></table> - -<div class="footnotes"> -<div class="footnote"><p><a name="Footnote_4" id="Footnote_4"></a><a href="#FNanchor_4"><span class="label">[4]</span></a>In Oktober 1836 het SAREL CILLIERS met 40 man ’n aanval van 5000 Matabeles -op die treklaer by Vegkop (Vrystaat) afgeslaan.</p></div> -</div> - -<table summary=""><tr><td> -<a name="Page_37"></a><hr /> -<h3>REPOS AILLEURS.<br /> -<small>(Die rus is elders).</small></h3> -<pre> -In die eensame veld -staan ’n tentjie klein, -en daarnaas in die skeemring -skuif die ligtende trein; -ek sien in die tentjie, -deur die ope gordyn, -’n tafel met bordjies -en glasies fyn, -wat sag in die lig -van ’n kersie skyn; -en ek dag: „was ek net -in die tentjie klein— -<i>ek sou tog, o so gelukkig, syn</i>”. - -Naas die eensame tent -staan ’n meisie klein -in stomme bewondering -vir die ligtende trein; -sy sien my geniet -my glansende wyn -en kostlike maal -by elektriese skyn; -en ek raai die gedagte -van die meisie klein: -„og, was ek maar net -in die vrolike trein, -<i>ek sou tog, o so gelukkig</i>, syn”. -</pre> - -<a name="Page_38"></a><hr /> -<h3>’N SPROKIE.</h3> -<pre> -Ek ken ’n mooi klein sprokie -wat so na waarheid klink— -dis dat die tortel altyd -sy water troewel drink. - -Kom hy by helder plassies, -dan sal hy drinkend neig -as eers, na sagte roering, -die modderwolkies styg. - -Dáárom sing hy so droewig -van donker voëlleed; -dáárom tooi hy hom stemmig -met dowwe verekleed. - -So is daar sombre siele -waar hy my aan laat dink, -wat, soos die tortel, troewel -die lewenswater drink: - -Vir alle lewensliefheid, -vir vreugdesang bevrees, -drink hulle geen genoeëns— -of dit moet troewel wees! -</pre> - -<a name="Page_39"></a><hr /> -<h3>DIT IS NAG.</h3> -<pre> -Dit is nag, stille nag, -en ’n moeder hou wag, -waar ’n kindjie teer lê te sterf— -net ’n flou-floue sug -in die ruim-ruime lug, -en ’n sieltjie het weggeswerf. - -En agter die huis -vlieg met woeste gedruis -die snorkende spoortrein verby; -en die nag die dreun -van sy wilde gesteun, -soos hy voort op die ysters gly. - -O die tedere krag -van ’n kind, wat so sag -en so stil weer die wêreld ontstyg; -O die moeder alleen -in haar bitter geween, -as die nag op haar smeekstem swyg! - -O die woeste geweld -van die trein oor die veld, -waar die moeder allenig treur; -die hemel en aard -weergalm van sy vaart, -wat die wêreld in tweë skeur. -</pre> - -<a name="Page_40"></a><hr /> -<h3>DAAR RUIS ’N LIED.</h3> -<pre> -Daar ruis ’n lied van lang verlee, - en stemme singend kom van ver; -en immer ruis my siele mee -met stemmelied van lang verlee— - uit d’ eeue her. - -Daar ruis ’n lied van lang verlee - wanneer die wind so sag verrys; -en immer, buigend na benee, -die bometop sing klaaglik mee - eenselfde wys. - -Daar ruis ’n lied van lang verlee - in d’ oseaan se maatgesang; -en immer ruis die skulpies mee -met d’eeuelied van grote see— - diep opgevang. - -Og, kon ek sing van lang verlee - gelyk die skulpies so getrou, -wat opgegaar, nog kleinlik gee -die weerklank van ’n wêreldsee— - by d’ oor gehou. - -Og, kon ek sing van lang verlee - gelyk die dentak hoog in top, -wat daar sy naaldjies klein-verbree, -opdat die wind sy oue wee - kan klaag daarop! - -O, kom tot my uit lang verlee, - sangstemme, kom uit droomgebied, -deurruis my siel soos awendbee -van westewind, soos verre see - se golwelied! -</pre> - -<a name="Page_41"></a><hr /> -<h3>STOF.</h3> -<pre> -Die luie stof. Hul het geen voete, want -net waar ek kom, daar leg -hul al maar in my weg. - Of kom my voet hul te naby - dan skuif party - net effentjies op sy. - -’n Rusbed vind hul oweral -om lomerig op neer te val. -Grassprietjie is hul nie te smal, -wat langs die grootpad staan. - Die grootpad weer is nie te breed; - kerksolder nie te eensaam, of - die toringdak te hoog gemeet. - -Hul lê so rustig op die skoen -van werkman, hard en uit fatsoen -getrek al en verslyt— - so rustig soos - in perlemoer van dames-oor, - of op haar blanke hals. - -Net reëndruppels laat vir hul -haastig op luie rusbed krul, -nes wurms langs die grond. - Maar as die son se gloed hul vat, - lê hul weer reguit en - gee vir geen wawiel pad. - -Daar kom hul aan—dieselfde stof! -Die lug is vuil, die son is dof. -Dit lyk wel wonder-baie of - die wêreld wil vergaan— - so kom hul aan! - -Soos ’n bende ruiters, stoer en straf; -Soos ’n kommande op stywe draf, -ry hul verward die grootpad af. - Hul trek hom vol, sy lengte langs, - versprei omheen wildheid en angs - en al na vorentoe. - -Die vrouens ruk die deur op slot; -die manne vlug op hoog gebod, - reusbome wals soos skimme rond - en wyk, met huise in verbond, - na ongewisse newelgrond— - en dit is of stof alleen bestaan! - -Stof en sy agterryer, Wind, -wat op sy hakke jaag geswind, -hul twee die dryf, van woede blind, - stormenderhand, -die lug en landskap uit verband! -</pre> - -<a name="Page_43"></a><hr /> -<h3>DIE STERRETJIE.</h3> -<pre> -Goei nawend my sterretjie - met jou vrindelike groet; -jou weer te sien skitter - doen my harte so goed! -Ek staan net maar op - van my lampe-liggie, -en daar kyk ek verras - in jou kindergesiggie. - -My kleintjies lê binne - in hul droompies al: -ek was bang dat die ryp - in hul ogies sou val. -Met wangetjies rond - lê die slapende bloedjies -glimlaggend te droom - van hul spelegoedjies. - -En jy speel maar hierbuite - in die winternag! -En kom my nog teë - met jou olike lag! -Jy weet van geen nag, - geen koue of vrese,- -klein ligtende, laggende, - klein hemelse wese! - -Jy speel in die nag - om die aard te verbly; -in my donkere berowing - kom jy laggend tot my. -En is dit my netnou hierbuite te koud, - dan vlug ek geswind weer na binne; -maar jy bly, ongesien, nog skitter daarbo - aan die hoë, hemelse tinne! -</pre> - -<a name="Page_44"></a><hr /> -<h3>DIE OUE PUT.</h3> -<pre> -Ginds op ’n knoppie, wydgeleë, -ver van die woelige werf en weë, - armoedig lê en skaars beskut, - in middagslaap, die oue put. - -Geen voël laat sy lied daar klinke, -geen doringboom sy skadu sinke - op leiklip-brokkies, wat lê braai - in middaggloed se ligte laai. - -Verwaarlosing se ongenade -spreek uit die stukke pale en drade, - waarbinne staan ’n slingerwiel: -die toegang tot ’n diepe siel; - -tot swyggeheim wat waterwelle -straks aan die velde sal vertelle, - as sag ’n windjie hul ontwek, - voordat die kuddes bronwaarts trek. - -Intusse daal van hemeltinne, -deur sombre skemering daarbinne, - ’n langgespanne silwerdraad -wat afglans op haar stil gelaat. - -’n Wyle, en ’t is al verlede— -’n klippie duikel na benede... - Waar kom die wekkertjie vandaan?... - Het d’awendkoeltjie dit gedaan?... - -’n Wyle, en ’t is al ontroering, -en al te wrede rus-ontvoering; - want ope slaan die deksel wat - ontsluit geheel haar koele skat. - -Sy hoor naby en nog van verre -haar skapies dorstig aan kom blerre; - sy open mild haar waterfles - om al wat bler die dors te les. - -Dit put maar en sy gee maar immer, -dit put maar en sy weier nimmer; - gelyk ’n moeder, so opreg, - gee sy haar laaste druppel weg! - -Straks gaan die skapies almal hene -en is die putters weer verdwene, - en niemand dink dan langer om - haar so vervalle heiligdom. - -Haar lewe is soos die moederlewe: -by ondank immer bly te gewe; - maar ’k hoor as hul is heengegaan, - diep-onder tap... ’n watertraan! -</pre> - -<a name="Page_46"></a><hr /> -<h3>OGGENDSTOND OP ’N BOEREPLAAS.</h3> -<pre> -O, die oggendstond op ’n boereplaas! -Daar trek al op die eerste rook. -Hul het gistraand die vraag beslis, -wie of se beurt dit môre is -om ketel te kook. - -Die môrester het opgegaan; -daarbinne roer al een; -daarbuite bly die rokie draai, -omdat daar nou geen windjie waai -deur vroeë môrewêreld heen. - -Die haan het op sy beul geblaas; -hy spring al van sy tak; -’n mens sal sê dat hy die baas -(so stap hy) is van werf en plaas, -en die transport dra in sy sak. - -Hom volg sy vrind, die kallekoen, -’n oue towenaar: -hy worstel met sy slange, wat -hy nukrig teken in die pad -se stof, met duister vlerkgebaar. - -Die kraalvee is al moeg gelê; -hul rek die stramme lywe uit. -Daar kom die kaffer ook al aan, -wat koulik oor die douveld gaan -en eers die kalwerhok ontsluit. - -Sy emmer ruis van pure musiek, -so vloei dit nou uit volle speen; -musiek ook vir die kalfie als -hy kort-kort om sy moeder wals -op nog onvaste horrelbeen. - -Maar kyk hoe staan die osse met -groot oë na die hek te tuur, -totdat die sware hinderpaal -word uit die mikstok uitgehaal, -waaraan hul saans hul lywe skuur. - -Die son gaan op, die vee verdwyn. -Net in die onverstoorbre vert’ -’n osse-span stap voor die ploeg, -en agteraan die man wat swoeg -by ’n rukkerige stert. - -Die môre smelt weer met die dou, -die vrede alleen bly soos dit was. -Net ’n hen spring van haar eiers af -met groot geraas, en die brakhond blaf -vir die enkele kuiergas. -</pre> - -<a name="Page_48"></a><hr /> -<h3>PERDEKRAAL-LAER.</h3> -<pre> -Die nag is heen, die môre is grys: -’n plaat van tente en waens wys, -waar Perdekraal se steenhoop rys - teen hoë hange. -Daar staan hul aan die grond gepènd, -die geweltjies so mooi orent— -die eie maaksels, tent aan tent, - in suiwre range. - -O Trekkersvolk, my hart ontgloei! -Ek sien hoe jul die vreemde boei -verbreek het en het uitgebloei - tot eie nasie. -Nie net ’n eie vaderland, -nie net ’n eie vlag geplant, -maar alles maak van eie hand— - geen imitasie! - -Hoe lê die tentseil baan aan baan. -Hoe wakker bly die nokke staan. -Die klappies netjies oopgeslaan— - mooi eenheid same. -Sy staan daar by die wa se as, -die huis van doek, so lossies-vas, -skoon nes in môredou gewas— - ’n blanke dame. - -Twee witte kappe in die veld: -’n wa en tent daarnaas gesteld, -tweeheid tot eenheid saamgesmelt - in sware stonde. -Die wa—’n sterke man is hy; -die tent—’n taaie vrou is sy. -Jul het die nasie uitgelei, - sy boei ontbonde. - -Lig op haar voet gelyk die ree, -en trekkend met die trekker mee, -bied sy hom tog ’n vaste stee - in angs-geweste: -as wolkbreuk beuk die witte wand, -die sonstrale op die nokke brand, -of nagdier sluip oor donker land, - ’n veil’ge veste. - -En as sy wa nie verder dring, -hoor ek by wind haar fladdering -die lied van boerbeskawing sing, - stemmig-tevrede. -Dan word haar seile trou bewaar: -by feesdag net span sy ’n laer, -en straal haar seile dankbaar daar— - van groot verlede. -</pre> - -<a name="Page_50"></a><hr /> -<h3>DIE VIERKLEUR IS WEER IN GEVAAR.</h3> -<pre> -Kom burgers, trek die perde reg; -nou vrou en kind goeien-dag geseg. -Jongkêrels, los die nôi se hand; -en seuns, verlaat jul moeders, want -daar gaan ’n strydroep deur die land! -Gryp nou die teuels by mekaar— -die vierkleur is weer in gevaar! - -Die regterhand gryp die visier, -die bors oorkruis ’n bandelier; -die spore in die sonskyn blink, -stiebeuels teen mekaar weerklink, -die ketel aan die saal rinkink. -Kom burgers, hou nou by mekaar— -die vierkleur is weer in gevaar! - -Laat aan die trippelaar sy pas, -maar hou die vuurge hengste vas. -Die agterstes moet ingalop -tot midde in die ruitertrop— -die ponie en die bossiekop. -Kom burgers, ry so by mekaar— -die vierkleur is weer in gevaar! - -Trek burgers, almal nou geteld, -al vort maar deur die wye veld; -en of jul al omlaag verdwyn, -of op die heuwels weer verskyn— -wys steeds die volle slingerlyn. -Kom burgers, trek so by mekaar— -die vierkleur is weer in gevaar! - -Jaag burgers, jaag oor rant en rots, -wanneer jul teen die vyand bots. -Ruk in, spring af en pos gevat -aan die onverwrikb're ryperd-blad. -Mik fyn, kyk waar die stoffie spat! -Staan burgers, staan dan by mekaar— -die vierkleur is weer in gevaar! - -En moet jul val, val dan met eer, -met d’oog die vyand toegekeer! -Val op die grense, man en perd, -die oue vierkleur is dit werd -en d’ eerkroon wink al uit die vert’. -Val burgers, val dan by mekaar— -die vierkleur is weer in gevaar! -</pre> - - -<hr /> - -<h2>C. LOUIS LEIPOLDT.</h2> - -<a name="Page_52_1"></a><hr /> -<h3>SLAMPAMPERLIEDJIE.</h3> -<pre> -Ek sing van die wind wat tekeer gaan; - Ek sing van die reën wat daar val; -Ek sing van ons vaal ou Karooland; - Van blomme wat bloei by die wal; -Van water wat bruis oor die klippe; - Van duikers wat draf oor die veld; -Van voëls wat daar sing in die bossies— - Maar nooit nie, nee nooit nie, van geld! - -Vir my sing maar liewers van blomme; - Van al wat die vlei laat verkleur; -Van al wat die sonskyn laat spartel; - Van voorjaar en najaar se geur; -Vir my sing maar liefs van die water; - Van duikers wat draf oor die veld; -Van rotse en branders en wolke— - Maar nooit nie, nee nooit nie, van geld! -</pre> - -<a name="Page_52_2"></a><hr /> -<h3>OKTOBERMAAND.</h3> -<pre> - Viooltjies in die voorhuis, - Viooltjies blou en rooi! - Viooltjies orals op die veld, - En orals, ai, so mooi! - -Dit is die maand Oktober, - die mooiste, mooiste maand: -Dan is die dag so helder, - so groen is elke aand, -So blou en sonder wolke - die hemel heerlik bo, -So blomtuin-vol van kleure - die asvaal ou Karoo. -Dit is die maand Oktober: - die varkblom is in bloei; -Oor al die seekoeigate - is kafferskuil gegroei; -Die koppies, kort gelede - nog as ’n klip so kaal, -Het nou vir welkomsgroetnis - hul mooiste voorgehaal. -Dit is die maand Oktober: - die akkerboom is groen; -Die bloekoms langs die paaie - is almal nuutgeboen; -En orals in die tuin rond - ruik jy sering en roos, -Jasmyn en katjiepiering, - lemoen en appelkoos. - -Al was die dag, soos yster, - lang in die vuur gesteek, -Die varings in die klofies - deur hitte geel verbleek, -Tog as die son daaronder - agter die berge gaan, -Dan word oor heel die wêreld - die mooiste geur geslaan. -Dit is die maand Oktober: - die kokewiet is uit; -Boomsingertjies en kriekies - die hoor jy orals fluit; -Fiskaal is op die oorlog: - daaronder by die sluis, -Daar is ’n dor ou doringboom - sy spens en sy kombuis. -Dit is die maand Oktober: - ek dink, die mense vier -Vir ewig in die hemel - Oktobermaand soos hier! -Wat wens jy meer as blomme, - as helder dag en nag? -Wat kan jy beter, mooier, - of heerliker verwag? - -Ek is nog in Oktober: - my tuin is nog so groen, -So wit met al wat mooi is, - met bloeisels van lemoen, -So pragtig in die môre, - so heerlik in die aand! -Ek is nog in Oktober, - die mooiste, mooiste maand! -Wat gee ek om die winter? - Wat praat jy nou van Mei? -Wat skeel dit as ons later - weer donker dae kry? -Ek is nou in Oktober, - die mooiste, mooiste maand -Met elke dag so helder, - so pragtig elke aand! - - Viooltjies in die voorhuis, - Viooltjies blou en rooi! - Viooltjies orals op die veld, - En orals, ai, so mooi! -</pre> - -<a name="Page_55"></a><hr /> -<h3>IN AMSTERDAM.</h3> -<pre> -As ek vanaand so moedersiel - Alleen hier by die vuurherd sit, -Dan borrel my geheue op, - En maak my hart en siel uit lid; - -Dan dink ek aan die veld, en aan - Die doringbome by die krans, -Waar koggelmannetjies die son - Hou vir ’n maat om mee te dans; - -En aan die duine, waar die wind - ’n Wierook na die see toe waai, -En aan die dam, waaroor die voëls - So vrolik in die nessies swaai; - -En aan die seekoeigate, waar - Die kafferskuil en ruigte groei— -’n Donker groen die water oor, - ’n Tuin, wat nooit nie word gesnoei; - -En aan die koppies, waar die son - Ons Afrikaanse klippe soen, -En aan ons ou Karoo, so mooi - in al sy geil Oktober-groen! - -In hier—hier waai die wind, en raas - Die strate om my; karre dreun, -Die trein daarbuite fluit en rook: - Dis orals galm, en gons, en steun! - -Dis alles oud, so aaklig oud, - Die wye wêreld om my heen! -Ag-honderd jare praat met my— - En tog—ek gril en voel alleen! - -Ons kom van hier; ons wieg was hier, - Of verder, in die suiderland— -Hier, waar die Watergeuse was, - Hier, waar die strate is half strand. - -Ou Amsterdam, ou Amsterdam, - Met al jou pronk, met al jou prag, -Met al jou smeerge strate ook, - Jy het nog oor my siel gesag! - -Ek voel, as ek hier moedersiel - Alleen so by die vuurherd sit, -Wat jy nog vir ons nasie is— - En kyk, my hart kom weer in lid! - -Ons nasie? ag, die mense praat: - Daar lê iets groots in woorde! Wat -Gee ons die reg om groot te wees, - Om saam te loop op so ’n pad? - -Vir tagtig jare het hul hier - Gestruikel in die duister rond, -Die dyke oopgebreek, die see - Gemaak tot bobaas van die grond; - -Die land gedoop met vuur en bloed, - Die klei vir elke huis deurwerk -Met trane: so ’n stad sal staan - Vir ewig—want die klei is sterk. - -En elke duim van hierdie land - Is duur gekoop met suur en smart; -En elke morge is betaal - Met stukkies van ’n mensehart: - -Dit gee hul reg om trots te wees, - Dit gee hul reg om nou te pronk, -Al is dit lang gelede al, - Al is die see weer in sy tronk. - -En ons? ons wil ’n nasie wees! - Ook agter ons lê vuur en bloed; -Ook ons het vir ons land gestort - ’n See van trane: ja, dis goed! - -Maar verder—wat? ’n Nasie word - Nie somaar soos die koring groot; -Dit moet deur werk, deur vlyt, deur smart, - Deur lewe ook word voortgestoot. - -En as ek by die vuurherd sit - En in die vlamme kyk, dan voel -Ek in my siel, daar skort nog iets— - Nog iets? nog iets?—’n hele boel! - -Daarbuite spook die wind weer hard; - Die vensters skudde: wat ’n nag! -Ou Amsterdam, ou Amsterdam, - Jy het nog oor my siel gesag! -</pre> - -<a name="Page_58"></a><hr /> -<h3>IN DIE KONSENTRASIEKAMP.<br /> -<small>(ALIWAL NOORD, 1901)</small></h3> - -<p class="right">O, pazienza, pazienza che tanto sostieni!<br /> - DANTE.</p> -<pre> -Jou oë is nat met die trane van gister; - jou siel is gemartel, deur smarte gepla; -Van vrede en pret was jy vroeër ’n verkwister; - En nou, wat bly oor van jou rykdomme? Ja, -’n Spreekwoord tot steun—daar’s geen trooswoord beslister: - „Geduld, o geduld, wat so baie kan dra!” - -Hier sit jy te koes teen die wind, wat daar suie - Yskoud deur die tentseil, geskeur deur die haal— -Jou enigste skuil in die nag teen die buie; - Die Junielug stort oor die stroom van die Vaal— -Jy hoor net die hoes van jou kind en die luie - Gedrup van die reëndruppeltjies oor die paal. - -’n Kers, nog maar anderhalf duim, voor hy sterwe, - Brand dof in ’n bottel hier vlak naas jou bed. -(’n Kafhuis gee makliker rus: op die gerwe - Daar lê ’n mens sag, en sy slaap is gered!) -En hier in die nag laat jou drome jou swerwe - ’n Aaklige rondte met trane besmet. - -Hier struikel die kind, wat te vroeg was gebore; - Hier sterwe die oumens, te swak vir die stryd; -Hier kom ’n gekerm en gekreun in jou ore; - Hier tel jy met angs elke tik van die tyd; -Want elke sekond van die smart laat sy spore - Gedruk op jou hart, deur ’n offer gewyd. - -En deur elke skeur in die seil kan jy duister - Die wolke bespeur oor die hemel verbrei; -Geen ster skyn as gids; na geen stem kan jy luister— - (Eentonig die hoes van jou kind aan jou sy!) -Wat sag deur die wind in jou ore kom fluister: - „Geduld, o geduld, wat so baie kan ly!” - -Vergewe? Vergeet? Is dit maklik vergewe? - Die smarte, die angs, het so baie gepla! -Die yster het gloeiend ’n merk vir die eeue - Gebrand op ons volk, en die wond is te na, -Te ná aan ons hart en te diep in ons lewe— - „Geduld, o geduld, wat so baie kan dra!” -</pre> - -<a name="Page_59"></a><hr /> -<h3>AAN ’N SEEPKISSIE.</h3> -<pre> -Hulle het jou in England gemaak, seepkissie, - Om hier in ons land as ’n doodkis te dien; -Hulle het op jou letters geverwe, seepkissie, - En ek het jouselwe as doodkis gesien. - -Klein Jannie van ouboetie Saarl, seepkissie, - Het hier in die kamp met sy sussie gekom— -En jy was bestem, soos jy weet, seepkissie, - Daar oorkant in England as doodkis vir hom! - -Klein Jannie van ouboetie Saarl, seepkissie, - Was fluks en gesond, vir sy jare nog groot; -Maar hier in die kamp, soos jy weet, seepkissie, - Was hy maar drie weke, en toe—was hy dood! - -Onthou jy vir Jannie? Jy weet, seepkissie, - Hy het in sy speletjies met jou gespeel; -Die son het sy krulkop geskilder, seepkissie, - So blink as sy strale, as goud so geel. - -Op die Vrydagmôre, onthou jy, kissie, - Het Tannie gesê: „Ag, klein Jannie die hoes!” -En die Vrydagaand, soos jy weet, seepkissie, - Was Jannie se lewe al half verwoes. - -Hulle het jou op Saterdagmiddag, seepkissie, - Gedra na sy tent as ’n doodkis daar! -Die wit gesiggie—jy weet, seepkissie, - Die handjies gevou en gekruis oormekaar. - -Hulle het jou in England gemaak, seepkissie, - Om hier vir ons kinders as doodkis te dien: -Hulle het vir jou lykies gevinde, seepkissie, - En ek het jouselwe as doodkis gesien. -</pre> - -<a name="Page_61"></a><hr /> -<h3>DIE OU BLIKKIE.</h3> -<pre> -Wat is die ding, wat jy daar hou? -Wat droom jy oor ’n blikkie, vrou? - ’n Armsalige ou blikkie? -Wat is die ding tog nou vir jou? - -„Ek wil hom skoonmaak, dat hy blink -Soos silwer in die sonskyn: dink, - Die armsalige ou blikkie, -Daaruit het Gert en Griet gedrink. - -„Ek wil hom met die grond hier vul, -Hier, waar die suring bloei so gul, - Die armsalige ou blikkie: -Miskien kan ek my droefnis kul. - -„Ek wil daarin ’n plantjie plant, -Wat groei aan Griet haar graf se kant: - Die armsalige ou blikkie -Was vasgeklem in Griet haar hand. - -„As ek so in die sonskyn sit, -So blou die hemel bo, so wit - Die armsalige ou blikkie, -Dan droom ek weer oor dat en dit: - -„Ons konsentrasiekamp is daar; -Die oorlog word ek weer gewaar— - Ag, armsalige ou blikkie, -Waarom het God ons nie gespaar? - -„Was Gert en Griet nie heel my hart? -Die plaas is afgebrand en ’swart— - En jy, armsalige ou blikkie, -Herinner my nog aan my smart. - -„Ons kan die plaas weer opbou: ja, -Jan het al geld op leen gevra; - Maar, armsalige ou blikkie, -Kan Gert en Griet my ooit weer pla? - -„Daar in die konsentrasiekamp, -Daar in ons aaklige oorlogsdamp, - Ag, armsalige ou blikkie, -Daar is hul lewe uitgestamp!” - -Vergeet wat jy gely het, vrou: -Ons is weer vredevrinde nou! - Die armsalige ou blikkie, -Wat is die ding tog nou vir jou? - -„Dit laat my dink aan Gert en Griet: -Al is dit ’n gebroke riet, - die armsalige ou blikkie -Is anker teen my sielsverdriet. - -„Die plantjie, wat hierin sal groei, -Sal elke jaar opnuut weer bloei, - Ag, armsalige ou blikkie, -Al is my trane opgeskroei; - -„Want ek het nog ’n traan gespaar, -Nog ’n paar sugte opgegaar, - Om, armsalige ou blikkie, -Jou plantjie veilig te bewaar. - -„As ek vanaand my kers uitblaas, -Dan werp die maan ’n silwerwaas - Oor jou, armsalige ou blikkie, -En oor ons afgebrande plaas. - -„Ek luister; en dit skyn vir my, -Klein Gert is weer hier aan my sy - By jou, armsalige ou blikkie, -Om weer ’n slukkie melk te kry; - -„En Grietjie staan daar by die deur— -Ja, kyk, haar voorskoot is verskeur! - Ag, armsalige ou blikkie, -Hoe kan ek eensaam wees en treur? - -„Die dood het albei weggehaal; -Ons plaas is afgebrand en vaal; - Maar, armsalige ou blikkie, -My hart is nog nie net so kaal. - -„Solang jy op die vensterbank -Hier by my staan, so skoon en blank, - Kan ek, armsalige ou blikkie, -Nog stil wees en vir God nog dank, - -„Dat Hy, toe daardie oorlogsdamp -My kinders altwee in die kamp, - Ag, armsalige ou blikkie, -Die lewe so het uitgestamp— - -„Nog in my hart het hoop gegee, -Dat ek bedaard was in my wee, - Ag, armsalige ou blikkie, -Te dink, ek sien hul weer, altwee! - -„Met jou het Griet en Gert gespeel, -En ek het nog in jou ’n deel; - Ag, armsalige ou blikkie, -Laat ek my maar nog iets verbeel! - -„Verbeelding—dit is alles nou, -Wat ek nog het: laat my dit hou! - Ag, armsalige ou blikkie, -Jy is my anker teen die rou!” -</pre> - -<a name="Page_64"></a><hr /> -<h3>JAPIE.</h3> -<pre> -Vanmôre was Japie nog hier: - Vanaand is hy dood! -Met ’n lag om sy mond het hy bruilof gevier - Met ’n klein brokkie Engelse lood. - -Vanmôre was Japie by my: - Vanaand is hy—waar? -As ’n mens maar kan weet waar hy eindlik sal bly, - Wie het dan vir die toekoms gevaar? - -Vanmôre was Japie my maat: - Vanaand is hy—wat? -Sal hy nog met my lag, sal hy nog met my praat, - Of my hand in die syne weer vat? - -Vanmôre was Japie ’n kind: - Vanaand is hy volleerd! -Ons het baie gestry om die waarheid, ou vrind: - Weet jy nou, wie van ons had verkeerd? - -Vanmôre was Japie—nee God! - Hy is nog vir my! -Want die dood kan nie skei nie, al is dit ons lot - Om alleen op die wêreld te bly. -</pre> - -<a name="Page_65"></a><hr /> -<h3>DIE VERKLEURMANNETJIE.</h3> -<pre> -Daar op die vyeboom sit die vabond, - So sedig as ’n predikant; -Maar glo tog nie dat hy so vroom is: - Nee, regtig nie, hy is astrant! - -As jy hom aanraak, dan verkleur hy: - Geel, rooi, grys, bruin en blou en groen; -En sy hele vel blink soos die skulpies - Se binnekant met perlemoen. - -So teemrig sit hy op sy takkie - Die muggies met sy tong te vang, -En met sy ronde oë maak hy - Die spinnekoppe algar bang. - -Hy draai sy nek soos ’n toktokkie, - Of soos ’n papie uit die klei, -En kyk so sedig na die vliegies - As hy die goed nie beet kan kry. - -Arrie, ek hou van jou, kleurklasie! - Jy gaan jou lewe deur so mooi, -Jy steur jou nie aan wat die mense - So praat of skinder en flikflooi. - -Jy steun op niemand nie, kleurklasie, - Net op jou takkie en jou tong: -Verkleur maar môre net soos gister, - En as jy oud word, bly nog jong! -</pre> - -<a name="Page_66"></a><hr /> -<h3>DIE VOORTREKKER SE VAARWEL.</h3> -<pre> -O vaderland, verlate vaderland; - O akkerboom en ranke wit poplier - Wat my ou plaas versier, -Daar deur die voorgeslag geplant, - Nou lomm’ryk oor my vaderhuis; - Koel skadu-takke oor die sluis - Waar na die oes die meulstroom bruis— -Vaarwel, o akkerboom en wit poplier, - Vaarwel, verlate vaderland! - -O blomtuin vol met tiemie en blou violet, - O vrugboom-oord en stinkhoutpaal-prieel, - Waarom die bye speel -En heuning haal en brom uit blote pret; - Waar druiwerank geklouter stryk, - Tot boontoe teen die gewel reik - En tussen klimop-rose pryk— -Vaarwel, o vrugboom-oord en ou prieel, - Vaarwel, o tiemie en blou violet. - -O ouerhuis met kafhok en met kraal, - O platklipstoep en grasbegroeide brug, - Waar saands die paddas sug, -As in die skemerlig vuurvliegies dwaal, - En die aandblomme oopgaan en die nag - Sy sluier werp oor hierdie plaas se prag, - En oor die wêreld bo die sterre wag— -Vaarwel, o platklipstoep en biesiebrug, - Vaarwel, o huis en kraal! - - Ons gaan die wêreld in - ’n Nuwe oord te win, - ’n Nuwe land te kry - Waar ons kan lewe vry. -Vaarwel, vaarwel, al is geen weersien meer; - Vaarwel, en nog ’n keer: - Vaarwel! vaarwel! vaarwel! -</pre> - -<a name="Page_67"></a><hr /> -<h3>DIE VLAKTE.</h3> -<pre> -Waar die koorsboom sy geel aan die wêreld vertoon, - O wyd is die vlakte, die vlakte! -En geil is die groei van sy katdoring-kroon, - Wat groei op die vlakte, die vlakte. -Dis wilde boslommer, berank en beboei, -Met geilste klimop in geen jare gesnoei, -Waaronder die blou apies klouter en knoei, - Die volk van die vlakte, die vlakte! - -Die rooi-geel suurknolle pryk somermaand daar, - O mooi is die vlakte, die vlakte! -Die trotsige alwyne, deftig geblaar, - Wat waak oor die vlakte, die vlakte! -Die heuningsoet peuldoring, die varings so slank, -Die bontblom wat orals die bosse oorrank, -Die moepel waarin die boomsingertjies tjank, - Hul waak oor die vlakte, die vlakte! - -O plat is die pad wat hier slinger en sluip, - Dwars deur hierdie vlakte, die vlakte; -En sag is die mos wat met reënwater druip - Hier neer op die vlakte, die vlakte! -O pragtig die kleur wat die skemeraand sprei -Oor bosveld en grasveld, oor bulte en vlei, -En pragtig die groen wat die wêreld hier kry - By nag op die vlakte, die vlakte! - -Die klowe is steil en die berge is hoog, - O gee my die vlakte, die vlakte! -Al is dit ook winter en alles is droog, - En geel op die vlakte, die vlakte. -O hier is dit vry en die wêreld is stil, -Met nêrens ’n weerklank, met nêrens ’n gril; -En weelde van kleure so veel as jy wil, - Hier op my ou vlakte, die vlakte! -</pre> - -<a name="Page_68"></a><hr /> -<h3>BY BLOUKRANS.</h3> -<pre> -Die koperkapel kom uit sy gat - En sluip die randjie rond: -„Dit het gereën; die veld is nat - En nat is die rooi-geel grond” -Die meerkat kom en sy ogies blink, - En hy staan orent en wag, -En die stokou ystervark sê: „Ek dink - Die reën kom weer vannag” -Maar die geitjie piep: „Dis glad nie reën, - Dis klewerig, swart en rooi; -Kom jy sulke reën in jou lewe teen - So glad, so styf, so mooi?” -En die wys ou steenuil waag sy woord: - „Dis bloed, dis mensebloed. -Dis lewensbloed wat ongestoord - Ons bossiewêreld voed.” -</pre> - -<a name="Page_69"></a><hr /> -<h3>WOLRAAD WOLTEMADE.<br /> -<small>(Fragment).</small></h3> - -<pre> -Vorentoe, vorentoe, strand toe, strand toe, - Bolemakiesie die branders oor! -Vorentoe, vorentoe, land toe, land toe! - Amper verdrink, en half versmoor! -Die water suis, en gis en bruis, - Die weerlig vlam die see, -Die lang seebamboes buie en breek, -Die wilde branders slaat en steek, - Die woeste wind speel mee. -Groen, donkergroen soos skemergroen - Nog voor die sterre blink, -Of soos die varkblomloof geboen - Deur dou wat dagbreek skink; -Blou, donkerblou soos wolke-blou - Waarin die donder stoom, -Of soos diep water in ’n kloof - Waar nag nog altyd droom— -So is die see tot aan die lyn - Waar see en lug kom trou, -Hieronder donkerblou en groen, - Daarbowe groen en blou. -En as die wolke swig, dan breek - Die slinger-bliksem los, -En see en hemel word ineens - In goud en glans gedos. -En oor die kraak van branders knal - Die donder oor die see -Tot Tafelberg se kranse dreun - En Duiwelskop dreun mee. -Die laaste af! Die mense roep - „Daar is nog ander daar!” -Die water dreig, die skimmel hyg, - Wie trots die doodsgevaar? -Nie jy wat praat, nie jy wat bid, - Nie jy wat staan en bewe! -Dis Wolraad weer wat nog ’n keer -Die Dood se woeste mag trotseer - Met wat hy het -sy lewe. -Kom op, ou skimmelhings, kom op - Nog eenmaal deur die see, -Nog een gered, dan kan jy rus— - Nog eenmaal deur die see! -Die buikgord vaster vasgegesp, - Dan weer die branders in, -Die skuim en seegras deurgeswem - Om vorentoe te win. -Die hoë branders deur, ou maat, - Swem skip toe, skimmel, swem! -Daar in die verte lê die skip - Waar die lantern glim. -Dis pikswart donker oor die see; - Die wind die gaan te keer. -’n Bliksemstraal maak silwer-blink - Die bokant—daar ’s hy weer! -En dan weer in die donker weg. - Ons hou ons asem; ag -Van hings en ruiter niks te sien, - En orals net die nag! -Maar weer ’n bliksemstraal se lig - Wys Wolraad by die skip, -Ons hoor sy stem: „Net één maar, één!” - Nog voor die lig verglip. -’n Sarsie uit die wolke bars - En dreun die wêreld deur, -Die weerlig verf die hele baai - Met goud en silwer kleur. -’n Tikkie tyd wat ure skyn, - Genoeg om te gewaar, -Hoe om die held die mense woel, -Hoe oor die skip die branders spoel, - Hoe nà die doodsgevaar. -Maar ag, die dof lanternskyn - Word deur die see geblus, -En skip en skimmelhings verdwyn - In duister nag gesus. -’n Aaklige tyd voor weer die blits - Die oog ’n kans kan gee, -En ag, dan wys dit net die skip - En net die woeste see. -Daar is geen spoor van held of hings, - Die Dood het weer gewin, -En gierig, gulsig oor die strand - Bruis weer die branders in. -</pre> - -<a name="Page_72"></a><hr /> -<h3>OP MY OU RAMKIETJIE.</h3> - -<pre> -Op my ou ramkietjie, - Met nog net een snaar, -Speel ek in die maanskyn, - Deurmekaar. - -Ek sing van Adam - En Eva se val, -Van die ou Paradys— - „Halfpad mal!” - -So sê die mense - Wat my hoor speel. -As die skemer my wang soen - Soos ferweel; - -As die maan my aanhoor, - En die sterre knik, -Dan speel ek kordaat voort, - In my skik. - -Wat gee ek om mense - Wat sê ek ’s mal, -As die varings my aanhoor - By die wal? - -Wat om my vriende— - Wat nooit nie verstaan— -As die sterre my toeknik - En die maan? - -Op my ou ramkietjie, - Met nog net een snaar, -Speel ek in die maanskyn, - Deurmekaar. -</pre> - -<a name="Page_73_1"></a><hr /> -<h3>INSULINDE.</h3> - -<pre> -Mirakelland van oerwoud en vulkaan, -Ek groet jou in jou glorie! Elke teug -Van die koel suidewind hernu my jeug, -En maak my amper kind weer, en verslaan -’n Dampwolk van gedagtes en die waan, -Dat net maar in die Wes die lewensvreug -’n Weerklank vinde, en dat trou en deug -Alleen kan bloei in lande, waar die maan -Oor louter ys en wit kapok sy glans -Op wintermôres werp. Ag, ek gewaar -My liefde groei tot byna bo verstand! -Ken ek nie meer my eie koppie en krans, -My boland-vlak van Beaufort tot die Aar? -Leen dan vir my ’n nuwe Vaderland! -</pre> - -<a name="Page_73_2"></a><hr /> -<h3>AAN MULTATULI.</h3> - -<pre> -Kind van die noorde-wêreld, waar die kou -Van winter weerga vinde in ’n volk -Wat kalm bly as jy kokend is, en flou -En nie jou taal verstaan nie sonder tolk! -Die warmer Ooste, waar die son ontstaan, -Het jou tot man gemaak, en van jou hart -Die ysgekorste kettings afgeslaan, -En jou geleer daar lê ook vreug in smart, -En in ellende grootsheid! Ek, as een -Met wie die Ooste ook gepraat het, gee -Hier waar Adinda’s spook by maanlig ween -Oor Saidjah’s graf in eensaam stille wee, -My huldegroet aan jou as blyk daarvan— -Apostel, hoëpriester, lyder, Man! -</pre> - -<a name="Page_74"></a><hr /> -<h3>DIE BESTE. -</h3> - -<pre> -Geil lusern in die laagste landjie, - Geil groen blare en blomme blou, -Alwyn rooi op die voorste randjie, - Rooi soos bloed teen die rotse grou; -Somer en son en safier daarbowe, - Ruik van die keurbos rondgesprei, -Kort klein skaad’wees oor die klowe; - Somer en son en safier vir my! -Wonder van kleure uitgesprei— -Wat is daar meer wat die dood berowe? -Somer en son en safier vir my! - -Hoog oor die water skommel die vinkies, - Vol van die vreug van die somerdag; -Bly die gekwetter van klein tinktinkies, - Blyer die son wat goudgeel lag. -Algar wat lewe, algar tevrede, - Hoog op die heuwel en laag op die vlei; -So was dit gister en so is dit hede, - Somer en son en safier vir my! -Heer, wat die hemel oor my sprei, -Dit is my eerste en laaste bede: -Somer en son en safier vir my! - -Het jy ’n vrind wat jou hand kan vashou? - Vrinde vergaan en faal in nood! -Het jy ’n vyand, jou grootste las nou? - Vyande, vrinde gaan algar dood! -Wat ’s dit vir my as die gras vergrys word? - Somer aal kom met sy groen daarby. -Wat as in winter die water ys word? - Somer en son en safier sal bly! -Boetie, ek vra jou: wat sê jy? -Wat ’s dit vir ons as die gras vergrys word? -Somer en son en safier sal bly! - -Roem van mense, rykdomme, pragte— - Alles vergaan soos die mis op die vlei; -Sterre wat skiet in pikdonker nagte, - Het langer lewe dan roem kan kry. -Boetie, as ons nou ’n keus moet wae - Hier op die wêreld, wat vra jy? -Roemryke lewe en lengte van dae? - Somer en son en safier vir my! -Boetie, as jy nou jou keus kan kry, -Wat is die wens wat jou hart sal wae? -Somer en son en safier vir my! -</pre> - - - -<hr /> - -<h2>D. F. MALHERBE.</h2> - -<a name="Page_76"></a><hr /> -<h3>DIE LIED VAN DIE NAGWIND.</h3> - -<pre> -Ek lê op my bed, so onrustig— - dis middernag lank al verby; -en ek hoor hoe die nagtlike koelte - deur eike en denne sig sprei. - -Dit ruis nes die siltige waters, - wat daar skuif oor die sandige strand, -gehoor deur die wandelaar van verre, - wat seewaarts hom haas oor die land. - -O nagwind, o nagwind, kom sê my, - wat spreek tog jou ruisende lied? -Vertel jy ’n tyding van liefde? - Bring jy vrede of wee en verdriet? - -Dit is my of duisende stemme - van mense reeds lang weggekwyn, -vermeng met jou ruisende sugte - hul eggo van droefheid en pyn. - -Die voorsang van duisende wesens, - nie-gebore, vertolk my jou sug, -die lied van hul komende weedom - die dra jy so sag deur die lug. - -O nagwind, ek hoor maar deurgrond nie - jou klaende, suisende sang— -my harte klop sneller en sneller, - my kinderlik harte word bang! -</pre> - -<a name="Page_77_1"></a><hr /> -<h3>AWENDBLIK.</h3> - -<pre>Oor ver, verre lande; -oor blou, bloue rande - sien ek vliesige wolkies verspreid— -oor hoog, hoë gronde -sag gewieg, ongebonde— - die lug welf so blou en so wyd. - -Oor ver, verre lande, -oor blou, bloue rande; - deur die aandson se strale beskyn, -sien ek vry, ongemete -ongemerk en vergete, - die wolkies so stil-stil verdwyn. - -Nes die vlugtige beelde -van die sterwend vergeelde - wolke, in die lugte verspreid, -so sink daar geslagte -soos ’n vlieënde gedagte - in die eindlose ruim van die tyd. -</pre> - -<a name="Page_77_2"></a><hr /> -<h3>NA DIE DROOGTE.</h3> - -<pre>Gestil is ons klae, -die droewige dae - van wanhoop en wee is verby; -die blinkende komme -en geurende blomme - bedek nou die vlakte en vlei. - -Langs eensame hutte -en stofdroë putte - woel nou weer mense en vee; -aan damme en kolke -het die loodsware wolke - hul stromende gawe gegee. - -Weer beur uit die gronde -die grassies ontbonde, - van hul sluimerende broeislaap bevryd, -en sprei oor die sande, -om kaal-nare rande - ’n groenende, sagte tapyt. - -Die kaal afgesnoeide -en deur sonbrand verskroeide - bossies die spruit alweer mooi, -en die saadjies die vul weer, -die blaartjies die krul weer, - deur die sonlig se strale genooi. - -Die westewind streel weer, -die westewind heel weer - die wond, wat hy ru het geslaan; -en sy luggie die swewe, -bring lus en bring lewe - o ver soos die hooglande gaan. - -In die veekraal se kaalte, -langs die voetpad se vaalte - woel die kalwers op huppelende gang; -en daar ver uit die vleie, -waar die skaaptroppe weie, - kom die stygende lammergesang. - -In hul soekende vrae, -in hul angstige klae - meng sig dof die moeder-gekreun; -en dit swel tot akkoorde -in die eensame oorde, - wat swaar en stadigies dreun. - -Hoor die lied van die velde, -wat die skape vermelde, - as die môreson hulle beskyn! -Hoër geswewe, -bo rande verhewe, - versterwe die sware refrein. - -My harte juig mede -en my dankbare bede - word éen met die skape se lied; -en saam klim na bowe -om die Skepper te lowe, - ons lofsang na swaar en verdriet. - -As die vrolik en blye -gansies in rye - so glad oor die watertjies gly, -en gesèls so plesierig -en snap weer so gierig - na kossies, orals gesprei; - -as die doodsheid verby is, -kos volop te kry is - en die voëltjies weer lewendig sing; -as die vlak in sy weelde -sy ryker bedeelde - gawe aan wat lewe, kom bring: - -dan herleef ook my harte -deur geen kwelling, geen smarte, - geen donkere beelde gedruk; -en vry soos die winde, -deur geen bande te binde, - styg my siele en droom van geluk. - -Verby is ons klae, -die droewige dae - van wanhoop en wee is verdwyn; -en ’n luggie die swewe, -bring lus en bring lewe - so ver soos die hoogvelde dein! -</pre> - -<a name="Page_80"></a><hr /> -<h3>DIE ROOSKNOPPIE.</h3> - -<pre>Daar onder in my tuintjie, - daar staat ’n boompie teer; -daaraan sit net één knoppie— - één roseknop, nie meer. - -Elke aand en elke môre - gaan ek die knoppie kyk; -die hoop straal uit sy ogies— - hy sal as rosie pryk! - -Die stormwind is gekome, - die takkie afgeskeur, -die blaartjies is verlep al— - die knoppie geel gekleur! - -Ek sien so menige knoppie - in die wêreldgaarde groei; -die hoop straal uit die ogies— - maar ag,—geen rosie bloei!</pre> - -<a name="Page_81"></a><hr /> -<h3>O LANDE VOL GRAAN.</h3> - -<pre>Vlakte aan vlakte, oor heuwels heen, -lande vol groen, vol golwende graan! -Breed sprei die sonlig sy stralende seën -oor swellende saad met beloftes belaan. - -Aan miljoene, miljoene van buiende blaar -hang die windjie se asem in ruisend gesweef... -hoor die sug van verlange uit die swellende aar, -die stem van die lente wat sê: <i>ek wil leef!</i> - -Verlange wat groei met die stygende son, -verlange om te ryp tot goudgeel prag— -so sterk soos die drang van ’n borrelende bron, -om te beur uit die aarde na die lig van die dag. - -Die stem van die wind oor die halmgekoes, -halms nog groen van jong geluk— -is die siddering van hoop op die somer se oes -as die waens sal kraak van die gerwe se druk. - -So ver as my oog oor die buiende blaar -kan wei, staan die grond met groenheid oorlaan; -en my siele wieg mee met jul spelend gebaar— -o belowende, lewende lande vol graan!</pre> - -<a name="Page_82"></a><hr /> -<h3>DIE SEE IS VOL VAN EWIGHEID.</h3> - -<pre>Die see is vol van ewigheid, -van golwedeining op en neer— -tot wiegelwêrelde uitgespreid, -op maat van eindloos kom en keer. - -Uit watergraftes diep gedolf, -rys langvergete mensewee; -die winde dra van golf tot golf, -van golf tot kus die treursang mee. - -Die see is vol van klaaggeluid, -van stemme wat geen rus kan kry, -van siele wat eeu-in eeu-uit -in smart-herhaling hooploos ly. - -Oor waterwydtes om en om -tot marmerrand van verre kus— -ruis daar van oos tot wes, alom, -’n eeuesang van nimmer-rus. - -Die golwe kom, die golwe keer, -in vrolike spel van sonne-lus, -in pikswart nag van stormeweer— -en sing hul lied van nimmer-rus. - -Daar ’s ewigheid in seegeluid, -in ver gedreun van kus tot kus— -waar golwe wieg eeu-in eeu-uit -op maat van nimmer-nimmer-rus.</pre> - -<a name="Page_83"></a><hr /> -<h3>SLAAP.</h3> - -<pre>Wat is die slaap ’n wondersoete ding! -Sag op haar bloue oë daal die vaak, -soos maneskyn diep waterkuile raak -om daar te droom in silwer skemering. -Vir laas beef oor haar lippe ’n fluistering: -„Nag, Pappie.” Ek merk, hoe langsaam hy genaak, -wat drome soet tot werklikhede maak.... -in vaderarme rus my lieweling! -Sluit so my oë, God, wanneer vir my -U Engel wink ter laaste, lange rus -en ek van wilde woeling hier moet skei; -dat my dan soete drome huistoe sus -en sterke Hand deur duisternisse lei.... -Sluit so my oë, God, as ek gaan rus!</pre> - - - -<hr /> -<h2>H. H. JOUBERT.</h2> - -<a name="Page_84"></a><hr /> -<h3>DIE TREK DRAKENSBERG AF.</h3> - -<pre>Die reuse-top rys hoog uit bo die wolke - en tronend siet op wasige oorde neer. -Daaronder gaap die grondelose kolke, - ombruisd met golwe van een lowermeer. - -Daar skram en skuur die duisend wae-wiele - en sukkel knarsend oor die klippe heen, -dog liewend wieg ’n duisendtal van siele— - hul troue troos by rouklag en geween. - -En steen op steen skuif klotsend langs die wande - en spring die duiselende steiltes af, -om diep en stil in donk’re oewersande - hul rus te vinde in ’n eeue-graf. - -Die eggo’s rommel deur die diepe klowe; - die sku’ bewoners van geheime woud -verstom en tuur in bewing heen na bowe, - besorgd om hulle skoon kasteels behoud.</pre> - -<a name="Page_85"></a><hr /> -<h3>DINGAAN SE GESANTE DOEN RAPPORT AAN HOM.</h3> - -<pre>Koning, O! koning, die witmense stroom - in duisende, duisende, duisende aan. -Die swierige bos en die tronende boom - word gemartel, vermorsel, vermink op hul baan. - -Hul withuise skommel en rommelend rol - en vergruisel die gras tot verstuiwende stof. -Die buiende velde van lewe is vol, - maar geen stroompie murmel ’n liedjie van lof. - -Koning, O! koning, Silkaats is verslaan; - op sy magtlose ryk rus die doem van die dood. -Selfs die olifant buk voor die taaie tiraan. - O! koning, ontwaak, daar’s gevaar, daar is nood. - -Die witmense steier op perde geswind, - deur die duikende dal tot die berge hul kam. -Geen mag kan weerstaan hulle wrede bewind, - geen assegaai staan teen hul kwaaie mabam.<a name="FNanchor_5" id="FNanchor_5"></a><a href="#Footnote_5" class="fnanchor">[5]</a> - -Koning, O! koning, die berge die beef - en die klowe weerklink met ’n vreemde gesang; -die dale die wemel, die velde die leef, - en alomme verbrei sig een vreemde gedrang. - -Ruk aan met die Skilde, die Wildebees-skilde; - ruk aan met die fleur van u vegtende mag; -ruk aan en stort met ’n woeste, ’n wilde, - ’n vernielende sprong op die tiraangeslag!</pre> -</td></tr></table> -<div class="footnotes"> -<div class="footnote"><p><a name="Footnote_5" id="Footnote_5"></a><a href="#FNanchor_5"><span class="label">[5]</span></a>Geweer.</p></div> -</div> - -<table summary=""><tr><td> -<a name="Page_86"></a><hr /> -<h3>OP DIE LAERS AANSWERWENDE SOELOE-HORDES.</h3> - -<pre>Lang -soos een slang -op sy kronk’lende gang -lê Toegela en wag -op die koms van die dag. -Teen sy oewers slaat -hy op onrustige maat, -met ’n voorgevoel van onweerstaanbare kwaad. - -Want wyd -en vèr in die duister verspreid, -dool sluipende hordes om en om— -’n hygend-voortduwende dreiende drom -van ontsenuwende lis en onrus, -van onmenselike graagte en lus. - -Fel, -as in knaende boeie geknel, -brul Toegela, in woedende worstelende stryd -met duisende wreedaards, tot slagting bereid, -wat waag hul te werp in sy waters verbolge, -(en menige beul word na verdienste verswolge) -om heen te dring na sy owerkant -en rouklag te kweek oor die rustige land. - -Breed, -in onbreekbare eenheid gesmeed, -dy die draers van droefheid en leed -(’n arglistig-voortstuiwende stroom) -oor die velde, in dooierige droom.</pre> - -<a name="Page_87"></a><hr /> -<h3>MOEDERS SKAT.</h3> - -<pre>Trippel-trappel op en af - oor die kamervloer! -Mammies skatlam skaterlag— - wat ’n wild rumoer! - -Heidaar! Opsy daar! - Babsie storremjaag -na die arrems wyd van mammie— - dis ’n grote waag! - -Handjies-klappies op die stappies - van die voetjies kaal! -O, die vonkies van die lonkies, - wat van ogies daal! - -O, die brabbelbrou-gebabbel - klink soos melodie -allerskoonste, allerboënste - engele-oord ontvlie! - -Tere snare roer sy bare, - bolle handjies aan. -Plompe pootjies, lompe lootjies - lief en lokkend staan.</pre> - -<a name="Page_88"></a><hr /> -<h3>LENTE-OGGEND.<br /> -<small>(Op die Boereplaas).</small></h3> - -<pre>Maagde-mooie dag -kus die heuwels, groen. -Lowervelde lag, -son- en dou-gesoen. -Diepe dale staan bly in lente-drag. - -Op die berge vloei -in die oggend vroeg -goud. Die osse stoei -vóór die boer se ploeg. -In die boer se krale koeie en kalwers loei. - -Heen die bokketrop -kronkel, wit soos melk, -teen die hange op. -Lente-mal is elk, -Lente-lote pluk hul op ’n klein galop. - -Wye watervoor -op die ertjie-land -raak in groen verloor. -Water staat aan brand -tussen ertjie-blomme in die sonnegloor. - -Koringvelde vol, -swaar en ryk van aar, -soos die seë rol, -soos die see vergaar -sonne-goud en tinte op hul boesem, bol. - -Vrolike mossie-skaar -(Skoon die oggenddou -lê op steel en blaar) -klim die hemelblou, -skou die vlam-juwele tussen groen, van daar. - -In die vroeë bos -wilg en populier -staan in lente-dos, -sonnegoud versier. -In ’n sang van vreugde bars die vinke los. - -Die plante-wêreld stoei -uit sy winter-droom. -Nuwe lewe broei -op die sonne-stroom. -In die boer se are nuwe lewe vloei.</pre> - -<a name="Page_90"></a><hr /> -<h3>DONDERWEER.</h3> - -<pre>Verlate staan ek, stil en heel alleen, -en diep versonke in ’n vèr gedagte. -Die nag se duister is soos die swart vereen, -van tienmaal duisend maan-verlate nagte. - -Toe breek die onweer met sy donderkragte -en vure los en slaat die nag wat ween, -wyl hewig stoei in styf verset, as wagte -van haar, die denne aldeur haar trane-reën. - -Ek skrik—beklem, ontroer deur al die stryd,— -maar weldra wentel daar deur wolke-rete -’n sterre-heir en strooi ’n vrede-gloor - -oor eensame woning en oor velde wyd. -Stil lê die Heelal, groot en ongemete, -geheime-swanger, in sy eeue-droom verloor.</pre> - -<a name="Page_91"></a><hr /> -<h3>DAGERAAD.</h3> - -<pre>Die daagraad kruip die dieptes uit, -uit stille nag gebore, -en vleg ’n krans van pêrelglans -om slape van die môre. - -Hy sweef op goue vleuels aan -en ry op wolke-some: -Daar ’s glimlag op die bergery, -daar ’s blydskap in die strome. - -Hy skuif die wolle deken weg -van bergekruin en hange -en wek, so doend, ’n weelde-blos -op bolle rotse-wange. - -Hy lig die woud-paleise op, -en vul hul lommersale -met vreugde-sange, wyd verbrei -deur klowe en oor dale. - -Die velde bloos ’n maagdeskoon, -ontwaak uit lente-drome— -daar ’s glimlag op die bergery, -daar ’s blydskap in die strome.</pre> - - - -<hr /> -<h2>C. J. LANGENHOVEN.</h2> - -<a name="Page_92"></a><hr /> -<h3>MY ONHERROEPLIKE KINDERDAE.</h3> - -<pre>Ek sou nie graag my lewensweg -’n Twede maal vervolg, want reg -Sou ek hom tog nie kry; en wat -Daar skoon en lief was op my pad -Kan die herhaling my laat mis. -Maar as ek iets terugwens is -Dit, dat ek by my ouderdom -My kinderhart weer mog bekom— -Met fleur van lus en geur van smaak, -En groot belang. in kleine saak, -En goue traan en gou weer af, -En grote vrees vir kleine straf, -Maar steeds herhaalde stoutigheid! -Og, had ek weer die sondigheid -Van sondaartjies, onskuldig rein: -Og, was ek weer as sondaar klein!</pre> - -<a name="Page_93_1"></a><hr /> -<h3>BESIT EN GEBRUIK.</h3> - -<pre>Jou krag beteken niks: ’n perd het meer as jy, -Maar jy kan dit gebruik om hom te tem en ry. -En jou geduld is niks: ’n donkie ’t meer as jy, -Maar jy kan dit gebruik wanneer jy met hom ry, -Jou kennis is ook niks: ’n boek het meer as jy, -Maar jy kan dit gebruik om meer nog by te kry, -Ervaring dan? ’n Swerweling het daarvan meer as jy, -Maar jy kan dit gebruik om swerflingskap te my. -Bekwaamheid? Daar is mense meer bekwaam as jy, -Wat graag vir hul bekwaamheid ’n lewenstog sou kry. -Besit van gawe nie, maar die gebruik daarvan -Gee aanspraak op die naam van ’n begaafde man.</pre> - -<a name="Page_93_2"></a><hr /> -<h3>MY EIE-EK.</h3> - -<pre>My vyand haat ek nie omdat - Dit <i>hy</i> is wat ek haat: -Ek haat, verafsku hom omdat - Dit <i>ek</i> is wat hom haat. -Ek het my vriend nie lief omdat - Dit <i>hy</i> is wat ek min: -Ek het hom lief ter wille van - Die grille van my sin. -Ek seën, vloek; ek dien, verdien, - Verderf, verdruk, verbly -My medereisigers hier op - Die paadjie langers my, -Waar elk van almal vir homself - Alleen geniet of ly: -Maar al die ander reis die pad, - Beskou ek, net vir my!</pre> - -<a name="Page_94_1"></a><hr /> -<h3>LASTER HULDIG, ROEM BESKULDIG.</h3> - -<pre>Soek jy om roem te werf uit enk’le goeie dade? -Dan wys jyself die omvang van jou kwade: - Wie roem op enk’le druppels uit die see? -Maak jy ’n ophef van jou buurmans één mistrap? -Dan wys jy maar hoe reg hy anders stap: - Wie wys één gaatjie in ’n sif en spot daarmee? -</pre> - -<a name="Page_94_2"></a><hr /> -<h3>DIE MOT EN DIE KERS.</h3> - -<pre>Die ander motte was dom en dwaas, - Maar <i>ek</i> sal vèr van die kers af bly; -Hier vèr uit die skemerte sal ek kyk, - Hier vèr is dit veilig en kyk is vry. - -Maar ek hoef nie van éenkant net te kyk— - Ek vlieg op dieselfde afstand om, -Dan weet ek van àl-kant hoe hy lyk— - Om beter te sorg om nie nader te kom. - -My sirkel was skeef en ingebuig, - Maar dáar ook nog, waar ek naaste was, -Het daar niks gebeur—ek maak verniet - My velling so groot en so vèr van die as. - -Die wieletjie draai àl vinniger om, - En die lig en die gloed word àl groter genot: -En die vellings word nouer àl rondom die as— - En die end van die wiel is die as van die mot!</pre> - -<a name="Page_95_1"></a><hr /> -<h3>AAN DIE RENEGAAT.</h3> - -<pre>Jou volk nie goed genoeg nie? Maar die renegaat -Is altyd slegter tog as die wat hy verlaat! -Sal dan die beter volk ’n gulle welkoms gee -Aan d’ allerslegste uit die slegter? Wees tevree -Om in jou eie kring ’n hoër rang te haal— -Jy ’s laag genoeg vandag om nie nog af te daal! -En as jy bly en rys, dit sal jou éendag tref: -Daar ’s hoogheid, wat jou laagheid eers nie kon besef! -</pre> - -<a name="Page_95_2"></a><hr /> -<h3>DIE OPENBARING VAN DIE WAARHEID.</h3> - -<pre>Die hond wat by jou tafel staan - En smekend in jou oë kyk, -Die praat die waarheid met sy blik - Waardeur hy jou sy nood laat blyk. - -Die voëltjies van hul kroos beroof - En skreeuend om hul nes met smart, -Die uiter waarheid hemelrein - Uit swaar beproefde ouerhart. - -Die plantjie in jou vensterbank, - Wat jy versuim om te benat, -Praat waarheid met verwelkte blom, - Met druipende stengeltjie en blad. - -Die bokkie wat geen kwaad vermoed - En water soek in skadu-kuil, -Raak dood deur swyend leuentaal - Van tier wat in die riete skuil. - -Dis nie jou woord alleen wat lieg, - Of wat die waarheid kan verklaar: -Deur daad en skyn, deur swye selfs, - Word waar- of valsheid openbaar.</pre> - -<a name="Page_96"></a><hr /> -<h3>UIT „LIEFDE’S ONSIN”.<br /> -<small>(’N Wiegeliedjie).</small></h3> - -<pre>Lamtietie, diamtietie, doedoe my liefstetjie, -Moederhartrowertjie, dierbaarste diefstetjie! -Luister hoe fluister die wind deur die boompietjie, -Heen en weer wieg hy hom al oor die stroompietjie. - „Doedoedoe bladertjies, - Slapenstyd nadertjies; - Doedoedoe blommetjies, - Nag is aan ’t kommetjies”— -So sing die windjie vir blaartjies en blommetjies. - -Bo uit die boompie kom nog ’n gesangetjie, -Soet soos ’n soentjie op kindjie se wangetjie, -Soet soos die stem uit die snaar van vioëltjie -Sus daar ’n wieglied uit bekkie van voëltjie: - „Tietewiet, koeroeroet— - Pierewiet, toetoetoet! - Doedoe my kindertjies, - Wat sal dan hindertjies?”— -So noem die voëltjie haar kuikentjies kindertjies. - -Onder die boom uit kom nog ’n gesangetjie, -Rein soos ’n traantjie oor kindjie se wangetjie; -Hoor dan die orreltjie onder die boompietjie, -Luister die wieglied van ruisende stroompietjie: - „Trippetrip, koeloeloem, - Oor die klip doemeloem!” - Stroompie die rus nimmer - Stroompie die sus immer, -Sus immer, suis immer, ruis immer, rus nimmer. - -Bo in die bloue lug flikker die sterretjies— -Hemelse brandwaggies, lampies van verretjies, -Wakend oor windjies en wolkies en stroompietjies, -Wakend oor mensies en diertjies en boompietjies: - „Wees maar gerustetjies, - Slaap maar met lustetjies!” - So sing die sterretjies— - stilletjies, verretjies: -Vuurvliegies, lugliggies, ewige sterretjies! - - * * * - -Onskuldig ogies en voetjies en handetjies! -Wie weet hoe ver moet my kleintie nog ganetjies, -Ver deur die wereld se kronkels en gangetjies. -Bly tog maar kleinties en bly dit maar langetjies; - Bly maar by moedertjie, - kindlief se hoedertjie— - Saap in haar arrempies, - Saggies en warmpies— -Doekies dan, doekies in moeder se arrempies!</pre> - -<a name="Page_98"></a><hr /> -<h3>DIE STEM VAN SUID-AFRIKA.</h3> - -<pre>Uit die blou van onse hemel, - uit die diepte van ons see; -Oor ons éwige gebergtes, - waar die kranse antwoord gee; -Deur ons vér verlate vlaktes - met die kreun van ossewa— -Ruis die stem van ons geliefde, - van ons land Suid-Afrika. - -Ons sal antwoord op jou roepstem, - ons sal offer wat jy vra: -Ons sal lewe, ons sal sterwe— - ons vir jou, Suid-Afrika! - -In die murg van ons gebeente, - in ons hart en siel en gees; -In ons roem op ons verlede, - in ons hoop op wat sal wees; -In ons wil en werk en wandel, - van ons wieg tot aan ons graf— -Deel geen ander land ons liefde, - trek geen ander trou ons af. - -Vaderland! ons sal die adel - van ons naam met ere dra— -Waar en trou as Afrikaners, - kinders van Suid-Afrika! - -In die songloed van ons somer, - in ons winternag se kou; -In die lente van ons liefde, - in die lanfer van ons rou; -By die klink van huw’liksklokkies, - by die kluitklap op die kis— -Streel jou stem ons nooit verniet nie, - weet jy waar jou kinders is. - -Op jou roep seg ons nooit nee nie, - seg ons altyd, altyd ja: -Om te lewe, om te sterwe— - ja ons kom, Suid-Afrika! - -Op U almag vas vertrouend - het ons vadere gebou; -Skenk ook ons die krag, o Here, - om te handhaaf en te hou— -Dat die erwe van ons vaad’re - vir ons kinders erwe bly: -Knegte van die Allerhoogste, - teen die hele wêreld vry! - -Soos ons vadere vertrou het, - leer ook ons vertrou, o Heer: -Met ons land en met ons nasie - sal dit wél wees!—God regeer! -</pre> - - -<hr /> -<h2>EUGÈNE MARAIS.</h2> - -<a name="Page_100"></a><hr /> -<h3>KLAAS VAKIE.</h3> - -<pre>Hy stoot die voordeur stadig oop, -en in die skadu sien ek hom— -sy swart manel is oop-geknoop, -sy snaakse lyfie hoepel-krom; -sy lang gesig is uitgedroog, -hy staat by my skaars skouer-hoog! - -Sy ogies knip, sy lippe lag, -sy lang-bol hoed is in sy hand; -hy kom van buite uit die nag, -en bly net in die skadu-rand. - -Eén kers brand stadig in die tuit, -die ander flikker heen en weer; -en langs my, deur die onder-ruit, -daar loer die nag so swart soos kruit! -Die skadu’s—kort en dik en bont— -spring op die vloer soos lammers rond! - -Tant Sannie sit nog kouse stop; -haar naald blink nes ’n weerligstraal, -haar lyf is alles dof en vaal, -die kerslig skyn net op haar kop. - -Vlak voor my oë dans die dons, -en as tant Sannie met my praat -dan gaat dit nes ’n brommer gons: -haar woorde is so nors en kwaad. - -Die donker kruip uit elke skeur, -dis alles deurmekaar gevleg; -ek sien hom nou—dan is hy weg, -die snaakse Outjie by die deur! - -Die donker wikkel om hom heen, -dit gryp sy voet en dan sy been; -en as my oë wyer rek— -dan staat ’a skadu in sy plek. - -Dáár is hy weer, so skelm-slim, -en voet vir voet bekruip hy my; -ek sien sy skadu hoër klim, -en tel sy knopies op ’n ry. - -Dit is tant Sannie weer wat praat: -„Kyk, Jannie, dit is baie laat -en tyd vir kleintjies om te slaap; -wat sit jy nog te snork en gaap, -met reeds ’n krakie in jou nek? -Nou, snuiter, kooi-toe op die plek!” - -Ek ken die stem, nou moet ek hoor! -En as ek opstaan om te gaan, -dan kom hy weer van dáár-van-daan -en trap so soetjies in my spoor! -</pre> - -<a name="Page_102"></a><hr /> -<h3>WINTERNAG.</h3> - -<pre>O, koud is die windjie - en skraal! -En blink in die dof-lig - en kaal— -so wyd as die Heer se genade— -lê die velde in ster-lig en skade. - En hoog in die rande, - versprei in die brande, -is die grassaad aan ’t roere - soos wenkende hande. - -O, treurig die wysie - op d’ooswind se maat, -soos die lied van ’n meisie - in haar liefde verlaat! -In elk grashalm se vou -blink ’n druppel van dou, -en vinnig verbleek dit - tot ryp in die kou. -</pre> - - -<hr /> -<h2>A. D. KEET.</h2> - -<a name="Page_103"></a><hr /> -<h3>AMSTERDAM.</h3> - -<p class="right">Aan my vriend EDUARD KARSEN.</p> - -<pre>Ou Amsterdam is tog so mooi -Met al sy liggies uitgetooi - In donker, donker nagte. -Dis liggies hier en liggies daar -In lange rye aanmekaar, - Wat flikker in die gragte. - -En honderd-duisend ogies loer -Op spieëlgladde watervloer - Daar bowe uit die hemel. -Dis liggies hier en liggies daar -En bootjies, wat so saggies vaar, - Dat ligte golfies wemel. - -Die liggies soek mekaar weer op -In water, wat teen walle klop - Op stormagtige nagte. -So toweragtig, lief en skoon -Is liggies, wat op walle woon - En flonker in die gragte. -</pre> - -<a name="Page_104_1"></a><hr /> -<h3>KINDERLIED.</h3> - -<pre>Kom, kom kindertjies, -Buite vlieg die vlindertjies— -Hier, daar, oweral. -Al die kleine stakkertjies -Soek hul bonte makkertjies: -Kyk, kyk, ag, hoe mal! - -In die kleine kommetjies -Van die bloedrooi blommetjies -Duik, duik, duik hul in. -Reguit na die suikertjies -Vlieg die bonte duikertjies: -Suig, suig, suig daarin. - -Kom, kom kindertjies, -Speel net soos die vlindertjies— -Hup, hup, spring en val! -Blossies op jul wangetjies, -Sing hier soete sangetjies -Op die vlakte, oweral. -</pre> - -<a name="Page_104_2"></a><hr /> -<h3>AS SAANS.</h3> - -<pre>As saans die son stilswygend sterf - Daar oor die wester-rand, -Dan straal hy wondertekens uit - Aan elke wolk en land. - -As saans die skemersluier sak - In stille segetog, -Dan veg die dag sy doodstryd vóór - Sy laaste ademtog. - -As saans die donker duister daal— - Die doodskleed van die dag— -Dan hou die kinders van die son - Hul ligtend sterrewag. -</pre> - -<a name="Page_105"></a><hr /> -<h3>AWENDMYMERING.<br /> -<small>(Op die stoep van ’n boereplaas).</small></h3> - -<pre> Dis stil..... - Geen blaartjie roer, - En die hele werf -Rus sag in die skoot van diepe vergetelheid. - Die dag is dood - En lê begrawe— - Stil. - -Soas op Sabbat-môrens ’n tortelduif -Die stilte in die lug nog stiller maak, -Deur af en toe te koer en dan te swyg— - So kan jy hoor - Daar onder by die voor, -Waar nou net modder van vroeëre strome vertel, -Hoe die paddetjies die ontsaglike stilte verstoor. -Hulle kwik en kwek en kwaak, - Dat dit kraak! - - Om dan weer almal op te hou— - Ineens! - Maar nie vir lang nie; - Ontevrede bid - En soebat hul vir reën— - Hulle ween, -En gaan dan slaap vermoeid en uitgeput. - - Ver - In die veld -Gaan ’n skreeuende kiewiet te keer. - Hy vlieg op en neer, - Heen en weer, - Verskrik -Deur ’n jakhals wat tjank in sy buurt.... - Dis roerloos stil. - - En die sterre, - O God, die sterre! - Hoe mooi -Is die firmament versier - En uitgetooi, -Asof daar altyd feeste word gevier - Daar bo in die hemel, - Ver— - Ver van hier! -</pre> - -<a name="Page_107_1"></a><hr /> -<h3>BEKOORLIK KIND.</h3> - -<pre> Bekoorlik kind! ek weet nie wat dit is - Of hoe dit kom nie; ’k weet alléén maar dit: - Dat ek nog altyd deur jou beeld aanbid - En steeds die tintel van jou oge mis. - - Is dit die glans, waarvan ek nimmer wis - Dat dit ’n man so aangryp, altemit? - Of is dit net bekoring? Nee, daar sit - Oneindig veel meer agter dan jy gis. - -Dit is die krag, wat digters stil laat staan - Voor al wat lief en skoon is op dees’ aard; -Dit is die Siel, wat so sy wege baan - Van hart tot hart, tot twee aanéén-gepaard - Hul hele lewe sáme verder gaan..... - Lief kind, o maak my lewe lewenswaard! -</pre> - -<a name="Page_107_2"></a><hr /> -<h3>PROBLEEM.</h3> - -<pre>’n Mot vlieg vol van lewensblyheid -Vas teen ’n soeklig-toring aan, -So spog’rig, asof Lot nog Vryheid - Vir hom bestaan— - En hy vergaan! - -Die soeklig gooi sy glinster-strale -Wyd oor ’n see van woesteny— -Verkondig skippers telkenmale: - Bly vèr van my, - Bly vèr van my! - -Geliefde! So ’t jou oog-geflonker -My vaak al voor die vraag laat staan, -Of ek moet uitbly in die donker, - Of nader gaan— - Jy trek my aan! -</pre> - -<a name="Page_108"></a><hr /> -<h3>SNEEU.</h3> - -<pre>Sneeu, sneeu, lieflike sneeu - Daal op die aarde neer; - Dit val en dit swewe, - Dit sterf en dit lewe— -O kyk tog, hoe kòm dit al weer! - -Sneeu, sneeu, heerlike sneeu,— - Moeder, kom kyk tog hoe fraai! - Miljoene klein vlokkies - In stukkies en brokkies -Word wyd oor die wêreld gesaai! - -Lieflik en rein en wit is die sneeu, - Moeder, dit val en dit sweef - In brokkies en stukkies - Met stote en rukkies— -Presies of die hele lug leef! -</pre> - -<a name="Page_109"></a><hr /> -<h3>MUSKIETE-JAG.</h3> - -<pre>Jou vabond, wag, ek sal jou kry, -Van jou sal net ’n bloedkol bly - Hier op my kamermure. -Deur jou vervloekste gonsery, -Deur jou gebyt en plaery - Kon ek nie slaap vir ure. - -Mag ek my voorstel, eer ons skei, -Eer jy die doodslag van my kry— - My naam is VAN DER MERWE. -Muskiet, wees maar nie treurig nie, -Wees ook nie so kieskeurig nie— - Jy moet tog ééndag sterwe. - -Verwekker van malaria, -Sing maar jou laaste aria— - Nog één minuut vir grasie. -Al soebat jy nou nóg so lang, -Al sê jy ook: ek is nie bang— - Nooit sien jy weer jou nasie! - -Hoe sedig sit hy, o, die kring! -Sy kinders kan maar kranse bring, - Nóu gaan die vabond sterwe.... -Pardoef! Dis mis! Daar gaan hy weer! -Maar dóód sal hy, sowaar, ek sweer— - My naam is VAN DER MERWE! -</pre> - -<a name="Page_110"></a><hr /> -<h3>SLAGVAARDIG.</h3> - -<pre>Jy moet nie bang wees vir die bliksem, - jy moet nie bibber as dit reën; -Moet ook nie skrik nie vir ’n bom nie, - Al was hy ook vir jou gemeen. - -Wees dapper as wat swak is wankel, - Wees manlik as jou kinders huil; -En toon die wêreld, Afrikaander, - Wat daar vir skoons in Kaapland skuil. - -O volk van my, daar is nog arbeid, - Daar is nog roem, daar wag nog stryd; -Jy moet nie bang wees vir wat kom nie— - Wees slagvaardig, wees bereid! -</pre> - -<a name="Page_111"></a><hr /> -<h3>DINGAANSDAG (1914).</h3> - -<pre>Soas ’n drenkeling, bedreig deur Dood, -Spartel en spat en sy ganse mag verset -Teen woedende waters; en dan ternouernood -Deur magtige hande uit groot gevaar word gered— -So worstel ons Verlede rond vandag -Voor my verstand se oog. Ons hef hom bo -Die See van Lang-Vergeet-Al met die krag, -Wat ons Geheue noem..... En ons sit so -En peins oor wat gely is in die hoop, -Dat volle vryheid nog ons lot sal wees. -Maar ag, ons land het ons met bloed gekoop— -Op menig grafsteen kan ’n mens dit lees— -En tog moet ons, die brekers van die baan, -Die Pioniers, ons pad nog oral slaan! -</pre> - -<a name="Page_112"></a><hr /> -<h3>DIE TWEE BOODSKAPPERS</h3> - -<pre> Aan Dr. W. J. Leyds. - - („Ik wil U nog vertellen, dat in mijn verzameling een foto - voorkomt, waarop onze vierkleur een groote en tevens eigen- - aardige rol speelt, die altijd gedachten bij mij opwekt. Het stelt - voor een groep jonge meisjes (waaronder Generaal DE LA REY’s - dochter), die, allen gehuld in een vierkleur, een dans uitvoeren - op het veld. Het pathetische van het geval bestaat daarin, dat - de foto genomen is na het tractaat van Vereeniging, toen de - boodschapper van Generaal DE LA REY het bericht van het - sluiten van den vrede aan zijn commando had overgebracht, - doch verkeerd, zoodat het commando in het denkbeeld werd - gebracht, dat vrede was gesloten met behoud der onafhankelijk- - heid. Bij mij wekt deze foto niet droefheid alleen: ook hoop.”) - - Uit ’n brief van Dr. W. J. LEYDS. - -EERSTE BOODSKAPPER. - - Ek kom om julle die nuus te bring: - Mense juig, wees bly en sing! - Transvaal het nie verniet gely— - Transvaal is vry! - Transvaal is vry! - -Hoera vir die Vrystaat, hoera vir Transvaal! -Hoera vir ons groot Kommandant-Generaal! -Hoera vir ou Kaapland, hoera vir Natal! -Hoera vir die burgers van oweral! - -’N VERKENNER. - - Wat is dit hier, wat is dit hier, - Word hier ’n bruilofsfees gevier? - -MEISIES. - - Nee, ons het net die nuus gehoor: - Transvaal het sy vryheid nie verloor! - - * * * - -En die noointjies dans, dat die stof so staan, -Met die vierkleurvlag om hul lyf geslaan. - Dis polka-swaai - En Kaapse-draai; - Dis siembamba - En siembamba— - Uit blydskap vir - Suid-Afrika! - - Die noointjies dans, - En die seuns en mans - Die lag en skerts en gaan te keer, - En sing dan weer: - - „De Wet was hier, De Wet was daar, - De Wet was vasgekeer; - Maar dit was glad nie, glad nie waar— - Hy flous hul telkens weer! - - De Wet was hier, De Wet was daar, - De Wet was oweral; - Ou French, wat hom ’n strik wou span, - Het self daarin geval! - - En De la Rey het opgetree - Daar bo in die Transvaal; - Methuen het hy ’n pak gegee— - En so sy roem behaal!” - - * * * - - Toe die boodskapper oor die rand verdwyn, - Toe hoor hy nog steeds die bekende refrein: - „Hoera vir die Vrystaat, hoera vir Transvaal! - Hoera vir ons groot Kommandant-Generaal! - Hoera vir ou Kaapland, hoera vir Natal! - Hoera vir die burgers van oweral.” - -TWEDE BOODSKAPPER. - - Wat is dit hier, wat is dit hier ? - Skaam julle, om nou fees te vier! - Skaam julle, as ons vryheids-vaan - Diep in ’n doodkis word toegeslaan; - Dáár in die dorp Vereniging - Word nie gedans nie, word nie gesing, - Dáár is net weemoed, dáár is net rou, - Dáár is geen hoop nie vir my en jou. - - * * * - - En elke oog skiet vol met trane, - Elke keel die slik. - Herdenkend al die deurgestane, - Het meer dan een gesnik.... - -Maar op ’n tentwa, luid en klaar, -Bid toe die leier van die laer: -„O Gy, wat oor ons lot regeer, -Maak ons weer ééndag vry, o Heer!” - -En die noointjies dink by die awendskyn: -Ons hoop is nie weg nie,—sal nooit verdwyn; - En een die sê, - Terwyl hul lê -En staar na die Suiderkruis: - -„Vryheid! Vryheid! dierbaar ding, -Waar elke mens na smag, -Van jou sal ek gedurig sing— -jy is ’n volk se krag!” -</pre> - -<a name="Page_115"></a><hr /> -<h3>MAAR ÉÉN SUID-AFRIKA.</h3> - -<pre>Gee my ’n roer in my regterhand, -Gee my ’n bok, wat vlug oor ’n rand— -En ’n flukse perd om hom weg te dra: - Gee my Suid-Afrika. - -Gee my ’n kamp waar bossies groei, -Gee my ’n fraai volstruis wat broei— -En ’n Boereseun wat baie wa: - Gee my Suid-Afrika. - -Gee my ’n koppie om op te staan, -Gee my die Swartland met al sy graan -En nooit of te nimmer hoor jy my kla - Gee my Suid-Afrika. - -Gee my ’n vlakte ruim en wyd, -Gee my die veld se oneindigheid— -En die lekker geur, wat die lug daar dra: - Gee my Suid-Afrika. -</pre> - - -<hr /> -<h2>TH. WASSENAAR.</h2> - -<a name="Page_116"></a><hr /> -<h3>SEE-SONNET.</h3> - -<pre>O magtige oseaan, jy wydgestrekte, -Omsirkeld deur die ongemetenheid, -Diep in jou boesem rus die onontdekte; -Alleen jou swaar gehyg verneem die tyd. - -O nooitvermoeide see wat immer-woelend, -Getye reël na gange van die maan -En op die storm se stem ontstuimig spoelend, -Jou branders op die rotse stukkend slaan! - -O ewige deining van die Grote en Magtige! -So dein die breed sterk stroom van volle lewe -In my klein hart. Ek nietigste kristal, -Ek mag ook speel met glans van die ewig-pragtige. -Die skepping het ook my sy doel gegewe: -Een polsslag in die ritme van die Heelal! -</pre> - -<a name="Page_117"></a><hr /> -<h3>BERGTOPPE.</h3> - -<pre>Nog raak die son die hoogste bergetoppe, -Die dale rus alreeds in skadewee, -As vredig langs die hange nog in troppe -Wit bokke wei en bontverspreide vee. - -Die dag verdwyn en teen die aand se klaarte -Rys honderdkoppig, puntig-skerp omlyn, -Die bergereeks se magtige gevaarte, -In deinsig-blou, ’n waas deurskynend-fyn. - -Beminde aarde, berge vrede-draënd, -My hart is stil en ope soos die lug: -’n Ewige verlange, swygend-vraënd, -Uit eeue-nagte van bestaan se vlug, -Sweef oor die bergetoppe in die aënd: -Dis eind’loos stil... Nag... Eensaamheld... ’n Sug. -</pre> - -<a name="Page_118"></a><hr /> -<h3>OP DIE TORING.</h3> - -<pre>Vlammende wolke aan die hemel, -Roerlose bome teen awendlug, -Landskap in vrede, ’n stille ontroering: -Dalende dag-lig, ’n salige sug! - -Donkere stad daarginds in rookdamp, -Rasende wereld, om goud en om eer; -Vredige aandgloed hier op die water, -Swarte voëls vlieg heen en weer. - -Magtige see in vrede-stemming; -Ver lê die berge in violet; -Twee staan gearmd hierbo op die toring: -Biddende harte, ’n dankgebed. -</pre> - -<a name="Page_119"></a><hr /> -<h3>NAG.</h3> - -<pre>Die klein blink ogies van die groot swart nag -Staar my so stil aandagtig aan vanaand; -Hul glimlag net so effentjies en sag, -Asof hul reeds my diepste wens verstaan ’t, - -Ek voel dat daar ’n band onsegbaar teer, -Die groot heelal tot een geheel verbind, -Dat daar ’n gees wat ewig is regeer, -Voor wie die skepping klein voel as ’n kind. - -’n Onbegrepe wêreld sonder sin -Sou hierdie lewe wees vir hom wat in -Homself alleen ’n siel en wese vind: -Hy dwaal, ’n vreemde tussen wesens doof en blind. -In hom alleen word waar geluk gewek, -Wat hom in alles, die Al in hom ontdek. -</pre> - -<a name="Page_120"></a><hr /> -<h3>KENNIS EN GEVOEL.</h3> - -<pre>O bleke suster-tweeling van die aarde, -Jy bloedloos kind met kille lykgesig, -Wat met die skyn van bange sonnestrale, -Die nagte stil spookagtig wit verlig! - -Ons kennis leer jy is ’n dorre wêreld, -Waar nooit die lag van blye lewe was. -Dat jy geen lug kan bied aan vuurge longe; -En nêrens in jou dale groei daar gras. - -Jou klowe is die kraters van vulkane, -Wat eenmaal vuur was, koud en bleek soos lood -Nou gaap met angstig-oopgesperde monde, -Maar asemloos soos die verstyfde dood. - -Dit leer hul my, o heerlik blanke klaarte, -Wat half die wêreld met jou lag bekoor, -En ’k neem dit aan, gehoorsaam kind van wysheid, -Maar glo nog meer wat my my hart laat hoor. - -Ek hoor die lied van ewige bekoring; -Die maan gly voort op silwermelodie -Van honderdduisend tintelende sterre; -Ek hoor die woord van alle poësie! -</pre> - -<a name="Page_121"></a><hr /> -<h3>DIEPTE.</h3> - -<pre>Wie na die oppervlakte -Van stil diep water kyk, -Gewaar alleen die blare -En slyk wat bo-op dryf; - -Maar wie sy oog veel dieper, -As na die oneind’ge rig, -Hy sien die donker aarde -Vol diepte en vol lig; - -Hy sien geen vuilswart water -Of modderbodem meer, -Maar in die hart van die aarde -Die hemel omgekeer. - -Daar dryf die los wit wolkies -Soos skepe op die see, -Soos op ’n somerlandskap -Verspreide troppe vee. - -Hy sien die hoë hemel -So diep daaronder welf, -So rein en ongemete -Soos lig en diepte self. - -So is in alle dinge -’n Diepte te ontdek, -Waar suiwre siel van skoonheid -Sig aan die stof onttrek. -</pre> - -<a name="Page_122"></a><hr /> -<h3>STILLE VRIENDE.</h3> - -<pre>Ek hou van stille vriendlikheid, -Van vriendskap sonder woordepraal, -’n Stil vertrek vol innigheid, -Waar sagte gloed van haardvuur straal. - -My kamer is maar arm en klein, -Die mure is so skraal versier; -Maar as die son naar binne skyn, -O dan voel ek gelukkig hier. - -En meen’ge vriend het ek ontdek, -Wat dienend sonder dank te vra, -Die onsigbre arrems uitgestrek, -My wiegend op die hande dra. - -Ek hou van die gemeensaamheid, -Waarmee die dinge my omring, -Wanneer ek saans in eensaamheid -Die lang-lang ure deur moet bring. - -Gelukkig hy wat stilte tot -’n Vriend in eensaamheid kan maak; -Hy hoor ’n fluistering van God, -Die teerste wat sy siel kan raak. -</pre> - -<a name="Page_123"></a><hr /> -<h3>MIDDAGUUR.</h3> - -<pre>Dis middaguur, dit is die uur van rus; -Die werf is stil, die hele vlakte swyg. -Geen ploeg gaan langs die akker op en af, -Die hoenders in die koelte gaap en hyg. - -’n Spreeu sit op die kraal se muur en skreeu, -En op die laagste takke aan die soom, -Sit tortelduiwe in die blekkoetbos, -Die stilte van die middag te verdroom. - -Vaal bulte oor, tot bewende horison, -Lê al die veld te stowe en te skroei -In gloeiwit-blakerende sonneglans: -Die lug self skyn tot sonlig te vergloei. - -’n Boereplaas ver langs oorwaasde kim, -Skyn los en dansend op die lug te dryf, -’n Skip wat skommel op ’n see van lig, -Wat sawends weer tot vlakte sal verstyf. - -Die vee lê langs die pan. Geen wese roer; -Slegs kriekies sing hul hooggestemde sang: -Dit is die uur van gans ontspande rus, -Nie soos die aand vol ingehoue drang. - -Dit is die uur van al-tevredenheid, -As mymerend op sy rusbank uitgestrek, -Die werker wagtend in ’n sluimring sag, -Uit droomverbeelding soet verwagting wek. -</pre> - -<a name="Page_124"></a><hr /> -<h3>AANDLIEDJIE.</h3> - -<pre>Kom op, liewe maantjie, kom op! -O maantjie kom kuier vir ons. -Doér agter ’n kleuregordyn, -Is die sonnetjie lankal verdwyn, -Kom gou-gou nou maantjie en skyn -Deur die lelike nag wat so frons. - -Goeinaand, liewe maantjie, goeinaand! -Muskietjies is uit om te buit, -Om die slapende vee te verras. -Kyk hoe swier hul in swerme op die plas, -Hoor hoe gons hul oor geurende gras -Langs vreedsame vleie en spruit. - -Goeinaand, liewe maantjie, goeinaand! -Kyk hoe bleek word die sluimerende nag; -Deur die mis van sy duisternis heen -Het jou klein silwer ogies ’n reen -Van betowerde trane geween, -Wat diep in die water weer lag. - -Goeinaand, liewe maantjie, goeinaand! -Dis alles so stil om my rond: -Die hoendertjies sit in die boom -By vooltjies op takke en droom, -Waar silwer langs blare heen stroom -En liggies laat dans op die grond. - -Goeinag, liewe maantjie, goeinag! -Nag sterretjies, almal goeinag! -As ek strakkies my ogies sal sluit -En my flikkerende kersvlam is uit, -O loer dan vir my deur die ruit, -En ek sal van jul droom, goeienag! -</pre> - -<a name="Page_125"></a><hr /> -<h3>DIE WINDJIE.</h3> - -<pre>Windjie, windjie, waarheen jakker - Jy so haastig nou al weer? -Al die stowwe skud jy wakker, - Blare, blomme heen en weer. - -Oor die grassaad ruis jou voetjies, - As jy huppel oor die wei; -Golfies bokspring, as jy soetjies - Oor die koele water gly. - -Soos ’n katjie speels ’n muisie - In sy kloutjies rond laat vlieg, -Skommel jy jou blare-huisie, - Tot die takkies almal wieg. - -Orals vroetel jy en snuffel - Eike graspol deur en deur, -En terwyl jy hul kernuffel, - Jomp jy nog die blompies’ geur. - -Windjie, jy ’s net soos die vlinder, - Wat op elke blompie rus; -En van d’ een by d’ ander skinder, - Skoon hy almal vriendlik kus. - -Windjie, ’k hoor so graag jou liedjies - By my raam en dak se rand, -in die boomtop, tussen rietjies - Ruisend langs die waterkant. - -O, so graag staan ek en luister - In ’n hoë mielie-land, -Hoe die ranke blare fluister - Almal in dieselfde trant. - -Waai maar, windjie, hardloop, huppel - Oor die koppies, veld en rand— -Drink uit vleie en kom druppel - Mild die reën op dorstend land. -</pre> - -<a name="Page_127"></a><hr /> -<h3>AAN HOLLAND.</h3> - -<pre> O, Holland, ek hou van jou, - Ek hou van jou jonge gesig, - As Lente in Meimaand met sonneskyn trou - Op velde, met kleure verlig. -Ek hou van jou oeroue stoere gelaat -By winter, as newels jou wimpers beslaat, -En mistige sluiers, deur wolke gespan, -Die son uit jou oë vir maande verban. -Ek hou van jou edele trekke, wat Tyd -Gemerk het met tekens van vrugbare stryd: -Kon dyke, kanale en duine praat, -- Dié rimpels, getuiend van wil en daad,— -’n Ewige lag sou jou mond versier, -Vir altyd sou jy oorwinning vier! - - O, Holland, ek hou van jou, - Ek hou van jou dyke-gees, - Wat eie vryheid en aard wil behou - En weier om slaaf te wees. -Die see is jou vyand, die see is jou vrind, -Jy weet om sy mag aan jou wil te verbind, -Jy spook met die water en bou ’n dyk -En rustig daaragter bewoon jy die slyk; -Maar roep een: te wapen, die vyande kom! -Dan draai jy jou swaard na die anderkant om, -En saam met jou rol, oor die weilande heen, -Jou magtige vyand, die vyand teen! -Met dyke keer jy die see uit jou land, -En vér van jou grens bly die oorlogsbrand. -</pre> - -<a name="Page_128"></a><hr /> -<h3>OP DIE DOOD VAN PRESIDENT STEYN.<br /> -<small>(† 28 Nov. 1916).</small></h3> - -<pre>Nog rooi van die weemoed van gister, -Daar ween onse oë alweer! -O, het dan die laggende toekoms -Sy rug na oos toegekeer? - -Onder honderde, honderde bome -Word die mooistes en grootstes gekap, -En die struikgewas tier om hul stamme -En swelg in die aarde se sap. - -Daar lui weer die onheil ’n doodsklok, -Die aarde ontsluit weer haar skoot: -’n Soon, ’n broer, ’n vader, -’n Vriend van sy volk is dood! - -Toe, lui maar, o noodlot, die doodsklok, -Toe, graaf maar ’n diepe graf, -Jy ontroof ons tog nimmer ons hoop nie, -Sy gees neem jy nooit van ons af! -</pre> - -<a name="Page_129"></a><hr /> -<h3>DIE SLAG BY BLOEDRIVIER.<br /> -<small>(16 Desember, 1838).</small></h3> - -<pre>Die Ooste gloei. Dit is die dag, -Wat vóór die Ooster-poorte wag -En aarsel om die donker waas, -Wat voor sy oog hang, weg te blaas: -Want o, wat sal sy oog aanskou— -Dan bloed, dan bloed, dan moord en rou? -Maar nee, hy skeur die sluier oop.... -Dáár word Suid-Afrika gedoop! - -Wat is dit, wat ek ginds gewaar, -Daar langs die donker berge, dáár? -Dit is Dingaan se swarte drom, -Dit is Dingaan! Die Soeloes kom! -Gryp, Trekker, gryp jou kruit en roer -En staan jou man, jou naam is Boer! -Beskawing moet hier segevier, -Of Afrika is vir die dier’! - -Hul kom! hul kom met woede aan, -Soos vuur, in hoë gras geslaan, -Wat, op die wind se vlug gedraag, -Al knett’rend oor die grassaad jaag, -En vir geen pad of vóórbrand stuit; -Die vlamme-arrems gryp vooruit, -Verteer al wat hul beet kan kry, -Tot as alleen nog orig bly. - -Hul kom! hul kom soos aasvoëls aan, -Die wye vlerke oopgeslaan, -En bek en pote rooi gekleur -Van prooi, nog pas uiteengeskeur. -O hoor hoe dreun dit, soos hul kom! -Dit woel en wemel rond en om, -Van skildvel, assegaai, barbaar! -Van Soeloes, Soeloes aan mekaar! - -Hul storm! hul storm! die swarte drom, -En skreeu en bokspring soos hul kom. -Maar in die Treklaër is dit stil, -Want elke Boer weet, wat hy wil: -Sy oog hou wag; sy hart herhaal -Die vroom gelofte elke-maal, -En naas hom staan sy Sanna klaar, -Die kruit en koeëls lê by mekaar. - -Hul kom! hul kom!.... maar ry aan ry -Stort neer om daar vir goed te bly. -Die Sanna’s bulder, die osse brul -En hardloop rond, met angs vervul; -Dit kletter hier, dit knetter daar, -Dit reën as’gaaie op die laër. - -Hul kom! hul kom!.... maar deins weer trug, -Hul kom!.... maar kom met weifelsug -Hul kom!.... maar weifel, weifel weer, -Hul kom!.... dit was die laaste keer. - -Dis <i>moed</i>, wat volhou na begin, -<i>Vertroue</i> is dit, wat oorwin. - -Sou vier maal honderd Trekkers dan -Vir twaalf maal duisend Kaffers kan -Verslaan? Aanskou die water maar, -Aanskou die sloot, die vlakte dáár: -Drieduisend lyke lê daar rond!.... -Pretorius alleen is lig gewond.— - -O hart, wat blydskap het gesmaak, -Wie kan die trotse dag genaak, -Van Afrika’s beskawingsdoop, -En koud bloed deur sy hart laat loop? - -Ja, Stem van donker Afrika, -<i>Ons</i>, wat jou naam met eer moes dra, -Ons woon hier op ’n werelddeel, -Ons moes regeer, en is verdeel! -</pre> - - -<hr /> -<h2>H. A. FAGAN.</h2> - -<a name="Page_132"></a><hr /> -<h3>OUBOETA.</h3> - -<pre>Windjie, jy kom oor die groot blou see— -bring jy groete van Ouboeta mee? -Ouboeta sit aan die ander kant, -vèr, alleen in ’n vreemde land. -Weelde en kuns kan hy daar aanskou, -die grootste prag wat die wêreld hou; -maar dit weet ons goed, dat sy hart nog sug -na ons vrye veld en ons helder lug. -Tog moet hy daar onder vreemde bly -om kennis te win en ervaring te kry, -tot die jare verby is, die leertyd om— -wat sal ons groots wees as Boeta weer kom! -Windjie wat waai oor die groot blou see, -bring jy ook groete van Ouboeta mee? - -Windjie, waai nou maar weer weg oor die see, -en dra ons groete aan Ouboeta mee; -voer in jou vlug na die ander sy -die geur van die blomme wat bloei in die vlei, -van varings wat bo teen die bergrand staan, -van vrugte, van druiwe, van goudgeel graan. -Hy sal jou boodskap verstaan, want hy weet -dat alles verlang om hom welkom te heet. -Sy ryperd staan in die stal te treur, -sy hondjie hou wag by sy kamerdeur. -Maar die jare vervlie en sy leertyd gaat om— -ag, wat ’n vreugde as Boeta weer kom! -Windjie, waai vèr oor die groot blou see, -en dra ons groete aan Ouboeta mee. -</pre> - -<a name="Page_133"></a><hr /> -<h3>OP KNYSNA-STRAND.</h3> - -<pre> Daar is ’n kuil, -’n holte in ’n rotsbemuurde strand, -waarin die branders ewig spoel en dreun; -en in die mond van dié spelonk, daar skuim -en kook die water wild en woes, asof -die ganse oseaan wil binnedring. -Met stormgeweld en blinde woede stuif -die golwe op hul kerkermure toe, -en teen die rotsgewelwe druis en kraak -die felle branding—waar dit breek, en dan, -gestuit, verpletterd, tot die afgrond keer, -en daar verlore gaan. - - Ek ken ’n siel, -nog ruimer dan die oseaan, waarin -oneindige gedagtes bruis en woel, -en met die felheid van ’n stormgety -’n uitkoms soek in enge digtertaal; -maar ag, te groot vir mensewoorde, sink -dit in die stille diepte weer terug, -waar dit gebore is. -</pre> - -<a name="Page_134"></a><hr /> -<h3>SOOS DIE WINDJIE WAT SUIS.</h3> - -<pre>Soos die windjie wat suis oor die velde, - met geure van lente bevrag— -is die hoop wat kom fluister van arbeid en stryd - en die sege wat wag. -Soos die dorre geruis in die najaar - van blare wat val en vergaan— -die verwytende stem van geleentheid verspeel, - en van dade wat sterf—ongedaan! -</pre> - - -<hr /> -<h2>F. VAN DEN HEEVER.</h2> - -<a name="Page_135"></a><hr /> -<h3>RIT-RYMPIE.</h3> - -<pre>Die koeëls die blits, dat die klippe so brand— - Hoera vir die reuk van ’n roer!— -Maar die tien en Jan Pieterse hou daardie nek, - Help bewaar ou Transvaal vir die Boer! - -„’n Uur nog, net ene”—’n uur van die hel!— - „As ons maar die nek kan hou, -Dan is ons kommando die drif veilig deur!”— - En hy bid sonder handegevou! - -Wild en wyd, wild en wyd, - Gee die perde maar teuel en spoor; -Jy hoor net daaronder die hoewegedonder, - En hierbo fluit die koeëls langs jou oor. - -Daar hinnik ’n liddiet, ryperd van die Dood - Blits hemel en aarde deureen; -Die stof wyk—die mense ’s die drif veilig deur— - By Jan Pieterse leef nog net een. - -„Ons trap!” kommandeer hy. Wild en wyd - Gee hul perde maar teuel en spoor; -Hy hoor net daaronder die hoewegedonder - En ’n skreeu—hy ’s allenig nou oor. - -Trug nou, trug deur die vlaag van lood, - Sy maat kan hy daar nie laat bly! -Al om hom daar gons dit die lied van die dood, - Waar sy sekel al snerpende sny. - -Met die gewonde man dwars oor sy saalboom geleg - Gaat hy stadig en stappende heen; -Geen teken van haas, hy ry peinsende voort - Op ’n stap deur die koeël-gereën. - -„Laat staan, hy’s ’n held -, Three cheers’ vir die Boer!” - Sê die Engelsman, hees in die keel. -Die bulte weerklink met vier harde hoera’s, - En die lug word met helmette geel! - -Jan Pieterse draai hom sy vyande toe - En wuif hulle dank met sy hoed; -Al stappend verdwyn hy op die horison daar - In ’n raam van die westergloed. - -So hoera vir die klank van stiebeuel en spoor, - En hoera vir die reuk van ’n roer! -God behoede ons veld van die vreemde geweld - En bewaar ons ou land vir die Boer. -</pre> - -<a name="Page_137"></a><hr /> -<h3>WIE IN GLAASHUISE WOON.</h3> - -<pre>Bommelby, bommelby met jou wit bandelier, - Met jou vlerke wat blits in die sonlig en gons, - En jou swartpak, verguld met die blomme se dons— -Wat beteken jou sing en wat maak jy hier? - -Maar die bommelby werk, of ek vra en of nie; - Natuurlik, ek weet hy hoor nie na my - En laat my gevra en gepeuter opsy— -Maar dis mos wat deurgaan vir poësie! - -My siel is so wyd soos die oseaan, - En grootse gedagtes die woel daarin om, - Te groot vir woorde, my Muse is stom, -Want waar haal sy sulke woorde vandaan? - -Ja, modder kan jy met jou vingers nie vat, - Diamante is klein en gereëld van bou - As jou oë maar reg is—Ek vra vir jou, -Hoe moet ek die ruim van ’n siel dan skat? - -Dis newels, net newels wat warrel en vlie, - En ek is miskien nog agter die vlug - Van ou Tyd, en ken die boom by sy vrug— -Maar dis wat nou deurgaan vir poësie! -</pre> - -<a name="Page_138"></a><hr /> -<h3>„’N SPEELTONEEL”.</h3> - -<pre>Ag, moet hul nie stoor nie, laat jou voetstap nie hoor nie, - Kom ons hulle oor die laning beloer. -Kan jy mooiers verlang dan die kindergesang - En die geestige, malle rumoer? - -Met ’n blaar in sy hand staat die predikant, - Lees daaruit die formulier voor -Waarmee hy hul trou; daar word huise gebou, - Die gelag onder werke gesmoor. - -Nou word daar gedoop, dan weer suiker verkoop - Vir blikkies en skerfies en blare; -’n Floue gelawe, ’n kuiken begrawe - Met luide en droewe gebare. - -Kon ons maar soos hulle die wêreld verag - En spot met sy wel en sy wee; -Of die wêreld al frons—daar klink hul gelag, - En die wêreld lag hoofskuddend mee! -</pre> - -<a name="Page_139"></a><hr /> -<h3>IN DIE HOVELD.</h3> - -<pre>In die Hoveld, waar dit oop is en die hemel wyd daarbo, - Waar kuddes waaigras huppel oor die veld, -Waar ’n mens nog vry kan asemhaal en aan ’n God kan glo, - Staat my huisie, wat ek moes verlaat vir geld. -En as ek in die gange van die myn hier sit en droom - Van die winde op die Hoveld, ruim en vry, -Dan hoor ek die geklinkel van my spore, saal en toom, - Sawends as ek bees of skaap toe ry. - -Op die Hoveld, waar dit wyd is, waar jy baie ver kan sien, - (Die ylblou bring ’n knop dan in jou keel) -Staat my huisie nog en wag vir my, wag al ’n jaar of tien, - Waar die bokkies op die lei grafstene speel. -Maar as die tering kwaai word en ek hoor die laaste fluit, - Dan sweef ek na die Hoveld op die wind -En soek dan in die maanlig al die mooiste plekkies uit, - Waar ’k kleiosse gemaak het as ’n kind. -</pre> - -<a name="Page_140"></a><hr /> -<h3>SONDAG-MÔRE.</h3> - -<pre>Dit is stil in die voorhuis -En stilte rus swaar op die bulte daarbuite, -En stoffies hang blink in die lug, waar die venster -’n Gulde balk van louter luister inlaat. - Daar word boeke gevat: - Die psalm gaat statig opruis, -Ruis weg oor die druipende wilgers, - Waar die tortels selfs luister; -’n Hiemne aan God, aan wie dit gerig is, -’n Statige hiemne van rus en van vrede, - ’n Wierook-kolom. - Dis weer stil. - Luid kraai die haan in sy beurtsang— -En nou word gepraat, eers saggies dan luider, -Nou word selfs gelag... die stemming verbroke— - Die diens is verby. -</pre> - -<a name="Page_141"></a><hr /> -<h3>DIE VERHUISING VAN CUPIDO.</h3> - -<pre>Cupido het eers vry rondgedwaal - Met sy boog en sy skigtebos, -Behoudens ’n lintjie wat krul, maar skraal - In ’n Adamspak gedos. - -Maar die Cherubyne mis hom nou; - Ag, die sede vervel met die tyd! -In die kas lê sy vleueltjies opgevou, - En nywer regeer nou en nyd. - -Sy guitige streke het hy laat staan, - Laat met rus nou die pare in die park; -’n Hardedop keil en manel het hy aan— - Hy ’t verhuis na die aandeelmark! -</pre> - - -<hr /> -<h2>J. R. L. VAN BRUGGEN.</h2> - -<a name="Page_142"></a><hr /> -<h3>DIE KOKET.</h3> - -<pre>Die reënt het my tuintjie skoon gewas, - En ’n windjie dwaal daarin; -Hy sleep sy soetste geure saam - Om ’n roseknop te win. -„Kom saam my liefie,” fluister hy; -„’k Gee alles wat ek het— - My vrye siel, die hemelblou, -Dit alles, alles skenk ek jou, - En ’k vra jou hartjie net!” -Om roserooie lippies plooi - ’n Glimlaggie, o ai so mooi; -Sy skud haar koppie heen en weer, -„Kom môre weer, kom more weer!”— - Die rosie was koket! - -’n Sonnestraaltjie het plesier - En lag die windjie uit. -Hy hang ’n pêrel om haar hals, - En soen die rose-lippies mals— -Die rosie word sy bruid! -</pre> - -<a name="Page_143_1"></a><hr /> -<h3>LENTELIEDJIE.</h3> - -<pre> ’n Manestraaltjie het kom kuier, - Kuier vir plesier, -By die blanke hemel-bloesems, - in my tuintjie hier. - Heel die lente-awend luister - Hoe die bloesems saggies fluister: -„Vlei jou reinheid manestraaltjie - Aan my boesem hier.” -Toe het skalks die stoei-graag windjie, - Loerend om ’n kier, - Van die bloesem-wierook dronke, - Bruilof in my tuin gevier. -</pre> - -<a name="Page_143_2"></a><hr /> -<h3>’N SIMPEL LIEDJIE.</h3> - -<pre>Ek ken ’n melodietjie -Só menslik en só rein, -Dat heel my siele saamween, -Saam met die liedjie klein. - -Die liedjie is so simpel -Dat elkeen dit verstaan: -’n Kindjie het vanawend -Sag na die Heer gegaan. - -Ek ken ’n melodietjie -Van onse sterflikheid; -Maar o, die moederharte -Moet glo aan d’ ewigheid! -</pre> - -<a name="Page_144"></a><hr /> -<h3>AAN GENERAAL DE LA REY.</h3> - -<pre>Eerwaarde vryheidsheld, dit was God’s hand!— -Ons sal maar weer die lendene omgord, -En trane-balsem oor ons wonde stort, -Want swaarkry is die stempel van ons land. - -Vry soos die winde was jou fiere gees, -En sober soos ons velde jou gemoed. -Seun van ons Vaderland in murg en bloed -jou vryheids-stem was nie verniet gewees! - -Ons het geween gen’raal, ons het geween. -O, ’k sien weer voor my gees die dodewa; -Maar ’k weet dat in my siele was alleen -Die stralend’ pyn van Jong Suid-Afrika! - -Daar was ’n stem van lewe in die dood. -My hart was somber—maar my hart was groot! -</pre> - -<a name="Page_145"></a><hr /> -<h3>DIE DOOD VAN DIE OSSEWA.</h3> - -<pre>’n Stem ruis deur die eeue, dof en vaag, -Wat droewig as ’n doodsklok donker klink— -Die oue word weer nuut!—So gallem dit -Die eeue deur—die oue word weer nuut! -My jeug is ook verby, hoe sterk ook nog -My krag.—Die doodsklok lui my uit, en ’k voel -’n Kille weemoed om my hart.— -En as in lome kreun my liggaam kraak -Die opdraans op, die afdraans af, dan snor -Daar knipoogsnel gevaartes my verby, -En in die tuite stof sien vaag my oog -’n Visioen van geeste, wat hels spot -Met my onmagtigheid. Dan luider klink -Die doodsklok droef—ek lui, ek lui jou uit! - -Maar snags as winter-stilte het gedaal -En swak die kampvuur skitter, stergelyk, -Dan leef my oue liggaam weer, en sag -Al op die awendkoelte kom gesweef -Die trotse stemme van my jeug. - -Ha! ek is weer op Quatlamba!— -Daar golf Natal, ’n panorama, wat -Wegdein in vroeë somerson tot blou. -Skreeu nou jul helse geeste van vernuf! -Ek lag my vryheids-lag!—Ek lei ’n volk -Die donker in! My wabak is hul wieg! - -Dis net die trekker met sy Boek, sy wa, -Ons is alleen in die oneindigheid! -Spot maar in wirrel-glans verby en lag -Om my onmagtigheid.—Quatlarnba’s muur -Weerkaats jul spotlag duisendwerf terug! -Hier in die velde, ewe vry as is -Die vryheidsgees wat my besiel, voel ek -My tuis, en waar die winde stoei langs berge -Daar wortel my bestaan. Hier het die bloed -Van pioniers my watent rooi geverf, -In kleine nasies wrede wordingsuur!— -Dis net die trekker met sy Boek, sy wa, -Alléén is ons in die oneindigheid. - -Die smeulvuur by my wiel word flou, en in -Die twyfelgloedjie staar my stille baas. -Sag gooi die amber-skynsel van die vlam -’n Droewe glimlag op sy trekkers-baard,— -En saam peins ons oor langverlore vryheid. -</pre> - -<a name="Page_147"></a><hr /> -<h3>HEIMWEE.</h3> - -<pre>My hart verlang na die stilte -Van die wye wuiwende veld, -Vér van die stadsgeluide -En die klinkende klank van geld. - -Ek is moeg vir die ruslose lewe -Van mense wat kom en gaan, -’k Wil terug na die vrye ruimte -Waar ’n siel in woon—wat verstaan. - -O, ek sien weer die son op die velde -En die ewige blou lug bo, -En my hart skiet vol van heimwee, -En my drome swem in my oë. - -O, ek sien weer die ylbloue berge -Dáár vér aan die westerkim, -En ek wonder nie meer waarom weemoed -So sag uit my liedere klim; - -Klim na die grys lug bowe, -Waar die son in die miste kwyn; -Want o, ek verlang na die velde, -Na die ewige sonneskyn. -</pre> -</td></tr></table> - -<hr style="width: 95%;" /> -<p>Transcriber’s notes:</p> - -<p>§ Archaic spelling has been retained. If in doubt, no correction has -been made. This is especially true for accents, e.g. <i>één</i> versus <i>èèn</i> versus <i>éen</i>.</p> - -<p>§ Spellings, of which it is assumed that they were not intended by -the authors or editors, have been put right.</p> - - -<table summary=""> -<tr><th>page</th><th> original</th><th> correction</th></tr> -<tr><td>51</td><td> onverwrikbre</td><td> onverwrikb're</td></tr> -<tr><td>73</td><td> Saidjahs</td><td> Saidjah’s</td></tr> -</table> - - - - - - - - -<pre> - - - - - -End of the Project Gutenberg EBook of Digters uit Suid-Afrika, by -Jan F. E. Celliers and J. D. du Toit and C. Louis Leipoldt and D. F. Malherbe - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DIGTERS UIT SUID-AFRIKA *** - -***** This file should be named 42302-h.htm or 42302-h.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/4/2/3/0/42302/ - -Produced by Steffen Haugk - -Updated editions will replace the previous one--the old editions -will be renamed. - -Creating the works from public domain print editions means that no -one owns a United States copyright in these works, so the Foundation -(and you!) can copy and distribute it in the United States without -permission and without paying copyright royalties. Special rules, -set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to -copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to -protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project -Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you -charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you -do not charge anything for copies of this eBook, complying with the -rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose -such as creation of derivative works, reports, performances and -research. They may be modified and printed and given away--you may do -practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is -subject to the trademark license, especially commercial -redistribution. - - - -*** START: FULL LICENSE *** - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project -Gutenberg-tm License (available with this file or online at -http://gutenberg.org/license). - - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm -electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy -all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. -If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project -Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the -terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or -entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement -and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic -works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" -or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project -Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the -collection are in the public domain in the United States. If an -individual work is in the public domain in the United States and you are -located in the United States, we do not claim a right to prevent you from -copying, distributing, performing, displaying or creating derivative -works based on the work as long as all references to Project Gutenberg -are removed. Of course, we hope that you will support the Project -Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by -freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of -this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with -the work. You can easily comply with the terms of this agreement by -keeping this work in the same format with its attached full Project -Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in -a constant state of change. If you are outside the United States, check -the laws of your country in addition to the terms of this agreement -before downloading, copying, displaying, performing, distributing or -creating derivative works based on this work or any other Project -Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning -the copyright status of any work in any country outside the United -States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate -access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently -whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the -phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project -Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, -copied or distributed: - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org/license - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived -from the public domain (does not contain a notice indicating that it is -posted with permission of the copyright holder), the work can be copied -and distributed to anyone in the United States without paying any fees -or charges. If you are redistributing or providing access to a work -with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the -work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 -through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the -Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or -1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional -terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked -to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the -permission of the copyright holder found at the beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any -word processing or hypertext form. However, if you provide access to or -distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than -"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version -posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), -you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a -copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon -request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other -form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm -License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided -that - -- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is - owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he - has agreed to donate royalties under this paragraph to the - Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments - must be paid within 60 days following each date on which you - prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax - returns. Royalty payments should be clearly marked as such and - sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the - address specified in Section 4, "Information about donations to - the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." - -- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or - destroy all copies of the works possessed in a physical medium - and discontinue all use of and all access to other copies of - Project Gutenberg-tm works. - -- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any - money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days - of receipt of the work. - -- You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm -electronic work or group of works on different terms than are set -forth in this agreement, you must obtain permission in writing from -both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael -Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the -Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -public domain works in creating the Project Gutenberg-tm -collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic -works, and the medium on which they may be stored, may contain -"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or -corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual -property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a -computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by -your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium with -your written explanation. The person or entity that provided you with -the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a -refund. If you received the work electronically, the person or entity -providing it to you may choose to give you a second opportunity to -receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy -is also defective, you may demand a refund in writing without further -opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER -WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO -WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. -If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the -law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be -interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by -the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any -provision of this agreement shall not void the remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance -with this agreement, and any volunteers associated with the production, -promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, -harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, -that arise directly or indirectly from any of the following which you do -or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm -work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any -Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. - - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of computers -including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists -because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from -people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. -To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 -and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. - - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive -Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at -http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent -permitted by U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. -Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered -throughout numerous locations. Its business office is located at -809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email -business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact -information can be found at the Foundation's web site and official -page at http://pglaf.org - -For additional contact information: - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To -SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any -particular state visit http://pglaf.org - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. -To donate, please visit: http://pglaf.org/donate - - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic -works. - -Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm -concept of a library of electronic works that could be freely shared -with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project -Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. - - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. -unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily -keep eBooks in compliance with any particular paper edition. - - -Most people start at our Web site which has the main PG search facility: - - http://www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. - - -</pre> - -</body> - -</html> diff --git a/old/readme.htm b/old/readme.htm deleted file mode 100644 index 90556a6..0000000 --- a/old/readme.htm +++ /dev/null @@ -1,13 +0,0 @@ -<!DOCTYPE html> -<html lang="en"> -<head> - <meta charset="utf-8"> -</head> -<body> -<div> -Versions of this book's files up to October 2024 are here.<br> -More recent changes, if any, are reflected in the GitHub repository: -<a href="https://github.com/gutenbergbooks/42302">https://github.com/gutenbergbooks/42302</a> -</div> -</body> -</html> |