diff options
Diffstat (limited to '8224-h/8224-h.htm')
| -rw-r--r-- | 8224-h/8224-h.htm | 23599 |
1 files changed, 23599 insertions, 0 deletions
diff --git a/8224-h/8224-h.htm b/8224-h/8224-h.htm new file mode 100644 index 0000000..5aca1bc --- /dev/null +++ b/8224-h/8224-h.htm @@ -0,0 +1,23599 @@ +<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN" +"http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd"> +<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="en" lang="en"> +<head> +<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html;charset=utf-8" /> +<meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" /> +<title>Fundamenta Krestomatio, by L. Zamenhof</title> + +<style type="text/css"> + +body { margin-left: 20%; + margin-right: 20%; + text-align: justify; } + +h1, h2, h3, h4, h5 {text-align: center; font-style: normal; font-weight: +normal; line-height: 1.5; margin-top: .5em; margin-bottom: .5em;} + +h1 {font-size: 300%; + margin-top: 0.6em; + margin-bottom: 0.6em; + letter-spacing: 0.12em; + word-spacing: 0.2em; + text-indent: 0em;} +h2 {font-size: 150%; margin-top: 2em; margin-bottom: 1em;} +h3 {font-size: 150%; margin-top: 2em;} +h4 {font-size: 120%;} +h5 {font-size: 110%;} + +hr {width: 80%; margin-top: 2em; margin-bottom: 2em;} + +div.chapter {page-break-before: always; margin-top: 4em;} + +p {text-indent: 1em; + margin-top: 0.25em; + margin-bottom: 0.25em; } + +.p2 {margin-top: 2em;} + +p.poem {text-indent: 0%; + margin-left: 10%; + font-size: 90%; + margin-top: 1em; + margin-bottom: 1em; } + +p.letter {text-indent: 0%; + margin-left: 10%; + margin-right: 10%; + margin-top: 1em; + margin-bottom: 1em; } + +p.noindent {text-indent: 0% } + +p.center {text-align: center; + text-indent: 0em; + margin-top: 1em; + margin-bottom: 1em; } + +p.right {text-align: right; + margin-right: 10%; + margin-top: 1em; + margin-bottom: 1em; } + + .novmargins { margin-top: 0; margin-bottom: 0 ! important } + .topmargin { margin-top: 1ex; margin-bottom: 0 } + .topmarginsmall { margin-top: 0.25ex ! important } + .topmargin2 { margin-top: 2ex } + .bottommargin { margin-top: 0; margin-bottom: 1ex } + .bottommarginsmall, .ele { margin-bottom: 0.25ex ! important } + .el { text-align: center; font-size: smaller; margin-top: 0.25ex ! important } + p { margin-top: 1ex; margin-bottom: 1ex } + p.indented, div.indented { text-indent: 3% } + p.indented10, div.indented10 { text-indent: 10% } + p.indented20, div.indented20 { text-indent: 20% } + p.indented30, div.indented30 { text-indent: 30% } + p.indented40, div.indented40 { text-indent: 40% } + p.indented50, div.indented50 { text-indent: 50% } + p.indented60, div.indented60 { text-indent: 60% } + p.indented70, div.indented70 { text-indent: 70% } + p.indented80, div.indented80 { text-indent: 80% } + p.indented90, div.indented90 { text-indent: 90% } + p.rightjustified0, p.rightjustified, div.rightjustified0, div.rightjustified { text-align: right } + p.rightjustified1, div.rightjustified1 { text-align: right; margin-right: 2% } + p.rightjustified2, div.rightjustified2 { text-align: right; margin-right: 4% } + p.rightjustified3, div.rightjustified3 { text-align: right; margin-right: 8% } + p.rightjustified4, div.rightjustified4 { text-align: right; margin-right: 16% } + p.leftjustified0, p.leftjustified, div.leftjustified0, div.leftjustified { text-align: left } + p.leftjustified1, div.leftjustified1 { text-align: left; margin-left: 2% } + p.leftjustified2, div.leftjustified2 { text-align: left; margin-left: 4% } + p.leftjustified3, div.leftjustified3 { text-align: left; margin-left: 8% } + p.leftjustified4, div.leftjustified4 { text-align: left; margin-left: 16% } + p.rightjustified1ex, div.rightjustified1ex { text-align: right; margin-right: 1ex } + p.rightjustified3ex, div.rightjustified3ex { text-align: right; margin-right: 3ex } + p.rightjustified6ex, div.rightjustified6ex { text-align: right; margin-right: 6ex } + p.rightjustified9ex, div.rightjustified9ex { text-align: right; margin-right: 9ex } + p.leftjustified1ex, div.leftjustified1ex { text-align: left; margin-left: 1ex } + p.leftjustified3ex, div.leftjustified3ex { text-align: left; margin-left: 3ex } + p.leftjustified6ex, div.leftjustified6ex { text-align: left; margin-left: 6ex } + p.leftjustified9ex, div.leftjustified9ex { text-align: left; margin-left: 9ex } + span.upsmall { font-size: smaller; vertical-align: 40% } + .smallcaps { font-variant: small-caps } + p.titolego { margin-top: 1.5ex; margin-bottom: 1.5ex; text-align: center; font-size: large } + p.titoleto { margin-top: 1.5ex; margin-bottom: 1ex; text-align: center } + pre { margin-top: 0; margin-bottom: 0 } + .aktornomo { margin-top: 1.5ex; margin-bottom: 0.2em; text-align: center; font-size: smaller } + .aktorparolo { margin-top: 0.2em; margin-bottom: 1.5ex } + .live { text-align: left } + .centre { text-align: center } + .dekstre { text-align: right } + .dutrione { margin-left: 66% } + .trikvarone { margin-left: 75% } + .flustre { font-size: smaller } + div.fig { display:block; + margin:0 auto; + text-align:center; + margin-top: 1em; + margin-bottom: 1em;} + +a:link {color:blue; text-decoration:none} +a:visited {color:blue; text-decoration:none} +a:hover {color:red} + + </style> +</head> + +<body> + + +<pre> + +The Project Gutenberg EBook of Fundamenta Krestomatio, by L. Zamenhof + +This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most +other parts of the world at no cost and with almost no restrictions +whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of +the Project Gutenberg License included with this eBook or online at +www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you'll have +to check the laws of the country where you are located before using this ebook. + +Title: Fundamenta Krestomatio + +Author: L. Zamenhof + +Release Date: July 3, 2003 [EBook #8224] +[Most recently updated: April 17, 2020] + +Language: Esperanto + +Character set encoding: UTF-8 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK FUNDAMENTA KRESTOMATIO *** + + + + +Produced by David Starner, William Patterson and the Online +Distributed Proofreading Team + + + + + + +</pre> + +<div class="fig" style="width:100%;"> +<img src="images/terglobo.png" width="600" height="300" alt="Ilustraĵo" /> +</div> + + + <p class="center"> + <b>L. ZAMENHOF</b></p> + <hr /> + <p class="center">FUNDAMENTA KRESTOMATIO</p> + <p class="center">DE LA LINGVO</p> + <p class="center">ESPERANTO</p> + <hr /> + <p class="center">DUA ELDONO</p> + <hr /> + <p class="center"> + <b>FRANCUJO</b>. — HACHETTE et C<span class="upsmall">ie</span>, <i>PARIS.</i><br/> + <b>ANGLUJO</b>. — « REVIEW of REVIEWS », <i>LONDON.</i><br/> + <b>DANUJO</b>. — ANDR.-FRED. HÖST & SÖN, <i>KJOBENHAVN.</i><br/> + <b>GERMANUJO</b>. — MÖLLER & BOREL, <i>BELIN.</i><br/> + <b>HISPANUJO</b>. — J. ESPASA, <i>BARCELONA.</i><br/> + <b>ITALUJO</b>. — RAFFAELLO GIUSTI, <i>LIVORNO.</i><br/> + <b>POLUJO</b>. — M. ARCT, <i>WARSZAWA.</i><br/> + <b>SVEDUJO</b>. — ESPERANTOFÖRENING, <i>STOCKHOLM</i> + </p> + + <p class="center"><b>Estas mendeblaj :</b></p> + + <p class="center"><b>ĈE LA LIBREJO HACHETTE KAJ K<span class="upsmall">o</span></b></p> + + + <hr /> + + <p class="center"> + <span style="font-size: large">Tutmonda</span><br/> + <span style="font-size: large; font-weight: bold">Jarlibro Esperantista : 1905</span><br/> + <i>enhavanta la</i><br/> + <b>Adresarojn de D<span class="upsmall">ro</span> ZAMENHOF</b><br/> + Unu volumo 432 paĝa.. . . . . . . 2 fr. 50<br/> + </p> + + <hr /> + + <p class="center"> + <span style="font-size: large; font-weight: bold">Internacia Scienca Revuo</span><br/> + <i>En Esperanto</i><br/> + </p> + +<p class="center"> + <span style="font-size: x-small">REDAKCIO</span><br/> + <b>P. FRUICTIER</b><br/> + <small><i>27, boulevard Arago</i></small>,<br/> + <i>PARIS</i> +<br/> + <span style="font-size: x-small">ADMINISTRACIO :</span><br/> + <b>HACHETTE & K<span class="upsmall">o</span></b><br/> + <small><i>79, boulevard Saint-Germain</i></small>,<br/> + <i>PARIS</i> +</p> + + <p class="center"> + <span style="font-size: x-small; font-weight: bold">JARA ABONKOSTO</span><br/> + Francujo. . . . . . . 3 fr. 50 | Ceteraj landoj. . . . . 7 fr.<br/> + UNU NUMERO : 60 centimoj.<br/> + </p> + + <hr /> + + <p class="center"><b>Baldaŭ aperos :</b></p> + + <p class="center"> + <span style="font-size: large">Granda</span><br/> + <span style="font-size: large; font-weight: bold">Vortaro Franca-Esperanta</span><br/> + </p> + <p class="indented" style="margin-bottom: 0"> + Tiu verko, tiel longe atendita, estos grava ĉefverko, kiun ĉiu<br/> + Esperantisto devos posedi! + </p> + <p class="indented" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0.5em"> + Ĝia kosto ne superos. . . . . . . . . . . . . . 7 frankojn. + </p> + <p class="center"> + <i>Specimenoj kaj cirkuleroj estos baldaŭ senditaj.</i> + </p> + <p class="indented" style="margin-top: 0; font-size: smaller"> + Ni rememorigas ke la firmo Hachette kaj K<span class="upsmall">o</span> estas sole rajtigata eldoni<br/> + verkojn <i>aprobitajn de la aŭtoro de la lingvo, D<span class="upsmall">ro</span> Zamenhof</i> + </p> + + <p class="center"> + 1432-05. — Coulommiers. Imp. <span class="smallcaps">Paul BRODARD</span>. — 12-05. + </p> + + +<p class="center">ANTAŬPAROLO</p> + +<hr /> + +<p class="indented novmargins"> + Prezentante pure kondiĉan rimedon de reciproka + komunikiĝado, la lingvo internacia, simile al ĉiu lingvo + nacia, povos bone atingi sian celon nur en tiu okazo, se ĉiuj + uzos ĝin plene <i>egale</i>; kaj por ke ĉiuj povu uzi + la lingvon egale, estas necese, ke ekzistu iaj <i>modeloj</i>, + leĝdonaj por ĉiuj. Tio ĉi estas la kaŭzo, pro + kiu, cedante al la peto de multaj esperantistoj, mi eldonis la + <i>Fundamentan Krestomation</i>, kiu povos servi al ĉiuj kiel + modelo de esperanta stilo kaj gardi la lingvon de pereiga disfalo je + diversaj dialektoj. +</p> + +<p class="indented novmargins"> + Lerni la lingvon ĉiu povas laŭ ĉiuj libroj, kiujn li + deziros; sed ĉar multaj esperantaj libroj estas verkitaj de + personoj, kiuj ankoraŭ ne posedas bone la lingvon Esperanto, + kaj komencanta esperantisto ne povus rilati al ili sufiĉe + kritike, tial estas dezirinde, ke ĉiu, antaŭ ol komenci la + legadon de la esperanta literaturo, tralegu atente la <i>Fundamentan + Krestomation</i>. Ne deprenante de la lernanto la eblon kritike + proprigi al si ĉiujn riĉigojn kaj regule faritajn + perfektigojn, kiujn li trovas en la literaturo, la <i>Fundamenta + Krestomatio</i> por ĉiam gardos lin de blinda kaj senkritika + alproprigo de stilo <i>erara</i>. +</p> + + + +<p class="indented novmargins"> + Atentan tralegon de la <i>Fundamenta Krestomatio</i> mi rekomendas + al <i>ĉiu</i>, kiu volas skribe aŭ parole uzi la lingvon + Esperanto. <i>Sed precipe atentan kaj kelkfojan trategon de tiu + ĉi libro mi rekomendas al tiuj, kiuj deziras eldoni verkojn en + Esperanto</i>; ĉar tiu, kiu eldonas verkon en Esperanto, ne + koniĝinte antaŭe fundamente kun la spirito kaj la modela + stilo de tiu ĉi lingvo, alportas al nia afero ne utilon, sed + rektan malutilon. +</p> + +<p class="indented novmargins"> + Ĉiuj artikoloj en la <i>Fundamenta Krestomatio</i> estas aŭ + skribitaj de mi mem, aŭ — se ili estas skribitaj de aliaj + personoj — ili estas korektitaj de mi en tia grado, ke la stilo + en ili ne deflankiĝu de la stilo, kiun mi mem uzas. +</p> + +<table> + <tr> + <td> + <span class="smallcaps">L. Zamenhof</span>,<br/> + Aŭtoro de la lingvo <i>Esperanto</i>. + </td> + </tr> +</table> + +<p class="indented">Varsovio, en Aprilo 1903.</p> + + +<h2> FUNDAMENTA KRESTOMATIO</h2> + +<p class="titolego">I</p> + +<p class="titolego">EKZERCOJ</p> + +<hr /> + +<p class="titoleto">§ 1.</p> + +<p class="indented"> + Patro kaj frato. — Leono estas besto. — Rozo estas floro, + kaj kolombo estas birdo. — La rozo apartenas al Teodoro. + — La suno brilas. — La patro estas sana. — La patro + estas tajloro. +</p> + +<p class="titoleto">§ 2.</p> + +<p class="indented"> + Infano ne estas matura homo. — La infano jam ne ploras. — + La ĉielo estas blua. — Kie estas la libro kaj la krajono? + — La libro estas sur la tablo, kaj la krajono kuŝas sur + la fenestro. — Sur la fenestro kuŝas krajono kaj plumo. + — Jen estas pomo. — Jen estas la pomo, kiun mi trovis. + — Sur la tero kuŝas ŝtono. +</p> + +<p class="titoleto">§ 3.</p> + +<p class="indented"> + Leono estas forta. — La dentoj de leono estas akraj. — Al + leono ne donu la manon. — Mi vidas leonon. — Resti kun + leono estas danĝere. — Kiu kuraĝas rajdi sur leono? + — Mi parolas pri leono. +</p> + + + +<p class="titoleto">§ 4.</p> + +<p class="indented"> + La patro estas bona. — Jen kuŝas la ĉapelo de la + patro. — Diru al la patro, ke mi estas diligenta. — + Mi amas la patron. — Venu kune kun la patro. — La + filo staras apud la patro. — La mano de Johano estas pura. + — Mi konas Johanon. — Ludoviko, donu al mi panon. + — Mi manĝas per la buŝo kaj flaras per la nazo. + — Antaŭ la domo staras arbo. — La patro estas en la + ĉambro. +</p> + +<p class="titoleto">§ 5.</p> + +<p class="indented"> + La birdoj flugas. — La kanto de la birdoj estas agrabla. + — Donu al la birdoj akvon, ĉar ili volas trinki. — + La knabo forpelis la birdojn. — Ni vidas per la okuloj kaj + aŭdas perla oreloj. — Bonaj infanoj lernas diligente. + — Aleksandro ne volas lerni, kaj tial mi batas Aleksandron. + — De la patro mi ricevis libron, kaj de la frato mi ricevis + plumon. — Mi venas de la avo; kaj mi iras nun al la onklo. + — Mi legas libron. — La patro ne legas libron, sed li + skribas leteron. +</p> + + + +<p class="titoleto">§ 6.</p> + +<p class="indented"> + Papero estas blanka. — Blanka papero kuŝas sur la tablo. + — La blanka papero jam ne kuŝas sur la tablo. — Jen + estas la kajero de la juna fraŭlino. — La patro donis + al mi dolĉan pomon. — Rakontu al mia juna amiko belan + historion. — Mi ne amas obstinajn homojn. — Mi deziras al + vi bonan tagon, sinjoro! — Bonan matenon! — Ĝojan + feston! (mi deziras al vi). — Kia ĝoja festo! (estas + hodiaŭ). — Sur la ĉielo staras la bela suno. — + En la tago ni vidas la helan sunon, kaj en la nokto ni vidas la palan + lunon kaj la belajn stelojn. — La papero estas tre blanka, + sed la neĝo estas pli blanka. — Lakto estas pli nutra, + ol vino. — Mi havas pli freŝan panon, ol vi. — Ne, + vi eraras, sinjoro : via pano estas malpli freŝa, ol mia. + — El ĉiuj miaj infanoj Ernesto estas la plej juna. — + Mi estas tiel forta, kiel vi. — El ĉiuj siaj fratoj Antono + estas la malplej saĝa. +</p> + +<p class="titoleto">§ 7.</p> + +<p class="indented"> + Du homoj povas pli multe fari ol unu. — Mi havas nur unu + buŝon, sed mi havas du orelojn. — Li promenas kun tri + hundoj. — Li faris ĉion per la dek fingroj de siaj manoj. + — El ŝiaj multaj infanoj unuj estas bonaj kaj aliaj estas + malbonaj. — Kvin kaj sep faras dek du. — Dek kaj dek + faras dudek. — Kvar kaj dek ok faras dudek du. — Tridek + kaj kvardek kvin faras sepdek kvin. — Mil okcent naŭdek + tri. — Li havas dek unu infanojn. — Sesdek minutoj faras + unu horon, kaj unu minuto konsistas el sesdek sekundoj. — + Januaro estas la unua monato de la jaro, Aprilo estas la kvara, + Novembro estas la dek-unua, Decembro estas la dek-dua. — La + dudeka (tago) de Februaro estas la kvindek-unua tago de la jaro. + — La sepan tagon de la semajno Dio elektis, ke ĝi estu + pli sankta, ol la ses unuaj tagoj. — Kion Dio kreis en la sesa + tago? — Kiun daton ni havas hodiaŭ? — Hodiaŭ + estas la dudek sepa (tago) de Marto. — Georgo Vaŝington + estis naskita la dudek duan de Februaro de la jaro mil sepcent tridek + dua. +</p> + + + +<p class="titoleto">§ 8.</p> + +<p class="indented"> + Mi havas cent pomojn. — Mi havas centon da pomoj. — Tiu + ĉi urbo havas milionon da loĝantoj. — Mi aĉetis + dekduon (aŭ dek-duon) da kuleroj kaj du dekduojn da forkoj. + — Mil jaroj (aŭ milo da jaroj) faras miljaron. — + Unue mi redonas al vi la monon, kiun vi pruntis al mi; due mi dankas + vin por la prunto; trie mi petas vin ankaŭ poste prunti al + mi, kiam mi bezonos monon. — Por ĉiu tago mi ricevas + kvin frankojn, sed por la hodiaŭa tago mi ricevis duoblan + pagon, t. e. (=tio estas) dek frankojn. — Kvinoble sep estas + tridek kvin. — Tri estas duono de ses. — Ok estas kvar + kvinonoj de dek. — Kvar metroj da tiu ĉi ŝtofo kostas + naŭ frankojn; tial du metroj kostas kvar kaj duonon frankojn + (aŭ da frankoj). — Unu tago estas tricent-sesdek-kvinono + aŭ tricent-sesdek-sesono de jaro. — Tiuj ĉi du + amikoj promenas ĉiam duope. — Kvinope ili sin ĵetis + sur min, sed mi venkis ĉiujn kvin atakantojn. — Por + miaj kvar infanoj mi aĉetis dek du pomojn, kaj al ĉiu el + la infanoj mi donis po tri pomoj. — Tiu ĉi libro havas + sesdek paĝojn; tial, se mi legos en ĉiu tago po dek kvin + paĝoj, mi finos la tutan libron en kvar tagoj. +</p> + +<p class="titoleto">§ 9.</p> + +<p class="indented"> + Mi legas. — Ci skribas (anstataŭ + « ci » oni uzas ordinare + « vi »}, — Li estas knabo, kaj ŝi + estas knabino. — La tranĉilo tranĉas bone, ĉar + ĝi estas akra. — Ni estas homoj. — Vi estas infanoj. + — Ili estas rusoj. — Kie estas la knaboj? — Ili + estas en la ĝardeno. — Kie estas la knabinoj? — + Ili ankaŭ estas en la ĝardeno. — Kie estas la + tranĉiloj? — Ili kuŝas sur la tablo. — Mi + vokas la knabon, kaj li venas. — Mi vokas la knabinon, kaj + ŝi venas. — La infano ploras, ĉar ĝi volas + manĝi. — La infanoj ploras, ĉar ili volas manĝi. + — Knabo, vi estas neĝentila. — Sinjoro, vi estas + neĝentila. — Sinjoroj, vi estas neĝentilaj. — + Mia hundo, vi estas tre fidela. — Oni diras, ke la vero + ĉiam venkas. — En la vintro oni hejtas la fornojn. — + Kiam oni estas riĉa (aŭ riĉaj), oni havas multajn + amikojn. +</p> + + + +<p class="titoleto">§ 10.</p> + +<p class="indented"> + Li amas min, sed mi lin ne amas. — Mi volis lin bati, sed li + forkuris de mi. — Diru al mi vian nomon. — Ne skribu al + mi tiajn longajn leterojn. — Venu al mi hodiaŭ vespere. + — Mi rakontos al vi historion. — Ĉu vi diros al + mi la veron? — La domo apartenas al li. — Li estas mia + onklo, ĉar mia patro estas lia frato. — Sinjoro Petro + kaj lia edzino tre amas miajn infanojn; mi ankaŭ tre amas + (infanojn). — Montru al ili vian novan veston. — Mi amas + min mem, vi amas vin mem, li amas sin mem, kaj ĉiu homo amas sin + mem. — Mia frato diris al Stefano, ke li amas lin pli, ol sin + mem. — Mi zorgas pri ŝi tiel, kiel mi zorgas pri mi mem; + sed ŝi mem tute ne zorgas pri si kaj tute sin ne gardas. — + Miaj fratoj havis hodiaŭ gastojn; post la vespermanĝo niaj + fratoj eliris kun la gastoj el sia domo kaj akompanis ilin ĝis + ilia domo. — Mi jam havas mian ĉapelon; nun serĉu + vi vian. — Mi lavis min en mia ĉambro, kaj ŝi lavis + sin en sia ĉambro. — La infano serĉis sian pupon; mi + montris al la infano, kie kuŝas ĝia pupo. — Oni ne + forgesas facile sian unuan amon. +</p> + +<p class="titoleto">§ 11.</p> + +<p class="indented"> + Nun mi legas, vi legas kaj li legas; ni ĉiuj legas. — + Vi skribas, kaj la infanoj skribas; ili ĉiuj sidas silente + kaj skribas. — Hieraŭ mi renkontis vian filon, kaj + li ĝentile salutis min. — Hodiaŭ estas sabato, + kaj morgaŭ estos dimanĉo. — Hieraŭ estis + vendredo, kaj post-morgaŭ estos lundo. — Antaŭ tri + tagoj mi vizitis vian kuzon kaj mia vizito faris al li plezuron. + — Ĉu vi jam trovis vian horloĝon? — Mi + ĝin ankoraŭ ne serĉis; kiam mi finos mian laboron, mi + serĉos mian horloĝon, sed mi timas, ke mi ĝin jam ne + trovos. — Kiam mi venis al li, li dormis; sed mi lin vekis. + — Se mi estus sana, mi estus feliĉa. — Se li scius, + ke mi estas tie ĉi, li tuj venus al mi. — Se la lernanto + scius bone sian lecionon, la instruanto lin ne punus. — Kial + vi ne respondas al mi? Ĉu vi estas surda aŭ muta? — + Iru for! — Infano, ne tuŝu la spegulon! — Karaj + infanoj, estu ĉiam honestaj! — Li venu, kaj mi pardonos al + li. — Ordonu al li, ke li ne babilu. — Petu ŝin, ke + ŝi sendu al mi kandelon. — Ni estu gajaj, ni uzu bone la + vivon, ĉar la vivo ne estas longa. — Ŝi volas danci. + Morti pro la patrujo estas agrable. — La infano ne ĉesas + petoli. +</p> + + + +<p class="titoleto">§ 12.</p> + +<p class="indented"> + Fluanta akvo estas pli pura, ol akvo, staranta senmove. — + Promenante sur la strato, mi falis. — Kiam Nikodemo batas + Jozefon, tiam Nikodemo estas la batanto kaj Jozefo estas la batato. + — Al homo, pekinta senintence, Dio facile pardonas. — + Trovinte pomon, mi ĝin manĝis. — La falinta homo ne + povis sin levi. — Ne riproĉu vian amikon, ĉar vi mem + pli multe meritas riproĉon; li estas nur unufoja mensoginto, + dum vi estas ankoraŭ nun ĉiam mensoganto. — La tempo + pasinta jam neniam revenos; la tempon venontan neniu ankoraŭ + konas. — Venu, ni atendas vin, Savonto de la mondo. — + En la lingvo « Esperanto » ni vidas la estontan + lingvon helpantan de la tuta mondo. — Aŭgusto estas mia + plej amata filo. — Mono havata estas pli grava ol havita. + — Pasero kaptita estas pli bona, ol aglo kaptota. — La + soldatoj kondukis la arestitojn tra la stratoj. — Li venis al + mi tute ne atendite. — Homo, kim oni devas juĝi, estas + juĝoto. +</p> + +<p class="titoleto">§ 13.</p> + +<p class="indented"> + Nun li diras al mi la veron. — Hieraŭ li diris al mi la + veron. — Li ĉiam diradis al mi la veron. — Kiam + vi vidis nin en la salono, li jam antaŭe diris al mi la veron + (aŭ li estis dirinta al mi la veron). — Li diros al mi la + veron. — Kiam vi venos al mi, li jam antaŭe diros al mi la + veron (aŭ li estos dirinta al mi la veron; aŭ antaŭ + ol vi venos al mi, li diros al mi la veron). — Se mi petus + lin, li dirus al mi la veron. — Mi ne farus la eraron, se li + antaŭe dirus al mi la veron (aŭ se li estus dirinta al + mi la veron). — Kiam mi venos, diru al mi la veron. — + Kiam mia patro venos, diru al mi antaŭe la veron (aŭ estu + dirinta al mi la veron). — Mi volas diri al vi la veron. + — Mi volas, ke tio, kion mi diris, estu vera (aŭ mi volas + esti dirinta la veron). +</p> + + + +<p class="titoleto">§ 14.</p> + +<p class="indented"> + Mi estas amata. Mi estis amata. Mi estos amata. Mi estus amata. Estu + amata. Esti amata. — Vi estas lavita. Vi estis lavita. Vi estos + lavita. Vi estus lavita. Estu lavita. Esti lavita. — Li estas + invitota. Li estis invitota. Li estos invitota. Li estus invitota. + Estu invitota. Esti invitota. — Tiu ĉi komercaĵo + estas ĉiam volonte aĉetata de mi. — La surtuto estas + aĉetita de mi, sekve ĝi apartenas al mi. — Kiam + via domo estis konstruata, mia domo estis jam longe konstruita. + — Mi sciigas, ke de nun la ŝuldoj de mia filo ne estos + pagataj de mi. — Estu trankvila, mia tuta ŝuldo estos + pagita al vi baldaŭ. — Mia ora ringo ne estus nun tiel + longe serĉata, se ĝi ne estus tiel lerte kaŝita de + vi. — Laŭ la projekto de la inĝenieroj tiu ĉi + fervojo estas konstruota en la daŭro de du jaroj; sed mi pensas, + ke ĝi estos konstruata pli ol tri jarojn. — Honesta homo + agas honeste. — La pastro, kiu mortis antaŭ nelonge + (aŭ antaŭ nelonga tempo), loĝis longe en nia urbo. + — Ĉu hodiaŭ estas varme aŭ malvarme? — + Sur la kameno inter du potoj staras fera kaldrono; el la kaldrono, en + kiu sin trovas bolanta akvo, eliras vaporo; tra la fenestro, kiu sin + trovas apud la pordo, la vaporo iras sur la korton. +</p> + + + +<p class="titoleto">§ 15.</p> + +<p class="indented"> + Kie vi estas? — Mi estas en la ĝardeno. — Kien vi + iras? — Mi iras en la ĝardenon. — La birdo flugas en + la ĉambro ( — ĝi estas en la ĉambro kaj flugas + en ĝi). — La birdo flugas en la ĉambron ( — + ĝi estas ekster la ĉambro kaj flugas nun en ĝin). + — Mi vojaĝas en Hispanujo. — Mi vojaĝas en + Hispanujon. — Mi sidas sur seĝo kaj tenas la piedojn sur + benketo. — Mi metis la manon sur la tablon. El sub la kanapo la + muso kuris sub la liton, kaj nun ĝi kuras sub la lito. — + Super la tero sin trovas aero. — Anstataŭ kafo li donis + al mi teon kun sukero, sed sen kremo. — Mi staras ekster la + domo, kaj li estas interne. — En la salono estis neniu krom li + kaj lia fianĉino. — La hirundo flugis trans la riveron, + ĉar trans la rivero sin trovis aliaj hirundoj. — Mi restas + tie ĉi laŭ la ordono de mia estro. — Kiam li estis + ĉe mi, li staris tutan horon apud la fenestro. — Li diras, + ke mi estas atenta. — Li petas, ke mi estu atenta. — + Kvankam vi estas riĉa, mi dubas, ĉu vi estas feliĉa. + — Se vi scius, kiu li estas, vi lin pli estimus. — Se li + jam venis, petu lin al mi. — Ho, Dio! kion vi faras! — + Ha, kiel bele! — For de tie ĉi! — Fi, kiel abomene! + — Nu, iru pli rapide! +</p> + +<p class="titoleto">§ 16.</p> + +<p class="indented"> + La artikolo « la » estas uzata tiam, kiam ni + parolas pri personoj aŭ objektoj konataj. Ĝia uzado + estas tia sama, kiel en la aliaj lingvoj. La personoj, kiuj ne + komprenas la uzadon de la artikolo (ekzemple rusoj aŭ poloj, + kiuj ne scias alian lingvon krom sia propra), povas en la unua + tempo tute ne uzi la artikolon, ĉar ĝi estas oportuna, + sed ne necesa. Anstataŭ « la » oni povas + ankaŭ diri « l' » (sed nur post prepozicio, + kiu finiĝas per vokalo). — Vortoj kunmetitaj estas + kreataj per simpla kunligado de vortoj; oni prenas ordinare la + purajn radikojn, sed, se la bonsoneco aŭ la klareco postulas, + oni povas ankaŭ preni la tutan vorton, t. e. la radikon kune + kun ĝia gramatika finiĝo. Ekzemploj : skribtablo + aŭ skribotablo (=tablo, sur kiu oni skribas); internacia + (=kiu estas inter diversaj nacioj); tutmonda (=de la tuta mondo); + unutaga (=kiu daŭras unu tagon); unuataga (=kiu estas en la + unua tago); vaporŝipo (=ŝipo, kiu sin movas per vaporo); + matenmanĝi, tagmanĝi, vespermanĝi; abonpago (=pago por + la abono). +</p> + + + +<p class="titoleto">§ 17.</p> + +<p class="indented"> + Ĉiuj prepozicioj per si mem postulas ĉiam nur la + nominativon. Se ni iam post propozicio uzas la akuzativon, + la akuzativo tie dependas ne de la prepozicio, sed de aliaj + kaŭzoj. Ekzemple : por esprimi direkton, ni + aldonas al la vorto la finon « n » ; + sekve : tie (=en tiu loko), tien (=al tiu loko); tiel + same ni ankaŭ diras : « la birdo flugis + en la ĝardenon, sur la tablon », kaj la vortoj + « ĝardenon », « tablon » + staras tie ĉi en akuzativo ne ĉar la prepozicioj + « en » kaj « sur » tion + ĉi postulas, sed nur ĉar ni volis esprimi direkton, t. e. + montri, ke la birdo sin ne trovis antaŭe en la ĝardeno + aŭ sur la tablo kaj tie flugis, sed ke ĝi de alia loko + flugis al la ĝardeno, al la tablo (ni volas montri, ke la + ĝardeno kaj tablo ne estis la loko de la flugado, sed nur + la celo de la flugado); en tiaj okazoj ni uzus la finiĝon + « n » tute egale, ĉu ia prepozicio starus + aŭ ne. — Morgaŭ mi veturos Parizon (aŭ en + Parizon). — Mi restos hodiaŭ dome. — Jam estas + tempo iri domen. — Ni disiĝis kaj iris en diversajn + flankojn : mi iris dekstren, kaj li iris maldekstren. — + Flanken, sinjoro! Mi konas neniun en tiu ĉi urbo. — Mi + neniel povas kompreni, kion vi parolas. — Mi renkontis nek lin, + nek lian fraton (aŭ mi ne renkontis lin, nek lian fraton). +</p> + + + +<p class="titoleto">§ 18.</p> + +<p class="indented"> + Se ni bezonas uzi prepozicion kaj la senco ne montras al ni, + kian prepozicion uzi, tiam ni povas uzi la komunan prepozicion + « je ». Sed estas bone uzadi la vorton + « je » kiel eble pli malofte. Anstataŭ + la vorto « je » ni povas ankaŭ uzi + akuzativon sen prepozicio. — Mi ridas je lia naiveco (aŭ + mi ridas pro lia naiveco, aŭ : mi ridas lian naivecon). + — Je la lasta fojo mi vidis lin ĉe vi (aŭ : + la lastan fojon). — Mi veturis du tagojn kaj unu nokton. + — Mi sopiras je mia perdita feliĉo (aŭ : + mian perditan feliĉon). — El la dirita regulo sekvas, + ke se ni pri ia verbo ne scias, ĉu ĝi postulas post si + la akuzativon (t. e. ĉu ĝi estas aktiva) aŭ ne, + ni povas ĉiam uzi la akuzativon. Ekzemple, ni povas diri + « obei al la patro » kaj « obei + la patron » (anstataŭ « obei je la + patro »). Sed ni ne uzas la akuzativon tiam, kiam la + klareco de la senco tion ĉi malpermesas; ekzemple : ni + povas diri « pardoni al la malamiko » kaj + « pardoni la malamikon », sed ni devas diri + ĉiam « pardoni al la malamiko lian kulpon ». +</p> + +<p class="titoleto">§ 19.</p> + +<p class="indented"> + Ia, ial, iam, ie, iel, ies, io, iom, iu. — La montritajn + naŭ vortojn ni konsilas bone ellerni, ĉar el ili ĉiu + povas jam fari al si grandan serion da aliaj pronomoj kaj adverboj. + Se ni aldonas al ili la literon « k », ni + ricevas vortojn demandajn aŭ rilatajn : kia, kial, + kiam, kie, kiel, kies, kio, kiom, kiu. Se ni aldonas la literon + « t », ni ricevas vortojn montrajn : + tia, tial, tiam, tie, tiel, ties, tio, tiom, tiu. Aldonante + la literon « ĉ », ni ricevas vortojn + komunajn : ĉia, ĉial, ĉiam, ĉie, + ĉiel, ĉies, ĉio, ĉiom, ĉiu. Aldonante + la prefikson « nen », ni ricevas vortojn + neajn : nenia, nenial, neniam, nenie, neniel, nenies, + nenio, neniom, neniu. Aldonante al la vortoj montraj la vorton + « ĉi », ni ricevas montron pli proksiman; + ekzemple : tiu (pli malproksima), tiu ĉi (aŭ ĉi + tiu) (pli proksima); tie (malproksime), tie ĉi aŭ + ĉi tie (proksime). Aldonante al la vortoj demandaj la vorton + « ajn », ni ricevas vortojn sendiferencajn : + kia ajn, kial ajn, kiam ajn, kie ajn, kiel ajn, kies ajn, kio + ajn, kiom ajn, kiu ajn. Ekster tio el la diritaj vortoj ni + povas ankoraŭ fari aliajn vortojn, per helpo de gramatikaj + finiĝoj kaj aliaj vortoj (sufiksoj); ekzemple : tiama, + ĉiama, kioma, tiea, ĉi-tiea, tieulo, tiamulo k. t. p. (=kaj + tiel plu). +</p> + + + +<p class="titoleto">§ 20.</p> + +<p class="indented"> + Lia kolero longe daŭris. — Li estas hodiaŭ en kolera + humoro. — Li koleras kaj insultas. — Li fermis kolere la + pordon. — Lia filo mortis kaj estas nun malviva. — La + korpo estas morta, la animo estas senmorta. — Li estas morte + malsana, li ne vivos pli, ol unu tagon. — Li parolas, kaj lia + parolo fluas dolĉe kaj agrable. — Ni faris la kontrakton + ne skribe, sed parole. — Li estas bona parolanto. — + Starante ekstere, li povis vidi nur la eksteran flankon de nia domo. + — Li loĝas ekster la urbo. — La ekstero de tiu + ĉi homo estas pli bona, ol lia interno. — Li tuj faris, + kion mi volis, kaj mi dankis lin por la tuja plenumo de mia deziro. + — Kia granda brulo! kio brulas? — Ligno estas bona brula + materialo. — La fera bastono, kiu kuŝis en la forno, estas + nun brule varmega. — Ĉu li donis al vi jesan respondon + aŭ nean? Li eliris el la dormoĉambro kaj eniris en la + manĝoĉambron. — La birdo ne forflugis : ĝi + nur deflugis de la arbo, alflugis al la domo kaj surflugis sur la + tegmenton. — Por ĉiu aĉetita funto da teo tiu ĉi + komercisto aldonas senpage funton da sukero. — Lernolibron oni + devas ne traleĝi, sed tralerni. — Li portas rozokoloran + superveston kaj teleroforman ĉapelon. — En mia skribotablo + sin trovas kvar tirkestoj. — Liaj lipharoj estas pli grizaj, ol + liaj vangharoj. +</p> + + + +<p class="titoleto">§ 21.</p> + +<p class="indented"> + Teatramanto ofte vizitas la teatron kaj ricevas baldaŭ + teatrajn manierojn. — Kiu okupas sin je meĥaniko, + estas meĥanikisto, kaj kiu okupas sin je ĥemio, estas + ĥemiisto. — Diplomatiiston oni povas ankaŭ nomi + diplomato, sed fizikiston oni ne povas nomi fiziko, ĉar fiziko + estas la nomo de la scienco mem. — La fotografisto fotografis + min, kaj mi sendis mian fotografaĵon al mia patro. — Glaso + de vino estas glaso, en kiu antaŭe sin trovis vino, aŭ kiun + oni uzas por vino; glaso da vino estas glaso plena je vino. — + Alportu al mi metron da nigra drapo (Metro de drapo signifus metron, + kiu kuŝis sur drapo, aŭ kiu estas uzata por drapo). — + Mi aĉetis dekon da ovoj. — Tiu ĉi rivero havas ducent + kilometrojn da longo. — Sur la bordo de la maro staris amaso da + homoj. — Multaj birdoj flugas en la aŭtuno en pli varmajn + landojn. — Sur la arbo sin trovis multe (aŭ multo) da + birdoj. — Kelkaj homoj sentas sin la plej feliĉaj, kiam + ili vidas la suferojn de siaj najbaroj. — En la ĉambro + sidis nur kelke da homoj. — « Da » post ia + vorto montras, ke tiu ĉi vorto havas signifon de mezuro. +</p> + +<p class="titoleto">§ 22.</p> + +<p class="indented"> + Mia frato ne estas granda, sed li ne estas ankaŭ + malgranda : li estas de meza kresko. — Li estas tiel + dika, ke li ne povas trairi tra nia mallarĝa pordo. — + Haro estas tre maldika. — La nokto estis tiel malluma, ke + ni nenion povis vidi eĉ antaŭ nia nazo. — Tiu + ĉi malfreŝa pano estas malmola, kiel ŝtono. — + Malbonaj infanoj amas turmenti bestojn. — Li sentis sin tiel + malfeliĉa, ke li malbenis la tagon, en kiu li estis naskita. + — Mi forte malestimas tiun ĉi malnoblan homon. — + La fenestro longe estis nefermita; mi ĝin fermis, sed mia + frato tuj ĝin denove malfermis. — Rekta vojo estas pli + mallonga, ol kurba. — La tablo staras malrekte kaj kredeble + baldaŭ renversiĝos. — Li staras supre sur la monto + kaj rigardas malsupren sur la kampon. — Malamiko venis en nian + landon. — Oni tiel malhelpis al mi, ke mi malbonigis mian + tutan laboron. — La edzino de mia patro estas mia patrino kaj + la avino de miaj infanoj. — Sur la korto staras koko kun tri + kokinoj. — Mia fratino estas tre bela knabino. — Mia + onklino estas bona virino. — Mi vidis vian avinon kun ŝiaj + kvar nepinoj kaj kun mia nevino. — Lia duonpatrino estas mia + bofratino. — Mi havas bovon kaj bovinon. — La juna + vidvino fariĝis denove fianĉino. +</p> + + + +<p class="titoleto">§ 23.</p> + +<p class="indented"> + La tranĉilo estis tiel malakra, ke mi ne povis tranĉi per + ĝi la viandon kaj mi devis uzi mian poŝan tranĉilon. + — Ĉu vi havas korktirilon, por malŝtopi la + botelon? — Mi volis ŝlosi la pordon, sed mi perdis + la ŝlosilon. — Ŝi kombas al si la harojn per + arĝenta kombilo. — En somero ni veturas per diversaj + veturiloj, kaj en vintro ni veturas per glitveturilo. — + Hodiaŭ estas bela frosta vetero, tial mi prenos miajn glitilojn + kaj iros gliti. — Per hakilo ni hakas, per segilo ni segas, + per fosilo ni fosas, per kudrilo ni kudras, per tondilo ni tondas, + per sonorilo ni sonoras, per fajfilo ni fajfas. — Mia + skribilaro konsistas el inkujo, sablujo, kelke da plumoj, krajono + kaj inksorbilo. — Oni metis antaŭ mi manĝilaron, + kiu konsistis el telero, kulero, tranĉilo, forko, glaseto por + brando, glaso por vino kaj telertuketo. — En varmega tago + mi amas promeni en arbaro. — Nia lando venkos, ĉar nia + militistaro estas granda kaj brava. — Sur kruta ŝtuparo li + levis sin al la tegmento de la domo. — Mi ne scias la lingvon + hispanan, sed per helpo de vortaro hispana-germana mi tamen komprenis + iom vian leteron. — Sur tiuj ĉi vastaj kaj herboriĉaj + kampoj paŝtas sin grandaj brutaroj, precipe aroj da bellanaj + ŝafoj. +</p> + + + +<p class="titoleto">§ 24.</p> + +<p class="indented"> + Vi parolas sensencaĵon, mia amiko. — Mi trinkis teon kun + kuko kaj konfitaĵo. — Akvo estas fluidaĵo. — + Mi ne volis trinki la vinon, ĉar ĝi enhavis en si ian + suspektan malklaraĵon. — Sur la tablo staris diversaj + sukeraĵoj. — En tiuj ĉi boteletoj sin trovas diversaj + acidoj : vinagro, sulfuracido, azotacido kaj aliaj. — Via + vino estas nur ia abomena acidaĵo. — La acideco de tiu + ĉi vinagro estas tre malforta. — Mi manĝis bongustan + ovaĵon. — Tiu ĉi granda altaĵo ne estas natura + monto. — La alteco de tiu monto ne estas tre granda. — + Kiam mi ien veturas, mi neniam prenas kun mi multon da pakaĵo. + — Ĉemizojn, kolumojn, manumojn kaj ceterajn similajn + objektojn ni nomas tolaĵo, kvankam ili ne ĉiam estas + faritaj el tolo. — Glaciaĵo estas dolĉa glaciigila + frandaĵo. — La riĉeco de tiu ĉi homo estas + granda, sed lia malsaĝeco estas ankoraŭ pli granda. — + Li amas tiun ĉi knabinon pro ŝia beleco kaj boneco. — + Lia heroeco tre plaĉis al mi. — La tuta supraĵo de + la lago estis kovrita per naĝantaj folioj kaj diversaj aliaj + kreskaĵoj. — Mi vivas kun li en granda amikeco. +</p> + +<p class="titoleto">§ 25.</p> + +<p class="indented"> + Patro kaj patrino kune estas nomataj gepatroj. — Petro, Anno + kaj Elizabeto estas miaj gefratoj. — Gesinjoroj N. hodiaŭ + vespere venos al ni. — Mi gratulis telegrafe la junajn + geedzojn. — La gefianĉoj staris apud la altaro. — + La patro de mia edzino estas mia bopatro, mi estas lia bofilo, kaj + mia patro estas la bopatro de mia edzino. — Ĉiuj parenooj + de mia edzino estas miaj boparencoj, sekve ŝia frato estas mia + bofrato, ŝia fratino estas mia bofratino; mia frato kaj fratino + (gefratoj) estas la bogefratoj de mia edzino. — La edzino de + mia nevo kaj la nevino de mia edzino estas miaj bonevinoj. — + Virino, kiu kuracas, estas kuracistino; edzino de kuracisto estas + kuracistedzino. — La doktoredzino A. vizitis hodiaŭ la + gedoktorojn P. — Li ne estas lavisto, li estas lavistinedzo. + — La filoj, nepoj kaj pranepoj de reĝo estas reĝidoj. + — La hebreoj estas Izraelidoj, ĉar ili devenas de Izraelo. + — Ĉevalido estas nematura ĉevalo, kokido — + nematura koko, bovido — nematura bovo, birdido — nematura + birdo. +</p> + + + +<p class="titoleto">§ 26.</p> + +<p class="indented"> + La ŝipanoj devas obei la ŝipestron. — Ĉiuj + loĝantoj de regno estas regnanoj. — Urbanoj estas + ordinare pli ruzaj, ol vilaĝanoj. — La regnestro de nia + lando estas bona kaj saĝa reĝo. — La Parizanoj + estas gajaj homoj. — Nia provincestro estas severa, sed + justa. — Nia urbo havas bonajn policanojn, sed ne sufiĉe + energian policestron. — Luteranoj kaj Kalvinanoj estas + kristanoj. — Germanoj kaj francoj, kiuj loĝas en Rusujo, + estas Rusujauoj, kvankam ili ne estas rusoj. — Li estas + nelerta kaj naiva provincano. — La loĝantoj de unu regno + estas samregnanoj, la loĝantoj de unu urbo estas samurbanoj, + la konfesantoj de unu religio estas samreligianoj. — Nia + regimentestro estas por siaj soldatoj kiel bona patro. — La + botisto faras botojn kaj ŝuojn. — La lignisto vendas + lignon, kaj la lignaĵisto faras tablojn, seĝojn kaj aliajn + lignajn objektojn. — Ŝteliston neniu lasas en sian domon. + — La kuraĝa maristo dronis en la maro. — Verkisto + verkas librojn, kaj skribisto simple transskribas paperojn. — + Ni havas diversajn servantojn : kuiriston, ĉambristinon, + infanistinon kaj veturigiston. — La riĉulo havas multe + da mono. — Malsaĝulon ĉiu batas. — Timulo + timas eĉ sian propran ombron. — Li estas mensogisto kaj + malnoblulo. — Preĝu al la Sankta Virgulino. +</p> + +<p class="titoleto">§ 27.</p> + +<p class="indented"> + Mi aĉetis por la infanoj tableton kaj kelke da seĝetoj. + — En nia lando sin ne trovas montoj, sed nur montetoj. — + Tuj post la hejto la forno estis varmega, post unu horo ĝi estis + jam nur varma, post du horoj ĝi estis nur iom varmeta, kaj + post tri horoj ĝi estis jam tute malvarma. — En somero + ni trovas malvarmeton en densaj arbaroj. — Li sidas apud la + tablo kaj dormetas. — Mallarĝa vojeto kondukas tra tiu + ĉi kampo al nia domo. — Sur lia vizaĝo mi vidis + ĝojan rideton. — Kun bruo oni malfermis la pordegon, kaj + la kaleŝo enveluris en la korton. — Tio ĉi estis jam + ne simpla pluvo, sed pluvego. — Grandega hundo metis sur min + sian antaŭan piedegon, kaj mi de teruro ne sciis, kion fari. + — Antaŭ nia militistaro staris granda serio da pafilegoj. + — Johanon, Nikolaon, Erneston, Vilhelmon, Marion, Klaron kaj + Sofion iliaj gepatroj nomas Johanĉjo (aŭ Joĉjo), + Nikolĉjo (aŭ Nikoĉjo aŭ Nikĉjo aŭ + Niĉjo); Erneĉjo (aŭ Erĉjo), Vilhelĉjo + (aŭ Vilheĉjo aŭ Vilĉjo aŭ Viĉjo), Manjo + (aŭ Marinjo), Klanjo kaj Sonjo (aŭ Sofinjo). +</p> + + + +<p class="titoleto">§ 28.</p> + +<p class="indented"> + En la kota vetero mia vesto forte malpuriĝis; tial mi prenis + broson kaj purigis la veston. — Li paliĝis de timo kaj + poste li ruĝiĝis de honto. — Li fianĉiĝis + kun fraŭlino Berto; post tri monatoj estos la edziĝo; la + edziĝa soleno estos en la nova preĝejo, kaj la edziĝa + festo estos en la domo de liaj estontaj bogepatroj. — Tiu + ĉi maljunulo tute malsaĝiĝis kaj infaniĝis. + — Post infekta malsano oni ofte bruligas la vestojn de la + malsanulo. — Forigu vian fraton, ĉar li malhelpas al + ni. — Ŝi edziniĝis kun sia kuzo, kvankam ŝiaj + gepatroj volis ŝin edzinigi kun alia persono. — En la + printempo la glacio kaj la neĝo fluidiĝas — Venigu + la kuraciston, ĉar mi estas malsana. — Li venigis al + si el Berlino multajn librojn. — Mia onklo ne mortis per + natura morto, sed li tamen ne mortigis sin mem kaj ankaŭ estis + mortigita de neniu; unu tagon, promenante apud la reloj de fervojo, + li falis sub la radojn de veturanta vagonaro kaj mortiĝis. + — Mi ne pendigis mian ĉapon sur tiu ĉi arbeto; sed + la vento forblovis de mia kapo la ĉapon, kaj ĝi, flugante, + pendiĝis sur la branĉoj de la arbeto. — Sidigu vin + (aŭ sidiĝu), sinjoro! — La junulo aliĝis al nia + militistaro kaj kuraĝe batalis kune kun ni kontraŭ niaj + malamikoj. +</p> + + + +<p class="titoleto">§ 29.</p> + +<p class="indented"> + En la daŭro de kelke da minutoj mi aŭdis du pafojn. — + La pafado daŭris tre longe. — Mi eksaltis de surprizo. + — Mi saltas tre lerte. — Mi saltadis la tutan tagon de + loko al loko. — Lia hieraŭa parolo estis tre bela, sed la + tro multa parolado lacigas lin. — Kiam vi ekparolis, ni atendis + aŭdi ion novan, sed baldaŭ ni vidis, ke ni trompiĝis. + — Li kantas tre belan kanton. — La kantado estas agrabla + okupo. — La diamanto havas belan brilon. — Du ekbriloj + de fulmo trakuris tra la malluma ĉielo. — La domo, en kiu + oni lernas, estas lernejo, kaj la domo, en kiu oni preĝas, estas + preĝejo. — La kuiristo sidas en la kuirejo. — La + kuracisto konsilis al mi iri en ŝvitbanejon. — Magazeno, + en kiu oni vendas cigarojn, aŭ ĉambro, en kiu oni tenas + cigarojn, estas cigarejo; skatoleto aŭ alia objekto, en kiu oni + tenas cigarojn, estas cigarujo; tubeto, en kiun oni metas cigaron, + kiam oni ĝin fumas, estas cigaringo. — Skatolo, en kiu + oni tenas plumojn, estas plumujo, kaj bastoneto, sur kiu oni tenas + plumon por skribado, estas plumingo. — En la kandelingo sidis + brulanta kandelo. — En la poŝo de mia pantalono mi portas + monujon, kaj en la poŝo de mia surtuto mi portas paperujon; pli + grandan paperujon mi portas sub la brako. — La rusoj loĝas + en Rusujo kaj la germanoj en Germanujo. +</p> + + + +<p class="titoleto">§ 30.</p> + +<p class="indented"> + Ŝtalo estas fleksebla, sed fero ne estas fleksebla. — + Vitro estas rompebla kaj travidebla. — Ne ĉiu + kreskaĵo estas manĝebla. — Via parolo estas tute + nekomprenebla kaj viaj leteroj estas ĉiam skribitaj tute + nelegeble. — Rakontu al mi vian malfeliĉon, ĉar eble + mi povos helpi al vi. — Li rakontis al mi historion tute ne + kredeblan. — Ĉu vi amas vian patron? — Kia demando! + kompreneble, ke mi lin amas. — Mi kredeble ne povos veni al + vi hodiaŭ, ĉar mi pensas, ke mi mem havos hodiaŭ + gastojn. — Li estas homo ne kredinda. — Via ago estas tre + laŭdinda. — Tiu ĉi grava tago restos por mi ĉiam + memorinda. — Lia edzino estas tre laborema kaj ŝparema, + sed ŝi estas ankaŭ tre babilema kaj kriema. — Li + estas tre ekkolerema kaj ekscitiĝas ofte ĉe la plej + malgranda bagatelo; tamen li estas tre pardonema, li ne portas longe + la koleron kaj li tute ne estas venĝema. — Li estas tre + kredema : eĉ la plej nekredeblajn aferojn, kiujn rakontas + al li la plej nekredindaj homoj, li tuj kredas. — Centimo, + pfenigo kaj kopeko estas moneroj. — Sablero enfalis en mian + okulon. — Li estas tre purema, kaj eĉ unu polveron vi ne + trovos sur lia vesto. — Unu fajrero estas sufiĉa, por + eksplodigi pulvon. +</p> + +<p class="titoleto">§ 31.</p> + +<p class="indented"> + Ni ĉiuj kunvenis, por priparoli tre gravan aferon; sed ni ne + povis atingi ian rezultaton, kaj ni disiris. — Malfeliĉo + ofte kunigas la homojn, kaj feliĉo ofte disigas ilin. — + Mi disŝiris la leteron kaj disĵetis ĝiajn pecetojn en + ĉiujn angulojn de la ĉambro. — Li donis al mi monon, + sed mi ĝin tuj redonis al li. — Mi foriras, sed atendu + min, ĉar mi baldaŭ revenos. — La suno rebrilas en + la klara akvo de la rivero. — Mi diris al la reĝo : + via reĝa moŝto, pardonu min! — El la tri leteroj unu + estis adresita : al Lia Episkopa Moŝto. Sinjoro N.; la + dua : al Lia Grafa Moŝto, Sinjoro P.; la tria : al Lia + Moŝto, Sinjoro D. — La sufikso « um » + ne havas difinitan signifon, kaj tial la (tre malmultajn) vortojn kun + « um » oni devas lerni, kiel simplajn vortojn. + Ekzemple : plenumi, kolumo, manumo. — Mi volonte plenumis + lian deziron. — En malbona vetero oni povas facile malvarmumi. + — Sano, sana, sane, sani, sanu, saniga, saneco, sanilo, + sanigi, saniĝi, sanejo, sanisto, sanulo, malsano, malsana, + malsane, malsani, malsanulo, malsaniga, malsaniĝi, malsaneta, + malsanema, malsanulejo, malsanulisto, malsanero, malsaneraro, + sanigebla, sanigisto, sanigilo, sanilo, resanigi, resaniĝanto, + sanigilejo, sanigejo, malsanemulo, sanilaro, malsanaro, malsanulido, + nesana, malsanado, sanilaĵo, malsaneco, malsanemeco, saniginda, + sanilujo, sanigilujo, remalsano, remalsaniĝo, malsanulino, + sanigista, sanigilista, sanilista, malsanulista k. t. p. +</p> + + + +<p class="titolego">II</p> + +<p class="titolego">FABELOJ KAJ LEGENDOJ</p> + +<hr /> + +<p class="titolego ele">LA NOVAJ VESTOJ DE LA REĜO</p> + +<p class="el">(El Anderson.)</p> + +<div class="indented"> + Antaŭ multaj jaroj vivis unu reĝo, kiu tiel amis belajn + novajn vestojn, ke li elspezadis sian tutan monon, por nur esti + ĉiam bele ornamita. Li ne zorgadis pri siaj soldatoj, nek pri + teatro kaj ĉaso, esceptinte nur se ili donadis al li okazon + montri siajn novajn vestojn. Por ĉiu horo de la tago li havis + apartan surtuton, kaj kiel pri ĉiu alia reĝo oni ordinare + diras : « li estas en la konsilanejo », oni + tie ĉi ĉiam diradis : « la reĝo estas + en la vestejo ». +</div> + +<div class="indented"> + En la granda urbo, en kiu li loĝis, estis tre gaje; ĉiun + tagon tien venadis multaj fremduloj. Unu tagon venis ankaŭ du + trompantoj, kiuj diris, ke ili estas teksistoj kaj teksas la plej + belan ŝtofon, kiun oni nur povas al si prezenti; ke ne sole la + koloroj kaj desegnoj de tiu ĉi ŝtofo estas eksterordinare + belaj, sed la vestoj, kiujn oni preparas el tiu ĉi ŝtofo, + havas la mirindan econ, ke al ĉiu, kiu ne taŭgas por sia + ofico aŭ estas tro malsaĝa, ili restas nevideblaj. +</div> + + + +<div class="indented"> + — Tio ĉi estas ja bonegaj vestoj! pensis la reĝo; + havante tian surtuton, mi ja povus sciiĝi, kiu en mia regno ne + taŭgas por la ofico, kiun li havas; mi povus diferencigi la + saĝajn de la malsaĝaj! Jes, la ŝtofo devas tuj esti + teksita por mi! Kaj li donis al la ambaŭ trompantoj grandan + sumon da mono antaŭe, por ke ili komencu sian laboron. +</div> + +<div class="indented"> + Ili starigis du teksilojn, faris mienojn kvazaŭ ili laboras, + sed havis nenion sur la teksiloj. Tamen en la postuloj ili estis tre + fervoraj kaj postuladis la plej delikatan silkon kaj la plej bonan + oron. Tion ĉi ili metadis en siajn proprajn poŝojn kaj + laboradis super la malplenaj teksiloj, kaj eĉ ĝis profunda + nokto. +</div> + +<div class="indented"> + — Mi volus scii, kiom de la ŝtofo ili jam pretigis! + ekpensis la reĝo, sed kaptis lin kelka timo ĉe la penso, + ke tiu, kiu estas malsaĝa aŭ ne bone taŭgas por sia + ofico, ne povas vidi la ŝtofon. Li estis kvankam konvinkita, ke + li pro si ne devas timi, tamen li preferis antaŭe sendi alian + personon, por vidi, kiel la afero staras. Ĉiuj homoj en la tuta + urbo sciis, kian mirindan forton la ŝtofo havas, kaj ĉiu + kun senpacienco jam volis vidi, kiel malsaĝa lia najbaro estas. +</div> + +<div class="indented"> + — Mi sendos al la teksistoj mian maljunan honestan ministron! + pensis la reĝo, li la plej bone vidos, kiel la ŝtofo + elrigardas, ĉar li estas homo saĝa kaj neniu pli bone + taŭgas por sia ofico, ol li! +</div> + +<div class="indented"> + Tiel la maljuna bonkora ministro iris en la salonon, en kiu la + ambaŭ trompantoj sidis antaŭ la malplenaj teksiloj kaj + laboris. « Dio, helpu al mi! ekpensis la maljuna ministro, + larĝe malfermante la okulojn, mi nenion povas vidi! » + Sed li tion ĉi ne eldiris. +</div> + +<div class="indented"> + La ambaŭ trompantoj petis lin alveni pli proksime kaj demandis, + ĉu ĝi ne estas bela desegno kaj belegaj koloroj. Ĉe + tio ĉi ili montris la malplenan teksilon, kaj la malfeliĉa + ministro uzis ĉiujn fortojn por malfermi bone la okulojn, sed li + nenion povis vidi, ĉar nenio estis. +</div> + + + +<div class="indented"> + — Mia Dio! li pensis, ĉu mi estas malsaĝa? tion + ĉi mi neniam supozis kaj tion ĉi neniu devas sciiĝi! + Ĉu mi ne taŭgas por mia ofico? Ne, neniel mi povas rakonti, + ke mi ne vidas la teksaĵon! +</div> + +<div class="indented"> + — Nu, vi ja nenion diras! rimarkis unu el la teksantoj. +</div> + +<div class="indented"> + — Ho, ĝi estas bonega, tre ĉarma! diris la maljuna + ministro kaj rigardis tra siaj okulvitroj. Tiu ĉi desegno kaj + tiuj ĉi koloroj! Jes, mi raportos al la reĝo, ke ĝi + tre al mi plaĉas! +</div> + +<div class="indented"> + — Tre agrable al ni! diris la ambaŭ teksistoj kaj nomis la + kolorojn kaj komprenigis la neordinaran desegnon. La maljuna ministro + atente aŭskultis, por povi diri tion saman, kiam li revenos al + la reĝo; kaj tiel li ankaŭ faris. +</div> + +<div class="indented"> + Nun la trompantoj postulis pli da mono, pli da silko kaj oro, kion + ili ĉiam ankoraŭ bezonis por la teksaĵo. Ili ĉion + metis en sian propran poŝon, en la teksilon ne venis eĉ unu + fadeno, sed ili, kiel antaŭe, daŭrigadis labori super la + malplenaj teksiloj. +</div> + +<div class="indented"> + La reĝo baldaŭ denove sendis alian bonkoran oficiston, por + revidi, kiel iras la teksado kaj ĉu la ŝtofo baldaŭ + estos preta. Estis kun li tiel same, kiel kun la ministro, li + rigardadis kaj rigardadis, sed ĉar krom la malplena teksilo + nenio estis, tial li ankaŭ nenion povis vidi. +</div> + +<div class="indented"> + — Ne vere, ĝi estas bela peco da ŝtofo? diris la + trompantoj kaj montris kaj klarigis la belan desegnon, kiu tute ne + ekzistis. +</div> + +<div class="indented"> + — Malsaĝa mi ja ne estas! pensis la sinjoro, tial sekve + mi ne taŭgas por mia bona ofico. Tio ĉi estas stranga, + sed almenaŭ oni ne devas tion ĉi lasi rimarki! Tiel li + laŭdis la ŝtofon, kiun li ne vidis, kaj certigis ilin + pri sia ĝojo pro la belaj koloroj kaj la bonega desegno. Jes, + ĝi estas rava! li diris al la reĝo. +</div> + +<div class="indented"> + Ĉiuj homoj en la urbo parolis nur pri la belega ŝtofo. +</div> + + + +<div class="indented"> + Nun la reĝo mem volis ĝin vidi, dum ĝi estas + ankoraŭ sur la teksiloj. Kun tuta amaso da elektitaj homoj, + inter kiuj sin trovis ankaŭ la ambaŭ maljunaj honestaj + oficistoj, kiuj estis tie antaŭe, li iris al la ruzaj + trompantoj, kiuj nun teksis per ĉiuj fortoj, sed sen fadenoj. +</div> + +<div class="indented"> + — Nu, ĉu tio ĉi ne estas efektive belega? diris + ambaŭ honestaj oficistoj. Via Reĝa Moŝto nur admiru, + kia desegno, kiaj koloroj! kaj ĉe tio ĉi ili montris sur la + malplenan teksilon, ĉar ili pensis, ke la aliaj kredeble vidas + la ŝtofon. +</div> + +<div class="indented"> + — Kio tio ĉi estas! pensis la reĝo, mi ja nenion + vidas! Tio ĉi estas ja terura! Ĉu mi estas malsaĝa? + ĉu mi ne taŭgas kiel reĝo? tio ĉi estus la plej + terura, kio povus al mi okazi. Ho, ĝi estas tre bela, diris tiam + la reĝo laŭte, ĝi havas mian plej altan aprobon! Kaj + li balancis kontente la kapon kaj observadis la malplenan teksilon; + li ne volis konfesi, ke li nenion vidas. La tuta sekvantaro, + kiun li havis kun si, rigardadis kaj rigardadis, sed nenion pli + rimarkis, ol ĉiuj aliaj; tamen ili ĉiam ripetadis post la + reĝo : ho, ĝi ja estas tre bela! Kaj ili konsilis + al li porti tiujn ĉi belegajn vestojn el tiu ĉi belega + materialo la unuan fojon ĉe la solena irado, kiu estis atendata. + Rava, belega, mirinda! ripetadis ĉiuj unu post la alia kaj + ĉiuj estis tre ĝojaj. La reĝo donacis al la ambaŭ + trompantoj kavaliran krucon kaj la titolon de sekretaj teksistoj de + la kortego. +</div> + +<div class="indented"> + La tutan nokton antaŭ la tago de la parado la trompantoj + pasigis maldorme kaj ekbruligis pli ol dekses kandelojn. Ĉiuj + povis vidi, kiel okupitaj ili estis je la pretigado de la novaj + vestoj de la reĝo. Ili faris mienon, kvazaŭ ili prenas la + ŝtofon de la teksiloj, tranĉadis per grandaj tondiloj en + la aero, kudradis per kudriloj sen fadenoj kaj fine diris : + « nun la vestoj estas pretaj! » +</div> + + + +<div class="indented"> + La reĝo mem venis al ili kun siaj plej eminentaj korteganoj, kaj + ambaŭ trompantoj levis unu manon supren, kvazaŭ ili ion + tenus, kaj diris : « Vidu, jen estas la pantalono! jen + estas la surtuto! jen la mantelo! kaj tiel plu. Ĝi estas tiel + malpeza, kiel araneaĵo! oni povus pensi, ke oni nenion portas + sur la korpo, sed tio ĉi estas ja la plej grava eco! +</div> + +<div class="indented"> + — Jes! diris ĉiuj korteganoj, sed nenion povis vidi, + ĉar nenio estis. +</div> + +<div class="indented"> + — Via Reĝa Moŝto nun volu plej afable demeti Viajn + plej altajn vestojn, diris la trompantoj, kaj ni al Via Reĝa + Moŝto tie ĉi antaŭ la spegulo vestos la novajn. +</div> + +<div class="indented"> + La reĝo demetis siajn vestojn, kaj la trompantoj faris, + kvazaŭ ili vestas al li ĉiun pecon de la novaj vestoj, kiuj + kvazaŭ estis pretigitaj; kaj ili prenis lin per la kokso kaj + faris kvazaŭ ili ion alligas — tio ĉi devis esti la + trenaĵo de la vesto — kaj la reĝo sin turnadis kaj + returnadis antaŭ la spegulo. +</div> + +<div class="indented"> + — Kiel belege ili elrigardas, kiel bonege ili sidas! ĉiuj + kriis. Kia desegno, kiaj koloroj! ĝi estas vesto de granda indo! +</div> + +<div class="indented"> + — Sur la strato oni staras kun la baldakeno, kiun oni portos + super Via Reĝa Moŝto en la parada irado! raportis la + ĉefa ceremoniestro. +</div> + +<div class="indented"> + — Nu, mi estas en ordo! diris la reĝo. Ĉu ĝi ne + bone sidas? Kaj ankoraŭ unu fojon li turnis sin antaŭ la + spegulo, ĉar li volis montri, ke li kvazaŭ bone observas + sian ornamon. +</div> + +<div class="indented"> + La ĉambelanoj, kiuj devis porti la trenaĵon de la vesto, + eltiris siajn manojn al la planko, kvazaŭ ili levas la + trenaĵon. Ili iris kaj tenis la manojn eltirite en la aero; ili + ne devis lasi rimarki, ke ili nenion vidas. Tiel la reĝo iris en + parada marŝo sub la belega baldakeno, kaj ĉiuj homoj sur la + stratoj kaj en la fenestroj kriis : « Ho, ĉielo, + kiel senkomparaj estas la novaj vestoj de la reĝo! Kian + belegan trenaĵon li havas al la surtuto! kiel bonege ĉio + sidas! » Neniu volis lasi rimarki, ke li nenion vidas, + ĉar alie li ja ne taŭgus por sia ofico aŭ estus terure + malsaĝa. Nenia el la vestoj de la reĝo ĝis nun havis + tian sukceson. +</div> + + + +<div class="indented"> + — Sed li ja estas tute ne vestita! subite ekkriis unu malgranda + infano. — Ho ĉielo, aŭdu la voĉon de la + senkulpeco! diris la patro; kaj unu a! la alia murmuretis, kion la + infano diris. +</div> + +<div class="indented"> + — Li estas tute ne vestita; tie staras malgranda infano, kiu + diras, ke li tute ne estas vestita! Li ja tute ne estas vestita! + kriis fine la tuta popolo. Tio ĉi pikis la reĝon, + ĉar al li jam mem ŝajnis, ke la popolo estas prava; sed + li pensis : nun nenio helpos, oni devas nur kuraĝe resti + ĉe sia opinio! Li prenis teniĝon ankoraŭ pli fieran, + kaj la ĉambelanoj iris kaj portis la trenaĵon, kiu tute ne + ekzistis. +</div> + +<hr /> + +<p class="titolego ele">ALEKSANDRO MACEDONA</p> + +<p class="el">Orienta historia legendo el <span class="smallcaps">V. Jabec</span>.</p> + +<div class="indented"> + Granda reĝo ekregis en Grekujo; « Aleksandro + Macedona » li estis nomata. Li venkis popolojn kaj regnojn. + Kaj liaj pensoj alte leviĝis super la nubojn kaj flugadis kiel + per aglaj flugiloj tiel alte sub la ĉielo, ke li el tie ekvidis, + ke la tero estas en la oceano, kiel ekzemple naĝanta pomo en + vazo da akvo. +</div> + +<div class="indented"> + Unufoje Aleksandro ekvolis iri Afrikon, kie troviĝas la oro kaj + kie regas virinoj, kiuj ankaŭ batalas kun siaj malamikoj. +</div> + +<div class="indented"> + Li kolektis siajn maljunulojn kaj ilin demandis : +</div> + +<div class="indented"> + — Per kia maniero oni povas veni en la landon de oro? +</div> + +<div class="indented"> + — Vi ne povas transiri en tiun landon, respondis la maljunuloj, + ĉar mallumaj montegaroj baras la vojon. +</div> + +<div class="indented"> + — Unu fojon mi decidis, kaj mian vorton mi ne ŝanĝos, + kolere respondis la reĝo; mi devas tie esti, tial donu al mi + konsilon. +</div> + + + +<div class="indented"> + — Se vi neŝanĝeble decidis iri tien, respondis la + maljunuloj, ordonu al viaj servantoj alkonduki azenojn de Libujo, + por kiuj ne ekzistas mallumo, kaj ili prenu ankaŭ tre longajn + ŝnurojn kaj alligu ilian unu finon al via palaco; veturu, ho + reĝo, kun via militistaro sur la azenoj tiun lokon kaj tenu la + ŝnurojn en la manoj : tiam, se vi ne trovos la deziritan + lokon, vi povos per la helpo de la ŝnuroj veni returne al via + reĝa palaco. +</div> + +<div class="indented"> + Tio ĉi plaĉis al Aleksandro. Li prenis siajn militistojn, + kiuj tenis la ŝnurojn en la manoj, kaj ili forveturis al la + lando de oro, por batali kun la tie regantaj virinoj. +</div> + +<div class="indented"> + Kiam li alvenis al tiu lando, la virinoj eliris al li kaj sin turnis + al li kun la sekvanta parolo : +</div> + +<div class="indented"> + — Se via honoro estas al vi kara, ne tuŝu nin; ĉar se + vi nin venkos, la popoloj diros, ke nur virinojn vi venkis, kaj se vi + estos venkita, oni diros ke virino vin mortigis! +</div> + +<div class="indented"> + Aleksandro lasis sian paroladon pri batalo kaj petis de ili panon. La + virinoj alportis al li oran tablon, sur kiu kuŝis ora pano. +</div> + +<div class="indented"> + — Ĉu mi satiĝos de ora pano? demandis Aleksandro, + tion ĉi vidinte. +</div> + +<div class="indented"> + — Se vi deziras panon, kial vi venis al ni? respondis la + virinoj; ĉu en via lando mankas pano, ke vi tiel malproksime + venis ĝin serĉi? +</div> + +<div class="indented"> + Aleksandro ekhontis kaj eliris el la urbo, surskribinte sur videblaj + lokoj la sekvantan frazon : « Mi, Aleksandro, + estis malsaĝulo en la daŭro de mia tuta vivo ĝis + la tempo, kiam la Afrikaj virinoj instruis al mi saĝon kaj + prudenton ». Kaj li reiris kun sia militistaro al sia + lando. +</div> + +<div class="indented"> + En la vojo li sidiĝis manĝeti sur la bordo de ia rivero, + kaj lavetante salan fiŝon en la akvo de la rivero, li eksentis + tre agrablan odoron. +</div> + +<div class="indented"> + — Tiu ĉi rivero sendube elvenas el la paradizo, diris + Aleksandro. +</div> + +<div class="indented"> + Ne longe pensante, Aleksandro ekiris laŭ tiu ĉi rivero + ĝis li venis al la pordoj de ia palaco, kiu estis, kompreneble, + la paradizo. +</div> + +<div class="indented"> + — Malfermu al mi la pordon! li ekkriis. +</div> + + + +<div class="indented"> + — Tio ĉi estas la pordo de la domo de Dio, respondis al + li voĉo el interne; nur sanktuloj havas la rajton enveni tien + ĉi! +</div> + +<div class="indented"> + — Konfesu mian reĝan majeston, ekkriis Aleksandro, kaj + donacu al mi ion, ĉar mi estas reĝo ! +</div> + +<div class="indented"> + Apenaŭ li finis siajn vortojn, — jen ia mano donas al li + homan kapon, li ĝin prenis kaj reiris al sia lando. +</div> + +<div class="indented"> + Alveninte hejmen, li ekvolis scii la pezon de la donacita kapo, metis + ĝin sur la teleron de pesilo, kaj la telero malleviĝis + ĝis la tero. Sur la duan teleron li metis milojn da pecoj da + arĝento kaj oro por ĝin mallevi—, sed vane : + li ne povis; la tuta arĝento kun la oro ne pezis tiom, kiom la + kapo. +</div> + +<div class="indented"> + — Kion ĝi signifas? demandis Aleksandro la saĝulojn. +</div> + +<div class="indented"> + — Ĝi estas tial, respondis la saĝuloj, ĉar en la + kapo sin trovas homa okulo, kiu neniam satiĝas je arĝento + kaj oro. +</div> + +<div class="indented"> + — Kion do fari en tia okazo? demandis Aleksandro. +</div> + +<div class="indented"> + — Ŝutu iom da tera polvo sur la okulon, tiam ĝi + nenion vidos kaj kompreneble nenion deziros. +</div> + +<div class="indented"> + Kiam tiu ĉi konsilo estis plenumita, la telero, sur kiu + kuŝis la kapo, tuj leviĝis rapide supren. +</div> + +<div class="indented"> + — Nun mi vidas, diris Aleksandro, ke la saĝuloj havas + prudenton ne homan, sed Dian! +</div> + +<p class="rightjustified3" style="font-size: small">Tradukis N. <span class="smallcaps">Kuŝnir</span>.</p> + +<hr /> + +<p class="titolego ele">KIU ESTAS LA PLEJ BONA AMIKO DE LA VIRO?</p> + +<p class="el">Sudrusa popol-rakonto, tradukita de <span class="smallcaps">K. Hübert</span>.</p> + + + +<div class="indented"> + La supre metitan demandon respondas la malgrand'rusoj per la + sekvanta historieto. Iam, rakontas ili, lupo persekutis la diablon + en la laŭdinda intenco lin kapti kaj formanĝi. Okaze + tion ĉi rimarkis malgrand'ruso, kiu laboris sur la kampo, + kaj, ĉu pro tio, ke la malgrand'ruso ne povas vivi sen la + diablo, aŭ ĉu pro ia alia kaŭzo — sufiĉe, + li eksentis kompaton por la diablo kaj fortimigis la lupon per + fortega « tju! ». La diablo, ĝojante, ke + li liberiĝis de la lupo, dankis la malgrand'ruson kaj invitis + lin veni la estontan vendredon en tian kaj tian profundaĵon, + kie li ankaŭ estos kaj montros sin al li aparte dankema. Li nur + ne venu sole, sed alvenu kun sia plej bona amiko. La malgrand'ruso + pensis, ke la plej bona amiko de viro estas lia edzino, kaj tial li + iris tien kune kun sia edzino. Kiam ili alvenis al la signita loko, + la diablo ankoraŭ ne estis tie kaj, por iel pasigi la tempon, la + malgrand'ruso kuŝigis sian kapon sur la bruston de sia edzino, + kaj, dum ŝi ĝin purigadis de certaj malpuraj bestetoj, + li dolĉe ekdormis. Kiam li ĵus ekdormis, tiam la diablo, + aliformiĝinte en belegan junan viron, proksimiĝis al la + edzino, amindumis kun ŝi per la okuloj, kaj en kelkaj minutoj + tute ŝin gajnis tiel, ke ŝi volonte ekkaptis la altiritan + al ŝi tranĉilon, por tratranĉi la gorĝon de sia + edzo. Sed en tiu sama momento, kiam ŝi tion ĉi volis fari, + la diablo, repreninte sian veran eksteraĵon, laŭte ekkriis, + « tju! » tiel, ke la malgrand'ruso vekiĝis + kaj ĝustatempe ankoraŭ povis eviti la danĝeron, kiu + lin minacis. +</div> + +<div class="indented"> + En sekvo de tiu ĉi okazo la diablo, farante al li fortan + predikon pro lia maltrafo, admonis lin kaj donis al li la klarigon, + ke ne la edzino, kiel li ja tuj vidis sur si mem, estas la plej bona + amiko de la viro, sed la hundo. La edzinon oni povas malsaĝigi, + delogi; ŝi ofte forlasas la edzon, dum la hundo restas fidela + al sia mastro, neniam lin forlasas, dividas kun li ĉiujn + danĝerojn, ĉiun mizeron kaj, kiam mortas ĝia mastro, + ĝi pli sincere malĝojas je li, ol kiu ajn el liaj parencoj. +</div> + + + +<div class="indented"> + — Tion ĉi, diris la diablo, mi komunikas al vi, por turni + vian atenton sur viajn efektivajn, verajn amikojn, el dankemeco por + la helpo, kiun vi alportis al mi. +</div> + +<hr /> + +<p class="titolego ele">LA DEVENO DE LA VIRINO</p> + +<p class="el">(Hinda legendo.)</p> + +<div class="indented"> + Kiam la ĉiopova Mahadeva kreis la belegan Hindujon, li deflugis + sur la teron, por ĝin admiri. De lia flugo eklevis sin varma, + bonodora vento. La fieraj palmoj klinis antaŭ Mahadeva siajn + suprojn, kaj ekfloris sub lia rigardo la puraj, blankaj, delikataj, + aromaj lilioj. Mahadeva deŝiris unu el la lilioj kaj ĵetis + ĝin en la lazuran maron. La vento ekŝancelis la kristalan + akvon kaj enkovris la belegan lilion per blanka ŝaŭmo. + Minuto — kaj el tiu ĉi bukedo de ŝaŭmo ekfloris + la virino — delikata, bonodora kiel la lilio, facila kiel + la vento, ŝanĝa kiel la maro, kun beleco, brilanta kiel + la ŝaŭmo mara, kaj rapide pasanta, kiel tiu ĉi + ŝaŭmo. +</div> + +<div class="indented"> + La virino antaŭ ĉio ekrigardis en la kristalajn akvojn kaj + ekkriis : +</div> + +<div class="indented"> + — Kiel mi estas belega! +</div> + +<div class="indented"> + Poste ŝi ekrigardis ĉirkaŭen kaj diris : +</div> + +<div class="indented"> + — Kiel la mondo estas bela! +</div> + +<div class="indented"> + La virino eliris sur la bordon seka el la akvo (de tiu ĉi tempo + la virinoj ĉiam eliras sekaj el la akvo). +</div> + +<div class="indented"> + Je la vido de la virino ekfloris la floroj sur la tero, kaj el la + ĉielo sur ŝin ekcelis miljardoj da scivolaj okuloj. Tiuj + ĉi okuloj ekbrulis per ekstazo. De tiu ĉi tempo lumas la + steloj. La stelo Venus ekbrulis per envio — pro tio ŝi + lumas pli forte ol multaj aliaj. +</div> + +<div class="indented"> + La virino promenadis tra belegaj arbaroj kaj herbejoj, kaj ĉio + silente estis ravita de ŝi. Tio ĉi ekenuigis la virinon. La + virino ekkriis : +</div> + + + +<div class="indented"> + — Ho, ĉiopova Mahadeva! Vi kreis min tiel bela! Ĉio + estas ravita de mi, sed mi ne aŭdas, ne scias pri tiuj ĉi + ravoj, ĉio estas ravita silente! +</div> + +<div class="indented"> + Ekaŭdinte tiun ĉi plendon, Mahadeva kreis sennombrajn + birdojn. La sennombraj birdoj kantadis ravajn kantojn al la beleco de + la belega virino. La virino aŭskultis kaj ridetis. Sed post unu + tago tio ĉi ŝin tedis. La virino ekenuis. +</div> + +<div class="indented"> + — Ho, ĉiopova Mahadeva! ekkriis ŝi, al mi oni kantas + ravantajn kantojn, en ili oni parolas, ke mi estas belega. Sed kia + beleco tio ĉi estas, se neniu volas min cirkaŭpreni kaj + karese sin alpremi al mi! +</div> + +<div class="indented"> + Tiam la ĉiopova Mahadeva kreis la belan, fleksan serpenton. + Ĝi ĉirkaŭprenadis la belegan virinon kaj rampis apud + ŝiaj piedoj. Duontagon la virino estis kontenta, poste ekenuis + kaj ekkriis : +</div> + +<div class="indented"> + — Ah, se mi efektive estus bela, aliaj penus min imiti. La + najtingalo kantas belege, kaj la kardelo ĝin imitas. Kredeble mi + ne estas jam tiel bela! +</div> + +<div class="indented"> + La ĉiopova Mahadeva por kontentigo de la virino kreis la simion. + La simio imitis ĉiun movon de la virino, kaj la virino ses + horojn estis kontenta, sed poste kun larmoj ŝi ekkriis : +</div> + +<div class="indented"> + — Mi estas tiel bela, tiel belega! Pri mi oni kantas, oni min + ĉirkaŭprenas, rampas apud miaj piedoj kaj min imitas. Oni + min admiras kaj min envias, tiel ke mi eĉ komencas timi. Kio do + min defendos, se oni ekvolos fari al mi de envio malbonon? +</div> + +<div class="indented"> + Mahadeva kreis la fortan, potencan leonon. La leono gardis la + virinon. La virino tri horojn estis kontenta, sed post tri horoj + ŝi ekkriis : +</div> + +<div class="indented"> + — Mi estas belega! Oni min karesas, mi — neniun! Oni min + amas, mi — neniun! Mi ne povas ja ami tiun ĉi grandegan, + teruran leonon, por kiu mi sentas estimon kaj timon! Kaj en tiu + ĉi sama minuto antaŭ la virino, laŭ la volo de + Mahadeva, aperis malgranda, beleta hundeto. +</div> + + + +<div class="indented"> + — Kiel aminda besto! ekkriis la virino kaj komencis karesi la + hundeton. Kiel mi ĝin amas! +</div> + +<div class="indented"> + Nun la virino havis ĉion, ŝi pri nenio povis peti. Tio + ĉi ŝin ekkolerigis. Por ellasi la koleron, ŝi ekbatis + la hundeton, la hundeto ekbojis kaj forkuris, ŝi ekbatis la + leonon — la leono ekmurmuregis kaj foriris — ŝi + surpaŝis per piedo sur la serpenton, — la serpento + eksiblis kaj forrampis. La simio forkuris kaj la birdoj forflugis, + kiam la virino ekkriis je ili . . . +</div> + +<div class="indented"> + — Ho, mi malfeliĉa! — ekkriis la virino, rompante la + manojn, — oni min karesas, laŭdas, kiam mi estas en bona + humoro, kaj ĉiuj forkuras, kiam mi fariĝas kolera! Mi sola! + Ho, ĉiopova Mahadeva! Je la lasta fojo mi vin petas : Kreu + al mi tian ekzistaĵon, sur kiun mi povus ellasi la koleron, kiu + ne havus la kuraĝon forkuri de mi, kiam mi estas kolera, kiu + estus devigita pacience elportadi ĉiujn batojn! — +</div> + +<div class="indented"> + Mahadeva enpensiĝis kaj — kreis al ŝi . . . la edzon! +</div> + +<p class="rightjustified3" style="font-size: small">Tradukis <span class="smallcaps">A. Grabowski</span>.</p> + +<hr /> + +<p class="titolego ele">LA NASKIĜO DE LA TABAKO</p> + +<p class="el"> + ARABA LEGENDO.<br/> + Laŭ la hispana rakonto de <span class="smallcaps">Cervera Bachiller</span> tradukis<br/> + <span class="smallcaps">Jayme Heinlein Ferreira</span>. +</p> + +<div class="indented"> + En la nomo de Allah, pardonema kaj bonkora, kiu donis al ni la kanon, + por skribi, kaj kiu ĉiutage instruas al la homoj ion, kion ili + ne scias, aŭskultu : +</div> + + + +<div class="indented"> + Li sola estas la grandulo, la potenculo, la sinjoro de la + anĝeloj kaj de la homoj. Sur Liaj lipoj estas la vero; la lumo + de la sunoj, kiuj brilas super la montegoj, venas de Liaj okuloj. Unu + el Liaj fingroj guvernas la maŝinon de la mondoj. La bloveto de + Lia buŝo estas la vento, kiu pelas la sablojn de la dezerto. + Aŭskultu : +</div> + +<div class="indented"> + Ĝi ne estas la legendo pri la belulino Zobeido, nek la + legendo pri la sultano de Kandaĥoro, nek la historio pri + la beduena belulino, nek unu el la dolĉegaj popolrakontoj + kaj sorĉorakontoj, kiujn la popolaj orientaj poetoj kantas + en akompano de la sonoj de la guzlo [Piednoto: Orienta unukorda + ludinstrumento.], sidante apud la pordoj de la kafejoj de Bagdado + aŭ antaŭ la bazaroj de la riĉega Dĵedo. Ĝi + ne estas unu el la rozaj legendoj, kiujn la beduenoj kantas apud + la « Puto de Beno » dum la plenigado de la + kruĉoj, kiam la suno dormas en la brakoj de la vespero, + aŭ kiujn la bestogardistoj de la dezerto kantas kune apud la + « Ŝtonegoj koloritaj », kiam la kameloj + ripozas sub la blanka tendo kaj la luno leviĝas sur la + horizonto. +</div> + +<div class="indented"> + Ĝi estas la legendo, kiun la veraj kredantoj ĉiam ripetas + kun la okuloj turnitaj al la « Sankta Kiblo » + [Piednoto: Mekko.] kaj kiun rakontis al mi Ali Hasan el la gento + « Beni el Vedaroj » unu matenon, kiam ni + promenadis ambaŭ sur la bordo de la maro. +</div> + +<div class="indented"> + Kiam la suno sin levis, Ali etendis la tapiŝon de preĝo, + falis sur la genuojn kaj ekparolis la Fatah. Kiam lia preĝo + estis finita, li sin levis kaj proponis al mi la « pipon de + amikeco ». Ni sidiĝis kaj komencis fumi. +</div> + +<div class="indented"> + — Kristano, li diris al mi, vi ne konas la historion de + naskiĝo de tiu ĉi folio, kies odoron ni nun flaras kaj kies + fumo supreniras ĝis la trono de Allah, miksita kun la odoroj de + la floroj? +</div> + +<div class="indented"> + — Mahometano, mi ne konas, mi respondis. +</div> + +<div class="indented"> + — Laŭdata estu Allah, li ekkriis, kiu nur al la kredantoj, + per la buŝo de la profeto, malkovris la misterojn de la objektoj + kovritaj. De Dio ni estas, kaj al Dio ni reiros. . . . Li estas granda! +</div> + + + +<div class="indented"> + Kaj preninte pli da tabako en sian pipon, li rakontis al mi la + sekvantan legendon, simplan, sed profunde religian kaj severan. +</div> + +<div class="indented"> + Unu fojon vojaĝis la profeto Mahometo (Dio havu lin en sankta + gloro) tra la dezertoj de Jemen. Estis vintro, kaj pro la malvarmeco + la bestoj-rampaĵoj dormis la dormon de la longaj noktoj. + La ĉevalo, sur kiu la profeto rajdis, metis unu hufon sur + serpentejon, kaj tuj oni ekvidis serpenteton, dormantan de malvarmo. + Mahometo kompatis la rampaĵon, deiris de la ĉevalo, prenis + la serpenteton kaj metis ĝin en la manikon de sia mantelo, por + ke la varmo de lia korpo ĝin revivigu. Kaj la varmo de la korpo + redonis al ĝi la vivon. Baldaŭ ĝi ekmoviĝis, + poste ĝi elmetis la kapon el la maniko kaj diris : +</div> + +<div class="indented"> + — Profeto, mi volas mordi vian manon. +</div> + +<div class="indented"> + — Ne estu maldanka, respondis la profeto. +</div> + +<div class="indented"> + — Mi tiel volas. +</div> + +<div class="indented"> + — Kiam vi montros al mi la kaŭzon, kiu vin igas fari + malbonon al mi, tiam mi permesos al vi mordi min. +</div> + +<div class="indented"> + — Via gento, murmuris la serpento, ĉiam militas + kontraŭ nia : la piedoj de la viaj kaj la hufoj de viaj + ĉevaloj venkas ĉiam la niajn, kaj mi nun volas venĝi + al vi. +</div> + +<div class="indented"> + — Nun ni parolas nek pri via gento, nek pri nia, respondis la + profeto : nur inter vi kaj mi estas la afero. Kian do malbonon + mi al vi faris? Ĉu mi ne faris al vi bonon, redonante al vi la + vivon per la varmo de mia korpo? +</div> + +<div class="indented"> + — Malgraŭ tio mi volas vin mordi, por ke poste vi ne faru + malbonon al miaj filoj nek al aliaj de mia gento. +</div> + +<div class="indented"> + — Tio ĉi, malbona rampaĵo, estos maldanko : vi + pagos malbonon por bono. Ve al vi, kiu tiel malbone volas repagi la + bonaĵon, kion oni faras al vi! +</div> + +<div class="indented"> + — Mi volas, ekkriis tiam la serpento kolere, mi volas, kaj mi + ĵuras al vi per Dio la granda kaj potenca, ke mi mordos vin! +</div> + + + +<div class="indented"> + Aŭdinte la nomon de Allah, la profeto ne kuraĝis pli + respondi. Li klinis la kapon kaj diris : +</div> + +<div class="indented"> + — Lia nomo estu laŭdata! Ni estas de Li kaj de Li ni havas + la vivon! +</div> + +<div class="indented"> + Kaj li malkovris la manon, ke la serpento tie mordu. Kaj la serpento + mordis la sanktan manon de Mahometo. +</div> + +<div class="indented"> + Tiu ĉi tiam, eksentinte la doloron, elĵetis la serpenton + malproksimen kaj malbenis ĝin en la nomo de Allah, ĉar + ĝi estis maldanka, kaj kun ĝi li malbenis ankaŭ + ĉiujn, kiuj pagas malbonon por bono kaj ne estas dankaj por la + bonoj, kiujn oni faras al ili. +</div> + +<div class="indented"> + Poste la profeto alpremis la lipojn al la vundo, forte eksuĉis + kaj eltiris la venenon, kiun la rampaĵo tie lasis. Kaj li + kraĉis sur la sablon de la dezerto. En tiu sama minuto sur la + loko, kie falis la kraĉaĵo, naskiĝis kreskaĵo, + rapide disvolviĝante kaj donante foliojn. +</div> + +<div class="indented"> + La araboj, kiuj akompanis la senditon de Allah, ekbruligis kelkajn + foliojn, kiel oferon al Dio sola, pardonema kaj bonkora, kiu savis la + estron de la kredantoj de pereo per la veneno; kaj tiam ili flaris la + strangan kaj delikatan odoron, kiun tiu ĉi kreskaĵo donas, + estante bruligata. +</div> + +<div class="indented"> + De tiu tago ĉiuj bonaj mahometanoj fumas la foliojn de tiu + herbo mirinda kaj benita de Allah, plantas ĝin en la oazoj + kaj flaras ĝian odoron kun respekto kaj ĝojo, ĉar + ĝia gusto enhavas la maldolĉecon de la veneno serpenta kaj + la dolĉecon de la sankta kraĉaĵo de la profeto. +</div> + +<div class="indented"> + De tiu malproksima tempo la tabako estas la plezuro de la + hadĵioj, kiuj vojaĝas al Mekko, de la ulemoj, kiuj + instruas la saĝecon apud la sojlo de la meskito de El-Hazar, + fonto de gajeco kaj lumo, kaj de la « filoj de la blanka + tendo », kiuj estas la reĝoj de la dezerto. +</div> + + + +<div class="indented"> + Ankaŭ de tiu tempo la kredanto, ricevinte de alia mahometano, + sub lia tendo, la « salon de gastameco », devas + ami lin kaj defendi lin ĝis la morto, se estus bezone, ĉar + la malbeno de la profeto staras super la kapo de maldankulo, kiu ne + povos vidi la klaran lumon de la paradizo en la nokto de sia morto. +</div> + +<div class="indented"> + Tio ĉi estas la legendo pri la tabako, kiu transiras de gento + al gento, rakontata de la maljunaj kredantoj, tra la centjaroj kaj + generacioj, pro la gloro de Allah, kies nomo estas benita. Li sola + estas granda! +</div> + +<hr /> + +<p class="titolego ele">KARAGARA</p> + +<p class="el">Hinda fabelo. Rakontis F. V. L.</p> + +<div class="indented"> + En la urbo Vataman vivis saĝa, sed malriĉa bramano Kecava. + Lia edzino Karagara estis malbona al ĉiu; eĉ la diablo, + kiu loĝis en arbo apud tiu domo, el timo je Karagara forkuris + en dezerton. La bramano ne povis elporti la turmentojn, ricevatajn + de sia edzino, kaj foriris. En la vojo vidis lin la diablo kaj + diris : « Hodiaŭ mi regalos vin. Ne timu! + Mi loĝis en arbo apud via domo, sed el timo je Karagara mi + forkuris; mi volas fari al vi ion bonan. Iru en la urbon Mrigavati; + tie regas Madana; mi eniros en lian fllinon Mrigaloĉana'n kaj + lasos min elirigi nur per vi ». +</div> + +<div class="indented"> + Tiel estis farita. La diablo eniris en la reĝidinon, la bramano + venis kaj faris ĉion, kion faras la aliaj magiistoj, sed la + diablo ne eliris. Fine la bramano diris : « En la nomo + de Karagara, eliru! » kaj la diablo obeis. +</div> + + + +<div class="indented"> + La reĝo donis al la bramano sian filinon kiel edzino kaj kun + tio ĉi ankaŭ duonon de la regno. — La diablo iris en + la urbon Karnavati kaj eniris en la reĝinon Suloĉana'n. + La reĝo sendis al Madana kaj petis pri la magiisto Kecava. + Tiu ĉi venis al la turmentata reĝino, sed la diablo, + vidinte lin, diris : « Jam unu fojon mi helpis + al vi; nun gardu vin. » La bramano alpaŝis pli + proksime kaj ekmurmuretis al la reĝino en la orelon : + « Karagara venis; mi volis nur diri ĝin al + vi. » La diablo, aŭdinte tion ĉi, ektimis kaj + eliris. La bramano, riceviate grandajn honorojn de la reĝo, + reiris en la urbon Mrigavati. +</div> + +<hr /> + +<p class="titolego ele">LA VIRINETO DE MARO</p> + +<p class="el">Fabelo de Andersen.</p> + +<div class="indented"> + Malproksime en la maro la akvo estas tiel blua, kiel la folioj de la + plej bela cejano, kaj klara, kiel la plej pura vitro, sed ĝi + estas tre profunda, pli profunda, ol povas atingi ia ankro; multaj + turoj devus esti starigitaj unu sur la alia, por atingi de la fundo + ĝis super la akvo. Tie loĝas la popolo de maro. +</div> + +<div class="indented"> + Sed ne pensu, ke tie estas nuda, blanka, sabla fundo; ne, tie kreskas + la plej mirindaj arboj kaj kreskaĵoj, de kiuj la trunketo + kaj folioj estas tiel flekseblaj kaj elastaj, ke ili ĉe la + plej malgranda fluo de la akvo sin movas, kiel vivaj estaĵoj. + Ĉiuj fiŝoj, malgrandaj kaj grandaj, traglitas inter la + branĉoj, tute tiel, kiel tie ĉi supre la birdoj en la aero. + En la plej profunda loko staras la palaco de la reĝo de la + maro. La muroj estas el koraloj, kaj la altaj fenestroj el la plej + travidebla sukceno; la tegmento estas farita el konkoj, kiuj sin + fermas kaj malfermas laŭ la fluo de la akvo. Tio ĉi estas + belega vido, ĉar en ĉiu konko kuŝas brilantaj perloj, + el kiuj ĉiu sola jam estus efektiva beligaĵo en la krono de + reĝino. +</div> + + + +<div class="indented"> + La reĝo de la maro perdis jam de longe sian edzinon, sed lia + maljuna patrino kondukis la mastraĵon de la domo. Ŝi estis + saĝa virino, sed tre fiera je sia nobeleco, tial ŝi portis + dekdu ostrojn sur la vosto, dum aliaj nobeloj ne devis porti pli ol + ses. Cetere ŝi meritis ĉian laŭdon, la plej multe + ĉar ŝi montris la plej grandan zorgecon kaj amon por la + malgrandaj reĝidinoj, ŝiaj nepinoj. Ili estis ses belegaj + infanoj, sed la plej juna estis tamen la plej bela el ĉiuj; + ŝia haŭto estis travidebla kaj delikata, kiel folieto + de rozo, ŝiaj okuloj bluaj kiel, la profunda maro; sed, kiel + ĉiuj aliaj, ŝi ne havis piedojn, la korpo finiĝis per + fiŝa vosto. +</div> + +<div class="indented"> + La tutan tagon ili povis ludi en la palaco, en la grandaj salonoj, + kie vivaj floroj elkreskadis el la muroj. La grandaj sukcenaj + fenestroj estis malfermataj, kaj tiam la fiŝoj ennaĝadis + al ili, tute kiel ĉe ni enflugas la hirundoj, kiam ni malfermas + la fenestrojn. La fiŝoj alnaĝadis al la malgrandaj + reĝidinoj, manĝadis el iliaj manoj kaj lasadis sin karesi. +</div> + +<div class="indented"> + Antaŭ la palaco sin trovis granda ĝardeno kun ruĝaj + kaj nigrabluaj floroj; la fruktoj brilis kiel oro kaj la floroj kiel + fajro, dum la trunketoj kaj folioj sin movis senĉese. La tero + estis la plej delikata sablo, sed blua, kiel flamo de sulfuro. Super + ĉio estis ia blua brileto. Oni povus pli diri, ke oni sin trovas + alte supre, en la aero, havante nur ĉielon super kaj sub si, ol + ke oni estas sur la fundo de la maro. En trankvila vetero oni povis + vidi la sunon, kiu elrigardis kiel purpura floro, el kiu venis lumo + ĉirkaŭen. +</div> + + + +<div class="indented"> + Ĉiu el la malgrandaj reĝidinoj havis en la ĝardeno + sian apartan loketon, kie ŝi povis laŭ sia plaĉo kaj + bontrovo fosi kaj planti. Unu donis al sia florejo la formon de + baleno; alia trovis pli bone, ke ŝia florejo similas je virineto + de maro; sed la plej juna donis al la sia formon rondan, kiel la + suno, kaj havis nur florojn ruĝe brilantajn, kiel tiu. Ŝi + estis en ĉio originala infano, silenta kaj pensanta, kaj kiam + la aliaj fratinoj sin ornamis per la mirindaj objektoj, kiujn ili + ricevis de ŝipoj, venintaj al la fundo, ŝi volis havi, krom + la ruĝaj floroj, kiuj similis je la suno, nur unu belan statuon, + kiu prezentis tre belan knabon. Ĝi estis farita el blanka klara + marmoro kaj falis sur la fundon de la maro ĉe la rompiĝo de + la ŝipo. Ŝi plantis apud la statuo rozaruĝan salikon, + kiu kreskis belege kaj tenis siajn branĉojn super la statuo, + ĝis la blua sablo de la fundo, kie la ombro havis koloron + nigra-bluan kaj movadis sin senĉese, kiel la branĉoj. + Ĝi elrigardis, kiel la supro kaj la radikoj ludus inter si kaj + sin kisus. +</div> + +<div class="indented"> + Ne estis pli granda plezuro por la juna reĝidino, ol aŭdi + pri la mondo supra kaj la homoj. La maljuna avino devis rakontadi + ĉion, kion ŝi sciis pri ŝipoj kaj urboj, homoj kaj + bestoj. Sed la plej bela kaj mirinda estis por ŝi, ke la floroj + supre sur la tero odoras, kion ne faras la floroj sur la fundo de la + maro, kaj ke la arbaroj estas verdaj kaj la fiŝoj, kiujn oni + vidas tie inter la branĉoj, tiel laŭte kaj agrable kantas, + ke estas plezuro ilin aŭdi. Ĝi estis la birdetoj, kiujn + la avino nomis fiŝoj, ĉar alie ŝiaj nepinoj, kiuj ne + vidis ankoraŭ birdojn, ne povus ŝin kompreni. +</div> + +<div class="indented"> + — Kiam vi atingos la aĝon de dekkvin jaroj, diris la + avino, vi ricevos la permeson sin levi el la maro, sidi sub la + lumo de la luno sur la maraj ŝtonegoj kaj rigardi la grandajn + ŝipojn, kiuj veturos antaŭ vi; vi vidos ankaŭ arbarojn + kaj urbojn! Baldaŭ unu el la fratinoj devis atingi la aĝon + de dekkvin jaroj, sed la aliaj. . . . ĉiu el ili estis unu jaron + pli juna, ol la alia, tiel ke al la plej juna mankis ankoraŭ + plenaj kvin jaroj, ĝis ŝi povus sin levi de la fundo de + la maro kaj vidi, kiel nia mondo elrigardas. Sed unu promesis al la + alia rakonti al ŝi, kion ŝi vidis kaj kio la plej multe + plaĉis al ŝi en la unua tago; ĉar ilia avino ne + sufiĉe ankoraŭ rakontis al ili, estis ankoraŭ multaj + aferoj, pri kiuj ili volus scii. +</div> + + + +<div class="indented"> + Sed neniu el ili estis tiel plena je deziroj, kiel la plej juna, + ĝuste ŝi, kiu devis ankoraŭ la plej longe atendi kaj + estis tiel silenta kaj plena je pensoj. Ofte en la nokto ŝi + staris antaŭ la malfermita fenestro kaj rigardis supren tra + la mallume blua akvo, kiel la fiŝoj per siaj naĝiloj kaj + vostoj ĝin batis. La lunon kaj stelojn ŝi povis vidi; + ili ŝajnis tre palaj, sed por tio ili tra la akvo elrigardis + multe pli grandaj, ol antaŭ niaj okuloj. Se sub ili glitis io + kiel nigra nubo, ŝi sciis, ke tio ĉi estas aŭ baleno + naĝanta super ŝi, aŭ eĉ ŝipo kun multaj + homoj. Ili certe ne pensis, ke bela virineto de maro staras sur la + fundo kaj eltiras siajn blankajn manojn kontraŭ la ŝipo. +</div> + +<div class="indented"> + Jen la plej maljuna reĝidino atingis la aĝon de dekkvin + jaroj kaj ricevis la permeson sin levi super la supraĵon de la + maro. Kiam ŝi revenis, ŝi havis multege por rakonti; sed + la plej bela estas, ŝi diris, kuŝi en la lumo de la luno + sur supermara sablaĵo sur trankvila maro kaj rigardi la grandan + urbon, kiu sin trovas tuj sur la bordo de la maro, belan urbon, kie + la lumoj brilas kiel centoj da steloj, aŭdi la muzikon kaj la + bruon de kaleŝoj kaj homoj, vidi la multajn preĝejojn kaj + turojn kaj aŭskulti la sonadon de la preĝejaj sonoriloj. + Ĝuste ĉar al la plej juna estis ankoraŭ longe + malpermesite sin levi, ŝi la plej multe sentis grandan deziregon + je ĉio ĉi. Kun kia atento ŝi aŭskultis tiujn + ĉi rakontojn! Kaj kiam ŝi poste je la vespero staris + antaŭ la malfermita fenestro kaj rigardis tra la mallume-blua + akvo, ĉiuj ŝiaj pensoj estis okupitaj je la granda urbo + kun ĝia bruado, kaj ŝajnis al ŝi, ke la sonado de la + preĝejaj sonoriloj trapenetras malsupren al ŝi. +</div> + +<div class="indented"> + Post unu jaro la dua fratino ricevis la permeson sin levi tra la + akvo kaj naĝi kien ŝi volas. Ŝi suprennaĝis + ĉe la subiro de la suno, kaj tiu ĉi vido laŭ ŝia + opinio estis la plej bela. La tuta ĉielo elrigardis kiel oro, + ŝi diris, kaj la nuboj — ha, ilian belecon ŝi ne + povus sufiĉe bone priskribi! Ruĝaj kaj nigrabluaj ili sin + transportis super ŝi, sed multe pli rapide ol ili, flugis, kiel + longa blanka kovrilo, amaso da sovaĝaj cignoj super la akvo + al la foriĝanta suno. Ili flugis al la suno, sed tiu ĉi + malleviĝis kaj la roza brilo estingiĝis sur la maro kaj la + nuboj. +</div> + + + +<div class="indented"> + En la sekvanta jaro la tria fratino sin levis; ŝi estis la + plej kuraĝa el ĉiuj kaj naĝis tial supren en unu + larĝan riveron, kiu fluas al la maro. Palacoj kaj vilaĝaj + dometoj estis vidataj tra belegaj arbaroj : Ŝi aŭdis + kiel ĉiuj birdoj kantis, kaj la suno lumis tiel varme, ke + ŝi ofte devis naĝi sub la akvon, por iom malvarmigi sian + brule varmegan vizaĝon. En unu malgranda golfo ŝi renkontis + tutan amason da belaj homaj infanoj; ili kuradis tute nudaj kaj + batadis en la akvo. Ŝi volis ludi kun ili, sed kun teruro + ili forkuris. Poste venis malgranda nigra besto, tio estis hundo, + sed ŝi antaŭe neniam vidis hundon; tiu ĉi komencis + tiel furioze ŝin boji, ke ŝi tute ektimiĝis kaj ree + forkuris en la liberan maron. Sed neniam ŝi forgesos la belegajn + arbarojn, la verdajn montetojn kaj la malgrandajn infanojn, kiuj + povis naĝi, kvankam ili ne havis fiŝan voston. +</div> + +<div class="indented"> + La kvara fratino ne estis tiel kuraĝa; ŝi restis en la mezo + de la sovaĝa maro kaj rakontis, ke ĝuste tie estas la plej + bele. Oni povas rigardi tre malproksime ĉirkaŭe, kaj la + ĉielo staras kiel vitra kloŝo super la maro. Ŝipojn + ŝi vidis, sed nur tre malproksime, ili elrigardis kiel mevoj; la + ludantaj delfenoj sin renversadis kaj la grandaj balenoj ŝprucis + akvon el la truoj de siaj nazoj supren, ke ĝi elrigardis + ĉirkaŭe kiel centoj da fontanoj. +</div> + + + +<div class="indented"> + Nun venis la tempo por la kvina fratino. Ŝia naskotago estis + ĝuste en la mezo de vintro, kaj tial ŝi vidis, kion la + aliaj la unuan fojon ne vidis. La maro estis preskaŭ tute verda, + kaj ĉirkaŭe naĝis grandaj montoj de glacio, el kiuj, + laŭ ŝia rakonto, ĉiu elrigardis kiel perlo kaj tamen + estis multe pli granda ol la turoj, kiujn la homoj konstruas. En + la plej mirindaj formoj ili sin montris kaj brilis kiel diamantoj. + Ŝi sidiĝis sur unu el la plej grandaj, kaj ĉiuj + ŝipistoj forkuradis kun teruro de la loko, kie ŝi sidis kaj + lasis la venton ludi kun ŝiaj longaj haroj. Sed je la vespero + la ĉielo kovriĝis je nuboj, ĝi tondris kaj fulmis, + dum la nigra maro levis la grandajn pecegojn da glacio alte supren + kaj briligis ilin en la forta fulmado. Sur ĉiuj ŝipoj oni + mallevis la velojn; estis timego, teruro, sed ŝi sidis trankvile + sur sia naĝanta glacia monto kaj vidis, kiel la fajraj fulmoj + zigzage sin ĵetadis en la ŝaŭman maron. +</div> + +<div class="indented"> + Kiam iu el la fratinoj venis la unuan fojon super la akvon, ĉiu + estis ravata de la nova kaj bela, kiun ŝi vidis; sed nun, + kiam ili kiel grandaĝaj knabinoj havis la permeson supreniri + ĉiufoje laŭ sia volo, ĝi fariĝis por ili + indiferenta; ili deziregis ree hejmen, kaj post la paso de unu monato + ili diris, ke malsupre en la domo estas la plej bele kaj tie oni sin + sentas la plej oportune. +</div> + +<div class="indented"> + Ofte en vespera horo la kvin fratinoj ĉirkaŭprenadis unua + la alian per la manoj kaj suprennaĝadis en unu linio super la + akvon. Ili havis belegajn voĉojn, pli belajn ol la voĉo + de homo, kaj kiam ventego komenciĝis kaj ili povis supozi, ke + rompiĝos ŝipoj, ili naĝadis antaŭ la ŝipoj + kaj kantadis agrable pri la beleco sur la fundo de la maro, kaj + petis la ŝipanojn ne timi veni tien. Sed tiuj ĉi ne povis + kompreni la vortojn, ili pensis ke ĝi estas la ventego; kaj ili + ankaŭ ne povis vidi la belaĵojn de malsupre, ĉar se la + ŝipo iris al la fundo, la homoj mortis en la akvo kaj venis nur + jam kiel malvivuloj en la palacon de la reĝo de la maro. +</div> + +<div class="indented"> + Kiam je la vespero la fratinoj tiel mano en mano sin alte levis tra + la maro, tiam la malgranda fratino restis tute sola kaj rigardis post + ili, kaj estis al ŝi, kiel ŝi devus plori; sed virino de + maro ne havas larmojn, kaj tial ŝi suferas multe pli multe. +</div> + +<div class="indented"> + — Ho, se mi jam havus la aĝon de dekkvin jaroj! ŝi + diris. Mi scias, ke ĝuste mi forte amos la mondon tie supre kaj + la homojn, kiuj tie loĝas kaj konstruas! +</div> + +<div class="indented"> + Fine ŝi atingis la aĝon de dekkvin jaroj. +</div> + + + +<div class="indented"> + — Jen vi elkreskis, diris ŝia avino, la maljuna + reĝino-vidvino. Venu, kaj mi vin ornamos kiel viajn aliajn + fratinojn! Ŝi metis al ŝi kronon el blankaj lilioj sur la + harojn, sed ĉiu folieto de floro estis duono de perlo; kaj la + maljuna avino lasis almordiĝi al la vosto de la reĝidino ok + grandajn ostrojn, por montri ŝian altan staton. +</div> + +<div class="indented"> + — Tio ĉi doloras! diris la virineto de maro. +</div> + +<div class="indented"> + — Jes, kortega ceremonio postulas maloportunecon! diris la + avino. +</div> + +<div class="indented"> + Ho, ŝi fordonus kun plezuro ĉiun ĉi belegaĵon + kaj deĵetus la multepezan kronon! Ŝiaj ruĝaj + ĝardenaj floroj staris al ŝi multe pli bone, sed nenio + helpis. « Adiaŭ! » ŝi diris kaj levis + sin facile kaj bele tra la akvo. +</div> + + + +<div class="indented"> + Antaŭ momento subiris la suno, kiam ŝi levis la kapon super + la supraĵo de la maro; sed ĉiuj nuboj brilis ankoraŭ + kiel rozoj kaj oro, kaj tra la palruĝa aero lumis la stelo de + la vespero, la aero estis trankvila kaj freŝa kaj nenia venteto + movis la maron. Sur la maro staris granda trimasta ŝipo, nur + unu velo estis levita, ĉar estis nenia bloveto, kaj inter + la ŝnuregaro sidis ĉie ŝipanoj. Oni aŭdis + muzikon kaj kantadon, kaj kiam la vespero fariĝis pli malluma, + centoj da koloraj lanternoj estis ekbruligitaj; ĝi elrigardis, + kvazaŭ la flagoj de ĉiuj nacioj bloviĝas en la aero. + La virineto de maro alnaĝis ĝis la fenestro de la kajuto, + kaj ĉiufoje, kiam la akvo ŝin levis, ŝi provis rigardi + tra la klaraj vitroj de la fenestroj en la kajuton, kie staris multaj + ornamitaj homoj, sed la plej bela el ili estis la juna reĝido + kun la grandaj nigraj okuloj. Li povis havi la aĝon de dekses + jaroj, lia tago de naskiĝo ĝuste nun estis festata, kaj pro + tio ĉi regis la tuta tiu gajeco kaj belegeco. La ŝipanoj + dancis sur la ferdeko, kaj kiam la reĝido al ili eliris, pli + ol cent raketoj leviĝis en la aeron. Ili lumis kiel luma tago, + tiel ke la virineto de maro ektimis kaj subiĝis sub la akvon. + Sed baldaŭ ŝi denove ellevis la kapon kaj tiam ŝajnis + al ŝi, kvazaŭ ĉiuj steloj de la ĉielo defalas + al ŝi. Neniam ankoraŭ ŝi vidis tian fajraĵon. + Grandaj sunoj muĝante sin turnadis, belegaj fajraj fiŝoj + sin levadis en la bluan aeron kaj de ĉio estis vidata luma + rebrilo en la klara trankvila maro. Sur la ŝipo mem estis tiel + lume, ke oni povis vidi eĉ la plej malgrandan ŝnuron, ne + parolante jam pri la homoj. Kiel bela la juna reĝido estis, kaj + li premis al la homoj la manojn kun afabla ridetado, dum la muziko + sonis tra la bela nokto. +</div> + +<div class="indented"> + Jam fariĝis malfrue, sed la virineto de maro ne povis deturni + la okulojn de la ŝipo kaj de la bela reĝido. La koloraj + lanternoj estingiĝis, la raketoj sin ne levadis pli en la + aeron, la pafilegoj jam pli ne tondris, sed profunde en la maro + estis movado kaj bruado. La virineto de maro sidis sur la akvo + kaj balanciĝis supren kaj malsupren, tiel ke ŝi povis + enrigardadi en la kajuton. Sed pli rapide la ŝipo kuris super la + ondoj, unu velo post la alia estis levataj, pli forte batis la ondoj, + nigra nubego sin montris kaj fulmoj malproksimaj ekbrilis. Terura + ventego baldaŭ komenciĝis. Tial la ŝipanoj demetis + la velojn. La granda ŝipo balanciĝis en rapidega kurado + sur la sovaĝa maro; kiel grandaj nigraj montoj sin levadis + la ŝaŭmanta akvo, minacante sin transĵeti super la + mastoj, sed la ŝipo sin mallevadis kiel cigno inter la altaj + ondoj kaj levadis sin ree sur la akvajn montojn. Al la virineto de + maro ĝi ŝajnis kiel veturo de plezuro, sed la ŝipanoj + tute alie tion ĉi rigardis; la ŝipo ĝemegis kaj + krakis, la ĉefa masto rompiĝis en la mezo kiel kano, kaj + la ŝipo kuŝiĝis sur flanko kaj la akvo eniris en la + internaĵon de la ŝipo. Nun la virineto de maro vidis, + ke la ŝipanoj estas en danĝero, ŝi devis sin mem + gardi antaŭ la traboj kaj rompaĵoj de la ŝipo, kiuj + estis pelataj super la akvo. Kelkan tempon estis tiel mallumege, ke + ŝi nenion povis vidi; sed jen ekfulmis kaj fariĝis denove + tiel lume, ke la virineto de maro klare revidis ĉiujn sur la + ŝipo. Ĉiu penis sin savi, kiel li povis. La plej multe + ŝi observadis la junan reĝidon kaj ŝi vidis, kiam la + ŝipo rompiĝis, ke li falis en la profundan maron. En la + unua momento ŝi estis tre ĝoja, ĉar nun li ja venos al + ŝi, sed baldaŭ venis al ŝi en la kapon, ke la homoj ja + ne povas vivi en la akvo kaj tiel li nur malviva venos en la palacon + de la reĝo de la maro. +</div> + + + +<div class="indented"> + Ne, morti li ne devas! Tial la virineto de maro eknaĝis + inter la traboj kaj tabuloj, kiuj kuradis sur la maro forgesis la + propran danĝeron, subnaĝis profunde en la akvon kaj sin + levis denove inter la altaj ondoj. Fine ŝi atingis la junan + reĝidon, kiu jam apenaŭ sin tenis sur la supraĵo de + la sovaĝa maro. Liaj manoj kaj piedoj komencis jam laciĝi, + la belaj okuloj sin fermis, li devus morti, se ŝi ne alvenus. + Ŝi tenis lian kapon super la akvo kaj lasis sin peli de la ondoj + kien ili volis. +</div> + +<div class="indented"> + Ĉirkaŭ la mateno la ventego finiĝis. De la ŝipo + ne restis eĉ unu ligneto. Ruĝa kaj brilanta sin levis la + suno el la akvo, kaj ŝajnis, ke per tio ĉi la vangoj de + la reĝido ricevis vivon, tamen liaj okulaj restis fermitaj. La + virineto de maro kisis lian altan belan frunton kaj reordigis liajn + malsekajn harojn. Ŝajnis al ŝi, ke li estas simila je la + marmora statuo en ŝia malgranda ĝardeno. Ŝi lin kisis + kaj rekisis kaj forte deziris, ke li restu viva. +</div> + +<div class="indented"> + Jen montriĝis tero, altaj bluaj montoj, sur kies suproj brilis + la blanka neĝo, kiel amaso da cignoj. Malsupre sur la bordo + staris belegaj verdaj arbaroj kaj antaŭ ili staris preĝejo + aŭ monaĥejo, estis ankoraŭ malfacile bone ĝin + diferencigi, sed konstruo ĝi estis. Citronaj kaj oranĝaj + arboj kreskis en la ĝardeno kaj antaŭ la eniro staris altaj + palmoj. La maro faris tie ĉi malgrandan golfeton, en kiu la + akvo estis tute trankvila, sed tre profunda, kaj kiu estis limita + de superakvaj ŝtonegoj, kovritaj de delikata blanka sablo. + Tien ĉi alnaĝis la virineto de maro kun la bela princo, + kuŝigis lin sur la sablo kaj zorgis, ke lia kapo kuŝu alte + en la varma lumo de la suno. +</div> + +<div class="indented"> + Eksonis la sonoriloj en la granda blanka konstruo kaj multaj junaj + knabinoj sin montris en la ĝardeno. Tiam la virineto de maro + fornaĝis kaj kaŝis sin post kelkaj altaj ŝtonoj, kiuj + elstaris el la akvo, kovris la harojn kaj bruston per ŝaŭmo + de la maro, tiel ke neniu povis vidi ŝian belan vizaĝon, + kaj ŝi nun observadis, kiu venos al la malfeliĉa + reĝido. +</div> + + + +<div class="indented"> + Ne longe daŭris kaj alvenis juna knabino. Ŝi videble + forte ektimis, sed nur unu momenton, kaj baldaŭ ŝi + vokis multajn homojn, kaj la virineto de maro vidis, ke la + reĝido denove ricevis la konscion kaj ridetis al ĉiuj + ĉirkaŭstarantoj, sed al sia savintino li ne ridetis, li + ja eĉ ne sciis, ke al ŝi li devas danki la vivon. Ŝi + sentis sin tiel malĝoja, ke ŝi, kiam oni lin forkondukis en + la grandan konstruon, malgaje subnaĝis sub la akvon kaj revenis + al la palaco de sia patro. +</div> + +<div class="indented"> + Ŝi estis ĉiam silenta kaj enpensa, sed nun ĝi + fariĝis ankoraŭ pli multe. La fratinoj ŝin demandis, + kion ŝi vidis la unuan fojon tie supre, sed ŝi nenion al + ili rakontis. +</div> + +<div class="indented"> + Ofte en vespero kaj mateno ŝi levadis sin al la loko, kie + ŝi forlasis la reĝidon. Ŝi vidis, kiel la fruktoj + de la ĝardeno fariĝis maturaj kaj estis deŝiritaj, + ŝi vidis, kiel la neĝo fluidiĝis sur la altaj montoj, + sed la reĝidon ŝi ne vidis, kaj ĉiam pli malĝoja + ŝi tial revenadis hejmen. Ŝia sola plezuro estis sidi en + sia ĝardeneto kaj ĉirkaŭpreni per la brakoj la belan + marmoran statuon, kiu estis simila je la reĝido; sed siajn + florojn ŝi ne flegis, kaj sovaĝe ili kreskis super la + vojetoj, kaj iliaj longaj trunketoj kaj folioj sin kunplektis kun la + branĉoj de la arboj tiel, ke tie fariĝis tute mallume. +</div> + +<div class="indented"> + Fine ŝi ne povis pli elteni kaj rakontis al unu el siaj + fratinoj, kaj baldaŭ tiam sciiĝis ĉiuj aliaj, sed je + vorto de honoro neniu pli ol tiu, kaj kelkaj aliaj virinetoj de maro, + kiuj tamen rakontis ĝin nur al siaj plej proksimaj amikinoj. Unu + el ili povis doni sciaĵon pri la reĝido, ŝi ankaŭ + vidis la feston naskotagan sur la ŝipo, sciis, de kie la + reĝido estas kaj kie sin trovas lia regno. +</div> + +<div class="indented"> + « Venu, fratineto! » diris la aliaj + reĝidinoj, kaj interplektinte la brakojn reciproke post la + ŝultroj, ili sin levis en longa linio el la maro tien, kie sin + trovis la palaco de la reĝido. +</div> + + + +<div class="indented"> + Tiu ĉi palaco estis konstruita el helflava brilanta speco de + ŝtono, kun grandaj marmoraj ŝtuparoj, el kiuj unu kondukis + rekte en la maron. Belegaj orkovritaj kupoloj sin levadis super la + tegmentoj, kaj inter la kolonoj, kiuj ĉirkaŭis la tutan + konstruon, staris marmoraj figuroj, kiuj elrigardis kiel vivaj + ekzistaĵoj. Tra la klara vitro en la altaj fenestroj oni povis + rigardi en la plej belegajn salonojn, kie pendis multekostaj silkaj + kurtenoj kaj tapiŝoj kaj ĉiuj muroj estis ornamitaj per + grandaj pentraĵoj, ke estis efektiva plezuro ĉion tion + ĉi vidi. +</div> + +<div class="indented"> + En la mezo de la granda salono batis alta fontano, ĝiaj radioj + sin levadis ĝis la vitra kupolo de la plafono, tra kiu la suno + lumis sur la akvo kaj la plej belaj kreskaĵoj, kiuj sin trovis + en la granda baseno. +</div> + +<div class="indented"> + Nun ŝi sciis, kie li loĝas, kaj tie ŝi montradis sin + ofte en vespero kaj en nokto sur la akvo; ŝi alnaĝadis + multe pli proksime al la tero, ol kiel kuraĝus ia alia, ŝi + eĉ sin levadis tra la tuta mallarĝa kanalo, ĝis sub + la belega marmora balkono. Tie ŝi sidadis kaj rigardis la junan + reĝidon, kiu pensis, ke li sidas sola en la klara lumo de la + luno. +</div> + +<div class="indented"> + Ofte en vespero ŝi vidadis lin forveturantan sub la sonoj + de muziko en lia belega ŝipeto ornamita per flagoj; ŝi + rigardadis tra la verdaj kanoj, kaj se la vento kaptadis ŝian + longan blankan vualon kaj iu ŝin vidis, li pensis, ke ĝi + estas cigno, kiu disvastigas la flugilojn. +</div> + +<div class="indented"> + Ofte en la nokto, kiam la fiŝistoj kaptadis fiŝojn sur + la maro ĉe lumo de torĉoj, ŝi aŭdadis, ke + ili rakontas multon da bona pri la juna reĝido, kaj ŝi + ĝojadis, ke ŝi savis al li la vivon, kiam li preskaŭ + sen vivo estis pelata de la ondoj, kaj ŝi ekmemoradis, kiel + firme lia kapo ripozis sur ŝia brusto kaj kiel kore ŝi + lin kisis. Pri tio ĉi li nenion sciis, li ne povis eĉ + sonĝi pri ŝi. +</div> + + + +<div class="indented"> + Ĉiam pli kaj pli kreskis ŝia amo al la homoj, ĉiam + pli ŝi deziris povi sin levi al ili kaj vivi inter ili, kaj + ilia mondo ŝajnis al ŝi multe pli granda ol ŝia. Ili + ja povas flugi sur ŝipoj trans la maron, sin levi sur la altajn + montojn alte super la nubojn, kaj la landoj, kiujn ili posedas, sin + etendas kun siaj arbaroj kaj kampoj pli malproksime, ol ŝi povas + atingi per sia rigardo. Multon ŝi volus scii, sed la fratinoj + ne povis doni al ŝi respondon je ĉio, kaj tial ŝi + demandadis pri tio la maljunan avinon, kiu bone konis la pli altan + mondon, kiel ŝi nomadis la landojn super la maro. +</div> + +<div class="indented"> + — Se la homoj ne dronas, demandis la virineto de maro, ĉu + ili tiam povas vivi eterne, ĉu ili ne mortas, kiel ni tie + ĉi sur la fundo de la maro? +</div> + +<div class="indented"> + — Ho jes, diris la maljunulino, ili ankaŭ devas morti, + kaj la tempo de ilia vivo estas ankoraŭ pli mallonga ol de + nia. Ni povas atingi la aĝon de tricent jaroj, sed kiam nia + vivo ĉesiĝas, ni turniĝas en ŝaŭmon kaj ni + ne havas tie ĉi eĉ tombon inter niaj karaj. Ni ne havas + senmortan animon, ni jam neniam revekiĝas al vivo, ni similas je + la verda kreskaĵo, kiu, unu fojon detranĉita, jam neniam + pli povas reviviĝi. Sed la homoj havas animon, kiu vivas eterne, + kiam la korpo jam refariĝis tero. La animo sin levas tra la + etero supren, al la brilantaj steloj! Tute tiel, kiel ni nin levas el + la maro kaj rigardas la landojn de la homoj, tiel ankaŭ ili sin + levas al nekonataj belegaj lokoj, kiujn ni neniam povos vidi. +</div> + +<div class="indented"> + — Kial ni ne ricevis senmortan animon? malĝoje demandis + la virineto de maro. Kun plezuro mi fordonus ĉiujn centojn da + jaroj, kiujn mi povas vivi, por nur unu tagon esti homo kaj poste + preni parton en la ĉiela mondo! +</div> + +<div class="indented"> + — Pri tio ĉi ne pensu! diris la maljunulino, nia sorto + estas multe pli feliĉa kaj pli bona, ol la sorto de la homoj tie + supre! +</div> + +<div class="indented"> + — Sekve mi mortos kaj disfluiĝos kiel ŝaŭmo sur + la maro, mi jam ne aŭdados la muzikon de la ondoj, ne vidados + pli la belajn florojn kaj la luman sunon! Ĉu mi nenion povas + fari, por ricevi eternan animon? +</div> + + + +<div class="indented"> + — Ne! diris la maljunulino, nur se homo vin tiel ekamus ke vi + estus por li pli ol patro kaj patrino, se li alligiĝus al vi + per ĉiuj siaj pensoj kaj sia amo kaj petus, ke la pastro metu + lian dekstran manon en la vian kun la sankta promeso de fideleco + tie ĉi kaj ĉie kaj eterne, tiam lia animo transfluus en + vian korpon kaj vi ankaŭ ricevus parton en la feliĉo + de la homoj. Li donus al vi animon kaj retenus tamen ankaŭ + sian propran. Sed tio ĉi neniam povas fariĝi! Ĝuste + tion, kio tie ĉi en la maro estas nomata bela, vian voston de + fiŝo, ili tie supre sur la tero trovas malbela. Ĉar mankas + al ili la ĝusta komprenado, tie oni devas havi du malgraciajn + kolonojn, kiujn ili nomas piedoj, por esti nomata bela! +</div> + +<div class="indented"> + La virineto de maro ekĝemis kaj rigardis malĝoje sian + fiŝan voston. +</div> + +<div class="indented"> + — Ni estu gajaj! diris la maljunulino, ni saltadu kaj dancadu + en la tricent jaroj, kiujn la sorto al ni donas; ĝi estas + certe sufiĉa tempo, poste oni tiom pli senzorge povas ripozi. + Hodiaŭ vespere ni havos balon de kortego! +</div> + +<div class="indented"> + Kaj ĝi estis efektive belego, kiun oni sur la tero neniam + vidas. La muroj kaj la plafono de la granda salono estis de dika, + sed travidebla vitro. Multaj centoj da grandegaj konkoj, ruĝaj + kiel rozoj kaj verdaj kiel herbo, staris en vicoj sur ĉiu flanko + kun blue brulanta flamo, kiu lumigis la tutan salonon kaj tralumis + eĉ tra la muroj, tiel ke la maro ĉirkaŭe estis + tute plena je lumo. Oni povis bone vidi ĉiujn la sennombrajn + fiŝojn, grandajn kaj malgrandajn, kiel ili alnaĝadis al la + vitraj muroj; sur unuj la skvamoj ŝajnis purpuraj, sur aliaj ili + brilis kiel oro kaj arĝento. +</div> + + + +<div class="indented"> + En la mezo tra la salono fluis larĝa kvieta rivero, kaj sur + ĝi dancis la viroj kaj virinetoj de maro laŭ sia propra + dolĉa kantado. Tiel belajn voĉojn la homoj sur la tero + ne havas. La plej juna reĝidino kantis la plej bele, oni + aplaŭdadis al ŝi, kaj por unu momento ŝi sentis + ĝojon en la koro, ĉar ŝi sciis, ke ŝi havas la + plej belan voĉon en la maro kaj sur la tero. Sed baldaŭ + ŝi denove komencis pensadi pri la mondo supra. Ŝi ne + povis forgesi la belan reĝidon kaj sian doloron, ke ŝi ne + havas senmortan animon kiel li. Tial ŝi elŝteliĝis + el la palaco de sia patro, kaj dum interne ĉio kantadis kaj + ĝojadis, ŝi sidis malgaja en sia ĝardeneto. Tiam + subite ŝi ekaŭdis la sonon de korno penetrantan al ŝi + tra la akvo, kaj ŝi ekpensis : « nun li kredeble + ŝipas tie supre, li, kiun mi amas pli ol patron kaj patrinon, + li, al kiu mi pendas per ĉiuj miaj pensoj kaj en kies manon mi + tiel volonte metus la feliĉon de mia vivo. Ĉion mi riskos, + por akiri lin kaj senmortan animon! Dum miaj fratinoj dancas en la + palaco de mia patro, mi iros al la mara sorĉistino. Ĝis + hodiaŭ mi ĉiam sentis teruron antaŭ ŝi, sed eble + ŝi povas doni al mi konsilon kaj helpon ». +</div> + + + +<div class="indented"> + La reĝidino eliris el sia ĝardeneto kaj rapidis al la + bruanta akvoturnejo, post kiu loĝis la sorĉistino. Sur + tiu ĉi vojo ŝi antaŭe neniam iris; tie kreskis nenia + floro, nenia herbeto, nur nuda griza sabla tero sin etendis ĝis + la akvoturnejo, kie la akvo ŝaŭme batadis, turniĝante + kiel bruantaj radoj muelaj, kaj ĉion, kion ĝi kaptadis, + tiregadis kun si en la profundegon. Inter tiuj ĉi ĉion + ruinigantaj akvaj turnaĵoj la reĝidino devis trapaŝi, + por atingi la teraĵon de la sorĉistino, kaj tie ŝi + devis ankoraŭ longe iri sur varma ŝanceliĝanta + ŝlimo, kiun la sorĉistino nomadis sia torfaĵo. + Post tiu staris ŝia domo en la mezo de stranga arbaro. + Ĉiuj arboj kaj arbetaĵoj estis polipoj, duone besto duone + kreskaĵo, ili elrigardis kiel centkapaj serpentoj, kiuj kreskis + el la tero; ĉiuj branĉoj estis longaj ŝlimaj brakoj + kun fingroj kiel fleksaj vermoj, kaj ĉiu membro sin movadis, + de la radiko ĝis la plej alta supro. Ĉion, kion ili povis + en la maro kapti, ili ĉirkaŭvolvadis fortike, por jam + neniam ĝin ellasi. La malgranda reĝidino kun teruro haltis + antaŭ tiu ĉi arbaro; ŝia koro batis de timego; ŝi + jam estis preta iri returne, sed ŝi ekpensis pri la reĝido + kaj pri la akirota homa animo kaj fariĝis denove kuraĝa. + Siajn longajn, libere defalantajn harojn ŝi alligis fortike + ĉirkaŭ la kapo, por ke la polipoj ne povu per tio ĉi + ŝin ekkapti, la ambaŭ manojn ŝi almetis kruce al la + brusto kaj rapide iris antaŭen, kiel fiŝo rapidanta tra la + akvo, inter la teruraj polipoj, kiuj etendadis post ŝi siajn + fleksajn brakojn kaj fingrojn. Ŝi rimarkis, kiel ĉiu el + ili objekton unu fojon kaptitan tenis forte per centoj da malgrandaj + brakoj, kiel per feraj ligiloj. Homoj pereintaj en la maro kaj + falintaj al la fundo elrigardadis kiel blankaj ostaroj el la brakoj + de la polipoj. En la brakoj ili tenis partojn de ŝipoj kaj + kestojn, ostarojn de bestoj surteraj kaj, kio ŝajnis al la + reĝidino la plej terura — virineton de maro, kiun ili + estis kaptintaj kaj sufokintaj. +</div> + +<div class="indented"> + Jen ŝi venis al granda, preskaŭ ĉie kovrita de + ŝlimo, placo en la arbaro, kie grandaj grasaj maraj serpentoj + sin volvadis kaj montradis sian abomenan blankflavan ventron. En + la mezo de la placo staris domo, konstruita el la blankaj ostoj do + homoj pereintaj en la maro; tie sidis la sorĉistino de la maro + kaj manĝigadis testudon el sia buŝo, kiel la homoj donas + sukeron al kanarieto. La malbelajn grasajn serpentojn de la maro + ŝi nomadis siaj amataj kokidoj kaj lasis ilin ludi sur sia + granda sponga brusto. +</div> + + + +<div class="indented"> + — Mi jam scias, kion vi volas! diris la sorĉistino, tre + malsaĝe! Tamen via volo estos plenumita, ĉar ĝi + ĵetos vin en malfeliĉon, mia bela reĝidineto. Vi volus + liberiĝi de via fiŝa vosto kaj por tio havi du trabojn por + la irado, kiel la homoj, por ke la juna reĝido enamiĝu en + vin kaj vi ricevu lin kaj senmortan animon! Ĉe tio ĉi la + sorĉistino ridis tiel laŭte kaj malbele, ke la testudo kaj + la serpentoj falis sur la teron. Vi ne povis veni en pli oportuna + tempo. Morgaŭ post la leviĝo de la suno mi jam ne povus al + vi helpi, ĝis ree pasus jaro. Mi kuiros al vi trinkaĵon, + kun kiu vi ankoraŭ antaŭ la leviĝo de la suno devas + naĝi al la tero, sidiĝi sur la bordo kaj eltrinki la + trinkaĵon; tiam via fiŝa vosto turniĝos en tion, kion + la homoj nomas graciaj piedoj, sed ĝi doloros, ĝi estos al + vi, kiel se akra glavo vin tranĉus. Ĉiuj, kiuj vin vidos, + diros, ke vi estas la plej bela homa estaĵo, kiun ili vidis. + Restos al vi via facila flugetanta irado, nenia dancistino povos + flirtadi tiel gracie kiel vi, sed ĉe ĉiu paŝo, kiun vi + faros, vi sentos, kiel vi paŝus sur akran tranĉilon. Se vi + volas ĉion ĉi elteni, tiam mi al vi helpos! +</div> + +<div class="indented"> + — Jes! diris la virineto de maro kun tremanta voĉo kaj + pensis pri la reĝido kaj pri la ricevota animo. +</div> + +<div class="indented"> + — Sed memoru, diris la sorĉistino, se vi unu fojon + fariĝis homo, vi jam neniam pli povas refariĝi virineto + de maro! vi jam neniam pli povos sin mallevi tra la akvo al viaj + fratinoj kaj al la palaco de via patro, kaj se vi ne akiros la + amon de la princo, tiel ke li pro vi forgesu patron kaj patrinon, + alligiĝu al vi per ĉiuj siaj pensoj kaj ordonu al la + pastro, ke tiu metu viajn manojn en la liajn tiel, ke vi fariĝu + edzo kaj edzino, tiam vi ne ricevos senmortan animon! Je la unua + mateno post lia edziĝo kun alia via koro disŝiriĝos + kaj fariĝos ŝaŭmo sur la maro. +</div> + +<div class="indented"> + — Mi ĝin volas! diris la virineto de maro kaj ŝi + estis pala kiel la morto. +</div> + +<div class="indented"> + — Sed vi devas ankaŭ pagi al mi! diris la sorĉistino, + kaj ne malmulton mi postulas. Vi havas la plej belan voĉon el + ĉiuj tie ĉi sur la fundo de la maro, per ĝi vi esperas + tie ensorĉi la reĝidon, sed la voĉon vi devas doni + al mi. La plej bonan, kion vi posedas, mi volas ricevi por mia kara + trinkaĵo! Mian propran sangon mi ja devas doni por ĝi, por + ke la trinkaĵo fariĝu akra, kiel glavo ambaŭflanke + tranĉanta! +</div> + +<div class="indented"> + — Sed se vi prenos de mi mian voĉon, diris la virineto de + maro, kio do tiam restos al mi? +</div> + +<div class="indented"> + — Via bela eksteraĵo, diris la sorĉistino, via + flugetanta irado kaj viaj parolantaj okuloj, per kiuj vi jam povas + malsaĝigi homan koron. Nu, ĉu vi perdis la kuraĝon? + Eletendu vian malgrandan langon, kaj mi detranĉos ĝin por + mia peno kaj vi ricevos la karan trinkaĵon! +</div> + + + +<div class="indented"> + — Ĝi fariĝu! diris la virineto de maro, kaj la + sorĉistino metis la kaldronon, por kuiri la sorĉan + trinkaĵon. Pureco estas duono de vivo! ŝi diris kaj + elfrotis la kaldronon per la serpentoj, kiujn ŝi kunligis en unu + tuberon. Poste ŝi gratis al si mem la bruston kaj engutigis en + la kaldronon sian nigran sangon. La vaporo formis la plej strangajn + flgurojn, tiel ke estis terure ilin vidi. Ĉiun momenton la + sorĉistino metis novajn objektojn en la kaldronon, kaj kiam + ĝi komencis bone boli, estis tute, kiel se plorus krokodilo. + Fine la trinkaĵo estis preta; ŝi elrigardis kiel la plej + klara akvo. +</div> + +<div class="indented"> + — Jen ricevu ĝin! diris la sorĉistino kaj + detranĉis al la virineto de maro la langon; la virineto nun jam + estis muta, povis jam nek kanti nek paroli. +</div> + +<div class="indented"> + — Se la polipoj volos vin kapti, kiam vi iros returne tra + mia arbaro, diris la sorĉistino, ŝprucu sur ilin nur unu + solan guton de tiu ĉi trinkaĵo, tiam iliaj brakoj kaj + fingroj disfalos en mil pecojn! Sed tion ĉi la reĝidino ne + bezonis, la polipoj timigite sin retiris de ŝi, kiam ili vidis + la brilantan trinkaĵon, kiu lumis en ŝia mano kiel radianta + stelo. Tiel ŝi baldaŭ pasis la arbaron, la marĉon kaj + la akvoturnejon. +</div> + +<div class="indented"> + Ŝi povis vidi la palacon de sia patro; la torĉoj en la + granda salono de dancado estis estingitaj; tie certe jam ĉiuj + dormis, tamen ŝi ne kuraĝis iri al ili nun, kiam ŝi + estis muta kaj la koro volis disŝiriĝi al ŝi de + malĝojo; ŝi enŝteliĝis en la ĝardenon, + derompis floron de la bedoj de ĉiuj siaj fratinoj, ĵetis + al la palaco milojn da kisoj per la fingroj kaj leviĝis tra la + mallume-blua maro supren. +</div> + + + +<div class="indented"> + La suno ankoraŭ ne estis leviĝinta, kiam ŝi ekvidis + la palacon de la reĝido kaj supreniris sur la belega marmora + ŝtuparo. La luno lumis mirinde klare. La malgranda virineto + de maro eltrinkis la brule akran trinkaĵon, kaj estis al + ŝi, kiel se ambaŭakra glavo trairus tra ŝia delikata + korpo, ŝi perdis la konscion kaj falis kiel mortinta. Kiam + la suno eklumis super la maro, ŝi vekiĝis kaj sentis + fortan doloron, sed rekte antaŭ ŝi staris la aminda juna + reĝido, kiu direktis sur ŝin siajn okulojn nigrajn kiel + karbo, tiel ke ŝi devis mallevi la siajn, kaj tiam ŝi + rimarkis, ke ŝia fiŝa vosto perdiĝis kaj ŝi + havis la plej graciajn malgrandajn blankajn piedetojn, kiujn bela + knabino nur povas havi. Sed ŝi estis tute nuda, kaj tial + ŝi envolvis sin en siajn densajn longajn harojn. La reĝido + demandis, kiu ŝi estas kaj kiel ŝi venis tien ĉi, + kaj ŝi ekrigardis lin per siaj mallumebluaj okuloj kviete sed + ankaŭ tiel malgaje, ĉar paroli ŝi ja ne povis. Tiam li + prenis ŝian manon kaj kondukis ŝin en la palacon. Ĉe + ĉiu paŝo, kiun ŝi faris, estis al ŝi, kiel la + sorĉistino antaŭdiris, kiel se ŝi paŝus sur + akrajn pinglojn kaj tranĉilojn, sed ŝi elportadis ĝin + volonte. Sub la mano de la reĝido ŝi supreniris facile kiel + akva veziko sur la ŝtuparo, kaj li kaj ankaŭ ĉiuj + aliaj admiris ŝian gracian flugetantan iradon. +</div> + +<div class="indented"> + Multekostaj vestoj el silko kaj muslino estis nun donitaj al ŝi, + en la palaco ŝi estis la plej bela el ĉiuj, sed ŝi + estis muta, povis nek kanti nek paroli. Belaj sklavinoj, vestitaj + en silko kaj oro, eliradis kaj kantadis antaŭ la reĝido + kaj liaj gepatroj. Unu kantis pli agrable ol ĉiuj aliaj, kaj la + reĝido aplaŭdis kaj ridetis al ŝi; tiam la virineto de + maro fariĝis malĝoja, ŝi sciis, ke ŝi mem kantus + multe pli bele. Ho! ŝi diris al si mem, se li nur scius, ke, por + esti ĉe li, mi fordonis je eterne mian voĉon! +</div> + +<div class="indented"> + Jen la sklavinoj ekdancis belegajn flugetajn dancojn sub la plej bela + muziko; tiam la virineto de maro levis siajn belajn blankajn brakojn, + stariĝis sur la pintoj de la fingroj piedaj kaj ekflugetis sur + la planko, dancante kiel ankoraŭ neniu dancis. Ĉe ĉiu + movo ŝia beleco pli multe elmontriĝadis, kaj ŝiaj + okuloj parolis pli interne kaj pli profunde al la koro, ol la kantado + de la sklavinoj. +</div> + + + +<div class="indented"> + Ĉiuj estis ensorĉitaj de ĝi, aparte la reĝido, + kiu nomis la reĝidinon lia amata trovitino, kaj ŝi dancis + senhalte, kvankam ĉiufoje, kiam ŝia piedo tuŝis la + plankon, ŝajnis al ŝi, kiel ŝi ekpaŝus sur akran + tranĉilon. La reĝido diris, ke ŝi estu ĉiam apud + li, kaj ŝi eĉ ricevis la permeson dormi sur velura kuseno + antaŭ lia pordo. +</div> + +<div class="indented"> + Li lasis fari al ŝi viran vestaĵon, por ke ŝi povu + akompanadi lin ankaŭ sur ĉevalo. Ili rajdadis tra la + bonodoraj arbaroj, kie la verdaj branĉoj tuŝadis iliajn + ŝultrojn kaj la birdetoj kantadis inter la freŝaj folioj. + Ŝi levadis sin kun la reĝido sur la altajn montojn, kaj + kvankam ŝiaj graciaj piedetoj sangadis, ŝi tamen ridadis + je tio ĉi kaj sekvadis lin ĝis ili ekvidadis la nubojn + preterflugantaj profunde sub ili, kiel se ĝi estus amaso da + birdoj, iranta al la fremdaj landoj. +</div> + +<div class="indented"> + En domo, en la palaco de la reĝido, ŝi iradis, kiam en la + nokto la aliaj dormis, sur la larĝan marmoran ŝtuparon kaj + malvarmigadis siajn brulantajn piedojn en la malvarma akvo de la maro + kaj tiam ŝi pensadis pri siaj parencoj en la profundaĵo. +</div> + +<div class="indented"> + En unu nokto ŝiaj fratinoj venis, reciproke tenante sin per + la brakoj; ili kantis, naĝante super la akvo, tre malgajajn + melodiojn. Ŝi faris al ili signon, kaj ili ŝin rekonis kaj + rakontis, kiel profunde ŝi ilin ĉiujn malĝojigis. De + tiu tempo ili vizitadis ŝin ĉiun nokton, kaj en unu nokto + ŝi rimarkis en granda malproksimeco la maljunan avinon, kiu jam + de tre longa tempo ne estis sin levinta al la supraĵo de la + maro, kaj la reĝon de la maro kun sia krono sur la kapo. Ili + etendis al ŝi la manojn, sed ambaŭ ne kuraĝis veni + tiel proksime al la tero, kiel la fratinoj. +</div> + +<div class="indented"> + De tago al tago la reĝido ŝin ĉiam pli ekamadis, li + amis ŝin, kiel oni povas nur ami bonan belan infanon, sed fari + ŝin reĝino tio ĉi neniam venis al li en la kapon, + kaj tamen ŝi ja devis fariĝi lia edzino, ĉar alie + ŝi ne ricevus senmortan animon, sed devus en la mateno de lia + edziĝo fariĝi ŝaŭmo sur la maro. +</div> + +<div class="indented"> + Ĉu vi ne amas min pli ol ĉiun? kvazaŭ paroladis la + okuloj de la reĝidineto, kiam li ŝin prenadis en siajn + brakojn kaj kisadis ŝian belan frunton. +</div> + + + +<div class="indented"> + — Jes, vin mi amas la plej multe! diris la reĝido, + ĉar vi havas la plej bonan koron, vi estas al mi la plej multe + aldonita kaj vi estas simila je unu juna knabino, kiun mi unu fojon + vidis, sed jam kredeble neniam revidos. Mi estis sur ŝipo, + kiu rompiĝis; la ondoj alpelis min al tero proksime de sankta + preĝejo, en kiu multaj junaj knabinoj faris la meson. La plej + juna el ili trovis min tie sur la bordo kaj savis al mi la vivon; + nur du fojojn mi ŝin vidis. Ŝi estus la sola knabino, kiun + mi povus ami en tiu ĉi mondo, sed vi estas simila je ŝi, + vi preskaŭ forpremas ŝian figuron en mia animo. Ŝi + apartenas al la sankta preĝejo, kaj tial vin sendis al mi mia + bona feliĉo; neniam ni disiĝos unu de la alia! +</div> + +<div class="indented"> + — Ha! li ne scias, ke mi savis al li la vivon! pensis la + reĝidineto, mi portis lin trans la maro al la arbaro, kie staras + la preĝejo; mi rigardis lin post la ŝaŭmo kaj atendis, + ĉu ne venos al li ia homo. Mi vidis la belan knabinon, kiun + li amas pli ol min! La virineto de maro profunde ĝemis, plori + ŝi ne povis. La knabino apartenas al la sankta preĝejo, li + diris, neniam ŝi elvenos en la mondon, ili neniam renkontos unu + la alian, mi estas apud li, mi vidas lin ĉiutage, mi lin flegos, + mi lin amos, mi oferos al li mian vivon! +</div> + + + +<div class="indented"> + Sed jen la reĝido devis edziĝi kaj ricevi kiel edzino + la filinon de la najbara reĝo; tial oni pretigis tian belan + ŝipon. La reĝido veturas, oni diras, por ekkoni la landojn + de la najbara reĝo, sed efektive ĝi estas farata por + rigardi la filinon de la najbara reĝo; grandan sekvantaron li + devis kunpreni. La virineto de maro balancis la kapeton kaj ridetis; + ŝi konis la pensojn de la reĝido pli bone ol ĉiuj + aliaj. « Mi devas veturi! li diris al ŝi, mi devas + rigardi la belan reĝidinon; miaj gepatroj ĝin postulas, sed + por preni ĝin kiel fianĉino, tion ili ne volas min devigi. + Mi ne povas ŝin ami! Ŝi ne estas simila je la bela knabino + en la preĝejo, je kiu vi estas simila. Se mi iam devus elekti + fianĉinon, tiam la elekto pli volonte falus sur vin, mia muta + trovitineto kun la parolantaj okuloj! » Ĉe tio li + ŝin kisis sur ŝia ruĝa buŝo, ludis kun ŝiaj + longaj haroj kaj metis sian kapon al ŝia koro, kaj pli vive + ŝi ekrevis pri homa feliĉo kaj pri senmorta animo. +</div> + +<div class="indented"> + — Vi ja ne timas la maron, vi, muta infano, li demandis, + kiam ili staris sur la belega ŝipo, kiu devis lin veturigi + al la lando de la najbara reĝo, kaj li rakontis al ŝi + pri ventegoj kaj senventeco, pri mirindaj fiŝoj en la + profundaĵo kaj kion la subakviĝistoj tie vidis, kaj ŝi + ridis ĉe lia rakontado, ĉar ŝi sciis ja pli bone ol + ĉiu alia pri la fundo de la maro. +</div> + +<div class="indented"> + En luna nokto, kiam ĉiuj dormis, krom la direktilisto apud + sia direktilo, tiam ŝi sidis sur la rando de la ŝipo kaj + senmove rigardis malsupren tra la klara akvo, kaj ŝajnis al + ŝi, kvazaŭ ŝi vidas la palacon de sia patro; sur + la plej alta turo de tiu palaco staris la maljuna avino kun la + arĝenta krono sur la kapo kaj rigardadis sendeturniĝe tra + la ondanta akvo al la kilo de la ŝipo. Jen ŝiaj fratinoj + elnaĝis el la internaĵo de la maro, rigardadis ŝin + malgaje kaj kunerompadis la blankajn manojn. Ŝi faris al ili + signojn, ridetis kaj volis rakonti, ke ĉio iras bone kaj + feliĉe, sed la servanto de la ŝipo alproksimiĝis al + ŝi kaj la fratinoj subakviĝis, tiel ke li pensis, ke la + blanka, kion li vidis, estis nur ŝaŭmo sur la maro. +</div> + +<div class="indented"> + Je la sekvanta mateno la ŝipo ennaĝis en la havenon de la + belega ĉefurbo de la najbara reĝo. Ĉiuj sonoriloj + de preĝejoj sonoris, kaj de la altaj turoj eksonis trumpetoj, + dum la soldatoj kun etenditaj standardoj kaj brilantaj bajonetoj + staris orditaj en parado. Ĉiu tago estis pasigata feste. Baloj + kaj kolektiĝoj sekvis unu la alian, sed la reĝidino + ankoraŭ ne estis, ŝi estis edukata, kiel oni diris, + malproksime en unu sankta monaĥejo, kie ŝi lernadis + ĉiujn reĝajn virtojn. Fine ŝi alveturis. +</div> + + + +<div class="indented"> + La virineto de maro brulis de deziro vidi ŝian belecon kaj + devis konfesi, ke personon pli belan kaj ĉarman ŝi neniam + ankoraŭ vidis. Ŝia haŭto estis delikata kaj travidebla + kaj post la longaj mallumaj okulharoj ridetis paro da nigrabluaj + fidelaj okuloj. +</div> + +<div class="indented"> + — Vi ĝi estas! ĝoje ekkriis la reĝido, vi, kiu + min savis, kiam mi kuŝis malviva sur la bordo de la maro! kaj + li premis ŝin kiel sian ruĝiĝantan fianĉinon en + siaj brakoj. Ho, mi estas tro feliĉa, li diris al la virineto + de maro. La plej bona, kiun mi neniam esperis atingi, estas al + mi plenumita. Vi ĝojos je mia feliĉo, ĉar vi min + amas la plej multe! La virineto de maro kisis al li la manon, + kaj jam nun estis al ŝi, kiel ŝi sentus, ke ŝia + koro disŝiriĝas. La mateno de la edziĝo de la + princo devis ja alporti al ĝi la morton kaj turni ŝin en + ŝaŭmon sur la maro. +</div> + +<div class="indented"> + Ĉiuj sonoriloj de la preĝejoj sonoris, la heroldoj rajdadis + tra la tuta urbo kaj sciigadis la fianĉiĝon. Sur ĉiuj + altaroj brulis bonodora oleo en multekostaj arĝentaj lampoj. La + pastroj balancadis la fumilojn kaj la gefianĉoj donis unu al la + alia la manon kaj ricevis la benon de la episkopo. La virineto de + maro staris en silko kaj oro kaj tenis la trenaĵon de la vesto + de la fianĉino, sed ŝia orelo ne aŭdis la festan + muzikon, ŝia okulo ne vidis la sanktan ceremonion, ŝi + pensis pri sia nokto de la morto, pensis pri ĉio, kion ĝi + perdis en tiu ĉi mondo. +</div> + +<div class="indented"> + Ankoraŭ en tiu sama vespero la gefianĉoj iris sur la + ŝipon; la pafilegoj tondris, ĉiuj flagoj sin movadis en la + aero, kaj en la mezo de la ŝipo estis konstruita reĝa tendo + el oro kaj purpuro kaj provizita je la plej belaj kusenoj, sur kiuj + devis ripozi la gefianĉoj en la trankvila malvarmeta nokto. +</div> + + + +<div class="indented"> + La vento blovis la velojn kaj la ŝipo glitis facile kaj sen + forta ŝanceliĝado sur la klara maro. Kiam fariĝis + vespero, oni ekbruligis kolorajn lampojn kaj la maristoj dancis + gajajn dancojn sur la ferdeko. La virineto de maro tiam ekmemoris + tiun vesperon, kiam ŝi je la unua fojo suprennaĝis el + la maro kaj vidis tian saman belegecon kaj ĝojon, kaj nun + ŝi sin turnadis en la danco, flugetante kiel flugetas la + hirundo, kiam ĝi estas persekutata, kaj ĉiuj admirante + aplaŭdadis al ŝi, neniam ankoraŭ ŝi dancis tiel + belege. Kvazaŭ akraj tranĉiloj tranĉadis en ŝiaj + delikataj piedoj, sed ŝi ĝin ne sentadis, ĉar pli + multe ĝi tranĉadis al ŝi la koron. Ŝi sciis, + ke ĝi estas la lasta vespero, ke ŝi lin vidas, lin, por + kiu ŝi forlasis la amikojn kaj hejmon, fordonis sian belegan + voĉon kaj ĉiutage suferadis malfacilajn dolorojn, dum li + ĝin eĉ la plej malmulte ne scietis. Ĝi estis la lasta + nokto, ke ŝi enspiradis tiun saman aeron, kiel li, kaj vidadis + la profundan maron kaj la bluan stelan ĉielon. Eterna nokto + sen pensado kaj sonĝado ŝin atendis, ĉar ŝi ne + havis animon kaj jam neniam povis ĝin ricevi. Ĉio sur la + ŝipa estis plena je ĝojo kaj gajeco, multe ankoraŭ + post la mezo de la nokto; ŝi ridetadis kaj dancadis kun pensoj + de morto en sia koro. La reĝido kisis sian belan fianĉinon + kaj ŝi ludis kun liaj nigraj haroj kaj brako en brako ili iris + en la belegan tendon por ripozi. +</div> + +<div class="indented"> + Fariĝis trankvile kaj mallaŭte sur la ŝipo, nur la + direktilisto staris apud la direktilo; la virineto de maro metis + siajn blankajn brakojn sur la randon de la ŝipo kaj rigardadis + al oriento, atendante la ĉielruĝon de mateno. Ŝi + sciis, ke la unua radio de la suno estos ŝia alportanto de + morto. Tiam ŝi ekvidis siajn fratinojn leviĝantajn el la + maro, ili estis palaj kiel ŝi mem, iliaj longaj belaj haroj jam + ne movadis sin en la vento, ili estis detranĉitaj. +</div> + + + +<div class="indented"> + — Ni donis ĝin al la sorĉistino, por ke ŝi + donu helpon kaj por ke vi ne devu morti en tiu ĉi nokto! + Ŝi donis al ni tranĉilon, jen ĝi estas! Vi vidas, + kiel akra ĝi eŝtas? Antaŭ ol la suno leviĝos, + vi devas ĝin enpuŝi en la koron de la reĝido, kaj + kiam lia varma sango ŝprucos sur viajn piedojn, tiam viaj + piedoj kunkreskiĝos en unu fiŝan voston kaj vi denove + fariĝos virineto de maro, vi povos veni al ni en la maron kaj + vivi viajn tricent jarojn, antaŭ ol vi fariĝos malviva sala + ŝaŭmo de la maro. Rapidu, rapidu! Li aŭ vi devas morti + antaŭ la leviĝo de la suno. Nia maljuna avino malĝojas + tiel, ke la blankaj haroj al ŝi elfalis, kiel niaj falis sub la + tondilo de la sorĉistino. Mortigu la reĝidon kaj revenu! + Rapidu! ĉu vi vidas la ruĝan strion sur la ĉielo? + Post kelkaj minutoj leviĝos la suno kaj vi devos morti! Kaj ili + strange kaj profunde ekĝemis kaj malleviĝis en la akvon. +</div> + +<div class="indented"> + La reĝidineto de maro fortiris la purpuran kurtenon antaŭ + la tendo kaj vidis, kiel la bela fianĉino dormas, tenante sian + kapon sur la brusto de la reĝido, kaj ŝi kliniĝis, + kisis lin sur la bela frunto, suprenrigardis al la ĉielo, kie + la ruĝo de la mateno ricevadis ĉiam pli brulantan koloron, + ekrigardis la akran tranĉilon kaj direktis ree siajn okulojn sur + la reĝidon, kiu en la sonĝo elparoladis la nomon de sia + fianĉino, — ŝi sola vivis en liaj pensoj — kaj + la tranĉilo tremis en la manoj de la virineto de maro . . . sed + jen ŝi ĵetis ĝin malproksime for en la ondojn, kiuj + ruĝe eklumis, kie falis la tranĉilo; elrigardadis, kiel se + gutoj de sango ŝprucus supren el la akvo. +</div> + +<div class="indented"> + Ankoraŭ unu fojon ŝi ekrigardis la reĝidon per rigardo + duone estingita, ĵetis sin de la ŝipo en la maron kaj + sentis, kiel ŝia korpo sin turnis en ŝaŭmon. +</div> + +<div class="indented"> + Nun la suno leviĝis el la maro, kviete kaj varme falis ĝiaj + radioj sur la malvarman malvivan ŝaŭmon de la maro kaj la + reĝidineto de maro sentis nenion de la morto. Ŝi ekvidis + la sunon kaj proksime super ŝi flugetis centoj da travideblaj + belegaj estaĵoj; ŝi povus tra ili vidi la blankajn velojn + de la ŝipo kaj la ruĝajn nubojn sur la ĉielo. Ilia + voĉo estis kiel sonorado de sferoj, sed tiel spiritia, ke nenia + homa orelo povis ĝin aŭdi, kiel ankaŭ nenia tera okulo + povis vidi tiujn ĉi ĉielajn estaĵojn. Sen flugiloj ili + sin portadis tra la aero danke sian propran facilecon. La virineto de + maro vidis, ke ŝi havas korpon tian kiel ili, kiu ĉiam pli + kaj pli sin levadis el la ŝaŭmo. +</div> + + + +<div class="indented"> + — Al kiu mi venis? ŝi demandis, kaj ŝia voĉo + sonis kiel la voĉo de la aliaj estaĵoj, tiel spirite, ke + nenia tera muziko povas ĝin reprezenti. +</div> + +<div class="indented"> + — Al la filinoj de la aero! respondis la aliaj. La virino de + maro ne havas senmortan animon kaj neniam povas ĝin ricevi, se + ne prosperis al ŝi akiri la amon de homo. De fremda potenco + dependas ŝia eterna ekzistado. La filinoj de la aero ankaŭ + ne havas senmortan animon, sed ili povas ĝin akiri al si mem per + bonaj faroj. Ni flugas al la varmaj landoj, kie la brulanta spiro + de la pesta aero mortigas la homojn; tie ni blovetados malvarmeton. + Ni disetendas la bonodoron de la floroj tra la aero kaj alportas + refreŝiĝon kaj saniĝon. Se ni en la daŭro + de tricent jaroj penadis fari ĉion bonan, kion ni povas, + tiam ni ricevas senmortan animon kaj prenas parton en la eterna + feliĉo de la homoj. Vi, malfeliĉa virineto de maro, el la + tuta koro ĉiam laboradis al tiu sama celo kiel ni, vi suferis + kaj paciencis, vi leviĝis nun al la mondo de la spiritoj de + la aero, nun vi povas mem akiri al vi post tri centjaroj senmortan + animon per bonaj faroj! +</div> + +<div class="indented"> + La virineto de maro levis siajn travideblajn brakojn al la luma suno + kaj je la unua fojo ŝi sentis larmojn. Sur la ŝipo denove + regis bruo kaj vivo; ŝi rimarkis, kiel la reĝido kun sia + bela fianĉino ŝin serĉas, malgaje ili direktis siajn + okulojn sur la ondantan ŝaŭmon, kiel se ili scius, ke + ŝi ĵetis sin en la maron. Nevidate ŝi kisis la frunton + de la fianĉino, ridetis al la reĝido kaj levis sin kun la + aliaj infanoj de la aero al la rozeruĝa nubo, kiu naĝis en + la aero. +</div> + +<div class="indented"> + — Post tricent jaroj ni tiel transflugetos en la regnon + ĉielan! +</div> + + + +<div class="indented"> + — Eĉ pli frue ni povas tien veni! diris unu el la spiritoj + de la aero. Nevidate ni enflugetas en la domojn de la homoj, kie + estas infanoj, kaj por ĉiu tago, en kiu ni trovas bonan infanon, + kiu faras ĝojon al siaj gepatroj kaj meritas ilian amon, Dio + mallongigas al ni nian tempon de provado. La infano ne scias, kiam ni + flugas tra la ĉambro, kaj kiam ni el ĝojo pro tiu infano + ridetas, tiam niaj tricent jaroj perdas unu jaron, sed se ni vidas + malbonkondutan kaj malbonan infanon, tiam ni devas plori larmojn de + malĝojo, kaj ĉiu larmo aldonas al nia tempo de provado unu + tagon! +</div> + +<hr /> + + + +<p class="titolego">III</p> + +<p class="titolego">ANEKDOTOJ</p> + +<hr /> + +<p class="indented"> + <i>Unu advokato</i>, tre malgranda, venis juĝejon, por defendi + la aferon de sia kliento. Alia advokato, vidante lin, demandis, kiu + li estas. Tiu respondis. Tiam la unua ekkriis : — Kio? tia + malgranda advokato? mi ja povas vin kaŝi en mian poŝon! + — Vi povas, trankvile diris tiu, kaj tiam en via poŝo + estos pli da saĝo, ol en la kapo. [M. Solovjev.] +</p> + +<p class="indented"> + <i>Unu malgrandruso</i> veturis sur veturilo. Subite la veturilo + kliniĝis : ĝi trafis en kavon. La malgrandruso + desaltis kaj provis levi la veturilon, sed ne povis. Tiam li kolektas + siajn fortojn kaj vokas pro helpo la sanktan Nikolaon. Sed ankaŭ + tio ĉi ne helpis. Tiam en malespero li krias : — + Ĉiuj sanktuloj helpu! kaj puŝas la veturilon kun tia forto, + ke ĝi renversiĝas sur alian flankon. — Jen vi havas! + li ekkriis kolere : vi ne devis puŝi ĉiuj kune! + [M. Solovjev.] +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Unu generalo</i> volis rigardi, kiel oni nutras la soldatojn. + Neatendite li venas en la soldatan kuirejon. Sur la korto li + renkontas du soldatojn, kiuj portas kaldronon. — Haltu! + li ordonas : alportu kuleron! — Sed, Via Generala + Moŝto. . . . komencas la alkurinta adjutanto . . . — Silentu! + krias la generalo. Li prenas kuleron. — Levu la kovrilon! + Lia ordono estas plenumata. Li ĉerpas per la kulero la + fluidaĵon, provas kaj kun abomeno kraĉas. — Kio tio + ĉi estas? ĝi estas tia supo? ĝi estas kotaĵo!! + — Jes, Via Generala Moŝto, murmuretas la timigita + adjutanto, mi tion ĉi ja volis diri al vi. [M. Solovjev.] +</p> + +<p class="indented"> + <i>Unu sprita mastro de budo</i> elpensis la sekvantan ruzan + ŝercon. Sur la pordo de sia budo li skribis : + « eniro senpaga ». Granda amaso da publiko + plenigis baldaŭ la budon. Sed kiam la gastoj volis + eliri, ili renkontis du grandajn gardistojn kaj super la + pordo la surskribon : « eliro kostas kvindek + centimojn ». La sukceso estis brilanta. Preskaŭ + ĉiuj pagis, laŭte ridante pro tiu ĉi ideo. + [M. Solovjev.] +</p> + +<p class="indented"> + <i>La reĝo Macedona</i> Filipo respondis al siaj amikoj, kiuj + diradis al li, ke la grekoj, kvankam ĉirkaŭŝutataj per + liaj favoroj, tamen insultas lin : — Kio rezultus, se mi + agadus kun ili pli malbone?! [J. Seleznev.] +</p> + +<p class="indented"> + <i>Temistoklo</i> edzinigis sian filinon je homo tre bona, sed + malriĉa, « ĉar, li diris, mia filino pli volas + homon sen havaĵo, ol havaĵon sen homo ». + [J. Seleznev.] +</p> + +<p class="indented"> + <i>La Roma oratoro</i> Cicero diris al unu homo, kiu diradis, ke lia + edzino havas 30 jarojn : « ĝi estas sendube vera, + ĉar jam 10 jarojn mi aŭdas tion ĉi de vi ». + [J. Seleznev.] +</p> + +<p class="indented"> + <i>Unu el la eminentaj oficiroj</i> petis Aŭguston eksigi lin + de la servo kaj lasi al li la pension. — Al mi ne la mono + estas bezona, regnestro, li diris, sed mi volus, ke ĉiuj sciu, + ke mi ricevis tiun ĉi favoron el viaj manoj. Aŭgusto + respondis : — Bonege, diradu ĉie, ke mi kvazaŭ + donas al vi pension, mi tion ĉi ne neados. [J. Seleznev.] +</p> + +<p class="indented"> + <i>Pastro postulis,</i> ke Lizandro konfesu al li sian plej + ĉefan pekon. — Ĉu vi aŭ la dioj ordonas al mi + malkovri mian animon? demandis Lizandro. — La dioj ordonas + al vi! diris la pastro. — Bone, rediris Lizandro; foriru de + tie ĉi, kaj kiam la dioj min demandos, mi respondos al ili. + [J. Seleznev.] +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Helvetius</i> en sia verko « De l'esprit » + rakontas la sekvantan okazon : Unu edzo konvinkiĝis pri + malfideleco de sia edzino kaj komencis ŝin riproĉi. La + edzino respondis, ke li diras sensencaĵon. — Sed mi vidis + per miaj propraj okuloj! ekkriis la edzo. — Ha, jen kiel vi min + amas, rediris la edzino : vi pli kredas al viaj okuloj, ol al + miaj vortoj! [N. Borovko.] +</p> + +<p class="indented"> + <i>El unu prediko.</i> Vivis iam homo tre malbona kaj peka. Li premis + ĉiun, kiun li povis, li al neniu helpis iam eĉ per unu + centimo. Banante sin en la larmoj de multaj siaj oferoj, li tamen + vivis feliĉe, kaj la tera justeco lin ne atingis. Sed jen li + mortis. Ĝojaj, ke ili liberiĝis de li, la heredantoj faris + al li belegan enterigon. Sed apenaŭ oni lin metis en la teron, + la tero tuj elĵetis returne la korpon de la pekulo. Vidante, ke + la tero ne volas akcepti la malbenitan korpon, oni decidis forbruligi + ĝin per fajro; sed ankaŭ la fajro kun abomeno forsaltis + de la korpo kaj ne volis eĉ tuŝi ĝin. Ne povante + al si helpi, oni ĵetis la korpon al hundoj, ke ili ĝin + disŝiru; sed ankaŭ la hundoj kun indigna bojado forkuris + de la korpo kaj ne tuŝis ĝin. Oni ĵetis la korpon en + profundan marĉon, por ke la koto ĝin kovru kaj ripozigu, + sed la korpo restis super la marĉo kaj eĉ unu kotero ne + volis aliĝi al la peka korpo. . . . Nun, miaj aŭskultantoj, + tiu ĉi terura ekzemplo servu al vi kiel instruo! Estu bonaj, + honestaj kaj piaj, kaj tiam vi povos esti tute certaj, ke la tero vin + prenos, fajro vin bruligos, hundoj vin disŝiros kaj koto kovros + vin en granda amaso! +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Konfeso de cigano.</i> Unu cigano venis al pastro peti lin, ke tiu + ĉi benu lian edziĝon. La pastro postulis, ke li antaŭ + la edziĝo faru konfeson, kaj li difinis por tio ĉi la + sekvantan tagon. Veninte en la difinita tago al la pastro, la cigano + vidis en la kuirejo, kie neniu estis, barelon kun pizoj kaj en tiu + ĉi grandan pecon da porka sebo. Ciganoj entute estas grandaj + amantoj de porka sebo, tial ankaŭ nia cigano ne povis sin deteni + kaj, forirante, li prenis ĝin kun si. Jam apud la pordo li + vidis ankoraŭ ĉapon, pendantan sur la muro, kaj, ĉar + lia propra estis jam tute malnova kaj malbona, li prenis ankaŭ + la ĉapon, pensante en si : « estas tute egale, + ĉu fari unu pekon aŭ du, tiom pli, ke mi hodiaŭ faros + mian konfeson kaj puriĝos de ĉiuj pekoj. » + Formanĝinte la sebon, li iris en la preĝejon, por fari + la konfeson. — Nu, kiajn pekojn vi faris? demandas lin la + pastro. — Hodiaŭ mi vidis porkon en viaj pizoj kaj forigis + ĝin de tie, respondis la konfesanto. — Tio ĉi tute + ne estas peko; kontraŭe, vi faris, kiel vi devis fari. Kion vi + ankoraŭ povas diri? — Kiam mi estis hodiaŭ en via + domo, mi deprenis la ĉapon en la kuirejo. — Ankaŭ + tio ĉi estas tute laŭdinda ago. Se vi ne havas aliajn + pekojn, iru en paco kaj estu trankvila! La cigano foriris de la + konfeso tute kontenta, ĉar li ne kaŝis siajn pekojn kaj + malgraŭ tio ĉi estis eĉ laŭdita de la pastro. + Kiam poste, reveninte hejmen, la pastro sciiĝis pri la malapero + de la sebo kaj la ĉapo, li tuj divenis, kiu estis kulpa en tio + ĉi. — Ha, li diris al si mem, li eĉ konfesis al mi + siajn pekojn kaj mi mem lin laŭdis . . . Sed estis jam tro malfrue + revenigi la perditaĵon. [I. Lojko]. +</p> + +<p class="indented"> + <i>Malkompreniĝo.</i> Prezentu al vi, amiko, mian ĉagrenon! + mi forgesis en domo la monujon. . . . Pruntu + al mi dek rublojn ĝis morgaŭ. — Pardonu, mi + ĝin ne povas, sed mi povas konsili al vi certan rimedon, + por ricevi tiun ĉi monon. — Ho, mi dankas vin, vi + estas vera amiko. . . . — Jen dudek kopekoj; + prenu veturigiston kaj veturu hejmen, por preni la monujon. + [I. Lojko.] +</p> + +<p class="indented"> + <i>Forto de la scienco.</i> Mi komprenas, diris iu, ke oni povis + fari instrumentojn kaj esplori per ili la stelojn kaj planedojn, tio + ĉi estas farebla; sed kiel la instruituloj sciiĝis pri + la nomo de ĉiu stelo — tion ĉi mi jam neniel povas + kompreni. +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Rimedo kontraŭ la Esperantismo.</i> En unu urbeto en gaja + societo oni parolis pri la ĥolero kaj pri la novaj rimedoj + kontraŭ ĝi. En la societo sin trovis ankaŭ unu + kuracisto kaj unu juna homo, kies sola celo en la vivo estis bone + manĝi, bone trinki kaj amuzi fraŭlinojn, kaj kiu pensis + pri si, ke li estas eksterordinare sprita, kaj amis ĉion + kritiki, nenion sciante. Kiam la kuracisto rakontadis pri la + novaj rimedoj kontraŭ la ĥolero, la junulo interrompis + lin kaj diris : — Vi havas rimedojn kontraŭ + ĉiuj malsanoj; sed ĉu via scienco trovis jam ankaŭ + efikajn rimedojn kontraŭ la plej nova malsano, kiu nun + vastiĝas en la mondo — kontraŭ la esperantismo? + — Kio estas esperantismo? demandis unu fraŭlino. — + Esperantismo, respondis la junulo kun mieno de granda scienculo, + estas aliĝado al la nove elpensita lingvo, kiu havas la nomon + « Esperanto ». Tiu ĉi malsano konsistas en + tio, ke homoj, kiuj ofte ĝis nun estis tute prudentaj, ricevas + atakon de frenezo kaj komencas lerni la novan lingvon; ili ricevas + varmegon, kaj en la deliro, kaŭzita de tiu ĉi varmego, ili + komencas paroli pri la « estonteco », pri la + « frateco de la popoloj » k. t. p., + k. t. p.; ekster tio ili ricevas la tre danĝeran + pasion infekti per sia malsano kiel eble pli da aliaj homoj, kaj en + tio ĉi kuŝas la plej granda danĝero de tiu ĉi + malsano. Oni diras, ke tiu ĉi malsano infektis jam multajn + urbojn kaj landojn. Ĉu vi elpensis jam ian rimedon kontraŭ + tiu ĉi malsano, sinjoro doktoro? — Jes, respondis la + kuracisto (kiu okaze mem estis esperantisto), mi profunde esploris + tiun ĉi malsanon kaj mi havas kontraŭ gi tre efikan + rimedon. La baciloj de tiu ĉi malsano portas sin en la radioj de + la suno, kaj en mallumo ili ne povas vivi; tial la plej bona rimedo + kontraŭ la esperantismo estas : sidi ĉiam en profunda + mallumo kaj allasi al si nenian radion de la suno. [P. K.] +</p> + +<p class="indented"> + <i>Suboficiro.</i> Homoj, ĉiam kuraĝe kaj diligente, kaj vi + ĉion atingos! La ovo de Kolumbo ankaŭ ne estas metita en + unu tago! +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Ŝerca rifuzo.</i> La verkisto Gibeau, kiu ĉiam sin + trovadis en mona embaraso, skribis unu fojon al la ĉefo de la + konata fabriko de ĉampano Röderer leteron kun la sekvanta + enhavo : « Sinjoro! Mi ne havas eĉ unu centimon + kaj mi adoras la ĉampanon. Estu tiel bona kaj sendu al mi + korbon da boteloj de via dia trinkaĵo. Kun ĝi mi esperas + forgesi mian mizeron ». Apenaŭ Röderer ricevis + tiun ĉi leteron, li tuj sendis la sekvantan respondon : + « Via rimedo, por forgesi vian mizeron, nenion taŭgas. + La senĉesa kaj obstina prezentado de mia kalkulo rememorigus vin + ĉiuminute denove pri via malĝoja situacio. » +</p> + +<p class="indented"> + <i>Mi ne komprenas</i>, kiel oni povas plendi ĉiam pri la tro + karaj viandokostoj! Mi kaj mia familio estas kune dektri personoj, + kaj tamen sufiĉas por ni 1 1/2 funtoj da viando por tago. Mia + edzino ne manĝas ĝin, miaj naŭ infanoj ne ricevas + ĝin kaj la du servantinoj ne bezonas ĝin. Jen en tia + maniero la 1 1/2 funtoj tute sufiĉas por mi por la tuta tago. + [Dumpert]. +</p> + +<p class="indented"> + <i>Instruitulo kaj riĉulo.</i> Unu instruitulo entreprenis + gravan sciencan laboron, sed ne havis la rimedojn por ĝin + efektivigi. Li vizitas unu riĉulon kaj petas lin pri helpo. + La riĉulo rifuzas, kaj inter ili komenciĝas la sekvanta + dialogo : <i>Riĉulo</i> : Mirinde estas, ke nur + la instruituloj ĉiam venadas al la riĉuloj kaj ke la + lastaj, kontraŭe, neniam venas al la instruituloj. — + <i>Instruitulo</i> : Ĉar la instruituloj komprenas, + ke al ili mankas mono, sed neniam la riĉuloj komprenas, ke + al ili mankas scienco. — <i>Riĉulo</i> : Kial + do la riĉuloj volonte oferas al blinduloj, lamuloj kaj + similaj malfeliĉuloj, sed ne amas helpi al malriĉaj + instruituloj? — <i>Instruitulo</i> : Ĉar ili timas, + ke fariĝi en la estonteco blindaj, lamaj k. t. p. + ili povas iam mem, sed fariĝi iam instruitaj ili neniam timas! + [N. Kuŝnir.] +</p> + +<p class="indented"> + <i>Demando.</i> Kiu en la XVII-a centjaro portis la plej grandan + ĉapelon? — Tiu, kiu havis la plej grandan kapon. +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Kuraĝulo.</i> Sinjoro! krias unu maljuna fraŭlino el la + vagono al unu sinjoro, kiu volas tien eniri : tie ĉi estas + la vagono por sinjorinoj! — Ho! respondas la sinjoro, enirante + kaj dismetante siajn pakaĵojn, mi ne estas timemulo! +</p> + +<p class="indented"> + <i>Memfarita homo</i>. Jes, miaj sinjoroj, predikas sinjoro A., + trinkante sian glason en gaja kolegaro, mia devizo ĉiam + estis : « la homo mem devas ĉion al si + ellabori ». Kiu mem al si helpas, al tiu ankaŭ Dio + helpas! La 50000 frankojn, kiujn mi posedas, neniu al mi donacis kaj + ankaŭ de neniu mi ilin heredis, — ne, mi mem ilin gajnis + en la loterio! +</p> + +<p class="indented"> + <i>Malfeliĉa komercisto</i>. Juna homo, kiu en sia urbo havis + nenian okupon, venis Londonon, por serĉi helpon ĉe unu sia + parenco. Tiu ĉi lasta donis al li kelkan nombron da ĉapoj + kaj konsilis al li stari sur la strato kaj vendi ilin. Ĝoja, + ke li nun povos iom perlabori, la junulo prenis la ĉapojn kaj + iris kun ili sur unu homplenan straton kaj sidiĝis en unu + oportuna anguleto. Vespere li revenas al la parenco, kaj tiu ĉi + demandas : Nu, ĉu vi multe vendis? — Ha, malgaje + respondas la junulo, eĉ unu ĉapon mi ne vendis! — + Ĉu vi al neniu proponis? kion do vi faris la tutan tagon? + — Mi tenis la ĉapojn bone kaŝitajn en mia korbo, por + ke la polvo ilin ne malbonigu, sed proponi al iu mi ne trovis okazon + en la daŭro de la tuta tago, ĉar el la granda amaso da + homoj, kiuj pasis antaŭ mi, ĉiuj havis jam ĉapojn sur + la kapoj. +</p> + +<p class="indented"> + <i>Apetito</i>. Kial vi petas almozojn? — Ĉar mi volas + manĝi, mia bona sinjoro. — Kial do vi ne laboras? — + Ha, kiam mi laboras, mi ankoraŭ pli volas manĝi. +</p> + +<p class="indented"> + <i>Niatempa amo</i>. Mi vin amas . . . — Sed mi estas + malriĉa. — Pardonu, vi ne lasis min elparoli ĝis + la fino . . . mi amas vin ne tiel, por edziĝi je vi . . . — + Ha, ha, ha! mi volis nur elprovi vin, mi havas grandegan kapitalon! + — Pardonu, vi tamen ne lasis min fini; mi amas vin ne tiel, por + edziĝi je vi pro via mono. +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Zorgo.</i> Vi estas tiel malgaja, al vi kredeble faras zorgojn + viaj kreditoroj? — Jes, miaj kreditoroj <i>estontaj</i>, + ĉar mi ĉiam zorgas, de kiu mi nun povos ankoraŭ + prunti. +</p> + +<p class="indented"> + <i>Proceso.</i> En unu societo oni demandis pentriston, kiel oni + povas la plej reliefe prezenti du procesantojn, el kiuj unu gajnis la + proceson kaj la dua ĝin perdis. — Mi pentrus la unuan en + ĉemizo kaj la duan nuda, respondis la pentristo. +</p> + +<p class="indented"> + <i>El la pasintaj tempoj.</i> La imperiestro Paŭlo ordonis, + ke ĉiuj preterveturantaj sur la strato, renkontante lin, eliru + el la kaleŝo kaj donu al li la reĝan honoron per saluto. + Escepto ne estis farita ankaŭ por sinjorinoj. Unu fojon la + imperiestro rajdis promene sur la strato en kota tago. Sur la strato + montriĝas rapide veturanta kaleŝo, en kiu sidas elegante + vestita sinjorino. Venante preter la imperiestro, la veturigisto + haltigas la ĉevalojn, kaj la sinjorino rapide elrampas el la + kaleŝo. La imperiestro, domaĝante ŝian riĉan + veston, ekkriis : "sidiĝu!" La sinjorino ektimigita rapidas + plenumi la ordonon kaj momente sidiĝas . . . sur la koton de la + strato. Paŭlo rapide desaltis de la ĉevalo, alkuris al + la sinjorino kaj, preninte ŝin sub la brakon, alkondukis kaj + sidigis ŝin en la kaleŝon. Oni diras, ke al sia ordono la + imperiestro poste faris rimarkon, ke virinoj estas liberaj de tia + donado de honoro. [M. Solovjev.] +</p> + +<p class="indented"> + <i>Brava vojaĝisto.</i> Vojaĝisto, rakontante kelkajn el + siaj aventuroj, diris al la societo, ke li kaj lia servanto kurigis + 50 sovaĝajn arabojn; kaj kiam tio ĉi ekscitis miron, li + aldonis, ke ĝi ne estas mirinda, "ĉar, li diris, ni eniris, + kaj ili kuris post ni." [B. G. Jonson.] +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Du tajloroj.</i> Barono N., reveninte hejmen de sia somera + veturado en diversaj landoj, venigis kun si kelkajn metrojn da + ŝtofo por surtuto. La ŝtofo estis la plej kara, kiun li + povis trovi en kompetentaj magazenoj, kaj kompreneble ĝi estis + bonspeca kaj belkolora. Kiam la barono elripozis de la vojaĝo, + kiun oni en tiu tempo faradis per ĉevaloj, li vokis sian konatan + tajloron, por kudri la surtuton. Tiu ĉi mezuris la longecon kaj + dikecon de la barono, mezuris la ŝtofon, signis per kreto unu + fojon kaj duan kaj fine, kvazaŭ bedaŭrante, diris : + — Via barona moŝto! el tiu ĉi ŝtofo surtuto + ne povas esti eltranĉita, ĉar por gi malsufiĉas + ankoraŭ unu metro. . . . La barono, kiu sciis, ke la ŝtofo + estas venigita de malproksime kaj aĉeti de ĝi ankoraŭ + metron estas preskaŭ io neebla, ĉagreniĝis. Post + kelkaj tagoj li ekpensis kaj vokis alian, novan tajloron kaj + montris al li la ŝtofon. Tiu ĉi pripensis, mezuris kaj + fine li promesis ellabori oportunan surtuton. Kelkaj tagoj pasis, + kaj la tajloro efektive plenumis sian vorton : li alportis + pretan surtuton sufiĉe vastan kaj tiel longan, ke li devis + ankoraŭ subtranĉi. Kun mirego la barono vestis la surtuton, + kaj ĝoja li bone rekompencis la tajloron, kiu iris domen. Post + kelkaj semajnoj, en unu tago de festo, la barono, promenante sur + la strato, vidis knabon, havantan la aĝon de ĉirkaŭ + sep jaroj, kiu portis manteleton el tia sama ŝtofo, kiel lia + surtuto. Li ekkoleris, sed lia miro estis pli granda, ol la kolero. + Demandinte, kies estas tiu ĉi knabo, li sciiĝis, ke li + estas filo de la tajloro, kiu kudris lian surtuton. Veninte domen li + sendis voki tiun ĉi tajloron. Tiu ĉi venis, kaj la barono + diris al li : — Ke vi ŝtelis pecon da ŝtofo + kaj ke vi faris al via filo veston el tiu sama ŝtofo, kiel mia + surtuto, mi pardonas al vi; sed diru al mi : mi ja vidas, ke + de mia ŝtofo ankoraŭ restis, kial do mia konata tajloro, + kiu bone komprenas sian laboron, diris, ke neniel ĝi povas + esti sufiĉa por surtuto? La tajloro rediris : — + Tute simple, via barona moŝto! ĉar lia filo havas jam la + aĝon de dekdu jaroj. » [E. Neŭmark.] +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>La juĝisto de Reading.</i> El la anekdotoj, kiuj rakontas + pri Henriko VIII de Anglujo, estas nenia, kiu montrus lin de aminda + flanko; sed nenia estas tiel karakteriza, kiel la sekvanta. La + reĝo unu tagon sur la ĉaso perdis la vojon kaj venis + ĉirkaŭ tagmezo en la vilaĝon Reading. Malsata li + iris al la juĝisto kaj petis manĝon kaj trinkon. La + juĝisto, kiu prenis lin por simpla gvardiano, akceptis lin + kore kaj donis al li sur la tablon bovan langon kaj kruĉon da + biero. La reĝo manĝis kun apetito, kaj la mastro amike + rimarkis : — Mi donus cent funtojn da sterlingoj, se bova + lango povus havi por mi tian bonan guston kiel por vi. Post paso + de unu semajno la juĝisto estis vokita Londonon kaj metita en + malliberejon. En daŭro de ok tagoj li ricevadis nur panon kaj + akvon, fine la naŭan tagon oni donas al li langon de bovo kaj + kruĉon da biero. La malliberulo esprimas sian miron; sed la + gardisto de la malliberejo restas muta por ĉiuj liaj demandoj. + Tiel la juĝisto, ne ricevinte klarigon, komencas manĝi la + langon de bovo, kiu efektive havas por li tre bonan guston. Subite + pordo malfermiĝas, kaj la reĝo eniras. — Mi estis + via kuracisto, diras Henriko VIII al la surprizita juĝisto; mi + sanigis vian malfortan stomakon. Pagu al mi sekve mian honorarion de + cent funtoj da sterlingoj, kiun vi mem difinis, alie vi restos tie + ĉi la tutan vivon. La juĝisto pagis kaj forlasis Londonon. + Kion li pensis pri la dankemeco de la reĝo, la historio al ni ne + rakontas. +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Malgrandruso kaj soldato.</i> Oni diras, ke la soldatoj estas + saĝaj homoj — rakontas malgrandrusa vilaĝano, veninta + el Kievo, kien li iris preĝi, al siaj kunvilaĝanoj — + sed tio ĉi estas mensogo; jen mi donos al vi ekzemplon. Unu + fojon mi iras en Kievo sur la strato; ekvidinte tre altan domon, + mi levis la kapon, rigardante ĝian supron. — Kion vi + rigardas, hundinido? ekkriis alsaltinta al mi soldato. — + Mi kalkulas la korvojn, kiuj staras sur la tegmento, mi timege + respondis, kaptante la ĉapon en la manon. — Kiom do vi + kunkalkulis, hundinido? li denove ekkriis. — Dek tri, mi + respondis. — Pagu do tuj dek tri rublojn, hundinido, ĉar, + se vi ne pagos, mi tuj vin transdonos al la guberniestro, li kolere + ekkriis. Mi estis ĝoja liberiĝi de li kun tia malgranda + sumo, kaj, paginte, mi forkuris, eĉ ne rerigardante posten. Sed + vi pensas, ke mi kunkalkulis nur dek tri korvojn? ho, ho, mi trompis + la soldaton : mi kunkalkulis pli ol kvardek korvojn kaj pagis + nur dek tri rublojn! [N. Kuŝnir.] +</p> + +<p class="indented"> + <i>Tranĉanta komplimento.</i> A : Kiel plaĉas al + vi mia versaĵo? Ne vere, feliĉa ideo? — B : + Jes, jes, la ideo estas jam per tio feliĉa, ke ĝi + <i>elsaltis</i> el via kapo. +</p> + +<p class="indented"> + <i>El la historio.</i> A : Kial Hanibalo iris trans la Alpojn? + — B : Ĉar tiam la tunelo ne estis ankoraŭ preta. +</p> + +<p class="indented"> + <i>En la juĝejo.</i> <i>Juĝanto</i> : Kiel oni vidas + el la preparaj aktoj, la ŝtelado estas via <i>profesio</i>! + — <i>Juĝato</i> : Kion do vi volas, sinjoro + juĝanto, ke mi ŝteladu por <i>plezuro</i>? +</p> + +<p class="indented"> + <i>Telegrama stilo.</i> Juna edzino naskis filinon. La edzo volis + sciigi la patron de sia edzino pri tiu ĉi fakto, aldonante, ke + la fakto havis lokon en la sepa horo matene kaj ke poste per letero + li skribos pli detale. Li telegrafas : « Hodiaŭ + matene sepa filino naskita. Poste pli. » +</p> + +<p class="indented"> + <i>La pafanto.</i> <i>Leŭtenanto</i> : Ni supozu, ke + la malamiko staras tie ĉi antaŭ la arbo. Laŭ la + komando « tri » vi ekpafos sur la arbon. Sekve + atentu : unu — du — tri! . . . Ha, mallerta urso, vi + pafis ja <i>preter</i> la arbon! — <i>Rekruto</i> : Nu, + kion do ĝi malutilas, sinjoro leŭtenanto? Kiam la malamiko + efektive venos, tiam ja certe ne ĉiuj staros <i>antaŭ</i> + la arbo, kelkaj staros ankaŭ <i>apud</i> la arbo! +</p> + +<p class="indented"> + <i>Verkistino</i> : — Ha, kara Julio, se mia artikolo + « Kontraŭ la ornamiĝamo de la virinoj » + estos presita, tiam mi por la honorario tuj aĉetos al mi + pluŝan matenveston kun pelta ĉirkaŭkudro. +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Juna mastrino</i> (aranĝante kun la kuiristino la + manĝotabelon por vespera kolektiĝo) : Por la dua + manĝo ni prenos angilon! — <i>Kuiristino</i> : Kiom + vi ordonas, ke mi prenu, sinjorino? — <i>Mastrino</i> : Mi + pensas, ke estos sufiĉe ĉirkaŭ dek metroj! +</p> + +<p class="indented"> + <i>Mastrino</i> (invitante la gaston manĝi) : — Mi + petas, prenu! Estu tute kiel dome; mi amas, ke miaj gastoj estu dome! +</p> + +<p class="indented"> + <i>Fraŭlino</i> : Vidu, estimata sinjorino, tio ĉi + estas ĉio, kion ni volas! Ne vere, nun vi jam scias, kio estas + la tiel nomata virina demando? — <i>Sinjorino</i> : Mi + konas nur unu virinan demandon, kaj tiu ĉi estas : ĉu + li jam estas edzigita? +</p> + +<p class="indented"> + <i>Raporto.</i> En Londono unu krimulo devis esti mortigita. + Antaŭ sia morto li malsaniĝis kaj oni lin sendis en la + malsanulejon. Post unu semajno la ĉefa kuracisto skribis al + la juĝejo : « La arestito N. saniĝis, + kaj oni povas lin mortigi sen malutilo por lia sano. » + [S. B-n.] +</p> + +<p class="indented"> + <i>La ŝuldo.</i> La malgranda Nikoĉjo, promenante kun + sia patrino sur la bordo de rivero, per nesingardo tien enfalis. + Unu junulo, vidinte tion ĉi, kuraĝe sin ĵetis en la + akvon kaj eltiris la knabon. La patrino dankas la savinton : + — Ha, sinjoro! . . . mi ne scias, kiel vin danki! . . . vi savis mian + fileton! . . . — Ho, sinjorino, li rediris, ĝi ne estas inda + je danko, ĝi estas ŝuldo de ĉiu. — Ha, kion vi + diras! . . . Ĉu vi estos tiel bona ankaŭ eltiri lian pajlan + ĉapon? Jen ĝi naĝas. [Malgranda poeteto.] +</p> + +<p class="indented"> + <i>Konjektemeco</i>. En la pafado unu soldato memvolulo neniel povis + trafi la celon. La oficiro prenas lian pafilon kaj, rigardante lin + kun riproĉo, diras : — Nu, vi estus trafema pafisto! + La oficiro ekcelas. Paf! . . . maltrafo. — Jen kiel vi pafas! Li + ekcelas la duan fojon — paf! . . . denove maltrafo. — Jen + kiel vi pafas! La oficiro ekcelas la trian fojon — paf! li + trafis. — Tiel oni devas pafi, diras la oficiro, redonante la + pafilon. [Malgranda poeteto.] +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Advokato kaj kuracisto</i> disputis pri tio, kiu el ili staras + pli alte. Oni demandis tiam la poeton Piron'on kaj petis lin solvi + la disputon. — La fripono iras ĉiam antaŭe, kaj la + ekzekutisto lin sekvas, estis la respondo. +</p> + +<p class="indented"> + <i>Jonathan Swift kaj la servanto</i>. La glora aŭtoro + de la « Vojaĝoj de Gullivero » estis + granda amanto de pleŭronektoj (speco de fiŝoj = germana + « Steinbutte »). Tion ĉi sciis lia adoranto + kaj bonfaranto, lordo Temple, kiu ofte sendadis al li grandajn + fiŝojn de tiu ĉi speco. La satiristo ĉiam kun + plezuro ilin akceptadis, sed al la alportanta servanto li neniam + donadis trinkmonon. Tio ĉi kolerigis la servanton, kaj, kiam + li unu fojon denove devis iri al Swift, por alporti al li grandan + pleŭronekton, li montris sian nekontentecon iom maldelikate. + Tuj Swift leviĝis, sidigis la servanton sur sian seĝon + kaj diris : — Mia amiko, vi ne scias, kiel oni devas + plenumi komision; mi montros ĝin al vi. Swift prenis la + pleŭronekton kaj alpaŝis malrapide kaj respektege al la + servanto. — Mia sinjoro, li diris, salutas vin kaj petas vin, + sinjoro Dekano, akcepti tiun ĉi malgrandan donacon. Nun la + servanto sin levis kaj respondis : — Mi petas tre kore + danki vian sinjoron. Kun tiuj ĉi vortoj li metis la manon en la + poŝon, eltiris duonon da krono kaj premis ĝin al Jonathan + Swift en la manon. — Goddam! ekkriis tiu ĉi, vi estas pli + saĝa, ol mi pensis. Mi rimarkos al mi la instruon kaj jam pli ne + forgesos pri la trinkmono. +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Kiam Swift</i> prenadis novajn servantinojn, li ĉiam diradis + al ili, ke ili en lia domo devas antaŭ ĉio observadi du + aferojn : unue, fermi post si la pordon, kiam ili venas en + ĉambron, kaj due — denove fermi la pordon, kiam ili + eliras. Unu fojon unu servantino petis de li la permeson iri al + la festo de edziĝo de ŝia fratino. — Tre volonte, + diris Swift, mi eĉ donos al vi ĉevalon kaj servanton por + akompani, kaj vi povas ambaŭ kune veturi. Tute ekster si de + ĝojo, la servantino, elirante, lasis la pordon ne fermita. + Kvaronon da horo post ilia forveturo Swift ordonis seli alian + ĉevalon kaj sendis sur ĝi rapide alian servanton kun la + ordono revenigi ilin. Tiu ĉi trovis ilin en la mezo de vojo, kaj + ĉu ili volis aŭ ne — ili devis veturi returne. Tute + depremita, la knabino eniris en la ĉambron de sia sinjoro kaj + demandis, kion li ordonos. — Nenion pli ol nur ke vi fermu post + vi la pordon, li diris kaj lasis ŝin post tio ĉi denove + forveturi. +</p> + +<p class="indented"> + <i>Ĉe tagmanĝo</i>. — Mirinde! mi neniam povas + manĝi bonan pecon da meleagro . . . — Kial do? ĉu vi + havas tian strangan stomakon? — Ne, sed ĉar mia edzino + ĝin ĉiam formanĝas. +</p> + +<p class="indented"> + <i>En klubo</i>. — Pardonu, sinjoro, ĉu ne kun sinjoro + Fredo mi havas la honoron paroli? — Ne. — Mi tiel + ankaŭ tuj pensis al mi! Vi ne estas eĉ simila je sinjoro + Fredo. +</p> + + + + + + + +<p class="indented"> + <i>Instruita mimikisto</i>. En la tempo de la servuta rajto + S. Peterburgon alveturis unu instruita mimikisto, kiu publike + anoncis, ke li povas per diversaj signoj de manoj paroladi ne + sole pri ordinaraj objektoj de la ĉiutaga vivo, sed eĉ + pri objektoj de filozofio, kaj li fanfaronis, ke neniu povos kun + li eĉ iom interparoli. En tiu sama tempo en S. Peterburgo + estis iu bienhavanto kun sia servutulo. Eksciinte pri la anonco + de la mimikisto, la bienhavanto sendis al li sian servanton, al + kiu li ordonis nepre paroli kun la mimikisto. Tiu venis. — + Ĉu vi efektive povas libere paroli per mimiko? oni demandis + la vilaĝanon. — Mi eĉ ne scias, kio ĝi + estas « per mimiko », li respondis. Je tiu + ĉi respondo ĉiuj multe ridis, tamen oni klarigis al la + vilaĝano, ke « paroli per mimiko » estas + tio sama, kio « paroli per signoj de manoj ». + — Ha, mi komprenas! diris la vilaĝano, per manoj . . . per + manoj mi povas paroli tre bone : mi tiel ofte parolas, ĉar + mi havas mutan fraton. — Kiam la instruitulo eksciis, kun + kiu li devos paroli per mimiko, li forte ekridis kaj antaŭ + atestantoj promesis doni al la vilaĝano tricent rublojn, se + li efektive povos klariĝadi per mimiko aŭ almenaŭ + ion kompreni el tio, kion li, instruitulo, al li parolos; tiun + ĉi promeson la instruitulo konsentis eĉ doni per skribo. + La bienhavanto, al kiu apartenis la nova mimikisto, ankaŭ + promesis doni al li plenan liberon kaj dudek orajn monerojn, se + li kompreniĝos kun la instruitulo per mimiko. — Sed + se vi ne povos interparoli, vi ricevos dudek kvin bastonojn, + aldonis la bienhavanto, ĉu vi volas aŭ ne? — + Jes, mi konsentas kun plezuro, respondis la vilaĝano. Kaj + jen en difinita horo la du mimikistoj eniris en la salonon kaj + sidiĝis unu kontraŭ la dua. Tie ĉi ankaŭ sidis + multegaj atestantoj, kun sciemo atendante la interesan paroladon. + La instruitulo komencis la unua. Dezirante provi la scion de la + vilaĝano, li montris al li unu fingron (tio ĉi en la + mimiko de la instruitulo devis signifi : « Dio estas + unu »). La vilaĝano, respondante, montris du fingrojn. + La instruitulo ekmiris, sed li pensis, ke tio ĉi estas simpla + okazeco. Li montris al la vilaĝano manplaton (signo de regno); + la vilaĝano tuj montris al li pugnon. La instruitulo kaj + ĉiuj alestantoj estis tre mirigitaj, precipe la instruitulo. Li + ruĝiĝis de ĉagreno kaj kun kolero li montris supren + kaj malsupren (tio ĉi signifas : « Dio estas en + la ĉielo kaj sur la tero »). Ĉiuj ekrigardis + la vilaĝanon. Li en tiu sama minuto eltiris antaŭen la + manojn kaj faris signon, kvazaŭ li ion trenas. Ĉiuj + estis senfine mirigitaj, la instruitulo eĉ eksaltis; li + sentis sin mortigita! Li rapide elprenis el la poŝo monujon + kaj tuj elkalkulis al la vilaĝano tricent rublojn, kiujn lia + kunparolanto prenis kaj trankvile kaŝis en sian poŝon. + Neniu komprenis, pri kio parolis la mimikistoj, kaj tial oni decidis + demandi aparte la instruitulon kaj la vilaĝanon, pri kio ili + interparolis. Antaŭe estis forigita la vilaĝano. Tre + ekinteresitaj, la alestantoj kun sciemo kaj malpacienco atendis, + kion diros la instruitulo. Tiu ĉi rapidis trankviligi ilian + malpaciencon : — Mi neniam ankoraŭ renkontis homon, + kiu povus tiel libere klariĝi per mimiko! Mi mem tre ofte + pensas, antaŭ ol mi ion diras, kvankam mi lernis tiun ĉi + malfacilan sciencon preskaŭ tridek jarojn! Tio ĉi estas + tre mirinda! simpla, tute ne instruita vilaĝano, kaj tiel + libere respondas per mimiko tiajn pure filozofiajn demandojn! Tre + mirinde, tre mirinde! — Sed diru do al ni, sinjoro, pri kio + vi interparolis? — Vidu, sinjoroj : unue, en la komenco + de la parolado, mi diris al la vilaĝano, ke Dio estas unu. + Li al mi respondis, ke Dio estas kvankam unu, sed Li tamen estas + duobla, ĉar Li estas samtempe Dio kaj homo. Tiun ĉi ideon + la vilaĝano esprimis per signo de du fingroj. Mi pensis, ke + li okaze respondis al mi vere. Tial mi ŝanĝis la temon + de la parolado, kaj mi montris al li manplaton, esprimante per tiu + ĉi signo, ke Rusujo estas bonkonstruita regno, — kaj li + respondis al mi, ke Rusujo estas regno unupotenca kaj estas sub + la sceptro de Imperiestro (pugno signifas sceptron). Tiam mi ree + min turnis al la unua temo, kaj montrinte supren kaj malsupren, + mi diris per tiu ĉi signo, ke Dio estas en la ĉielo + kaj sur la tero; kaj li flnis mian penson, dirante, ke Dio estas + ĉie. Ĉio tio ĉi min konvinkis, ke tiu ĉi simpla + vilaĝano, tiu ĉi malklerulo, tute libere povas paroli + per mimiko, kaj mi antaŭ li min klinas. — Oni vokis la + vilaĝanon kaj ankaŭ lin petis rakonti, pri kio li parolis + kun la instruitulo. « Ni preskaŭ nenion parolis, diris + la vilaĝano; ni nur minacis unu al la dua : li al mi, kaj + mi al li. Mi, estimataj sinjoroj, povas tute bone paroli per signoj + de manoj, ĉar mi havas mutan fraton, kun kiu mi ĉiam tiel + interparolas. Tiu ĉi sinjoro (li montris la mimikiston) montris + al mi fingron, kaj mi tuj komprenis, ke li volas al mi elpiki okulon; + kaj mi respondis, ke mi povas elpiki al li eĉ ambaŭ okulojn + (du fingroj). La sinjoro kredeble ekkoleris pro tiu ĉi respondo + kaj diris al mi, ke li donos al mi survangon (manplato); kaj mi + respondis, ke mi mem preferas pugnon, kiu iafoje tre bone efikas. + Tiam la sinjoro, tute ekkolerinte kaj dezirante kredeble min timigi, + diris, ke li min supren levos kaj poste ĵetos al la tero. Mi + respondis al li, ke se li provus tion ĉi fari, mi prenus lin per + la haroj kaj trenus sur la planko. Tio ĉi estas ĉio, pri + kio ni parolis ». En la salono eksonis laŭta ridego de + ĉiuj alestantoj, kaj la malfeliĉa instruita mimikisto tute + ne sciis, kion fari : tre konfuzita, li nur mordis la lipojn kaj + silentis. En tiu ĉi sama tago li forveturis el S. Peterburgo. + [V. Devjatnin.] +</p> + +<p class="indented"> + <i>Profesoro</i> de zoologio N. tre ne amis, kiam la studentoj + malfruis al la komenco de la lekcio kaj tiam, interrompante + sian legadon, li ĉiam esprimadis sian malplezuron al la + malfruinta studento. Unu fojon, kiam la profesoro legis pri + ĉevalo, eniris en la legejon iu malfruinta studento. Al la + miro de la studentoj, kontraŭ sia kutimo la profesoro nenion + diris al la studento kaj daŭrigis sian legadon. Fininte la + legadon pri ĉevalo, li diris : — Nun, sinjoroj, + post la « ĉevalo » ni transiru al la + « azeno », kaj, turninte sin al la malfruinta, li + diris : Mi petas, sidiĝu. — Ne maltrankviligu vin, + sinjoro profesoro, respondis la studento, mi povas aŭskulti + azenon ankaŭ starante. [A. Grünfeld.] +</p> + +<p class="indented"> + <i>Inter bopatroj</i>. Ĉu vi estas kontenta je via nova bofilo? + — Ho, ne forte, mi faris tre malbonan elekton. — Per kio? + — Vidu, mia kara, li ne povas trinki, li ne scias ludi kartojn, + kaj al ĉio li havas ankoraŭ mirindan talenton de parolado. + — Kion do vi volas? mi vin ne komprenas! Tio ĉi estas ja + ĉiuj nur tre bonaj ecoj! — Sed vidu : li ne povas + trinki kaj trinkas, li ne scias ludi kartojn kaj ludas; se li ne + estus granda parolanto, tiam mi sola scius, ke li estas malsaĝa, + — nun la tuta mondo tion ĉi scias. +</p> + +<p class="indented"> + <i>Avarulo</i>, elirante el la preĝejo, kie la pastro parolis + pri bonfarado, diris : — La prediko tiel min tuŝis, + ke mi mem estas preta peti almozojn. [P. Koĉergov]. +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Gradeco de riproĉoj</i>. La ministro diris al la + direktoro : La opero iris tre bone, nur la ĥoroj lasis ion + por deziri. — La direktoro iras al la reĝisoro : + — Sinjoro reĝisoro, mi havas kaŭzon esti nekontenta + je la ĥoro; mankas al ĝi energio; mirinde estus, se + lia ministra moŝto ne akceptus ĝin de malbona flanko. + La reĝisoro iras al la kapelestro : — Sinjoro + kapelestro, mi devas diri al vi, ke la ĥoroj estis hodiaŭ + ekstreme malbonaj, tiel malbonaj, ke mi timis la falon de la + opero. Mi vin petas, observu, ke ĝi estonte iru pli bone. La + ministro severe punos. La kapelestro rapidas al la direktanto de + la ĥoroj. — La ĥoroj estis hodiaŭ absolute + abomenaj. Unu rapidas, alia restas, unu kantas tro alte, alia + tro malalte, tute kiel strataj buboj. La reĝisoro orde vin + regalos kaj bone faros. La sekvantan tagon la direktanto, alestante + ĉe la provo de la ĥoranoj, diras : — Vi + kriegis hieraŭ kiel brutaro; estas honto kaj abomeno! Ĉu + vi ne havas orelojn, ne havas ideon pri takto, ke vi kantas kiel + sovaĝuloj? Mi miras, kial la kapelestro ne ĵetis al vi + la notojn en la vizaĝojn kaj ne forpelis ĉiujn al la + diablo! Mi ripetas, vi kantis kiel brutaro, kaj se tiel okazos + ankoraŭ unu fojon, mi vin ĉiujn dispelos kiel bestojn! + [P. Koĉergov.] +</p> + +<p class="indented"> + <i>Francisko I</i>, reĝo de Francujo vizitis la papon Leonon + X. La reĝo, mirigita de la lukso de la kortego de la papo, + diris, ke laŭ la rakonto de la biblio la religiaj kondukantoj + vivis malriĉe kaj simple. — Vero, respondis la papo, sed + tio ĉi estis tiam, kiam la reĝoj paŝtis brutarojn. + [P. Koĉergov.] +</p> + +<p class="indented"> + <i>Kion oni amas plej multe</i>? Havante unu jaron — sian + nutristinon; kvin jarojn — la patrineton; dek jarojn — + la lernan libertempon; dekses jarojn — la liberecon; + dudek jarojn — sian amatinon; tridek jarojn — sian + edzinon; kvardek jarojn — siajn infanojn; sesdek jarojn + — sian oportunecon; en ĉiuj tempoj — sin mem. + [K. O. S—m.] +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Senkulpiĝo. Sinjorino</i>, forlasante sian servantinon : + Jes, mi bedaŭras, sed mi ne povas repreni el via serva libro + mian ateston pri via nepuremeco. Rigardu do mem ekzemple la + malpuraĵon de muŝoj tie ĉi en la angulo. — + <i>Servantino</i> : Tio ĉi ja estas ne mia kulpo! tiu + ĉi malpuraĵo jam estis, kiam mi antaŭ jaro komencis + mian servadon ĉe vi. +</p> + +<p class="indented"> + <i>La leĝisto</i> : Despota urbestro ofendis unu urbanon. + La urbano rakontis sian malfeliĉon al unu el siaj konatoj, kiu + pretendis, ke li estas granda konanto de la leĝoj. Indigne + ekkriis la konato : — Kiel li kuraĝis tion ĉi + fari! mi tuj iros al la urbestro kaj montros al li, ke li ne konas + la leĝojn, kaj mi devigos lin, ke li sur la genuoj petu de + vi pardonon! Ili ambaŭ iris al la urbestro; la leĝisto + eniris en la loĝejon, la ofendito jam preparadis sin, kiel li + akceptos la pardonpetantan urbestron, tamen li ne estis sufiĉe + kuraĝa kaj restis post la pordo. Post kelkaj minutoj la + kuraĝulo eliras. — Nu, kia rezultato? demandis la + atendanta. — Ha, respondis la kuraĝulo, mi tute ne + atendis, ke li estos tia maldelikatulo! Prezentu al vi, kiam mi + komencis mian riproĉan parolon, li tuj volis doni al mi du + survangojn! — Kiel vi scias, ke li volis tion ĉi fari? + — Se li ne volus, li ja tion ĉi ne farus, kaj se li faris, + tio ĉi ja montras tute sendube, ke li tion ĉi volis. + — Kaj vi silentis? — Enirinte al li, mi forgesis lin bone + titoli, kaj ekzistas leĝo, ke se oni iun salutas per pli malalta + titolo, ol li havas, li havas la rajton doni al vi tri survangojn. + — Sed vi ja ricevis nur du! — Ha, mi forgesis; vidu, + ekzistas leĝo, ke se la punata falas sur la teron, li jam pli da + survangoj ne devas ricevi. — Kial do vi ne falis sur la teron + tuj post la unua survango? — Ekzistas alia leĝo, ke tiel + longe, kiel oni ĉe la survangoj havas ankoraŭ la forton + stari sur la piedoj, oni devas stari. — Kaj kio estos kun mia + ofendo? — Iru mem kaj provu ŝovi al li en la manon kelkan + sumon da mono, eble li al vi pardonos. Mi nenion kun li povas fari, + ĉar mi vidas, ke li mem scias ĉiujn leĝojn parkere kaj + havas ilin ĉiam sub la mano. +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>La inkujo</i> : Knabo aĉetis boteleton da inko kaj + rapidis domen. En la mezo de la strato la inkujo elfalis el lia mano + kaj rompiĝis kaj la tuta inko elverŝiĝis sur la teron. + Konfuzite la knabo staras kaj malgaje rigardas la elverŝitan + inkon. — Nu, kion vi staras, mia knabo? diris unu preteriranto; + vi jam elskribis la tutan inkon kaj nun vi povas trankvilo iri domen! +</p> + +<p class="indented"> + <i>Principo. Luigantino de ĉambro</i> : Antaŭ + ol vi enloĝiĝas en mian ĉambron, mi devas al vi + rimarki, ke mi amas, ke oni akurate pagu la luan pagon. — + <i>Studento</i> : Tio ĉi estas ankaŭ mia principo; + aŭ akurate, aŭ tute ne! +</p> + +<p class="indented"> + <i>Malbona memoro</i>. De kio vi havas tian embarasan mienon? — + Ha, prezentu al vi mian teruran situacion : mi petis hieraŭ + fraŭlinon Marion pri ŝia mano kaj mi ne memoras, kion + ŝi al mi respondis : jes aŭ ne . . . +</p> + +<p class="indented"> + <i>Neniom malhelpas</i>. Sinjoro venas domen laca kaj malsata. Lia + sesdekjara kuiristino donas al li la tagmanĝon, kiu estas + preparita tre malbone. — <i>Sinjoro</i> : Aŭskultu, + Antonino, diru al mi malkaŝe, kial vi ne prenas oficon de + nutristino? ĝi estas ja multe pli enspeza, ol la ofico de + kuiristino. — <i>Kuiristino</i> : Ha, sinjoro, vi + ŝercas! Kiel do ĝi estus ebla? ĉu mi povus nun + esti nutristino? — <i>Sinjoro</i> : Neniom malhelpas! + Kuiristino vi ja ankaŭ tute ne povas esti kaj tamen estas! +</p> + +<p class="indented"> + <i>Bonigo. Fianĉino</i> : Diru, ĉu estas vero tio, + kion mia patrino al mi diris? — <i>Fianĉo</i> : + Kion do? — <i>Fianĉino</i> : Ke vi edziĝas + je mi, ĉar mi poste havos grandan sumon da mono. — + <i>Fianĉo</i> : Sed mia infano, kontraŭe! estus al mi + eĉ pli agrable, se vi ĝin havus jam nun. +</p> + +<p class="indented"> + <i>Tro granda postulo</i>. — For! al sanaj kaj fortaj mi + almozon ne donas. — Kiel vi volas; pro viaj kelkaj centimoj mi + al mi piedon ne rompos. +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Teruraj infanoj</i> : Onklino parolas kun malgranda nevo, + kiu ĵus venis el la lernejo. — Nu, ĉu vi lernis + aritmetikon? — Certe! — Kion do vi lernis? — + Deprenadon. — Aha! sekve se mi diros al vi, en kiu jaro mi + naskiĝis, ĉu vi povos diri, kian aĝon mi havas? + — Oho! tiajn grandajn nombrojn ni en la lernejo ankoraŭ ne + lernis. +</p> + +<p class="indented"> + <i>Mirindaĵo en la medicino</i>. En unu societo oni parolis pri + medicino. Unu el la alestantoj diris, ke la unua montrilo en la plej + multaj malsanoj estas la lango kaj se la lango estas kovrita, tio + ĉi jam montras, ke la homo ne estas sana. — Kaj tamen, + rimarkis alia, mi konas unu sinjorinon, kies lango ĉiam estas + kovrita per tre dika tavolo da ĉikanoj kaj kalumnioj kaj ŝi + tamen estas tute sana. +</p> + +<p class="indented"> + <i>Ne volonte. Juĝanto</i> : Viaj respondoj estas ĉiuj + fonditaj sur plena vereco? — <i>Juĝato</i> : Vorto + post vorto, Via moŝto! ke mi mortu, se mi iom mensogas! — + <i>Juĝanto</i> : Sekve vi estas preta ankaŭ ĵuri + pri ili? — <i>Juĝato</i> : Hm . . . ne tre volonte, + sinjoro. +</p> + +<p class="indented"> + <i>Neprospera aludo</i>. Kara edzo, la kuracisto diras, ke mi bezonas + min distri, vidi aliajn vizaĝojn ĉirkaŭ mi . . . — + Nu, en tia okazo mi tuj forlasos vian servantaron kaj dungos aliajn. +</p> + +<p class="indented"> + <i>Naive</i> : La somerloĝo, kiun mi luigas, sin trovas, + kiel vi vidas, apud la arbaro mem. La odoron de la abioj vi havos + ĉiam en la ĉambro. Provu nur la odoron! Belega, ravanta! + Kaj kiel saniga! Ĉu vi eble havas iun malsanan je la brusto en + via estimata familio? — Ne! — Ha, efektiva domaĝo! +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Malegala legado</i>. Patrineto, mi ricevis leteron de sinjoro + Roberto, li petas mian manon; ĉu vi permesas, ke mi ĝin + donu al li? — Sinjoro Roberto? Ho, mia naiva, ĉu vi bone + komprenas la dezirojn de sinjoro Roberto? — Legu do mem, + patrineto, kion li skribas : « Fraŭlino, donacu + al mi vian manon! mi povas vivi nur por vi! Per floroj kaj baloj mi + plenigos vian tutan vivon! Kun via kiso mi iros al la fino de la + mondo! » — Ha, ha, ha! sed vi ja tute ne bone legis + la leteron! Rigardu, kion li skribas : Fraŭlino, donacu + al mi vian monon! mi povas vivi nur per vi! Per ploroj kaj batoj mi + plenigos vian tutan vivon! Kun via kaso mi iros al la fino de la + mondo! » +</p> + +<p class="indented"> + <i>Napoleono III kaj Benedetti.</i> Napoleono III ofte mokadis siajn + korteganojn. Tiel li diradis al Benedetti, lia konata ambasadoro, ke + li havas bovan vizaĝon. — Mi ne scias, Via Imperiestra + Moŝto, respondis unu fojon Benedetti al tiela ŝerco, + ĉu mi efektive havas vizaĝon de bovo, sed mi tre bone + scias, ke mi multajn fojojn prezentadis vian personon, kaj ĉiam + kun tiu ĉi sama vizaĝo, kiun mi nun havas. [I. Lojko.] + <!-- Printing error; 'I. Lojko' is correct. Ref 18a Eldono, p 77 --> +</p> + +<p class="indented"> + <i>Neantaŭvidita respondo.</i> Unu provincano, veninte Romon, + turnis al si la atenton de ĉiuj per frapanta simileco kun la + imperiestro Aŭgusto. Tiu ĉi ordonis, ke oni alkonduku + al li la similulon kaj, rigardante lin atente, li diris : + — Junulo, ĉu via patrino neniam estis en Romo? — + Ne, Sinjoro, respondis la provincano, sed mia patro ofte tie ĉi + estadis. [I. Lojko.] + <!-- Printing error; 'I. Lojko' is correct. Ref 18a Eldono, p 77 --> +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Kulereto.</i> En bona restoracio estas granda amaso da homoj, kiuj + manĝas kaj trinkas. Apud du tabletoj, proksime de la enirejo, + sidas du sinjoroj : unu jam nejuna kun friponeta vizaĝo; + antaŭ li sur la tablo staras malplena glaseto kaj telero kun + duono da pantranĉo kun ŝinko; la dua — juna homo, + dande vestista, videble ĵus sidiĝinta apud la tableto; li + detiris siajn ŝamajn gantojn kaj disbutonumas la superveston. La + nejuna sinjoro legas gazeton kaj de post ĝi li de tempo al tempo + ĉirkaŭrigardas la publikon. — Servanto! vokas la juna + dando : tason da kafo kaj pasteĉeton! Post kelkaj minutoj + la servanto alportis. La juna homo komencas trinki la kafon, rigardas + ĉirkaŭen sur ĉiuj flankoj kaj subite kaŝas + la kulereton de sia kafo en la poŝon. Tion ĉi rimarkis + la maljuna sinjoro. Li vokas la servanton. Tiu ĉi aperas. + — Tason da kafo kaj pasteĉeton! La postulitaĵo estas + alportita. La sinjoro manĝas. — Se vi volas, mi montros al + vi ĵonglon, li diras al la servanto, alvokinte lin. La servanto + ridetas. — Rigardu : ĉu tio ĉi estas kulereto? + — Jes, sinjoro. — Kie do ĝi estas nun? demandis la + sinjoro, rapide kaŝante la kulereton en la poŝon. — + En via poŝo. — Ne, ne en mia, sed en la poŝo de + tiu ĉi juna sinjoro. La servanto senvole returnas sin al la + dando. Tiu ĉi suprensaltas. — Volu, sinjoro, elpreni + la kulereton el via poŝo, turnas sin al li la nejuna homo. + Vole-ne-vole la dando enŝovas la manon en la poŝon kaj + eltiras la kulereton. — Nu, vi estas vera ĵonglisto, li + rimarkas konfuzite. — Jes. Prenu por la kafo; la brando estas + pagita, diras la ĵonglisto, ĵetante moneron sur la tablon, + kaj foriĝas, akompanata per salutoj de la mirigita servanto kaj + forportante la kaŝitan kulereton. [I. Lojko.] + <!-- Printing error; 'I. Lojko' is correct. Ref 18a Eldono, p 77 --> +</p> + +<p class="indented"> + <i>La poeto Pope.</i> La angla reĝo, vidinte unu fojon sur + la strato Pope'on, konatan poeton, sed ĝibulon, diris al sia + sekvantaro : — Mi volus scii, por kio taŭgas tiu + ĉi hometo, kiu iras tiel malrekte. Pope aŭdis tiujn ĉi + vortojn kaj, turninte sin al la reĝo, li ekkriis : Por igi + vin rekte iradi. [I. Lojko.] + <!-- Printing error; 'I. Lojko' is correct. Ref 18a Eldono, p 77 --> +</p> + +<p class="indented"> + <i>Frideriko la Granda</i> amis disputojn kaj havis la kutimon fini + ilin per ekbato de piedo en la genuon de la kundisputanto. Unu fojon, + havante fortan deziron disputi, li demandis unu korteganon, kial + li ne diras al li sian veran opinion. — Estas maloportune, + respondis tiu ĉi, diri siajn opiniojn al reĝo, kiu havas + tiajn fortikajn konvinkojn kaj tiajn solidajn botojn. [N. B.] +</p> + +<p class="indented"> + <i>Unu generalo</i> demandis unu junan soldaton, ĉu estas + sufiĉa por li la porcio da pano, kiun li ĉiutage + ricevas. — Jes, Via Generala Moŝto. — Kaj eble + io ankoraŭ restas? — Jes, Via Generala Moŝto. + — Kion do vi faras kun la restaĵo? — Mi ĝin + formanĝas, Via Generala Moŝto. [N. B.] +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Rusa oficiro</i>, ricevinte de unu alilandulo elvokon al duelo, + sendis al li kiel sekundanton unu sian kolegon. Oni prezentas al li + la sekundanton de la kontraŭa flanko, malgrandan kaj tre dikan + homon. — Ĉu vi scias nian kutimon, demandis la lasta, ke + se la batalantoj maltrafas, la sekundantoj devas batali? — + Mi konsentas, respondis la oficiro. — Sed ĉu vi scias, + daŭrigis la dika sekundanto, ke mi je dudek kvin paŝoj + trafas en kvinkopekan moneron? — Mi ne scias, respondis la + oficiro, ĉu mi trafos en tia interspaco en kvinkopekon, sed en + tian ventregon, kiel via, mi trafos sendube. [N. B.] +</p> + +<p class="indented"> + <i>Malriĉa saĝulo</i> tagmanĝis ĉe avara + riĉulo. La avarulo forŝovis la panon sur la tablo tiel + malproksimen, ke la malriĉa gasto ne povis ĝin atingi. + Ne estante ankoraŭ kontenta de tio ĉi kaj volante pli + ĉagreni sian gaston, la avarulo turnis sin al li : + — Mi aŭdis, ke vi estas tre saĝa homo, sed mi + vidas, ke vi estas nelaborema : vi volas, ke aliaj laboru, dum + vi mem sidas sur ili kiel parazito kaj manĝas kaj vestas vin + per fremda kosto. Se, kontraŭe, vi estus laborema, vi povus + fariĝi io, ekzemple ĉe mi kaj miaj komercoj. — + Ne, mia bonfarema, respondis la saĝulo, kontraŭe : + mi volus io fariĝi ĉe vi, sed vi ne permesas al mi . . . + — Klarigu vin, diris la avarulo, ĉar mi vin ne komprenas. + — Tute simple, kun sarkasma rideto sur la lipoj respondis la + saĝulo : mi volis ĉe vi fariĝi sata, sed vi ne + permesas al mi. [N. Kuŝnir.] +</p> + +<p class="indented"> + <i>Kontraŭ la germana leĝo pri la drinkemeco</i> kelkaj + gajaj filoj de la Marburga universitato en unu nokto faris al si la + plezuron skribi per kreto sur la nigra tabulo de la universitata + domo la sekvantan sentencon : — Kiu bone drinkas, tiu + bone dormas; kiu bone dormas, tiu ne pekas; kiu ne pekas, estas bona + homo; sekve : kiu bone drinkas, estas bona homo! Kian grandegan + gajecon tiu ĉi sentenco la sekvantan matenon elvokis ĉe la + studentoj, oni facile povas al si prezenti. [K. Hübert.] +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Oni demandis</i> la filozofon Malebranche pri la kaŭzo de la + suferoj de la bestoj. — Ke la homoj suferas, tio ĉi estas + komprenebla : Adamo manĝis la malpermesitan frukton; sed + por kio suferas la bestoj? — Eble ili manĝis malpermesitan + fojnon, respondis Malebranche. [N. B.] +</p> + +<p class="indented"> + <i>Jubilea telegramo.</i> Mallongan tempon post la 25-jara jubileo + de la tago de apero de « Guberniaj Skizoj » + de la rusa satiristo Ŝĉedrin-Saltikov havis lokon + la ĉiujara kolega tagmanĝo de la studentoj de la + N. . .a universitato. Unu el la alestantoj proponis, ke oni + esprimu al la talenta satiristo la studentan gratulon je la + pasinta jubileo. Lia ideo estis unuvoĉe akceptita kaj tuj + estis kunmetita telegramo kun konvena teksto kaj kun la komuna + subskribo : « Ĉiujare-tagmanĝantaj + studentoj. » Post unu horo de Ŝĉedrin venis + respondo : « Dankas! Ĉiutage tagmanĝanta + Ŝĉedrin. » +</p> + +<p class="indented"> + <i>Fortaj konvinkoj.</i> Kiam Napoleono I forlasis la + insulon Elbo kaj aliradis al Parizo, la Pariza gazeto + « Moniteur » per la sekvantaj esprimoj + sciigis pri tio ĉi siajn legantojn : (tago 1) : + <i>La malbenita hommanĝanto</i> eliris el sia nesto; (tago + 2) : <i>La korsika diablo</i> forlasis la ŝipon en la + golfo Ĵuano; (tago 3) : <i>La tigro</i> alvenis al Gano; + (tago 4) : <i>La monstro</i> pasigis la nokton en Grenoblo; + (tago 5) : <i>La tirano</i> trairis tra Liono; (tago 6) : + <i>La uzurpatoron</i> oni vidis en 60 mejloj de la ĉefurbo; + (tago 7) : <i>Napoleono</i> estos morgaŭ apud niaj + fortikaĵoj; (tago 8) : <i>La imperiestro</i> venis al + Fonteneblo; (tago 9) : <i>Lia Imperiestra Moŝto</i> + enpaŝis hieraŭ en la palacon Tuilerian, ĉirkaŭita + de siaj fidelaj regatoj. +</p> + +<p class="indented"> + <i>Inter geedzoj.</i> — La diablo prenu tian ordon! ĉiun + fojon, kiam mi volas vesti novan ĉemizon, ĝi ĉiam + estas sen butonoj! — Kiel vi ne hontas, grandaĝa viro, + tiel brui pro kelkaj mankantaj butonoj! Rigardu la infanojn : + ĉe ili la tutaj vestoj estas disŝiritaj, kaj ili ne diras + eĉ unu vorton. +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Solvita problemo.</i> Unu fojon la glora Buffon invitis al + tagmanĝo kelkajn aliajn naturistojn. Post la tagmanĝo la + societo deiris en la ĝardenon. Estis ankoraŭ sufiĉe + varmege, malgraŭ ke la suno staris jam sufiĉe malalte. En + la ĝardeno turnis sur sin la atenton staranta sur postumento + vitra globo, kion oni ofte vidas en ĝardenoj. Iu, metinte sur + ĝin la manon, trovis, ke per ia strangeco ĝi estas sur + la ombra flanko multe pli varma, ol sur la suna. Li tuj komunikis + sian eltrovon al sia najbaro. Unu post la alia ĉiuj komencis + metadi la manojn sur la globon kaj trovis, ke la dirita estas vero. + Ĉiuj kolektiĝis ĉirkaŭ la vitra globo, kaj + komenciĝis alte scienca interparolo; ĉiu, por klarigi la + fenomenon, elpensis sian teorion : unu supozis engluton de la + radioj de varmeco, alia montris la liberiĝon de kaŝita + varmelemento, tria klarigis ĉion per rebato de la radioj. Kion + unu ne sciis, tion plenigis la alia, kaj fine, apogante sin sur + la leĝoj de la naturo, ili venis al la konkludo, ke la apero + estas tute natura kaj ke alie ne povas esti. Buffon, kiu ne volis + ankoraŭ esprimi sian opinion pri tiu ĉi apero, alvokis la + ĝardeniston kaj demandis : — Nu, mia kara, diru, + kial la globo sur la ombra flanko estas pli varma, ol sur la flanko + turnita al la suno? — Kial? respondis la ĝardenisto, tial, + ĉar mi ĵus turnis la globon, por ke tiu ĝia flanko ne + tro varmiĝu. [M. Solovjev.] +</p> + +<p class="indented"> + <i>Unu virino</i> plendis al kapitano, ke ŝi estas + ĉirkaŭrabita de liaj soldatoj. — Ĉu ili + ĉion forportis? demandis la kapitano. — Ne, ili restigis + ion. — Nu, sekve tio ĉi ne estis miaj soldatoj; miaj + prenas ĉion. +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>La imperiestrino Katerino</i> sonoras kaj neniu el ŝiaj + servantoj venas. Ŝi iras el la kabineto en la vestejon kaj pli + malproksimen, kaj fine en unu el la lastaj ĉambroj ŝi + vidas, ke la hejtisto fervore ligas maldikan pakaĵon. Ekvidinte + la imperiestrinon, li paliĝis kaj ĵetis sin antaŭ + ŝi sur la genuojn. — Kio estas? ŝi demandis. — + Pardonu min, Via Imperiestra Moŝto! — Kion do vi faris? + — Jen, kara reĝino, mia valizo estas plena de diversaj + bonaj objektoj el la palaco de Via Moŝto. Tie ĉi sin trovas + rostaĵo, kukaĵo, kelkaj boteletoj da biero kaj kelkaj + funtoj da bombonoj por miaj infanetoj. Mi deĵoris mian semajnon, + kaj nun mi iras hejmen, — Tra kie do vi volas eliri? — + Jen tie, per tiu ŝtuparo. — Ne, tie ne iru; tie eble + renkontos vin la ĉefo de la palaco; kaj mi timas, ke tiam viaj + infanoj nenion ricevos. Prenu do vian pakaĵon kaj iru post mi. + Ŝi elkodukis lin tra la salonoj sur alian ŝtuparon kaj, + malferminte mem la pordon, diris : — Nu, nun iru kun Dio. +</p> + +<p class="indented"> + <i>La advokato de ratoj</i>. Chassié, unu el la plej gloraj + juristoj de Francujo kaj poste prezidanto de la parlamento en + la Provenco, fondis sian gloron per tio, ke li en la jaro 1522 + elpaŝis kiel advokato de ratoj. Oni devas scii, ke en la fino de + la mezaj centjaroj regis la malsaĝo, ke la reĝa prokuroro + eĉ bestojn tiradis al juĝo. Tio ĉi havis lokon kun + la ratoj en la dirita jaro; ili estis invititaj al la juĝejo, + por pravigi sin kontraŭ la plendoj, levitaj kontraŭ ili. + Kompreneble ili ne venis, kaj ĉiu pensis, ke oni juĝos ilin + en foresto, kiam subite Chassié aperis kiel ilia defendanto + kaj diris, ke liaj klientoj ne estis invititaj en leĝa ordo. + — Kaj kiel oni tion ĉi povas fari? demandis la prokuroro; + kaj kun ŝajna seriozeco la advokato respondis : — Oni + albatu la inviton al la pordoj de la preĝejoj, sed oni forgesu + nenian lokon, oni ankaŭ enŝlosu ie la katojn, la terurajn + malamikojn de miaj klientoj, por ke la vojoj fariĝu liberaj, + kaj oni bone klarigu al la katoj, ke ili estos severe punataj, se + ili malgraŭ la malpermeso pekos kontraŭ la libereco de la + vojoj. — Tio ĉi estas ja neebla, ekkriis la prokuroro. + — En tia okazo mi esprimas proteston kontraŭ ĉia + farita juĝa decido, respondis Chassié kaj forlasis + triumfe la salonon de juĝo. De tiu momento lia gloro estis + fondita; la tuta Francujo penadis en okazo de bezono ricevi lin kiel + advokaton. +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Sur balo.</i> — Invitu al valso tiun fraŭlinon, kiun + vi tie vidas. — Kun granda plezuro, fraŭlino! Tio ĉi + estas kredeble via amikino? — Ne, kontraŭe, sinjoro : + tio ĉi estas mia plej granda malamikino, kaj vi almenaŭ + plene batos al ŝi la piedojn. +</p> + +<p class="indented"> + <i>Mirindaĵoj.</i> Okaze kunvenis kvar sinjoroj, grandaj + majstroj kaj amantoj de mensogado. Longan tempon ili sidis silente, + fine unu diras : — Ĉu vi aŭdis, kian sukceson + havis Aramburo? Mi mem vidis, ke en la teatro estis tiel malvaste, ke + oni ne povis aplaŭdi en horizontala direkto, sed aplaŭdis + en vertikala. — Tre povas esti, diris la dua; kaj mi unu fojon + estis en teatro, kaj prezentu al vi, tie estis tiel plenege, ke oni + ne povis ridi en horizontala direkto, sed ridis en vertikala. . . . + — Ĉio ĉi estas malvera, diris la tria; sed jen + mi, kiam mi estis en Afriko, vidis negron tiel nigran, ke oni + bezonis, por lin rigardi, ekbruligi kandelon. — Nu, tio ĉi + ankaŭ estas malvera, diris la kvara; sed jen mi, kiam mi estis + en Anglujo, mi vidis tiel maldikan fraŭlinon, ke ŝi bezonis + du fojojn eniri la ĉambron, por ke oni povu ŝin rimarki. + [M. Solovjev.] +</p> + +<p class="indented"> + <i>Severa bibliotekisto.</i> Ĉiu el la regimentoj, kiuj staras + en Parizo, posedas propran bibliotekon, kies gardisto estas ordinare + ia maljuna suboficiro, kiu estas multe pli kompetenta en aferoj + militaj, ol en literaturo. Unu leŭtenanto de la maristaro sendis + unu fojon en tian bibliotekon sian servanton kun la komisio, ke li + alportu al li el la biblioteko la 9-an volumon de la vortaro de + Larousse (kun la literoj I, J, K). Post unu horo la soldato alportas + al li la volumon unuan, raportante al li, ke la bibliotekisto ne + povis doni la naŭan volumon al persono, kiu ne legis la ok + unuajn, kaj ke, traleginte tiujn ĉi, la leŭtenanto ricevos + tion, kion li deziras. +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>La Filo</i>. Malriĉa hebreo volis kristaniĝi. La pastro + instruis lin pri la preĝo, sed lia penado restis vana, ĉar + la hebreo estis tre malinteligenta. — Nu, mia filo, se vi + morgaŭ scios fari senerare la signon de la kruco, vi ricevos de + mi sakon da terpomoj. — En la sekvanta tago la hebreo prenis + kun si sian filon, portantan sakon por la donaco, kaj li eniris en + la domon de la pastro lasinte la filon en la korto. — Nu, + faru la signon de la kruco, diris la pastro. — En la nomo + de la Patro kaj de la Sankta Spirito. Amen. — Ne, kie do + restis la « Filo » — Pardonu, via pastra + moŝto, mi lasis lin ekstere; li tenas la sakon por la terpomoj. + [P. Lengyel]. +</p> + +<p class="indented"> + <i>Laŭ la lokoj.</i> — Ha, via grafa moŝto, vi + estas tie ĉi, en la ĉefurbo? Kaj en tia malnova, eluzita + vesto! — Kial ne? Estas tre komforte portadi ĝin, kaj en + la ĉefurbo neniu min konas. — Sed vi ĝin portadas + ankaŭ hejme. — Nu, kial ne? hejme ja ĉiu min konas. + [P. Lengyel.] +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Kurioza trompo</i>. Tri sinjoroj, elegante vestitaj, venis en + hotelon, prezentante sin kiel komisaroj Amerikaj de la ekspozicio + Antverpena, kaj ekvivis tie tiel lukse, ke ilia kalkulo en la + daŭro de tri tagoj kreskis ĝis kelkaj centoj da frankoj. + En vespero de la tria tago antaŭ la komenciĝo de la hotela + tagmanĝo aperis en la hotelo kvara gasto, kiu legitimiĝis + ĉe la mastro kiel kriminala policisto el Parizo, sciigante, ke + li intencas serĉi tri danĝerajn krimulojn. Dume li montris + al la mastro fotografaĵojn de tri personoj, en kiuj oni tuj + ekkonis la tri komisarojn Amerikajn. Nun la kriminala policisto + proponis la sekvantan planon al la mastro kun la peto helpi al li + en la plenumo de ĝi : la mastro zorgu, ke neniu el la + tri personoj malaperu el la domo. La policisto sidiĝis al + tablo kaj ĝuis kun granda apetito manĝojn kaj trinkojn. + Kiam oni alportis la deserton, la policisto sin levis kaj ordonis + silenton, sciigante la alestantajn terurigitajn gastojn, ke la tri + kontraŭsidantaj sinjoroj estas tri danĝeraj krimuloj, kiujn + li devas aresti. La tri sinjoroj provis forkuri, sed la mastro kune + kun sia servantaro staris jam antaŭ la pordo kontraŭ ili. + Laŭ la ordono de la policisto alveturis droŝko en kiun + sidiĝis ĉiuj kvar sinjoroj. — Ĉu la trompistoj + pagis sian kalkulon? demandas la policisto la mastron. — Ne. + — Kiom ili ŝuldas? — 295 frankojn. — Bone! + Ni traserĉos ilin en la polico kaj pagos vian kalkulon per la + trovita mono. Mian kalkulon vi povas ankaŭ sendi tien. Kaj + nun, veturigisto, antaŭen, al la polico! Sed la mastro vidis + ĝis hodiaŭ nek la krimulojn nek la kriminalan policiston. + [G. Dumpert.] +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Ruso kaj tataro.</i> Ruso kaj tataro veturis kune. En la + vojo fariĝis nokto, kaj ili restis sur la kampo nokti. Ili + disbruligis fajron, kuiris kaĉon kaj, manĝante la + kaĉon, komencis disputi pri tio, kiu el ili devas gardi la + ĉevalojn. La ruso havis ĉevalon malbonan kaj de koloro + blanka, la tataro havis bonan nigran ĉevalon. La nokto estis + nigra, kaj jen la ruso diras al la tataro : mi ne havas + bezonon gardi mian ĉevalon : mi mian ĉevalon tuj + ekvidos, kiam mi vekiĝos, ĉar ĝi estas blanka; sed + vi ne devas dormi, sed, gardi vian nigran ĉevalon. La tataro + ne havis grandan deziron maldormi pro la ĉevalo, kaj li faris + kun la ruso interŝanĝon kun la ĉevaloj. La ruso + prenis la bonan ĉevalon kaj, ridante je la tataro, diris al + li : — Nun mi tute ne gardos mian ĉevalon, ĉar + ŝtelisto en la nigra nokto ne ekvidos mian nigran ĉevalon, + sed vian blankan li tuj ekvidos kaj ŝtelos. La tataro devis + ne dormi, sed gardi sian ĉevalon. La nokto pasis. La ruso kaj + tataro veturis plu. Por manĝi ili bavis nur unu kokinon. Por + du personoj ĝi ne estis sufiĉa, kaj tial ili decidis, + ke manĝos nur unu — nome tiu, al kiu la sorto ĝin + decidos. La tataro diras : — Ni endormiĝu, kaj + tiu, kiu vidos pli bonan sonĝon, manĝos la kokinon. Ili + kuŝiĝis. La tataro ne dormas, sed elpensas sonĝon, + vekas la ruson kaj demandas : — Kion vi vidis en + sonĝo? La ruso postulas, ke la tataro antaŭe diru, kion + li vidis en sonĝo. La tataro diras : — Ha, ruso! + bonan sonĝon mi vidis : oni prenis min en la ĉielon; + en la ĉielo mi vidis multajn spiritojn. . . . ha, kiel bone tie + estis! — Jes, diras la ruso, mi ankaŭ vidis, kiel oni + prenis vin en la ĉielon; mi pensis, ke vi de tie jam ne revenos, + kaj mi formanĝis la kokinon. La tataro restis tiel sen bona + ĉevalo kaj sen manĝo kaj ne volis jam pli iradi iam kun + ruso. [J. Polupanov.] +</p> + +<p class="indented"> + <i>Singardema komuniko.</i> Kiam nia mortinta juĝisto Begli + glitiĝis en la juĝejo, falis de la ŝtuparo kaj rompis + al si la kolon, ni ekmeditis pri grava demando, kiel komuniki + tiun ĉi malĝojan sciigon al lia malfeliĉa edzino. + Fine ni decidis tiel : ni metis la korpon en la veturilon de + nia maljuna honesta veturigisto kaj ordonis al tiu ĉi lasta + liveri la mortinton en la domon de sinjorino Begli, sed ĉe tio + ĉi agi kun granda takto kaj singardemo. Precipe ni turnis lian + atenton sur tion, ke li ne komuniku la okazintan malfeliĉon al + la maljunulino subite, sed ke li antaŭe preparu ŝin al + tio ĉi. Alveturinte al la loko de la difino, nia veturigisto + komencis kriegi el la tuta gorĝo, ĝis sur la sojlo aperis + la edzino de la juĝisto. Tiam li demandis ŝin : + — Ĉu tie ĉi loĝas la vidvino Begli? — + Vidvino Begli? . . . Ne ŝi ne loĝas tie ĉi. — Kaj + mi povas veti, ke ŝi loĝas tie ĉi! . . . Sed tio ĉi + ne estas grava. Diru, ĉu tie ĉi loĝas la juĝisto + Begli? — Jes, li loĝas tie ĉi. — Kaj mi povas + veti, ke li ne loĝas tie ĉi. Cetere tio ĉi ne estas + grava. Mi ne disputos kun vi. Diru, ĉu li ne estas hejme? + — Ne, li ne estas hejme. — Sed mi povas veti, ke li + estas hejme . . . Sinjorino, mi konsilas al vi apogi vin al la muro, + mi diros al vi ion tion, ke vi kredeble ne eltenos sur la piedoj. + Okazis malfeliĉo! Jen en mia veturilo kuŝas la maljuna + juĝisto. Ekrigardu lin, kaj vi vidos, ke li jam neniam sin + levos. [El Mark Twain. Tradukis S. Borovko.] +</p> + +<p class="indented"> + <i>Dupieda leono.</i> Juna kaj tre bela dresistino de leonoj permesis + al leono preni pecon da sukero el ŝia buŝo. — Tion + povas ankaŭ mi fari, diris unu rigardanto. — Kio, vi, + malforta junulo? respondis la bela dresistino. — Jes, egale + bone kiel la leono. [O. J. Olson.] +</p> + +<hr /> + + + +<p class="titolego">IV</p> + +<p class="titolego">RAKONTOJ</p> + +<hr /> + +<p class="titolego ele">NOKTO</p> + +<p class="el">(De Eube el Odeso.)</p> + + + +<div class="indented"> + Trankvila stela nokto kaj trankvila senlima maro. Kun meza rapideco + ŝovas sin sur la mara ebenaĵo, unu post alia, tri hispanaj + « karaveloj » de la XV centjaro. Mizeraj, + facile rompeblaj ŝipoj; ŝipanaron oni ne vidas : + ĝi jam longe dormas; sur la ferdekoj oni vidas nur la senmovajn + gardstarantojn. Sed nur en la meza ŝipo, kiu portas sur + la rando la surskribon « Santa Maria » kaj + admiralan flagon sur la masto, en la malvasta kajuto brulas lumo, + kaj apud la tablo, kovrita de geografiaj kartoj, sidas en profunda + meditado la granda admiralo de Hispanujo, Kristoforo Kolumbo. Dormo + ne volas tuŝi liajn okulojn. Jam la duan nokton la admiralo + ne kuŝigas sin, la duan tagon turmentas lin unu sama premanta + penso. Ankoraŭ du tagoj — kaj, se li ne renkontos + teron, la ŝipoj iros returne Hispanujon. Hieraŭ la + ŝipanaro arogante sciigis, ke ĝi ne volas iri plu, kaj + kun granda malfacileco la admiralo elpetis de ĝi limtempon + de tri tagoj. La suno malleviĝis kaj denove leviĝis, + — antaŭ li etendis sin tiu sama senlima ebenaĵo da + trankvila mistera akvo. Estas vero, ke hodiaŭ la maro alportis + du verdajn branĉetojn, ian pikan arbetaĵon, tabulon kaj + rabotitan bastoneton — sendubajn signojn de proksimeco de tero. + Ankaŭ sen tio ĉi li scias, ke tero sin trovas antaŭ + li, ke tiu ĉi tero estas proksima, sed ĉu li havos tempon + veni al ĝi en tiuj ĉi du tagoj? Ĝuste antaŭ unu + monato li renkontis ion similan je rompita masto : la mara + fluo forportis ĝin malproksimen; post kelkaj tagoj — + akvokreskaĵon kaj unu eĉ kun viva kankro, kaj birdojn oni + vidis ankoraŭ antaŭ du semajnoj. La tero, kompreneble, + estas proksima, eble en la interspaco de nur kelkaj tagoj da vojo, + sed kie preni tiujn ĉi kelkajn tagojn? Kaj ankoraŭ + antaŭ tri horoj la admiralo kaj kontrolisto de la ekspedicio, + Rodrigo Sanchez, vidis sur la maro iajn briletantajn lumetojn, sed la + ŝipoj, kompreneble, venis jam al tiu loko, kie la lumoj estis + viditaj, — kaj ĉiam ankoraŭ oni ne vidas la atendatan + bordon. Sufiĉe da eraroj : jam du fojojn, la 25-an de + Septembro kaj la 7-an de Oktobro, ili eraris, vidante imagatan + teron, kaj ambaŭ fojojn tiuj ĉi eraroj terure influis la + ŝipanaron. Hodiaŭ la tutan tagon la admiralo estis forte + ekscitita, kaj nur la fiereco ne permesis al li pasigi la tutan tagon + sur la ferdeko, avide celante la rigardon en la puran horizonton. + Kaj antaŭ unu horo, ĵetinte la lastan rigardon, plenan de + muta malespero, sur la malluman mason da akvo, li kun kaŝita + turmentiĝo deiris en sian kajuton. Ankoraŭ 48 horoj — + kaj ĉio estas perdita! +</div> + + + +<div class="indented"> + Jes, ĉio estas perdita. Rompita, neniigita, polvigita estas la + granda celo de lia vaga vivo. Oni ne povas iri, se la piedoj estas + ligitaj, oni ne povas batali, se oni elŝiras el la manoj la + lastan batalilon. La ĉielon kaj la homojn li povas voki kiel + atestantojn, ke li faris ĉion, kion li povis kaj devis fari. + Kiam en lia kapo plene formiĝis la plano de lia entrepreno, + li estis vigla, plena de fortoj kvardek-ok-jara viro, — kaj + nur nun, kiam grizeco dense arĝentigis liajn harojn, kiam li + havas jam la aĝon de 66 jaroj, nur nun li ricevis la eblon + alpaŝi al la efektivigo de tiu ĉi plano. Tutan serion da + jaroj li sendekliniĝe iris al la elektita celo, kaj ne estis + tago, en kiu li ne pensus pri ĝi, kaj ne estis ofero, kiun li + ne alportus por ĝi. Li venkis ĉiujn malhelpojn, kiujn + tiel malavare prezentis al li la kruela sorto, li venkis eĉ la + tempon mem. Preskaŭ sepdekjara maljunulo, li enportis en sian + aferon freŝecon de la plej bonaj jaroj de juneco, kaj kun heroa + trankvileco li komencis la ekspedicion, kiu ektimigis eĉ la + kuraĝajn maristojn de Palos. Li faris ĉion de sia flanko, + kaj nun li estas preta pensi, ke super li pendas ia malbeno. Travivi + tion, kion li travivis, penante pri la efektivigo de siaj planoj + — estis jam tro multe; sed esti sur la vojo al ilia efektivigo, + trairi naŭ dekonojn de tiu ĉi vojo kaj ekiri returnen, + nenion farinte — tio ĉi estis tro multe eĉ por liaj + fortoj! Tio ĉi estis neaŭdita, nekredebla moko de la sorto, + tio ĉi estis bato, kiu estis kapabla rompi eĉ lin! +</div> + + + + + +<div class="indented"> + Kaj en la malvasta kajuto de « Santa Maria » en + tiu ĉi turmenta nokto la admiralo en pensoj travivis sian tutan + pasintan vivon. Oni diras, ke se homo komencas rememori sian tutan + travivitaĵon, tio ĉi estas signo de lia proksima morto. + Al li ankaŭ minacas morto, se ne fizika, tiam ankoraŭ pli + terura — morala. Povas esti, ke pro tio ĉi li senvole + turnas sin antaŭen. Jen li, plej maljuna el la kvar infanoj de + Dominiko Kolumbo, itala komercisto de drapoj, estante ankoraŭ + preskaŭ infano, la unuan fojon iras en la maron. Li ĵus + forlasis la universitaton, li, dekkvarjara gracia bela knabo. + Li veturas sur italaj ŝipoj en Malgrand-Azion, Anglujon, + Portugalujon, al la bordo de Gvineo. La vojaĝoj disvolvas lian + fortan naturan saĝon kaj kun la jaroj ellaboras el li bravan + mariston. La Genua respubliko konas lin, kiel bonan mariston, kaj en + la milito kun Venecio ĝi faras lin komandanto de galeroj. Lia + nomo estas sufiĉe konata en Italujo, kaj la Neapola reĝo + faras lin estro de la ekspedicio kontraŭ la piratoj de Tuniso. + Kun sia kutima kuraĝo li kondukas siajn ŝipojn kontraŭ + la sovaĝaj korsaroj. Sed la ŝipanaro montriĝas ne inda + je sia estro : ĝi timas la rabistojn, kaj jam antaŭ la + bordo de Berberujo ĝi faras ribelon. La ŝipanoj postulas, + ke oni iru returnen. La estro de la ekspedicio konsentas plenumi + ilian postulon; li levas la velojn; la ŝipanoj, konvinkitaj, + ke ili iras returnen, trankviliĝas, kaj la sekvantan matenon + ili kun miro ekvidas la bordon de Afriko. Tiel pasas dudek jaroj, + plenaj de vojaĝoj, ventegoj, renkontoj, aventuroj, — + pasas preskaŭ nerimarkite. Havante la aĝon de tridek kvar + jaroj, en la tuta floro de siaj fortoj, li venas Lisabonon. Tie li + laboras super kartoj kaj globoj geografiaj, kiuj turnas sur sin la + atenton de la instruita mondo, korespondas kun instruituloj. Poste + li denove estas sur la maro : li naĝas al la malproksimaj + bordoj de Islando. Reveninte Lisabonon, li diras al fraŭlino + Felipa Perestrello tion, kion li jam longe sentas, kiam li ŝin + renkontas : ke li ŝin amas. Fraŭlino Felipa sentas + tion saman : la majesta figuro de la kuraĝa maristo, lia + nekaŝita rigardo, kiu brilas per tia mirinda fajro, lia nobla + elokventeco — ĉio en tiu ĉi neordinara persono de + longe profunde frapis ŝian imagon. Kaj ŝi fariĝas + lia edzino. En tiu tempo jam en lia kapo komencas formiĝi la + plano de lia granda entrepreno. La patrino de lia edzino transdonas + al li la kartojn kaj tagolibrojn de sia mortinta edzo, Bartolomeo + Munhiz Perestrello, gubernatoro de la insulo Porto-Santo, kaj ŝi + ne povas kompreni tiun ĝojon, kiun kaŭzas al ŝia + bofilo la amaso da flaviĝintaj paperoj. Kaj dume por li tio + ĉi estas tuta trezoro, kaj li tutajn tagojn sidas super ili + kaj kun ĝojo trovas en ili jesigon de liaj teoriaj supozoj. En + tiu ĉi sama tempo li daŭrigas labori super siaj kartoj, + partoprenas en la portugalaj ekspedicioj al la bordo de Gvineo, + ĉion aŭskultas, ĉiujn eldemandas, korespondas kun + sia instruita amiko Paŭlo Toscanelli, al kies leteroj li tiom + multe dankas. Poste la malgranda familio forlasas Lisabonon kaj + transloĝiĝas sur la insulon Porto-Santo. Tie ĉi li + konstante renkontiĝas kun vojaĝantoj, kiuj veturas al la + bordo de Gvineo aŭ revenas de ĝi, kaj iliaj komunikoj, + la interparoloj kun ili ĉiam pli kaj pli ekflamigas lin. Lia + multjare ellaborita projekto jam ricevis precizajn, difinitajn + formojn : siajn supozojn, naskitajn per la legado de Aristotelo, + Plinio, Strabono, li fortigis per multo da faktoj, kiujn li kolektis; + la karto de Toscanelli, kiun tiu ĉi alsendis al li, tute + konsentas kun liaj konkludoj. Ĉio estas klara kiel tago : + kiu havos sufiĉe da kuraĝo, por tratranĉi la misteran + maron, kiu etendas sin post la Gibraltara pordego, tiu trovos la + serĉatan plej proksiman vojon al Hindujo. Li havos por tio + ĉi sufiĉe da kuraĝo, sed li ne havas la materialajn + rimedojn. Oni devas trovi tiujn ĉi rimedojn, oni devas trovi + fortan manon, kiu povus subteni lin. Jen kial li denove venas + Lisabonon, — kaj de tiu ĉi minuto komenciĝas la + granda dramo, kiu daŭras tutan serion da jaroj. +</div> + + + +<div class="indented"> + Jen li, modeste vestita alilandulo, metas sian projekton al la favora + trarigardo de lia reĝa moŝto, la reĝo de Portugalujo. + Tio ĉi estas lia unua paŝo sur tiu pikaĵa vojo, + sur kiun kondukis lin la malfeliĉo esti naskita neordinara + homo. La sorto volas, ke li, kiu tiel bone ellernis la maron kun + ĝiaj ondegoj kaj ventegoj, akiru ankoraŭ pli gravan scion + — scion de la homoj. Lia reĝa moŝto, Johanno II de + Portugalujo, ekinteresiĝis je la propono de la malriĉa + Genuano kaj difinas komision por trarigardo de tia neaŭdita + projekto. Forta eraro : kion povas kompreni en tio ĉi tiu + ĉi komisio? Ĝi estas dispremita de ĝia grandeco, + kaj al la reĝo oni raportas, ke la projekto de la Genuano + Kristoforo Kolumbo estas sensenca kaj meritas nenian atenton. Kun tio + ĉi li povas ankoraŭ paciĝi : li laboris super + sia projekto ne kun la celo konvinki pri ĝia efektivigebleco + malsaĝulojn. Sed kiam la reĝo, ne metinte atenton sur + la raporton de la komisio, malaltiĝas al ŝtelado, kiam + li, postulinte liajn paperojn kvazaŭ por persona trarigardo, + sekrete, sen lia scio preparas ekspedicion, — li estas profunde + indignigita. Nur unu fojon la sorto batalas por li : ventego + apenaŭ ne dronigis la ŝipojn, kiuj volis ŝteli lian + gloron, kaj la timema ekspedicio venas returnen. Lia indigno estas + senlima; neniam lia kredo je homoj, je ilia honesteco ricevis tian + fortan frapon. Kaj kiam la reĝo, komprenanta, kiu staras + antaŭ li, proponas al li denove komenci traktadon, li fiere + rifuzas ĉiajn komunikiĝojn kun tia reĝo. Ne, jam pli + bona estas malriĉegeco kaj nekonateco, ol esti tiel malhoneste + trompata ankoraŭ dek fojojn. Li rifuzas, kaj se ne venus la + morto de la edzino, kiu lasas al li malgrandan filon, li trankvile + paciĝus kun tiu ĉi unua malsukceso. Sed ankaŭ tiun + ĉi baton li elportas kun tia sama vireco, kun kia li renkontadis + kaj elportadis la marajn ventegojn. Tiam li rememoras, ke li estas + Genuano, kaj li forlasas Portugalujon, por proponi la efektivigon + de sia granda plano al tiu, kiu la plej multe tion ĉi meritas + — al sia patrujo. +</div> + +<div class="indented"> + Kaj jen li denove estas en la patrujo. Multo da jaroj pasis de la + tempo, kiam li forlasis la patran urbon, kaj kun forta espero li nun + eniras en ĝin. Kvankam li estas malriĉe vestita, kvankam li + estas preskaŭ almozulo, sed li alportas al la urbo reĝan + donacon : li proponas al ĝi sian projekton. Sed la patrujo + tute ne povas nun pensi pri li. La urbon Kaffa en Krimo okupis la + turkoj kaj al la Genua ŝiparo minacas ekstermo. Krom tio la + projekto estas tute fantazia kaj meritas nenian atenton. Kaj se en + Portugalujo oni volis ĉirkaŭŝteli lin, en la patrujo + la renkonto montriĝas ankoraŭ pli malbona : tie + almenaŭ troviĝis homoj, kiuj povis lin kompreni, — + tie ĉi lia propono estas renkontita per malsaĝa mokado. La + espero distriĝis, kiel fumo, kaj montriĝas, ke li absolute + ne havas, kion fari en la patrujo. Kaj kun maldolĉo en la koro + li forlasas Genuon por nova migrado kaj novaj provoj. +</div> + + + +<div class="indented"> + Ĉiuj konas la malĝojan historion de tiuj ĉi provoj, + sed kiu scias, kion li travivis en la tempo de ili? Li estas en + Hispanujo, en la ĉirkaŭaĵoj de Palos. Laca kaj + ĉirkaŭŝirita, preskaŭ duonnuda, li vagas kun + la malgranda filo sur la brakoj kaj kun brulanta turmentiĝo + aŭdas, kiel la infano, premata de malsato kaj soifo, balbutas + pri pano kaj akvo. Dank' al Dio, jen estas monaĥejo de + franciskanoj, kaj eble tie li povos ion elpeti por la malfeliĉa + infaneto. Kaj li, kiu iam komandis la ŝipojn de la Genua + respubliko, kiel almozulo haltas apud la pordego de la monaĥejo + kaj pelas la pordiston pri kruĉeto da akvo kaj peco da pano + por sia infano. En tiu ĉi minuto preteriras la abato de la + monaĥejo, la nobla Juan Perez de Marchena. Estu por ĉiam + benita tiu ĉi okaza renkonto, kiu donis al li la plej bonan + amikon, sen kies helpo li eble neniam ekvidus tiun ĉi maron! + Se li atingos sian celon kaj plej mallonga vojo al Hindujo estos + eltrovita, la mondo dankos tion ĉi tiom same al Perez de + Marchena, kiom al li, Kristoforo Kolumbo. Ho, li rekompencos + inde tiun ĉi luman noblan kapon! Jen li, frapita de la + majesta eksteraĵo de la ĉirkaŭŝirita migranto, + haltas kaj demandas lin, kiu li estas. Kaj la migranto komencas + rakonti pri sia malĝoja migrado kaj ne sen miro trovas en la + monaĥo-franciskano homon, kiu tute lin komprenas. Oni gastame + invitas lin esti gasto en la monaĥejo; la abato sendas en la + urbon Palos inviti sian amikon, la kuraciston Fernandez, kaj en la + modesta Andaluza monaĥejo komenciĝas varmaj priparoladoj de + lia projekto. Jes, tiuj ĉi homoj komprenas lin, antaŭ tiaj + homoj estas inde paroli. Li entuziasmigas ilin per sia flameco kaj + elokventeco; ili kune pentras belajn pentraĵojn de la estonteco, + kreita per la efektivigo de lia ekspedicio, kaj Perez de Marchena + direktas lin al la reĝa kortego. Lia filo restos tie ĉi en + la monaĥejo por edukado, kaj li kun la letero de la abato al + Talabera, la konfesprenanto de la reĝino, devas veturi Kordovon. + Talabera estas persono influa, kaj la amikoj disiras, plenaj de la + plej lumaj esperoj. +</div> + + + +<div class="indented"> + Li venas Kordovon kaj prezentas sin al Talabera. Neniam li forgesos, + per kia fiera rigardo renkontis lin la konfesprenanto de la + reĝino. Li estas vestita malriĉe kaj malbone; lia parolo + tuj montras en li alilandulon : sendube tio ĉi estas + unu el tiuj multegaj aventuristoj, kiuj nur serĉas okazon + kapti fiŝojn en malklara akvo. Lia projekto? Talabera bonkore + aŭskultas tiun ĉi sensencaĵon kaj li ne dubas, ke la + kreinto de la projekto mem ne povas kredi tian absurdon, t. e. ke + antaŭ li staras simple lerta ĉarlatano. Sed li tro bone + konas la homan animon, por permesi, ke oni lin tiel senceremonie + trompu. Ne, li absolute per nenio povas servi al la petanto : + la projekto estas infane naiva, kaj li kompreneble ne povas raporti + pri tiaj aferoj al la reĝaj moŝtoj. Ĉu Juan Perez + pensis pri tia akcepto, kiam li skribis sian leteron al Talabera? + Ankoraŭ unu fojon oni devas humiliĝi al la forto de la + cirkonstancoj kaj al la forto de la malklereco kaj serĉi + aliajn vojojn al la reĝa trono. La someron kaj aŭtunon + li loĝas en Kordovo, faras konatecojn kaj trovas eĉ + amikojn por sia afero : la edukanton de la reĝaj infanoj, + lian fraton, la nuncion de la papo kaj la regnan financestron de + Kastilujo. Tiuj ĉi personoj bone konas la kortegon, ĉiujn + ĝiajn enirojn kaj elirojn. Estas necese prezenti lin al la + ĉefepiskopo de Toledo, Pedro Gonzalez de Mendoza, kies vorto + ĉe la kortego havas pli grandan signifon, ol la opinioj de + Talabera. La gereĝoj nenion entreprenas sen la konsilo de tiu + ĉi grava persono. Tio ĉi estas la plej certa vojo, kaj + ĝi efektivo alkondukas al la dezirita celo : Mendoza + aranĝas por li aŭdiencon. +</div> + + + +<div class="indented"> + Trankvile kaj fiere li aperas antaŭ la reĝa paro. Li estas + malriĉe vestita, sed lia parolo spiras konscion de sia propra + indo, liaj certaj klarigoj montras en li rimarkindan mariston, + eĉ instruitulon, kiu longe kaj multe pensis pri tio, kion li + parolas. Li nenion petas : li faras al Kastilujo kaj Leonujo + preskaŭ fabelan proponon — riĉiĝi per plej + facila rimedo : per efektivigo de lia projekto. Oni donu al li + la eblon iri en la maron — kaj li solvos la eternan problemon, + li trovos tiun ĉi novan filozofian ŝtonon — la plej + mallongan vojon al Hindujo, — kaj Hispanujo fariĝos la + plej riĉa lando de la mondo. Kaj tiu ĉi propono estas + farata tiel simple, tiel memfide, ke antaŭ la gereĝoj + staras aŭ frenezulo, aŭ efektive eksterordinara homo. + Tiun ĉi demandon devas decidi instruitaj homoj; Talabera devas + kunvoki komision, por prikonsiderado de tia neordinara propono + kaj raporti al la reĝaj moŝtoj pri la rezultatoj de la + konsiliĝo. La plua iro do la afero dependos de la respondo de la + komisio. +</div> + +<div class="indented"> + Kaj jen en la monaĥejo de la Sankta Stefano la komisio + komencas la esploradon de lia projekto. Dio vidas, ke li estas + bona katoliko : ĉu li ne pensas pri konvertado de + idolistoj al kristaneco? ĉu li ne revas alporti ĉiujn + siajn estontajn riĉecojn al ankoraŭ pli granda celo + — liberigo de la tombo de Dio? Sed la membroj de la komisio + estas profundaj malkleruloj. Ili citas Lactantius'on kaj diras, + ke la projekto kontraŭparolas al li, sekve ĝi estas + sensenca kaj eĉ hereza. Jes, Lactantius! Sendube li estis + granda homo kaj bona kristano, sed tio ĉi ne malhelpis al li + skribi malsaĝaĵojn pri la formo de la tero. Li legis + kaj relegadis tiun ĉi malfeliĉan lokon el la III libro + de la « Diaj instruoj »; per tiu ĉi loko + oni pikadis al li la okulojn, ĝi apenaŭ ne mortigis lian + grandan entreprenon; li scias ĝin parkere. « Kiu + estas tiom senprudenta, ke li povas kredi, ke ekzistas homoj, + kiuj iras kun la piedoj supre kaj tenas la kapon malsupren; ke + ĉio, kio tie ĉi kuŝas, tie pendas, ke la herbo + kaj arboj tie kreskas malsupren, ke pluvo kaj hajlo falas tie de + malsupre supren? » Kaj jen tiu ĉi mizera rimarko + apenaŭ ne mortigis la celon de lia tuta vivo! Poste venas cito + el Aŭgustinus : « instruo pri antipodoj estas + nekonforma al la principoj de la religio, ĉar tio ĉi + signifus, ke ekzistas homoj, kiuj ne devenas de Adamo, ĉar + estas neeble, ke ili estu transirintaj trans la oceanon, kiu + ĉirkaŭas la tutan teron! » +</div> + + + +<div class="indented"> + Poste venas jam simple malsaĝaĵoj, ekzemple de tia + speco, ke la ekspedicio ne povos veni returnen, ĉar la + ŝipoj, dank' al la elfleksiteco de la tero, devus naĝi de + malsupre supren. Kaj li devis disputi kun tiuj ĉi sovaĝaj + malkleruloj kaj ankoraŭ danki Dion, ke oni ne kulpigis lin + je herezo kaj ke prosperis al li konvinki almenaŭ kelkajn + personojn. Sed la plej granda parto de la membroj de la komisio + firme decidas, ke la projekto senkondiĉe estas absurda. Kaj + dum daŭras la disputoj inter ili, la gereĝoj, okupitaj je + milito, forveturas Kordovon, kaj la konsiliĝoj de la komisio + ĉesas. +</div> + +<div class="indented"> + Nun komenciĝas la tagoj de liaj plej pezaj suferoj. Li + sekvas post la kortego. Denove li komencas eldonadon de kartoj, + kaj jaro post jaro, kvar malfacilajn jarojn, iel trabatas sin, + ne forlasante sian celon, atendante, kiel almozon, kiam al la + reĝaj moŝtoj plaĉos rememori pri la malriĉa + Genuano. Jes, kvar senfinaj, teruraj jaroj, plenaj de transiroj de + espero al malespero, de revo pri estontaj riĉecoj al malsato, + al malfacila batalado pro peco da pano. Li sendas sian fraton + Anglujon, al la reĝo Henriko VII, por fari en lia nomo proponon + elserĉi vojon al Hindujo. Sed la frato revenas kun malĝoja + respondo. Ankoraŭ unu bato kaj ankoraŭ unu fojon oni devas + humiliĝi. Grizeco, kiu jam longe montriĝis en liaj haroj, + ĉiam pli kaj pli blankigas lian noblan kapon, sed antaŭ + lia energio estas senforta eĉ la tempo mem. Li havas jam la + aĝon de 65 jaroj, kiam la reĝo denove kunvokas komision. + Kaj Talabera kun plena plezuro faras al la reĝo raporton en + ĝia nomo : la projekto de Kristoforo Kolumbo estas simple + sensencaĵo. Sed la konvinkitaj de la membroj de la komisio fine + elpaŝas por li. Ili aperas antaŭ la reĝo kaj defendas + lian planon, kaj eble nur dank' al tiu ĉi defendo la reĝo + promesas denove trarigardi lian proponon — post la fino de la + milito kun la Maŭroj. +</div> + + + +<div class="indented"> + Tio ĉi estas super ĉiuj homaj fortoj! Malespero lin + atakas : oni povas pensi, ke tiuj ĉi sinjoroj esperas, + ke li neniam mortos. Li turnas sin al la riĉa grandsinjoro + Medinaceli, sed tiu, kvankam eĉ kunsentas al li, ne povas armi + ekspedicion : tio ĉi estus konkuri kun la reĝo mem. + Nur li kaj la ĉielo scias, kion li travivis en la daŭro + de tiu tempo! Fine el tiu ĉi mallumego ekbriletas radio da + lumo : la reĝo de Francujo afable invitas lin al si. + Lia energio denove vekiĝas en sia tuta forto. Sur hispanaj + aŭ francaj ŝipoj — li enpenetros en tiun ĉi + kvazaŭ ensorĉitan por li maron! Li rapidas al Perez. + Antaŭ ses jaroj li forlasis la Palosan monaĥejon, kaj forte + maljuniĝinta li nun denove eniras en ĝin. Granda estas la + malĝojo de la nobla Perez, kiam li aŭdas la longan rakonton + de sia amiko pri liaj malsukcesoj. Ĉu efektive lia patrujo + montriĝos tiel blinda, ĉu efektive ĝi permesos, ke + alia nacio efektivigu la grandan planon de lia amiko? Tio ĉi ne + devas esti! Kaj li petas Kolumbon atendi, ĝis li faros la lastan + provon. Iam li estis konfesprenanto de la reĝino, kaj nun li + skribe petas ŝin permesi al li veni al la kortego por defendi + la projekton de sia amiko. Ne sen maltrankvilo la amikoj atendas la + respondon de la reĝino. Fine ĝi estas ricevita : al + Perez de Marchena estas permesite veni al la kortego kaj Kolumbon + oni petas atendi iom kun sia forveturo. Tiam Perez aperas antaŭ + la reĝino. Kun flama elokventeco li defendas la planon de sia + amiko. Li montras al la reĝino la grandegajn sekvojn de la + malkovro de nova vojo; li antaŭdiras al ŝi, ke ondegoj + da oro enverŝiĝos Hispanujon; li prezentas al ŝi, + la pia reĝino, pentraĵon de vasta kristana predikado, + parolas al ŝi pri la milionoj da novaj servantoj de Kristo kaj + pri tio, ke la savo de tiuj ĉi milionoj da animoj apartenos + antaŭ ĉio al ŝi kaj jam poste al Kristoforo Kolumbo, + kiu montros la vojon al tiuj ĉi pereantaj animoj. Antaŭ tia + pentraĵo la reĝino ne povas sin reteni, kaj ŝi difinas + komisiulojn por trakti kun Kolumbo. +</div> + + + +<div class="indented"> + Pasis multe da tempo de la tago, kiam li respondis per fiera rifuzo + la proponon rekomenci traktadon kun la reĝo de Portugalujo, + sed, kiel antaŭe, antaŭ la komisiuloj nun aperas ne + petanto, sed batalanto por la majesteco de sia ideo. Li metas siajn + kondiĉojn : li, Kristoforo Kolumbo, estos farita granda + admiralo de Hispanujo, li estos farita vicreĝo de la nove + malkovrotaj landoj, li ricevos la dekonon de ĉiuj multekostaj + produktaĵoj, kiuj estos akiritaj en tiuj ĉi landoj. La + rajton por siaj postuloj li pagis per kara kosto, kaj vane la + indignigita Talabera krias pri avideco kaj aroganteco de la Genua + ĉarlatano. Li ne miras Talaberan. Sed li estas frapita kaj + profunde indignigita, kiam oni raportas al li en la nomo de la + reĝino, ke liaj postuloj estas iom tro grandaj kaj ke estus + bone, ke li ilin malgrandigu. La reĝino, kiel ŝajnas, + pensas, ke antaŭ ŝi staras vendisto, kiu postulas tri + fojojn pli multe, por ke li havu, de kio fari rabaton. Sed li scias + pli ol ŝi, kion li povas postuli, kaj li petas raporti al la + reĝino, ke li povas konsenti neniajn cedojn. Lia rifuzo estas + preskaŭ rifuzo de la celo de sia vivo; ĝi estu tiel, sed li + ne konsentos malnoblan malaltiĝon. Kaj li forveturas, kun firma + decido forlasi por ĉiam tiun ĉi sendankan landon. +</div> + + + +<div class="indented"> + Sed dum li, kun premanta malĝojo en la koro, veturas sur la + vojo al Grenado, en Santa Fé estas decidata lia sorto. La + regna financestro de Kastilugo kaj Sant-Angel, la kolektisto de + la depagoj por preĝejoj — du saĝaj homoj — + decidas alpaŝi al la lasta rimedo. Ili petas aŭdiencon + ĉe la reĝino kaj petegas ŝin ne rifuzi la postulojn + de la fiera Genuano. Ili estas financistoj, kaj neniu povas montri + al Isabella pli bone ol ili ĉiujn profitojn de la efektivigo + de lia projekto. Kredeble iliaj paroloj estas konvinkaj, se la + entuziasmigita reĝino ekkrias, ke ŝi prodonos siajn + briliantojn, por armi ekspedicion. Tiam Sant-Angel respondas al + ŝi, ke tia ofero ne estas bezona, ĉar li estas preta doni + al la reĝino rimedojn prunte el la preĝejaj enspezoj. + Kaj el Santa Fé al Grenado jam rapidas kuriero, atingas la + malriĉe vestitan vojaĝanton apud Grenado kaj raportas al + li, ke ŝia moŝto la reĝino de Kastilujo petas lin + reveni en Santa Fé. Denove la malvarma malespero cedas lokon + al ekbrilo de luma espero, kaj li turnas la ĉevalon returnen. + Li estas en Santa Fé, li estas akceptita de la reĝino; + la 17-an de Aprilo de la jaro 1492 li subskribas la kontrakton. + Nun li estas sur la vojo al sia celo. Dum daŭras la preparoj + al la ekspedicio, li estas bona gasto ĉe la gereĝoj; + kun plezuro ili aŭskultas lin, kiam li, plena de junula + flameco, parolas al ili pri la konvertado de la idolistoj de Azio al + kristaneco kaj modeste komunikas al ili siajn esperojn efektivigi + ankoraŭ pli altan celon de sia vivo — oferi la kolektotajn + de li riĉecojn por la liberigo de la tombo de Kristo. La + pia reĝino aŭskultas kun profunda intereso sian noblan + kunparolanton. Tiuj ĉi tagoj almenaŭ iom rekompencas lin + por la malfacila pasintaĵo. Kaj fine venas la longe dezirita + minuto : li kolektas en Palos bravulojn por siaj tri karaveloj. + Sed la bravaj maristoj de Palos estas timigitaj de lia ekspedicio. + Kun helpo al li venas la kuraĝa maristo Marteno Alonzo Pinzon; + li entuziasmigas per sia ekzemplo la ŝipanojn, kaj en vendredo, + la 3-an de Aŭgusto, la tri karaveloj fine forpuŝas sin + de la bordo, plenigita de popolo, kaj sub krioj de bondeziroj de + la rigardantoj ili kuraĝe elveturas renkonten al la malluma + estonteco. +</div> + + + + + +<div class="indented"> + Fine efektiviĝis lia revo, fine li estas sur la maro! + Sed ankaŭ sur la maro, kiel sur la tero, la sorto + daŭrigas metadi al li malhelpojn. La direktilisto de + « Pinta », subaĉetita de ĝia mastro, + difektas la direktilon, por ke la karavelo reiru Paloson. Kvar + semajnoj pasas por la bonigado de la karaveloj apud la Kanariaj + insuloj; la ŝipanoj krias, ke tio ĉi estas malbona + antaŭsigno. Ĉio timigas tiujn ĉi malsaĝulojn + — eĉ la vulkano Teneriffa. Ju pli profunde li penetras + en la oceanon, des pli granda ĉiufoje estas la teruro de la + ŝipanoj. En la interspaco de ducent mejloj de la insulo Ferro + komenciĝas dekliniĝo de la magneta montrilo — nova + teruro por la ŝipanoj. La admiralo devas malaltiĝi al la + plej malagrabla ruzo : konduki du taglibrojn, unu — veran + — por la gereĝoj, la duan — kun pli malgrandigitaj + mezuroj de la traveturita vojo — por la timema ŝipanaro. + La malkontenteco de tiu ĉi lasta kreskas kun ĉiu tago, kaj + jen hieraŭ ĝi akceptis la formon de nekaŝita ribelo. + Kion povas fari li sola kontraŭ cent dudek homoj? Kiel dronanto + kaptas pajleton, tiel li serĉas savon en tritaga limtempo. Se en + la daŭro de tiuj ĉi 72 horoj li ne ekvidos teron — li + ekiros returnen. Ĉio estas metita sur la karton : lia tuta + vivo. Dek ok jarojn li kun fera energio iradis al sia alta celo, dek + ok jarojn, plenigitajn de obstina laborado de la kapo, malsukcesoj, + disreviĝoj, malriĉegeco kuj eĉ mokoj kaj ofendoj. Jes, + eĉ ofendoj. Ĉu en Genuo kaj en Hispanujo oni ne nomadis lin + revisto kaj frenezulo? Ĉu eĉ la strataj buboj de Kordovo, + renkontante lin, ne montradis sur sian kapon, amuziĝante je + li, kiel je frenezulo? La envio kaj senkaŭza blinda malamo + de liaj malamikoj iris ankoraŭ pli malproksimen : lin, + kiu oferis sian tutan vivon al granda afero, lin oni malhonoris + per la nomo ĉarlatano! Sed li ĉion elportis, ĉion! + La malriĉegeco, malsato, fatalaj malsukcesoj, sovaĝa + malklereco, mokoj, kalumnioj — ĉio tio ĉi estis + venkita de la superhoma forto de lia persisteco, kaj fine venis tiu + granda tago, kiam li levis la velojn en la haveno de Palos. Granda + tago. Kaj jen nun, kiam ĉiuj rigardoj estas direktitaj sur lin, + kiam la tuta mondo kun pasia scivoleco atendas la rezultaton de + la heroa entrepreno, kiam restas fari nur kelkajn paŝojn por + pravigi siajn esperojn kaj la esperojn de siaj nemultaj varmegaj + amikoj, por kroni tiujn ĉi dek ok jarojn — nun li + estos devigita ekiri returnen! Kun honto kaj malhonoro li revenos + Hispanujon, kie la ekflamema reĝino povas ĵeti al li en la + vizaĝon la nomon de trompisto, kie la malamikoj mokados lin, + la mizeran aventuriston, kaj jam neniam, neniam li havos la eblon + efektivigi sian amatan revon! Malhonoro, malriĉegeco kaj rompita + vivo — jen estas ĉio, kio lin tie atendas, — kaj + ĉio tio ĉi estas nur tial, ke tiu ĉi timema brutaro, + kiu kuŝas sur la ferdeko, estas pli forta ol li sola, nur tial, + ke en tiu ĉi okazo maldelikata besta forto havas pli grandan + signifon, ol la spirita forto de genio! Se en liaj manoj sin trovus + la egido de Zeŭso, se per unu ekbato li povus ekstermi tiun + ĉi tutan malkuraĝan bestaron, li ekstermus ĝin kaj + li sola irus antaŭen. Sed la forto estas sur ilia flanko, kaj + post du tagoj la karaveloj ekiros returnen. La admiralo kun malespero + apogis la kapon sur la manojn, kaj la plaŭdado de la akvo sur la + flankojn de « Santa Maria » sonis en liaj oreloj + kiel funebra sonorado. +</div> + + + +<div class="indented"> + Jes, ĉio, ĉio pereis. La tuta vivo, ĉiuj laboroj kaj + esperoj — ĉio estas neniigita, kaj neniigita ĝuste + tiam, kiam ĉio kuniĝis, por pravigi ilin, por elmontri la + ĝustecon de liaj supozoj! Serio da faktoj pruvis, ke tero sin + trovas en la okcidento, la transflugo de birdoj klare parolas pri + la proksimeco de tiu ĉi tero, la hodiaŭaj trovoj povus + konvinki eĉ liajn plej obstinajn kontraŭulojn. Ĉio + diras, ke li divenis la grandan sekreton de la oceano, — kaj + en tiu ĉi sama tempo li, kiel ligita aglo, devas tordi sin + en siaj ligiloj, ne povante eksvingi la potencajn flugilojn, por + ĵeti sin renkonte al tiu ĉi tero, kiun oni forprenas + de li! Ĉu tiuj ĉi malsaĝuloj komprenas, kion ili + faras, ĉu ili komprenas, ke returniĝo ĝuste nun + estas por li pli malbona ol morto, — ĉu ili povas tion + ĉi kompreni? Ĉu ili povas lin kompreni?! Sur la tuta tera + globo lin komprenas nur kelkaj dekoj da kapoj tiel penetremaj, + kiel li, kaj ekster ili — seninterrompa muro da malamikoj, + enviantoj kaj malkleruloj, kiuj malamas ĉiun provon eliri al + lumo el tiu sovaĝa nokto, al kiu ili memvole sin kondamnis. Kiel + ĝoje krios tiu ĉi sovaĝa amaso, kiam li malhonore + venos returne, per kiaj mokoj ĝi superĵetos lin, kun kia + triumfo ĝi kriados, ke ĝi estis prava kaj ke li estas + simple frenezulo! Sed ne grava ankoraŭ estas tio, ke li estos + premita en koton kaj neniigita : terura estas tio, ke lia ideo, + lia infano, elnutrita per lia ŝvito kaj sango, devos perei kaj + perei ĝuste tiam, kiam ĝia praveco estas metita ekster + ĉian dubon. Ĉu efektive li devas eltrinki ankoraŭ + tiun ĉi kalikon? Ĉu estis ne sufiĉa tio, kion li + elsuferis — kaj por kio elsuferis? por ke en la antaŭtago + de granda venko fali kiel ofero de blinda besta forto?! Ĉu + efektive estis absolute nenia senco en tiuj tentoj, tra kiuj lin + kondukis la enigma sorto, kaj vane li kondamnis sin al la suferoj de + vaga vivo, malriĉegeco kaj mokado de malsaĝuloj?! Ne povas + esti! Ankoraŭ restis du tagoj, ankoraŭ ne ĉio pereis. + Ankoraŭ kvardek ok horoj restas ĝis la fino de tiu ĉi + batalo kun la lin persekutanta fato — kaj li batalos ĝis + la fino mem! La admiralo fiere sin elrektigis . . . kaj subite li + ekŝanceliĝis, kvazaŭ en la tablon, apud kiu li sidis, + ekbatus tondra sago. De la antaŭa karavelo ektondris pafego. +</div> + +<div class="indented"> + Tero!!! +</div> + +<div class="indented"> + Estis la dua horo je mateno, la 12-an de Oktobro de la jaro + 1492. Sur la ferdeko de « Santa Maria » oni + ekaŭdis paŝojn de homoj, vekiĝintaj el dormo, kaj + subite sur ĉiuj tri ŝipoj ekbruis la ĝoja krio : + « Tero, tero! » +</div> + + + +<div class="indented"> + Li venkis. La admiralo — kaj de tiu ĉi minuto vicreĝo + — malrapide falis sur la genuojn, kaj neniam en la vivo + liaj lipoj murmuris tian varmegan preĝon. « Tero! + tero! » ĝoje ripetadis dekoj da voĉoj. La + admiralo mallaŭte preĝis. « Te Deum laudamus, + Te Dominum confitemur », murmuris la lipoj de la + admiralo. « Salve Regina » ĥore bruis la + ŝipanaro. Kaj kiam, klara kaj majesta, la admiralo aperis sur + la ferdeko, la ŝipanaro kun estimego liberigis al li vojon, + la ŝipanoj salutis lin per entuziasmaj krioj kaj, falante + antaŭ li sur la genuojn, kisis liajn manojn. Kaj li staris inter + ili, kiel duondio, lumigita de la unuaj radioj de la leviĝanta + suno, salutante per trankvila rideto « sian » + teron, kaj en liaj okuloj brulis la fajro de genio, kiu venkis sian + sorton. La nokto de lia vivo finiĝis, kaj komenciĝis hela, + solena tago. +</div> + +<hr /> + +<p class="titolego ele">LA HEJMO DE LA METIISTO</p> + +<p class="el">(De Nov-Jorka kuracisto. Rerakontita de E. Weilshäuser).</p> + +<div class="indented"> + Unu vesperon, en la unua parto de la vintro, la sonorilo estis + forte ektirita, kaj la servantino, kiu malfermis la pordon, + raportis al mi, ke ia homo deziras paroli kun mi. Servanto + faras certajn diferencigojn inter « homo », + « sinjoro » kaj « persono ». + La homo staris en la antaŭĉambro, sed mi miris, kial li ne + estis raportita kiel « sinjoro ». Lia vesto estis + tre pura, sed simpla, kaj el ne tre delikataj ŝtofoj. Lia supra + ĉemizo, tiu ĉi signo de pli delikata stato, estis blanka, + en plena ordo kaj preskaŭ eleganta. Ĉio en li montris + certan solidecon, sed nenio prezentis al mi klarigon pri lia situacio + en la vivo. Laŭ sia eksteraĵo li ŝajnis konvena homo. + Lia parolado estis simpla, klara, rekta kaj kun certa nuanco de + memfideco, kion oni ĉe simpla homo ordinare tre malofte trovas. +</div> + +<div class="indented"> + — Sinjoro doktoro, li diris, mi volus vin peti veni al mia + infano; ni timas, ke al ĝi minacas atako de krupo. +</div> + + + +<div class="indented"> + Mi prenis mian ĉapelon kaj premis lin antaŭen, ĉar, + se lia supozo estus ĝusta, oni tie ĉi ne devis perdi + tempon. Ĉe tiu ĉi malsano unu horo povas decidi inter vivo + kaj morto — Post minuto ni estis sur la strato kaj paŝis + rapide tra unu el niaj larĝaj aleoj. La infano, li diris, ludis + antaŭ la pordo, manĝis kun apetito sian vespermanĝon, + iris poste dormi, kaj antaŭ mallonge ĝi vekiĝis + tre raŭka kaj kun sufoka tusado. Tiu ĉi okazo prezentis + preskaŭ nenian dubon, kaj mi rapidigis miajn paŝojn kaj + post kelkaj minutoj mi atingis kun mia akompananto la pordon de la + domo. Ni levadis nin ĉiam pli kaj pli alte ĝis la kvara + etaĝo. La lasta etaĝo de la ŝtuparo estis kovrita per + tapiŝoj kaj de supre lumis al ni malgranda lampo. Antaŭ la + pordo kuŝis bonega kaj tre fortika mato. Vi poste vidos, kial mi + turnas atenton sur tiujn ĉi malgrandajn detalaĵojn. — + Mi eniris en la malfermitan pordon kaj estis salutita de sufiĉe + bela, pure kaj orde vestita virino, kiu ne povis esti iu alia, ol la + edzino de mia akompananto. +</div> + +<div class="indented"> + — Mi ĝojas, ke vi tiel baldaŭ venis, ŝi salutis + min kun mola, pura akcento. Vilĉjo, kiel ŝajnas, estas tiel + elturmentita, ke li apenaŭ povas spiri. Kaj post minuto, kiam + ni aliris al lia lito, mi aŭdis la senduban sonon de krupo, kiu + tute prave plenigis per tia timo la korojn de la gepatroj. +</div> + +<div class="indented"> + — Ĉu tio ĉi estas krupo, sinjoro doktoro? demandis la + patro kun ekscitita voĉo, kiam mi klinis min super la infanon, + belan trijaran knabon. +</div> + +<div class="indented"> + — Sendube, tre serioza atako. De kiam la afero ekŝajnis al + vi suspekta? +</div> + +<div class="indented"> + — Antaŭ ĉirkaŭ unu horo, estis la respondo, en + kiu sonis forteco de karaktero. Mi ekrigardis la patrinon. Ŝi + estis tre pala, sed ne kuraĝis paroli. +</div> + +<div class="indented"> + — En tia okazo estas kredeble nur tre malmulte da danĝero, + mi diris, sed ni devas tamen ion fari. Ĉu vi havas akvon en la + domo? +</div> + + + +<div class="indented"> + La viro aliris al unu kabineto, malfermis du pordojn, kaj oni povis + nun vidi belan banan kuvon, parte plenigitan de akvo. Tio ĉi + estis pli, ol mi kuraĝis esperi, sed mi ne havis tempon, por + miri. La malgranda knabo estis en forta febro kaj malfacile bataladis + pro spiro. Mi elprenis lin el lia malvarma lito, en kiu li kuŝis + sur bela hara matraco, je kiu nenia princo bezonus honti, senvestigis + lin de liaj noktaj vestoj, starigis lin en la kuvon kaj ordonis + al lia patro verŝi tri sitelojn da malvarma akvo super lian + kolon kaj bruston, dum mi per mia mano energie lin frotadis. Poste + ni lin sekigis kaj frotadis tiel longe, ĝis la tuta korpo + fariĝis flame ruĝa. Poste mi eltordis grandan viŝilon, + trempitan en malvarman akvon, metis ĝin ĉirkaŭ lian + kolon kaj envolvis lin en lanajn litkovrilojn. La malgranda brava + knabo ĉion trankvile elportis, kvazaŭ li komprenus, ke en + apudestado de lia patro povus fariĝi al li nenio malbona. Post + dekkvin minutoj aperis riĉa ŝvitado, la infano falis en + sanan dormon kaj povis denove libere spiri. La danĝero pasis; + tiel rapide pasas tiu ĉi malsano kaj tiel facile ĝi estas + kuracata. +</div> + +<div class="indented"> + La zorgoplena vizaĝo de la patro beliĝis, kaj super la + vizaĝon de la patrino kuris radio da feliĉo. Mi direktadis + miajn rigardojn de unu al la alia, kaj pli ol iam mi estis en dubo, + kian pozicion en la vivo ili povas okupi. Signoj de eminenta deveno + aŭ pli alta eduko ne estis videblaj; ili ne faris la impreson + de bonklasaj homoj, kiuj falis en malriĉecon. Pli ĝuste + ŝajnis, ke ni havas tie ĉi okazon kontraŭan : + ŝajnis pli ĝuste, ke ili de pli malalta ŝtupo de la + vivo levis sin al pli alta. Mi rigardis ĉirkaŭen en la + ĉambro, kiu okaze estis la dormoĉambro. Ĉio estis + en plej bona ordo. La litoj estis puraj, sed simplaj, la blanka + stebita litkovrilo ne povis kosti pli ol 10 ŝilingojn, sed kiel + bele ĝi elrigardis! La blankaj flankkurtenoj estis el malkara + muslino, sed iliaj faldoj pendis tiel dense, kvazaŭ ili estus + el damasko — kaj kiel konvene ili elrigardis! La banan kuvon + kun la dense falditaj kurtenoj mi ne povis taksi pli ol 10 dolaroj. + La tualeta tablo de eleganta formo kaj tute kovrita estis sendube + el pina ligno kaj kostis duonon da dolaro. La pentraĵoj sur + la muro estis bone koloritaj litografaĵoj — pli belaj, + multe pli belaj, ol oleaj pentraĵoj, kiujn mi vidis en domoj de + milionuloj : ili povis kosti po tri ĝis kvin ŝilingoj + kaj la kadroj po unu dolaro. La planko estis kovrita per belaj + tapiŝoj, kaj la muroj estis de hela koloro. Per unu vorto, la + ĉambro estis tuta ornamujeto — en ĉiuj partoj tiel en + ordo, kvazaŭ artisto ĝin aranĝis. +</div> + + + +<div class="indented"> + Lasante la knabon al trankvila dormado kaj donante la necesajn + klarigojn pri la bano post lia vekiĝo, mi iris kun la gemastroj + en la duan ĉambron, kiu posedis alian, sed egale belan + aranĝon. Oni povus ĝin preni por gastoĉambro, por + laborejo de artisto aŭ por manĝoĉambro. La muroj estis + kovritaj per pentraĵoj — portretoj, historiaj skizoj kaj + pejzaĝoj — ĉio pentraĵoj, kiujn povis elekti + nur homo kun gusto ĉe modestaj rimedoj, kiuj tamen havas tiom + same grandan indon, kiel bonaj libroj. Kaj parolante pri tiuj ĉi + lastaj, mi devas tie ĉi rimarki, ke apud la kameno pendis + malgranda biblioteko, kiu ĉe la unua rigardo montris al mi, ke + ĝi enhavas la plej elektitajn trezorojn de la angla literaturo. +</div> + +<div class="indented"> + La mastro iris al la skribotablo, malfermis unu fakon kaj elprenis + monon. — Kiom mi ŝuldas al vi, sinjoro doktoro? li + demandis, tenante prete la monon. +</div> + +<div class="indented"> + Levante min sur la ŝtuparon, mi pensis, ke mi devos atendi + je mia honorario, aŭ ke mi ĝin neniam ricevos, sed nun + ĉio ŝanĝiĝis. Mi ne bezonis nun, kiel ĝi + ofte okazas, sciiĝi pri la pli detalaj cirkonstancoj kaj mezuri + laŭ tio ĉi mian postulon. La homo staris antaŭ mi + preta, por pagi; tamen videble li apartenis al la klaso de laboristoj + kaj estis tre malproksima de bonhaveco; mi tial povis difini al li + nur la plej malaltan sumon. +</div> + +<div class="indented"> + — Unu dolaro ŝajnas al mi ne sufiĉa, li respondis. Vi + havis pli grandan laboron, ol la solan skribadon de recepto. +</div> + +<div class="indented"> + — Ĉu vi laboras por via sintenado? mi demandis, esperante + iom malkovri la sekreton. Li ridetis kaj montris al mi sian manon, + kiu prezentis la signojn de honesta laborado. Vi estas metiisto, mi + diris kun la intenco sciiĝi pli multe. +</div> + +<div class="indented"> + — Prenu tion ĉi, li diris kaj metis kun nerifuzebla + gesto dudolaran banknoton en mian manon, kaj mi kontentigos vian + scivolecon, ĉar vi ja ne povas kaŝi, ke vi estas iom + scivola. +</div> + + + +<div class="indented"> + En ĉio tio ĉi estis ia honesta, estiminda sincereco, + kiu havis por mi apartan ĉarmon. Mi metis la banknoton en la + poŝon, dum la mastro iris al la pordo, malfermis ĝin kaj + montris al mi kabineton de meza grandeco, en kiu mi de la unua + rigardo ekkonis metiejon de botisto. +</div> + +<div class="indented"> + — Vi estas kredeble eksterordinara laboristo, mi diris, + ĉirkaŭrigardante la ĉambron, kiu ŝajnis al mi + preskaŭ lukse meblita, dum ĉe pli proksima observado de + ĉiu objekto fariĝis al mi klare, ke ĝi ne povas multe + kosti. +</div> + +<div class="indented"> + — Ne, vi eraras. Mi perlaboras nur iom pli ol unu dolaron en + tago. Mia edzino iom helpas. Krom la domaj laboroj kaj la zorgado pri + la infano ŝi perlaboras tiom, ke nia semajna enspezo prezentas + mezonombre ok dolarojn. Ni komencis per nenio, kaj ni nun vivas tiel, + kiel vi vidas. +</div> + +<div class="indented"> + Tiu ĉi komforto, tiu ĉi konvena aranĝo, kiu prezentis + preskaŭ lukson, ĉio tio ĉi por ok dolaroj semajne! Mi + esprimis mian miregon. +</div> + +<div class="indented"> + — Mi estus en granda timo, se ni tiom devus elspezi, li + rimarkis. Ni kun tio ĉi ne sole vivis ĝis nun, sed ni havas + ankaŭ jam ion en la ŝpara banko. — Ĉu vi volos + esti tiel bona kaj klarigi al mi, kiel vi tion ĉi faras? mi + demandis, ĉar mi efektive forte volis sciiĝi, kiel botisto + kun edzino kaj infano, perlaborante ok dolarojn semajne, povas vivi + en komforto kaj eleganteco kaj ankoraŭ kolekti monon. +</div> + +<div class="indented"> + — Kun plezuro, li respondis, ĉar eble vi aliajn, kiuj ne + estas en pli bona stato, ol mi, povos konvinki, ke ili faru al si + sian situacion kiel eble plej oportuna. +</div> + +<div class="indented"> + Mi prenis la donitan al mi seĝon, kaj ni sidiĝis, dum lia + edzino, aŭskultinte la facilan kaj regulan spiradon de sia + infano, sidiĝis, por kudri. +</div> + + + +<div class="indented"> + — Mia nomo estas William Carter, li diris. Mia patro mortis, + kiam mi estis ankoraŭ juna, kaj, posedante ordinaran lernejan + sciadon, mi estis donita al botisto, por lerni. Mi estis granda + amanto de legado, kaj mian liberan tempon mi pleje uzadis tiel, ke mi + konatiĝadis kun la libroj el la biblioteko de la metiolernantoj. + La plej multe plaĉis al mi la plenaj je saĝo de la vivo + verkoj de W. Cobbet. Mi decidis sekvi lian ekzemplon kaj labori, kiom + mi povas, por mia kleriĝo, kaj mi pensas, ke mi ne vane laboris. + Sed la edukado de la homo daŭras la tutan vivon, kaj ju pli mi + lernas, des pli multe mi vidas, ke mi devas aukoraŭ lerni. +</div> + +<div class="indented"> + Mi estis ankoraŭ de nelonge submajstro, kiam mi enamiĝis en + mian Marion tie, kiun multaj nomas tre bela, kiun mi tamen ekkonis + kiel tre bonan. +</div> + +<div class="indented"> + Mario ekrigardis kun tia gaja, ĉarma rideto, ke la opinio de + multaj ŝajnis al mi tute prava. +</div> + +<div class="indented"> + — Laborinte unu jaron kiel submajstro kaj ŝparinte + kelkajn dolarojn (mi havis gravan kaŭzon por ŝpari), mi + edziĝis kun mia Mario. Mi loĝis ĉe ŝia patro, + kaj ŝi ĉirkaŭkudradis ŝuojn por la magazeno, + por kiu mi laboradis. Tiel ni vivis kelkajn semajnojn en la domo de + ŝiaj gepatroj, sed tio ĉi ja ne estis nia propra hejmo, kaj + tiel ni decidis aranĝi propran mastraĵon. Ni povis pensi + nur pri modesta loĝejo, kaj mi tutan semajnon serĉis tian, + ĉar jen loĝejo estis por mi tro kara, jen tro mizera. Fine + mi trovis tiun ĉi loĝejon. Ĝi estis nova kaj pura, + alta kaj kun bona aero, kaj mi pensis, ke estus oportune loĝi + en ĝi. Mi luis ĝin por kvindek dolaroj por jaro, ĉar + kvankam la loĝejoj ĉirkaŭ ni ĉiuj estas pli + karaj, nia mastro kontentiĝas je tiu ĉi sumo, ĉar li + estas kontenta je ni kiel luantoj. La loĝejo tiel jam estis, sed + ĝi estis malplena, kaj krom ni mem ni havis nur tre malmulte por + enporti, sed ni gaje komencis labori, ni penadis perlaboradi kiel + eble pli multe, ni ŝparis, kiom ni povis, — kaj vi vidas, + kion ni atingis. +</div> + +<div class="indented"> + — Mi vidas, sed mi ne komprenas, mi diris kun la intenco + aŭdi ion pri la mastrumado de tiu ĉi modesta kaj bela + hejmo. +</div> + + + +<div class="indented"> + — Nu, tio ĉi estas sufiĉe simpla. Kiam mi kun + mia edzino tie ĉi enloĝiĝis kaj ni okupis nian + loĝejon kun unu tablo, du seĝoj, unu forno por kuirado, unu + aŭ du patoj kaj unu mallarĝa lito kun pajla matraco, ni + faris konsiliĝon de milito. Nu, kara Mario, mi diris, ni estas + tie ĉi; dume ni havas ankoraŭ nenion kaj devas ĉion + ankoraŭ akiri, kaj por tio ĉi ni povas kalkuli nur je niaj + dek fingroj. +</div> + +<div class="indented"> + — Ni trovis, ke ni povas mezonombre perlabori ok dolarojn. Ni + tial decidis vivi tiel malkare, kiel nur eble, ŝpari, kiom ni + nur povos, kaj kiom eble — ĉion fari mem. Nia pago por + la loĝejo prezentis la sumon de unu dolaro semajne, nia brula + materialo, lumigo, uzado de akvo kaj aliaj bagateloj ankoraŭ + unu dolaron. Tian saman sumon ni difinis por vestoj, kaj per tio, + ke ni aĉetas la plej bonajn ŝtofojn kaj penas konservi la + vestojn, kiom ni nur povas, ni povas ĉiam esti bone vestitaj. + Eĉ mia edzino estas kontenta je sia vestaro kaj trovas, ke kruda + silko po 6 ŝilingoj por ulno estas kompare kun la tempo de uzado + pli malkara, ol kalikoto po 1 ŝilingo. Tio ĉi faras 3 + dolarojn semajne, kaj nun restas ankoraŭ la manĝaĵoj. + Por tio ĉi mi kalkulas por ni tri unu dolaron semajne. — + Tio estas unu dolaron por ĉiu persono? — Ne, unu dolaron + por ni ĉiuj. Ŝajnas, ke vi estas surprizita, sed la kalkulo + estas ĝusta. +</div> + +<div class="indented"> + — En la komenco ni elspezadis por tio ĉi pli multe, sed + kun la tempo ni lernis vivi pli bone kaj pli malkare, tiel ke post + la pagado de ĉiuj elspezoj por loĝejo, hejtado, lumigado, + vestoj, akvo kaj manĝaĵo restas ankoraŭ pura superfluo + de 4 dolaroj semajne. Mi ne kalkulis kompreneble flankajn elspezojn, + ekzemple se ni iam vizitas la teatron aŭ koncerton, aŭ + havas gastojn ĉe ni. +</div> + + + +<div class="indented"> + Rimarkinte rideton sur miaj lipoj, li daŭrigis : — + Jes, ni akceptas ankaŭ gastojn kaj amuzas nin ĉe tio + ĉi tre bone. Iafoje ni havas dekon da gastoj, kaj ilia regalado + per ĉokolado, kukoj k. t. p. kostas al ni ne pli ol + 2 dolarojn; sed tio ĉi ankaŭ ne tro ofte okazas. Tiel al + ni en ĉia okazo restas ankoraŭ 200 dolaroj jare, por kiuj + ni nin aranĝis, kiel vi vidas, kaj rezervis kapitaleton en la + ŝpara banko. +</div> + +<div class="indented"> + — Mi vidas ĉion tion ĉi, mi diris, nur ne kiel vi + vivas. Multaj metiistoj elspezas pli ol tion ĉi por cigaroj, + ne parolante jam pri drinkoj. Mi petas vin, rakontu al mi, kiel vi + vivas. — Kun plezuro. Mi ne fumas cigarojn, ankaŭ ne + maĉas tabakon kaj nek mi nek mia edzino flaras tabakon. +</div> + +<div class="indented"> + La edzino eniris kun agrabla rideto, sed ne interrompis nin, ĉar + ŝi pensis, kiel ŝajnas, ke ŝia edzo ja ankaŭ sen + ŝia helpo komprenas paroli. +</div> + +<div class="indented"> + De la tago de mia edziĝo mi uzis nenian alkoholaĵon, nur + kvar fojojn en jaro mi trinkas glaseton da vino, kaj nome : + en la festo de Kristonasko, en la Nova Jaro, la 4-an de Julio + [Piednoto : La jartago de la sendependiĝo de la + Nord-Amerikaj Ŝtatoj.] kaj en la naskotago de nia filo. Tiu + ĉi tago estas por ni aparta festo. Mi legis sufiĉe + da higienaj libroj kaj scias, ke teo kaj kafo estas narkotikaj + trinkaĵoj sen nutra enhavo, kaj mi sufiĉe longe esploris + la manĝon kreskaĵan kaj mi lernis dece estimi ĝin; mi + ekkonis ĝian pli grandan indon en komparo kun la dieto miksita + kaj trovis, ke ĝi pli bone servas al mi, ol tiu ĉi lasta, + kaj ĉar ni kune legas kaj eksperimentas, tial mia edzino pensas + tiel same, kiel mi. +</div> + +<div class="indented"> + — Sed kion do vi manĝas kaj trinkas? mi demandis scivole, + por sciiĝi, kiel malproksime la memedukita filozofo progresis en + la leĝoj de higieno. +</div> + + + +<div class="indented"> + — Venu, kaj mi montros al vi, li diris, prenante kandelon kaj + kondukante min en vastan provizejon. Jen vi vidas antaŭ ĉio + muelilon, kiu kostas al mi 10 ŝilingojn. Ĝi muelas mian + tutan grenon, donas al mi la plej freŝan kaj belan farunon + kaj ŝparas al mi la monon por muelado. Jen estas bareleto + da tritiko. Mi aĉetas la plej bonan, kaj mi estas certa, ke + ĝi estas pura kaj bona. Ĝi kostas malpli ol 3 cendoj por + funto, kaj funto da tritiko estas sufiĉa, kiel mi scias, por + la taga nutrado de homo. Ni preparas el ĝi panon, kukon kaj + kaĉon. Jen estas sako da terpomoj. Jen estas maizo. Jen estas + faboj, kesto da rizo, tapioko kaj makaronoj. Jen estas bareleto da + plej bonaj pomoj. Jen skatolo kun sukero kaj jen nia poto butera. + Ni prenas ĉiutage kvarton da vilaĝa lakto, kaj niajn + ceterajn manĝaĵojn mi aĉetas tie, kie mi ilin ricevas + la plej bone kaj plej malkare. Se vi kalkulos, vi facile trovos, + ke unu dolaro semajne por tiaj rimedoj de nutrado ne sole estas + sufiĉa, sed ke al ni estas permesita ĉe tio ĉi sana + kaj preskaŭ luksa malsameco. Ekster tio ĉi ni manĝas + verdajn legomojn, fruktojn kaj berojn, kiujn alportas ĉiufoje + la responda jartempo. En la somero ni havas fragojn kaj persikojn, + kiam ili estas maturaj kaj bonaj; el ĉiuj tiuj ĉi simplaj + materialoj mia edzino preparas manĝojn, kiujn mi certe preferas + al la manĝoj el la kuirejoj de la plej bonaj hoteloj. +</div> + +<div class="indented"> + Mi aŭdis sufiĉe. Tie ĉi mi trovis komforton, + prudentecon, guston kaj modestan lukson ĉe simpla metiisto, kiu + komprenis vivi kun malgrandaj elspezoj. Kiom da senbezonaj plendoj + povus esti evititaj, kiom da ĉagreno kaj suferoj povus esti + forigitaj, se ĉiuj laboristoj vivus tiel prudente, kiel William + Carter. Neniam mi premis al iu la manon kun pli sincera estimo kaj + koreco, ol tiam, kiam mi diris « bonan nokton » + al tiu ĉi feliĉa paro, kiu en tiu ĉi kara urbo kun + 8 dolaroj de semajnaj enspezoj vivas lukse kaj riĉiĝas + kaj levas la benketon de botisto al la indo de instrua seĝo de + praktika filozofo. +</div> + +<div class="indented"> + Leganto, se vi volas profiti de tiu ĉi malgranda historio, sekvu + nur la vortojn de la Biblio : « iru kaj faru tion + saman. » +</div> + +<hr /> + + + +<p class="titolego ele">LA FORGESITA PIPO</p> + +<p class="el">Rakonto de A. <span class="smallcaps">Edelmann</span>. Tradukis I. <span class="smallcaps">Kaminski</span>.</p> + +<div class="indented"> + En unu el la pluvaj tagoj de Marto per grandaj paŝoj iris sur la + kota strato de la vilaĝo Vindirkovo unu vilaĝano, havanta + la aĝon de ĉirkaŭ tridek jaroj; sed ŝajnis, ke + li estas multe pli maljuna. Li portis disŝiritajn lankitelon + kaj ĉemizon, tra kiuj elrigardis la malgrasa brusto; lia + piedvesto ne estis pli bona — unu fliko sur alia; el la + truaj plandoj estis vidata la pajla substerno; sur la kapo maldece + sidis disŝirita, grasmakulita lana ĉapo. Lia bruna + senforma malsobra vizaĝo, sur kiu ankoraŭ restis signoj de + antaŭa beleco, estis tuta kovrita per ruĝaj ŝvelaj + aknoj; la okuloj estis ruĝaj kaj elstarantaj; la kapo jam brilis + en kelkaj lokoj per grizaĵo. . . . Per unu vorto, jam laŭ la + sola eksteraĵo de la vilaĝano oni povis juĝi pri la + diboĉa vivo, kiun li kondukis. +</div> + +<div class="indented"> + Kaj efektive, granda drinkanto estis tiu ĉi vilaĝano, + Doroteo Nilov. Jen pasis jam pli ol jaro, ke li komencis drinkadi; + sed en tiu ĉi jaro li jam havis tempon fordrinki sian tutan + havon kaj la havon de sia edzino. Lian domon oni antaŭ nelonge + vendis publike por depagaj mankorestoj. Ne dezirante prilabori mem la + pecon da tero, kiu restis ĉe li, li farmigis ĝin, kaj la + farman monon li fordrinkis en unu semajno. +</div> + + + +<div class="indented"> + De frua mateno ĝis malfrua nokto li pasigadis la tempon en la + drinkejo, kaj ĉion, kio enfalis en liajn manojn, li forportadis + al la drinkejmastro Vavilo Panfiloviĉ, kiu pro sia boneco + ne abomenis eĉ ĉifonon. Nia Doroteo Nilov ankaŭ + estis malbona edzo kaj patro. Li neniam pensis pri sia malsatanta + familio, kaj lia kvieta, bona edzino Malanja devis akiradi la mizeran + ĉiutagan nutraĵon por si, sia edzo kaj infano — + dujara bubeto — per kudrado, lavado aŭ ia alia laborado. + Sed Doroteo ne sole ne estis danka al ŝi por tio, sed batadis + ŝin preskaŭ ĉiutage, revenante hejmen malsobre. Pri + sia infano li tute ne zorgis kaj, oni povas diri, tute ĝin ne + konis. +</div> + +<div class="indented"> + Ankoraŭ antaŭ nelonge Doroteo Nilov estis kalkulata la + plej riĉa mastro en Vindirkovo. Li havis vastan dometon, multon + da tero, bruto kaj ĉia havo. Sian edzinon Malanja'n, kiu + fraŭline estis la plej riĉa kaj plej bela fianĉino + en la tula vilaĝo, li amis pasie. Laborante fervore, li + vivis kviete kaj estis estimata de ĉiuj Vindirkovanoj. Sed + « nek eterne daŭras la ĝojoj, nek senfinaj estas + la malĝojoj », diras rusa proverbo. La ĝojoj + pasis ankaŭ ĉe nia Doroteo, sed li mem estis la kaŭzo + de tio ĉi : li amikiĝis kun malbonaj kolegoj kaj + komencis drinkadi, diboĉadi, kaj ĉio transturniĝis la + fundo supren. Post unu jaro ĉe Doroteo jam nenio restis — + ĉio transiris al la drinkejmastro Vavilo. +</div> + +<div class="indented"> + Nun ni vidas Doroteon, sin direktantan al sia kaduka dometo, kiu + staris sur la rando mem de la vilaĝo, modeste alpreminte sin al + la plektobaro. Lia vizaĝo esprimis ĉagrenon. Kaj efektive, + ekzistis kaŭzo por ĉagreno : li devis forlasi en la + drinkejo la gajan drinkantaron kaj foriri hejmen, por preni la pipon, + kiun li tie forgesis sur la breto. . . . +</div> + +<div class="indented"> + La dometo estis fine atingita, kaj li eniris. La mastrino forestis; + ŝi foriris ien al najbaro, por preni prunte kelke da terpomoj + por sia infano. +</div> + + + +<div class="indented"> + La internaĵo de la dometo konsistis el malgranda kaverno, + kies tri kvaronojn okupis granda rusa forno. Duo da makulitaj + seĝoj, tablo kun diskrevinta tabulo, malgranda kesteto, en kiu + estis konservata la tuta havoresto de la malfeliĉuloj, kaj tre + malgranda malnova sanktfiguro — jen estas la tuta ornamaĵo + de tiu ĉi kaverno. Krom tio estis alligita al la plafono lulilo, + en kiu la infano de Doroteo ripozis per trankvila dormo. Sur ĉio + kuŝis la sigelo de malriĉeco, tamen ĉio estis pura kaj + bonorda kaj sur ĉio estis vidata la mano de bona kaj zorgema + mastrino. +</div> + +<div class="indented"> + Enirante, Doroteo rekte sin direktis al la breto, prenis la pipon, + sed ankaŭ kunprenis la hakilon, por ĉe la okazo forporti en + la drinkejon, kaj li estis jam kaptinta la fermilon de la pordo, por + eliri, sed en tiu ĉi momento eksonis en la ĉambro sonora + infana rido. Doroteo rapide sin returnis. . . . En la lulilo, eltirante + la manetojn, nur en ĉemizo sole, staris blonda infano, vekita de + la pezaj paŝoj de la patro. Sur la malgrandegaj lipetoj ludis + ĝoja rideto, kaj gaje balancante la vilan kapeton, la infano + babiladis : « Patreto! Paĉjo! ». . . . +</div> + +<div class="indented"> + Io ekmoviĝis en la malmola animo de Doroteo. Malrapide li + aliris al la lulilo, elprenis per siaj maldelikataj manoj la infanon + kaj ekkisis ĝin. La infano ĉirkaŭprenis per siaj + manetoj la kolon de la patro kaj algluiĝis al lia brusto, gaje + krietante kaj senĉese babilante : « Patreto! + Paĉjo! », la solajn vortojn, kiujn ĝi jam povis + libere elparoli. Doroteo ekkisis la infanon ankoraŭ unu fojon + kaj volis kuŝigi ĝin ree en la lulilon. Sed la infano + ne deprenis siajn manetojn kaj sendeturne rigardadis la patron + per siaj klaraj nigraj okuletoj. Denove io ekpikis la koron de + Doroteo, kvazaŭ la rigardo de la senkulpa infano trabruligus lin + trae kaj disfluidigus la glacion, per kiu estis kovrita lia koro. + Al li ŝajnis, ke la infano rigardas lin riproĉe kaj ke + ĝi kvazaŭ volas diri per tiu ĉi rigardo : — + Patreto! vi volas forlasi min, por foriri en la drinkejon, fordrinki + la lastan hakilon, tute ne zorgante pri la malfeliĉa panjo, kiu + nun malaltigas sin ĉe la najbaroj. . . . Kaj kion donas al vi la + malbenita drinkado? +</div> + +<div class="indented"> + Li mem iel nevole ekrigardis en la okulojn de la infano . . .kaj + ektremis, kvazaŭ en tiu ĉi spegulo de la senkulpeco kaj + pureco li ekvidis sian vivon en ĝia tuta abomeninda nudeco. +</div> + + + +<div class="indented"> + Malvarma ŝvito montris sin sur lia vizaĝo; lia koro forte + ekfrapis. Li estis kiel en febro : la kapo al li brulis kaj tra + la korpon trakuris tremfrosto, liaj piedoj ne volis lin teni kaj + la tero kvazaŭ ŝanceliĝis sub ili. En tiu ĉi + minuto Doroteo sentis teruran internan bataladon. Li deziregis denove + foriri en la drinkejon, por diboĉi kun siaj gajaj senzorgaj + kolegoj, sed la konscienco, vekita de la infana rigardo, kvazaŭ + alforĝis lin al la tero, al la loko, kie li haltis. . . . En tiu + ĉi minuto la pordo malfermiĝis kaj eniris Malanja, portante + bastaĵon kun terpomoj. +</div> + +<div class="indented"> + Kiam ŝi ekvidis sian edzon, starantan kun la infano sur la + manoj, ŝi pretervole haltis sur la sojlo, kiel alforĝita. + Dume li pretervole ekrigardis ŝin kaj ekvidis tion, kion li + antaŭe tute ne rimarkadis, tiel bone, tiel klare, kvazaŭ + liaj okuloj subite malfermiĝis. Li ekvidis ŝian delikatan, + malgajan vizaĝon, ŝiajn grandajn, belajn okulojn, + ŝiajn palajn, velkintajn lipojn kaj la vangojn, kiuj antaŭ + nelonge estis ruĝaj kiel papava floro. Li ekvidis ĉion + ĉi, kaj lia vizaĝo ekruĝiĝis de honto. Sed de tiu + ĉi momento ĉesiĝis la interna batalo en lia animo, li + subite eksentis ian abomenon kontraŭ si mem kaj iel instinkte + komprenis, ke li nun por nenio en la mondo revenus en la drinkejon. + En atako de ĝojo kaj konfuzo, kun koro trankvila, sed konsumata + de amo kaj kompato, li rigardis la elturmentitan vizaĝon de + Malanja kaj ne sciis, kion diri. +</div> + +<div class="indented"> + — Bonan tagon, Malanjeto, kial vi ektimiĝis? fine + apenaŭ elparolis Doroteo kaj ĉe tiuj ĉi vortoj + ekrigardis la edzinon per tia rigardo, kiu rememorigis al la + malfeliĉa virino la pasintan feliĉan tempon. Ŝi + komprenis, ke ŝi nun ne devas lin timi; forte, sed ĝoje + ekfrapis ŝia koro, kaj klara rideto eklumigis ŝian + vizaĝon. +</div> + +<div class="indented"> + Dume Doroteo aliris al ŝi, ekkisis ŝin kaj poste, montrante + per la okuloj la infanon, li ekmurmuris : +</div> + +<div class="indented"> + — Li estos bona bubo. Li ne ektimiĝis antaŭ + mi, Malanjeto. Li estos bubo-bravulo! Kaj denove li + ĉirkaŭprenis per la dekstra, libera mano la edzinon, + altiris ŝin al si kaj mallaŭte diris al ŝi : +</div> + + + +<div class="indented"> + — Mi scias, Malanja, ke mi multe estas kulpa antaŭ + vi. . . . sed nun estas fino al ĉio, Malanja. . . . Neniam pli. . . . + Mi ĵuras, ke mi pli ne drinkos. . . . Ĉu vi aŭdas, + Malanja. . . . neniam, neniam. . . . La infano estu atestanto, ke mi + ĝis la morto ne prenos en la buŝon tiun malbenitan + trinkaĵon. . . . +</div> + +<div class="indented"> + Ŝi estis pala, kiel tolo, kaj ne povis elparoli eĉ unu + vorton; ŝi nur ĉirkaŭprenis Doroteon kaj forte, forte + ekkisis lin. +</div> + +<div class="indented"> + — Mi estas peka antaŭ vi, Malanja; mi devas peti vin kaj + stari sur la genuoj antaŭ vi, ĉar mi, malbenita, pereigis, + tre malfeliĉigis vin. Kaj li efektive, ankoraŭ tenante la + infanon, mallevis sin antaŭ la edzino sur la genuojn kaj forte + kliniĝis antaŭ ŝiaj piedoj. Kaj li tiel longe ne levis + sin, ĝis ŝi, laŭte ploregante, levis lin kaj sidigis + lin sur la benkon. +</div> + +<div class="indented"> + — Ha, mi malsaĝulo . . . malhonorulo . . . granda malsobrulo . . . + parolis Doroteo, sidante sur la benko kaj direktinte siajn okulojn + al la planko. Jen kion kaŭzis al mi la drinkado! Vi nur pardonu + min, kaj mi ĵuras per Dio, mi ĉesos drinki! Li, li estos + atestanto! La lastajn vortojn li elparolis, montrante per unu mano + la infanon kaj la duan manon kunpreminte en pugnon. Malanja ploris; + ŝi forte bedaŭris sian edzon. +</div> + +<div class="indented"> + — Mi pardonas vin, kara; Dio kaj la homoj ankaŭ vin + pardonos. Nur ĉesu, Doĉjo, drinki la malbenitan vinon; + ĝi ja pereigis vin! +</div> + +<div class="indented"> + — Ho, ho, mi, malfeliĉulo, ne kvietiĝis Doroteo. Kial + mi vin senkulpan pereigis! . . . Mi nun nenion havas, nek ĉevalon, + nek bovinon . . . Kie estis mia konscienco! +</div> + +<div class="indented"> + Kaj Doroteo laŭte ekĝemis. Longe konsoladis lin Malanja, + kiel ŝi povis. Sed li tute trankviliĝis nur en la vespero. +</div> + + + +<div class="indented"> + Kaj longe ankoraŭ ili parolis inter si pri tio, kiel komenci + novan vivon, kaj nur tiam, kiam la vilaĝa sonorilo malgaje + eksonis noktomezon, ili sin levis de apud la tablo. Varmege ili + preĝis antaŭ sia sanktfiguro, kaj kun feliĉaj + vizaĝoj, sur kiuj estis esprimita ia anĝela kvieteco, ili + iris dormi . . . +</div> + +<div class="indented"> + Tiel finiĝis la feliĉa tago de niaj malriĉuloj. +</div> + +<!-- + These two paragraphs are separated by a triangle + of three stars, centered, just like this... + + * + * * + + Newer printings use three stars on a line :-( +--> + +<p style="text-align: center; font-family: monospace">*<br/>* *</p> + +<div class="indented"> + Pasis kelkaj jaroj. Sur tiu loko, kie staris antaŭe la mizera + dometo de Doroteo, staris nun vasta pina domo kun peroneto. Apud + la domo, gaje babilante, ludis du malgrandaj infanoj, kaj sur la + peroneto sidis, okupita de kudrado, juna bela virino en ruĝa + sarafano. Estis malfacile rekoni en ŝi la antaŭan + malsaneman, palan Malanja'n. Ĝi estis la familio de Doroteo, + kiu severe plenumis la donitan promeson kaj ĉesigis sian + antaŭan diboĉan vivon. +</div> + +<div class="indented"> + Kiel ofte rememoradis la geedzoj pri tiu feliĉa tago, kiam + Doroteo forgesis en la domo la pipon kaj, por preni ĝin, venis + el la drinkejo, por jam neniam tien reveni. +</div> + +<hr /> + +<p class="titolego ele">ARTURO</p> + +<p class="el">(Rakonto de V. <span class="smallcaps">Devjatnin</span>.)</p> + +<p class="titolego">I</p> + + + +<div class="indented"> + Sinjorino Anneto, kvankam sufiĉe matura en sia aĝo (ŝi + havis preskaŭ 50 jarojn), tre bone ankoraŭ sin konservis, + almenaŭ laŭ ŝia ekstera vido oni ne povis ŝin + nomi maljunulino : la koloro de ŝia vizaĝo estis + ĉiam tiel roza, la dentoj tiel blankaj kaj ebenaj, ke iafoje + eĉ nevole naskiĝadis tre ofenda por ŝi suspekto. + Sinjorino Anneto, laŭ la volo de la sorto, ĝis nun + ankoraŭ estas fraŭlino, sed . . . ŝi + estas jam vidvino! . . . Ŝi mem rakontis al mi + (mi ĝis nun estas ŝia amiko), ke ŝi perdis sian junan + belan edzon tuj post la edziniĝo; apenaŭ la junaj geedzoj + revenis el la preĝejo, ŝia edzo falis kaj mortis! Al li + fariĝis kredeble disŝiro de koro, tro multe plenigita de + amo. Dank' al tiu ĉi okazo la malfeliĉa sinjorino restis + vidvino, travivinte kun la edzo nur proksimume duonon da horo. De tiu + tempo pasis jam tridek jaroj, la amo de sinjorino Anneto havis jam + tempon tute malvarmiĝi, sed edziniĝo entute tiom ŝin + timigis, ke ŝi decidis senrefare jam eterno resti fraŭlino + kaj eĉ ĵuris sankte plenumi tiun ĉi decidon. Sed la + petolema sorto subite devigis ŝin ankoraŭ unu fojon facile + tuŝi la katenojn de Himeneo. Jen kio okazis. +</div> + +<p class="titolego">II</p> + +<div class="indented"> + Unu fojon sinjorino Anneto veturis sur fervojo, revenante el la + malgranda urbeto K. post enterigo de sia kuzo. Okupinte en la + vagono tre oportunan kanapeton, ŝi volis ekdormi, dezirante + almenaŭ per tio ĉi sin liberigi de ŝin premanta + ŝarĝa impreso de morto, — sed subite, rigardinte + okaze la plankon, ŝi vidis ian libron, forgesitan kredeble + de elirinta veturanto. Sinjorino Anneto levis ĝin kaj + malfermis : tio ĉi estis franca tradukita romano sub + la titolo : « Terura sekreto ». Ŝi + estis tre ĝoja je tiu ĉi neatendita trovaĵo kaj + komencis avide legi paĝon post paĝo. La romano estis tre + interesa : en ĝi estis teruraj mortigoj kaj sekretaj + malaperoj kaj malfeliĉa amo, per unu vorto, en ĝi estis + ĉio, kio devas esti en ĝusta romano, — kaj entute en + la romano estis tia miksaĵo, ke sinjorino Anneto nur kun granda + malfacileco povis kompreni kvankam malmulte tiun ĉi mirindan + produktaĵon de la genia aŭtoro. Tiu ĉi malfacila + laborado de la kapo lacigis la malfeliĉan legantinon, kaj + ŝi ekdormis . . . +</div> + + + +<div class="indented"> + Jen ŝi sonĝas, kvazaŭ ŝi estas ankoraŭ + tre juna knabino. Ŝi senfine amas lin kaj li, bela, flama + junulo, varmege, pasie ŝin amas. Sed la kruela patro elektis + por ŝi malbelegan, maljunan, senharan baronon, kiu scias ian + teruran familian sekreton de ŝia patro kaj per tio ĉi + tenas lin en siaj manoj. La terura tempo proksimiĝas : jam + estas difinita la tago de edziniĝo kun la barono . . . La patro + ŝin enŝlosis en malgrandan ĉambreton kaj alstarigis + al ŝi maljunan diablistinon servantinon, kiu atente ŝin + gardas kaj ne permesas al ŝi eĉ paŝon fari libere, + — kaj ŝi, malfeliĉa ofero de la patra krueleco kaj + de la malbonega barona volupto, ne povas eĉ sciigi lin, sian + amatan, pri sia terura situacio! . . . En malespero ŝi ŝiras + siajn harojn, sin ĵetadas en la ĉambro, kaj fine, tute + freneziĝinte, ŝi saltas kun kapo malsupren el la fenestro + sur la pavimon kaj . . . ho mirindaĵo! . . . ŝi enfalis en la + brakojn de sia amanto! Ili flugas, flugas, flugas kun nekredebla + rapideco en ia sorĉa kaleŝo al la rando de la mondo, al + plej feliĉa Arkadujo . . . Jen jam estas proksime, al ŝi + jam blovetis feliĉo . . . Sed subite post ili fariĝis forta + bruo. Ili rigardas kaj . . . ho, teruro : persekuto! . . . Sur nigra + flugila ĉevalo rapide flugas la barono! . . . Minace brilas liaj + verdaj okuloj, liaj haroj estas disblovitaj, liaj longaj malgrasaj + manoj kun akraj kurbaj ungegoj estas etenditaj antaŭen . . . Lia + forta ĉevalo flugas kun rapideco de sago, distranĉante kun + fajfo la aeron per sia larĝa fortika brusto . . . Ankoraŭ unu + momento, kaj la geamantoj nepre devas perei! . . . La juna fraŭlino + pli proksime sin alpremis al sia karulo, ĉirkaŭprenis lin, + li forte, dolĉe ŝin kisis kaj . . . ŝi vekiĝis. +</div> + +<div class="indented"> + En la preskaŭ tute malplena vagono estis mistera duonlumo : + kelkaj lanternoj estis estingitaj, kaj la ankoraŭ brulantaj + estis kovritaj per mallumaj verdaj kurtenetoj, tra kiuj ili + apenaŭ ĉirkaŭlumis du aŭ tri dormantajn + veturantojn. +</div> + + + +<div class="indented"> + Sinjorino Anneto eksentis, ke iu delikate premas ŝian manon, kaj + nur nun ŝi ekvidis starantan antaŭ ŝi sur genuoj ian + nekonatan viron, kiun ŝi, mem ne komprenante per kia maniero, + forte ĉirkaŭprenis per la maldekstra libera mano . . . Ŝi + eksaltis, kvazaŭ pikita de serpento, kaj kun teruro rigardis + ĉirkaŭen : en la vagono estis tute silente. +</div> + +<div class="indented"> + — Kion vi volas, sinjoro? +</div> + +<div class="indented"> + La nekonato malrapide sin levis kaj kun petego etendis al ŝi la + manojn. +</div> + +<div class="indented"> + — Pardonu! li murmuretis : pardonu, se mi vin nevole + ofendis . . . Sed vi tiel afable respondadis miajn karesojn, ke mi + pensis . . . Ho, pardonu, pardonu min! . . . +</div> + +<div class="indented"> + Kaj li ree stariĝis sur la genuoj, kaptis ŝian manon kaj + alpremis ĝin al siaj lipoj. Al sinjorino Anneto ŝajnis, + ke tio ĉi estas ankoraŭ sonĝo . . . Fine ŝi + mallaŭte liberigis de li sian manon. +</div> + +<div class="indented"> + — Levu vin, pro Dio! kion vi faras? ŝi diris al la + nekonato : ni ja povas fariĝi objekto de atento por + ĉiuj veturantoj! +</div> + +<div class="indented"> + Li senvorte obeis. Sinjorino Anneto iom post iom komencis + trankviliĝadi, kaj vidante, ke la stranga sinjoro tute ne estas + por ŝi danĝera, sed, kontraŭe, li mem timas ion, + ŝi tute trankviliĝis kaj eĉ ekinteresiĝis je tiu + ĉi neatendita aventuro kaj ankaŭ je la mistera nekonato, + kiu silente sidis antaŭ ŝi sur la kanapeto. Sinjorino + Anneto sin levis, forŝovis la kurteneton de la plej proksima + lanterno kaj, dank' al ĝia lumo, ekvidis antaŭ si belan kaj + eksterordinare simpatian viron en la aĝo de ĉirkaŭ 35 + jaroj. Liaj densaj nigraj ondaj haroj kun intenca nezorgeco estis + forĵetitaj posten kaj bone ombris la agrablan palecon de la + bela maldika vizaĝo kun malgranda barbeto; la vivaj esprimaj + okuloj de ia nedifinita koloro lumis de sento, kiun tuj oni ne + povas kompreni, — sed tiu ĉi sento havis ian forlogantan + forton . . . Sinjorino Anneto nun rememoris, ke ŝi sufiĉe ofte + renkontadis tiun ĉi belulon sur la strato en K., — kaj + sekve li estas al ŝi iom konata. Ŝi decidis ekparoli kun + li. +</div> + + + +<div class="indented"> + — Pardonu, ŝi komencis, mian ne tute modestan demandon, + sed mi tre volas scii, kiu vi estas. Al mi ŝajnas, ke mi vin + renkontadis en K., kaj tial . . . tial via vizaĝo estas al mi iom + konata. De kie, kien kaj pro kio vi veturas? +</div> + +<div class="indented"> + La nekonato ekĝemis. +</div> + +<div class="indented"> + — Tro malgaja kaj, la plej grava, tro longa estas la historio, + respondis li nevolonte : post duono da horo ni estos jam en K., + kaj mi ne havos sufiĉe da tempo, por kontentigi vian scivolecon, + — sekve oni ne devas eĉ komenci. Mi diros nur sole, ke + mi estas la plej malfeliĉa homo en la tuta mondo, mi estas + de ĉiuj pelata, de ĉiuj malamata kaj de neniu amata . . . + Ĉiujn viajn demandojn : de kie mi veturas, kien kaj pro + kio, mi nur povas respondi : mi ne scias, ne scias, ne scias! . . . + Kaj la nekonato, kaŝinte la vizaĝon per la manoj, restis en + profunda silento. La koro de sinjorino Anneto tropleniĝis per + kompato al tiu ĉi malfeliĉa homo : ŝi jam estis + preta ekplori. +</div> + +<div class="indented"> + — Rakontu al mi vian malĝojon, ŝi diris kore : + per tio ĉi vi eble faciligos vian animon. +</div> + +<div class="indented"> + La nekonato levis la kapon, kaj liaj okuloj ekbrilis. +</div> + +<div class="indented"> + — Ho, kiel mi estas feliĉa! li ekkriis kun profunda + sento : Mi aŭdas kompatajn vortojn de virino, kiun mi tiel + longe kaj tiel pasie amas! kiun mi . . . +</div> + +<div class="indented"> + — Kion vi diras? interrompis lin sinjorino Anneto : + rekonsciiĝu! rigardu min : ĉu oni povas enamiĝi + en tielan maljunulinon? +</div> + +<div class="indented"> + — Mi ne diris, ke mi enamiĝis, rediris la nekonato, + denove prenante ŝian manon : ne, mi jam longe ĉesis + enamiĝadi, sed mi ne perdis ankoraŭ la kapablon de amo . . . + Jes, sinjorino Anneto . . . +</div> + +<div class="indented"> + — De kie vi scias mian nomon? mirege ekkriis sinjorino + Anneto : kiu vi estas? +</div> + +<div class="indented"> + — Vi min ne konas kaj kredeble neniam aŭdis mian nomon. Mi + estas Arturo de . . . +</div> + +<div class="indented"> + — Via nomo estas Arturo?! Dio! kia stranga okazo! +</div> + + + +<div class="indented"> + Sinjorino Anneto rememoris, ke la ĉefa heroo de la romano, + kiun ŝi trovis antaŭ nelonge tie ĉi en la vagono, + ankaŭ estas « Arturo ». Ŝi kredis + je diversaj antaŭsignoj, kaj tiu ĉi egaleco de la nomoj + ŝin forte ekfrapis : ŝi vidis en ĝi ian + antaŭsignon de la ĉielo mem. +</div> + +<div class="indented"> + — Jes, daŭrigis la nekonato, mi estas Arturo de Buler. + Mi vin ekkonis preskaŭ antaŭ du jaroj (per kia maniero + — mi ne diros), kaj de tiu sama tempo mi amas vin per ĉiuj + fortoj de mia animo! De tiu tempo mi ĉiam serĉis renkonti + vin, kaj al tiu ĉi celo mi tre ofte veturadis en la urbon K. + Dank' al multaj kaŭzoj, pri kiuj mi ne kuraĝas paroli, + mi ne volis konatiĝi kun vi . . . Sed fine mi decidis fari tiun + ĉi danĝeran por mi paŝon kaj . . . nun mi jam tute ne + bedaŭras tion ĉi, ĉar mi estas multe rekompencita! +</div> + +<div class="indented"> + Arturo kun fajro kisis la manon de sinjorino Anneto, kiu kun tremanta + koro aŭskultis liajn flamajn parolojn. +</div> + +<div class="indented"> + — Mi ne volas lacigi, li daŭrigis, vian atenton per + rakontado pri mia tuta malgaja vivo, — kaj tio ĉi eĉ + ne estas necesa : nia okaza konateco finiĝos, kiam ni + alveturos en K., kaj disiros en diversajn flankojn, por eble neniam + jam nin renkonti . . . Post kelkaj minutoj estos jam K . . . Tial ne estas + ĝustatempe eĉ komenci! . . . +</div> + +<div class="indented"> + — Ha, ne, pro Dio! vive rediris sinjorino Anneto : mi tiel + multe partoprenas en via sorto, tiel korege vin kompatas . . . Mi petas + vin, sinjoro, diru al mi vian malĝojon! . . . +</div> + +<div class="indented"> + En tiu sama minuto la vagonaro brue venis al la K-a stacidomo. Arturo + etendis al ŝi la manon. — Adiaŭ! li diris kun tremo + en la voĉo : ankoraŭ unu fojon mi petas vin : + pardonu kaj ne rememoru min malbone! +</div> + +<div class="indented"> + — Ĉu efektive nia konateco nur per tio ĉi + finiĝos? kun sincera malĝojo demandis sinjorino Anneto, + retenante kaj facile premante lian manon. +</div> + +<div class="indented"> + — Tio ĉi dependas de vi, respondis Arturo. +</div> + +<div class="indented"> + — Sed kion do mi devas fari? Mi ne loĝas aparte en mia + propra domo, kaj sekve mi ne povas inviti vin rekte al mi . . . +</div> + + + +<div class="indented"> + — Tio ĉi tute ne estas necesa, tiom pli ke mi kun la unua + vagonaro veturas reen en B., kie mi loĝas. Sed se vi deziras + fari min senfine feliĉa, donu al mi vorton respondadi miajn + leterojn kaj iam min viziti en mia malriĉa hejmo : B. estas + ja tiel proksima! . . . +</div> + +<div class="indented"> + Sinjorino Anneto kun plezuro plenumis lian modestan deziron, — + ŝi donis al li sian adreson, prenis de li lian, — kaj ili + disiĝis amike. +</div> + +<p class="titolego">III</p> + + + + + +<div class="indented"> + Pasis semajno. Sinjorino Anneto preskaŭ forgesis sian vojan + aventuron, kaj eĉ la vizaĝo mem de ŝia voja kolego + komencis iel mallumiĝi en ŝia memoro, — kaj jen + subite ŝi ricevis leteron. Ŝian koron kvazaŭ io pikis. + Per manoj tremantaj de interna ekscitiĝo ŝi disŝiris + la koverton kaj rigardis la subskribon; jes, ŝia antaŭsento + ne trompis ŝin : la letero estis de li! Ŝi avidege + komencis legi. Jen kion skribis Arturo : « Kara mia + Anneto! Pardonu al mi tiun ĉi nevolan senceremoniecon, sed + la amo ne scias paroli alie. Vi tiel forte deziris ekscii mian + historion. Mi plenumas vian deziron, kiun mi estimas, kiel plej + sanktan leĝon. Sed mi korege petas pardonon, mia anĝelo, se + tiu ĉi malgaja historio vin malĝojigos. Mi devas komenci + de malproksime. Mi naskiĝis en la ĉirkaŭaĵo de + Moskvo en genta patra bieno. Mia patro estis tre riĉa homo, + natura aristokrato, bonege edukita, sed bedaŭrinde senkaraktera. + Li estis vidvo, kaj mi — lia sola filo kaj heredanto de lia + tuta grandega riĉeco. Li ekiris vojaĝadi kaj prenis kun + si ankaŭ min, tiam ankoraŭ dekkvinjaran knabon. Kiam + ni estis en Parizo, li enamiĝis en unu belan kantistinon, + edziĝis je ŝi kaj aĉetis por ŝi riĉan + bienon en la ĉirkaŭaĵoj de Parizo, kie ni ankaŭ + enlokiĝis. Mia vivo en tiu tempo estis neelportebla : mia + duonpatrino jam de la unuaj tagoj de nia kuna loĝado komencis + min malami kaj baldaŭ ekscitis kontraŭ min mian patron, + kiu ŝin senfine amis kaj plenumadis ĉiujn ŝiajn + kapricojn. Post duono da jaro mia patro povis jam rimarki, ke + lia edzino kondutis tiel same, kiel ŝi kondutis, estante + ankoraŭ kantistino, en li do ŝi vidis ne edzon, sed simple + homon, kiu devas ŝin provizadi : ŝi senĉese + postuladis de li monon, kiun ŝi elspezadis eksterordinare + rapide, dank' al baloj, koncertoj, maskobaloj k. t. p. + Ŝi preskaŭ ĉiutage mendadis por si ĉiam novajn + ornamojn kaj ĉiusemajne devigadis mian patron pagi grandegajn + kalkulojn de tajlorinoj, meblistoj, kaleŝistoj, oraĵistoj. + La patro kun teruro rimarkis, kiel rapide malaperis lia riĉeco, + sed li sin tenis, li silentis. Fine li tute perdis la paciencon + kaj decidis serioze interparoli kun la edzino, — sed ŝi + tiel bone lin renkontis, ke li por ĉiam forlasis la deziron + interparoli kun ŝi kaj, eksilentinte tute, humiliĝis al + sia sorto. Per tia maniero lia tuta riĉeco post unu kaj duono + da jaro malaperis tute, kaj mia malfeliĉa patro flnis la vivon + per memmortigo, — kaj lia edzino fariĝis kromvirino de + iu bankiero. — Post la morto de la patro mi, dank' al helpo + de bonaj homoj, forveturis Rusujon, kie estis ankoraŭ unu nia + genta bieno, en kiu mi enlokiĝis kaj komencis min okupi per + vilaĝa mastraĵo. Tiel pasis du jaroj, en la daŭro de + kiuj mi, tute ne sciante mastrumi, tiel malbonigis ĉiujn miajn + aferojn, ke fine mia bieno pro ŝuldoj estis vendita per publika + vendo, mi fariĝis preskaŭ almozulo, kaj nur kun helpo de + unu mia parenco ricevis servon sur fervojo. Nun mi venis al la plej + terura momento de mia vivo! . . . Kiam mi havis la aĝon de dudek + du jaroj, mi edziĝis je unu bela juna fraŭlino . . . Ho, kiel + doloras mia malfeliĉa koro ĉe tiu ĉi ŝarĝa + rememoro! Dio vidas, kiel multe mi amis mian edzinon! Sed kredeble ne + estis al mi sorto longe ĝui tiun ĉi feliĉon . . . Post + du monatoj de nia edziĝo (per ĉiuj fortoj de mia animo + mi malbenas tiun ĉi teruran momenton!) mi tute okaze trovis + mian edzinon en la brakoj de malnobla amanto! . . . Ho, mia kara! En + tiu ĉi loko la plumo elfalas el miaj manoj, mi ne havas forton + daŭrigi kaj mi proponas, ke vi mem alplenigu tiun ĉi + teruran pentraĵon . . . Mi devas nur diri, ke mi forkuris de tiu + ĉi malnobla virino, kvazaŭ de pesto, kaj de tiu tempo mi + jam ŝin ne renkontadis, sed proksimume post tri jaroj mi tute + okaze eksciis, ke ŝi estis mortigita ie en Germanujo per la mano + de ŝia amanto, kiun ŝi trompis tiel same, kiel min! . . . Jen + estas la malgaja rakonto de mia disrompita vivo. — Pardonu, mia + kara! Donu al vi la potenca Dio multe da feliĉo. Varmege vin + amanta via Arturo. » +</div> + + + +<div class="indented"> + Traleginte tiun ĉi leteron, sinjorino Anneto eksentis ion tian, + kion ŝi mem komence ne povis kompreni. Tiu ĉi sento ne + estis ordinara partopreno en la sorto de proksimulo, ĝi ne + estis ankaŭ sento de kompato al malfeliĉa homo, — + ne, ĝi estis io multe pli forta : ĝi estis amo, + jes, amo! . . . Sinjorino Anneto kontraŭ sia propra volo en + la profundaĵo de la animo tion ĉi konfesis. Ŝi + decidis tuj respondi la leteron de Arturo, respondi en tia sama + senco, kaj sendi al li pro signo de sia amo antikvan diamantan + ringon, kiun ŝi ricevis, kiel heredon, ankoraŭ de sia + avino. Jen ŝi en tiu sama tago vespere sin enŝlosis + en sia ĉambro kaj tute plenskribis du grandajn foliojn da + poŝta papero. Kiel Arturo, nur pli detale, ŝi en la + komenco priskribis sian tutan vivon per tiel fortaj vortoj, ke + eĉ ŝi mem ekploris, tralegante la produkton de sia libera + fantazio, — kaj poste jam ŝi alpaŝis al vasta + klarigo de sia amo, kiun ŝi esprimis senfine pli bone kaj + elokvente, ol Arturo. La duan tagon la sigelita letero kaj la atente + ĉirkaŭkudrita multekosta sendaĵo estis forportitaj + en la poŝtan oficejon, — kaj post tri aŭ kvar tagoj + matene ŝi ricevis jam de Arturo respondon : la tuta letero + de la komenco ĝis la fine estis plenigita de signoj de ekkrio, + de punktaroj, de signoj de demando kaj ekkrio kune kaj simple de + demandoj, — sed ordinaraj punktoj kaj komoj preskaŭ tute + forestis. Li petegis sinjorinon Anneton alveturi al li en B-n, por + « per sia apero ĉirkaŭlumigi kaj sanktigi la + malluman neston de malfeliĉa ermito, kaj doni al li la eblon + vidi sian diinon » . . . Traleginte tiun ĉi leteron, + ŝi decidis la sekvantan tagon kun la matena vagonaro veturi en + B-n, kaj per telegramo ŝi sciigis pri tio Arturon, por ke li + povu ŝin renkonti. +</div> + +<p class="titolego">IV</p> + +<div class="indented"> + Suferante de senpacienco, ŝi pasigis la tagon kaj la sekvantan + nokton, kaj matene frue ŝi alveturis al la stacidomo, kiam + ankoraŭ iris nenia vagonaro : timante malfrui, ŝi + atendis du horojn la tempon de forveturo, — kaj, enirinte fine + en la vagonon, ŝi sidis kvazaŭ sur pingloj, ĉiuminute + elrigardadis tra la fenestro kaj malbenadis la neelporteble + malrapidan, laŭ ŝia opinio, iradon de la vagonaro kaj la + maŝiniston kaj la konduktoron kaj entute ĉiujn servantojn + de fervojo, forgesinte en sia malpacienco, ke ŝia Arturo + ankaŭ servas sur fervojo. Fine la vagonaro haltis, kaj tra la + malfermitaj fenestroj de la vagono ŝi ekaŭdis la longe + atendatan vokon de la konduktoro « stacio B., la vagonaro + staras dekkvin minutojn! » Kun eksterordinara viveco, + kiun eble envius eĉ dekkvinjara knabino, ŝi elsaltis el + la vagono, — kaj ŝi tuj ekvidis Arturon, kiu ankaŭ + ŝin rimarkis kaj jam rapidis al ŝi renkonte. Li ŝin + ĉirkaŭprenis kaj karese kisis. +</div> + + + +<div class="indented"> + — Ho, mia kara, fine vi alveturis! li ekkriis ĝoje. + Sinjorino Anneto de ekscito ne povis eĉ paroli. Ŝi + aŭtomate sin apogis sur la brakon de Arturo, kaj ili eliris + sur la veturilejon. Arturo zorge ŝin sidigis en malnovan + disbatitan veturigistan kaleŝon, li mem sidiĝis kaj + delikate ĉirkaŭprenis ŝian dikan rondan talion. + Sinjorino Anneto sentis kapturnon de ravo. La maljuna ĉevalo + uzis ĉiujn siajn fortojn, por kontentigi sian tro postulantan + mastron, kiu ĉiuminute batadis ĝiajn malgrasajn flankojn, + — ĝi svingadis la voston, spirblovadis kaj, balancante + la kapon, vane penis kuri pli rapide. La kaleŝo kun laŭta + krakado ruliĝadis sur la malbona pavimo kaj fine, laŭ + la montro de Arturo, haltis apud la pordego de malnova ligna + dometo. Arturo helpis al sinjorino Anneto elrampi el la kaleŝo + kaj kondukis ŝin tra malpura malgranda korteto, plenigita + per iaj bareloj, al flankodomo, klarigante al ŝi, ke la + ĉefan parton de la domo oni en tiuj ĉi tagoj komencos + rebonigi kaj ke, dank' al tiu ĉi cirkonstanco, li devas dume + « iel » lokiĝi en flankaĵo. +</div> + +<div class="indented"> + — Por mi, diris Arturo, kiel por fraŭlo, estas tute egale, + kie ajn mi loĝas, — vi do min ne mallaŭdos. Ili + aliris al la pordo, kiu estis fermita. Arturo ekfrapis. La pordon + malfermis ia stranga ekzistaĵo — viro aŭ virino, tre + malfacile estis ekkoni — malpurigita, ĉifona. Li trairis + malbonodoran kuirejon kaj eniris en negrandan malaltan ĉambreton + kun deŝiritaj tapetoj kaj kun ne blankigitaj fornoj; tiu ĉi + ĉambreto prezentis kredeble la gastoĉambron, ĉar + apud la muro inter la fenestroj staris kanapo, kovrita per nigra + senŝeligita vakstolo, antaŭ la kanapo estis ronda tablo kaj + apud ĝi de unu flanko seĝo tute ligna, de la dua flanko + — seĝo kun leda kuseno; ankoraŭ unu seĝo, en kiu + mankis unu piedo, staris apud la muro en angulo. Krom tiuj ĉi en + la tuta ĉambro estis nenia meblo. Sinjorino Anneto kun mirego + rigardis ĉirkaŭen. +</div> + +<div class="indented"> + — Vi ne atendis vidi min en tia malriĉegeco? demandis + Arturo. +</div> + +<div class="indented"> + — Malriĉeco ne estas malvirto, respondis Anneto. +</div> + +<div class="indented"> + — Jes, sed ĝi estas pli malbona, ol malvirto, kun + ĝemo diris Arturo : almenaŭ mi plivolus esti + riĉa. En la nuna materiala tempo riĉeco estas unu el la + plej necesaj kondiĉoj de feliĉo, ĉar nur ĝi donas + sendependan situacion, sen kiu tute ne estas ebla vera feliĉo. +</div> + +<div class="indented"> + Sinjorino Anneto singardeme sidiĝis sur la kanapon, kaj Arturo + eliris, por ordoni tagmanĝon. Post kelkaj minutoj li revenis kaj + sidiĝis apud sinjorino Anneto. Ŝi karese prenis lian manon + kaj diris kun sincera partopreno : +</div> + + + +<div class="indented"> + — Mi bone prezentas al mi, kiel malfacile estis por vi, + mia karulo, post tiu lukso, al kiu vi alkutimis de infaneco, + humiliĝi al via nuna sorto! . . . +</div> + +<div class="indented"> + — Jes, mia amikino, kun profunda ĝemo respondis + Arturo : komence estis tre malfacile, sed poste nenio . . . mi + alkutimis. Homo estas tia ekzistaĵo, ke ŝajne ekzistas + nenio, al kio li ne povus alkutimi : mi mem tion ĉi + spertis. Nun mi tiel kunviviĝis kun mia situacio, ke mia + tuta pasinta vivo, al mi ŝajnas, estis nur ia mirinda + sonĝaĵo, sendita al mi de iu sorĉisto. +</div> + +<div class="indented"> + — Kaj ĉu efektive vi neniam bedaŭris tiun ĉi + sonĝaĵon? Kaj la riĉegeco, kiun posedis via patro, + ĉu efektive vi eĉ ĝin ne bedaŭris? +</div> + +<div class="indented"> + — Antaŭe mi neniam pensis pri riĉeco, ĉar + ĝi ne estis al mi necesa. Sed nun . . . nun estas alia afero . . . +</div> + +<div class="indented"> + — Kial do nun estas alia afero? +</div> + +<div class="indented"> + — Arturo pasie ĉirkaŭprenis sinjorinon Anneton kaj + komencis senfine ŝin kisi. +</div> + +<div class="indented"> + — Nun, ekkriis li kun fajro, nun mi havas celon en la vivo, + celon, kiun mi povas atingi nur ekriĉiĝinte, — tial + mi nepre devas riĉiĝi, nepre, nepre! . . . +</div> + +<div class="indented"> + — Ho, mia kara, rediris sinjorino Anneto, karesante lin : + per honesta vivo estas tre malfacile riĉiĝi. +</div> + +<div class="indented"> + — Sed mi volas kaj esperas per honesta vivo tion ĉi + atingi. +</div> + +<div class="indented"> + — Ne, mia amiko, tion ĉi vi ne povos fari. +</div> + +<div class="indented"> + — Kaj mi pensas, ke mi povos, almenaŭ la espero min ne + forlasas. +</div> + +<div class="indented"> + — Kion do vi volas entrepreni? demandis sinjorino Anneto multe + ekinteresite. +</div> + +<div class="indented"> + — Mi eĉ jam entreprenis. Kaj se mi havus kvankam malmulte + pli bonajn monajn rimedojn, mia entrepreno sendube havus plenan + sukceson. +</div> + +<div class="indented"> + — Sed kia do estas tiu ĉi entrepreno. +</div> + + + +<div class="indented"> + — Vidu, mia kara, komencis Arturo : kiel vi jam scias, + mi havis tre bonan bienon, kiu estis vendita pro ŝuldoj. Tiun + ĉi bienon aĉetis unu mia malproksima parenco, kiu, kiel mi + antaŭ nelonge eksciis, pruntis de mia patro kvindek mil rublojn + laŭ kambioj. Tiujn ĉi kambiojn mia patro, ankoraŭ + antaŭ sia forveturo Parizon, sendis por enkasigo al la Moskva + Granda Juĝejo, kiu decidis, ke tiu ĉi enkasigo estis + komencita tute regule. Sed mia parenco petis mian patron, ke li + permesu al li pagi tiun ĉi ŝuldon post tri jaroj. La patro + plenumis lian peton; poste li baldaŭ forveturis el Rusujo kaj + kredeble forgesis tiun ĉi ŝuldon : almenaŭ al + mi li nenion parolis pri ĝi. Mi eksciis pri tio ĉi tute + okaze : iu mia bondeziranto sciigis min per anonima letero, + ke tiu ĉi afero ĝis nun ankoraŭ troviĝas en la + Moskva Juĝejo. Kaj jen mi decidis relevi tiun ĉi aferon. + Sed jam ĉe la unuaj paŝoj mi renkontis preskaŭ + nevenkeblan baron : mi devas dungi bonan advokaton kaj mi tute + ne havas monon . . . Mi volis prunti la necesan sumon, sed al mi oni + rifuzis, kaj nun mi estas en tia situacio. . . . +</div> + +<div class="indented"> + Arturo ne finis sian penson, ĉar lin interrompis sinjorino + Anneto, fajre lin ekkisinte. +</div> + +<div class="indented"> + — Karulo mia, ŝi diris : plenumu mian unuan peton! +</div> + +<div class="indented"> + — Ho, jam antaŭe mi donas mian vorton de honoro! rapide + respondis Arturo : por vi mi estas preta ĉion fari, — + nur ordonu! . . . +</div> + +<div class="indented"> + — Prenu de mi la necesan sumon da mono! . . . Mi ne estas + riĉa, sed mi ĝoje, kun plezurego helpos al vi kvankam + malmulte . . . kiom vi bezonas? +</div> + +<div class="indented"> + Arturo ne respondis. Li videble ne atendis tian peton; sed, + antaŭe doninte vorton, li ŝajne ne sciis, kion li devas + respondi. +</div> + +<div class="indented"> + — Ne, mia bona, mia kara, li diris fine : mi ne povas, mi + ne havas la rajton preni de vi monon . . . Vi postulas ion neeblan . . . +</div> + +<div class="indented"> + — Sed via vorto? +</div> + +<div class="indented"> + — Pardonu, mia amiko, mi donis ĝin en rapideco, mi eĉ + ne povis pensi, ke vi min petos pri tio ĉi . . . Ne, ne, mi ne + povas, tute ne povas! . . . +</div> + + + +<div class="indented"> + — Arturo, amata mia, mia karulo, petegis sinjorino + Anneto : se vi min efektive amas, vi ne rifuzos al mi en tiaj + bagateloj. Mi ja ne donacas al vi tiun ĉi monon, mi ĝin + pruntas. Ĉu estas al vi pli agrable kuradi al fremdaj homoj, de + kiuj vi facile povas ricevi rifuzon? Kaj fine — ĉu povas + esti inter ni iaj kalkuloj?! La afero, kiun vi entreprenas, estas + ja por mi tiel same interesa kaj grava, kiel ankaŭ por vi mem, + — tiu ĉi afero estas ja nia komuna . . . Karulo mia, diru, + kiom vi bezonas? +</div> + +<div class="indented"> + Arturo ankoraŭ ŝanceliĝis, sed post kelka tempo, + cedante al ŝiaj admonoj kaj petegoj, li diris, ke li bezonas mil + rublojn. Sinjorino Anneto kvankam ne atendis aŭdi pri tia tre + granda por ŝi sumo, tamen, vidante, ke ŝia Arturo sendube + gajnos la aferon, ŝi tute ne domaĝis la monon, — + kontraŭe, ŝi estis eĉ ĝoja, ke ŝi povas + helpi al Arturo, kiun ŝi havis jam tempon senfine ekami. La tuta + tago pasis en viva gaja parolado pri la estonteco, — sed venis + la vespero, kaj sinjorino Anneto forveturis en K-n. +</div> + +<div class="indented"> + En tiu sama semajno Arturo ricevis per la poŝto mil rublojn, kaj + de ĝojo li eĉ iom pli, ol ordinare, diboĉis en unu el + la B-aj restoracioj kun siaj bonaj kolegoj. +</div> + +<p class="titolego">V</p> + + + + + +<div class="indented"> + Pasis monato. Arturo nenion skribis. Sinjorino Anneto tute ne + provis kompreni la kaŭzon de tiel longedaŭra silento + kaj forte maltrankviliĝis. Fine Arturo skribis al ŝi + longegan leteron, en kiu li dankis por la sendita mono, kun kies + helpo lia afero rapide ekiris antaŭen, kaj diris, ke nun li + jam estas tute konvinkita pri plena sukceso; poste li petis pardoni + lian longan silenton, kiu okazis pro tiu kaŭzo, ke li devis + persone veturi Moskvon kaj ne havis eĉ unu minuton liberan; + poste li promesis post unu monato alveturi en K-n, por kunigi + eterne sian sorton kun la sorto de la amata virino. En la fino de + la letero li skribis, ke li jam elspezis la tutan monon, kiun li + havis, kaj petis sian « belan anĝelon » + alsendi al li ankoraŭ mil rublojn, por ke li povu prepari + diversan necesaĵon por la edziĝo. — Sinjorino + Anneto estis tre kontenta, ke ŝia honesta amiko estas tiel + senceremonia rilate ŝin, kaj tuj sendis al li la deziritan sumon + da mono, skribinte kune kun tio ĉi plej aman, plej karesan + leteron, — kaj ŝi mem solene anoncis al ĉiuj siaj + parencoj kaj konatoj, ke ŝi jam estas fianĉino. Ĉiuj + ŝin gratulis, ĉiuj tre ekinteresiĝis kaj demandis + ŝin, kiu estas ŝia fianĉo, kie ŝi konatiĝis + kun li, kie li loĝas k. t. p. Ĉiujn tiujn + ĉi demandojn sinjorino Anneto respondis, ke tio ĉi estas + ŝia sekreto, kaj nur kontente ridetis. Post kelkaj tagoj + la feliĉa, gaja sinjorino Anneto komencis pretiĝadi + al la edziniĝo. Ŝi kuradis de unu magazeno al alia, + ŝi aĉetadis ŝtofon por vestoj, tolon; ŝi mendis + edziĝofestan veston, aĉetis edziĝofestajn kandelojn. + Post du semajnoj ŝi jam ĉion pretigis, kaj kun senfina + malpacienco komencis atendi sian fianĉon. Sed la stranga + fianĉo denove nenion skribis. Sinjorino Anneto en la komenco + vidis en tio ĉi nenian signifon, pensante, ke li estas nun + okupita. Sed pasis ankoraŭ unu monato, pasis dua, — + sinjorino Anneto skribis al li leteron post letero, li nenion + respondis. Ŝi jam forte maltrankviliĝis. En ŝia imago + sin prezentis plej teruraj pentraĵoj : jen ŝi vidis, + ke ŝia Arturo estas malsana — eble eĉ mortas, kaj + apud li neniu alestas; jen ŝi pensis, ke li perfidis al ŝi + kaj ekamis alian virinon. Ŝi per ĉiuj fortoj penis forpeli + de si tiujn ĉi mallumajn pensojn, kaj ĉiam konsolis sin + per tio, ke Arturo kredeble en la klopodoj ne havas tempon, por + skribi al ŝi, aŭ eble li denove forveturis Moskvon. Tiel + en senfrukta turmenta atendado pasis ankoraŭ du monatoj, en la + daŭro de kiuj la malfeliĉa fianĉino ne havis eĉ + unu minuton trankvilan. Fine, tute perdinte la paciencon, ŝi + mem forveturis en B-n. — Alveturinte tien, ŝi venis al la + konata dometo. Kia do estis ŝia mirego, kiam ŝi ekvidis, ke + la fenestroj en tiu ĉi dometo estis tute albatitaj per tabuloj + kaj sur la pordo estis malgranda tabuleto, sur kiu per grandaj + literoj estis skribita : « tiu ĉi domo estas + vendata ». Ŝi staris senmove kaj eble jam centan fojon + legis tiun ĉi mallongan anoncon. Subite ŝi ekaŭdis ies + fortan malagrablan voĉon kun hebrea akcento : +</div> + +<div class="indented"> + — Eble vi volas aĉeti tiun ĉi dometon? Bone, tre + bone, la dometo estas inda, ke vi ĝin aĉetu. +</div> + +<div class="indented"> + Sinjorino Anneto ekrigardis returnen. Antaŭ ŝi staris ia + hebreo, li ridetis kaj pinĉis sian akran barbeton. — + Ĉu iu loĝas en la flankoparto? ŝi demandis la hebreon. +</div> + +<div class="indented"> + — Ne, nun tie loĝas nur la gardisto, sed antaŭ du + aŭ tri monatoj tie loĝis unu sinjoro . . . +</div> + +<div class="indented"> + — Kie do estas nun tiu ĉi sinjoro? kun viva malpacienco + interrompis lin sinjorino Anneto : kien li forveturis? . . . +</div> + +<div class="indented"> + — Fi! malestime diris la hebreo : Sinjoro! . . . Li eĉ + ne estas sinjoro, sed fripono, ŝtelisto! Dio lin malbenitan + forbatu! . . . +</div> + +<div class="indented"> + Sinjorino Anneto ne kredis al siaj propraj oreloj. Ŝi staris, + kvazaŭ frapita de tondro. Ne! ne povas esti! . . . Ŝia + Arturo . . . Dio, Dio! . . . Ŝi volis kredi, ke la hebreo parolas pri + iu alia. +</div> + +<div class="indented"> + — Ĉu vi povas al mi priskribi lian eksteraĵon? +</div> + +<div class="indented"> + — Eksteraĵon? Malbonan eksteraĵon li havas, respondis + la hebreo, kaj li komencis plej detale pentri la portreton de la + fripono kaj ŝtelisto, en kiu sinjorino Anneto tuj ekkonis sian + Arturon! . . . +</div> + +<div class="indented"> + La hebreo rakontis al ŝi, ke Arturon arestis la polico, ke li + estis du aŭ tri semajnojn en la malliberejo, el kiu li lerte + forkuris kaj malaperis, oni ne scias kien. +</div> + + + +<div class="indented"> + En tiu sama tago vespere sinjorino Anneto, malgaja, ofendita, + kun dispremita koro, revenis en K-n. Ŝi multe kaj longe + suferis : en la daŭro de kelkaj monatoj ŝi + preskaŭ tute ne eliradis el sia ĉambro, malbenante la + sorton, kiu tiel kruele mokis ŝian amon, kaj bedaŭrante + sian senrevene perditan monon. +</div> + +<!-- + Again, the centered starry triangle, like so... + + + * + * * + + Newer printings use three stars on a line :-( +--> + +<p style="text-align: center; font-family: monospace">*<br/>* *</p> + +<div class="indented"> + Pasis du jaroj. Sinjorino Anneto tre ŝanĝiĝis : + ŝi fariĝis pli maljuna, ŝia vizaĝo flaviĝis, + kaj sur ĝi aperis multaj maljunulaj sulkoj; en la buŝo + mankis multaj dentoj; ŝi ĝibiĝis; ŝia kapo kaj + manoj ĉiam tremadis, la okuloj malfortiĝis. Du malgrandaj + ĉambraj hundetoj fariĝis la escepta objekto de ŝia amo + kaj aldoniteco. Ĉiutage post la tagmanĝo ŝi kondukadis + siajn amatajn bestojn promenadi. +</div> + +<div class="indented"> + Unu fojon ŝi, promenante, renkontis okaze amason da arestitoj, + enforĝitaj per katenoj kaj ĉirkaŭitaj de forta + grandanombra gardo. Vidante en tiu ĉi renkonto malbonan signon, + sinjorino Anneto volis jam reiri, kaj subite el la amaso da arestitoj + ŝi ekaŭdis konatan mokan voĉon : — Kiel + vi fartas, sinjorino Anneto? Jam longe mi vin ne vidis. Kiam do + estos nia edziĝo? Ŝi ekrigardis kaj kun plej granda teruro + ekvidis Arturon! . . . +</div> + +<div class="indented"> + Sin mem ne komprenante de tumulto, ŝi alkuris hejmen, kaj de + tiu tempo ŝi jam por ĉiam ĉesis promenadi, plivolante + restadi dome kaj amuziĝadi kun siaj kvarpiedaj amikoj. +</div> + +<hr /> + +<p class="titolego ele">LA NIGRA VIRINO</p> + +<p class="el">(El la lingvo sveda tradukis <span class="smallcaps">B. G. Jonson el Östersund</span>)</p> + + + +<div class="indented"> + En la vojaĝo, kiun mi entreprenis antaŭ nelonge de + Ĉikago al Nov-Jorko, mi trovis, kiam mi maldormiĝis en la + mateno, ke la vagonaro haltis. La kelnero rakontis, ke ĝi staras + jam 1 1/2 horojn. Mi vestis min, kaj elirinte eksteren, mi trovis, + ke ni estas ĉe malgranda stacio sur la kampo. Mi eniris en la + manĝosalonon kaj matenmanĝis kaj poste promenadis sur la + perono. +</div> + +<div class="indented"> + Sur la lokomotivo la lokomotivestro sidis sola kaj atendis. Mi haltis + kaj babilis kun li kelkan tempon pri la maŝino. Kiam mi proponis + al li cigaron, kiun li kun danko akceptis, li min petis eniri en la + malgrandan kaverneton de lia lokomotivo. +</div> + +<div class="indented"> + La estro, bela, granda viro en la aĝo de 40 jaroj, klarigis al + mi, kiel oni uzas la apartajn partojn de la maŝino. Ĉio, + kio nur povis esti briligita, radiis kiel la suno; ĉar la + lokomotivestroj estas egale fieraj, kiam iliaj maŝinoj estas + ornamitaj, kiel domestrino, kiam ŝiaj ĉambroj estas + ordigitaj. +</div> + +<div class="indented"> + — Kia ornamo tio ĉi estas? mi demandis, montrante sur + ion, kiu estis simila je insekto kaj, enkadrigita en oran kadron, + pendis sur la mureto. La estro ridis. Ĝi estas malpli ornamo ol + memoraĵo, li diris; mi ĝin pendigis tien ĉi, ĉar + ĝi savis mian vivon kaj la vivon de 250 aliaj homoj. +</div> + +<div class="indented"> + — Kiel do insekto povas savi la vivon de homoj? mi demandis. +</div> + +<div class="indented"> + — Mi ĝin rakontos al vi. Ni havas multon da tempo + antaŭ la forvojaĝo. +</div> + +<div class="indented"> + Mi sidigis min sur la lokon de la forestanta hejtisto kaj preparis + min al la aŭskultado. +</div> + +<div class="indented"> + — Ĝi okazis antaŭ nelonge, komencis la estro, + antaŭ nur unu jaro, en printempo. Mi vojaĝis sur tiu + samo vojo, kiel nun, kaj havis tiun saman maŝinon, kiel nun, + — la karan 499. Mia hejtisto estis tiu sama, kiun mi havas + nun, — Jim Moode. Jim estas bonega knabo, sed tre ema kredi + spiritojn, sonĝojn kaj antaŭsignojn. Komence mi ridadis je + lia malprudenteco, sed nun mi jam ne ŝercas tiel multe pri li, + — de tiu tempo, kiam ni vidis la nigran virinon. +</div> + + + +<div class="indented"> + Mi devis forlasi M. ĉirkaŭ la unua horo matene kaj esti en S. je + la sesa horo. En tiu nokto blovis terura ventego kaj la pluvo faladis + per riveroj jam de la komenco de la vespero. Kiam mi venis al la + lokomotivejo, la ventego blovis plej terure. +</div> + +<div class="indented"> + Kiam Jim kaj mi estis en la vojo al la stacio kun la lokomotivo, li + diris : Ni havos malgajan veturon, Frank; mi dezirus, ke ni estu + jam feliĉe en S. +</div> + +<div class="indented"> + Mi ridis kaj demandis : — kio tiel malkuraĝigas vin + en tiu ĉi nokto? +</div> + +<div class="indented"> + — Mi sentas, ke io okazos, li diris. +</div> + +<div class="indented"> + Por diri la veron, mi ankaŭ sentis min iom malkuraĝa mem. +</div> + +<div class="indented"> + La vagonaro, kiun mi devis konduki, estis longa, multepeza kaj + konsistis preskaŭ nur el personvagonoj. Mi fariĝis nerva + ĉe la penso havi sub mia flego kaj respondeco tiel multajn + centojn da personoj. +</div> + +<div class="indented"> + Mi ridis je mi mem pro mia malkuraĝo, kiam mi unuigis la + lokomotivon kun la vagonaro kaj poste esploris kaj trovis, ke + ĉio estas preta. La signo eksonis, kaj ni ekvojaĝis en la + blovegadon. La mallumo estis netrapenetrebla, nur de la lanterno sur + la antaŭaĵo de la lokomotivo estis distrata antaŭen + elektra lumo. Jim metadis diligente en la fajron kaj subtenadis la + plej altan premon de aero tiel, ke ni iris antaŭen, kiel furioj. +</div> + +<div class="indented"> + Apud la unua stacio, kio ni haltis, por preni akvon, mi ekzamenis + precize, ĉu ĉio estas en ordo, kaj Jim esploris la + lanternon. Ĉio estis bona, kaj ni veturis pluen. +</div> + +<div class="indented"> + La mallumo fariĝis, se estas eble, pli firma. La pluvo falis + ankoraŭ per riveroj. Subite mi vidis tra la pluvo kaj nebulo + glitantan antaŭ ni gigantan virinan figuron, envolvitan + en longan nigran mantelon, kiu flugis en la blovado. Ŝi + ĵetis siajn brakojn posten kaj antaŭen, ĝis ŝi + nevidebliĝis. +</div> + + + +<div class="indented"> + Mi estis tute muta de miro kaj forgesis fari ian signon al Jim, + kiu staris antaŭ la forno. Kiam li ekrigardis returnen, li + ekkriis : Halo, Frank! kio estas? vi elrigardas, kiel vidinto de + spiritoj! +</div> + +<div class="indented"> + Mi nenion respondis. Miaj pensoj estis okupitaj je la stranga figuro, + kiun mi vidis. +</div> + +<div class="indented"> + Nun ni estis proksime de Rock Creek, kie ponto kondukas super + profunda rivero. +</div> + +<div class="indented"> + Mi fariĝis pli nerva ol antaŭe. Ni veturis rapide, kaj + signo estis donita de la stacio de Rock Creek, kiu estas nur unu + mejlon malproksima de la ponto. Kiam ni pasis preter la stacio, mi + aŭdis, ke Jim ekkriis. Mi kuris al li kaj vidis lin tremantan de + teruro. Li montris eksteren en la mallumon, kaj kiam mi ekrigardis, + teruro atakis min mem. +</div> + +<div class="indented"> + Tie sur la reloj montriĝis tiu sama giganta virino, kiel + antaŭe, jen trankvila, jen en la plej sovaĝa danco. — + Frank, murmuretis Jim kun malfacileco, ne iru sur la ponton! Pro la + ĉielo, ne faru tion ĉi! Ne iru, antaŭ ol vi scias, ke + ĉio estas en ordo! +</div> + +<div class="indented"> + Mi ne povis kontraŭstari al la penso haltigi la vagonaron kaj + malfermis la ventolilon kiel eble plej forte. Apenaŭ ni haltis, + mi povis aŭdi la akvon, kiu muĝis en Rock Creek rekte + antaŭ ni. Kiam mi eliris el la maŝino, la konduktoro venis + al mi renkonte. +</div> + +<div class="indented"> + — Kio estas? Kio estas? li demandis. Mi sentis min tre + konfuzita. Nun estis videbla jam nenia giganta virino. Ni ne povis + vidi pli malproksime ol unu metron aŭ du antaŭen super + la reloj. Mi nenion vidis, sed diris : — Mi ne scias, + kio estas, sed ŝajnis al mi, ke mi vidis grandan nigran + spiriton, kiu etendis la brakojn kaj faris al mi signon ne iri plu. + La konduktoro rigardis min tute mirigita. — Ĉu vi estas + freneza, Frank? li diris. — Oni ĝin preskaŭ povus + kredi. Sed ni estas ja en la proksimeco de la rivero kaj ni povas + esplori. +</div> + + + +<div class="indented"> + Ni prenis niajn lanternojn kaj iris antaŭen. Jim ricevis la + ordonon gardi la maŝinon. Sed apenaŭ ni faris kelkajn + dekojn da paŝoj, ni haltis, rigidigitaj de teruro. Antaŭ + niaj piedoj estis profunda faŭko, kie la rivero muĝis, + ŝveligita de la printempaj pluvoj. Kiam ni nin returnis, ni + vidis la nigran virinan figuron, kiu dancadis en sovaĝaj turnoj. + La konduktoro rigardis antaŭe la faŭkon, poste min. +</div> + +<div class="indented"> + — Ĉu tion ĉi vi vidis, kiam vi haltigis la vagonaron? +</div> + +<div class="indented"> + — Jes. — Io alia, ol feliĉo, nin savis tiun ĉi + nokton. +</div> + +<div class="indented"> + Ni reiris malrapide al la vagonaro, plenaj de pensoj kaj kun malgaja + animo. Diversaj veturantoj venis renkonte al ni. Inter ili sin trovis + dekokjara junulo el Ĉikago, kiu estis pli rapidepensanta, ol iu + el ni. Kiam li ekvidis la nigran virinon, li iris al la lokomotivo + kaj enrigardis en la lanternojn, kiuj staris tie. — Tie ĉi + estas nia nigra virino! diris la Ĉikaga junulo. Kaj tie estis + efektive tiu sama insekto, kiun vi vidas sub tiu ĉi vitro. + Kiam mi malfermis la lanternon, ĝi flugis kontraŭ la + reflektoron. +</div> + +<div class="indented"> + Jen estas la tuta historio, mia sinjoro. Kiam la insekto flugis + antaŭ la elektra lumo, ĝi ĵetis ombron, kiu similis + virinon, svingantan la brakojn. Ni ne scias, kiel ĝi eniris, sed + kredeble ĝi eniris tiam, kiam Jim esploris la lanternon apud la + akvostacio. Kiel ajn ĝi estis, ĝi savis nian vivon per tio, + ke ĝi min timigis per tiu nigra virino. +</div> + +<div class="indented"> + Jen estas la kaŭzo, ke tiu ĉi malgranda insekto estas sub + vitro kaj en kadro. Tio ĉi estas, por min memorigi, kiel ni + estis savitaj per tiu ĉi insekto. Jes, vi nomas ĝin okazo, + — mi kredas, ke ĝi estis sendaĵo de Dio. +</div> + +<div class="indented"> + — Ĉio en ordo! ekkriis la konduktoro, elirante el la + telegrafa stacio, portante paperon en la mano. +</div> + +<div class="indented"> + Jim, la hejtisto, venis en la maŝinon kaj mi en mian vagonon. +</div> + +<hr /> + + + +<p class="titolego">LA KARAJ BRACELETOJ</p> + +<div class="indented"> + Estis en la plej gloraj tagoj de la unua franca imperio. Parizo estis + tre gaja. Festoj kaj baloj sekvis unu post la alia, kaj ŝajnis, + ke la stelo de la imperiestro brilas la plej hele, antaŭ ol + ĝi por ĉiam estingiĝos. Ĉio, kion Parizo havis en + si da brilo kaj beleco, devis hodiaŭ sin kolekti en la opero, + ĉar oni sciis, ke la imperiestro intencas honori ĝin + hodiaŭ per sia alesto, kaj pro tio la opera teatro estis + plenigita de la plej brilanta Pariza societo. +</div> + +<div class="indented"> + La uverturo pasis; la imperiestro, akompanata de la imperiestrino + brilanta de beleco kaj diamantoj, ĵus eniris en sian + loĝion; lia sekvantaro en uniformoj de ĉiuj koloroj de + ĉielarko staris en la posto de la loĝio. Post minuto + la kurteno devis esti levita kaj la opero komenciĝi. Sed en + tiu sama momento, kiam ĉiu retenis la spiron en atendado, + oni ekaŭdis la bruon de vesto; la dua loĝio, dekstre + de la loĝio imperiestra, malfermiĝis, kaj eniris la + belega edzino de la ambasadoro N. Ne miro, ke neniu plu observadis + la levadon de la kurteno; ne miro, ke ĉiu okulo kiel + ensorĉita direktiĝis sur la virinon, kiu ĵus okupis + sian seĝon kaj trankvile, kun aristokrata malŝateco, + rigardis ĉirkaŭen, ĉar sur ŝiaj brakoj, radiante + kiel fulmo, brilis braceletoj, pri kiuj Parizo jam tiom multe + aŭdis kaj kiujn la imperiestro vane provis aĉeti. Murmuro + de admiro kuris tra la teatro, kaj nur poste oni sin turnis al + la agado sur la sceno. Kiam la kurteno post la unua akto falis, + unu servanto en imperiestra livreo eniris en la loĝion de la + ambasadoro N. +</div> + +<div class="indented"> + — Ŝia Imperiestra Moŝto rimarkis la braceletojn kaj + estis frapita de admiro; ŝi demandas, ĉu sinjorino la + dukino volos havi la bonecon permesi al la imperiestrino rigardi unu + el ili de proksime? +</div> + + + +<div class="indented"> + En momento la bela brako estis nudigita de la multekostaĵo, kaj + kun ekkrio de raviĝo la imperiestra servanto salutis kaj eliris + el la loĝio, portante kun si la braceleton, kiu kostis pli ol + milionon da frankoj. +</div> + +<div class="indented"> + La kurteno falis post la tria akto, leviĝis denove al la kvara, + kaj ĉiam ankoraŭ la edzino de la ambasadoro kun boneduka + ĝentileco atendis la redonon de siaj multekostaj juveloj. La + kortego imperiestra sin levis kaj foriris, kaj ĉiam ankoraŭ + la braceleto ne estis redonita. +</div> + +<div class="indented"> + La duko fine fariĝis malpacienca, veturis en la imperiestran + palacon kaj petis pri la redono de la diamantoj. La afero + klariĝis, kaj la duko konvinkiĝis, ke la imperiestrino + neniam sendis peti la braceleton kaj ke la homo en la imperiestra + livreo estis unu el la plej kuraĝaj ŝtelistoj de la + ĉefurbo. Li ordonis al sia veturigisto veturi al la estro + de la polico, kaj, antaŭ ol la nokto pasis, centoj da plej + lertaj policaj oficistoj traserĉis la tutan Parizon pro la + ŝtelitaj juveloj. La duko, plena de timo, dume restis en la + polica oficejo, dum la dukino en la domo maltrankvile atendis la + reporton de ŝia braceleto. +</div> + +<div class="indented"> + Ĵus batis la sesa horo, kiam ĉe la pordo de la palaco de + la duko forte eksonis la sonorilo kaj unu polica oficisto deziris + paroli kun la dukino. Profunde salutante, tiu ĉi rakontis, ke + oni kaptis la ŝteliston kaj trovis ĉe li la braceleton. Sed + la fripono persistas, ke li ne estas ŝtelisto, kaj la braceleto + jam de multaj jaroj sin trovas en posedo de lia familio. Tial la duko + petas sinjorinon la dukinon, ke ŝi transsendu al li la duan + braceleton, por ke oni povu kompari la ambaŭ. +</div> + +<div class="indented"> + Ne dirante vorton, la dukino malfermis sian juvelujon kaj donis al + la policisto la duan braceleton. Tiu ĉi kun profunda saluto + forlasis la ĉambron, kaj la sinjorino iris dormi kaj sonĝi + pri siaj braceletoj. +</div> + + + +<div class="indented"> + Kiam la horloĝo batis la naŭan horon, la ambasadoro, + laca de maldormo kaj en malbona humoro, venis en la ĉambron + de sia edzino kaj ĵetis sin malespere sur seĝon. La + sinjorino malfermis la okulojn kaj kun gaja rideto demandis pri siaj + braceletoj. +</div> + +<div class="indented"> + — Malbenita bando! ekkriis la duko, ni nenion povas sciiĝi + pri ĝi. +</div> + +<div class="indented"> + — Kio! ekkriis la sinjorino, ĉu vi ĝin ne ricevis + returne? La oficisto, kiu prenis la duan braceleton, diris, ke la + ŝtelisto estas kaptita kaj la braceleto trovita ĉe li. +</div> + +<div class="indented"> + La duko eksaltis kun krio de teruro kaj petis sian edzinon kun + raŭka voĉo, ke ŝi donu al li klarigon. +</div> + +<div class="indented"> + Ŝi ĝin faris, kaj ĝemegante la duko falis sur la + seĝon. +</div> + +<div class="indented"> + — Mi ĉion komprenas! li ekkriis. La friponoj ŝtelis + de vi ankaŭ la duan braceleton, ĉar ni neniun sendis tien + ĉi. La homo, al kiu vi ĝin donis, ne estis oficisto, sed + ankoraŭ pli aroganta ŝtelisto, ol la unua. +</div> + +<div class="indented"> + Kaj tiel ĝi efektive estis. La braceletoj neniam estis + retrovitaj, kaj nur per ĝemo ofte la ambasadoro rememoradis la + paradan operon, kiu faris lin je kelkaj milionoj malpli riĉa, ol + li estis, kiam li sian belegan edzinon levis en la kaleŝon kaj + ordonis al la veturigisto veturi al la opero. +</div> + +<hr /> + +<p class="titolego ele">NUR UNU VORTON!</p> + +<p class="el">(Noveleto de <span class="smallcaps">L. E. Meier</span>.)</p> + +<div class="indented"> + Estis la mateno post dancado. Tio ĉi daŭris ĝis la + kvara horo; tiam ankoraŭ oni kunesidiĝis, por trinki nigran + kafon ĝis ĉirkaŭ la kvina horo. Post tio ĉi oni + disiris hejmen. +</div> + + + +<div class="indented"> + Ho, kiel bela estis tiu dancado! Amuzoj ne mankis kaj, kontraŭ + la ordinaro, la nombro de la dancantoj estis granda; eĉ + sufiĉe maljunaj sinjoroj estis enŝiritaj per la plezurego + kaj alportis oferojn al la diino de la dancado. Kiam matene oni + reiradis hejmen, la plej junaj el la mondo sinjora estis la + ĝentilaj akompanantoj de la sinjorinoj kaj fraŭlinoj. La + maljunaj sinjoroj jam longan tempon estis dormintaj, ĉar la + mateno ĉiam apartenas al la junularo. +</div> + +<div class="indented"> + Tiel ankaŭ Ella, la belega filino de la komerca konsilano + Balding, feliĉe venis al la pordo de la gepatra loĝejo, kaj + ŝi estis kune kun la patro kaj patrino, ĉirkaŭita de + amaseto da junaj herooj de danco. Oni ŝercadis kaj ridadis dum + la irado; la komerca konsilano estis gaja, kaj la patrino havis sian + « bonan tagon ». +</div> + +<div class="indented"> + La disiĝado iom longiĝis : ĉiu el la sinjoretoj + penis diri ion aparte agrablan, kaj ĉiu el ili pensis, ke li + ricevis de Ella premon de mano aparte signifan, — ĉiu + kredis, ke li estas sole preferita. +</div> + +<div class="indented"> + Ĉu ĉiuj? +</div> + +<div class="indented"> + La plej poste tie restis unu juna sinjoro, kiu atendis + ĝis ĉiuj antaŭirintoj ricevos sian + « maneton »; tiam ankaŭ li mem povus diri + adiaŭ al Ella. +</div> + +<div class="indented"> + Tio estis la doktoro Gering, juna juĝisto. Li estis tre + trankvila kaj modesta. « Trankvilaj akvoj estas + profundaj », diras proverbo germana, kaj modesteco ofte + kaŝas firman certecon. +</div> + +<div class="indented"> + Kiam la lasta antaŭstaranto diris adiaŭ — la + konsilano kun lia edzino jam staris en la nefermita pordo, kaj post + ili servanto kun brulanta kandelo — Gering iris antaŭen, + por komenci sian preparitan parolon de adiaŭ. Sed en la minuto + kiam li levis la manon por saluti Ella'n, tiu ĉi sin turnis al + la amaseto de la foririntaj sinjoroj : +</div> + +<div class="indented"> + — Vi ne forgesu do, kion vi promesis, sinjoro de Stetten! +</div> + +<div class="indented"> + Kaj de tie voko eksonis : +</div> + +<div class="indented"> + — Certe ne, mia fraŭlino, mi ne bezonas ja pli ol unu + vorton! +</div> + + + +<div class="indented"> + — Ella, nun venu do! eksonis voko de en la pordo, kaj la + sinjorino konsilanedzino jam preninte la veston de sia filino altiris + tiun ĉi en la domon. +</div> + +<div class="indented"> + — Bonan nokton! ankoraŭ ekkriis Ella. Bonan nokton! + resonigis la amaseto. Gering ankoraŭ staris kun levita mano + — Ella jam eniris en la domon, la pordo fermiĝis + — jen li staris sen « maneto » kaj sen + adiaŭdiro, kaj la parolo restis neparolita! +</div> + +<div class="indented"> + Trankvile kaj modeste Gering reiris en sian loĝejon. +</div> + +<div class="indented"> + Li iris tre meditante kaj tre malrapide. Ĉiuj aliaj jam de longa + tempo estis foririntaj. +</div> + +<div class="indented"> + Veninte en sian loĝejon, li fine memoriĝis je si mem. + Li ekĝemis kaj parolis al si mem, kiel post la eldono de ia + juĝo mortiga : +</div> + +<div class="indented"> + — Nur unu vorton — nur unu vorton se ŝi dirus al mi! + La juĝisto Gering ankoraŭ la duan fojon ekĝemis kaj + poste ekdormis en la veninta mateno. +</div> + +<div class="indented"> + Estis luma tago, kiam Ella maldormiĝinte vidis la sunon + brilantan tra la kurtenoj de la ĉambro. +</div> + +<div class="indented"> + Ŝi pripensis la faritaĵojn de la tago pasinta kaj ridetis + kontente. Sed jen per unu fojo ŝi malgajiĝis. Jen unu + rememoro malagrabla. Ŝi rememoris la disiĝon, rememoris + la juĝiston Gering, kiu estis la sola, kiu ne diris al ŝi + eĉ unu vorton! Ĉiuj sinjoroj premis ŝian manon, + ĉiuj diris ion amindan, sed li sola silentis. Li eĉ + ŝajne intence restis poste! +</div> + +<div class="indented"> + — Mi tamen kredas, ke li estas senkulpa, diris ŝia plej + bona amikino Mathilde, kiu, vizitinte Ella'n en la vespero, sidis + kun ŝi en la ĉambro de Ella, por paroleti pri la dancado + pasinta. — Vi scias, ke tro alproksimiĝi estas tute + kontraŭ la karaktero de Gering — kvankam mi devas konfesi, + ke tio ĉi estas eco stranga ĉe juĝisto; sed kiu scias, + ĉu li ne estos tute alia en lia juĝa servado? +</div> + +<div class="indented"> + — Tro alproksimiĝi? respondis Ella. Inter tro + alproksimiĝi kaj <i>intence retiriĝi</i> estas ja granda + diferenco! +</div> + +<div class="indented"> + — Certe! Sed . . . +</div> + + + +<div class="indented"> + — Kio povas lin fari tia? Certe li bone scias, ke mi lin amas. + Ĉu mi ne kun li dancis la unuan valson? Ĉu ne li sidis kune + kun mi ĉe la vespermanĝo? Kion pli mi povus fari? Ĉu + mi mem devas alforĝi lin per ia aparta atento? Ĉu eĉ + ne estas lia propra afero diri . . . kio devos esti dirita? Ho! tia + modesteco! Nur unu vorton li bezonas diri, kaj tiam ĉio estos + farita. Sed neniel li diras tiun vorton! +</div> + +<div class="indented"> + — Kara mia Ella! Ne ĉiuj homoj havas egalan karakteron! + Ofte en ia viro oni trovas ian econ, kiu konvenus multe pli bone al + virino. Diru mem : kio hodiaŭ pli multe devigas la virinojn + plendi : la modesteco aŭ la tro granda proksimiĝado de + la sinjora mondo? Certe! Gering estas escepto el la regulo, kaj tio + ĉi distingas lin! +</div> + +<div class="indented"> + — Kaj kiel fine ni venos al la celo? mi ne povas rekte diri la + vorton liberigontan, kaj li mem — estas tro modesta! +</div> + +<div class="indented"> + Ella parolis iom kolere : ŝiaj vangoj ruĝiĝis, + kaj Mathilde vidis, ke la okuloj de la amikino malsekiĝis. +</div> + +<div class="indented"> + — Jen estas la tempo por agi, diris Mathilde interne kaj + pripensadis, kiel ŝi mem povus helpi la aferon. Kun la tempo vi + alvenos al la celo, ŝi konsolis la amikinon. Eble Walter iel + povos helpi! +</div> + +<div class="indented"> + Tiuj ĉi vortoj videble reanimis Ella'n. — Walter, ŝi + respondis, jam promesis al mi sian helpon. Kiam ni hodiaŭ matene + disiĝis, mi diris al li : « Sed ne forgesu, kion + vi promesis! +</div> + +<div class="indented"> + — Kaj kion li diris? +</div> + +<div class="indented"> + — Certe ne! Mi bezonas nur unu vorton! +</div> + +<div class="indented"> + Walter de Stetten, oficiro husara, estis la fianĉo de Mathilde, + kaj pro tio li estis ankaŭ la konfidulo de la du amikinoj. Li + koniĝis kun la juĝisto, kiam ili estis kolegoj-studentoj, + kaj li nun volonte akceptis la laboreton, kiun Ella al li transdonis + ŝi mem kaj per sia amikino : certiĝi, ĉu Gering + efektive amas Ella'n. +</div> + + + +<div class="indented"> + Post tagmanĝo, kiun Stetten kaj Gering kutime prenadis kune + en restoracio, la oficiro — fidela al sia principo ne longe + pripensi, sed rekte aliri al la celo — komencis sen ia + antaŭparolo pri Ella. +</div> + +<div class="indented"> + Stetten estis rekte la kontraŭaĵo de sia amiko. + Dum tiu ĉi pro multa pripensado kaj granda modesteco + ŝanceliĝadis frapi al la pordo de sia sanktejo, Stetten iam + estis preta enbati tiun ĉi pordon. +</div> + +<div class="indented"> + — Kiam do estos via fianĉiĝo? li demandis la amikon. +</div> + +<div class="indented"> + Gering lin miregante ekrigardis; li intencis respondi, sed ne povis. +</div> + +<div class="indented"> + — Sen ia ŝerco, jen estas la tempo por fine konfesi vian + intencon! La tuta urbo parolas pri vi du kiel pri estontaj geedzoj. + Nun aliru al la celo! Vi estas enamita en Ella'n — vi mem min + tion sciigis. Ŝi ankaŭ amas vin. Tion mi scias, kaj vi + ĝin scias ankoraŭ pli bone! +</div> + +<div class="indented"> + Gering lin aŭskultadis ne ferminte la buŝon. +</div> + +<div class="indented"> + — Ho! ne rigardu min do tiel miregante! parolu fine! — + Stranga juĝisto vi estas — al vi mankas la parolo por + defendiĝi! Ĉiam nur ian unuan vorton vi bezonas por + komenci! +</div> + +<div class="indented"> + — Jes, la unuan vorton! diris Gering malgaje. Kial ŝi ne + decidiĝas paroli? +</div> + +<div class="indented"> + — Jen! diris nun kvazaŭ miregante Stetten, la unuan + parolon ĉiam devas diri vi! Ĉu la fraŭlino eble devus + sin turni al vi : Sinjoro juĝisto, mi intencas havi vin, + — ĉu vi volas, jes aŭ ne! +</div> + +<div class="indented"> + — Tion mi ne pensas, ne! +</div> + +<div class="indented"> + — Kion do? — Mi vin ne komprenas : Nun vi du jam + unu kun la dua koniĝis antaŭ kelkaj monatoj; ĉiu homo + ellegas el viaj vizaĝoj, ke vi amas unu la duan — sed nek + vi nek ŝi decidiĝas ĝin konfesi! Vi mem ankoraŭ + pli malmulte ol Ella — kvankam vi estas viro! Mi estas tute + certa, ke vi ne ricevos rifuzon — kaj vi mem ĝin scias pli + bone ankoraŭ. +</div> + + + +<div class="indented"> + — Mi? — Ho, se mi ĝin scius! Vi mem diru : kian + certecon mi havas por ĝi? Ĉu Ella parolis nur unu solan + fojon eĉ plej malgrandan vorteton, kiu min certe esperigus? + Eĉ ne unu solan vorton! Kaj mi timas esti rifuzita! +</div> + +<div class="indented"> + — Grandegan estimon mi sentas por juĝisto, kiu tiel + malmulte konas la pruvojn efektivajn! — Ni ne ŝercu, + Herman, — la afero devas esti finita. Kian pruvon vi atendas de + Ella por fari vin certa je via feliĉo? +</div> + +<div class="indented"> + — Nur unu vorton! +</div> + +<div class="indented"> + — Tion saman Ella atendas de vi! +</div> + +<div class="indented"> + — Ho! +</div> + +<div class="indented"> + — Mi certigas vin per mia honoro! +</div> + +<div class="indented"> + — Ej! Tiam . . . +</div> + +<div class="indented"> + — Tiam via sorto dependas de tiu, kiu el vi du diros la unuan + vorton? aŭ pli bone vi ambaŭ devos diri unu vorton — + tio estas tiel komprenebla, kiel unuoble unu estas unu! +</div> + +<div class="indented"> + Gering restis pripensanta : jen li staras antaŭ tiu foso, + kiun li devus transsalti! Lia malgaja vizaĝo ridigis lian + amikon. — Mi nun bone komprenas, ke mi mem devos helpi la + aferon, diris Stetten. +</div> + +<div class="indented"> + — Vi? demandis mirante Gering, kaj en tiu sama minuto la espero + reanimis lian vizaĝon. +</div> + +<div class="indented"> + — Jes, respondis Stetten, mi mem estos sekundanto por vi, kaj + Mathilde por Ella. Ho, la duelo estos gajega! Mi estas sciema, kiu + el vi unue vundos la duan! Sed mi estas certa, ke la frapo estos sen + malbona rezultato, de kiu ajn flanko ĝi venos! +</div> + +<div class="indented"> + Gering ne multe esperis de la provo, sed ridetis. +</div> + +<div class="indented"> + Stetten sin levis kaj kune kun Gering foriris el la manĝejo. +</div> + +<div class="indented"> + — Mi vin sciigos pri la sekvantaĵo, estu certa! diris + Stetten, premante la manon de Gering kaj disiĝante kun li. +</div> + +<div class="indented"> + Stetten iris al sia militistejo, Gering iris al sia juĝejo. + Li tiam skribis parolon defendan, kaj kiu el liaj konatoj legus + la lertan parolon, kiun Gering skribis, tiu neniel kredus, ke la + skribanto tiel vane serĉis nur unu vorton! — +</div> + + + +<div class="indented"> + Post kelkaj tagoj — estis la lasta semajno de la monato Majo, + kaj la vetero estis plej bela — Herman Gering sidis antaŭ + siaj skribaĵoj. Estis ĉirkaŭ la sepa horo de vespero, + kaj la juĝisto sin preparis eliri. Tiam la skribisto de Gering + venis en la ĉambron kaj donis al Gering ian leteron. Tiu ĉi + letero venis de Stetten, kiu per ĝi invitis sian amikon fari kun + li promenon en la morgaŭa dimanĉo. La lastaj vortoj de tiu + letero estis la jenaj : +</div> + +<div class="indented"> + — Diru al la transdonanto nur unu vorton : + « jes » aŭ « ne » estos + sufiĉe. +</div> + +<div class="indented"> + Gering komisiis la skribiston diri al la alportinto nur + « Jes », kaj li eliris el la juĝejo. +</div> + +<div class="indented"> + Je la mateno de la veninta dimanĉo la du amikoj kune promenis + tra la kampoj en la ĉirkaŭaĵo de la urbo kaj eniris en + belegan arbaron. La tago estis belega, aero kaj lumo plenaj je gajeco + kaj freŝeco. Stetten mem estis aparte gaja kaj tiel li faris + sian amikon Gering ankaŭ gajeta. La du amikoj iradis, parolante + pri diversaj objektoj. +</div> + +<div class="indented"> + Stetten parolis pri multaj objektoj, sed ne tuŝis eĉ per + unu vorto la aferon de kelkaj tagoj antaŭe. +</div> + +<div class="indented"> + — Stranga ĝi estas, interne pensis Gering; li do komencu! +</div> + +<div class="indented"> + Gering de tempo al tempo penis igi la amikon tuŝi la aferon, + sed Stetten ŝajnis ne kompreni kaj intence parolis pri aliaj + objektoj. +</div> + +<div class="indented"> + Tiel ili ambaŭ fine venis al loko, kie la arbaro estis iom + travidebla. Preterirante, Gering rimarkis ne malproksime antaŭ + ili du sinjorinojn, kiuj nerapide iradis antaŭen. Li ne povis + ilin rekoni, sed io nekonata faris pli rapide bati lian koron. +</div> + +<div class="indented"> + Stetten ne diris eĉ unu vorton, ŝajnis, ke li ne vidas + la virinojn. Gering intence silentis. Post kelkaj paŝoj la + sinjorinoj ne estis pli videblaj. La parolado estis finita, kaj + Gering meditante iradis sur la nelarĝa vojo post sia amiko, + kiu, disŝovante ie kaj ie la branĉojn, nelaŭte + kantadis la kanton de Heine : « Mi ne scias, kion + signifas . . . » +</div> + +<div class="indented"> + Fine Gering rekomencis paroli : +</div> + + + +<div class="indented"> + — Tie ĉi estas pli kaj pli interese. Ni iras tra efektiva + densaĵo antaŭmonda! +</div> + +<div class="indented"> + — Jes, respondis Stetten, estos ankoraŭ pli interese, kiam + fine la arbaro finiĝos. Estis beleta vojo, certe! +</div> + +<div class="indented"> + La arbaro iom post iom maldensiĝis, kaj kiam Stetten + disŝovis la lastajn branĉojn, montriĝis herba loko + ĉirkaŭita de la arbaro, kaj en la fino de tiu loko estis + bela dometo arbarista. +</div> + +<div class="indented"> + — Ĉu tie ĉi ne estas belege? demandis Stetten. +</div> + +<div class="indented"> + — Belege, certe! respondis Gering; sed Stetten aldonis : +</div> + +<div class="indented"> + — Mi diras al vi, amiko, ni trovos ankoraŭ ion pli + belegan! +</div> + +<div class="indented"> + — Kion do li intencas? sin demandis Gering. +</div> + +<div class="indented"> + La du amikoj aliris al la dometo. En la mezo de la vojo Stetten sin + turnis al la dekstra flanko. +</div> + +<div class="indented"> + — Ni eniros en la dometon per poste, li diris. Ili tiel + ĉirkaŭiris la dometon tra la arbaro kaj proksimiĝis al + ĝardeno. Stetten estis kelkan pecon pli antaŭe. +</div> + +<div class="indented"> + Jen du sinjorinoj elirintaj el la pordo alvenis al la du amikoj. +</div> + +<div class="indented"> + — Ho! kontraŭvole ekkriis Gering, ĉar li rekonis la + samajn du virinojn, kiujn li antaŭe vidis en la arbaro. +</div> + +<div class="indented"> + Kiam la du sinjorinoj eliris el la ĝardeno, Stetten rapide + alproksimiĝis al ili, salutinte ilin ĝentile. +</div> + +<div class="indented"> + Ĝi estis Mathilde kun Ella. +</div> + +<div class="indented"> + Stetten mallaŭte diris al Ella kelkajn vortojn, kaj tiam tiu + ĉi ruĝiĝis. — Certe! diris Stetten laŭte, + demandu do lin vi mem! +</div> + +<div class="indented"> + Gering dume alvenis. Antaŭ ol li povis saluti la sinjorinojn, + Ella alpaŝis al li kaj diris : +</div> + +<div class="indented"> + — Ĉu tio estas efektive vera, kion sinjoro de Stetten min + sciigis? +</div> + +<div class="indented"> + — Jes aŭ ne! rapide ekkriis Stetten al Gering. Nur + unu vorton — jes aŭ ne! Kaj li rigardis sian amikon + kiel sciante, ke tiu ĉi ne povus respondi ion alian krom + « jes ». +</div> + + + +<div class="indented"> + La rigardo de Ella nun ekbrilis. Ĝi estis tia rigardo, ke + Gering ĝin sentis en sia koro — tiel magnete Ella nenie + ankoraŭ lin rigardis! Ŝi atendis la respondon; ŝajnis + al li, ke li vidas kaj sentas, ke ŝi atendas nur la unu + vorton : « jes ». Kaj tamen li ne sciis, pri + kio propre ŝi lin demandas. Sed en la demando estis io, kion + li komprenis tre bone; ŝi ĝin elparolis per sia malseka + rigardo; ŝia brusto sin levadis kaj mallevadis, kaj jen ŝia + mano estis donita al li. +</div> + +<div class="indented"> + — Ĉu estas vere, Herman? ekparolis ŝi nun + tiel karese kaj plene je amo, ke Gering tute forgesis la + ĉirkaŭaĵon. Li vidis pli nenion krom ŝi, li + aŭdis nur ŝian voĉon; la tuta mondo ŝajnis + foresti. Li nun sentis feliĉon, tiu ĉi sento lin venkis, + li prenis ŝian manon. Tiel varme kiel nenie ankoraŭ li + ekparolis al ŝi, li respondis : +</div> + +<div class="indented"> + — Jes, Ella, jes! +</div> + +<div class="indented"> + Kaj la du amantoj sin ĉirkaŭprenis. — Jen! ekkriis + Stetten. Ĉu mi ne plenumis mian promeson? Mi plenumis eĉ + pli ol tion, ĉar mi promesis nur unu vorton, sed Gering nun + elparolis eĉ tri vortojn! +</div> + +<div class="indented"> + Kiam la sekvantan tagon Stetten venis en la loĝejon de sia + amiko, li mirante lin vidis vestitan en nigra surtuto kun kravato kaj + gantoj blankaj. +</div> + +<div class="indented"> + Stetten ne bezonis longe demandi. +</div> + +<div class="indented"> + — Ĉu vi iras al la komerca konsilano Balding? +</div> + +<div class="indented"> + — Jes. +</div> + +<div class="indented"> + — Kaj kion vi respondos, kiam tiu ĉi vin demandos sinjoro + juĝisto, kion vi deziras? +</div> + +<div class="indented"> + — Nur unu vorton, Stetten! +</div> + +<div class="indented"> + — Kaj tiu ĉi vorto estos? +</div> + +<div class="indented"> + — Ella'n! +</div> + +<hr /> + + + +<p class="titolego ele">LA PORCIO DA GLACIAĴO</p> + +<p class="el">(Rakonto de <span class="smallcaps">L. Dilling</span>, tradukita de <span class="smallcaps">Eduard Hall</span> el <span class="smallcaps">Joensuu</span> (Finnlando).</p> + +<div class="indented"> + Estis tre agrable en la buduareto de sinjorino Breine. La meblaj + kovriloj estis el blua atlaso, kaj la lignaĵo de la seĝoj + estis origita. Tie sin trovis ankaŭ multaj etaĝaretoj, + egale kovritaj per blua ŝtofo kaj ornamitaj per bluaj + franĝoj, kiujn najletoj origitaj firme tenis. Ĉirkaŭe + en la ĉambro estis distrita ankoraŭ multo da sendifinaj + puf-seĝoj, aŭ kiel ili estas nomataj, tiuj remburitaj, + rondaj, kvarangulaj kaj ovalaj objektoj kun bluaj atlasaj kovriloj + kaj amaso da nekompreneblaj laĉaĵoj kaj penikaĵoj. + En unu angulo de la buduaro, apud la fenestro, staris pianeto kun + la postflanko turnita al la interno de la ĉambro. Kiam oni + sidiĝis al la piano, oni sidis tie efektive kaŝita, + ĉar grandaj foliokreskaĵoj sur la ambaŭ flankoj de + la instrumento formigis vere tropikan laŭbon en tiu ĉi + malgranda Edeno de la sinjorino. +</div> + +<div class="indented"> + Estis trankvile kaj pace en la buduareto, ĉar neniu tie + sin trovis; kaj duonhela kvieta lumo sin vastigis tra la tuta + ĉambro. Vere, la origita lampo, pendanta de la plafono, brulis, + sed tiel super ĝi, kiel ankaŭ super la kandeloj sur la + skribotablo estis koketaj ŝirmiloj. La blua silka pordokurteno + estis tirita antaŭ la pordo, sed el la flankaj ĉambroj + estis aŭdata dancmuziko kaj viva interparolado; ĉar tiun + ĉi vesperon estis balo ĉe la komercegisto Breine, la + sinjoro de la domo. +</div> + + + +<div class="indented"> + La muziko silentiĝis momente, la pordokurteno + ekĵetiĝis flanken, kaj sur la sojlo de la pordo sin montris + alta, gracia virina figuro. Kelkaj frake vestitaj sinjoroj, kun la + haroj kombitaj sur la frunto kaj la klakĉapelo sub la brako, + ĉirkaŭis ŝin; sed ŝi forigis ilin kun mieno de + reĝino, antaŭtiris rapide la kurtenon antaŭ la pordo + kaj falis poste laca sur unu el la silkokovritaj kanapoj. Ŝia + vizaĝo estis tre delikate formita kaj pala, la okuloj mallumaj, + grandaj kaj radiantaj, kaj la nigraj haroj, frizitaj à + la Titus, portis neniajn aliajn ornamojn, ol paro da diamantaj + steloj. Ŝia tre dekoltita vesto, el salmokolora atlaso kaj + brodita silko, estis unu el tiuj nepriskribeblaj, majstraj tualetoj + el Parizo, kie puntoj kaj bantrozetoj, faldoj kaj festonoj sin + kuniĝis en mirinda bonordita senordeco, dum kelkaj grandegaj + girlandoj da artaj rozoj faris surprize belan efikon, precipe tial, + ke ili estis metitaj en la plej neimageblaj lokoj. +</div> + +<div class="indented"> + Ŝi estis bela, kiel ŝi kuŝis tie, lace etendita sur + la kanapo, ludante kun monstra ventumilo; kaj pli bela ankoraŭ + ŝi estus, se ŝia vizaĝo ne havus tiun malŝateman + fieran esprimon. Ŝi estis laca de la bala muziko kaj vanila + glaciaĵo, de amindumaj rigardoj kaj sengusta flataĵo de la + frake vestitaj sinjoroj kaj naŭzaj salonparfumoj. +</div> + +<div class="indented"> + Ŝi estis fiera, ĉar ŝi estis ĉiam kutiminta, + ke oni ŝin starigu sur piedestalon, ĉirkaŭatan de + genufleksantaj kavaliroj; sed ŝi nun estis jam tute laca de tiu + ĉi adorado, ŝi estis laca esti diino de balo. Vere, ŝi + bone sciis, ke ŝi prezentis tre belan figuron sur la piedestalo, + ĉar ŝi estis bela statuo; sed ŝi sciis ankaŭ, + ke oni admiradis la statuon pleje tial . . . ke ĝi havis veran + origaĵon. +</div> + +<div class="indented"> + Stella Adler — tia estis ŝia nomo — restis ne longe + ne malhelpata. La pordokurteno kraketis, Stella levis senpacience + siajn lacajn okulojn, sed kiam ŝi ekvidis, kiu envenis, + ĝoja rideto eklumis sur ŝia bela vizaĝo. La eniranto + estis belega sinjorino de ĉirkaŭ tridek jaroj, kun plena + figuro kaj floranta gajema vizaĝo. Ŝiaj nigraj haroj + estis kunvolvitaj en pezaj plektoj super la kapo kaj ornamitaj per + kufeto da blankaj plumoj kaj ruĝaj rozoj. Ŝi havis sur si + veston el vinruĝa veluro kaj atlaso kun riĉa garnituro da + kremkoloraj puntoj. Ŝi estis sinjorino. Breine, la edzino de la + komercegisto Breine kaj la regantino de tiu ĉi eleganta domo. +</div> + + + +<div class="indented"> + — Mi sciis bone, ke mi vin tie ĉi trovos, diris sinjorino + Breine, sin sidigante apud sia amikino. Kiel mi ĝojas, ke mi + vidas vin ĉe mi tiun ĉi vesperon. Pensu nur, ke ni du ne + parolis jam unu kun la dua de unu tuta longa jaro! Kaj tio estis en + la bona urbo Parizo, kiam mi, post mia edziniĝo, vojaĝis + tien kun mia kara edzo, kaj vi estis ankoraŭ en pensio. Nun ni + havos ree agrablan horon por babili. +</div> + +<div class="indented"> + — Se ni nur ne faras maljustaĵon al viaj aliaj gastoj, + Fanny. +</div> + +<div class="indented"> + — Ne, nun mi estas absolute ekster danĝero, ĉar nun + la tuta bestaro estas en la manĝejo por sin nutri, aŭ pli + delikate esprimite, por vespermanĝi. Kiam ni laste estis kune en + Parizo, tio estis ankaŭ sur balo, ĉu vi tion memoras? Tion + devus patreto Breine scii, ke lia edzino veturis al opera maskobalo, + dum li estis en la kolektiĝo nacia kaj kuŝis en Versailles! + Kaj ĉu vi ankoraŭ memoras, ke ni perdis unu la duan en la + premado kaj devis reveni hejmen ĉiu aparte? +</div> + +<div class="indented"> + Stella ekĝemis kaj murmuretis duone por si mem : — + Ha, jes! tiun maskobalon mi ne facile forgesos! +</div> + +<div class="indented"> + — Sed vi ne volus iom manĝi, Stella? +</div> + +<div class="indented"> + — Ne, mi dankas, mi ne estas malsata. +</div> + +<div class="indented"> + — Jes, malkaŝe dirate, vi ne multon perdas per tio + ĉi, ĉar tie estas nek birdo, nek fiŝo, aŭ pli + ĝuste, estas de la ambaŭ specoj. Kiel tiuj bufedoj estas + tamen bonega elpensaĵo! Oni pakas kune ĉiujn eblajn kaj + neeblajn homojn en la plej malgranda loko, oni ŝarĝas el + ĉiuj eblaj kaj neeblaj pladoj sur unu kaj tiu sama telero, kaj + tiam oni tion manĝas en la plej maloportuna situacio! Sed unu + glason da vino vi povas tamen trinki? +</div> + +<div class="indented"> + — Ne, mi estas tiel laca, mi bezonas nur iom ripozi. +</div> + + + +<div class="indented"> + — Sur viaj laŭroj, jes! Ha, kian feliĉon, aŭ pli + ĝuste malfeliĉon, vi faris en la bala salono! Sur la tuta + planko estas disĵetitaj koroj, kiujn la malfeliĉaj sinjoroj + perdis! Mi devos lasi ilin elbalai, antaŭ ol ni komencos danci, + ĉar alie oni povas faleti sur ili! La sinjoroj flugetis ja + ĉirkaŭ vi . . . +</div> + +<div class="indented"> + — Jes, kiel muŝoj ĉirkaŭ sukero aŭ teologo + ĉirkaŭ paroĥo! diris Stella kun malŝatema trajto + ĉirkaŭ sia bela buŝo. La vivopano, mia kara, estas por + ili la grava demando. Sed la edziĝoĉasantaj sinjoroj faras + laboron vane! Mi volas esti amata pro mi mem kaj ne pro mia mono! +</div> + +<div class="indented"> + — Malsaĝulineto! diris Fanny, donante al sia amikino + nefortan frapon per la ventumilo; ĉu vi estas do tiel malbela, + aŭ ĉu vi pensas, ke la sinjoroj estas tute blindaj? mi + opinias ĉiam, ke juvelo estas duoble pli bela, kiam ĝi + estas enkadrigita en oro. +</div> + +<div class="indented"> + — Ili estas por mi tute indiferentaj. +</div> + +<div class="indented"> + — Ha, mi komencas kompreni. Via koro ne estas plu libera. +</div> + +<div class="indented"> + — Jes, sincere dirate, kara Fanny, mi estas efektive enamita; + kaj kiam oni havas unu en la koro, oni ne havas lokon tie por multaj. +</div> + +<div class="indented"> + — Tio dependas de la konstruo de la koro. Estas koroj, kiuj + estas tiel elastaj, ke en ili dudek trovus bone lokon! Sed kiel la + feliĉa homo sin nomas? Ĉu mi lin konas? +</div> + +<div class="indented"> + Stella mallevis la kapon. +</div> + +<div class="indented"> + — Mi lin ne konas mem! mi ne scias lian nomon, kaj eble mi lin + revidos neniam! +</div> + +<div class="indented"> + — Kiaj sentimentaj kapricoj tio estas? demandis sinjorino + Breine kaj skuis la kapon. Sed oni devigas sin ĉiam havi + ion por sin turmenti! Se oni ne havas zorgojn pro pano, oni + tiam faras al si zorgojn de amo! Sed ĉu vi permesos al mi + demandi. . . . +</div> + + + +<div class="indented"> + La sinjorinoj estis interrompitaj de frizita kelnero, kiu + eniris dancante sur la pintoj de la piedoj. Kelnero Olsen estis + ĉiam melankolia. Li suferis konstante doloron de kapo kaj + de malfeliĉa amo, kaj ambaŭ doloroj naskiĝis de + lia penema partoprenado en la societa vivo; ĉar li trinkadis + ĉiam grandan kvanton da restoj de vino en la nokto, kaj tio + ĉi malsanigis lian kapon, kaj li vidadis multon da belaj + sinjorinoj, kaj tio ĉi malsanigis lian koron. La lastajn + estis permesate al li nur rigardi, sed ne tuŝi, kaj tion li + nomis « vandalaj turmentoj », volante diri + « Tantalaj turmentoj ». +</div> + +<div class="indented"> + — Ĉu mi povas servi per io al la sinjorinoj? demandis + Olsen kun malgaja rideto, dum liaj akvobluaj okuloj glitis super la + rondaj ŝultroj de sinjorino Breine. +</div> + +<div class="indented"> + — Alportu al mi porcion da glaciaĵo, diris Fanny. +</div> + +<div class="indented"> + — Post kvin minutoj mi ĝin metos ĉe viaj piedoj, + sinjorino. +</div> + +<div class="indented"> + — Mi preferas, ke vi ĝin metu tie ĉi, sur la tablon! +</div> + +<div class="indented"> + — Tuj, sinjorino, tuj. +</div> + +<div class="indented"> + Li fordancis. Fanny rigardis post lin kun rideto. +</div> + +<div class="indented"> + — La interkomunikiĝo estas infekta, ŝi diris. Nun la + kelneroj eĉ volas esti kavaliroj. +</div> + +<div class="indented"> + — Tio estas ja tute natura, respondis Stella, kiam ĉiuj + miaj kavaliroj volas esti kelneroj por mi! +</div> + +<div class="indented"> + Ŝi levis la brovojn kaj apogis sian Titus-kapon al la klarebluaj + silkaj kusenoj. En tiu ĉi sama minuto la pordokurteno estis + ĵetita flanken, kaj la komercegisto eniris en la buduareton. +</div> + +<div class="indented"> + La komercegisto Breine estis malgranda, grasa sinjoro kun + maldikaj lume-brunaj haroj kaj lume-bruna vangbarbo iom griza. La + komercegisto, kiel ŝajnis, ne estis en bona humoro. +</div> + +<div class="indented"> + — Kiel vi fartas, sinjorinoj? li demandis, penante doni al sia + vizaĝo komplezan esprimon. +</div> + +<div class="indented"> + — Ho, bonege! respondis Stella. +</div> + +<div class="indented"> + — Estas por mi plezuro vidi, ke vi nun iom ripozas, li diris al + sia edzino. Vi kredeble sentas vin jam tre laca esti tiel ĵetata + el la brakoj de unu sinjoro al la brakoj de alia! +</div> + +<div class="indented"> + La sinjorino ludis kun sia ventumilo kaj kantetis valson. +</div> + + + +<div class="indented"> + — Vi estas, kiel ŝajnas, en tre bona humoro, diris Breine + ofendite. +</div> + +<div class="indented"> + — Tion oni vere ne povas diri pri vi, sinjoro Breine, rimarkis + Stella ridetante. +</div> + +<div class="indented"> + — Kontraŭe, mi estas en la plej brilanta humoro . . . +</div> + +<div class="indented"> + — Ne kredu al li, Stella, diris la sinjorino. Mi vidas laŭ + lia nazo, ke li estas forte atakema. Li venis tien ĉi nur por + aranĝi disputojn. +</div> + +<div class="indented"> + — Tiam estas plej bone sin savi per forkuro. +</div> + +<div class="indented"> + — Vi ja komprenas, ke mia edzino nur ŝercas? +</div> + +<div class="indented"> + — Mi devas tamen iri en la salonon. Mi ŝuldas, jes, + la dioj scias, kiel multajn dancojn, kaj se mi ne pagos miajn + ŝuldojn tiel baldaŭ kiel eble, mi timas, ke miaj kreditoroj + min trenos tien per forto. +</div> + +<div class="indented"> + Ŝi foriris ridetante, lasante la edzan paron sola. +</div> + +<div class="indented"> + — Estu tiel bona, komencu, ju pli frue, des pli bone! Ne + ĝenu vin! Mi estas preparita por la plej malbona. +</div> + +<div class="indented"> + — Sed, Fanny kara, mi ne diris eĉ unu vorton. +</div> + +<div class="indented"> + — Ne, sed vi estas kolerega. Tio estas ja tute videbla laŭ + via nazo, kiu estas pli staranta, ol ordinare. +</div> + +<div class="indented"> + — Fanny! +</div> + +<div class="indented"> + — Mi estas tro bela tiun ĉi vesperon, ne vere? +</div> + +<div class="indented"> + — Vi estas jam tro modesta! +</div> + +<div class="indented"> + — Mi koketis tro multe kun la junaj sinjoroj, ne vere? mi estis + tro ĵetata el la brakoj de unu sinjoro en la brakojn de alia, + kiel vi vin tiel bonguste esprimis! +</div> + +<div class="indented"> + — La tuta nia edzeco estis neinterrompita dancado. +</div> + +<div class="indented"> + — Mi certe ne povas diri, ke mi dancis super rozoj. +</div> + +<div class="indented"> + — Ha, Fanny, se vi nur scius, kia turmentiĝo estas vidi + sian edzinon, prematan al la brusto de alia, ĉirkaŭprenatan + de lia brako, sin ruli en kapturnanta valso. Ho, tiuj baloj, tiuj + baloj! +</div> + + + +<div class="indented"> + — Sendanka! kaj tamen ĝi estis sur unu el tiuj ĉi + baloj, ke vi trovis vian feliĉon! Ĉu vi memoras? Tio estis + ne pli ol unu kaj duono jaro antaŭe. Tiam vi sidis tie kun + bela meblita loĝejo kaj tamen sen la plej belega meblo en domo + — juna edzino; kaj tiam vi komencis trovi, ke esti tute sola en + ok ĉambroj kaj kuirejo ne estas tute sane por la homo. Kie tio + ĉi estis tiam, kiam ni renkontis unu la duan? +</div> + +<div class="indented"> + — Jes, estis sur balo. +</div> + +<div class="indented"> + — Kaj kie ĝi estis, ke vi petis mian manon? +</div> + +<div class="indented"> + — Ankaŭ sur balo. +</div> + +<div class="indented"> + — Tial vi havas nenian kaŭzon plendi. Ni vivas bone kune. +</div> + +<div class="indented"> + — Ho, oni vivas tre bone, kiam oni ĉiam veturas al baloj! +</div> + +<div class="indented"> + — Mi estas laborema edzino. +</div> + +<div class="indented"> + — Jes, vi manĝas vian panon en la ŝvito de via frunto + sur ĉiuj baloj de la urbo. +</div> + +<div class="indented"> + — Ŝercu nur! Vi pentos iam vian konduton, kiam mi estos + for! +</div> + +<div class="indented"> + — Mi jam tute kutimis vidi vin forkuradi al baloj, diris la + komercegisto, nerve ludante kun la ventumilo de sia edzino, kiun + ŝi estis metinta sur la tablon. +</div> + +<div class="indented"> + — Hodiaŭ vere vi superas vin mem, diris Fanny, sin levante + ofendite. La komercegisto sin levis ankaŭ. +</div> + +<div class="indented"> + — Jes, mi ne povas plu tion suferi. Tie ĉi devos + fariĝi alia danco! Li prenis la ventumilon en ambaŭ manojn + kaj disrompis ĝin en du pecojn. +</div> + +<div class="indented"> + — Vi fariĝas ĉiam pli kaj pli bona, mia amiko. Nun mi + ne mirus, se vi komencus disrompi spegulojn kaj vitrojn de fenestroj. +</div> + +<div class="indented"> + — Mi estus sufiĉe inklina por tio ĉi. +</div> + +<div class="indented"> + — Ne ĝenu vin, mi petas. Mi volonte helpos al vi. Jen + estas forna fero! vi povas ja komenci rompi la spegulojn, dum mi + ekspedos la porcelanajn vazojn kaj la malgrandaĵojn! +</div> + +<div class="indented"> + Hontigita kaj duone disarmita per la trankvileco de sia edzino, la + komercegisto forĵetis la rompitan ventumilon sur la tablon kaj + volis eliri, kiam la kelnero Olsen en tiu sama minuto enkondukis en + la kabineton junan sinjoron. +</div> + + + +<div class="indented"> + — Estu tiel bona, la gesinjoroj estas tie ĉi. +</div> + +<div class="indented"> + Li estis altkreska, bela fraŭlo kun kuraĝa, fiera + vizaĝo, buklaj lumaj haroj kaj paro da dikaj blondaj lipharoj + kun al tiuj aliĝanta pinta barbo. +</div> + +<div class="indented"> + — Mi ne malhelpas? +</div> + +<div class="indented"> + Breine sin returnis vive. +</div> + +<div class="indented"> + — Georgo, vi, mia amiko? Neniel, neniel! Mia edzino kaj + mi estis nur okupitaj je kelkaj mastrumaĵoj. Lasu, mi vin + prezentos, mia plej bona amiko, leŭtenanto Georgo Felsen, + ĵus reveninta hejmen el la eksterlando — Fanny, mia + edzino. +</div> + +<div class="indented"> + — Mia edzo tiel ofte parolis pri vi, ke mi vin jam tute konas. +</div> + +<div class="indented"> + — Estas por mi ankaŭ plezuro fariĝi via konato, mia + sinjorino! +</div> + +<div class="indented"> + — Mi aŭdis, ke vi revenis, kaj mi tiam tuj sendis al vi + inviton. En ia alia vespero vi kredeble ne renkontus mian edzinon; + sed tiun ĉi vesperon ŝi estas okaze hejme, ĉar ŝi + donas mem balon. +</div> + +<div class="indented"> + — Ne aŭskultu lin, sinjoro leŭtenanto, li estas nur + tiel malica. +</div> + +<div class="indented"> + — Mi lin bone konas, mia sinjorino. Tia li estis jam antaŭ + mia veturo Parizon. +</div> + +<div class="indented"> + — Parizon? ekkriis Breine. Mi pensis, ke vi estis en Italujo; + mirinde, ke ni ne renkontis unu la duan en Parizo. Tie mi estis en la + antaŭa jaro. +</div> + +<div class="indented"> + — En tiel grandega urbo ne estas mirinde. +</div> + +<div class="indented"> + — Ni forveturis kelkajn tagojn post la granda opera maskobalo, + diris Fanny. +</div> + +<div class="indented"> + Georgo sin returnis vive. +</div> + +<div class="indented"> + — Vi estis en la opera balo, sinjorino? +</div> + +<div class="indented"> + — Ne, kial . . . kial vi povas tion supozi? +</div> + +<div class="indented"> + — Tiu maskobalo, kiel ŝajnas, faris eksterordinaran + impreson sur vin, diris Breine. +</div> + +<div class="indented"> + — Sinjoro Felsen estas tiel flamiĝema. +</div> + +<div class="indented"> + — Tio . . . tio estis nenio! +</div> + + + +<div class="indented"> + — Ne, nun mi devas fari viziton en la salono kaj ne pli longe + malŝati miajn aliajn gastojn . . . +</div> + +<div class="indented"> + — Faru al mi la honoron, danci kun mi, sinjorino. +</div> + +<div class="indented"> + — Malfeliĉe mi jam estas invitita; sed mi provos elzorgi + por vi fraŭlinon, kaj mi pensas, ke vi ne perdos per la + ŝanĝo. Ŝi estas juna, bela, kaj riĉa. La lasta + eco estas ja tio, kion la plej multaj sinjoroj estimas pleje. Mi + revenos baldaŭ. +</div> + +<div class="indented"> + Felsen apenaŭ aŭdis ŝiajn lastajn vortojn. Li staris + en profundaj pensoj kaj vekiĝis el sia revado nur tiam, kiam lia + amiko lin frapis sur la ŝultron kaj lin premis malsupren sur la + sofon. +</div> + +<div class="indented"> + La komercegisto, metinte siajn ambaŭ manojn sur la ŝultrojn + de la leŭtenanto, rigardis al li rekte en la okulojn. +</div> + +<div class="indented"> + — Kio estas al vi? Kiajn rememorojn vekis tiu opera balo + ĉe vi, kiam vi fariĝis tiel ekscitita? +</div> + +<div class="indented"> + — Mi havis tie la plej mirindan aventuron de mia vivo. Mi tiel + bone kiel fianĉiĝis kun fraŭlino, ne vidinte eĉ + ŝian vizaĝon. +</div> + +<div class="indented"> + — Kion vi babilas! Kiel tio povis okazi? +</div> + + + +<div class="indented"> + — Dum mi promenadis ĉirkaŭe en la premado de + la maskoj, mi ekaŭdis fraŭlinan voĉon post mi, + dirantan en pura norvega lingvo : — Dio, kion mi faros! + Mi min returnis kaj ekvidis gracian virinan figuron en nigra + domeno kun nigra masko antaŭ la vizaĝo. Ke ŝi + estis juna kaj bela, pri tio mi estis tute konvinkita. La rondaj + brakoj, la marmorblanka kolo, la purpuraj lipoj, kiuj vidiĝis + inter la puntoj de la masko, kaj la brilantaj okuloj — + ĉiuj tiuj malgrandaj ĉarmaj detaloj estis sufiĉaj + por mi, por autaŭsenti ravantan tutaĵon. Mi iris + kuraĝe antaŭen kaj, prezentinte min mem kiel samlandulo, + proponis, ke mi estos ŝia kavaliro. Ŝi akceptis kun + danko mian brakon : mi estis ja senmaska. Eble ŝi konis + min el Kristianio. Mian nomon ŝi ne demandis. Ni iradis + ĉirkaŭe, por retrovi ŝian amikinon, kiun ŝi estis + perdinta en la premado. Ili ambaŭ havis nigrajn domenojn sen iaj + signoj, kaj tie nature sin trovis amaso da tiaj nigraj domenoj. Sekve + ni promenadis longan tempon kune kaj prenis lokon en loĝio. + Ŝi estis sprita, edukita kaj aminda; mi estis duone malsobrigita + de amo, ĉampano kaj dancmuziko; kaj ni ambaŭ enspiradis per + plenaj pulmoj la aromon de romaneco, kiu troviĝis en nia tuta + aventuro. Mi prenis ŝian manon en mian kaj petegis ŝin levi + la maskon, sed ŝi estis nemovebla. — Ne disŝiru la + misteran vualon, kiu estis ĵetita sur nian renkonton kaj kiu + aldonis al ĝi ĝian ĉarmon. Ni renkontiĝos en + Kristianio la venontan vintron, ŝi diris. — Lasu min nun + iri, akompanu min nur al veturilo kaj ne penu scii, kiu mi estas, + aŭ sekvi min. Mi konfidas al via kavalireco. Mi prenis diamantan + ringon de mia malgranda fingro kaj metis ĝin sur ŝian + manon. — Per tiu ĉi ringo mi vin katenas, mi diris; kiam + mi vin revidos, ni disiĝos neniam. Ĉu vi volas ĝin + porti? — Jes, ĉiam! ŝi respondis. Kiam ŝi estis + en la veturilo, ŝi sin klinis super min kaj kisis min sur la + frunto. — Ni renkontos nin en Kristiano, estis ŝiaj lastaj + vortoj. Kaj nun mi tien ĉi venis. Mi iros en teatron kaj al + koncertoj, al baloj kaj vespermanĝoj, kaj la diamanta ringo + sur ŝia mano estos la stelo, kiu montros al mi la vojon al la + Bethlehemo de la amo. » +</div> + +<div class="indented"> + — Tion oni povas nomi romano, diris la komercegisto, sin + levante. Oni povus pensi, ke vi estas naskita en la kavalira tempo. + Sed kien la sinjorinoj foriris? Ĉu ni ne iros al ili? +</div> + +<div class="indented"> + — Mi preferus resti en paco tie ĉi. Estas tiel agrable en + tiu ĉi buduaro. +</div> + +<div class="indented"> + — Bone, tiam mi sendos la sinjorinojn al vi. Tie ĉi estas + la plejsanktejo de Fanny, tien ĉi venas nur la endediĉitaj! +</div> + + + +<div class="indented"> + Kiam la komercegisto foriris, Felsen sin amuzis per rigardado de + ĉiuj belaj malgrandaĵoj kaj floroj, kiuj estis dismetitaj + ĉirkaŭe en la plej bongusta senordeco. Oni rimarkis tuj en + ĉiuj tiuj elegantaj, kokete distritaj luksaĵoj la delikatan + manon de edukita virino. Li haltis antaŭ la piano. +</div> + +<div class="indented"> + — Kia bongusta aranĝo, li murmuretis. La piano en la + angulo estas ĉirkaŭata de tropikaj kreskaĵoj. +</div> + +<div class="indented"> + Li sidiĝis sur la seĝo antaŭ la piano kaj komencis + transturnadi la foliojn en la notolibro. +</div> + +<div class="indented"> + Li ne rimarkis, ke Fanny kaj Stella eniris. +</div> + +<div class="indented"> + — Tie ĉi estas ja neniu, diris Stella. Des pli bone. +</div> + +<div class="indented"> + — Mi estas certa, ke li plaĉos al vi, diris Fanny vive. Li + estas juna, bela, edukita kaj eleganta. Li vivis multajn jarojn en la + alilando. +</div> + +<div class="indented"> + — Li kredeble vivis tie tiel multe, ke li nun revenis hejmen, + por trovi ion, per kio li povus daŭrigi vivi! Li fariĝos + kredeble unu el miaj plej varmaj adorantoj! +</div> + +<div class="indented"> + — Kia senhonteco! murmuris Felsen. +</div> + +<div class="indented"> + — Ho, li havas tamen ion alian, per kio li povas vivi krom vi, + diris Fanny incitita. +</div> + +<div class="indented"> + — Tio estas la plej bona vojo, kiun li povus elekti. Dudek mil + kronoj da procentoj en jaro kaj nenion alian fari, ol esti la edzo de + sia edzino! +</div> + +<div class="indented"> + — Fi, Stella! +</div> + +<div class="indented"> + Felsen leviĝis, pala, kun kunpremitaj dentoj. +</div> + +<div class="indented"> + — Nu, diris Stella, irante al la tablo, elserĉu la + pekulon, konduku lin tien ĉi kaj starigu lin en la vicon de miaj + adorantoj. Li estas ja leŭtenanto. Eble mi povos lin uzi, por + komandi la aliajn! +</div> + +<div class="indented"> + Felsen elpaŝis. +</div> + +<div class="indented"> + — Mi estas jam tie ĉi kaj tuj, kiam mi estos prezentita, + fariĝos por mi plezuro, akcepti la deciditan por mi lokon. +</div> + +<div class="indented"> + Ĉe la sono de lia voĉo Stella turnis la kapon. Ŝi + estis mortpala kaj apogis sin konvulsie al la marmora tablo. + Ĝi estis li, la idealo de ŝia vivo, ŝia sekreta + fianĉo, kiun ŝi nun tiel dolore insultis kaj por ĉiam + forpuŝis! Ŝi rigardis meĥanike sian manon. Feliĉe + ŝi portis gantojn kun sep butonoj, tiel la ringo estis bone + kaŝita. +</div> + + + +<div class="indented"> + — Pardonu, se mi vin ektimigis, miaj sinjorinoj, diris Georgo, + Sed mi sidis tiel absorbita per la notoj, ke mi ne rimarkis vian + eniron. +</div> + +<div class="indented"> + Sinjorino Breine saĝe decidis rigardi la tutan aferon kiel + ŝercon. +</div> + +<div class="indented"> + — La situacio estas vere malagrabla, ŝi diris ridetante. + Nun estas jam tro malfrue, por sveni. Mi faras, kiel mia amikino, + kaj serĉas mian rifuĝon en la ventumilo. Kiam ĝi + estas malfermita, ĝi faras la servon de kurteno, kiu estas + antaŭtirita, dum la vizaĝo faras tualeton. Nu, nun mi + pensas, ke ĝi pli-malpi rehavas la ĝustan esprimon! Lasu + min prezenti : leŭtenanto Felsen — fraŭlino + Adler . . . Sed, kara Stella, vi tiel tremas . . . Sidiĝu! +</div> + +<div class="indented"> + — Tio baldaŭ pasos. Mi estas iom nerva. +</div> + +<div class="indented"> + — Mi bedaŭras, diris Georgo, ke mi estas la kaŭzo . . . +</div> + +<div class="indented"> + — Nu, interrompis lin Fanny, pro puno mi vin kondamnas resti + tie ĉi kaj flegi la fraŭlinon, ĝis vi povos konduki + ŝin, perfekte refortigitan, en la salonon. Mi devas forlasi vin. + Miaj ŝuldoj de mastrino min vokas. +</div> + +<div class="indented"> + Fanny foriris. Stella sidis kun mallevitaj okuloj, Felsen staris + malvarmega kaj apogis sin al la dorso de unu seĝo. Stella levis + la kapon kaj diris kun devigita trankvileco : +</div> + +<div class="indented"> + — Sidigu vin, sinjoro Felsen. +</div> + +<div class="indented"> + — Mi dankas. +</div> + +<div class="indented"> + — Diru al mi, ĉu ni parolos pri la vetero kaj blovo, + aŭ ĉu ni estos sinceraj? +</div> + +<div class="indented"> + — Kiel al vi plaĉos. +</div> + +<div class="indented"> + — Nu, lasu nin esti sinceraj. Vi min abomenas, ne vere? +</div> + +<div class="indented"> + — Lasu nin unue konsenti, ke mi vin ne adoras, mia + fraŭlino. Se mi vin komprenis ĝuste, vi timas min pli kiel + adoranton, ol kiel malamikon. +</div> + +<div class="indented"> + — Sed tiam mi juĝis ne konante. Nun, kontraŭe . . . + kontraŭe . . . +</div> + +<div class="indented"> + — Nun, vi min konas egale malbone. +</div> + +<div class="indented"> + — Jes, vere, sed . . . +</div> + +<div class="indented"> + — Sed? +</div> + + + +<div class="indented"> + — Sed . . . +</div> + +<div class="indented"> + — Ĉu vi estos efektive sincera, fraŭlino? +</div> + +<div class="indented"> + — Mi deziras nenion pli volonte. +</div> + +<div class="indented"> + — Sed, trovinte, ke mi estas sufiĉe malhonta ne tuje fali + sur miajn genuojn, vi eble havus la deziron meti min venkitan ĉe + viaj piedoj, por poste havi la plezuron — min forpuŝi. +</div> + +<div class="indented"> + — Sinjoro leŭtenanto! ekkriis Stella vive kaj levis sin de + sia seĝo. +</div> + +<div class="indented"> + — Ĉu la gesinjoroj ion deziras? eksonis murmuretanta + voĉo post ŝi. Ĝi estis la melankolia kelnero Olsen, + kiu, enirinte senbrue, nun staris tie kun kapo klinita kaj kun porcio + da glaciaĵo en la mano. +</div> + +<div class="indented"> + Stella reĵetis sin sur la seĝon kaj kaŝis sian + vizaĝon en la manoj. +</div> + +<div class="indented"> + — Ne, iru nur! +</div> + +<div class="indented"> + — Mi alportis nur tiun ĉi glaciaĵon al sinjorino +Breine. +</div> + +<div class="indented"> + — Metu ĝin tie ĉi sur la tablon kaj alportu al mi + ankaŭ unu porcion, diris Georgo senpacience. Mi bczonas min iom + malvarmetigi, li murmuretis al si mem. +</div> + +<div class="indented"> + — Tuj, sinjoro, tuj! Nenion alian, sinjoro? +</div> + +<div class="indented"> + — Ne. +</div> + +<div class="indented"> + Stella sidis daŭrige kun sia buklita Titus-kapo en la manoj, + ŝia blanka kolo estis fleksita, kaj parto de la delikate formita + orelo rigardetis el la grandaj salmokoloraj rozoj, kiuj estis + alfortikigitaj sur ŝia ŝultro. Georgo sentis, ke li estis + tro kruda. +</div> + +<div class="indented"> + — Fraŭlino! +</div> + +<div class="indented"> + Ŝi relevis la kapon kun la malnova fiera esprimo en la mallumaj + okuloj. +</div> + +<div class="indented"> + — Ĉu vi havas ankoraŭ ion nediritan? +</div> + +<div class="indented"> + — Mi estis tro ekflamiĝa, mi estis rapidema, mi volus + nur . . . +</div> + +<div class="indented"> + — Vi volus nur pagi mokon per moko kaj min humiligi. Gratulu + vin mem, leŭtenanto Felsen, vi atingis perfekte vian celon! +</div> + + + +<div class="indented"> + — Fraŭlino! +</div> + +<div class="indented"> + — Mi kuraĝis preni vin por ĉasisto de edziĝo, + vi kuraĝis ĵeti en mian vizaĝon, ke mi estas senkora + koketulino, kiu sin amuzas per enjungado de malfeliĉaj amantoj + al sia veturilo de triumfo. Ĉu ni nun estas kvitaj? +</div> + +<div class="indented"> + — Mi povas nenion diri por mia pravigo. +</div> + +<div class="indented"> + — Mi povus eble diri multe por la mia, sed mi ne scias vere, + kiel ni tiun ĉi interparolon komencis, kaj mi scias ankoraŭ + pli malmulte, kial ni ĝin . . . daŭrigus. +</div> + +<div class="indented"> + — Jes, vi estas prava, fraŭlino. Mia efektiva intenco + estis inviti vin por la sekvanta danco. +</div> + +<div class="indented"> + — Mi dankas. En tiu ĉi minuto mi estas tiel laca, ke mi + devas iom ripozi. +</div> + +<div class="indented"> + — Tiam mi vin ne pli longe maloportunos. +</div> + +<div class="indented"> + Li salutis malvarme kaj eniris rapide en la salonon. +</div> + +<div class="indented"> + Stella leviĝis. Kiam li estis ekster la pordo ŝi falis sur + la sofon, ĵetis sin en unu angulon kaj kaŝis la kapon en la + klarbluaj silkaj kusenoj. +</div> + +<div class="indented"> + Multaj kaj doloraj pensoj trairis la kapon de Stella, dum ŝi + kuŝis tie kun la vizaĝo enpremita en la silkaj kusenoj. + Tio estis do la unua renkonto, kiun ŝi en sia fantazio + tiel bele elpentris al si mem, kaj tamen — la ŝuldo + estis ja ŝia propra. Sed eble li eĉ ne memoris ilian + malgrandan aventuron, — kaj ŝi, kiu konsideradis tiun + ĉi ringon, kiun li metis sur ŝian fingron, kiel ringon + de fianĉiĝo, ŝi, kiu tiel ame flegis la puran + floron de sia unua amo kaj ĝin nutris per sia revado . . . kia + malsaĝulino ŝi estis! Kaj ŝi povis vere kredi, ke en + nia proza tempo iom da poezio ankoraŭ povus ekzisti! Ŝi + leviĝis, kaj, detirinte la gantojn, ŝi longan tempon + rigardis la ringon. Ŝia amo estis profunda kaj pura, kiel tiu + ĉi diamanto. En ties kvieta fajro kuŝis mira sorĉo, + ĉar ĝi pruntis sian brilon el la poezio de la animo. Tiun + ĉi vesperon ĝi ne brilis kiel kutime. Eble la roso en + ŝiaj okuloj kaŭzis, ke ĝia brilo perdiĝis. Nun + ĝi estis nur la lasta larmo sur la tombo de ŝia amo! +</div> + + + +<div class="indented"> + — Sed li neniam scios, ke mi estas tiu, kiun li renkontis + en la balo, ŝi murmuretis. Ŝi ja tenis en sia mano la + ŝlosilon de la enigmo, ŝlosilon, pri kiu ŝi kredis, + ke ĝi malfermos al ŝi la teran paradizon. Neniu ĝin + vidis, des pli bone, eĉ ne Fanny. +</div> + +<div class="indented"> + — For, for! +</div> + +<div class="indented"> + Ŝi kuris al la fenestro, por ĵeti la ringon sur la + straton, sed ŝi sin detenis. La malgranda vipero tiel fortike + enmordiĝis en ŝian koron, ke ŝi ne povis suferi, ke + ĝi estu dispremata sub la piedoj de la preterirantoj. Kiam + ŝi revenis de la fenestro, ŝia rigardo falis okaze sur la + porcion da glaciaĵo, kiu staris sur la tablo, kaj tiam subite + venis al ŝi ideo. Li petis ja la kelneron alporti al li porcion + da glaciaĵo; ŝi lasos lin ricevi ĝin — kune kun + la ringo. Ŝi sin sidigis apud la skribotablo kaj iom pensinte, + ŝi skribis la sekvantajn liniojn : +</div> + +<p class="leftjustified4"> + Tiun signon portu<br/> + Sur mano via!<br/> + En mistero restu<br/> + La nomo mia! +</p> + +<div class="indented"> + Kunvolvinte la papereton, ŝi ŝovis la ringon super + ĝin kaj enpremis ĝin en la glaciaĵon. Ŝi lasis + la telereton stari sur la tablo kaj eniris en la salonon, por + elserĉi la kelneron. +</div> + +<div class="indented"> + Momenton post la eliro de Stella Fanny eniris en la kabineton, pri + kiu la kelnero Olsen diris al ŝi, ke tie la glaciaĵo staras + sur la tablo. Ĵus kiam ŝi volis porti la kuleron al sia + buŝo, ŝi rimarkis la papereton kun la ringo, elprenis + ĝin el la glaciaĵo kaj legis la versaĵon. Traleginte + ĝin multajn fojojn, pensinte pri la afero kaj skuinte konfuzite + la kapon, sinjorino Breine metis la ringon sur sian fingron, prenis + la glaciaĵan telereton en la manon kaj iris en la manĝejon + al la kelnero. +</div> + +<div class="indented"> + — Kiu donis al vi tiun ĉi glaciaĵon? +</div> + +<div class="indented"> + — La kuiristino, li respondis kun sia kutima melankolia rideto. +</div> + + + +<div class="indented"> + — Ne, li scias nenion, pensis Fanny. Ĉu ĝi staras + longan tempon en la kabineto? +</div> + +<div class="indented"> + — Mallonge, sinjorino. La bela leŭtenanto — mi + pensas, ke li estas nomata Felsen — petis min ĝin meti + tien. Li tiel fervoris, ke mi foriru, kaj sendis min serĉi por + li mem porcion da glaciaĵo; sed jam nenio restis. +</div> + +<div class="indented"> + — Li povas ricevi tiun ĉi. +</div> + +<div class="indented"> + — Ĉu mi ĝin devas porti al li? +</div> + +<div class="indented"> + — Ne, mi ĝin faros mem. Servu vi la limonadon al la + gastoj. +</div> + +<div class="indented"> + — Nu, pensis Fannv, donaco de Felsen! Delikata ĝentileco! + Sed post tiel mallonga konateco! Ĝi estas nature pro mia edzo. + Mi eniros, por lin danki en ia delikata maniero, kaj mi ne metos la + ganton, por ke li vidu, ke mi ricevis la ringon. +</div> + +<div class="indented"> + Ŝi eniris en la salonon kaj alproksimiĝis al Felsen, kiu + staris sola en unu angulo de la ĉambro. +</div> + +<div class="indented"> + — Vi deziris glaciaĵon, diris la kelnero. Permesu al via + humila servantino doni ĝin propramane al vi. +</div> + +<div class="indented"> + — Vi estas tro bonega! +</div> + +<div class="indented"> + Ŝi antaŭportis al li kokete la glaciaĵon kaj lasis + samtempe la diamanton ekbrili. Li ektremis kaj preskaŭ faligis + la telereton, dum liaj okuloj ripozis sur la ekbrilinta ŝtono. + Neniaj duboj plu! Li trovis la ringon; sed la posedantino, la sekreta + adoratino de liaj revoj, estas la edzino de lia plej bona amiko! Ho, + tio estis terura! +</div> + +<div class="indented"> + — Vi rigardas mian ringon, diris Fanny kun fripona rideto. + Ĝi estas bela, ne vere? +</div> + +<div class="indented"> + — Jes . . . jes . . . ĝi estas . . . tre bela. +</div> + +<div class="indented"> + — Ĝi estas memoro de unu amiko, kiu estas al mi tre + kara, kvankam mi lin konas nur mallongan tempon. Mi konservos + ĉiam tiun ĉi memoraĵon kaj mi ĉiam ĝin alte + ŝatos, ŝi diris, forirante kun koketa klineto de la kapo. +</div> + +<div class="indented"> + Felsen staris tute surdigita kun la telereto en la mano. +</div> + +<div class="indented"> + Dume Stella estis irinta al la kelnero kaj petinta lin doni la + glaciaĵon al Felsen. +</div> + + + +<div class="indented"> + — Li ĝin jam ricevis, diris Olsen. Li staras kun ĝi + en la mano. Jen li estas. +</div> + +<div class="indented"> + Li estis prava. Felsen tenis la telereton en la mano kaj ŝajnis + esti ekscitita. Fanny staris apude kaj parolis vive kun li. Io + brilis forte sur ŝia mano. Ŝi portis ordinare nur sian + fianĉiĝan ringon. Kion tio signifas? +</div> + +<div class="indented"> + Nun ŝi forlasis lin kaj iris al la buduaro. Ŝi estis + haltigita sur la vojo de paro da kavaliroj. Stella preterglitis + tien nerimarkita kaj lokis sin post la piano, kie ŝi sidis, + kaŝata de la ĉirkaŭstarantaj grupoj da kreskaĵoj. + Momenton post tio eniris Fanny, kaj, starante sub la lustro, ŝi + lasis la ringon ekbrili kaj admiradis ĝin. Stella rigardadis + ŝin tra la kreskaĵoj. +</div> + +<div class="indented"> + Jes, estis tute certe. Ĝi estas ŝia ringo; sed kiel Fanny + ĝin ricevis? Ĉu li vere ĝin senpere fordonacis, kiel + senvaloran objekton? Fanny estis tiel profundigita en la konsideradon + de la ringo, ke ŝi ne rimarkis la eniron de sia edzo. +</div> + +<div class="indented"> + — Nu, Fanjo, ĉu vi estas tute sola? diris la komercegisto. + Ĉu vi estas aukoraŭ kolera? +</div> + +<div class="indented"> + Li prenis ŝian manon, kiun ŝi penis fortiri. +</div> + +<div class="indented"> + — Vi ja scias, ke se mi estas ankaŭ iafoje iom viva kaj + ĵaluza, tio estas ĉar mi vin tiel amas kaj ĉar mi + timas, mi maljuna urso, ke mi ne povas fari vin tiel feliĉa, + kiel vi meritas. +</div> + +<div class="indented"> + Li karesis ŝian manon, sed subite ektremis. +</div> + +<div class="indented"> + — Kia . . . kia ringo estas tio? +</div> + +<div class="indented"> + — Ĝi . . . ĝi estas anonima donaco, respondis Fanny iom + konfuzite. +</div> + +<div class="indented"> + — Kiu ĝin donis al vi? +</div> + +<div class="indented"> + — Oni ne povas koni la donanton de anonimaj donacoj, diris + Fanny petole. +</div> + +<div class="indented"> + — Sed mi lin konas. Ĉu diri al vi tiun nomon? +</div> + +<div class="indented"> + — Vi scias do? +</div> + +<div class="indented"> + — Ĝi estas Georgo Felsen. Mi scias ĉion. +</div> + + + +<div class="indented"> + Stella sidis, kiel falinta el nuboj. Ĉu Felsen vere estas + enamita en Fanny'n, kaj ĉu li, ne oferante eĉ unu solan + penson al ilia renkonto, ne penante elserĉi, el kie la ringo + venis, senpere ĝin metis sur ŝian fingron? Aŭ ĉu + Fanny trovis la ringon kaj metis ĝin sur la fingron, por + pensigi lin, ke ŝi estas la elektita? Sed ne, tio ĉi estis + malsaĝa penso. Fanny nenion sciis pri la historio de la ringo, + ŝi neniam ĝin vidis. Oni povus freneziĝi. +</div> + +<div class="indented"> + La komercegisto falis malespere sur seĝon. +</div> + +<div class="indented"> + — Kaj ĝi estas mia plej bona amiko kaj mia propra edzino, + kiuj min trompas! +</div> + +<div class="indented"> + — Jes, la edzinoj de aliaj homoj tute ja ne povas havi + intereson vin trompi! diris Fanny trankvile. +</div> + +<div class="indented"> + — Ne elturnu vin per malkaraj ŝercoj! mi scias nun + ĉiujn viajn sekretojn. Vi volas eble nei, ke vi estis sen mia + scio en la opera balo en Parizo? +</div> + +<div class="indented"> + — Ha, Stella babilis? +</div> + +<div class="indented"> + — Stella nenion diris, sed tiu ĉi malfeliĉa ringo + malfermis miajn okulojn kaj montris al mi, kiel facilanime kaj + mensoge vi agis. +</div> + +<div class="indented"> + — Diru al mi, kara Breine, ĉu vi efektive ne trinkis tro + multe post la manĝo? +</div> + +<div class="indented"> + — Ho, Fanny, Fanny, kiel vi povas esti tiel kruela? +</div> + +<div class="indented"> + — Pro Dio, Breine, mi ne bone komprenas, kion mi faris. Ni + devas trovi sinjoron Felsen, li klarigos al ni ĉion. +</div> + +<div class="indented"> + En tiu minuto envenis la kelnero Olsen, por sciigi, ke la dancado + komenciĝis kaj ke oni demandas pri la gemastroj. +</div> + +<div class="indented"> + — Ĉu sinjoro Felsen estas tie? +</div> + +<div class="indented"> + — Ne, li prenis sian superveston kaj forlasis la balon + antaŭ kelkaj minutoj, diris Olsen. +</div> + +<div class="indented"> + — Ne dirinte adiaŭ al mi! Sed kion do signifas ĉio + ĉi? murmuris Fanny. +</div> + +<div class="indented"> + La interparolado estis interrompita de bela kavaliro, al kiu la + sinjorino estis promesinta la unuan dancon post la vespermanĝo. + Fanny prenis lian brakon kaj eniris en la salonon. +</div> + + + +<div class="indented"> + La komercegisto ripozis, tute dispremita, en sia apoga seĝo. + Stella sidis post la piano kaj ploris. El la salono sonis danca + muziko, ridado kaj ŝovado de piedoj. +</div> + +<div class="indented"> + — Jes, ĝi estas efektive animita balo kaj luksa + vespermanĝo, kiujn komercegisto Breine donas tiun ĉi + vesperon, li ĝemis. Tiel vigla dancado daŭriĝas tie + interne, kaj tamen la komercegisto mem sidas tie ĉi sur la + ruinoj de sia feliĉo! +</div> + +<div class="indented"> + Li kaŝis la vizaĝon en siajn manojn. +</div> + +<div class="indented"> + — Ĉu ekzistas en la mondo pli malfeliĉa homo ol mi? + li ĝemis laŭte. +</div> + +<div class="indented"> + Mola mano estis metita sur lian ŝultron. Stella staris apud lia + flanko. +</div> + +<div class="indented"> + — Ekzistas ankoraŭ unu alia, ŝi diris. +</div> + +<div class="indented"> + — Ĉu vi estas ankaŭ malfeliĉa, fraŭlino? +</div> + +<div class="indented"> + — Ho, jes! +</div> + +<div class="indented"> + — Sed vi ne havas edzinon, kiu vin trompas. +</div> + +<div class="indented"> + — Ne, sed unu kaj tiu sama homo estas la kaŭzo de nia + malfeliĉo. +</div> + +<div class="indented"> + — Felsen? +</div> + +<div class="indented"> + — Jes. Mi lin amis tiel profunde, tiel kore, kaj nun li min + forpuŝis kaj forgesis pro Fanny, kaj ĉio tio post konateco + de nur duono da horo. Ĉio estas tiel freneze malsaĝa, ke + mia kapo preskaŭ turniĝas. +</div> + +<div class="indented"> + — Ili konas unu la duan jam pli ol unu jaron. Mi estas certa + pri tio. +</div> + +<div class="indented"> + — Edzinigita virino — kia senfunda maltaŭgeco! +</div> + +<div class="indented"> + — Ĝi estas la francaj ideoj. Sed kion vi pensas fari? +</div> + +<div class="indented"> + — Mi? mi almenaŭ neniam edziniĝos! +</div> + +<div class="indented"> + — Mi ankaŭ neniam faros ĝin plu, diris la + komercegisto. Mi petos eksedziĝon. +</div> + +<div class="indented"> + — Sed eble Fanny estas senkulpa? +</div> + +<div class="indented"> + — Ne, mi scias, kiel facilanime ŝi komencis tiun ĉi + rilaton, kaj mi neniam povas havi plu konfidon al ŝi. +</div> + +<div class="indented"> + — Ĉio povos fariĝi ankoraŭ bona, sinjoro. +</div> + +<div class="indented"> + — Neniam, neniam. +</div> + + + +<div class="indented"> + Li donis al ŝi signon, ke ŝi sidiĝu. Ŝi sin + sidigis kontraŭ li. +</div> + +<div class="indented"> + — Diru al mi, ĉu mi ne estas sufiĉe maljuna, por povi + esti via patro? +</div> + +<div class="indented"> + — Mi vin ne komprenas . . . +</div> + +<div class="indented"> + — Mi opinias, ke ni ambaŭ staras tute sole en la mondo. Vi + ne havas plu gepatrojn. Ĉu vi ne volus fariĝi mia adopta + filino? +</div> + +<div class="indented"> + — Tiu ĉi propono estas tiel subita, ke mi trovas, ke ni + ambaŭ devas precize pripensi ĝin. +</div> + +<div class="indented"> + Sinjorino Breine dume venis el la salono kaj, vidante sian edzon kaj + Stella'n en viva kaj konfida interparolado, stariĝis en la mezo + de la ĉambro. +</div> + +<div class="indented"> + — Vidu, daŭrigis la komercegisto, kiam la eksedziĝo + kun Fanny estos atingita, mi sentos min mem tiel sola. +</div> + +<div class="indented"> + — Ĉu ni nun eksedziĝos! pensis Fanny. +</div> + +<div class="indented"> + — Kiel feliĉa mi estus tiam, se amika anĝelo volus + vivigi mian malplenan hejmon kaj flegi min en la maljunaj tagoj. +</div> + +<div class="indented"> + Fanny staris kolere kaj ludis kun sia ventumilo. +</div> + +<div class="indented"> + — Nun ili do kune vivos! +</div> + +<div class="indented"> + Stella donis al li sian manon. +</div> + +<div class="indented"> + — Estos ĉiam agrable al mi, se mi iel povos helpi al via + feliĉo, sed . . . +</div> + +<div class="indented"> + — Ho, ne faru al vi penojn, diris Fanny, rapide aperante. Mi + liveros mem al li la feliĉon, kiun li bezonas. +</div> + +<div class="indented"> + Fanny sin turnis vive kaj kolere al sia amikino : +</div> + + + +<div class="indented"> + — Vi, Stella, vi estis do la serpento en mia edzeca paradizo? + Ĝi estas tial vi, kiu elpensis mi ne scias kiel malhonoran + historion pri mi kaj Felsen, kiun mi tamen tiun ĉi vesperon + vidas la unuan fojon antaŭ miaj okuloj! Kaj kun kia intenco + vi ĝin faris? Pro malamo al mi ĝi ne povas esti, + ĉar mi neniam faris malbonaĵon al vi; kaj pro amo al + Breine ĝi ankaŭ ne povas esti, ŝi daŭrigis + preskaŭ plorante, ĉar ĉu iu alia ol mi mem povus esti + sufiĉe malprudenta, por ami tian sovaĝan beston, kiel mia + edzo? » +</div> + +<div class="indented"> + — Fanny, aŭskultu min, diris Stella. +</div> + +<div class="indented"> + — Sed nek al vi, nek al alia prosperos forŝiri lin de + mi, — mi amas lin tro forte, ŝi diris kaj ĵetis la + brakojn ĉirkaŭ lian kolon. +</div> + +<div class="indented"> + — Lasu min, mi volas disiĝi! +</div> + +<div class="indented"> + — Jes, sed mi ne volas! +</div> + +<div class="indented"> + En tiu minuto eniris Georgo Felsen. +</div> + +<div class="indented"> + — Pardonu al mi, se mi malhelpas; sed mi estos mallonga. Mi + intencis komence skribi al vi, sed mi komprenis, ke mi pli bone povos + doni al vi buŝan klarigon. +</div> + +<div class="indented"> + — Mi foriros, diris Stella. +</div> + +<div class="indented"> + — Ne, mia fraŭlino, kion mi diros, vi povas libere + aŭskulti. Ĝi eble klarigos mian konduton kontraŭ + vi. Ĉar kiam mi nun ree forlasos mian patrujon, kaj kredeble + por ĉiam, mi ne dezirus, ke vi pensu pri mi kun tro granda + maldolĉeco. +</div> + +<div class="indented"> + — Vi forveturos? demandis Fanny. +</div> + +<div class="indented"> + — Jes, sinjorino; post tio, kio okazis inter ni, mi ne volas + resti pli longe tie ĉi. +</div> + +<div class="indented"> + — Kio okazis inter ni . . .? +</div> + +<div class="indented"> + — Mi konas la tutan historion de la diamanta ringo, diris + Breine. +</div> + +<div class="indented"> + — Tiu historio ne estas tamen tiel danĝera, respondis + Fanny trankvile. +</div> + +<div class="indented"> + — Estas eble, ke vi, sinjorino, prenas nian aventuron kiel + ŝercon, diris Georgo. Mi rigardas ĝin tute alie. Mi estis + tuŝita de la romaneco kaj pikanteco en la situacio, mi kreis + al mi mem figuraĵon de vi en mia fantazio, kaj, ne konante la + originalon, mi adoris tiun ĉi fantazian portreton. +</div> + +<div class="indented"> + Stella ektremis, komencante kompreni, ke tie ĉi estis ia + malkompreniĝo kaj ke ŝi estis maljusta kontraŭ + ambaŭ, Georgo kaj Fanny. La trankvileco de la lasta ne povis + esti ŝajniga. +</div> + + + +<div class="indented"> + — Sed, granda Dio, kio min tuŝas viaj fantaziaj portretoj? + ekkriis Fanny surprize. +</div> + +<div class="indented"> + — Ŝajnas, ke vi ĉion forgesis, diris Georgo. Nun, + de la momento, kiam mi vidis, ke la edzino de mia amiko portas tiun + ĉi fatalan ringon, mi decidis ankaŭ forgesi ĉion kaj + mi komencis kompreni, ke mia amo estis nur romanaj kapricoj kaj ke mi + efektive vin neniam amis. +</div> + +<div class="indented"> + — Ho, kiel eksterordinare malĝoje! ekkriis Fanny, + ridegante. Jes, ke Breine perdis la malgrandan porcion da prudento, + kiun li posedis, tio estas jam longe klara al mi, sed nun mi vere + komencas kredi, sinjoro Felson, ke via supra etaĝo ankaŭ + estas iom en malordo. +</div> + +<div class="indented"> + — Sed ĉu vi povas nei, ekkriis Breine, ke tiu ĉi + diamanta ringo . . . +</div> + +<div class="indented"> + — Jes, tiu ĉi malfeliĉa ringo estas la kulpo + de ĉio, diris Fanny. Estu tiel bona, sinjoro Felsen, jen + mi ĝin redonas al Vi. Mi ĝin ricevis en porcio da + glaciaĵo kune kun versaĵo. Mi metis la ringon sur la + fingron, kaj de tiu ĉi momento ĉio estas freneza. Breine + estas freneza, Stella estas freneza, Felsen estas freneza, kaj nun mi + mem fariĝos baldaŭ ankaŭ freneza, tio estas kredeble + la plej prudenta, kion mi povas fari. +</div> + +<div class="indented"> + — Mi neniam sendis al vi ian glaciaĵon aŭ ian + versaĵon. Vi scias tamen, ke mi metis la ringon sur vian fingron + antaŭ unu jaro. +</div> + +<div class="indented"> + — Ne, nun estas jam tro freneze, ekkriis Fanny. +</div> + +<div class="indented"> + Stella elpaŝis pli proksime. +</div> + +<div class="indented"> + — Permesu al mi enporti kelkan klarigon en tiun ĉi + senordigitan aferon. Mi estas tiu, kiu ricevis de vi la ringon en la + opera balo. +</div> + +<div class="indented"> + — Vi? +</div> + +<div class="indented"> + — Jes, kaj mi ne hontas konfesi, ke mi ĝin rigardadis kun + tiaj samaj profundaj sentoj, kiel vi. Poste ni nin rerenkontis en + kolero, kaj mi decidis, ke vi neniam sciu, kiu mi estas. Mi metis la + ringon en la vanilan glaciaĵon, kaj ĝi nun erare venis en + la manojn de Fanny. +</div> + + + +<div class="indented"> + — Tiel, tamen . . . Ha, fraŭlino, kiel vi min faras +feliĉa! +</div> + +<div class="indented"> + — Sed kia operbala historio tio estas? demandis Fanny. +</div> + +<div class="indented"> + Tion mi rakontos al vi poste, diris la komercegisto. Ni iru en la + balan salonon kaj ne plu malŝatu niajn gastojn. Georgo estos jam + tiel bona amuzi fraŭlinon Stella dume . . . +</div> + +<div class="indented"> + Kaj tiel bona estis sinjoro Felsen volonte. La interparolado estis + kredeble tre viva kaj interesa, ĉar kiam la gastoj ĉiuj + jam estis for kaj Breine kaj la sinjorino post unu horo tien eniris, + Georgo kaj Stella sidis ankoraŭ en animita interparolado. Ili + sidis sur la klarblua silka kanapo — tute proksime, tiel + proksime, ke la kolosaj salmokoloraj rozoj sur la ŝultro de + Stella estis tute depremitaj. La diamanta ringo estis nun ree sur la + fingro de Stella, sed oni ne povis ĝin vidi, ĉar Felsen + tenis ŝian manon en la ambaŭ siaj. +</div> + +<div class="indented"> + — Nu, diris Breine, ŝajnas, ke ni povas gratuli. +</div> + +<div class="indented"> + — Jes, nun estas ĉio en ordo. +</div> + +<div class="indented"> + — Kaj la gastoj foriris, diris la komercegisto kaj frotis + kontente la manojn, tial nun ni estas la mastroj en la domo, kaj nun + ni havos ekstran festenon. +</div> + +<div class="indented"> + Li vokis Olsen'on, kiu estingadis la lumojn en la salono. +</div> + +<div class="indented"> + — Alportu al ni botelon da ĉampano. +</div> + +<div class="indented"> + — Kun glacio? +</div> + +<div class="indented"> + — Ne, mi dankas. Mi kredas, ke ni ĉiuj ricevis jam + sufiĉe de tiu ĉi artikolo. Tiu lasta glaciaĵo estis + tiel bruliga! +</div> + +<div class="indented"> + La ĉampano estis alportita, la glasoj plenigitaj kaj la sano de + la novaj gefianĉoj trinkita. +</div> + +<div class="indented"> + — Mi petas ankaŭ la permeson tre humile gratuli, diris la + kelnero Olsen; mi estas ankaŭ fianĉigita! +</div> + +<div class="indented"> + — Ho, kun kiu? +</div> + +<div class="indented"> + — Kun la vidvino Kaspersen, la kuiristino. +</div> + +<div class="indented"> + — Kiam tio fariĝis? +</div> + + + +<div class="indented"> + — Antaŭ kelkaj minutoj, sed ni konatiĝis unu kun la + dua jam antaŭ longe, ĉar en la lastaj tempoj ni estis tiel + ofte kune ĉe invitaĵoj. +</div> + +<div class="indented"> + — Sed tiun ĉi vesperon vi vin klarigis? demandis Stella. +</div> + +<div class="indented"> + — Jes, ŝi staris en la kuirejo, kaj ŝi estis tiel + dolĉa, kaj tiam mi diris, ke mi ŝin amas, kaj tiam ŝi + min ĉirkaŭprenis, kaj tiam mi tiel blankiĝis, ĉar + ŝi estis faruna, kaj tiam ni kisis unu la duan. Ho, estis tiel + Die bonege! +</div> + +<div class="indented"> + Olsen mallevis la okulojn kun dolĉa melankolia rideto kaj + flugetis en la salonon, por estingi la lastajn lumojn. +</div> + +<div class="indented"> + Kiam Felsen kondukis sian amatinon al la veturilo, li premis kison + sur ŝian manon kun la brilanta ŝtono, kiu nun fariĝis + la stelo de lia feliĉo. +</div> + +<div class="indented"> + Nia reala, proza tempo eble skuos malestime la ŝultrojn pro la + romanaj fantazioj de la juna paro; sed tiel longe, kiel amo ekzistos + en la mondo — kaj ĝi ekzistos tie ĝis la mondo pereos + — tiel longe ankaŭ la romaneco vivos. +</div> + +<hr /> + + + +<p class="titolego">V</p> + +<p class="titolego">EL LA VIVO KAJ SCIENCOJ</p> + +<hr /> + +<p class="titolego">BAGATELOJ</p> + + + +<p class="indented topmargin"> + <i>Rimarkinda horloĝo</i>. Per kia originala maniero en + Ĥinujo malriĉaj homoj, kiuj ne posedas horloĝon, + difinas la tempon, pri tio la franca vojaĝanto Le Hube rakontas + sekvantan okazon : « Unu tagon, kiam ni volis viziti + niajn ĥinojn, kiuj antaŭ nelonge akceptis la kristan + religion, ni envoje renkontis knabon, kiu paŝtis bovon. + Preterirante, ni demandis lin, ĉu jam estas la 12-a horo. + La knabo rigardis al la suno, sed ĝi estis kaŝita post + densaj nuboj, tiel ke li ne povis konsiliĝi kun tiu ĉi + horloĝo. — La ĉielo estas kovrita tro plene per + nuboj, li diris, sed atendu unu momenton! Li kuris en la plej + proksiman korton de vilaĝano kaj post unu minuto revenis kun + kato sur la brako. — Rigardu, li diris, ankoraŭ ne estas + la 12-a horo, kaj samtempe li montris al ni la okulojn de la kato, + suprenŝovante ĝiajn palpebrojn. Ni kun mirego rigardis + la knabon, sed lia eksteraĵo estis tute serioza, kaj la kato, + kvankam la operacio ŝajne ne tre plaĉis al ĝi, tamen + videble kutiminta al ĝi, tenis sin tre trankvile, kvazaŭ + ĝia speciala okupiĝo konsistus en tio, esti horloĝo. + Ni diris : Tre bone, mia knabo, plej bonan dankon! Kaj ni + hontis, ricevinte instruon de la knabo. Kiam ni trovis niajn amikojn, + nia unua afero estis sciiĝi pri tiu kata orakolo. Ili tre miris + pro nia malscio kaj rapide kolektis kelkajn dekojn da katoj el la + tuta najbaraĵo, por montri al ni, ke la horloĝoj en iliaj + okuloj ĉiuj iras regule. La pupiloj de la okuloj de la katoj + ĝis tagmezo iom post iom malgrandiĝas kaj tiam atingas + sian plej mallarĝan kuntiriĝon en formo de maldika streko, + metita, kiel hareto, perpendikulare sur la mezon de la okulo. Poste + la pupiloj iom post iom ree etendiĝas, ĝis ili je noktomezo + ricevas la formon de rondo. Oni nin certigis, ke ĉiu infano en + mallonga tempo akiras grandan lertecon kaj akuratecon en la montrado + de la tempo el kataj okuloj. Ni konvinkiĝis tre baldaŭ, ke + tiuj ĉi horloĝoj iras tute regule kaj ĉiuj en preciza + konsento. » +</p> +<div class="rightjustified3ex bottommargin">[K. Hübert.]</div> + + + +<p class="indented"> + <i>La homa voĉo</i>. D-ro Delaunay en antaŭ nelonge + publikigita laboro pri la homa voĉo esprimas la konvinkon, ke la + antikvaj loĝantoj de Eŭropo estis tenoroj. La nunaj iliaj + posteuloj estas baritonoj, iliaj nepoj posedos voĉon basan. La + racoj pli malaltaj, kiel ekzemple negroj k. t. p., havas + voĉon pli altan, ol la blankaj. La homa voĉo kun la tempo + ĉiam fariĝas pli malalta; tiel ekzemple tenoro deksesjara + povas en la dudekkvina jaro de la vivo fariĝi baritono kaj en la + tridekkvina — baso. La blonduloj havas voĉon pli altan, + ol homoj kun haroj mallumaj; la unuaj havas ordinare voĉon + sopranan kaj tenoron, la lastaj — kontralton kaj bason. La + tenoroj estas pli maldikaj, la basuloj pli larĝaj kaj fortaj. + Homoj pensantaj kaj inteligentaj havas pleje voĉon malaltan, sed + malmulte pensantaj kaj supraĵemaj — altan. La voĉo + antaŭ la tagmanĝo estas pli alta, ol post la tagmanĝo. + Singardaj kaj prudentaj kantistoj evitas, kiel oni scias, trinkojn + alkoholajn, precipe la tenoroj; basuloj povas ilin ĝui, kiom ili + volas. Tenorojn oni pli renkontas en la landoj sudaj, kaj en la nordo + — pli da basoj; tiel ekzemple laŭ la vortoj de Delaunay + ĉiuj gloraj francaj tenoroj elvenis el la suda Francujo, dum + ĉiuj basuloj — el la departementoj nordaj. +</p> + +<p class="indented"> + <i>Maso por kungluado de marmoro, gipso, porcelano + k. t. p.</i> Preni da estingita kalko pulvorigita 100 + gramojn, da ovoblanko bone batita 10 gramojn kaj da aluno pulvorigita + 12 gramojn; miksi ĝin, bone disfrotante, kaj ricevinte specon + de nedensa pasto, ŝmiri per ĝi la randojn, kiujn oni volas + kunglui, kunpremi ilin forte kaj lasi tiel en la daŭro de 48 + horoj. Aldoninte al tiu ĉi miksaĵo pli da ovoblanko aŭ + da gluo solvita en nafto, por ĝin pli maldensigi, oni povas + ĝin uzi por laki vazojn kaj diversajn objektojn, por fari ilin + netramalsekiĝaj. Kartono, tiel lakita, fariĝas malmola, + kiel ligno. Ŝipetoj, lakitaj per tiu ĉi maso, estas belaj + kaj fortikaj; tiel same ankaŭ kuvoj kaj aliaj lignaj vazoj + kaj ankaŭ vazoj argilaj, uzataj por konservado de grasoj kaj + fluidaĵoj. +</p> + +<p class="indented"> + <i>Ĉu lakto estas kun akvo</i>, oni povas sciiĝi en la + sekvanta maniero : bone poluritan trikilon (trikkudrilon) oni + trempas en profundan vazon da lakto, tuj ĝin elprenas returne + kaj tenas ĝin rekte malsupren. Se la lakto estas pura, tiam guto + da lakto restos pendanta sur ĝi; sed se eĉ tre malgranda + kvanto da akvo estis verŝita en la lakton, tiam nenia guto + pendos sur la trikilo. +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Serĉistoj de postesignoj</i> en Hindujo formas apartan + kaston. En kelkaj lokoj de la orienta Hindujo, precipe super + la bordoj do Gango kaj Hindo, la bruto prezentas la ĉefan + riĉecon de la loĝantoj; tial ankaŭ ŝtelado + de ĉevaloj kaj bovoj estas tie tre ofta. Sed tie al la + posedantoj de brutaroj alportas helpon la serĉistoj de + postesignoj. Kiel preskaŭ ĉiuj okupoj en Hindujo, tiel + la specialeco de postesignistoj transiras de patro al filo; la + « khojoj » — tiel en la lingvo hinda sin + nomas la postesignistoj — de frua infaneco sin ekzercas en + sia metio. Bona « khojo » sciiĝas facile, + per kie la ŝtelinto forkondukis la bruton, kiel longe li + haltis por nokti, aŭ por ripozi en tago, kion li kondukis kun + si k. t. p. Unu el la anglaj vojaĝantoj rakontas, + ke unu fojon oni ŝtelis al li tolaĵon kaj vestojn; + li tial sin turnis al serĉisto de postesignoj, kiu post + unuhora serĉado trovis la postesignon de la ŝtelintoj + kaj post dutaga persekutado alkondukis la vojaĝanton al la + loko, kie la ŝtelintoj ripozis post la migrado, jam tute + certaj ke ili ne estos punataj. La postesignisto klarigis al + si diversajn detalaĵojn, kiuj por la eŭropanoj estis + absolute nerimarkeblaj. Tiel ekzemple en unu loko, kie la vojo + disiris en kelkaj direktoj, la hindo per ĉifitaj folioj + sur la apudvojaj arboj rimarkis, ke per tie ĉi kaj ne per + alia vojo la ŝtelistoj forkuris. La kronikoj de juĝo + montras fakton, ke unu khojo iris laŭ la postesignoj de unu + mortiginto 300 kilometrojn, ĝis li fine trovis lin en la + malliberejo de provinca urbeto, kien la krimulo estis metita por + ia malgranda ŝtelo, plenumita antaŭ kelkaj tagoj. Alian + fojon postesignisto, ricevinte la komision trovi ŝteliston, + kiu ŝtelis juvelojn el la trezorejo de la maharaĝi, iris + laŭ la postesignoj de la krimulo ĝis la rivero Bias. Tie + li perdis la postesignon, ĉar antaŭ unu horo trans la + riveron iris taĉmento da soldatoj el 200 personoj. Ŝajnis + tute neeble, ke la hindo inter la enpremoj de la piedoj de 200 homoj + povus eltrovi la bezonatan postesignon. Sed la khojoj ne perdas + la kuraĝon antaŭ malfacilaĵoj. Tiel ankaŭ nun + la postesignisto iris returne kelkajn kilometrojn kaj tiel bone + konatigis sin kun la postesigno de la ŝtelisto, ke li helpis + al si eĉ inter la postesignoj de ducent homoj, kaj transirinte + la riveron, li trovis la ŝteliston. Kompreneble la rezultatoj + de tia sperto estas atingeblaj nur por la kasto de khojoj kaj estas + tenataj en plej granda sekreto antaŭ la profanoj. La metio de + postesignistoj tute ne estas sendanĝera, ĉar la krimuloj + uzas ĉiun okazon, por liberigi sin de la homoj danĝeraj por + ili per helpo de veneno aŭ ponardo. +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>En la Malviva Maro</i>, kiel oni almenaŭ pensis ĝis + nun, nenia viva organa kreitaĵo povas ekzisti. La senvivecon + de tiu ĉi maro oni klarigadis al si per tio, ke la supraj + partoj de la akvo enhavas ĝis 25% da salo, tiel ke homo povas + tie ĉi naĝi sen movado de la manoj kaj piedoj, kaj la + malsupraj partoj estas en tre granda amaso sorbigitaj de bromo, kio + ankaŭ malhelpas la vivon en la Malviva Maro. Dume la esploroj + de la germana instruitulo Cortet montris, ke malgraŭ tiaj + malfavoraj kondiĉoj en la sal-broma akvo de la Malviva Maro + ekzistas vivaj kreitaĵoj, kiuj, estas vero, apartenas al la + organismoj de la plej malalta grado. +</p> + +<p class="indented"> + <i>Esploroj de la maro.</i> Profesoro Agassiz publikigis la + rezultatojn de siaj esploroj pri la floro kaj faŭno de la + Silenta Oceano. Kiel oni vidas el la raporto, vivaj kreitaĵoj + ekzistas en la maro nur ĝis certa profundeco, nome ne pli + malsupre ol 171 klaftoj sub la supraĵo de la akvo. Pli malsupre + komenciĝas jam la regno de absoluta morto, kiu sin etendas + ĝis la spaco trovanta sin en malproksimeco de 5O-60 klaftoj de + la fundo de la maro. Tie ĉi denove komencas montriĝi vivaj + kreitaĵoj. Kompreneble, la konstruo de tiuj ĉi bestoj kaj + maraj kreskaĵoj estas konformigita al la grandega pezo de la + akvo, kiun tiuj ĉi kreitaĵoj devas porti sur si. +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Lumantaj briliantoj.</i> Jam en la jaro 1663 la siatempe glora + instruitulo, Robert Boyl, montris, ke ekzistas diamantoj, kiuj havas + la kapablon lumi en mallumo. Nun, kiel certigas la ĵurnalo + « Nature », dediĉita al sciencoj naturaj, + la ĥemiisto Kunz konfirmas la supozojn de Boyl. Kunz elmetis + diamantojn por la daŭro de pli aŭ malpli granda tempo al + la efikado de la radioj de la suno, post kio la briliantoj lumis + en mallumo kun pli aŭ malpli granda forto. Tiun ĉi saman + aperon la dirita ĥemiisto konstatis, kiam li la esploratajn + diamantojn frotadis sur ligno, drapo aŭ metalo. La cirkonstanco, + ke la kapablon lumi la diamantoj ricevas per frotado sur metaloj, + pruvas, ke la lumo, kiun ili ricevas, ne havas naturon elektran. La + eco de la diamantoj, montrita de Kunz, povas doni utilan pruvilon + ĉe diferencigado de briliantoj veraj de malveraj. +</p> + + + + + +<p class="indented"> + <i>La fino de la mondo.</i> La penso pri fino de la mondo + turmentis la homojn jam longe kaj trovis esprimon en granda + serio da antaŭdiroj. Ne parolante jam pri la kredo je + « millenium », t. e. ekzistado de la mondo + nur en la daŭro de mil jaroj post Kristo (kredo fondita + kvazaŭ sur kelkaj esprimoj de la Biblio), ni trovas en la + mezaj centjaroj tre oftajn antaŭdirojn de tiu ĉi speco. + Bernardo el Turingujo en la jaro 960 antaŭdiris proksiman finon + de la mondo, li eĉ difinis la tempon, nome, kiam la festo de + Anunciacio falos sur la Grandan Vendredon. Tia fakto havis lokon en + la jaro 992, sed tiu ĉi jaro pasis, kaj la mondo ne esprimis + eĉ la plej malgrandan intencon perei. En la daŭro de la + X-a centjaro ĉiuj reĝaj decidoj komenciĝadis per la + vortoj : « Ĉar la fino de la mondo estas jam + proksima . . . » En la jaro 1186 la astrologoj ektimigis la + popolojn per antaŭdiro, ke baldaŭ fariĝos kuniĝo + de ĉiuj planedoj. En la komenco de la XIV-a centjaro la + alĥemiisto Villeneuve anoncis, ke en la jaro 1335 venos la + Antikristo. La glora hispana predikisto, Vincento Ferrier, certigis, + ke la mondo ekzistos nur tiom da jaroj, kiom da versoj sin trovas en + la Psalmoj, t. e. ĉirkaŭ 2537 jaroj. La fino de la mondo + estis decidita por la jaro 1832, pri tio ĉi restis eĉ signo + en la kanteto de Béranger : « Finissons-en, + le monde est assez vieŭ ». La antaŭdiro por + la jaro 1840 faris grandegan impreson. La finiĝo de la monda + vivo devis havi lokon la 6-an de Januaro. Miloj da homoj finis la + aferojn terajn kaj atendis rezignacie la morton. Ni tamen scias, + ke ankaŭ tiu ĉi antaŭdiro montriĝis ne tiel + danĝera. Ni preterlasas multajn aliajn astrologiajn kaj + kabalajn antaŭdirojn kaj transiras al pririgardo de la teorioj, + sur kiuj liaj antaŭdiroj estis fondataj. La glora naturisto + Buffon elkalkulis, ke la tero iom post iom malvarmiĝas, sed + la homaro povos vivi sur ĝi ankoraŭ 93 291 jarojn, + ĝis la ŝelo de la tero tiel forte malvarmiĝos, ke + ĉia vivo sur ĝi malaperos. Sed de la tempo, kiam oni + elmontris, ke la interna varmo de la tero ne havas influon sur + ĝian supraĵon kaj ke la vivo sur ĝi dependas sole + de la suno, tiu ĉi hipotezo havas jam signifon nur historian. + Alia teorio, kreita ankoraŭ en tempoj antikvaj, diras, ke la + internaĵo de la tero konsistas el fajra fandita maso kaj, se la + vulkanoj, tiuj ĉi klapoj de sendanĝereco de la tera globo, + ŝtopiĝos, la tero krevos, kaj ĝiaj partetoj malaperos + en la universo. Per tia maniero ni devus perei ne de malvarmo, sed + de fajro. Ekzistas ankoraŭ unu teorio, laŭ kiu la mondo + mortos malrapide kaj trankvile, en sekvo de ebeniĝo de la tera + supraĵo. La ventoj kaj pluvoj deportados la suprojn de la + montoj en la valojn, kaj la tero per la riveroj kaj riveretoj estos + iom post iom forportita en la maron. La neebenaĵoj de la tera + supraĵo glatiĝos, la maro ĉiam pli superverŝos + la bordojn, kaj kiam ĝi kovros la tutan supraĵon de la + tero, la tuta vivo ĉesiĝos. Laŭ la teorio de Adhemar + la fino de la mondo povas esti kaŭzita de superakvego, elvokata + de ŝanĝo de la centro de pezo de la tero kaj per tio + ĉi ankaŭ de transnaĝo de la glacio kaj akvo de la + suda poluso al la norda. Tia fakto havis lokon antaŭ 2020 jaroj + kaj denove venos post 6307 jaroj. Ekzistas aliaj instruituloj, + kiuj diras, ke ni povas perei en la okazo, se ia el la kometoj + kunpuŝiĝos kun la tero. En tiu ĉi okazo ne la ekbato + estus terura, sed la ĥemia kuniĝo de la densigita vosto + de la kometo kun la oksigeno de nia atmosfero. Tiam sur milionojn + da mejloj en la spacego eksplodus belega bengala fajro, kaj en tiu + ĉi grandioza iluminacio estingiĝus en unu momento la tuta + tera vivo. Fine en la sekvanta formo la glora franca astronomo Kamilo + Flammarion, pentras al ni la lastajn tagojn de la tero : La + suno estas stelo, kiu ne restas sen ŝanĝoj. Jam nun sur + ĝia supraĵo montras sin multaj makuloj; ili senĉese + pligrandiĝas, kaj la suno malvarmiĝas. Fortrenante kun + si la teron kaj planedojn tra la frostaj dezertoj de la universo, + ĝi perdas sian varmon kaj lumon, kaj venos tempo, kiam ĝia + malvarmiĝinta supraĵo ne radios pli lumon nek varmon, kiuj + donas vivon al la naturo. Sed la homaro ne alvivos ĝis tiu + tempo kaj ne rigardos la lastajn radiojn de la estingiĝanta + suno. En sekvo de malgrandiĝo de la varmo de la suno ĉiam + pli vastiĝados la regionoj glaciaj; la maroj kaj la teroj de + tiuj ĉi regionoj ne povos reteni vivon, kiu malrapide iom post + iom koncentriĝos en la regionoj subekvatoraj, kie la lastaj + infanoj de la tero kondukos la lastan batalon kun la morto. Fine la + tero, senforta, sekiĝinta kaj dezerta, prezentos unu grandegan + tombejon. La suno fariĝos ruĝa, poste nigra, kaj nia tuta + planeda sistemo transformiĝos en kolekton da nigraj masoj, + turnantaj sin ĉirkaŭ tia sama nigra globego. Tia estas la + hipotezo de Flammarion. +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>El Ĥinujo.</i> Trairante tra la plej ĉefaj stratoj de + Pekino, oni povas ofte en la loko de kruciĝo de du stratoj + trovi grandegan kovrilon, kiu sin etendas tra la tuta larĝo + de la strato, sur du altaj kolonoj. Tiaj kovriloj estas metataj + antaŭ detruitaj sanktejoj aŭ en la lokoj de ia katastrofo, + sed ordinare oni ilin metas, kiam la regnestro devas traveturi. En + tiaj okazoj kurieroj anoncas al la popolo pri la proksimiĝo de + la monarĥo kaj la urbanoj rapide sin kaŝas en la domoj + kaj kaŝitaj anguloj. La ĥina regnestro estas la sola + persono en Ĥinujo, kiu ne scias, kiel elrigardas ĥinoj, + ĉar liaj korteganoj ne estas reprezentantoj de tiu ĉi + popolo. Oni diras, ke ankaŭ la plej altaj provincestroj nenion + scias pri la loĝantoj kaj rilatoj de la regionoj konfiditaj al + ili. — Neniu el la ĥinoj savas iam dronanton. Ĉar + en Ĥinujo oni kredas, ke la malbona spirito de dronanto vagas + super la supraĵo de la akvo, atendante novan oferon, kaj ke tio + ĉi estas la sola momento, kiam la demono havas nenian servon. + Tial neniu volas savi dronantan homon, el timo, ke la kolerigita + diablo venĝos por la forŝirita de li certa akiro. +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Jubileo de tabako.</i> La kvarcenta jubileo de la eltrovo de + Ameriko prezentas ankaŭ tian saman jubileon de la eltrovo de + la tabako. Kristoforo Kolumbo en siaj memoraĵoj lasis detalan + sciigon, en kia maniero la homoj konatiĝis kun tiu ĉi + kreskaĵo. La glora maristo alvenis kun sia ŝiparo al la + bordoj de Kubo. La hindoj, ekvidinte de malproksime blankajn homojn, + forkuris. Tiam Kolumbo sendis post ili du ŝipanojn, kiuj, + veninte en la hindan vilaĝon, ekvidis multajn hindojn, kiuj + tenis en la buŝo iajn torditajn kaj ekbruligitajn foliojn, kies + fumon ili elspiradis. En tia maniero estas eltrovita la tabako, + kiu de tiu tempo ricevis multajn amikojn kaj kontraŭulojn. + Ankoraŭ Las Casas predikis kontraŭ la moro de fumado, kiun + oni heredis de la kolonianoj, sed la tuta elokventeco de la glora + misiisto restis senfrukta. La unua en Eŭropo kontraŭulo + de fumado de tabako, Jakobo I, sin esprimis : « La + pasio fumi tabakon estas abomena kaj danĝera tiel por la kapo, + kiel ankaŭ por la pulmoj. » En Hispanujo la granda + inkvizitoro Bartolomeo en la jaro 1659 malpermesis al la pastroj fumi + tabakon en la daŭro de unu horo antaŭ la Diservo kaj du + horoj post la Diservo, kaj sub minaco de ekskomuniko kaj de la plej + severaj punoj malpermesis al ĉiuj flari tabakon en la daŭro + de la Diservo. La papoj Urbano VIII kaj Innocento IV eldonis bullojn + malpermesantajn la fumadon, kaj en tiuj ĉi bulloj la buŝo + de persono fumanta estis komparata kun forno de diablo. La Sorbono, + invitita doni sian opinion, ne donis respondon decidan, kaj la + jezuitoj permesis fumi kaj flari tabakon tiom, kiom ĝi servas al + la digestado kaj al la sano. Ludoviko XIV estis granda malamiko de + tabako kaj malpermesis uzi ĝin ĉe la kortego. La sultano + Murado IV punadis la fumantojn per morto. En Persujo oni la fumantojn + batadis sur stangon. Tamen ĉiuj tiuj ĉi malpermesoj neniom + helpis kaj la pasio fumi tabakon disvolviĝis ĉiam pli + multe. Richelieu, kiu pasie amis flari tabakon, la unua metis sur + tabakon depagon en la alteco de 2 frankoj por ĉiuj 100 funtoj. + En tia maniero la tabako de la jaro 1674 fariĝis fonto de + enspezoj por la regno kaj alportis al la regna kaso milionojn. +</p> + + + + + + + + + +<p class="indented"> + <i>Kio estas vegetarismo?</i> La vegetarismo, t. e. vivado per la + produktaĵoj de la regno kreskaĵa kun escepto de ĉiuj + manĝoj, akirataj per difektado aŭ detruado de besta vivo, + ricevas en la lasta tempo ĉiam pli da partianoj. En Londono sin + trovas jam ĉirkaŭ 40 restoracioj, en kiuj oni donas nur + manĝon kreskaĵan kaj kie ĉiutage ĉirkaŭ + 30 000 personoj akceptas malkaran kaj fortigan tagmanĝon. En + Berlino en Januaro de 1893 jam ankaŭ ekzistis ĉirkaŭ + 20 restoracioj, kaj en ĉiuj pli grandaj urboj de Anglujo, + Ameriko kaj Germanujo ekzistas por personoj solestarantaj la okazo + vivi vegetare, ne parolante pri la multegaj, distritaj en la + tuta mondo familioj, kiuj elstrekis la viandon el sia tabelo de + manĝoj. Granda nombro da societoj kaj gazetoj penas konatigi + kun la afero de sensanga nutriĝado pli grandajn rondojn da + homoj, kaj tiuj ĉi penoj estas forte subtenataj de la ĉiam + pli vastiĝanta senmedikamenta kuracado de malsanoj aŭ + la sistemoj naturkuracaj de diversaj direktoj, kiuj preskaŭ + ĉiuj faris el la forĵeto de manĝado de viando la unuan + kondiĉon ĉe siaj malsanuloj. Estus tial utile esplori + pli proksime la motivojn de la vegetarismo. Ni vidas, ke ĉe + ĉiu viva estaĵo, de la plej malgranda fungo ĝis la + plej disvolvita besto laktosuĉanta, la partoj de la korpo, kiuj + estas difinitaj por la nutro, estas tute precize aranĝitaj por + la prilaborado de la respondaj manĝoj : la dentoj, stomako, + intestaro de la viandomanĝanta leono estas esence malegalaj + je la samaj organoj de la kreskaĵomanĝanta elefanto, de + la ĉiomanĝanta urso aŭ de la insektomanĝantaj + birdoj. Ne povas esti alie ankaŭ kun la homo, kiu laŭ + la aranĝo de sia korpo havas la plej grandan similecon je la + fruktomanĝanta simio kaj sekve jam laŭ sia deveno devus + ankaŭ esti fruktomanĝanto. Ni vidas tamen, ke la nuntempa + kultura homo kontraŭe preskaŭ nur en esceptaj okazoj vivas + de fruktoj kaj ordinare uzas manĝon miksitan, konsistantan + el viando kaj kreskaĵoj, kaj tamen povas vivi kaj ĝis + certa grado esti sana. Sed tio ĉi montras nur, ke la naturo + zorgis pri tio, ke ne tuj pereu ĉiu ekzistaĵo, kiu vivas + ne precize laŭ ĝiaj reguloj. Sed difekto longe ne povas + forresti, kaj la ĉiam pli grandiĝanta malsanemeco kaj korpa + degenerado de nia gento, kiu parte certe dependas ankaŭ de aliaj + malĝustaj kondiĉoj de vivo, montras kun timiga klareco, + ke la miksita manĝo tamen ne povas esti la ĝusta. Kio do + estas pli proksima, ol la reiro al la maniero de vivado, dezirita + de la naturo, t. e. al la vegetarismo? Preskaŭ ĉiuj + buĉataj bestoj estas malsanaj, la grasigado estas fondita sur + agado malsaniga (manko de sango kaj grasa degenero), la viando sekve + estas preskaŭ ĉiam malsana kaj malbonigita; krom tio + komenciĝas ĝia putrado, kiam la vivo forlasis la korpon. + La homo kultura sekve en efektivo nutras sin per mortintaĵo. + Dume la manĝaĵo de la vegetarano estas ankoraŭ plena + de vivo. Se oni fruktojn kaj grenon elmetas al respondaj influoj, + tiam nova vivo naskiĝas el ili. Kaj al ni ŝajnas, ke + por la konservado de nia vivo, la plej bone taŭgas nur tia + manĝo, en kiu ne mortis ankoraŭ la ĝermo de vivo. Nur + tiam, kiam fruktoj kaj greno fariĝas putraj, ili trovas sin en + tia stato, en kia la viando sin trovas jam tuj post la buĉo! + Ĉu estas tial miro, ke la gazetoj konstante alportas sciigojn + pri veneniĝo de viando, kiu sekvigas aŭ malfacilajn + malsanojn, aŭ la morton?! Kontraŭe, ĉe manĝo + kreskaĵa tiu ĉi danĝero estas preskaŭ absolute + esceptita, kaj se nur la ceteraj kondiĉoj de la vivo estas iom + konformaj al la naturo, la vegetarano ĝuas pli bonan sanon, ne + estas tiel forte elmetita al malsanoj aŭ elportas tiujn ĉi + multe pli bone, ol la viandomanĝanto. Nemezurebla estus la + rekompenco, se manĝo kreskaĵa okupus la lokon de viando. + Nun la vilaĝano estas sklavo de sia bruto. La dekono de la nun + bezonata tero estus sufiĉa por la nutrado de lia familio, se + li plantus sur ĝi fruktojn kaj legomojn. Al tio ĉi lia + laborado estus pli pura, pli facila kaj pli interesa, ol ĉe + la malnova mastrumado bruta kaj kampa, kie la plejmulto da laboro + devas esti uzata por produktado de manĝo por la bruto. Kun + plantado de fruktoj ankaŭ la homo klera volonte sin okupados, + ĉar ĝi postulas lian tutan spriton, lasas lin ĉiam + pensi pri la estonteco kaj per la originaleco de la laboroj ligas + la printempon kun la aŭtuno, la someron kun la vintro kaj en + tia maniero faras el lia agado ĉiam laboron sub espero. Tutan + homan vivon, eĉ centjarojn daŭras la fruktoj de laborado + de fruktoplantisto kaj ofte nur la infanoj atingas plenan ĝuon + de la plantoj, kiujn iliaj patroj faris. Nenie la nun tiel ofta, + nur por la momento kalkulita kaj sekve nemorala raba prilaborado + havas pli malmulte lokon, ol ĉe plantado de fruktoj. Tial la + fruktoplantado devas influi noblige sur tiujn, kiuj sin okupas + je ĝi. Pli grandaj ankoraŭ estas la moralaj rezultatoj + de la forĵetado de manĝo vianda, kiu estas ja la unua + kondiĉo por la disvolviĝo de la plantado de fruktoj kaj + legomoj, dank' al la per tio ĉi forte pligrandigita bezono de + nutraĵo kreskaĵa. La akirado de viando estas neebla sen + barbareco; ĝi povas esti farata nur per mortigado de vivaj, + sentantaj ekzistaĵoj, kiuj estis kreitaj por vivo, ne por morto. + En ĉiu senpartia, sentanta homo vivas abomeno al detruado de + vivo, kaj nur la kutimo povas silentigi la internan voĉon, + kiu krias al ni : « ne mortigu! » Multaj + tabloj restus sen viando, se la mastrino de la domo devus mem + mortigi barbare la beston. En neklara konscio de la nemoraleco de + la buŝado oni ja sen tio forpelis jam en malproksimigitajn + buĉejojn la scenojn de mortigado de bestoj, kiuj ne estas + eblaj sen fluoj de sango, sen kompatinda kriado kaj agonio de la + mortantaj bestoj, sen sangitaj vestoj kaj manoj de la buĉistoj. + Riveroj da sango, kriado de mortantaj, odoro de putrado — kia + kontrasto al la korĝojiga vido kaj bonodoro de ŝarĝita + fruktarbo aŭ de pure aranĝitaj magazenoj de fruktoj! La + ankoraŭ ne malbonigita instinkto de la infanoj ne dubas, kion + ĝi devas elekti — sangan ĉifonon de mortinta besta + korpo aŭ ridantan pomon, bongustan vinberon. Per la ĉeso + de grasigado kaj buĉado tiel delikatiĝo de moroj estus + necesa sekvo de la vastiĝo de la vegetarismo. Ke la bestoj nin + manĝos, se ni ilin ne manĝus (la ordinara rediro de la + nevegetaranoj), ni ne devas timi; oni ja nur ekmemoru la grandan + penon, kiun la brutedukisto havas kun la edukado de buĉaj + bestoj. Baldaŭ ekzistus nenia bruto, se neniu plu zorgus pri + tio ĉi. Kaj la laborado de la bestoj ja sen tio ĉiam + pli kaj pli estas anstataŭata per forto de maŝinoj, kaj + anstataŭ la buĉado la homoj baldaŭ fordonus sin + al la pli sana profesio de ĝardenisto, kiam ili vidus, ke + tio ĉi donas pli grandan profiton. Ke la homo tre bone povas + ekzisti kaj esti tre forta de manĝo kreskaĵa, eĉ + se ĝi estas kunmetita tre unuforme, tion ĉi pruvas la + milionoj da vilaĝanoj, kiuj nur malofte ricevas sur sian tablon + peceton da viando kaj el kies mezo ja ĉiam nova freŝa + sango venas en la malsanemajn, sangomankajn familiojn de la urbo. + La vilaĝanoj sekve senkonscie estas praktikaj vegetaranoj. + Sed kiel riĉe oni povas kunmeti sian tabelon de manĝoj, + oni vidas el la sekvanta tabelo de kreskaĵaj nutraĵoj, + kiuj per riĉeco de sia enhavo ne lasas ion por deziri : + 1) Fruktoj : kun kernoj, kun ostetoj, kun ŝeloj, nuksoj, + beroj, sudaj fruktoj; fruktaĵoj, kiel ekzemple fruktoj + sekigitaj, fruktaj gelatenoj, marmeladoj, konfitaĵoj, fruktaj + sukoj; oleo de olivoj, de nuksoj, de migdaloj, butero de kokosoj. 2) + Grenoj : tritiko, sekalo, hordeo, aveno, rizo, maizo, poligono, + spelto, milio k. t. p. en iliaj prilaboraĵoj en formo + de faruno, grio, makaronoj, vermiĉeloj, pano, bakaĵo kaj + farunaĵo de diversaj specoj. 3). Fruktoj ŝeletaj : + faboj, pizoj, lentoj, kiel ankaŭ la faruno el ili. 4). + Legomoj : radikaj, foliaj, trunketaj, floraj kaj fruktaj; + fungoj, salatoj kaj supaj herboj. Fine oni devas ankoraŭ + montri, ke la kuirejo de vegetaranino estas esence pli simpla, ol la + kuirejo vianda. En ĉiuj tempoj memstaraj pensantoj levadis sian + voĉon kontraŭ la mortigado de bestoj por la celoj de nia + nutrado; eĉ tutaj popoloj, kiel ekzemple la pli altaj kastoj + de la hindoj-buddistoj, uzas pro motivoj religiaj nur manĝon + kreskaĵan. Ke por la sindefendo la mortigo de al ni malutila + besto estas permesata, eĉ ŝuldo, tion ankaŭ la + vegetarano ne neas; en tiaj okazoj estaĵo pli malalta devas + cedi al estaĵo pli alte organizita. Ni devus tro multe paroli, + se ni volus priskribi pli detale la ĉiuflankan efikadon de la + vegetarismo. Ni devas nin kontentigi je la supre donitaj mallongaj + rimarkoj kaj sendi la dezirantojn al la tre riĉa literaturo, kiu + aperis rilate tiun ĉi objekton. Kiu deziras ekkoni la objekton + pli proksime, tiu povas venigi per ia librejo la katalogon de Max + Breitkreuz en Berlino, de Theod. Grieben (L. Fernau) en Lejpcigo, + do Hartung et Sohn en Rudolstatt, aŭ li turnu sin al ia el la + kluboj vegetaranaj, kiuj ekzistas en ĉiuj pli grandaj urboj. +</p> + + + + + +<p class="indented"> + <i>La lingvo de Ĥinujo</i>. En Eŭropo oni ordinare + pensas, ke en la tuta Ĥinujo oni parolas nur unu lingvon + — la ĥinan. Estas vero, ke la loĝantoj de Pekino, + kiel ankaŭ la loĝantoj de Kantono, Ŝanĥajo, + Futŝano aŭ Amojo parolas ĥine, sed de la dua + flanko estas ankaŭ vero, ke la plej granda parto de la + loĝantoj de unu el la diritaj urboj povus kompreni la + loĝanton de alia urbo ne pli bone, ol ekzemple la Berlinano + la Londonanon aŭ la Parizano la Holandanon. La naturo de la + diversaj dialektoj de Ĥinujo havas nenion komunan kun la + « patois » aŭ la simpla « dialekto + de la ordinara vivo » : ili estas parolataj de + la plej altaj statoj, kiel ankaŭ de la simpla popolo, de + la instruituloj, kiel ankaŭ de la malklera amaso, de la + oficisto, kiel ankaŭ de la « kuli ». + La dialekto estas aparta lingvo, unu el la multaj kaj tre + malsamaj inter si lingvoj, kiujn oni trovas en Ĥinujo. + Estas vero, ke ili estas parencaj inter si kaj trovas sin inter + si reciproke en tia sama rilato, kiel ekzemple la araba al la + hebrea, sira kaj aliaj semitaj lingvoj, aŭ kiel la germana al + la angla, holanda, dana, sveda k. t. p. Tiujn ĉi + multegajn « dialektojn » oni povus laŭ la + « Orient-Azia Blojdo » dividi en la sekvantajn + ok ĉefajn klasojn : la Kantona, Hakka, Amoja, Svatana, + Ŝanĥaja, Ningpoa, Hajnana kaj Mandarina. El tiuj ĉi + lingvoj la lasta estas la plej juna; tio ĉi renversas la tre + vastigitan opinion, ke la Mandarina dialekto estas la lingvo de + Ĥinujo kaj ke la ceteraj lingvoj estas nur dialektoj. La Kantona + lingvo pli ol la Mandarina estas simila al la antikva lingvo de + Ĥinujo, kiu estis parolata antaŭ ĉirkaŭ 3000 + jaroj. La plej multe vastigita lingvo estas la Mandarina, kiu en + tia aŭ alia formo estas parolata en dek kvar aŭ dek kvin + el la dek naŭ provincoj, en kiujn Ĥinujo estas dividita. + Malgraŭ la diversaj dialektoj oni povas per la lingvo Mandarina + komprenigi sin ĉie, kie tiu ĉi lingvo estas parolata. Se + oni kalkulos, ke la loĝantaro de Ĥinujo estas 360 000 000, + oni povas diri, ke ĉirkaŭ 300 000 000 el ili parolas la + lingvon Mandarinan. Ĉiuj mandarinoj devas koni tiun ĉi + lingvon, kaj ĉiuj, kiuj ĝin ankoraŭ ne parolas, devas + ĝin lerni. La aliaj lingvoj de Ĥinujo estas parolataj + de pli malgranda nombro da homoj, tamen en ĉia okazo tiu + ĉi nombro estas ankoraŭ sufiĉe granda. Tiel ekzemple + ĉirkaŭ 20 milionoj parolas la lingvon Kantonan en tiu + aŭ alia formo. La enkonduko de unuforma lingvo en Ĥinujo + anstataŭ la multegaj tiel nomataj dialektoj estas, almenaŭ + por la plej proksima tempo, ankoraŭ nur revo. Antaŭ + ĉirkaŭ 200 jaroj la imperiestro Kang-Hi ordonis aranĝi + por tiu ĉi celo en diversaj partoj de la regno lernejojn, tamen + la plano donis nenian rezultaton. Ke Ĥinujo en la estonteco + havos ian unuforman lingvon, estas tamen tre kredeble, kaj la lingvo + Mandarina kredeble fine fariĝos la regna kaj nacia lingvo de la + tuta Ĉiela Imperio. +</p> + +<p class="indented"> + <i>Kiel elrigardas la norda poluso?</i> La Amerika astronomo Jonson, + supozante, ke la ekspedicio de Nansen havos sukceson, priskribas + la aperojn, kiujn vidos la esplorantoj sur la norda poluso. Tiel, + ekzemple, la taga lumo daŭros sen interrompo de la 21 de + Marto ĝis la 22 de Septembro, la tuta resta parto de la jaro + konsistos el malluma nokto, simila al niaj aŭtunaj noktoj. La + steloj estos vidataj, sed Nansen ne vidos ilian leviĝon nek + malleviĝon. Ĉirkaŭe regos silento premanta. Poste + en tiu ĉi maro glacia komenciĝos ventegoj kaj huraganoj. + Inter senlima mallumo oni aŭdos la bruadon de ventegoj, + ĝemojn, plorojn, kvazaŭ en la mondon enŝiriĝis + ĉiuj fortoj de la infero, kaj al ĉio tio ĉi la nokto + mallumega, nigra, senfina . . . Sur la malfortan ŝipon premas de + ĉiuj flankoj montoj da glacio, sube estas maro kaj nenio pli. + La ventegoj bruas kaj fajfas, la ŝipo krakas terure. Poste + Nansen ekvidos naskiĝantan lumon, flaman brilon de matena + ĉielruĝo, anoncanta la venon de la suno. La ĉielo + kovriĝos per ora koloro kaj en la daŭro de tri monatoj + iom post iom leviĝados la suno, kaj en la daŭro de la + tri sekvantaj monatoj ĝi malleviĝados. Sed en la tuta + daŭro de tiuj ĉi ses monatoj estos konstante lume. Poste + denove fariĝos mallumo kaj nokto. +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Rimedo kontraŭ ondegoj</i>. En unu el la lastaj kunsidoj de + la franca societo de savado de dronantoj estis montrita nova aparato, + kiu kvietigas la ondegojn kaj konsistas el reto, plektita el facila + sed fortika materialo. Tiu ĉi reto efikas kiel oleo, kiu, kiel + oni scias, havas la kapablon kvietigi la forton de la ondoj. La + provoj, kiujn oni faris kun tiu ĉi reto sub Quiberon, sur la + spaco de 800 kvadrataj metroj, donis rezultaĵojn tiel bonajn, ke + la franca ministro de maro difinis specialan komision, por esplori la + efikadon de la reto sur la ondojn de maro. +</p> + +<p class="indented"> + <i>El la historio de la grafologio.</i> Jam longe oni antaŭvidis + la eblon diveni la karakteron de la persono el la karaktero de + ĝia skribado. En la jaro 1602 la itala instruitulo Bilbo + publikigis verkon : « Pri la rimedo ekkoni la morojn + kaj la ecojn de skribanto laŭ lia skribado ». + Lavater okupadis sin je tiu ĉi sama objekto, sed nur en + la komenco de tiu ĉi centjaro (1806) la franco Johanno + Hipolito Michon alkondukis tiun ĉi arton, aŭ kiel + aliaj diras, « sciencon » al sufiĉa + grado da perfekteco, donis al ĝi certan formon kaj metodon. + Nun ekzistas en Parizo Societo Grafologia (strato de Bonaparte + N-ro 62); en la nombro de ĝiaj honoraj prezidantoj sin + trovas : Aleksandro Dumas (filo) kaj Mgr. Barbier de Montant; + sub la redakcio de Varinard la societo eldonas monatan gazeton + « La Graphologie », kiu inter aliaj donas + « portretojn grafologiajn ». Antaŭ nelonge + la Luksemburga juĝistaro oficiale konfesis la ekzistadon de + la grafologio, turnante sin al la redaktoro de la dirita gazeto + en unu juĝa afero, en kiu ordinaraj kaligrafoj ne povis + helpi. S-ro Varinard solvis bone la problemon. De tiu tempo + la juĝo Luksemburga fariĝis eterna abonanto de la + « Graphologie ». Krom tiu ĉi servo publika, + la redakcio faras multajn servojn privatajn, divenante ekzemple al + enamitoj pri la karaktero de iliaj idealoj, al bankieroj pri iliaj + kontoranoj k. t. p. +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Higieno de longevivado.</i> D-ro Javal dissendis antaŭ + nelonge serion da demandoj al multaj centjaraj maljunuloj, dezirante + el iliaj respondoj kunmeti regulojn, kion oni devas fari, por longe + vivi. Ĉirkaŭ 50 personoj sendis al li respondojn. Ilia + esenco estas la sekvanta : Manĝado simpla kaj sufiĉa; + precipe kreskaĵa; la plejparto de la centjaruloj tute ne uzadis + alkoholon, kelkaj trinkis vinon. Ĉe la manĝado esti varme + vestita; tabakon ne fumi. Estas strange, ke preskaŭ ĉiuj + ili amas frandaĵojn, ekzemple sukeron. Fine ĉiuj senescepte + sciigis, ke ili tra la tuta vivo kiel eble plej pene evitadis + ekscitiĝojn. +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>El Kalifornio.</i> Kiel oni scias, Kalifornio apartenas al + la lokoj tre riĉaj kiel per mineraloj, tiel ankaŭ per + produktaĵoj de la regno kreskaĵa. La kreskaĵoj tie + ofte distingas sin per tiaj grandegaj mezuroj, ke ni, eŭropanoj, + tute ne povus ĝin kredi. Tuj ĉe la eniro en la montojn, + en la loko Kalaveraso, sur la alteco de 1400 metroj super la nivelo + de la maro, troviĝas angulo de arbaro, en kiu kolektiĝis + tuta familio da grandeguloj el la speco de la tiel nomataj + « mamontaj arboj ». Grizaj, maljunaj, ornamitaj + per nudaj branĉoj nur sur la pintoj, ili staras jam ne la + unuan miljaron kaj estas ĉirkaŭkreskitaj de densa musko. + Flamaj floroj nestiĝas en la fendoj de iliaj radikoj kaj sur + la sulkita ŝelo. La freŝa muska supraĵo de la tero + estas tre mola sub ili. Iliaj folietoj estas tre malgrandaj, kaj + ilia korpo — la ligno — estas malmola, de ruĝeta + koloro, sed tre rapide nigriĝas de la tempo. La plej granda + el la Kalaverasa familio de tiuj ĉi arboj, sub la nomo + « Maljuna arbo », jam pli ne ekzistas. Kiam + ĝi ankoraŭ vivis, ĝi havis la alton de 90 metroj kaj + ĉirkaŭ 10 metrojn en la diametro. Antaŭ 40 aŭ + 60 jaroj la eŭropaj enmigrintoj-kolonianoj ekvolis faligi tiun + ĉi arbon. Ĉu ĝi malhepis al la konstruo de kolonio + aŭ al trameto de vojo, ĉu oni simple bezonis tiun arbegon + por iaj laboroj, ekzemple por fari el ĝi trabojn aŭ + tabulojn, — fakto estas, ke la kolonianoj komencis ĝin + elhaki. Trasegi aŭ trahaki grandegulon, kiu havas 10 metrojn + en la diametro, estas afero ne facila. Kian grandegan multegon da + ekbatoj devis fari la malgrandaj hakiloj de la laborantoj ĝis + la atingo de la internaĵo! Ili submordetus ĝin tiel same, + kiel mordetas la arbaraj skaraboj niajn betulojn, alnojn kaj pinojn. + Sed la laboro de la kolonianoj iris pli rapide. Per grandegaj boriloj + ili traboris la arbon en multaj lokoj, hakadis en la daŭro + de ses semajnoj kaj fine ĝin faligis. La arbo falis, kaj sur + la supraĵo de la freŝa ŝtipo, kiun oni purigis kaj + glatigis, estis konstruita — areno por dancoj! La aĝon de + la arbo oni difinis per la nombro de la tavoloj sur la ŝtipo, + kaj oni trovis, ke la arbo havis la aĝon de 3000 jaroj! En + la daŭro de tri semajnoj oni deŝiradis de la subhakita + grandegulo la ŝelon; la ŝelo havis la dikecon de 2/3 da + metro kaj estis sendita al la ekspozicio en San Francisko. Ni montros + ankoraŭ unu ekzemplon de arbara grandegulo. Tio ĉi estas la + tiel nomata « Ĉevala arbo », kiu mem falis + kaj kuŝas jam kelkajn centjarojn. Ĝia grandega trunko havas + inter la radikoj, kiuj estas elturnitaj eksteren, ĉirkaŭ + 40 metrojn en la diametro, kaj en la malplena internaĵo, en + la spaco de 30 metroj, rajdanto sur ĉevalo povas tute libere + traveturi la tutan arbon trae! Kia nevidebla forto, kia ventego + aŭ tertremo povis elŝiri el la tero tian grandegulon, kies + aĝo dank' al la putreco kaj neklareco de la tavoloj ne povas + esti difinita eĉ proksimume! Pri aliaj arboj de tiu loko ni + diros nur kelkajn vortojn. Grandeguloj en tiu loko ekzistas multaj + ankoraŭ nun, kaj oni nomas ilin ĉiun per propra nomo. Inter + ili estas : « Tri fratinoj », ĉiu po + 90 metroj de alto; « Geedzoj », malmulte pli + malgrandaj ol la « Fratinoj ». Ekzistas tuta + « familio », konsistanta el 26 arboj-kolosoj; + la plej maljuna el ili — la patro — havis la alton + de ĉirkaŭ 150 metroj; subputrinte kaj falinte, ĝi + rompiĝis sur unu el siaj najbaroj en du partojn, kaj la pli + malgranda el ili, havanta la longon de 90 metroj, kuŝas sur la + tero en nia tempo. [N. Kuŝnir.] +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Nova nutra kreskaĵo.</i> Sur unu el la insuloj de Japanujo + oni okaze eltrovis novan nutran kreskaĵon, al kiu oni donis + la nomon « Polygonum Saghalae » de la nomo + de la insulo Sagalo, sur kiu oni ĝin eltrovis. Ĝi + distingiĝas per kreskado tiel rapida, ke en la daŭro + de tri ĝis kvar monatoj ĝi atingas la altecon de 2 + metroj kaj kovriĝas per grandegaj folioj, kiuj prezentas + bonegan manĝon por la bruto. Unu arbetaĵo de tiu ĉi + kreskaĵo ombras la spacon de tri kvadrataj metroj, kaj la tuta + maso da folioj de unu arbetaĵo pezas 30 kilogramojn. La trunko + kaj ĉiuj aliaj partoj de la kreskaĵo enhavas en si multe + da amelo kaj aliaj nutraj ŝtofoj. Tiu ĉi kreskaĵo, + kiel montris la unuaj provoj, ne postulas penan edukadon. Antaŭ + nelonge kelkaj arbetaĵoj estas elsenditaj Francujon, kie oni + intencas fari provojn de ĝia plantado en granda mezuro. +</p> + +<p class="indented"> + <i>Konservado de vivaj fiŝoj.</i> Oni scias, ke kelkaj specoj + da fiŝoj enfosas sin por la vintro en ŝlimon kaj restas + en ĝi en la stato de plena rigidiĝo. La ĥinoj turnis + atenton sur tiun ĉi fakton kaj, apogante sin sur ĝin, + elpensis spritan rimedon por konservado de vivaj fiŝoj. La + kaptitan fiŝon ili tuj ĉirkaŭkovras per malseka + argilo kaj kaŝas ĝin en glaciejo. Post kelkaj, eĉ + post dek monatoj la tiel konservita fiŝo, enlasita en akvon, + reviviĝas. En tia maniero la pli riĉaj ĥinoj konservas + en siaj glaciejoj grandajn provizojn da vivaj fiŝoj. Tamen ne + ĉiujn specojn da fiŝoj oni povas konservi en tia maniero. +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Kolonio komunista</i> de Aŭstraliaj elmigrantoj estas nun + fondata en Paragvajo. Multaj personoj kune kun siaj familioj forlasis + sian landon kaj formigris en la novan patrujon. La Belga konsulo + en Buenos-Ayres sendis al sia registaro la sekvantajn sciigojn pri + tiu ĉi kolonio : La registaro de Paragvajo fordonis al + la kolonianoj por ĉiam spacon da tero, kiu okupas 40 mejlojn + kvadratajn kaj kuŝas sur la norda bordo de la rivero Tebikuara, + en la interspaco de 6 mejloj de la fervojo Villa Rica. Ĝis la + jaro 1894 devas loĝiĝi tie 400 familioj en la nombro de + 2000 personoj. La profitoj, kiuj estos atingataj per komuna laborado, + devas ĉiujare esti dividataj inter ĉiuj plenaĝaj + personoj, tiel viroj, kiel ankaŭ virinoj. La kolonio estos + regata de direktoro kaj de aldonitaj al li konsilanoj. Ĉiuj + plenaĝaj loĝantoj de ambaŭ seksoj havas la rajton + de voĉdonado. La lernejoj kaj malsanejoj estos tenataj je la + kalkulo de la komunumo. Ĉiuj religioj havas egalajn rajtojn, + kaj ĉiu familio povas havi religion, kiun ĝi volas. La + societo posedas sufiĉajn rimedojn, por atendi 1 l/2 jarojn la + unuan rikolton de la kampoj. La spaco da tero, donita de la Paragvaja + registaro estas tre fruktoporta, sed arbara kaj postulanta multe da + prepara laborado. +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>La deveno de la kiso.</i> La konata itala instruitulo + Lombroso publikigis en la « Nouvelle Revue » + artikolon pri la deveno de la kiso. Laŭ lia opinio ĉiuj + popoloj sovaĝaj kaj eĉ duone-civilizitaj, enkalkulinte + ankaŭ la Japanojn, ne vidas en la kiso simbolon de amo. + Tiel same ankaŭ la Novo-Zelandanoj, Somalisoj, Eskimosoj + k. t. p. Inter kelkaj popoloj oni ne diras : + « kisu min », sed « flaru + min ». Lombroso diras, ke la kiso naskiĝis iom + post iom kaj havas sian komencon en la akto patrina, t. e. en la + nutrado de la brustaj infanoj de ilia patrino. Ĝis nun kelkaj + virinoj-patrinoj en tia maniero dorlotas siajn infanojn. Tiu ĉi + moro estas precipe disvastigita inter la loĝantoj de la insuloj + Fidĝi. Ili ne havas vazojn por trinki, kaj la homoj trankviligas + tie sian soifon rekte el la rivereto, per helpo de tubeto, kaj la + infanoj tie mortus de soifo, se la patrinoj ne trinkigadus ilin per + enverŝado al ili akvon en la buŝon el sia propra buŝo. + En la poemoj de Homero kaj Heziodo ne estas dirita eĉ unu vorto + pri la buŝo nek pri la kiso en senco de seksa amo, tie estas + parolate pri ili nur kiel pri kareso patrina. Tiel ekzemple Hektoro + en la sceno kun Andromaĥo tute ne kisas sian edzinon, sed nur + karesas ŝin per la mano. Nenio ankaŭ estas dirita pri kiso + en la rakontoj pri Venero kaj Marso, pri Uliso kaj Kalipso, Uliso kaj + Circeo, Pariso kaj Heleno aŭ Hero en la XIV kanto de Iliado. + Ne ekzistas tie eĉ unu epiteto, kiu karakterizus la buŝon + de Heleno, Andromaĥo, Brizeido, Kalipso aŭ Circeo. En + la antikvaj Hindaj poemoj Lombroso ne trovis eĉ postesignon + de kiso erotika. Ĉio tio ĉi montras, ke en tiuj tempoj + ĝi ne ekzistis, sed naskiĝis nur en la tempo de pli granda + disvolviĝo de la civilizacio. +</p> + +<p class="indented"> + <i>Memvola vivisekcio</i>. Du Amerikaj kuracistoj antaŭ nelonge + publikigis en la gazeto « New-York Herald » + originalan anoncon, en kiu ili proponas 5000 dolarojn da rekompenco + al la persono, kiu konsentus, ke oni faru al ĝi operacion, + konsistantan en farado de truo en la stomako kaj fermado ĝin + poste per vitro, por farado de esploroj super la funkciado de la + stomako. Al tiu ĉi propono alsendis sian konsenton 142 homoj, + precipe laboristoj. La « feliĉa elektito » + fariĝis unu atleto, kiu ne havis sukceson en la cirkoj. +</p> + +<p class="indented"> + <i>Sekigado de marĉoj</i>. Malgraŭ la grandegaj spacoj + da ankoraŭ ne okupita prilaborebla tero, la Amerikanoj jam + frutempe pensas pri akirado de novaj pecoj da tero. En la ŝtato + Georgio oni komencis la sekigadon de grandegaj marĉoj, kiuj + ĝis nun estis nur la loko de loĝado de aligatoroj kaj aliaj + akvaj bestoj. Unu ĉefa kanalo kaj multo da kanaloj paralelaj + flankaj liberigos de sub la akvo spacon da 250 000 hektaroj da + tero. Ekster tio ĉi funkciados, kiel ordinare en Ameriko, + maŝinoj vaporaj, pumpantaj la akvon en la kvanto de 135 000 + litroj en minuto. Sub la tavolo da ŝlimo kaj sur la nemultaj + insuletoj de la marĉo oni jam trovis sendubajn postesignojn de + ekzistado de la antikvaj loĝantoj de Ameriko en tiu ĉi + loko. La arĥeologoj promesas al si riĉan rikolton, kiam la + inĝenieroj finos la laborojn senakvigajn. +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Nova diamanto</i>. La gloro de la Kohi-Noor, Regento, Orlovo + kaj aliaj eksterordinare belaj kaj grandaj diamantoj devas nun + paliĝi antaŭ la diamanto-grandegulo, kiun oni antaŭ + nelonge trovis en la suda Afriko, en la libera regno Oranĝo, en + la loko Jagersfontein. La 30-an de Junio de la jaro 1893 unu kafro, + interparolante kun la observanto de laboro, rimarkis, ke proksime io + lumas sur la tero. Li kovris la lumantan objekton per la piedo, kaj + kiam la observanto foriris li elfosis grandegan ŝtonon, havantan + la alton de ĉirkaŭ 8 centimetroj kaj la larĝon de + ĉirkaŭ 5 centimetroj. Ĝia pezo estas 971 karatoj. + Ĝia prezo superas ĉion, kion oni ĝis nun pagadis por + diamantoj. La kafro poste mem fordonis ĝin al la entreprenanto; + li ricevis por ĝi 150 funtojn da sterlingoj, ĉevalon kaj + selon kaj revenis hejmen forte feliĉa. Estas interese, ke ia + societo farmis la tiean fosejon kun la rajto aĉetadi laŭ + pezo en karatoj ĉiajn ŝtonojn, suprajn, malsuprajn kaj + indiferentajn; la kontrakto finiĝis la 30-an de Junio de tiu + ĉi jaro, kaj tiu grandega diamanto estis preskaŭ la lasta + ŝtono, kiun oni trovis en tiu ĉi tago. Al la posedantoj + oni proponis jam por ĝi 1 500 000 frankojn, sed kelkaj pensas, + ke la prezo atingos la sumon de 15 000 000. La ŝtono havas + koloron blanka-bluan kaj estas preskaŭ tute pura. Sur ĝi + troviĝas malgranda nigra makuleto, pri kiu oni pensas, ke + ĝi malaperos post la facetado. Nun la ŝtono sin trovas en + Londono. +</p> + + + +<p class="indented"> + <i>Timo.</i> En unu el la Amerikaj bestejoj oni faris antaŭ + nelonge provojn, por konvinkiĝi, en kia grado estas vera + la proverba timo de leonoj, tigroj, elefantoj kaj aliaj grandaj + bestoj antaŭ simpla muso. Antaŭe oni enlasis muson en la + kaĝon, en kiu sin trovis du grandegaj leonoj; tiuj ĉi + forsaltis kun timego, terure kriante kaj penante eliĝi el + la kaĝo. Iom post iom ili trankviliĝis tiom, ke ili + ĉirkaŭflaris la gaston kaj poste jam turnis sur lin nenian + atenton. Tiel same tenis sin granda reĝa tigro. Elefanto tremis + de teruro kaj maltrankvile movadis la rostron; sed lia dresita kolego + kun plej malvarma sango dispremis la gaston per la piedego. Hienoj + kaj lupoj, rigardante la aferon pli praktike, sufokis tuj la ratojn + kaj musojn, kiujn oni enlasis al ili en la kaĝon. +</p> + +<p class="indented"> + <i>Viroj kaj virinoj.</i> Profesoro Bucher el Lejpcigo elkalkulis + la rilatan nombron de la viroj kaj virinoj en Eŭropo. + Montriĝas, ke, esceptinte Grekujon, Italujon kaj la regnojn + Danubajn, inter la 300 milionoj da loĝantaro en Eŭropo sin + trovas 4 1/2 milionoj pli da virinoj, ol da viroj. La plinombreco de + la virinoj estas la plej forte disvolvita en la aĝo, kiu estas + la plej responda por edziĝo, nome en la aĝo de 20 ĝis + 30 jaroj; la plej rimarkebla ĝi estas en la urboj, precipe en + tiuj urboj, kie staras tre malgrandaj garnizonoj, ekzemple en Svisujo + aŭ Skandinavujo. En Portugalujo kontraŭ 1 000 viroj estas 1 + 091 virinoj, en Norvegujo 1 090, en Polujo 1 076, en Anglujo 1 060. + Berlino havas kontraŭ ĉiuj 1 000 viroj 1 080 virinojn, + Dresdeno 1 113, Frankfurto sur Majno 1 123. La kaŭzo de tiu + ĉi plinombreco estas la pli granda mortado de knaboj en la + aĝoj suĉula kaj infana. +</p> + + + +<div class="indented topmargin"> + <i>Internacia universitato por memlernuloj.</i> En la Amerika + ŝtato Nov-Jorko, sur la bordo de la lago Chautauque, + troviĝas la universitato por memlernuloj, konata en Ameriko + sub la nomo C. L. S. C. (Chautauque Literary and + Scientific Circle). Tiu ĉi universitato estis fondita en + la jaro 1867 de la Amerikano D-ro Vincent. La unua penso de la + organizatoro estis : doni la eblon al pli maljunaj homoj + plenigi la mankojn, devenantajn de nepreciza lerneja edukado + aŭ de tro frua ĉesiĝo de tiu ĉi edukado, + sed en tia maniero, ke la lernado ne alportu malhelpon al la + ĉiutagaj devoj kaj okupoj de la lernantaj homoj. La por tiu + ĉi celo fondita rondo estas ĝis nun la ĉefa akso + de la societo C. L. S. C. Organizata memlernado + ŝajne estas ideo ne nova, sed nova estas la sistemo de d-ro + Vincent de popularigado de sciencoj inter personoj pli maljunaj + kaj loĝantaj malproksime de centro de civilizacio. En Bostono + ekzistas jam rilate de longe societo sub la nomo « Study + at Home Society », kiu por du dolaroj jare alsendadas al + la interesatoj instrukciojn kaj bonegajn konsilojn tuŝante + la metodon de memedukado per legado; ŝajnus, ke tia societo + respondas tute al sia celo; sed « Study at Home + Society » havis en la jaro 1886 nur 2 000 membrojn, + dum C. L. S. C. posedis ilin 60 000! +</div> + + + +<div class="indented"> + D-ro Vincent mem estis devigita de diversaj malfeliĉaj + cirkonstancoj forlasi en la aĝo de 20 jaroj la kolegion + kaj fariĝi Metodista predikisto; tial, sciante, per kia + malfacila maniero oni akiras en pli malfrua aĝo la necesajn + sciaĵojn, li el la tuta koro bedaŭris tiujn, kiuj iras sur + tiu vojo; la penson helpi al ili li portadis en si tra 25 jaroj, + kaj nur en la jaro 1867, trovinte en la persono de L. Miller efikan + kunlaboranton, li sian penson transformis en fakton. La pretan + materialon la organizatoroj trovis en la societo « Teachers + Retreat », kiu ĝis nun ekzistas en Chautauque. La + membroj de la dirita societo, instruistoj de dimanĉaj lernejoj + de Metodistoj, kunvenas en Chautauque en somero por trisemajna + kunestado, por priparoli siajn demandojn kaj trovi novajn rimedojn, + por riĉigi siajn sciojn. Uzinte tiun ĉi materialon, d-ro + Vincent kaj Miller kreis la universitaton en la plej simpla formo, + intencante perfektigadi ĝin laŭ alvenontaj bezonoj kaj + demandoj. La sukceso estis tre granda. La nova plano de universitato + estis publikigita en la jaro 1878, kaj tuj aliĝis al la + societo 700 personoj. La kredo je luma estonteco estis granda kaj + la entuziasmo eksterordinara : kiam la membroj revenis el + Chautauque hejmen kaj rakontis al la amikoj kaj konatoj pri la nova + entrepreno, ŝutiĝis tuj petoj pri akcepto en la societon de + plej diversaj flankoj de la lando. Tiel en la fino de la jaro 1878 + la societo posedis jam 8 000 membrojn, en 1885 la nombro de la + membroj estis 35 000, kaj kun ĉiu jaro la nombro de la + membroj rapide kreskas. La membroj estas disĵetitaj en urboj, + urbetoj kaj vilaĝoj de la Unuigitaj Ŝtatoj, Kanadujo, + Meksikujo, Anglujo, Svisujo, Italujo, Hindujo kaj aliaj landoj. +</div> + + + +<div class="indented"> + Por fariĝi membro de C. L. S. C. estas nur necese + sciigi pri sia deziro per letero la sekretarion de la societo, kun + aldono de 50 centimoj en signoj de poŝto; tiu ĉi malgranda + sumo, alportita de la membro unu fojon por jaro, servas jam por + elspezoj de korespondado, sendado de programoj, tabeloj da demandoj + k. t. p. La sekretario, ricevinte la leteron de kandidato, + sendas al li presitan tabelon da demandoj, petante efektive veran + respondon. La demandoj estas sekvantaj : 1) kia estas via + nomo; 2) adreso; 3) ĉu vi estas fraŭlo, fraŭlino + aŭ edzigita; 4) via aĝo; 5) se vi estas edzigita, kiom + da vivantaj infanoj vi havas; 6) je kio vi vin okupas; 7) kia + estas via religio; 8) ĉu vi estas decidita oferi 4 jarojn, + por trairi la kurson de lernado; 9) ĉu vi promesas oferadi 4 + horojn ĉiusemajne por legado de rekomendotaj al vi libroj; + 10) ĉu vi povas aldoni al tiuj ĉi 4 horoj ankoraŭ + iom da tempo, kaj kiom nome? Profesoroj, esplorinte la respondojn + de la interesato, sendas al li katalogon de libroj, kiujn li devas + legi en la daŭro de unu jaro. La nombro kaj enhavo de la + libroj estas tia, ke oni povas ilin tralegi en unu jaro, uzinte + por tio ĉi ĉirkaŭ 40 minutojn ĉiutage. Por la + rekomendataj libroj ne ekzistas ia gradigado, tiel ke studanto de + la unua kaj kvara jaroj legas ofte tiujn samajn verkojn. Ekzemple + por la jaro 1884/5 la universitato rekomendis la sekvantajn kelkajn + verkojn : « Historio de Grekujo » de + Burns; « Arto de elokventeco » de Toundsend; + « Historio de la reformacio » de Heret; + « Ciro kaj Aleksandro de Macedonujo » + de Abbot; « La karaktero de Jezo » de + Beschnel; « Ĥemio » de prof. Apilton; + « Facilaj lecionoj de biologio de la bestoj » + de Uyeyt; « Esploroj pri la kulinara scienco kaj + arto », « Priskribo de la antikva greka + vivo », « Mitologio greka » kaj + diversajn aliajn librojn kaj gazetajn artikolojn. Ŝajne tia + sistemo ne havas sencon, ĉar al persono, kiu komencas legi, ne + sole estas malfacile bone konatiĝi kun la legita objekto, sed + li devas ankoraŭ antaŭ ĉio lerni legi la pli gravajn + verkojn. Sed tiun ĉi sistemon oni klarigas per tio, ke ekster la + komuna kurso la plimulto da membroj, pasinte la unuan aŭ duan + jaron, ordinare jam ricevas deziron studi ian specialan branĉon + de scienco. Tre multaj membroj studas samtempe la specialan kurson + de seminario por instruistoj. Al ĉiu membro la sekretario de la + universitato sendas ĉiujare krom la katalogo de komuna kurso + ankaŭ la katalogojn de specialaj verkoj, senpagan gazeton + « Alma mater » kaj multon da diversaj gravaj kaj + interesaj katalogoj, broŝuroj kaj dokumentoj. La libroj, kiuj + konsistigas la instruan materialon, kostas por jaro ĉirkaŭ + 7 dolarojn (en librejoj 15 dolarojn). La malkarecon de la libroj + d-ro Vincent atingas per la sekvanta rimedo : li turnas sin al + libreja firmo kun la demando, ĉu ĝi ne donus rabaton, se + ĝi por tio ĉi ricevos la garantion, ke ĝi disvendos + la donitajn librojn en la nombro de 20-30 miloj da ekzempleroj; + kompreneble la firmo konsentas, ĉar ĝia profito estas + tiam tre granda; eĉ ne-membroj, sciiĝinte, kiujn verkojn + la universitato rekomendis, aĉetas ilin en granda nombro. + Por la specialaj verkoj la membroj devas ankaŭ elspezi 6-8 + dolarojn ĉiujare, sed tiujn ĉi ili ricevas ankaŭ por + rabatita kosto. La plimulto da membroj, loĝantaj profunde en la + provinco, estas devigitaj aĉetadi ĉiujn verkojn kaj lerni + mem, dum aliaj, loĝantaj en urboj, pruntas la necesajn librojn + el bibliotekoj, aŭ unu de alia, kaj ofte ili kreas specialajn + klubojn, kie ili kunvenas, por priparoladi kaj klarigadi la legitan + objekton. Membroj, kiuj distingas sin per scienco aŭ specialeco, + ekzemple inĝenieroj, instruistoj, kuracistoj, pastroj k. c. + donas senpage la respondajn klarigojn kaj konsilojn al la membroj, + kiuj lernas ilian specialecon. +</div> + + + +<div class="indented"> + En la fino de lerna jaro ĉiu membro ricevas longan tabelon da + demandoj, kiujn li devas respondi, se li deziras posedi ateston de + C. L. S. C. La demandoj, malgraŭ la ŝajna + komplikiteco, ne prezentas tamen ian malfacilecon, se la studanto + efektive atente legis la donitan verkon. Bonaj 85 por 100 respondoj + sufiĉas, por elteni la ekzamenon kaj ricevi ateston. Tia + ekzameno ne estas ekzameno en la propra senco; al la membroj + eĉ estas permesite la pli malfacilajn respondojn ĉerpi el + libroj; sed ili devas esti esprimitaj per propraj pensoj kaj vortoj + de la studanto. La societo opinias : nia celo estas posedi + la eble plej grandan nombron da membroj, sed ne doni kaŭzon + por malpliiĝado de ili; severaj do ekzamenoj timigas nur + tiujn membrojn, kiuj pleje nian helpon bezonas; cetere regulaj + ekzamenoj estas eĉ neeblaj pro tiu kaŭzo, ke multaj + membroj troviĝas malproksime kaj alveni ne povas. Tamen + ekzistas en Chautauque tiel nomata « somera popola + universitato ». Tiu ĉi nomo ne estas preciza, ĉar + la lerna jaro limas sin per 10 monatoj kaj la somera kunveno sur + la bordo de la lago Chautauque servas sole kaj propre por spirita + ripozo, ferioj, plu por finado de la lerna jaro kaj por disdono de + diplomoj al tiuj membroj, kiuj trovas eblon alveni en Chautauque. + Tiel la nombro de ĉiuj finintaj la kurson ne prezentas sin + tie en plena kompleto. Ekzemple en la jaro 1885 finis la kurson + 1 600 personoj, tamen alvenis en Chautauque nur 600. Sed la + nombro de la personoj flankaj, kiuj en 1885 vizitis en somero + Chautauque'on estis 75 000! +</div> + + + +<div class="indented"> + La lago Chautauque, havanta longon de 20 anglaj mejloj, kuŝas + sur la alteco de 1 400 futoj super la nivelo de la Atlanta + Oceano, en malproksimeco de 9 mejloj de la lago Erie, kaj estas + ĉirkaŭita de arbaroj, montoj, kun pura, freŝa aero. + En la jaro 1878, kiam d-ro Vincent fondis la someran universitaton, + Chautauque okupis 150 akrojn da bela tero, sed trovis sin en tre praa + stato. La alvenintaj membroj devis loĝi en transportaj tendoj. + Post 4 jaroj Chautauque posedis jam hotelon por 500 personoj kaj + multegon da domoj. En la daŭro de la supre diritaj du someraj + monatoj en Chautauque estas granda movado. Per vaporŝipoj + kaj fervojoj alvenas senĉese novaj homoj el plej diversaj + punktoj de la Unuigitaj Ŝtatoj kaj Kanado. Krom la membroj + alveturas multego da gastoj. La vizito en Chautauque apartenas + jam al la bona tono. Tiel en la jaro 1880 estis tie Garfield, la + universitaton vizitis ankaŭ generalo Grandt, kaj laŭ lia + ekzemplo sekvis generalo Lohan en 1885, tiam ankoraŭ kandidato + por vic-prezidanto. +</div> + +<div class="indented"> + Por akiri prozelitojn, la societo faras, kion ĝi povas, ligante + utilaĵon kun diversaj agrablaĵoj. En la daŭro de la + tutaj 2 monatoj, kelkajn fojojn en tago, oni povas tie aŭdi + diversajn publikajn parolojn kaj lecionojn. Ĉiu povas havi + voĉon; en la intertempo inter la paroloj oni produktas artajn + fajrojn, iluminaĵojn. Artistoj ludas koncertojn, oni donas + spektaklojn, oni entreprenas procesiojn, promenadojn sur la lago + per en vespero lumigitaj ŝipetoj, k. t. p. Precipe + la publikaj paroloj havas altirantan forton. La societo por tio + ĉi invitas parolantojn kun nacia aŭ internacia gloro; la + plejmulto de tiuj ĉi talentaj publikaj paroloj havas por objekto + Eŭropon, Azion kaj Afrikon. En la jaro 1885 inter aliaj objektoj + la sekvantaj personoj parolis pri la sekvantaj objektoj : Syman + Abbot parolis pri la homa naturo; d-ro S. J. M. Eaton — pri + la planoj de konstruo de la piramidoj de Egiptujo; A. M. Fairbaern, + prezidanto de la Airedale College en Anglujo — pri la historio + de la filozofio, pri John Locke, pri H. Spencer, pri J. Bright, pri + Comte kaj la pozitivistoj; d-ro Finch — pri la uzado de brando; + Julius N. Seelye, prezidanto de la Amherst College — pri la + potenco de la ideo, k. t. p. En la jaro 1886 grandan rolon + tie ĉi ludis la oriento, pri kiu parolis : Babn Keshub + Chandra, Ram Chandra Bose kaj Sau Ah Brah. +</div> + + + +<div class="indented"> + La specialajn sciencojn kaj artojn oni povas studi en la daŭro + de la 4-jara komuna kurso aŭ poste. Tamen en la jaro 1884 la + societo organizis la unuan specialan fakultaton, konsistantan el + profesoroj, kiuj guvernas per korespondado; la profesoroj plenumas + siajn devojn en la loko de ilia loĝado, kaj unu fojon en jaro + ili alveturas en lokon difinitan por ekzamenoj; la studantoj do + ĉerpas klarigojn kaj sciencan helpon ĉe specialistoj, + kiuj troviĝas tie, kie la studantoj loĝas. La sekvanta + eltiro el la cirkulero de la profesoroj klarigos la celon de tiu + ĉi universitato : « Oni kreas universitaton, por + doni la eblon atingi pli altan kaj praktikan edukiĝon al tiaj + junaj homoj de ambaŭ seksoj, kiuj ne povas forlasi la domon, + por vizitadi kolegion, kiuj estis devigitaj forlasi universitaton, + aŭ kiuj deziras plenigi siajn sciencajn mankojn. La progresoj + en la lernado kaj la grado de la akiritaj scioj estos metitaj al + severa esploro per skriba ekzameno ĉe alesto de senpartiaj kaj + konformaj atestantoj. » +</div> + +<div class="indented"> + En la jaro 1886 la universitato posedis jam 9 specialajn + fakultatojn : akademion de la greka kaj latina lingvoj, + kolegion de novaj lingvoj, fakultaton de matematiko, de historio, + de literaturo, kurson de mikroskopio, kurson teologian, kurson de + retoriko kaj de ĥemio. En la jaro 1887 oni malfermis : + fakultaton de fiziko kaj natur-historio, fakultaton de filozofio + kaj logiko, instituton de orientaj lingvoj, lernejon de industriaj + sciencoj, kiu enhavas en si telegrafiadon, konstruadon kaj diversajn + fabrikadojn, lernejon de komerco kaj de praktikaj aferoj (Business + and practical affairs), lernejon de agronomio, de belaj artoj, de + aferoj ekleziaj, muzikan kolegion, instituton de inĝenieroj + de montolaboroj, pontoj kaj vojoj, antropologian fakultaton por + anatomio, flziologio, higieno, psiĥologio kaj sociologio. +</div> + + + +<div class="indented"> + Persono, kiu deziras esti akceptita en la nombron de la studantoj, + enportas krom 5 dolaroj de enskribiĝo ankoraŭ 10 dolarojn + por la universitato kaj 3 dolarojn kiel aldono, se li deziras studi + kune du specialajn sciencojn. Oni supozas, ke studanto povas lerni + la kurson de latina kaj greka lingvoj, uzante en la daŭro de + 4 jaroj po unu horo ĉiutage, sed ankoraŭ li povas unu + horon oferi por studadi samtempe la matematikon. Ĉiuj temoj + kaj ekzercoj estas korektataj de la profesoroj kaj resendataj al la + studantoj. +</div> + +<div class="indented bottommargin"> + Mi finis. Imagu al vi, kara leganto, ke la dirita universitato + posedas tian ilon, kia estas la lingvo Esperanto . . . La komentarioj ne + estas necesaj. +</div> + +<p class="rightjustified3"><span class="smallcaps">Jan Janowski</span>.</p> + +<hr /> + +<p class="titolego ele">FINGRA KALENDARO</p> + +<p class="el">Originale verkita de <span class="smallcaps">J. Grohn</span>, privata instruisto.</p> + +<p class="indented"> + Rigardu tiun ĉi figuron, kiu prezentas la montran fingron de la + maldekstra mano, +</p> + +<div class="fig" style="width:100%;"> +<img src="images/fingroj.png" width="600" height="150" alt="Ilustraĵo" /> +</div> + +<p class="topmargin"> + sur kiu la lokoj de fleksoj kaj la fineto de la fingro estas signitaj + per sep literoj A, B, C, D, E, F, G. Tiuj ĉi sep punktoj + prezentas la sep tagojn de semajno. Ĉiu devas sur sia propra + fingro signi tiujn ĉi punktojn en penso per tiuj ĉi sep + literoj kaj en tiu sama ordo, kiel ni vidas sur la figuro. +</p> + +<p class="indented bottommargin"> + Antaŭ ol ni iros pli malproksimen, ni devas bone lerni parkere + la sekvantan frazon sisteman, sen kiu oni ne povas uzi nian fingran + kalendaron : +</p> + +<p class="leftjustified4"> + <b>A</b>lta <b>D</b>ia <b>d</b>ono,<br/> + <b>G</b>randa <b>b</b>en', <b>e</b>spero!<br/> + <b>G</b>vidu <b>ĉ</b>ion <b>f</b>irme<br/> + <b>A</b>l <b>d</b>ezira <b>f</b>ino. +</p> + + + +<p class="indented topmargin"> + Tiu ĉi frazo estas kunmetita el dekdu vortoj, kies unuaj literoj + montras al ni, de kiu punkto sur la fingro ĉiu monato komencas + kalkuli siajn tagojn. +</p> + +<p class="indented bottommargin"> + Jen estas la sistemo monata : +</p> + +<div class="leftjustified4"> + <table> + <tr><td align="right">1<span class="upsmall">a</span></td><td>monato</td><td align="left">(Januaro)</td><td>komencas</td><td>de la</td><td align="center">punkto</td><td align="left">A (Alta)</td></tr> + <tr><td align="right">2<span class="upsmall">a</span></td><td align="center">—</td><td align="left">(Februaro)</td><td align="center">—</td><td> </td><td align="center">—</td><td align="left">D (Dia)</td></tr> + <tr><td align="right">3<span class="upsmall">a</span></td><td align="center">—</td><td align="left">(Marto)</td><td align="center">—</td><td> </td><td align="center">—</td><td align="left">D (dono)</td></tr> + <tr><td align="right">4<span class="upsmall">a</span></td><td align="center">—</td><td align="left">(Aprilo)</td><td align="center">—</td><td> </td><td align="center">—</td><td align="left">G (granda)</td></tr> + <tr><td align="right">5<span class="upsmall">a</span></td><td align="center">—</td><td align="left">(Majo)</td><td align="center">—</td><td> </td><td align="center">—</td><td align="left">B (ben')</td></tr> + <tr><td align="right">6<span class="upsmall">a</span></td><td align="center">—</td><td align="left">(Junio)</td><td align="center">—</td><td> </td><td align="center">—</td><td align="left">E (Espero)</td></tr> + <tr><td align="right">7<span class="upsmall">a</span></td><td align="center">—</td><td align="left">(Julio)</td><td align="center">—</td><td> </td><td align="center">—</td><td align="left">G (gvidu)</td></tr> + <tr><td align="right">8<span class="upsmall">a</span></td><td align="center">—</td><td align="left">(Aŭgusto)</td><td align="center">—</td><td> </td><td align="center">—</td><td align="left">C (ĉion)</td></tr> + <tr><td align="right">9<span class="upsmall">a</span></td><td align="center">—</td><td align="left">(Septembro)</td><td align="center">—</td><td> </td><td align="center">—</td><td align="left">F (firme)</td></tr> + <tr><td align="right">10<span class="upsmall">a</span></td><td align="center">—</td><td align="left">(Oktobro)</td><td align="center">—</td><td> </td><td align="center">—</td><td align="left">A (al)</td></tr> + <tr><td align="right">11<span class="upsmall">a</span></td><td align="center">—</td><td align="left">(Novembro)</td><td align="center">—</td><td> </td><td align="center">—</td><td align="left">D (dezira)</td></tr> + <tr><td align="right">12<span class="upsmall">a</span></td><td align="center">—</td><td align="left">(Decembro)</td><td align="center">—</td><td> </td><td align="center">—</td><td align="left">F (fino).</td></tr> + </table> +</div> + +<div class="indented topmargin"> + Se vi volas scii, kial la sistemo monata devas esti difinita tiel + kaj ne alie, kalkulu sur la punktoj de la fingro kaj vi vidos, ke se + la monato Januaro, havanta 31 tagojn, komenciĝas de la punkto + A (Alta), ĝi finiĝas sur la punkto C; la dua monato, + Februaro, havanta 28 tagojn (en jaro simpla) komenciĝas de la + punkto D (ĉar la 31a de Januaro estis c) kaj finiĝas sur + C; la tria monato, Marto, komencas kalkuli siajn tagojn de la punkto + D, k. c. (Pri superjaro, t. e. jaro 366-taga ni parolos + poste.) +</div> + +<div class="indented"> + <i>Rimarko.</i> Ĉe kalkulado ĉirkaŭ la fingro + oni povas facile vidi, ke la datoj 8, 15, 22 kaj 29 de ĉiu + monato ĉiam falas sur tiun saman punkton, de kiu la monato + komenciĝas. +</div> + +<div class="indented"> + <i>Ekzemplo</i> 1. De kiu punkto komenciĝas Aprilo? — + <i>Solvo</i> : Aprilo, la kvara monato, komenciĝas de la + punkto, kiu estas signata per la unua litero de la kvara vorto de la + frazo (G). +</div> + + + +<div class="indented"> + <i>Ekzemplo</i> 2. Sur kiu punkto sin trovas la 5 de Novembro? +</div> + +<div class="indented"> + — <i>Solvo</i> : Al Novembro, la dekunua monato, respondas + la dekunua vorto de la frazo (Dezira) kaj tiel la punkto D estas la + unua, E la dua, F la tria, G la kvara kaj A estas la kvina tago de + Novembro. +</div> + +<div class="indented"> + <i>Ekzemplo</i> 3. Sur kiu punkto sin trovas la 23 de Junio? — + <i>Solvo</i> : Al Junio, la sesa monato, respondas la sesa vorto + de la frazo (Espero) kaj tiel la punkto E estas la 1, 8, 15 kaj 22 + kaj F estas la 23 tago de la monato Junio. +</div> + +<div class="indented"> + Nun ni vidos, kiun nomon de tago semajna ĉiu punkto de la fingro + devas havi : +</div> + +<div class="indented"> + <i>Ekzemplo</i> 4. Ni elserĉu la punkton de la hodiaŭa + tago, supozante, ke hodiaŭ estas ĵaŭdo la 8 de Majo de + la jaro 1890. (<i>Rimarko.</i> Kiu lernas tiun ĉi kalendaron, + ne devas sin teni je nia supozita tago, nombro kaj monato, ĉar + estos pli klare kaj pli kompreneble, se li prenos por ekzemplo la + daton kaj la nomon de tiu tago, en kiu li lernas, kaj solvos sian + ekzemplon konforme je la sekvanta solvo). — <i>Solvo</i> : + Al Majo, la kvina monato, respondas la kvina vorto de la frazo + (Ben'), kaj tiel la punkto B estas la 1 kaj la 8 de Majo; kaj + ĉar ni scias, ke tiu ĉi tago estas ĵaŭdo, ni + facile konkludas, ke la punkto B estas ĵaŭdo, C — + vendredo, D — sabato, E — dimanĉo, F — lundo, + G — mardo kaj A — merkredo. Tiuj ĉi nomoj de tagoj + restas por la punktoj por tiu ĉi tuta jaro 1890. +</div> + +<div class="indented"> + <i>Rimarko.</i> Por ne ŝarĝi la memoron, estas sufiĉe + nur memori la punkton de dimanĉo, kaj el la antaŭiranta + solvo ni vidas, ke por tiu ĉi jaro (1890) la punkto E estas la + dimanĉo. +</div> + + + +<div class="indented"> + En la sekvanta jaro la nomoj de la tagoj transiras sur la + antaŭirantajn punktojn, kaj ĝi fariĝas pro jena + kaŭzo : se la simpla jaro havus nur precize 52 semajnojn, + ĝi komenciĝus de la punkto A (en nia jaro — + merkredo) kaj finiĝus sur la punkto G (mardo), kaj la estonta + jaro komenciĝus ree de A kaj la tagoj por la punktoj restus + tiuj samaj sen ŝanĝo; sed bedaŭrinde la jaro ekster + 52 plenaj semajnoj havas ankoraŭ unu superfluan tagon, sekve + ĝi ne povas finiĝi sur la punkto G (mardo), sed ĝia + fino estos A (merkredo) kaj la estonta jaro devas komenciĝi de + la sekvanta tago (ĵaŭdo), sed ne de la sekvanta punkto B, + ĉar la sistemo monata postulas por la monato Januaro la punkton + A (Alta). Por konsentigi tiujn ĉi du postulojn (ke la estonta + jaro komenciĝu de la punkto A kaj de ĵaŭdo), oni devas + diri, ke kun la komenco de nova jaro la ordo de la nomoj de tagoj + por la punktoj de la fingro ĉesiĝas kaj komenciĝas + nova ordo, tio estas : la punkto A akceptas la nomon de la + tago, kiun la punkto B ĝis tiu tempo havis. Sekve, vidante ke + en tiu ĉi jaro 1890 B estas ĵaŭdo, ni scias, ke kun + la komenco de la estonta jaro A estos ĵaŭdo kaj la punkto + dimanĉa anstataŭ E en la estonta jaro estos D. +</div> + + + +<div class="indented"> + Nun estas ankaŭ facile kompreni, ke por la 29a tago de Februaro + en superjaro devas veni tia sama ŝanĝo de la nomoj de tagoj + por la punktoj de la fingro. Nia sistemo kalendara estas verkita por + jaro simpla, en kiu la monato Februaro havas nur 28 tagojn kaj tiel, + komenciĝante sur la punkto D, tiu ĉi monato finiĝas + sur C kaj la sekvanta monato Marto komenciĝas de la punkto D. + Sed ĉar en superjaro Februaro havas ankoraŭ unu tagon, + sekve ĝi ne povas finiĝi sur C, sed devas finiĝi sur D + kaj la sekvanta monato devas komenciĝi de la sekvanta tago, sed + ne de la sekvanta punkto E, ĉar la sistemo monata postulas por + la monato Marto la punkton D. Sekve ni vidas, ke por konsentigi tiujn + ĉi 2 postulojn (ke la monato Marto komenciĝu de la punkto + D kaj de la sekvanta tago), ni devas diri, ke en la komenco de Marto + la antaŭa ordo de la nomoj de tagoj por la punktoj sur la fingro + ĉesiĝas kaj en la komenco de Marto en superjaro la punkto + D akceptas la nomon de la tago, kiun la punkto E ĝis tiu tempo + havis. Sekve, transirante de jaro simpla en sekvantan superjaron, ni + havas 2 ŝanĝojn de la nomoj de tagoj por la punktoj : + unu fojon por Januaro kaj Februaro kaj la duan fojon por la lastaj + 10 monatoj. Tiel en tiu ĉi jaro 1890 la dimanĉo estas sur + la punkto E, en la estonta jaro 1891 ĝi estos sur D kaj en la + superjaro 1892 la dimanĉo estos sur C por la unuaj du monatoj + kaj sur B por la lastaj dek; tio estas : la nomoj de tagoj sin + ŝovas posten en returnita ordo de la alfabeto. +</div> + +<div class="indented"> + <i>Rimarko.</i> El tiu ĉi klarigo estas facile kompreni, ke se + oni volas serĉi ian tagon en pasinta tempo, oni devas ŝovi + la nomojn de tagoj por ĉiu jaro en rekta alfabeta ordo : + tio estas, se en tiu ĉi jaro 1890 la punkto dimanĉa + estas E, sekve en la pasinta jaro 1889 ĝi estis F kaj en 1888 + (superjaro) la punkto dimanĉa estis G por la lastaj dek monatoj + kaj A por la unuaj du monatoj k. c. +</div> + +<div class="indented"> + Ĉiuj ĝis nun donitaj reguloj montras al ni, kiel trovi la + tagon, se oni scias la nombron en la monato (la daton); nun kiel oni + trovos la daton, se oni scias la tagon? Ekzemple : hodiaŭ + estas vendredo en Oktobro, — kian daton ni donos al tiu ĉi + vendredo, sciante, ke ĉiu tago ripetiĝas kvar aŭ kvin + fojojn en la monato? +</div> + +<div class="indented"> + Tiel sciu : se iu en la daŭro de longa tempo ne rigardis + la daton, tiu ankaŭ el presita kalendaro ne scios la daton por + la demandata tago, ĉar la kalendaro al ni ne povas diri, kiu + vendredo en Oktobro ĝi estas; sed se li memoras, ke en unu el + la lastaj tagoj ni havis ekzemple la naŭan de Oktobro, tiam al + li estos facile reserĉi tiun ĉi daton sur la fingro kaj + poste trovi la plej proksiman vendredon. En tia okazo ni divas : + Oktobro, la deka monato, komenciĝas sur la punkto, kiu estas + signata per la unua litero de la deka vorto de nia frazo (Al), + t. e. : A estas la 1 kaj 8, B — la 9 de Oktobro; + kaj ĉar E en tiu ĉi jaro 1890 estas dimanĉo, tial + B aŭ la 9 de Oktobro estos ĵaŭdo kaj la sekvanta + vendredo estos la 10. +</div> + + + +<div class="indented"> + Okazas iafoje, ke oni volas difini la tagon por ia dato en + malproksima jaro, por kiu difini la punkton de dimanĉo estas ne + facile kaj eĉ lacige. En tia okazo (konsiderante, ke ĉiu + simpla jaro havas unu superfluan tagon super la nombro de semajnoj + kaj la superjaro havas ilin du) ni devas la nombron de ĉiuj tiuj + ĉi superfluaj tagoj, kiuj sin trovas en la intertempo inter la + kuranta jaro kaj la serĉata, dividi je sep, t. e. tiujn + ĉi tagojn turni en x semajnojn, kaj la resto al ni montros, je + kiom punktoj ni devas ŝovi la punkton dimanĉan (laŭ + ordo alfabeta). Se la divido fariĝis sen resto, tiam la punkto + dimanĉa en la serĉata jaro estas tiu sama, kiel en ia + kuranta jaro. +</div> + +<div class="indented"> + <i>Rimarko</i> 1-a. Rilate la lastan regulon por difini la tagon en + malproksima jaro (ĉe kiu ni diris, ke ni devas dividi je sep + la nombron de la superfluaj tagoj, kiuj sin trovas en la intertempo + inter la kuranta jaro kaj la serĉata) ni devas fari la rimarkon, + ke se ni troviĝas en la lastaj dek monatoj de superjaro, + ni devas, ĉe la elkalkulado de la superfluaj tagoj, aldoni + ankoraŭ unu tagon por la 29-a Februaro de la kuranta jaro. Tiel + same oni devas agi, se la serĉata dato troviĝas en Januaro + aŭ Februaro de ia superjaro. +</div> + +<div class="indented"> + <i>Rimarko</i> 2-a. Serĉante ian daton en pasintaj centjaroj, + ni devas meti atenton sur la lastan jaron de la centjaro, kiu, + malgraŭ ke la nombro de la jaro estas dividebla je 4, nur tiam + estas superjaro, kiam la nombro de la centjaro dividas sin je 4. + Sekve la jarojn 1700, 1800 kaj 1900 ni devas kalkuli al la jaroj + simplaj kaj ne al superjaroj, ĉar la nombro 17, 18 kaj 19 ne + estas divideblaj je 4. +</div> + +<div class="indented"> + Ĉiuj reguloj de nia fingra kalendaro povas esti uzataj tiel same + por la Julia kalendaro (malnova stilo), nur kun tiu diferenco, ke la + punkto de dimanĉo falas ĉiam sur la duan sekvantan punkton + post tiu, kiu en la kalendaro Gregoria (nova stilo) signifas la + dimanĉon; se tiel laŭ la kalendaro Gregoria D signifas la + dimanĉon por la kuranta jaro 1891, la dimanĉo laŭ la + malnova stilo estos sur la punkto F. Sed ni devas sciigi niajn karajn + legantojn, ke la lasta rimarko (pri la lastaj jaroj de centjaroj) tie + ĉi ne povas havi lokon. +</div> + + + +<div class="indented"> + Nun, estimataj amikoj de nia lingvo, se vi komprenas ĉiujn + regulojn de nia kalendaro, tiam ne estos al vi malfacile solvi la + sekvantajn du temojn : +</div> + +<div class="indented"> + 1<span class="upsmall">a</span> Difinu la tagon de la morto de + Koperniko, kiu mortis la 12<span class="upsmall">an</span> de + Februaro de la jaro 1473. +</div> + +<div class="indented"> + 2<span class="upsmall">a</span> Trovu, en kiu tago naskiĝis Kristo? +</div> + +<div class="indented bottommargin"> + <i>Rimarko.</i> Ĉe la ambaŭ temoj devas esti uzata la + kalendaro Julia, ĉar la Gregoria komenciĝis de la jaro + 1583. +</div> + +<hr /> + +<p class="titolego">EL LA POŜTO</p> + +<div class="indented"> + La Bremena vaporŝipo « Lloyd » staras en + la haveno de Nov-Jorko, preta al forveturo; jam la duan fojon estas + donita la signalo per la sonorilo, kiu admonas ĉiujn personojn, + kiuj ne veturas, forlasi la ŝipon. La kaldronoj de la ŝipo + kun muĝo kaj bruo ellasas vaporon, la piloto estas sur la + ŝipo, la amerika havena komisio ĵus per la transĵetita + ponto forlasas la ŝipon, trovinte ĉiujn paperojn en ordo + kaj doninte la permeson por elveturo el la haveno. +</div> + +<div class="indented"> + Jen supre sur la bordo de la haveno en la lasta minuto rapide + alkuras ankoraŭ kelkaj kaleŝoj. Sakoj de diversa grandeco + estas rapide ĵetataj malsupren kaj poste kun granda rapideco + portataj sur la ŝipon kaj internen, kaj post kelkaj minutoj la + ŝipo en plena veturado forkuras de la havena ponto kaj, lasante + la grandegan monumenton de la libereco sur la insulo Bedloe dekstre, + elveturas el la golfo de Nov-Jorko. +</div> + + + +<div class="indented"> + Tiu lasta pakaĵo, kiu venis ankoraŭ en la lasta minuto sur + la ŝipon, estis la poŝto. La vaporŝipo portas sur la + posta flanko la germanan standardon, nigra-blanka-ruĝan, sur la + antaŭa masto la standardon de Bremeno, blanka-ruĝan, sur + la meza masto la standardon de la Nord-Germana Lloyd, bluan ankron + kaj bluan ŝlosilon kruciĝantajn sur blanka kampo, kaj sur + la krucmasto la standardon de la germana poŝto, tute similan al + la standardo de la milita ŝiparo, nur havantan en la maldekstra + malsupra kampo flavan kornon de poŝto. +</div> + +<div class="indented"> + Se ni sekvos post la poŝta pakaĵo, kiu tra la malfermoj + estis transportita en la malsupran parton de la ŝipo, ni + venos en sufiĉe grandan salonon, kiu estas aranĝita + tiel same elegante, kiel la unua kaj dua kajutoj de ĉiuj + Lloyd'aj vaporŝipoj. Granda, per verda drapo kovrita tablo + kun multaj fakoj super la skriba plataĵo, apud kiu oportune + povas labori kvar homoj, prezentas la ĉefan meblon de + tiu ĉi salono, almenaŭ la moveblan. Unu el la muroj + laŭlongaj estas okupita de polurita masiva breto, kiu + enhavas grandegajn fakojn, kies fundoj ĉiuj estas klinitaj + malrekte al la muro. Kelkaj ŝranketoj por konservado de + formularoj, stampiloj, kolorigaĵo, fadenoj, ŝnuretoj, + sigelvakso k. t. p. plenigas la meblaron de tiu ĉi + naĝanta poŝta oficejo. Ŝova pordo kondukas en + grandegan ĉambron najbaran, kiu tuta estas plenigita de + paketoj; tiuj ĉi lastaj estas tiel firme kunmetitaj kaj tiel + lerte pakitaj unuj sur la aliaj, ke ili ĉe ĉiu movo + de la ŝipo ne ruliĝas tien kaj reen, sed eĉ en + granda ventego, kiam la ŝipo saltas kaj batas, ili ne tre + multe disŝutiĝas; en alia okazo ne multaj el ili venus + Eŭropon. +</div> + +<div class="indented"> + Se ni eliros en la koridoron, ni venos en elegante aranĝitan + ĉambron kun du litoj unu super la dua kaj alia meblaĵo, + simila al tiu, kiun havas la vojaĝantoj de la dua klaso. La + ĉambro estas difinita por la du poŝtaj oficistoj, la + germana kaj amerika. Malpli eleganta, sed tre praktike meblita + apudĉambro estas difinita por la du suboficistoj, la germana kaj + amerika. +</div> + + + +<div class="indented"> + De la komenco de la jaro 1891, post longaj kaj detalaj traktadoj + inter Nord-Ameriko kaj Germanujo, oni fine decidis, ke ĉiu + vaporŝipo devas esti akompanata de amerika kaj germana + poŝta oficisto kaj po unu helpanto pro ĉiu el ili, por ke + oni povu ankoraŭ en la daŭro de la septaga transveturo + tiel prepari la poŝton, ke ĝi, veninte Bremenon aŭ + Nov-Jorkon, povu tuj esti dissendata pluen, sen perdo de duontago + aŭ de tuta tago por la specigado. Antaŭe la ŝipestro + aŭ la unua oficiro akceptadis la poŝton; sub lia observo + ĝi estis enportata de la amerikanoj, poste la ĉambroj estis + ŝlosataj kaj la ŝipestro prenadis la ŝlosilon, kiun li + transdonadis poste nur al la germana poŝta estraro en Bremeno + aŭ en Nov-Jorko al la amerikaj poŝtaj oficistoj. +</div> + +<div class="indented"> + Per tiu ĉi plej nova poŝta progreso, la aranĝo + de naĝantaj poŝtaj oficejoj kun germana kaj amerika + oficisto, oni atingas en la dissendado de la poŝtaĵoj + plifruigon de preskaŭ tuta tago. La oficistoj kaj + suboficistoj, tiel la amerikaj kiel ankaŭ la germanaj, estas + « borduloj », t. e. homoj, kiuj konas la + marajn cirkonstancojn, faris marajn veturojn kaj estas sufiĉe + harditaj kontraŭ la mara malsano. Tiu ĉi cirkonstanco + estas tre grava, ĉar en aŭtuno kaj vintro la transveturo + de la vaporŝipo estas ofte tiel malkvieta, ke kredeble la tuta + poŝto restus nepreparita, se la poŝtaj oficistoj estus + atakitaj de mara malsano. +</div> + +<div class="indented"> + La oficistoj ricevas tablon oficiran, kompreneble je la kostoj de + Germanujo kaj de la Unuigitaj Ŝtatoj de Ameriko, kaj manĝas + kune kun certa grupo da ŝipaj oficiroj. La suboficistoj en + rilato de tenado kaj manĝado estas kalkulataj en tiu sama + rango, kiel la maatoj, t. e. homoj starantaj en rango inter + ŝipsoldatoj kaj ŝipoficiroj. +</div> + +<div class="indented"> + En la veturo al Germanujo, sekve en tiu, en kiu ni en spirito + partoprenas, la amerika oficisto estas la kondukanto. La poŝto, + kiu estas transveturigata, estas ja amerika propraĵo ĝis la + momento, en kiu ĝi en Bremeno estas transdonata al la germana + regna poŝto; kontraŭe, en la veturo al Nov-Jorko la germana + oficisto estas la kondukanto kaj komandanto en la oficejo. +</div> + + + +<div class="indented"> + Ni rigardu iom pli proksime la poŝton, kiu estas transportata + de Nov-Jorko al Bremeno. Ĝi enhavas antaŭ ĉio + la tutan poŝton, kiu kolektiĝis en Nov-Jorko kaj en + ĝia ĉirkaŭaĵo, kaj tio ĉi estas ne + malgranda, ĉar inter Nov-Jorko kaj Germanujo estas komercaj + komunikiĝoj, kiuj prezentas la spezon de centoj da milionoj + markoj ĉiujare. Al tio ĉi venas la tuta poŝto de la + okcidentaj Unuigitaj Ŝtatoj ĝis San-Francisko kaj plu + ankoraŭ parto de la poŝto Azia kaj Aŭstralia, kiu + tra la Granda Oceano venas per ŝipoj al San-Francisko, de tie + ĉi iras en la daŭro de kelkaj tagoj per la fervojoj al + Nov-Jorko kaj tie estas ŝarĝata sur la vaporŝipojn, + por esti transveturigita tra la Atlantan Oceanon. Se oni konsideros, + kiel granda estas la komerca komunikiĝo de Germanujo kun la + Unuigitaj Ŝtatoj de Ameriko, kiom multaj centoj da miloj da + elmigrantoj ĉiujare iras Amerikon, restante ja ĉiam en + rilatoj kun sia patrujo, kun siaj parencoj, kiom multe da germanoj + vivas en Ameriko, tiam oni facile komprenos, ke la poŝta + komunikiĝo estas grandega kaj ke ĝi konstante kreskas. +</div> + +<div class="indented"> + Sed tiu ĉi poŝto alportas objektojn ne sole por Germanujo, + sed ankaŭ transire por Polujo, Rusujo, Aŭstro-Hungarujo, + Turkujo, Svedo-Norvegujo, eĉ por la norda Italujo. Precipe + grandega nombro da gazetoj estas sendataj sub banderolo el + Ameriko Eŭropon, ne alportante grandan ĝojon al la + germanaj poŝtaj oficistoj, kiuj nomas tiujn ĉi gazetajn + sendaĵojn « bastonoj ». La amerikanoj + ordinare ne faldas la gazetojn kvarangule, kiel la eŭropanoj, + sed kunrulas ilin kaj poste ĉirkaŭigas ilin per papera + strio kun la adreso. Tiuj ĉi rulitaj, rondaj, bastonformaj + poŝtaĵoj estas pli facile pakeblaj, sed la adresoj estas + legataj ĉe la specigado tre malfacile, kaj sperta oficisto + specigas egalan nombron da « bastonoj », + t. e. amerikaj rulitaj gazetoj, trioble pli malrapide, ol + leterojn eĉ kun sufiĉe malklaraj adresoj. +</div> + + + +<div class="indented"> + Krom leteroj, banderoloj kaj ĵus nomitaj poŝtaj paketoj, + oni devas ankoraŭ prilabori la leterojn rekomenditajn, + t. e. enskribitajn, kaj leterojn ŝarĝitajn, t. e. + enhavantajn monon kaj kostaĵojn. Ĉiuj pecoj kune, kiujn unu + sola naĝanta poŝto transportas, prezentas la nombron de + ĉirkaŭ 400 000 poŝtaĵoj de diversaj specoj; + sed ofte tiu ĉi nombro altiĝas ĝis pli ol miliono + da pecoj. La devo de la poŝtaj oficistoj, kiuj veturas kun la + ŝipo, estas dividi la poŝtaĵojn laŭ la apartaj + poŝtaj kursoj. La objektoj, kiuj estas difinitaj por la trairo + transite, estas metataj en unu el la fakoj de la grandaj bretoj, kaj + kiam la ŝipo estas en movo, tiam oni vidas, kial la fundo de la + apartaj fakoj en la grandegaj bretoj iras tiel malrekte malsupren. + Se la fundo estus plata, tiam ĉe ĉiu leviĝo de la + ŝipo ĉiuj poŝtaĵoj elfalus, el la diversaj fakoj + la objektoj denove miksiĝus inter si, kaj la tuta laboro estus + vana. +</div> + +<div class="indented"> + Krom la transira komunikiĝo, kiu iras tra Berlino, se la + afero ne tuŝas Holandon aŭ Svedo-Norvegujon, devas ja + antaŭe jam esti pakitaj la kursoj, kiuj iras el Bremeno. + Ĉefa diskruciĝejo por la norda, orienta kaj suda Germanujo + estas Hannovero. La transoceana poŝto venas el Bremeno + Hannoveron, kaj tie ĉi en la daŭro de kelkaj minutoj, dum + la kruciĝo de la vagonaroj, la grandegaj sakoj kun la amerikaj + poŝtaĵoj devas esti disdividitaj en la poŝtajn + vagonojn de la fervojoj, por ke tuj poste, en la tempo de la plua + veturado, oni povu specigi ilin laŭ la diversaj stacioj. La + specigantaj oficistoj devas scii preskaŭ pri ĉiu loko en + Germanujo, kie ĝi sin trovas kaj al kiu poŝta kurso ĝi + apartenas. Sako post sako el la amerikaj poŝtaĵoj estas + malfermata, la enhavo estas ŝutata en korbojn kaj nun dividata + en la diversajn fakojn. Kiam unu fako estas tute aŭ duone plena, + tiam oni pakas la leterojn, poŝtajn kartojn, poŝtajn + asignojn, banderolojn k. t. p. en sakojn kun diversaj + surskriboj, kaj la rekomenditajn kaj monajn sendaĵojn denove en + aliajn sakojn, kiuj ankaŭ portas sur si la surskribojn de la + respondaj poŝtaj kursoj. +</div> + + + +<div class="indented"> + Aparta ekzerciteco estas necesa, por legi la amerikajn adresojn. + La amerikano ekzemple havas la kutimon meti tuj sub la nomo de la + adresato la straton kaj numeron, dum ni ĝin skribas ordinare sub + la nomo de la urbo. Al tio ĉi ĝuste la amerikaj leteroj, + kiujn la elmigrintoj sendas hejmen, estas pleje skribitaj de homoj, + kiuj ne bone posedas la plumon kaj nur malofte okupas sin per + skribado de leteroj. Sur tia letero la diversaj partoj de la adreso + kuras unu sur alian, duone germane, duone angle, kaj la amerika + kolego, kiu estas kompetenta en tiaj aferoj, devas tiam helpi en la + deĉifrado de la adresoj, tiel same kiel ankaŭ la enportadon + de la rekomenditaj kaj monaj leteroj en la registrojn li faras kune + kun la germana kolego. +</div> + +<div class="indented"> + Se la vetero estas bona kaj la preparado de la poŝto iras bone, + tiam la poŝtaj oficistoj ofte havas ankaŭ tempon, por iri + sur la ferdekon kaj ĝui la belegan maran aeron; sed ordinare + restas al ili tempo nur por la manĝado, dormado kaj por la + plej necesa ripozo vespere en la oficira salono aŭ en la fuma + salono de la dua kajuto. Ili devas forte labori, se ili volas veni + al fino kun sia laboro. Kiam la oceano estas traveturita kaj oni + alproksimiĝas al la kanalo, tiam parto de la poŝto devas + esti tute preta, ĉar ja ankaŭ anglaj poŝtaĵoj por + Southampton estas alportitaj el Ameriko. +</div> + + + +<div class="indented"> + En la lastaj horoj komenciĝas la fermado de la sakoj da + leteroj. Ĉiuj amerikaj sakoj estas jam malplenigitaj, kaj la + specigita enhavo migris en la sakojn germanajn. Ĉiu sako estas + fermita per ŝnuro, kiun oni povas kuntiri. La finojn de tiu + ĉi sufiĉe dika ŝnuro oni tratiras tra du truoj en la + fundo de lada pladeto, kiu havas pli-malpli la grandecon de monero + dumarka. Sur la fundo de tiu ĉi pladeto staras la surskribo + « U. S. Mail », t. e. poŝto de la + Unuigitaj Ŝtatoj. La finojn de la ŝnuro oni ligas, kaj en + la kavon de la pladeto oni nun fandas sigelvakson, kiu tute kovras la + ŝnuron, kaj poste oni premas sur ĝin la amerikan sigelon, + kiu portas sur si la surskribon : « U. S. German + Sea Post » (Mara poŝto de la Unuigitaj Ŝtatoj al + Germanujo). +</div> + +<div class="indented"> + Nun la poŝtaĵoj estas kvankam jam specigitaj laŭ + la germanaj kursoj, sed ili ĉiam ankoraŭ estas amerika + propraĵo kaj la Unuigitaj Ŝtatoj de Ameriko estas respondaj + por tiuj ĉi objektoj. +</div> + + + +<div class="indented"> + La fajra ŝipo en la Weser fariĝas videbla. La + vaporŝipo alproksimiĝas al la hejma haveno. Jam prete + pakitaj estas ĉiuj sakoj, ankaŭ la paketojn oni en la + lastaj tagoj elprenis el la kestoj kaj specigis ilin laŭ + la kursoj kaj lokoj de difino. La lumturo de Rothesand estas + preterveturita, pli malrapide veturas la Lloyda vaporŝipo + laŭ la Weser, ĝis ĝi venas al la granda alvetura + ponto de Nordenham. Kun bruo la ankroj estas delasitaj, la estraro + venas sur la ŝipon, kaj kun ili la reprezentantoj de la germana + imperia poŝto, kiuj tuj iras en la ŝipan oficejon, kaj + tie ĉi en la apudesto de la ambaŭ germanaj oficistoj, + kiuj kunvenis de trans la oceano, ili transprenas de la amerikaj + oficistoj la sendaĵon. La diversaj pozicioj en la formularoj + estas komparataj, oni kvitancas, rapidaj manoj portas trans la havena + ponto la poŝtajn sakojn el la ŝipo sur la bordon, kie jam + staras la grandaj flavaj kaleŝoj por la akceptado de la sakoj + kaj paketoj, kaj rapide oni veturas aŭ al la poŝta oficejo + en Nordenham, aŭ al la stacidomo de la fervojo, kie en la + vagonaron estas enaranĝitaj apartaj poŝtaj vagonoj, kiuj + la tutan transmaran poŝton portas al Bremeno. Tie ĉi oni + disapartigas la poŝtajn kursojn, kaj parton de la paketoj kaj + sakoj oni lasas. Sed la plej granda parto iras senpere kun la kuriera + vagonaro, kiu aliĝas en Bremeno, pluen al Hannovero, kie ĉe + la alveno de la transmara poŝto denove disvolviĝas viva + poŝta movado. El la Bremenaj poŝtaj vagonoj elflugas la + sakoj kaj paketoj, ili estas ŝarĝataj en la poŝtajn + vagonojn de la aliaj vagonaroj, kiuj staras sur la diversaj relaj + vojoj, kaj post kelkaj minutoj elveturas preskaŭ laŭ + ĉiuj direktoj la poŝtaj vagonaroj, kiuj disportas la + transmaran poŝton por Germanujo kaj la alilando. +</div> + +<div class="indented"> + La Berlina poŝto sendas ĉiutage Hannoveron specigistojn, + por ke ili la leterojn difinitajn por Berlino tuj specigu laŭ la + poŝtaj oficejoj. En la tagoj, kiam venas la transmara poŝto + — kaj tio ĉi nun havas lokon kelkajn fojojn en la semajno + — tiuj ĉi specigistoj ricevas helpantojn, kaj dum la + vagonaro kuras de Hannovero Berlinon, ili uzas sian tutan forton kaj + sian mirindan sciadon de la Berlinaj stratoj kaj domoj, por tiel + pretigi la poŝtaĵojn, ke ili en Berlino jam de la stacidomo + povas esti disdividitaj per kaleŝetoj al la apartaj poŝtaj + oficejoj, kie tuj post la alveno komenciĝas la disportado de + la poŝtaĵoj. La poŝtaĵoj, kiujn oni ne havis + tempon pretigi, kiel ankaŭ la poŝtaĵoj difinitaj por + la eksterlando kaj por transita trairo, per la grandaj kaleŝoj + de la stacidomo estas alportataj rekte al la Berlina ĉefa urba + poŝtejo en la Reĝa Strato, tie ĉi ili estas specigataj + kaj iras kun la plej proksimaj kurieraj vagonaroj pluen al la orienta + kaj suda Germanujo. +</div> + +<div class="indented"> + En tia maniero estas eble, ke letero, kiu en Nov-Jorko estis donita + sur la poŝton en la tago de forveturo de Lloyda vaporŝipo, + la plej malfrue post ok tagoj trovas sin jam en la manoj de la + adresato eĉ en la plej malproksima anguleto de Germanujo. Se + oni al tio ĉi konsideros la malkaran poŝtan pagon de + dudek pfenigoj, tiam oni efektive devas miregi pro la progresoj de + la poŝtaj aferoj, precipe se oni ekmemoros, ke ankoraŭ + antaŭ ĉirkaŭ sesdekjaroj letero el la suda Germanujo + al la orienta Prusujo iris tiom same longe, kiel hodiaŭ letero + el Nov-Jorko ĝis ĉia urbeto en Germanujo, ke tia letero + tiam kostis ĉirkaŭ unu talero kaj ke ordinare nur unu fojon + en semajno iris poŝto, kiu prenis kun si leterojn, tiel ke la + respondo povis veni ne pli frue ol post dek kvar tagoj. +</div> + + + +<div class="indented"> + La komunikiĝoj inter la Unuigitaj Ŝtatoj de Nord-Ameriko + kaj Eŭropo, precipe Germanujo, kreskas kun ĉiu tago, tiel + ke jam nun fariĝas malfacile pretiĝi kun la poŝta + komunikiĝo. Baldaŭ oni devos pensi enporti ankoraŭ + plibonigojn, kaj kredeble la tutmonda ekspozicio en Ĉikago + helpos al tio, ke novaj faciligoj kaj rapidigoj estos enkondukitaj + por la transsendado de la poŝtaĵoj inter Ameriko kaj + Eŭropo. [El « Das Buch fuer Alle ».] +</div> + +<hr /> + +<p class="titolego">LA LOĜEJOJ DE LA TERMITOJ</p> + + + + + + + + + + + +<p class="indented"> + La diversaj specoj de termitoj (ekzistas multaj specoj) konstruas + nestojn de tre diversa formo. Kelkaj konstruas tureton el tero, + de alteco iom pli ol 50 centimetroj, ĉirkaŭitan de + elstaranta konusa tegmento, tiel ke la konstruo estas tre simila + je fungo; interne sin trovas multego da ĉeloj de diversa + formo kaj grandeco. Aliaj preferas staton pli altan kaj konstruas + siajn nestojn, kiuj havas diversan grandecon, de la grandeco de + ĉapelo ĝis la grandeco de barelo de sukero, kaj konsistas + el kungluitaj pecetoj da ligno — en branĉoj de arboj, ofte + en la alteco de 20-25 metroj. Sed senkompare la plej rimarkindaj + loĝejoj estas tiuj, kiujn konstruas la « Termes + fatalis », speco, vivanta en Gvineo kaj aliaj partoj de la + Afrikaj bordoj de maro kaj pri kies nestoj skribas Smeathman en la + 71 volumo de la « Phisos. Transactions ». Tiuj + ĉi nestoj estas farataj tute el tero, havas ordinare la altecon + de 3-4 metroj kaj respondan larĝecon, tiel ke, se amaso da tiaj + nestoj sin trovas kune, kio ofte havas lokon, oni povas ĝin + preni por vilaĝo de la sovaĝuloj; kaj efektive tiuj ĉi + nestoj ofte estas pli grandaj, ol la dometoj de la tieaj homoj. En + la komenco ili konstruas du aŭ tri turetojn el tero, havantajn + la altecon de preskaŭ 30 centimetroj kaj la formon de konuso da + sukero. Tiuj ĉi prezentas la trabaron de la estonta konstruo, + ili baldaŭ fariĝas pli multaj kaj pli altaj, poste oni ilin + malsupre pli larĝigas, supre ligas en kupolon, ĉirkaŭe + fortikigas per dika muro el tero, kaj tiel ili prezentas loĝejon + de la grandeco kaj formo de amaso da fojno, je kiu ili en kelka + malproksimeco estas tre similaj, kiam ili kovriĝas per herbo, + kio baldaŭ fariĝas. Kiam la konstruo ricevis tiun ĉi + lastan formon, tiam la internaj turetoj, esceptinte la suprojn, kiuj + en diversaj lokoj elstaras kiel ĉambretoj, estas forigataj kaj + la tero estas uzata por aliaj celoj. Nur la malsupra parto de la + konstruo estas okupata de la loĝantoj. La supra parto aŭ + la kupolo, kiu estas tre dika kaj fortika, restas malplena kaj + servas precipe kiel defendo kontraŭ la ŝanĝoj de la + vetero kaj kontraŭ la atakoj de naturaj kaj okazaj malamikoj, + kiel ankaŭ por konservi al la malsupra parto la necesan + varmecon kaj malsekecon por la disvolviĝo de la ovoj kaj por + la flegado de la idoj. La parto loĝata enhavas la palacon + reĝan aŭ la loĝejon de la reĝo kaj reĝino, + la nutrejon por la idoj, la provizejon aŭ konservejon de la + manĝaĵo kaj sennombrajn irojn, pasojn kaj malplenajn + lokojn, aranĝitajn laŭ la sekvanta plano. En la mezo de + la konstruo, rekte sub la supro kaj pli-malpli sur egala alteco + kun la tero, sin trovas la reĝa ĉambro, arkaĵo de + duone ovala formo aŭ simila je forno de bakado. Ĝi estas + ne pli longa, ol du centimetroj, sed oni ĝin pligrandigas + ĝis dekkvin centimetroj kaj pli multe, kiam la reĝino + fariĝas pli dika. En tiu ĉi ĉambro loĝas la + reĝo kaj la reĝino konstante, kaj pro la malvasteco de la + eniroj, kiuj apenaŭ sufiĉas por tralasi la plej malgrandajn + regatojn, le gereĝoj neniel povas eliri; tiel ili, simile + je multaj niaj potenculoj, kare pagas por la reĝado per la + perdo de la libereco. Tuj apud la ĉambro de la gereĝoj, + ĉirkaŭe de ĉiuj flankoj en la spaco de tridek + centimetroj aŭ pli multe, sin trovas la ĉambroj de la + reĝa kortego, konfuzita labirinto da sennombraj ĉambroj + de diversa formo kaj grandeco, el kiuj ĉiu sin malfermas en + alian kaj estas aranĝita por oportuneco de la soldatoj kaj + servantoj, de kiuj ĉiam kelkaj miloj atendas la ordonojn de + sia reĝo kaj reĝino. Post la ĉambroj de la reĝa + kortego iras nutrejoj kaj provizejoj; la unuaj ĉiam estas + plenaj de ovoj kaj idoj, kaj en la komenco de la konstruado ili sin + trovas tuj apud la reĝa ĉambro; sed kiam la kreskanta + grandeco de la reĝino postulas pli grandan ĉambron kaj + la apudaj ĉambroj por la pligrandigita nombro da servantoj + postulas la forigon de la ovoj, tiam la malgrandaj ĉambroj de + nutrado estas detruataj, kaj en kelka malproksimeco estas konstruataj + aliaj, iom pli grandaj kaj ankaŭ en pli granda nombro. Per sia + ŝtofo ili diferencas de ĉiuj aliaj ĉambroj : ili + estas konstruitaj el pecetoj da ligno, kiuj estas gluitaj inter si + kredeble per rezino. Amaso da tiuj densaj, neregulaj kaj malgrandaj + lignaj ĉambretoj, el kiuj neniu atingas la largecon de du + centimetroj, estas de sia flanko fermita en komuna tera ĉambro, + kiu ofte estas pli granda, ol kapo de infano. La provizejoj sin + trovas intermiksite kun la nutrejoj kaj prezentas ĉiam terajn + ĉambrojn plenajn de provizoj. La provizoj konsistas el pecetoj + da ligno kaj el densigitaj sukoj de kreskaĵoj. Tiuj ĉi + provizejoj kaj nutrejoj estas apartigitaj unuj de la aliaj por + malgrandaj malplenaj ĉambretoj kaj pasoj, kiuj komunikiĝas + inter si aŭ iras ĉirkaŭe, apartigitaj unuj de la + aliaj, havas de ĉiuj flankoj sian daŭraĵon en la + ekstera muro de la konstruo kaj atingas tie ĝis du trionoj + aŭ tri kvaronoj de la alteco. Tamen ili ne okupas la tutan + malsupran parton de la monteto, sed trovas sin nur en la flankoj, + kaj en la mezo sub la kupolo ili lasas liberan kampon, kiu estas tre + simila je la mezospaco de malnova preĝejo; ĝia tegmento + sin apogas sur tri aŭ kvar grandaj gotaj arkaĵoj, el kiuj + tiu, kiu sin trovas en la mezo de la kampo, ofte havas la altecon + de unu metro kaj la aliaj de ĉiu flanko estas ĉiam pli + malataj, kiel serio da arkaĵoj en perspektivo. La ĉambroj, + nutrejoj k. t. p. estas kovritaj de plata sentrua tegmento, + por reteni la malsekecon en la okazo, se la kupolo estus difektita; + kaj la libera kampo, kiu estas iom pli alta, ol la ĉambro de + la reĝo, havas ankaŭ netraflueblan plankon kaj estas tiel + aranĝita, ke la tutan pluvon, kiu povus enpenetri, ĝi + forkondukas en la subterajn irojn. Tiuj ĉi iroj estas tre + grandaj, kelkaj havas tridek centimetrojn en la diametro, tute + cilindraj, kaj servas en komenco, simile al la katakumboj de Parizo, + kiel la rompejoj, el kiuj estas prenataj la materialoj konstruaj, + kaj poste ili servas kiel grandaj eliroj, tra kiuj la termitoj + faras iliajn rabojn, kiujn ili entreprenas en kelka malproksimo de + sia loĝejo. Ili iras en malrekta direkto sub la fundamento + de la monteto en la profundecon de ĉirkaŭ unu metro, + branĉiĝas poste en ĉiun flankon kaj tiras sin sub la + supraĵo de la tero tre malproksime. Ĉe ilia eniro en la + internaĵon ili komunikiĝas kun aliaj pli malgrandaj iroj, + kiuj sin levas spirale en la interna parto de la ekstera kovro, iras + ronde ĉirkaŭ la loĝejo ĝis la supro, ĉe kio + ili tratranĉas unu la alian sur diversaj vojoj, kaj ĉiu + en diversaj lokoj sin malfermas senpere en la kupolon kaj en la + malsupran parton de la konstruo aŭ komunikiĝas kun ĉiu + parto de tiu ĉi lasta per aliaj, pli malgrandaj, rondaj aŭ + ovalaj iroj de diversaj diametroj. Ke la subteraj ĉefaj iroj + devas esti tiel grandegaj, venas kredeble de tio, ke ili estas la + grandaj traveturejoj, per kiuj la loĝantoj enkondukas sian + teron, lignon, akvon aŭ provizojn, kaj ilia spirala aŭ + ŝtupara leviĝo esta necesa por oportuna aliro de la + termitoj, kiuj nur kun granda malfacileco povas sin levadi vertikale. + Por eviti tiun ĉi malfacilecon en la internaj vertikalaj partoj + de la konstruo, ili ofte faras vojeton de centimetro de larĝeco, + kiu sin levas ŝtupare, kiel monta vojo, kaj per tio ĉi + ili tre facile sin levas sur altaĵojn, kiujn ili sen tio ne + povus atingi. La sprita penado mallongigi sian vojon elvokis, + kiel ŝajnas, ankoraŭ pli eksterordinaran elpenson. Tio + ĉi estas speco de ponto kun grandega arkaĵo, kiu iras + de la planko de la kampo al la supraj ĉambroj en la flanko + de la domo, respondas al la celoj de ŝtuparo kaj mallongigas + la interspacon ĉe la forportado de la ovoj el la reĝaj + ĉambroj al la supraj teraj ĉambroj, kiuj en kelkaj montetoj + sin trovas unuj de la aliaj en malproksimeco de 1 — 1 1/2 + metroj, kalkulante la vojon plej rektan, kaj ankoraŭ multe pli + malproksime, se ni kalkulos per la kurbaj kaj turnitaj iroj, kiuj + kondukas tra la internaj ĉambroj. Smeathman mezuris unu el + tiaj pontoj; ĝi havis la larĝecon de unu centimetro, la + dikecon de duono da centimetro, la longecon de dudek centimetroj, + kaj prezentis la flankon de elipsa arko de responda grandeco, tiel + ke oni devas miri, ke ĝi ne rompiĝis per sia propra pezo, + antaŭ ol ĝi estis ligita kun la supre staranta kolono. + Ĉe la fundamento ĝi estis fortigita per malgranda arko + kaj havis laŭlonge de sia supra plataĵo sulkon, aŭ + aranĝitan intence por pli granda sendanĝereco de la + irantoj, aŭ per si mem elbatitan per la tro ofta irado. Rilate + tiun ĉi ponton grandan miron meritas tiu cirkonstanco, ke + la gotajn arkaĵojn kaj entute ĉiujn arkaĵojn de + la diversaj iroj kaj ĉambroj la termitoj ne kavernigas, sed + disŝiras. Por krei tiujn ĉi efektive gigantajn konstruojn, + tiuj ĉi malgrandaj bestetoj devas uzi la plej nekredeblan + diligentecon, la plej senĉesan laboradon kaj la plej senlacan + lertecon. Ke tiaj malgrandaj insektoj, kiuj havas apenaŭ la + longecon de duono da centimetro, povas en tri aŭ kvar jaroj + pretigi konstruon de kvar metroj de alteco kaj de responda dikeco, + ornamitan per multego da turetoj, kun miriadoj da ĉambroj + de diversa grandeco kaj el diversaj materialoj, konstruitaj sub + ĝiaj grandegaj arkaĵoj; ke ili en diversaj direktoj + kaj diversa profundeco elfosas sennombrajn subterajn vojojn, el + kiuj multaj havas dudek kvin centimetrojn en la diametro, aŭ + disŝiras arkaĵon el ŝtono super aliaj vojoj, kiuj + kondukas de la ĉefurbo en la malproksimecon de kelkaj centoj da + metroj; ke ili aranĝas en la ĉirkaŭaĵo kaj en la + internaĵo grandegajn ŝtuparojn aŭ pontojn, kaj fine, + ke la milionoj, kiuj estas necesaj por tiaj herkulesaj laboroj kaj + senĉese iras kaj reiras en diversaj direktoj, neniam malhelpas + unu al la alia, — estas mirindaĵo de la naturo, aŭ + pli ĝuste de la Kreinto de la naturo, kiu multe superas la plej + glorajn kreitaĵojn kaj konstruojn de la homo; ĉar se tiuj + ĉi bestetoj estus egale grandaj, kiel li, kaj konservus sian + ordinaran instinkton kaj laboremecon, tiam iliaj konstruoj atingus + la miregindan altecon de tuta kilometro, iliaj trakondukoj prezentus + belegan cilindron kun diametro de cent metroj, per kio la piramidoj + de Egiptujo kaj la akvokondukoj de Romo perdus sian tutan gloron kaj + fariĝus nuloj. La plej alta piramido ne havas pli ol ducent + metrojn, kio, se ni kalkulos, ke la homo havas la altecon de nur + 1 1/2 metroj, prezentos nur 133 fojojn la altecon de la homo. + Dume la nesto de la termitoj havas la altecon de almenaŭ kvar + metroj kaj tiuj ĉi insektoj mem la altecon de ne pli ol duono + da centimetro, la loĝejo sekve estas okcent fojojn pli alta, ol + ĝiaj konstruantoj. +</p> + +<hr /> + +<p class="titolego ele">KORESPONDADO KOMERCA</p> + +<p class="el">(de L. de <span class="smallcaps">Beaufront</span>).</p> + +<p class="leftjustified3 topmargin2"> + Sinjoro M . . ., en Briançon. +</p> + +<div class="indented"> + Kun la rekomendo de honorinda negocisto de via regiono, mi permesas + al mi adresi al vi mian prezaron ĝeneralan kaj samtempe kelkajn + specimenojn de la vendobjektoj paperaj kaj kartonaj, kiujn mi havas + ordinare en mia magazeno. Mi esperas, ke vi ŝatos la kvaliton + tute rimarkindan de la komercaĵoj, kiujn mi proponas al vi, kaj + ke la kondiĉoj profitaj, en kiuj mi povas liveri ilin al vi, + decidigos vin doni al mi viajn mendojn. +</div> + + + +<div class="indented"> + Vi povos ankaŭ vidi en mia katalogo, ke, krom la paperoj, + mi ankaŭ makleras pri ĉiuj komercaĵoj de la urbo + Roubaix, speciale pri la drapoj kaj teksaĵoj ĉiuspecaj. + Miaj malnovaj kaj konstantaj interrilatoj kun ĉiuj firmoj + ĉi-tieaj donas al mi la eblon trakti la negocojn de miaj + mendantoj kun la tuta kompetento dezirinda kaj per tia maniero, ke + ili estu plene kontentaj. +</div> + +<div class="indented"> + Esperante, ke vi favoros min per viaj mendoj, mi petas, Sinjoro, ke + vi akceptu mian sinceran saluton. R. +</div> + +<p class="leftjustified3 topmargin2"> + Sinjoro R . . ., en Roubaix. +</p> + +<div class="indented"> + Mi ricevis vian leteron de la 10<span class="upsmall">a</span> + de la kuranta monato kun viaj proponoj pri liveroj kaj la anonco + pri viaj specimenoj, kiuj ankaŭ bone alvenis al mi. En aliaj + cirkonstancoj fari uzon el tio estus malfacile por mi, ĉar + mi ne havas motivon por forlasi miajn kutimajn liverantojn, kiuj + kontentigas min. Tamen, ĉar la prezoj, kiujn vi prezentas al mi, + estas iom pli malkaraj, mi mendas de vi, por provo, cent rismojn da + papero konforma je specimeno n<span class="upsmall">o</span> 1, kaj + tiom same da n<span class="upsmall">o</span> 2. +</div> + +<div class="indented"> + Se viaj liveroj estos kontentigaj, kiel mi esperas, mi sendos al vi + pli grandajn mendojn. +</div> + +<div class="indented"> + Por la pago volu prezentigi kambion al mia kaso, post tridek tagoj, + kun 2 0/0 da diskonto, konforme je viaj kondiĉoj. +</div> + +<div class="indented"> + Koncerne vian proponon pri drapoj, mi bedaŭras, ke mi ne + povas profiti ĝin, ĉar mi tute ne okupas min je tiuj + komercaĵoj. +</div> + +<div class="indented"> + Atendante vian raporton pri la ekspedo, mi prezentas al vi, Sinjoro, + mian sinceran saluton. M. +</div> + + + +<p class="leftjustified3 topmargin2"> + Sinjoro H . . ., en Marseille. +</p> + +<div class="indented"> + Ni havas la honoron sciigi vin, ke ni ekspedas al vi hodiaŭ, + malrapidire, keston enhavantan 60 botelojn da vinoj diversaj, + konforme je la mendo, kiun vi donis al nia vojaĝisto, S-ro L. + Vi trovos tie ĉi enfermitan la detalan fakturon. Volu akcepti + ĝin kiel ĝustan kaj enskribi la sumon en nian krediton. +</div> + +<div class="indented"> + Ĉiam sindonemaj por viaj mendoj, ni petas vin, + k. t. p. +</div> + +<p class="leftjustified3 topmargin2"> + Sinjoro K . . ., en Parizo. +</p> + +<div class="indented"> + Ni sendas al vi tie ĉi aldonite la staton de via kalkulo fermita + ĉe la fino de decembro. Ni petas, ke vi ekzamenu ĝin kaj + diru al ni, ĉu ni konsentas. +</div> + +<p class="leftjustified3 topmargin2"> + Sinjoro B . . ., en Lille. +</p> + +<div class="indented"> + Mi rapidas respondi je via letero kaj doni al vi la petitan + informon pri la firmo N. Ĝi ĝuas tie ĉi la plej + bonan reputacion. Mi pensas, ke vi povas liveri al ĝi en plena + trankvilo. Sen garantio nek respondeco, kiel kutime. +</div> + +<div class="indented"> + Tre sincere via. . . . +</div> + +<p class="titolego">KVITANCO</p> + +<div class="indented"> + (Mi certigas per tio ĉi, ke) mi ricevis de Sinjoro R. la sumon + de mil frankoj, kiujn al li mi pruntis por unu jaro en la dato 1a de + januaro 1900, kune la sumon de dudek kvin frankoj kiel la procentojn + po 5 0/0 de la dirita sumo dum la dua duonjaro. +</div> + +<div class="indented"> + Aprobante por mil dudek kvin frankoj. +</div> + +<div class="indented"> + Parizo, la l<span class="upsmall">an</span> de januaro 1901. +</div> + +<hr /> + + + + + +<p class="titolego ele">KRONIKA KATARA KONJUNKTIVITO</p> + +<p class="el">(<span class="smallcaps">el la libro de profesoro E. Fuchs</span>).</p> + +<div class="indented"> + <i>Simptomoj.</i> Ĉe la kronika kataro de la konjunktivo + la objektive trovataj ŝanĝoj estas entute malmulte + signifaj. Estas modera ruĝeco de la konjunktivo, aŭ + nur super la tarso, aŭ ankaŭ en la parto transira. La + konjunktivo estas glata kaj ne ŝvelinta; nur en malnovaj okazoj + aperas hipertrofio de la konjunktivo kun ĝia dikiĝo kaj + velursimila karaktero. La sekrecio estas malgranda kaj montras + sin precipe per kungluiteco de la palpebroj matene. La blanketa + ŝaŭmo, kiun oni ofte trovas en la anguloj de la palpebroj, + venas de tio, ke en sekvo de ofta palpebrumado la larma fluidaĵo + kun la eligaĵo de la Meibomaj glandetoj per batiĝado + fariĝas speco de ŝaŭma emulsio. La konstanta + malsekiĝado de la haŭto en la anguloj de la palpebroj + kondukas al la formiĝado de ekskoriacioj. En kelkaj okazoj + la sekrecio, anstataŭ esti pliigita, ŝajnas eĉ + malpliigita. Pro la tre malgranda aŭ eĉ tute mankanta + pliiĝo de la sekrecio kelkaj aŭtoroj difinas multajn + okazojn de kronika kataro ne kiel tian, sed kiel hiperemion de la + konjunktivo. Ĉe la sensignifeco de la simptomoj objektive + rimarkeblaj, tiom pli granda atento devas esti turnata al la plendoj + de la paciento. Efektive la <i>subjektivaj simptomoj</i> pleje + estas tiel karakteraj, ke el ili oni facile povas meti la diagnozon + de kronika kataro de la konjunktivo. La plendoj ordinare estas la + plej grandaj vespere. La pezeco de la palpebroj, tage apenaŭ + rimarkebla, vespere estas tiel granda, ke al la pacientoj estas + tre malfacile teni la okulojn nefermitaj; ili havas la senton, + kvazaŭ ili volus dormi. Per la nemulta eligaĵo, kiu en + formo de mukaj fadenoj restas en la konjunktiva sako, naskiĝas + teda sento de fremda korpo, kvazaŭ en la okulo estus polvero; + kiam tiaj mukaj fadenoj metiĝas sur la korneon, tiam la + vidado malklariĝas aŭ tiam ĉirkaŭ la flamo + de kandelo montriĝas ĉielarkaj koloroj; krom tio la + pacientoj rakontas pri malagrablaj sentoj de diversaj specoj, nome + pri brulado kaj jukado, pri blinduliĝado per lumo, rapida + laciĝado de la okuloj ĉe la laborado, ofta palpebrumado + k. t. p. Matene la okuloj estas iom kungluitaj aŭ iom + da flava sekiĝinta eligaĵo trovas sin en la interna angulo + de la okulo. En aliaj okazoj ekzistas turmenta sento de sekeco kaj la + okuloj povas esti malfermataj nur kun malfacileco, kaj la paciento + havas la senton kvazaŭ la palpebroj pro manko de malsekeco estas + algluitaj al la okulpomo (kataro seka). — Tiuj ĉi tiel + diversaspecaj plendoj tute ne trovas sin en difinita interrilato al + la objektiva stato. Ĉe multaj homoj oni vidas la konjunktivon + sufiĉe forte ruĝiĝinta kaj tamen ili plendas pri nenio + eĉ plej malgranda, dum ĉe aliaj, kiuj la kuraciston simple + elturmentas per siaj piendoj, oni ofte apenaŭ rimarkas iajn + ŝanĝetojn en la konjunktivo. +</div> + + + +<div class="indented"> + <i>Irado de la malsano.</i> La kronika kataro de konjunktivo estas + unu el la plej oftaj malsanoj de la okuloj, kiu estas renkontata + precipe ĉe personoj grandaĝaj kaj nome pli maljunaj. + Ĉe maljunuloj ĝi estas preskaŭ regulo, ke ni trovas + facilan gradon da kronika konjunktivito, kiun oni nomas kataro + maljunula. La daŭrado de la konjunktivito estas ordinare + longa; multaj homoj suferas je ĝi grandan parton de sia vivo. + La malsano povas konduki al komplikaĵoj, kiuj parte donas + nerebonigeblajn ŝanĝojn. Al la plej oftaj komplikaĵoj + apartenas la brulumo de la palpebra rando — blefarito — + sekve de la ofta malsekiĝado de la randoj de la palpebroj + per la pli riĉe eligataj larmoj. Ankaŭ sekve de la + malsekiĝado per la larmoj la haŭto de la malsupra palpebro + estas atakata de ekzemo, aŭ ĝi fariĝas rigida + kaj mallongiĝas, tiel ke la libera rando jam ne perfekte + almetiĝas al la okulpomo. Sekve de tio la larma punkto jam + ne trempiĝas en la larman lagon, per kio la forkondukado de + la larmoj en la larman sakon estas malhelpata, la fluado de la + larmoj estas pligrandigata kaj tio ĉi denove efikas malutile + sur la staton de la haŭto. Tiamaniere formiĝas rondo da + eraroj, kiu kondukas al ĉiam plua malleviĝo de la malsupra + palpebro, al la ektropio. Tiu ĉi eliro estas ankoraŭ + akcelata per tio, ke la pacientoj ofte deviŝas la defluantajn + larmojn kaj ĉe tio pasigas la tukon de supre malsupren, per kio + la malsupra palpebro estas tirata malsupren. Se la mallongiĝo de + la palpebra haŭto, malsekigata de larmoj, aperigas sin pli en + direkto horizontala, tiam naskiĝas blefarofimozo. Fine la kataro + ofte kaŭzas ulceretojn de la korneo. +</div> + + + +<div class="indented"> + <i>Etiologio.</i> La kaŭzoj de la kronika kataro estas : 1. + Antaŭirinta kataro akra, kiu, anstataŭ plene saniĝi, + transiris en la stadion kronikan. 2. Komunaj malutilaĵoj de + diversaj specoj. Al ili apartenas antaŭ ĉio malbona aero, + difektita per fumo, polvo, varmego, kunestado de multe da homoj + k. t. p. La laboristoj en fabrikoj, kie estas multe da + polvo, la kelneroj en la fumoplenaj restoracioj k. t. p. + suferas tre ofte je kronika konjunktivito. Al tio disponas ankaŭ + malfrua irado dormi, nokta maldormado, troa ĝuado de alkoholaj + trinkaĵoj. Ĉe personoj, kiuj jam suferas je kronika + konjunktivito, ĝi multe malboniĝas post ĉia tiaspeca + malutilaĵo, ekzemple post vespero pasigita en teatro aŭ en + fumoplenaj ĉambroj. La daŭra efikado de vento kaj malbona + vetero kaŭzas ĉe la vilaĝanoj, veturilistoj k. s. + tiel oftan kataron. Pro tiu sama kaŭzo ankaŭ okuloj forte + elstarantaj, aŭ kies palpebroj estas mallongigitaj (lagoftalmo), + estas atakataj de kataro, ĉar ili tro malmulte estas defenditaj + kontraŭ la aero. La efiko, kiun faras sur la konjunktivon + la konstanta kuntuŝiĝado kun la aero, montriĝas + la plej bone ĉe la ektropio, ĉe kiu la nekaŝita + konjunktivo de la tarso fariĝas forte ruĝa kaj dika, + velursimila aŭ eĉ tuberplena. Tiom same malbone kiel + longedaŭran kuntuŝiĝadon kun la aero, la konjunktivo + elportas ankaŭ la konstantan foreston de tiu ĉi lasta, + tial ĉe longe daŭranta ĉirkaŭligo de la okulo + ankaŭ aperas kronika kataro. 3. Troa streĉado de la + okuloj, precipe ĉe personoj hipermetropiaj kaj astigmatismaj, + povas kaŭzi kronikan kataron. 4. Lokaj malutilaĵoj. Al + ili apartenas incitado de la konjunktivo per fremdaj korpoj, kiuj + restas en la konjunktiva sako; al tiaj fremdaj korpoj oni devas + alkalkuli en pli vasta senco de la vorto ankaŭ okulharojn, + kiuj estas turnitaj kontraŭ la okulpomo. En la plimulto da + okazoj la loka malutilaĵo konsistas en ia alia malsano de la + okulo, kiu aperigas post si la kataron kiel suferon sekvan, kiel + ekzemple blefarito aŭ infarktoj en la glandetoj Meibomaj. + Reteniĝo de larmoj en sekvo de blenoreo de la larma sako + aŭ de nesufiĉa trempiĝado de la larmaj punktoj + en la larman lagon estas ofta kaŭzo de la kataro, tial oni + neniam devas forgesi ĉe unuflanka kataro esplori, ĉu ne + ekzistas ia sufero de la larmaj vojoj. La kataroj kaŭzitaj de + cirkonstancoj lokaj distingiĝas de la kataroj kaŭzitaj de + malutilaĵoj komunaj per tio, ke ili tre ofte estas unuflankaj, + dum en la lasta okazo laŭ la naturo de la afero pleje suferas + ambaŭ okuloj. +</div> + + + +<div class="indented"> + <i>Terapio.</i> Estas kompreneble, ke la kuracado devas antaŭ + ĉio turni atenton al la kaŭza momento, per konforma + reguligo de la komunaj kondiĉoj de la vivo, kiom tion ĉi + permesas la profesio de la paciento, per forigo de ekzistantaj lokaj + kaŭzoj de la kataro k. t. p. Por la kuracado de la + konjunktivo mem ni antaŭ ĉio, kiel ĉe la kataro akra, + havas por nia dispono la nitran arĝenton, kiun oni uzas por + ŝmirado per peniko (en solvo 2 p. 100) aŭ por engutado + (en solvo 1/4 — 1/2 p. 100). Oni uzas ĝin nur en tiuj + okazoj, en kiuj la kataro estas akompanata de pli forta sekrecio + kaj do malfirmiĝo de la konjunktivo, ĉar tiaj periodoj + de akra malsaniĝo ofte okazas en la daŭro de ĉiu + kronika kataro, kaj ankaŭ tiam, kiam ekzistas jam hipertrofio + de la konjunktivo. En la ceteraj okazoj sufiĉas adstringaj + gutoj (okulakvoj), kiujn la paciento mem povas al si engutadi. La + plej uzataj el tiuj ĉi okulakvoj estas : flava adstringa + okulakvo (collyrium adstringens luteum), aŭ safrana tinkturo de + opio (tinctura opii crocata), ambaŭ ordinare estas porskribataj + ne pure, sed miksite kun egala kvanto da akvo; kupro aluna, zinko + sulfura, ambaŭ en 1/2-1 p. 100 solvo; plue aluno, tanino, bora + acido kaj aliaj adstringantaĵoj. +</div> + +<div class="indented"> + La vica ordo, en kiu tiuj ĉi okulakvoj estas cititaj, respondas + proksimume al ilia laŭgradeco, de la plej fortaj ĝis la + plej delikataj. Ili devas esti engutataj ĉiutage unu aŭ + du fojojn, sed ne vespere. Ni elkalkulis tiom da ili, ĉar + estas bone havi pli grandan elekton el ili, ĉar ĉe la + longa daŭrado de la kataro oni ofte devas ŝanĝi + la rimedojn. Ĉiu rimedo, uzata tro longe, perdas sian + efikecon, ĉar la konjunktivo al ĝi alkutimiĝas. + Kontraŭ la kungluiĝado de la palpebroj, kiel ankaŭ + kontraŭ ekzistantaj ekskoriacioj oni igas vespere antaŭ la + endormiĝo froti sur la fermitaj palpebroj ŝmiraĵon kun + blanka hidrarga precipitato (1/2-1 p. 100). +</div> + +<p class="leftjustified2"> + [Piednoto: Tiu ĉi okulakvo, nomata ankaŭ okulakvo de + Horst, nun en la plimulto da landoj jam plu ne estas oficinala; + tamen ĝi faras bonegajn servojn kaj en kelkaj okazoj oni povas + ĝin anstataŭigi per neniu alia] rimedo. Laŭ la nova + Aŭstruja farmakopeo ĝi devas esti preparata en la sekvanta + maniero +</p> + +<div class="leftjustified3" style="font-family: monospace"> + <table cellspacing="0" cellpadding="0" border="0"> + <tr><td align="right">Rp. </td><td align="left">Amonio klora . . . . . . . . . . </td><td align="right">0,5 </td></tr> + <tr><td> </td><td align="left">Zinko sulfura. . . . . . . . . . </td><td align="right">1,25</td></tr> + <tr><td> </td><td align="left"> Solve en :</td><td> </td></tr> + <tr><td> </td><td align="left">Akvo distilita . . . . . . . . . </td><td align="right">200,0 </td></tr> + <tr><td> </td><td align="left"> Aldonu :</td><td> </td></tr> + <tr><td> </td><td align="left">Kamforo. . . . . . . . . . . . . </td><td align="right">0,4 </td></tr> + <tr><td> </td><td align="left"> Solvita en :</td><td> </td></tr> + <tr><td> </td><td align="left">Spirito vina dissolvita. . . . . </td><td align="right">20,0 </td></tr> + <tr><td> </td><td align="left"> Aldonu :</td><td> </td></tr> + <tr><td> </td><td align="left">Safrano. . . . . . . . . . . . . </td><td align="right">0,1 </td></tr> + <tr><td> </td><td align="left"> Tenu 24 horojn ofte skuante, filtru.</td><td> </td></tr> + </table> +</div> + +<p class="leftjustified2"> + La okulakvo de Romershausen, kiu ankaŭ estas multe uzata ĉe + kronika kataro de la okuloj, konsistas el miksaĵo do fenkola + tinkturo kaj fenkola akvo.] +</p> + +<hr /> + + + +<p class="titolego ele">LA SUNHORLOĜO EN DIJON</p> + +<p class="el">(El la <i>Revue Bourguignonne</i>, publikigata de la Universitato de Dijon).</p> + +<div class="indented"> + Multaj homoj en ĉiu lando laboras nun por la propagando + de la bela lingvo internacia. La junaj fraŭloj aŭ + fraŭlinoj sin ĝoje amuzas, skribante, legante, parolante + pri ĉiuj objektoj de la mondo, precipe pri la plej konformaj al + sia feliĉa aĝo. Ili tiel pruvas, pli kaj pli, la mirindan + kapablon de Esperanto esprimi tute la delikataĵojn de la spirito + kaj de la koro. La maljunaj, miaj egalaĝuloj, aliflanke, povas + pruvi, ke tiu kapablo ne estas malpli mirinda por skribi, legi, + paroli pri ĉiuj objektoj sciencaj. +</div> + +<div class="indented bottommargin"> + Hodiaŭ mi do volas, malgraŭ malfortiĝo pro laceco kaj + klopodoj, en la kelkaj sekvontaj linioj, doni rapide la priskribon + kaj teorion de la sunhorloĝo, kuŝanta en la fundo de la + ĉarma Parko de Dijon, sur la bordo de la beleta rivero nomata + <i>Ouche</i>. +</div> + +<div class="fig" style="width:100%;"> +<img src="images/sundial1.png" width="600" height="400" alt="Ilustraĵo" /> +</div> + +<div class="indented topmargin"> + Sur la tero horizonta estas desegnitaj la du linioj NS (nordo-sudo) + kaj EO (oriento-okcidento) sin kruciĝantaj rektangule en I. + Du dekduoj da markoj ŝtonaj estas plantitaj, ĉirkaŭ + I, laŭ la fig. 1. Sur ŝtono laŭlonge de la linio SN + estas markitaj punktoj kun la signoj de la zodiako, de <i>kankro</i> + al <i>kapro</i>, sur unu flanko de SN, kaj de <i>kapro</i> al + <i>kankro</i> sur la alia flanko. Ĉiu promenanto tra la Parko, + kiu volas scii la horon, iru stari rekte sur la punkto zodiaka + respondanta al la tago de lia promenado kaj li vidos sian ombron + direktatan al la punkto ŝtona markita per la horo serĉata. +</div> + +<div class="indented"> + Oni vidas ke en tiu ĉi horloĝo : +</div> + +<div class="indented"> + 1º La ombroĵetilo estas movebla, sed ĉiam vertikala, + kaj staranta sur NS, en iu punkto A, kies interspaco + <!-- [Greek: delta] --> δ + al I estas funkcio nur de la dekliniĝo D de la suno; +</div> + +<div class="indented"> + 2º La koordinatoj <i>x, y</i> de ĉiu marko ŝtona M + estas funkcioj nur de la horo <i>h</i>, videble skribita sur M. +</div> + +<div class="indented"> + Komparante la sunhorloĝon kun bona poŝhorloĝo, oni + certiĝos pri la ĝusteco de la unua. +</div> + +<div class="indented"> + Mi scias nek la epokon nek la uzitan manieron de la konstruo de tiu + ĉi sunhorloĝo; kaj mi ne konas, alian ekzempleron de tia + en iaj urboj aŭ libroj. Sed tion ĉi nia eminenta kolego + Charles Méray povus, sendube, al ni sciigi; mi do petas lin ke + li volu skribi la historion de tiu malofta horloĝo en Esperanto, + lingvo, en kiu li estas tiel majstro kiel en matematiko. +</div> + +<div class="indented"> + Atendante tiun historion, oni vidos facile la eblon konstrui + ĝuste tian sunhorloĝon, se oni serĉos la formulojn + liverantajn <i>x, y</i> kaj <!-- [Greek: delta] --> δ. +</div> + +<div class="indented bottommargin"> + Oni nomu : +</div> + +<p class="leftjustified3"> + <!-- [Greek: delta] --> δ la kolatitudon de la loko.<br/> + <!-- [Greek: alpha] --> α la azimuton de la suno.<br/> + D ĝian dekliniĝon.<br/> + <i>h</i> ĝian angulon horan aŭ la horon veran. +</p> + +<p class="indented"> + Oni scias, ke la triangulo formita, sur la sfero ĉiela, per la + polo, la zenito kaj la suno donas : +</p> + + +<pre> + + kos φ kos <i>h</i> - sin φ tg D +(1) kot α = ------------------------ + sin <i>h</i> + +</pre> + +<div class="fig" style="width:100%;"> +<img src="images/sundial2.png" width="600" height="520" alt="Ilustraĵo" /> +</div> + +<p class="indented"> + Por ke la ombro de ombroĵetilo, vertikale metila en A, pasu tra + la punkto M (<i>x, y</i>) respondanta al <i>h</i>, estas necesa la + rilato +</p> + +<pre> + +(2) δ = <i>y</i> - <i>x</i> kot α + +</pre> + +<p> + evidenta per la fig. 2 : Sed devas dependi <i>x, y</i> nur de + <i>h</i>, kaj <!-- [Greek: delta] --> δ nur de D; oni do havas +</p> + +<pre> + + dφ + -- = 0 + d<i>h</i> + +</pre> + +<p> +aŭ +</p> + +<pre> + + <i>dy</i> d kot α <i>dx</i> +(3) -- = <i>x</i> ------- + -- kot α + <i>dh</i> d<i>h</i> <i>dh</i> + + +</pre> + +<p class="indented"> + Sekve, metinte anstataŭ <i>kot <!-- [Greek: alpha] --> α</i> kaj + (<i>d</i> kot α)/<i>dh</i> iliajn valorojn eltiritajn el la + formulo (1), oni havas +</p> + +<pre> + + <i>dy</i> +4) -- = + <i>dh</i> + + sin φ ( <i>dx</i> ) kos φ ( <i>dx</i> ) + ----- tg D ( (<i>x</i> kot <i>h</i> - -- ) - ------ ( <i>x</i> - -- sin <i>h</i> kos <i>h</i> ) + sin <i>h</i> ( <i>dh</i> ) sin² <i>h</i> ( <i>dh</i> ) + +</pre> + +<div class="indented"> + Por ke <i>y</i> dependu nur de <i>h</i>, estas necese nuligi la + koeficienton de <i>tg</i> D, aŭ skribi +</div> + +<pre> + + <i>x</i> + - = kot <i>h</i>. <i>dh</i> + <i>d</i> + +</pre> + + + +<div> +de kie +</div> + + +<pre> + + <i>x</i> = C sin <i>h</i> + +</pre> + +<div> +C estante konstanto arbitra. Sekve (4) donas +</div> + +<pre> + + <i>dy</i> kos φ + -- = C -----(-1 + kos² <i>h</i>) = C kos φ sin <i>h</i>, + <i>dh</i> sin <i>h</i> + +</pre> + +<div> +de kie +</div> + +<pre> + + <i>y</i> = C kos φ kos <i>h</i> + C'; + +</pre> + +<div> +tie ĉi C' estas alia konstanto arbitra. Fine (2) liveros : +</div> + +<pre> + + δ = C kos φ kos h + C' - C (kos φ kos <i>h</i> - sin φ tg D) + = C sin φ tg D + C'. + +</pre> + +<div class="leftjustified1"> + Resume, oni vidas ke :<br/> + 1º La ŝtonaj markoj estas trovitaj per +</div> + +<pre> + + <i>x</i> = C sin <i>h</i>, <i>y</i> = C kos φ kos <i>h</i> + C' + +</pre> + +<div> +kaj metitaj sur la elipso +</div> + +<pre> + + <i>x</i>² (<i>y</i>-C')² + -- + ------- = 1. + C² C²kos²φ + +</pre> + +<div class="indented"> + 2º La zodiakaj punktoj estas trovitaj per +</div> + +<pre> + + δ = C sin φ tg D + C'. + +</pre> + +<div class="indented"> + La konstruinto de la horloĝo Dijona elektis C' = 0 pro + simpleco, kaj C de longeco agrabla rilate al la larĝeco de + la vojo kondukanta al tiu horloĝo tiel stranga kaj interesa. +</div> +<div class="indented"> + Nuligante C', oni havas : +</div> + +<pre> + +(5) <i>x</i> = C sin <i>h</i> ; <i>y</i> = C kos <i>h</i> kos φ +(6) δ = C tg D sin φ. + +</pre> + +<div class="indented"> + La formuloj (5) montras, videble, ke M estas la projekcio horizonta + de la punkto <i>m</i>, kiu respondas al la horo <i>h</i> sur la rondo + tagnoktegaliga, farita per la radio C priskribita. +</div> + +<div class="indented"> + La formulo (6) montras, same videble, ke [Greek: delta] estas + la projekcio horizonta de la longo C <i>tg</i> D, metita sur la + polusojlinio de la centro I de la sfero ĉiela al la nordo + aŭ la sudo, laŭ tio ke D estas norda aŭ suda. +</div> + +<div class="indented"> + Se do oni konsideras sunhorloĝon tagnoktegaligan, kies + ombroĵetilo estas de longeco C <i>tg</i> D, ŝanĝanta + laŭtage, oni povas diri : +</div> + +<div class="indented"> + La sunhorloĝo Dijona estas la projekcio horizonta de la + sunhorloĝo tagnoktegaliga. +</div> + +<div class="indented"> + Tiu tre simpla rezultato estas videbla geometrie, en la sekvanta + maniero. +</div> + +<div class="fig" style="width:100%;"> +<img src="images/sundial3.png" width="526" height="526" alt="Ilustraĵo" /> +</div> + +<div class="indented"> + Sur la sfero ĉiela havanta I kiel centron, C <i>sek</i> D kiel + radion, ni konsideru, en la horo <i>h</i>, la punkton <i>m'</i>, + rekte kontraŭan al la situacio sfera de la suno. +</div> + +<div class="indented"> + Dum unu tago suna, <i>m'</i> laŭkuras rondeton B' <i>m'</i>, + kies radio I' <i>m'</i> estas C <i>sek</i> D <i>kos</i> D aŭ la + konstanto C. +</div> + +<div class="indented"> + Oni povas rigardi la rondeton B' <i>m'</i> kiel sunhorloĝon + tagnoktegaligan, kies I'P estas ombroĵetilo kaj <i>m'</i> punkto + hora respondanta al <i>h</i>. +</div> + + + + +<div class="indented"> + La projekcio horizonta de tiu ĉi rondo B' <i>m'</i> estas + la elipso BM, kies aksoj, direktataj laŭ NS kaj EO, estas + de longecoj konstantaj C <i>cos</i> <!-- [Greek: phi] --> φ + kaj C; sed kies centro I", projekcio de I', estas en nekonstanta + malproksimeco de I, egala al la projekcio <!-- [Greek: delta] --> δ + de II'. Oni do havas por <!-- [Greek: delta] --> δ, + dependanta nur de D, +</div> + +<pre> + + δ = C sek D sin D sin φ = C tg D sin φ. + +</pre> + +<div class="indented"> + Aliparte, la ombro horizonta de la ombroĵetilo IZ trairas + la elipson en la punkto M, projekcio de m' kaj dependanta nur de + <i>h</i>. +</div> + +<div class="indented bottommargin"> + Fine, se oni translacie movigas laŭ interspaco de grandeco + egala, paralela sed kontraŭa al <!-- [Greek: delta] --> δ, t. e. + paralela al — <!-- [Greek: delta] --> δ, la rondon B' <i>m'</i>, la + elipson BM, la ombroĵetilon IZ, samtempe, kiel solidon, oni + havas, videble, la sunhorloĝon Dijonan kun ĝia pure + geometria klarigo, tiel simpla kiel la teorio de la tagnoktegaliga + sunhorloĝo. +</div> + +<table> + <tr> + <td align="center"> + <span class="smallcaps">L.-J. Gruey,</span> + </td> + </tr> + <tr> + <td align="center"> + Direktoro de la Observatorio de Besançon. + </td> + </tr> +</table> + +<hr /> + +<p class="titolego">VI</p> + +<p class="titolego">ARTIKOLOJ PRI ESPERANTO</p> + +<hr /> + +<p class="titolego"> + EL LA UNUA LIBRO DE LA LINGVO<br/> + ESPERANTO +</p> + +<div class="indented topmargin"> + La nun proponatan broŝuron la leganto kredeble prenos en + la manojn kun malkonfido, kun antaŭe preta penso, ke al + li estos proponata ia neefektivigebla utopio; mi devas tial + antaŭ ĉio peti la leganton, ke li formetu tiun ĉi + antaŭjuĝon kaj ke li pripensu serioze kaj kritike la + proponatan aferon. +</div> + + + + + +<div class="indented"> + Mi ne parolos tie ĉi vaste pri tio, kian grandegan signifon + havus por la homaro la enkonduko de unu komune akceptita lingvo + internacia, kiu prezentus egalrajtan propraĵon de la tuta + mondo, apartenante speciale al neniu el la ekzistantaj nacioj. Kiom + da tempo kaj laboroj estas perdata por la ellernado de fremdaj + lingvoj, kaj malgraŭ ĉio, elveturante el la limoj de + nia patrujo, ni ordinare ne havas la eblon kompreniĝadi kun + similaj al ni homoj. Kiom da tempo, laboroj kaj materialaj rimedoj + estas perdata por tio, ke la produktoj de unu literaturo estu + aligitaj al ĉiuj aliaj literaturoj, kaj en la fino ĉiu + el ni povas per tradukoj konatiĝi nur kun la plej sensignifa + parto de fremdaj literaturoj; sed ĉe ekzistado de lingvo + internacia ĉiuj tradukoj estus farataj nur en tiun ĉi + lastan, kiel neŭtralan, al ĉiuj kompreneblan, kaj la + verkoj, kiuj havas karakteron internacian, estus eble skribataj rekte + en ĝi. Falus la ĥinaj muroj inter la homaj literaturoj; + la literaturaj produktoj de aliaj popoloj fariĝus por ni + tiel same atingeblaj, kiel la verkoj de nia propra popolo; la + legataĵo fariĝus komuna por ĉiuj homoj, kaj kune kun + ĝi ankaŭ la edukado, idealoj, konvinkoj, celado, — + kaj la popoloj interproksimiĝus kiel unu familio. Devigataj + dividi nian tempon inter diversaj lingvoj, ni ne havas la eblon + dece fordoni nin eĉ al unu el ili, kaj tial de unu flanko tre + malofte iu el ni posedas perfekte eĉ sian patran lingvon, kaj + de la dua flanko la lingvoj mem ne povas dece ellaboriĝi, kaj, + parolante en nia patra lingvo, ni ofte estas devigataj aŭ + preni vortojn kaj esprimojn de fremdaj popoloj, aŭ esprimi nin + neprecize kaj eĉ pensi lame dank' al la nesufiĉeco de la + lingvo. Alia afero estus, se ĉiu el ni havus nur du lingvojn, + — tiam ni pli bone ilin posedus kaj tiuj ĉi lingvoj mem + povus pli ellaboriĝadi kaj perfektiĝadi kaj starus multe + pli alte, ol ĉiu el ili staras nun. Kaj la lingvo ja estas la + ĉefa motoro de la civilizacio : dank' al la lingvo ni tiel + altiĝis super la bestoj, kaj ju pli alte staras la lingvo, des + pli rapide progresas la popolo. La diferenco de la lingvoj prezentas + la esencon de la diferenco kaj reciproka malamikeco de la nacioj, + ĉar tio ĉi antaŭ ĉio falas en la okulojn ĉe + renkonto de homoj : la homoj ne komprenas unu la alian kaj tial + ili tenas sin fremde unu kontraŭ la alia. Renkontiĝante + kun homoj, ni ne demandas, kiajn politikajn konvinkojn ili havas, + sur kiu parto de la tera globo ili naskiĝis, kie loĝis + iliaj prapatroj antaŭ kelke da miljaroj : sed tiuj ĉi + homoj ekparolas, kaj ĉiu sono de ilia parolo memorigas nin, + ke ili estas fremdaj por ni. Kiu unu fojon provis loĝi en + urbo, en kiu logas homoj de diversaj reciproke batalantaj nacioj, + tiu eksentis sendube, kian grandegan utilon alportus al la homaro + lingvo internacia, kiu, <i>ne entrudiĝante en la doman vivon + de la popoloj</i>, povus, almenaŭ en landoj kun diverslingva + loĝantaro, esti lingvo regna kaj societa. Kian, fine, grandegan + signifon lingvo internacia havus por la scienco, komerco — per + unu vorto, sur ĉiu paŝo — pri tio mi ne bezonas vaste + paroli. Kiu almenaŭ unu fojon serioze ekmeditis pri tiu ĉi + demando, tiu konsentos, ke nenia ofero estus tro granda, se ni povus + per ĝi akiri al ni lingvon komunehoman. Tial ĉiu eĉ + la plej malforta provo en tiu ĉi direkto meritas atenton. Al la + afero, kiun mi nun proponas al la leganta publiko, mi oferis miajn + plej bonajn arojn; mi esperas, ke ankaŭ la leganto, pro la + graveco de la afero, volonte oferos al ĝi iom da pacienco kaj + atente tralegos la nun proponatan broŝuron ĝis la fino. +</div> + + + +<div class="indented"> + Mi ne analizos tie ĉi la diversajn provojn, faritajn kun la celo + krei lingvon internacian. Mi turnos nur la atenton de la legantoj + al tio, ke ĉiuj tiuj ĉi provoj aŭ prezentis per si + sistemon da signoj por mallonga interkomunikiĝo en okazo de + granda bezono, aŭ kontentiĝis je plej natura simpligo de + la gramatiko kaj je anstataŭigo de la vortoj ekzistantaj en la + lingvoj per vortoj aliaj, arbitre elpensitaj. La provoj de la unua + kategorio estis tiel komplikitaj kaj tiel nepraktikaj, ke ĉiu el + ili mortis tuj post la naskiĝo; la provoj de la dua kategorio + jam prezentis per si <i>lingvojn</i>, sed da <i>internacia</i> + ili havis en si <i>nenion</i>. La aŭtoroj ial nomis siajn + lingvojn « tutmondaj », eble nur pro tio, ke en + la tuta mondo estis neniu persono, kun kiu oni povus kompreniĝi + per tiuj ĉi lingvoj! Se por la tutmondeco de ia lingvo estas + sufiĉe, ke unu persono ĝin nomu tia, en tia okazo ĉiu + el la ekzistantaj lingvoj povas fariĝi tutmonda laŭ la + deziro de ĉiu aparta persono. Ĉar tiuj ĉi provoj + estis fonditaj sur la naiva espero, ke la mondo renkontos ilin + kun ĝojo kaj unuanime donos al ili sankcion, kaj tiu ĉi + unuanima konsento ĝuste estas la plej neebla parto de la afero, + pro la natura indiferenteco de la mondo por kabinetaj provoj, kiuj ne + alportas al ĝi senkondiĉan utilon, sed kalkulas je ĝia + preteco pionire oferi sian tempon, — tial estas kompreneble, + kial tiuj ĉi provoj renkontis plenan fiaskon; ĉar la plej + granda parto de la mondo tute ne interesis sin je tiuj ĉi + provoj, kaj tiuj, kiuj sin interesis, konsideris, ke ne estas inde + perdi tempon por la lernado de lingvo, en kiu neniu nin komprenos + krom la aŭtoro; « antaŭe la mondo », + ili diris, « aŭ kelkaj milionoj da homoj ellernu tiun + ĉi lingvon, tiam mi ankaŭ ĝin lernos ». Kaj + la afero, kiu povus alporti utilon al ĉiu aparta adepto nur + tiam, se antaŭe jam ekzistus multego da aliaj adeptoj, trovis + nenian akceptanton kaj montriĝis malvive naskita. Kaj se unu el + la lastaj provoj, « Volapük », akiris, kiel + oni diras, certan nombron da adeptoj, tio ĉi estas nur tial, ke + la ideo mem de lingvo « tutmonda » estas tiel + alta kaj alloga, ke homoj, kiuj havas la inklinon entuziasmiĝi + kaj dediĉi sin al pionireco, oferas sian tempon en la espero, + ke <i>eble</i> la afero sukcesos. Sed la nombro de la entuziasmuloj + atingos certan ciferon kaj haltos, kaj la malvarma indiferenta mondo + ne volos oferi sian tempon por tio, ke ĝi povu komunikiĝadi + kun tiuj ĉi nemultaj, — kaj tiu ĉi lingvo, simile al + la antaŭaj provoj, mortos, alportinte absolute nenian utilon. + [Piednoto: Tiuj ĉi vortoj estis skribitaj en la komenco de + la jaro 1887, kiam Volapük havis en la tuta mondo grandegan + gloron kaj rapidege progresadis! La tempo baldaŭ montris, ke la + antaŭdiro de la aŭtoro de Esperanto ne estis erara.] +</div> + +<div class="indented"> + La demando pri lingvo internacia okupadis min jam longe; sed sentante + min nek pli talenta, nek pli energia, ol la aŭtoroj de ĉiuj + senfrukte pereintaj provoj, mi longan tempon limigadis min nur per + revado kaj nevola meditado super tiu ĉi afero. Sed kelke da + feliĉaj ideoj, kiuj aperis kiel frukto de tiu ĉi nevola + meditado, kuraĝigis min por plua laborado kaj igis min ekprovi, + ĉu ne prosperos al mi sisteme venki ĉiujn barojn por la + kreo kaj enkonduko en uzadon de racia lingvo internacia. +</div> + + + +<div class="indented"> + Ŝajnas al mi, ke tiu ĉi afero iom prosperis al mi, kaj tiun + ĉi frukton de longatempaj persistaj laboroj mi proponas nun al + la prijuĝo de la leganta mondo. +</div> + +<div class="indented"> + La plej ĉefaj problemoj, kiujn estis necese solvi, estis la + sekvantaj : +</div> + +<div class="indented"> + I) Ke la lingvo estu eksterordinare facila, tiel ke oni povu ellerni + ĝin ludante. +</div> + +<div class="indented"> + II) Ke ĉiu, kiu ellernis tiun ĉi lingvon, povu tuj ĝin + uzi por la kompreniĝado kun homoj de diversaj nacioj, tute egale + ĉu tiu ĉi lingvo estos akceptita de la mondo kaj trovos + multe da adeptoj aŭ ne, — t.e. ke la lingvo jam de la + komenco mem kaj dank' al sia propra konstruo povu servi kiel efektiva + rimedo por internaciaj komunikiĝoj. +</div> + +<div class="indented"> + III) Trovi rimedojn por venki la indiferentecon de la mondo kaj + igi ĝin kiel eble plej baldaŭ kaj amase komenci uzadi la + proponatan lingvon kiel lingvon vivan, — ne kun ŝlosilo en + la manoj kaj en okazoj de ekstrema bezono. +</div> + + + +<div class="indented"> + El ĉiuj projektoj, kiuj en diversaj tempoj estis proponitaj + al la mondo, ofte sub la laŭta, per nenio pravigita nomo + de « lingvo tutmonda », neniu solvis pli ol + <i>unu</i> el la diritaj problemoj, kaj eĉ tiun ĉi nur + <i>parte</i>. Krom la supre montritaj tri ĉefaj problemoj, + mi devis, kompreneble, solvi ankoraŭ multajn aliajn, sed pri + ili, ĉar ili estas ne esencaj, mi ne parolos tie ĉi. + Antaŭ ol mi transiros al la klarigo de tio, kiel mi solvis la + supre diritajn problemojn, mi devas peti la leganton mediti iom + pri la signifo de tiuj ĉi problemoj kaj ne preni tro facile + miajn rimedojn de solvo sole nur tial, ĉar ili aperos al li + eble kiel tro simplaj. Mi petas tion ĉi tial, ĉar mi + scias la inklinon de la plimulto da homoj rigardi aferon kun des + pli da estimego, ju pli ĝi estas komplikita, ampleksa kaj + malfacile-digestebla. Tiaj personoj, ekvidinte la malgrandegan + lernolibron kun plej simplaj kaj por ĉiu plej kompreneblaj + reguloj, povas preni la aferon kun ia malestima malŝato, dum + ĝuste la atingo de tiu ĉi simpleco kaj mallongeco, la + alkonduko de ĉiu objekto el la formoj komplikitaj, el kiuj ili + naskiĝis, al la formoj plej facilaj — prezentis la plej + malfacilan parton de la laboro. +</div> + +<p class="titolego">I</p> + +<div class="indented"> + La unuan problemon mi solvis en la sekvanta maniero : +</div> + +<div class="indented"> + <i>a</i>) Mi simpligis ĝis nekredebleco la gramatikon, kaj al + tio de unu flanko en la spirito de la ekzistantaj vivaj lingvoj, por + ke ĝi povu facile eniri en la memoron, kaj de la dua flanko + — neniom deprenante per tio ĉi de la lingvo la klarecon, + precizecon kaj flekseblecon. <i>La tutan gramatikon de mia lingvo oni + povas bonege ellerni en la daŭro de unu horo.</i> La grandega + faciligo, kiun la lingvo ricevas de tia gramatiko, estas klara por + ĉiu. +</div> + +<div class="indented"> + <i>b</i>) Mi kreis regulojn por <i>vortofarado</i> kaj per tio + ĉi mi enportis grandegan ekonomion rilate la nombron de la + vortoj ellernotaj, ne sole ne deprenante per tio ĉi de la + lingvo ĝian riĉecon, sed kontraŭe, farante la lingvon + — dank' al la eblo krei el unu vorto multajn aliajn kaj esprimi + ĉiujn eblajn nuancojn de la penso — pli riĉa ol la + plej riĉaj naturaj lingvoj. Tion ĉi mi atingis per la + enkonduko de diversaj prefiksoj kaj sufiksoj, per kies helpo ĉiu + povas el unu vorto formi diversajn aliajn vortojn, ne bezonante + ilin lerni. (Pro oportuneco al tiuj ĉi prefiksoj kaj sufiksoj + estas donita la signifo de memstaraj vortoj, kaj kiel tiaj ili estas + lokitaj en la vortaro.) Ekzemple : +</div> + + + +<div class="indented"> + 1) La prefikso « mal » signifas rektan + kontraŭaĵon de la ideo; sekve, sciante la vorton + « bona », ni jam mem povas formi la vorton + « malbona », kaj la ekzistado de aparta vorto + por la ideo « malbona » estas jam superflua; + alta — malalta; estimi — malestimi k. t. p. + Sekve, ellerninte unu vorton « mal », + ni jam estas liberigitaj de la lernado de grandega serio da + vortoj, kiel ekzemple « malmola » (sciante + « mola »), malvarma, malnova, malpura, + malproksima, malriĉa, mallumo, malhonoro, malsupre, malami, + malbeni k. t. p., k. t. p. +</div> + +<div class="indented"> + 2) La sufikso « in » signifas la virinan + sekson : sekve, sciante « frato », ni jam + mem povas formi « fratino », patro — + patrino. Sekve superfluaj jam estas la vortoj « avino, + filino, fianĉino, knabino, kokino, bovino » + k. t. p. +</div> + +<div class="indented"> + 3) La sufikso « il » signifas instrumenton + por la donita farado. Ekzemple tranĉi — tranĉilo; + superfluaj estas : « kombilo, hakilo, sonorilo, + plugilo, glitilo » k. t. p. Kaj similaj aliaj + prefiksoj kaj sufiksoj. +</div> + +<div class="indented"> + Krom tio mi donis komunan regulon, ke ĉiuj vortoj, kiuj jam + fariĝis internaciaj (la tiel nomataj « fremdaj + vortoj »), restas en la lingvo internacia + neŝanĝataj, akceptante nur la internacian ortografion; + tiamaniere grandega nombro da vortoj fariĝas superfluaj por la + lernado; ekzemple : lokomotivo, redakcio, telegrafo, nervo, + temperaturo, centro, formo, publiko, platino, botaniko, figuro, + vagono, komedio, ekspluati, deklami, advokato, doktoro, teatro + k. t. p., k. t. p. +</div> + + + +<div class="indented"> + Dank' al la supre montritaj reguloj kaj ankoraŭ al kelkaj + flankoj de la lingvo, pri kiuj mi trovas superflue tie ĉi + detale paroli, la lingvo fariĝas eksterordinare facila, kaj la + tuta laboro de ĝia ellernado konsistas nur en la ellernado de + tre malgranda nombro da vortoj, el kiuj laŭ difinitaj reguloj, + sen apartaj kapabloj kaj streĉado de la kapo, oni povas formi + ĉiujn vortojn, esprimojn kaj frazojn, kiuj estas necesaj. + Cetere eĉ tiu ĉi malgranda nombro da vortoj, kiel oni + vidos malsupre, estas tiel elektita, ke ilia ellernado por homo + iomete klera estas afero eksterordinare facila. La ellernado de + tiu ĉi lingvo sonora, riĉa kaj por ĉiuj komprenebla + (la kaŭzojn vidu malsupre) postulas sekve ne tutan serion da + jaroj, kiel ĉe la aliaj lingvoj, — por ĝia ellernado + sufiĉas <i>kelke da tagoj</i>. Pri tio ĉi ĉiu povas + konvinkiĝi, ĉar al la nuna broŝuro estas aldonita + <i>plena lernolibro</i>. [Piednoto: En la originalo de la unua libro + pri Esperanto en la fino estis presita la tuta gramatiko kaj vortaro + el ĉirkaŭ mil vortoj.] +</div> + +<p class="titolego">II</p> + +<div class="indented"> + La duan problemon mi solvis en la sekvanta maniero : +</div> + + + +<div class="indented"> + <i>a</i>) Mi aranĝis plenan <i>dismembrigon</i> de la ideoj + en memstarajn vortojn, tiel ke la tuta lingvo, anstataŭ + vortoj en diversaj gramatikaj formoj, konsistas sole nur el + <i>senŝanĝaj</i> vortoj. Se vi prenos verkon, skribitan + en mia lingvo, vi trovos, ke tie ĉiu vorto sin trovas + <i>ĉiam</i> kaj <i>sole</i> en unu konstanta formo, nome + en tiu formo, en kiu ĝi estas presita en la vortaro. Kaj + la diversaj formoj gramatikaj, la reciprokaj rilatoj inter la + vortoj k. t. p. estas esprimataj per la kunigo de + senŝanĝaj vortoj. Sed ĉar simila konstruo de lingvo + estas tute fremda por la Eŭropaj popoloj kaj alkutimiĝi al + ĝi estus por ili afero malfacila, tial mi tute alkonformigis + tiun ĉi dismembriĝon de la lingvo al la spirito de la + lingvoj Eŭropaj, tiel ke se iu lernas mian lingvon laŭ + lernolibro, ne traleginte antaŭe la antaŭparolon (kiu por + la lernanto estas tute senbezona), — li eĉ ne supozos, + ke la konstruo de tiu ĉi lingvo per io diferencas de la + konstruo de lia patra lingvo. Tiel ekzemple la devenon de la vorto + « fratino », kiu en efektiveco konsistas el tri + vortoj : <i>frat</i> (frato), <i>in</i> (virino), <i>o</i> + (kio estas, ekzistas) (— kio estas frato-virino = fratino), + — la lernolibro klarigas en la sekvanta maniero : frato + = <i>frat</i>; sed ĉar ĉiu substantivo en la nominativo + <i>finiĝas</i> per « o » — sekve + <i>frat'o</i>; por la formado de la sekso virina de tiu sama ideo, + oni enmetas la vorteton « in »; sekve fratino + — <i>frat'in'o</i>; kaj la signetoj estas skribataj tial, + ĉar la gramatiko postulas ilian metadon inter la apartaj + konsistaj partoj de la vortoj. En tia maniero la dismembriĝo de + la lingvo neniom embarasas la lernanton; li eĉ ne suspektas, + ke tio, kion li nomas finiĝo aŭ prefikso aŭ sufikso, + estas tute memstara vorto, kiu ĉiam konservas egalan signifon, + tute egale, ĉu ĝi estos uzata en la fino aŭ en la + komenco de alia vorto aŭ memstare, ke ĉiu vorto kun egala + rajto povas esti uzata kiel vorto radika aŭ kiel gramatika + parteto. Kaj tamen la rezultato de tiu ĉi konstruo de la lingvo + estas tia, ke ĉion, kion vi skribos en la lingvo internacia, + tuj kaj kun plena precizeco (per ŝlosilo aŭ eĉ sen + ĝi) komprenos ĉiu, kiu ne sole ne ellernis antaŭe la + gramatikon de la lingvo, sed eĉ neniam aŭdis pri ĝia + ekzistado. +</div> + +<div class="indented"> + Mi klarigos tion ĉi per ekzemplo : +</div> + +<div class="indented"> + Mi troviĝis en Rusujo, ne sciante eĉ unu vorton rusan; mi + bezonas turni min al iu, kaj mi skribas al li sur papereto en libera + lingvo internacia ekzemple la jenon : +</div> + +<div class="indented"> + <i>Mi ne sci'as, kie mi las'is mi'a'n baston'o'n; ĉu vi + ĝi'n ne vid'is?</i> +</div> + +<div class="indented"> + Mi proponas al mia interparolanto vortaron internacia-rusan kaj mi + montras al li la komencon, kie per grandaj literoj estas presita + la sekvanta frazo : <i>Ĉion, kio estas skribita en la + lingvo internacia, oni povas kompreni per helpo de tiu ĉi + vortaro. Vortoj, kiuj prezentas kune unu ideon, estas skribataj kune, + sed dividataj unu de la alia per signeto; tiel ekzemple la vorto + frat'in'o, prezentante unu ideon, estas kunmetita el tri vortoj, el + kiuj ĉiun oni devas serĉi aparte.</i> +</div> + +<div class="indented bottommargin"> + Se mia interparolanto neniam aŭdis pri la lingvo internacia, + li komence rigardos min tre mirigite, sed li prenos mian papereton, + serĉos en la montrita maniero en la vortaro kaj trovos + jenon : +</div> + + + +<table border="1" cellpadding="3"> + <tr><td><i>Mi</i></td><td >Ja</td><td>ja</td></tr> + <tr><td><i>ne</i></td><td >nje, njet</td><td>nje</td></tr> + <tr><td><i>sci</i></td><td >znatj</td><td valign="middle" rowspan="2">znaju</td></tr> + <tr><td><i>as</i></td><td >oznaĉajet nastojaŝĉeje vremja glagola</td></tr> + <tr><td><i>kie</i></td><td >gdje</td><td>gdje</td></tr> + <tr><td><i>mi</i></td><td >ja</td><td>ja</td></tr> + <tr><td><i>las</i></td><td >ostavljatj</td><td valign="middle" rowspan="2">ostavil</td></tr> + <tr><td><i>is</i></td><td >oznaĉajet proŝedŝeje vremja</td></tr> + <tr><td><i>mi</i></td><td >ja</td><td valign="middle" rowspan="3">(moj) moju</td></tr> + <tr><td><i>a</i></td><td >oznaĉajet prilagatelnoje</td></tr> + <tr><td><i>n</i></td><td >oznaĉajet vinitelnij padeĵ</td></tr> + <tr><td><i>baston</i></td><td >palka</td><td valign="middle" rowspan="3">palku</td></tr> + <tr><td><i>o</i></td><td >oznaĉajet suŝĉestvitelnoje</td></tr> + <tr><td><i>n</i></td><td >oznaĉajet vinitelnij padeĵ</td></tr> + <tr><td><i>ĉu</i></td><td>li</td><td>li</td></tr> + <tr><td><i>vi</i></td><td>vi, ti</td><td>vi</td></tr> + <tr><td><i>ĝi</i></td><td >ono</td><td valign="middle" rowspan="2">(jego) jejo</td></tr> + <tr><td><i>n</i></td><td >oznaĉajet vinitelnij padeĵ</td></tr> + <tr><td><i>ne</i></td><td>nje</td><td>nje</td></tr> + <tr><td><i>vid</i></td><td >vidjetj</td><td valign="middle" rowspan="2">vidjel (i)</td></tr> + <tr><td><i>is</i></td><td >oznaĉajet proŝedŝeje vremja</td></tr> +</table> + +<div class="indented topmargin"> + En tia maniero la ruso klare komprenos, kion mi de li deziras. Se li + volos respondi al mi, mi montras al li la vortaron rusa-internacian, + en kies komenco estas presite : <i>Se vi deziras esprimi ion + en la lingvo internacia, uzu tiun ĉi vortaron, serĉante + la vortojn en la vortaro mem kaj la finiĝojn por la gramatikaj + formoj en la gramatika aldono, en la paragrafo de la responda + parto de parolo.</i> Ĉar en tiu aldono, kiel oni vidas en la + lernolibro, la plena gramatiko de ĉiu parto de parolo okupas + ne pli ol kelke da linioj, tial la trovado de la finiĝo por la + esprimo de responda gramatika formo okupos ne pli da tempo, ol la + trovado de vorto en la vortaro. +</div> + + + +<div class="indented"> + Mi turnas la atenton de la leganto al la klarigita punkto, kiu + ŝajne estas tre simpla, sed havas grandegan praktikan signifon. + Estas superflue diri, ke en alia lingvo vi kun persono, ne posedanta + tiun ĉi lingvon, ne havas la eblon kompreniĝadi eĉ + per la helpo de la plej bona vortaro, ĉar, por povi fari uzon + el la vortaro de ia el la ekzistantaj lingvoj, oni devas antaŭe + pli aŭ malpli scii tiun ĉi lingvon. Por povi trovi en la + vortaro la donitan vorton, oni devas scii ĝian fundamentan + formon, dum en la interligita parolado ĉiu vorto ordinare estas + uzita en ia gramatika ŝanĝo, kiu ofte estas neniom simila + je la fundamenta formo, en kunigo kun diversaj prefiksoj, sufiksoj + k. t. p.; tial, se vi antaŭe ne konas la lingvon, vi + preskaŭ neniun vorton trovos en la vortaro, kaj eĉ tiuj + vortoj, kiujn vi trovos, donos al vi nenian komprenon pri la signifo + de la frazo. Tiel ekzemple, se mi la supre donitan frazon skribus + germane (Ich weiss nicht wo ich meinen Stock gelassen habe; haben sie + ihn nicht gesehen), tiam persono, ne scianta la lingvon germanan, + trovos en la vortaro la jenon : +</div> + +<div class="indented"> + « Mi — blanka — ne — kie — mi + — pensi — bastono aŭ etaĝo — kvieta — + havo — havi — ŝi — ? — ne — ? + — ». +</div> + + + +<div class="indented"> + Mi ne parolas jam pri tio, ke la vortaro de ĉiu el la + ekzistantaj lingvoj estas treege vasta kaj serĉi en ĝi + 2-3 vortojn unu post alia jam lacigas, dum la vortaro internacia, + dank' al la dismembra konstruo de la lingvo, estas tre malgranda kaj + oportuna; mi ne parolas jam ankaŭ pri tio, ke en ĉiu lingvo + ĉiu vorto havas en la vortaro multe da signifoj, el kiuj oni + devas divenprove elekti la ĝustan. Kaj se vi eĉ imagos al + vi lingvon kun la plej ideala simpligita gramatiko, kun konstanta + difinita signifo por ĉiu vorto, — en ĉiu okazo, por + ke la adresito per helpo de la vortaro komprenu vian skribon, estus + necese, ke li antaŭe ne sole ellernu la gramatikon, sed ke li + ankaŭ akiru en ĝi sufiĉan spertecon, por facile helpi + al si, distingi vorton radikan de vorto gramatike ŝanĝita, + devena aŭ kunmetita k. t. p., — t. e. + la utilo de la lingvo denove dependus de la nombro da adeptoj, + kaj ĉe manko de la lastaj ĝi prezentus nulon. Ĉar, + sidante ekzemple en vagono kaj dezirante demandi vian najbaron, + « kiel longe ni atendos en N. », vi ja ne + proponos al li antaŭe ellerni la gramatikon de la lingvo! Sed + en la lingvo internacia vi povas esti tuj komprenita de membro de + ĉia nacio, se li ne sole ne posedas tiun ĉi lingvon, sed + eĉ neniam aŭdis pri ĝi. Ĉiun libron, verkitan + en la lingvo internacia, libere povas, kun vortaro en la mano, legi + ĉiu, sen ia antaŭprepariĝo kaj eĉ sen bezono + antaŭe tralegi ian antaŭparolon, klarigantan la uzadon + de la vortaro; kaj homo klera, kiel oni vidos malsupre, eĉ la + vortaron devas uzi tre malmulte. +</div> + +<div class="indented"> + Se vi deziras skribi, ekzemple, al iu hispano Madridon, sed nek vi + scias lian lingvon, nek li vian, kaj vi dubas, ĉu li scias + la lingvon internacian aŭ ĉu li eĉ aŭdis pri + ĝi, — vi povas tamen kuraĝe skribi al li, kun la + plena certeco, ke li vin komprenos! Ĉar, dank' al la dismembra + konstruo de la lingvo internacia, la tuta vortaro, kiu estas + necesa por la ordinara vivo, okupas, kiel oni vidas el la almetita + ekzemplero, ne pli ol malgrandan folieton, eniras oportune en la plej + malgrandan koverton kaj povas esti ricevita por kelke da centimoj + en kia ajn lingvo, — tial vi bezonas nur skribi leteron en la + lingvo internacia, enmeti en la leteron hispanan ekzempleron de la + vortareto, — kaj la adresito vin jam komprenos, ĉar tiu + ĉi vortareto ne sole prezentas oportunan plenan ŝlosilon + por la letero, sed ĝi mem jam klarigas sian difinon kaj + manieron de uzado. Dank' al la plej vasta reciproka kunigebleco de + la vortoj, oni povas per helpo de tiu ĉi malgranda vortaro + esprimi ĉion, kio estas necesa en la ordinara vivo; sed, + kompreneble, vortoj renkontataj malofte, vortoj teĥnikaj + (kaj ankaŭ vortoj « fremdaj », supozeble + konataj al ĉiuj, ekzemple « tabako », + « teatro », « fabriko » + k. t. p.) en ĝi ne estas troveblaj; tial se vi + bezonas nepre uzi tiajn vortojn kaj anstataŭigi ilin per aliaj + vortoj aŭ tutaj esprimoj estas neeble, tiam vi devos jam uzi + vortaron <i>plenan</i>, kiun vi tamen ne bezonas transsendi al la + adresato : vi povas nur apud la diritaj vortoj skribi en krampoj + ilian tradukon en la lingvon de la adresato. +</div> + + + +<div class="indented"> + b). Sekve, dank' al la supre montrita konstruo de la lingvo, + mi povas kompreniĝadi per ĝi kun kiu mi volas. La + sola maloportuneco (ĝis la komuna enkonduko de la lingvo) + estos nur tio, ke mi bezonos ĉiufoje atendi, ĝis mia + interparolanto analizos miajn pensojn. Por forigi kiom eble + ankaŭ tiun ĉi maloportunecon (almenaŭ ĉe + komunikiĝado kun homoj kleraj), mi agis en la sekvanta + maniero : la vortaron mi kreis ne arbitre, sed kiom eble + el vortoj konataj al la tuta klera mondo. Tiel ekzemple la + vortojn, kiuj estas egale uzataj en ĉiuj civilizitaj + lingvoj (la tiel nomatajn « fremdajn » kaj + « teĥnikajn »), mi lasis tute sen ia + ŝanĝo; el la vortoj, kiuj en malsamaj lingvoj sonas + malegale, mi prenis aŭ tiujn, kiuj estas komunaj al du tri + plej ĉefaj Eŭropaj lingvoj, aŭ tiujn, kiuj apartenas + nur al unu lingvo, sed estas popularaj ankaŭ ĉe la aliaj + popoloj; en tiuj okazoj, kiam la donita vorto en ĉiu lingvo + sonas alie, mi penis trovi vorton, kiu havus eble nur signifon + proksimuman aŭ uzon pli maloftan, sed estus konata al la plej + ĉefaj nacioj (ekzemple la vorto « proksima » + en ĉiu lingvo sonas alie; sed se ni prenos la latinan + « plej proksima » (<i>proximus</i>), tiam + ni vidos, ke ĝi, en diversaj ŝanĝoj, estas uzata + en ĉiuj plej ĉefaj lingvoj; sekve se mi la vorton + « proksima » nomos <i>proksim</i>, mi estos + pli aŭ malpli komprenata de ĉiu klera homo); en la + ceteraj okazoj mi prenadis ordinare el la lingvo latina, kiel + lingvo duone-internacia. (Mi flankiĝadis de tiuj ĉi + reguloj nur tie, kie tion ĉi postulis apartaj cirkonstancoj, + kiel ekzemple la evito de homonimoj, la simpleco de la ortografio + k. t. p.). Tiamaniere ĉe korespondado kun meze-klera + Eŭropano, kiu tute ne lernis la lingvon internacian, mi povas + esti certa, ke li ne sole min komprenos, sed eĉ sen bezono tro + multe serĉadi en la vortaro, kiun li uzos nur ĉe vortoj + dubaj. +</div> + + + +<hr /> + +<p class="titolego">PLENA GRAMATIKO DE ESPERANTO</p> + +<p class="center">>A. <i>Alfabeto</i>.</p> + +<div class="indented"> + Aa, Bb, Cc, Ĉĉ, Dd, Ee, Ff, Gg, Ĝĝ, Hh, + Ĥĥ, Ii, Jj, Ĵĵ, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Pp, Rr, Ss, + Ŝŝ, Tt, Uu, Ŭŭ, Vv, Zz. +</div> + +<div class="indented"> + <i>Rimarko</i>. Presejoj, kiuj ne posedas la literojn ĉ, ĝ, + ĥ, ĵ, ŝ, ŭ, povas anstataŭ ili uzi ch, gh, + hh, jh, sh, u. +</div> + +<p class="center">>B. <i>Reguloj</i>.</p> + +<div class="indented"> + 1) <i>Artikolo</i> nedifinita ne ekzistas; ekzistas nur artikolo + difinita (<i>la</i>), egala por ĉiuj seksoj, kazoj kaj nombroj. +</div> + +<div class="indented"> + <i>Rimarko</i>. La uzado de la artikolo estas tia sama, kiel en + la aliaj lingvoj. La personoj, por kiuj la uzado de la artikolo + prezentas malfacilaĵon, povas en la unua tempo tute ĝin ne + uzi. +</div> + +<div class="indented"> + 2) La <i>substantivoj</i> havas la finiĝon <i>o</i>. Por la + formado de la multenombro oni aldonas la finiĝon <i>j</i>. + Kazoj ekzistas nur du : nominativo kaj akuzativo; la lasta + estas ricevata el la nominativo per la aldono de la finiĝo + <i>n</i>. La ceteraj kazoj estas esprimataj per helpo de prepozicioj + (la genitivo per <i>de</i>, la dativo per <i>al</i>, la ablativo per + <i>per</i> aŭ aliaj prepozicioj laŭ la senco). +</div> + +<div class="indented"> + 3) La <i>adjektivo</i> finiĝas per <i>a</i>. Kazoj kaj nombroj + kiel ĉe la substantivo. La komparativo estas farata per la vorto + <i>pli</i>, la superlativo per <i>plej</i>; ĉe la komparativo + oni uzas la prepozicion <i>ol</i>. +</div> + +<div class="indented"> + 4) La <i>numeraloj</i> fundamentaj (ne estas deklinaciataj) + estas : <i>unu, du, tri, kvar, kvin, ses, sep, ok, naŭ, + dek, cent, mil</i>. La dekoj kaj centoj estas formataj per simpla + kunigo de la numeraloj. Por la signado de numeraloj ordaj oni aldonas + la finiĝon de la adjektivo; por la multoblaj — la sufikson + <i>obl</i>, por la nombronaj — <i>on</i>, por la kolektaj + — <i>op</i>, por la disdividaj — la vorton <i>po</i>. + Krom tio povas esti uzataj numeraloj substantivaj kaj adverbaj. +</div> + + + +<div class="indented"> + 5) <i>Pronomoj</i> personaj : <i>mi, vi, li, ŝi, + ĝi</i> (pri objekto aŭ besto), <i>si, ni, vi, ili, oni</i>; + la pronomoj posedaj estas formataj per la aldono de la finiĝo + adjektiva. La deklinacio estas kiel ĉe la substantivoj. +</div> + +<div class="indented"> + 6) La <i>verbo</i> ne estas ŝanĝata laŭ personoj + nek nombroj. Formoj de la verbo : la tempo estanta akceptas + la finiĝon <i>-as</i>; la tempo estinta <i>-is</i>; la tempo + estonta <i>-os</i>; la modo kondiĉa <i>-us</i>; la modo ordona + <i>-u</i>; la modo sendifina <i>-i</i>. Participoj (kun senco + adjektiva aŭ adverba) : aktiva estanta <i>-ant</i>; aktiva + estinta <i>-int</i>; aktiva estonta <i>-ont</i>; pasiva estanta + <i>-at</i>; pasiva estinta <i>-it</i>; pasiva estonta <i>-ot</i>. + Ĉiuj formoj de la pasivo estas formataj per helpo de responda + formo de la verbo <i>esti</i> kaj participo pasiva de la bezonata + verbo; la prepozicio ĉe la pasivo estas <i>de</i>. +</div> + +<div class="indented"> + 7) La <i>adverboj</i> finiĝas per <i>e</i>; gradoj de komparado + kiel ĉe la adjektivoj. +</div> + +<div class="indented"> + 8) Ĉiuj <i>prepozicioj</i> postulas la nominativon. +</div> + +<div class="indented"> + 9) Ĉiu vorto estas legata, kiel ĝi estas skribita. +</div> + +<div class="indented"> + 10) La akcento estas ĉiam sur la antaŭlasta silabo. +</div> + +<div class="indented"> + 11) Vortoj kunmetitaj estas formataj per simpla kunigo de la vortoj + (la ĉefa vorto staras en la fino); la gramatikaj finiĝoj + estas rigardataj ankaŭ kiel memstaraj vortoj. +</div> + +<div class="indented"> + 12) Ĉe alia nea vorto la vorto <i>ne</i> estas forlasata. +</div> + +<div class="indented"> + 13) Por montri direkton, la vortoj ricevas la finiĝon de la + akuzativo. +</div> + +<div class="indented"> + 14) Ĉiu prepozicio havas difinitan kaj konstantan signifon; + sed se ni devas uzi ian prepozicion kaj la rekta senco ne montras + al ni, kian nome prepozicion ni devas preni, tiam ni uzas la + prepozicion <i>je</i>, kiu memstaran signifon ne havas. Anstataŭ + la prepozicio <i>je</i> oni povas ankaŭ uzi la akuzativon sen + prepozicio. +</div> + + + +<div class="indented"> + 15) La tiel nomataj vortoj <i>fremdaj</i>, t. e. tiuj, kiujn + la plimulto de la lingvoj prenis el unu fonto, estas uzataj en la + lingvo Esperanto sen ŝanĝo, ricevante nur la ortografion de + tiu ĉi lingvo; sed ĉe diversaj vortoj de unu radiko estas + pli bone uzi senŝanĝe nur la vorton fundamentan kaj la + ceterajn formi el tiu ĉi lasta laŭ la reguloj de la lingvo + Esperanto. +</div> + +<div class="indented"> + 16) La fina vokalo de la substantivo kaj de la artikolo povas esti + forlasata kaj anstataŭigata de apostrofo. +</div> + +<hr /> + +<p class="titolego topmargin"> + AL LA HISTORIO DE LA PROVOJ DE<br/> + LINGVOJ TUTMONDAJ DE LEIBNITZ ĜIS LA<br/> + NUNA TEMPO +</p> + +<p class="el"> + Publika parolado, havita en la Nurnberga klubo de instruistoj<br/> +la 11 de Novembro 1884 do L. EINSTEIN. (El la « Bayerische Lehrer-<br/> + Zeitung » No. 11 kaj 12 1885.) +</p> + + + + +<div class="indented"> + Jam de 200 jaroj kun rilate malgrandaj interrompoj estis farataj + provoj krei lingvon internacian, kaj la deziro de komuna lingvo por + ĉiuj homoj estis esprimita eĉ jam antaŭ pli ol 2000 + jaroj de la profeto Zefaniah. Tiu ĉi deziro havas ankaŭ + tre gravan fundamenton; ĉar de ĉiam la babilona konfuzo de + lingvoj estis granda malhelpo al la spirita komunikiĝo inter + la nacioj. En nia tempo, kiam la interkomunikiĝo de la popoloj + per la telegrafoj, vaporŝipoj kaj fervojoj grandiĝis en + maniero neniam supozita, ankaŭ la ellernado de la lingvoj + de ĉiuj tiuj ĉi popoloj fariĝis bezono de la bone + edukitaj kaj precipe de la komercistoj; sed tiu ĉi lernado + estas tiel malfacila kaj tempon deprenanta, ke ĝi pleje devas + esti farata kun perdo por la aliaj regionoj de scienco, kaj tial + la postulado de unu lingvo komuna, akceptita de ĉiuj edukitaj + homoj, anstataŭanta ĉiujn aliajn fremdajn lingvojn, montras + sin des pli pravigita. Oni povus tial atendi, ke tia elpenso estos de + la homaro akceptita kun la plej granda plezuro! Sed tiu ĉi ideo + entute en la publiko ne estas tiel hejme, kiel ĝi devus esti, + kontraŭe, ni renkontas, eĉ en sferoj, kie ni devus ĝin + atendi la plej malmulte, antaŭ ĉio la antaŭjuĝon, + ke enkonduki unu lingvon por ĉiuj homoj estas simple afero ne + ebla. Tamen la argumentoj, per kiuj oni kontraŭ tio ĉi + batalas, estas aluzeblaj nur por lingvoj naturaj kaj neniel por + lingvo arta, kiun oni devas rigardi nur kiel arte laŭ la + modeloj de la lingvoj naturaj kreitan « elekton de la plej + bona ». Cetere mi trovis, ke vera kompreno de tiu ĉi + objekto nur tiam povas esti atingita kun utilo, kiam ni antaŭe + okupos nin iom je la preparaj laboroj, kiuj antaŭiris al la nuna + sistemo de lingvo tutmonda. +</div> + +<div class="indented"> + Tie ĉi ne estas al mi eble doni detalan priskribon de tiuj + ĉi ĉirkaŭ 60 provoj; estas sufiĉe, se ni nur + enkomune vidos, kio ĉio estis farita en tiu ĉi rilato, kaj + kiajn rimedojn oni ĉiufoje volis uzi, por ĉiujn homojn + lingve unuigi. Dume el ĉiuj tiuj ĉi penoj montriĝas la + instruo, kiu ankaŭ en aliaj aferoj pruviĝas, ke la grandajn + verojn oni atingas ne per tre malgranda kosto, sed ke al tio, kion + oni fine konfesas kiel « mirinde simpla », oni + proksimiĝis ĉiam per malrapidaj kaj malfacilaj flankaj + vojoj nur iom post iom kaj paŝo post paŝo. +</div> + + + +<div class="indented"> + Oni vidas ordinare en Leibnitz la patron de la « ideo + de lingvo tutmonda »; tiu ĉi publikigis sian ideon + pri la « Pazigrafio aŭ la arto fari sin komprenebla + per komunaj skribaj signoj al ĉiuj nacioj de la tero, en kiaj + ajn malegalaj lingvoj ili parolas, se ili nur konas tiujn ĉi + komunajn signojn » la unuan fojon en la jaro 1666 en + latina disertacio (Dissertatio de arte combinatoria, Lipsiae 1666). + Tiu ĉi ideo ankaŭ okupis la grandan pensanton ĝis la + fino de lia vivo, kvankam li en tio ĉi venis al nenio, krom + senfruktaj iniciatoj. Tamen oni povas jam la hieroglifojn rigardi + kiel specon de pazigrafio, kiel ankaŭ la ĥinajn signojn de + skribado, kiujn uzas pli ol triono de la tuta homaro, malgraŭ + iliaj preskaŭ nevenkeblaj malfacilaĵoj. Ĉar tiu + ĉi idea skribado, konsistanta el ĉirkaŭ 40 000 + signoj, en kiu per unu komuna simbola signo estas esprimata tiu sama + penso aŭ komprenaĵo, kiu, estante elparolata, en ĉiu + lingvo sonus alie, povas tial esti legata en ĉiu lingvo, kaj + la Ĥino tial ankaŭ legas siajn skribajn signojn ĉiam + en sia dialekto, kaj la aliaj popoloj de Azio legas tiujn samajn + signojn en ilia lingvo. Tiuj ĉi popoloj reciproke sin tiel + ne komprenas per sia lingvo, sed komprenas sin per sia skribado, + oni povus diri, per la Azia pazigrafio. [Piednoto: V. D-ro Albert + Wild : « Ueber Geschichte der Pasigraphie und ihre + Fortschritte in der Neuzeit ». München 1861. (Aparta + represo el la « Chronik der Gegenwart ».)] +</div> + +<div class="indented"> + Tiaj kredeble estis la konsideroj, kiuj jam en la jaro 1668 igis + la episkopon John Wilkins eldoni sian grandiozan pazigrafian + provon, kiun prezentas al ni en bonega maniero Max Müller + en la 2a volumo de siaj « Lekcioj pri la scienco de la + lingvo », el kiuj ni vidas, ke tie la ideoj kun siaj signoj + estis orditaj laŭ specoj kaj dividitaj en klasojn, tiel ke de + la komuna oni venadis al la aparta kaj de tie ĉi per ĉiam + pli precizaj specialigadoj oni venadis fine al la plej speciala, kion + oni volis esprimi en tia maniero. [Piednoto: John Wilkins, An Essay + towards a real character and philosophical language, 1898.] +</div> + +<div class="indented"> + Sed jam Leibnitz esprimas sin malfavore pri ĝi pro la multego + da signoj kaj pro la malfacileco de ilia uzado por la intencita + celo, kaj Max Müller mem montras al ni, kiel Wilkins fine, + kvazaŭ kondukita de natura instinkto, venis al la vera, nome + al « lingvo vorta », kaj tiun ĉi vojon oni + devus nur iri plu, por ŝpari al la homaro ducentjaran vanan + penadon kun fantomo pazigrafia. +</div> + + + +<div class="indented"> + Sed kiel eĉ tia granda pensanto, kiel Leibnitz, sin movadis + ankoraŭ en mallumaj antaŭsentadoj, oni vidas el tio, ke + li ankoraŭ eĉ ne povis klare sin esprimi pri ia ideo de + lingvo tutmonda; ĉar li diris pri la laboroj de Wilkins kaj de + Dalgarno, ke la ĉefa afero, kiu tie ĉi estas bezona, la + eltrovo de komunaj signoj por ĉiu objekto kaj ĉiu ideo, + al ili ankoraŭ ne prosperis. Tiaj signoj laŭ lia opinio + devis esti similaj je la signoj de la algebro, kaj ŝajnis al + li necese, se oni volis tute atingi la celon, elpensi ion en la + maniero de alfabeto de la homaj pensoj, el kio cetere Immanuel + Niethammer (1808) volas tiri la konkludon, ke Leibnitz per tio + ĉi jam pensis « fonetikan lingvon vortan ». + [Piednoto: D. S. Chofrin, amusements liter. vol. I p. 28. — En + aparta traktato : « Geschichte und Empfehlung einer + allgemeinen Schriftzeichensprache » (v. Leibnitz Werke nach + Raspe, vol II p. 615-653). Leibnitz eĉ klare komprenigas, ke por + ĉiuj ideoj oni devas akcepti karakterajn nombrojn k.c.] +</div> + +<div class="indented"> + Jam antaŭ Wilkins D-ro Joh. Joach. Becher (1661) proponis numeri + la vortojn de tuta vortaro kaj tiujn ĉi nombrojn uzi kiel + komunan lingvon de skribado. Sed sendube estas pruvite, ke nur de la + tempo de Leibnitz la ideo krei pazigrafion ricevis dece radikojn kaj + okupis parte apartajn instruitulojn, parte instruitajn akademiojn kaj + registarojn. En Germanujo, Francujo, Anglujo, Hispanujo, Hungarujo, + Rusujo, Danujo k. c. estis faritaj multaj provoj kaj proponoj + por la atingo de tiu ĉi celo, kaj ankoraŭ en la jaro 1811 + la akademio de sciencoj en Kopenhago difinis premion por la plej bona + prezento de facila kaj praktike efektivigebla pazigrafio. +</div> + +<div class="indented"> + Sed tiel same kiel Wilkins kaj Dalgarno, ne venis al la celo + ankaŭ Anastasius Kirchner (1665), Peter Porele (1667) aŭ + Joh. Upperdorf (1679-80), ankaŭ Andreas Müller (1681), + kiu havis la intencon krei universalan lingvon, fonditan sur la + ĥina lingvo kaj ĝiaj signoj de skribado, kaj ne pli bone + prosperis al Joh. Caramuel von Lobkowitz (1687), kiel ankaŭ + al lia antaŭiranto la jezuito Besuier (1684), aŭ al lia + postiranto David Solbrig (1725). En la jaro 1772 la hungaro Kalmar + de Taboltzafo en sia verko reduktis la tutan sumon de la homaj ideoj + al ĉirkaŭ 500 fundamentaj kaj komunaj, ĉe kio li uzis + skribajn signojn de ĉiuj popoloj, sed precipe malabarajn. Tiu + ĉi universala signa skribado, kiu sekve prave portis la nomon + « pazigrafio », estis tamen tiel malfacila, ke + nur la senlaca Boyle povis ĝin tute ekposedi. +</div> + + + +<div class="indented"> + Post tiu ĉi verko sekvis ankoraŭ multaj, kiel ekzemple de + Chr. G. Berger « Plan zu einer allgemeinen Rede — und + Schriftsprache für alle Nationen » (Berlin 1779) kaj + Delormel (1795), la pazigrafio de Vater (Wien 1795), la pazigrafio de + M. de Maimieŭ (Paris 1797), kiu ankaŭ estas fondita sur la + numerado de la vortoj, kiel ankaŭ en tiu sama tempo M. Budet kaj + M. Chambry. +</div> + +<div class="indented"> + Ĉiuj tiuj ĉi havis nenian sukceson, ĝis en la jaro + 1796 la glora instruisto de surdamutaj, Sicard, kun granda pompo + antaŭanoncis oportunan pazigrafion, kiu, atendita kun granda + senpacienco, estis eldonita en la oficejo de pazigrafio en + Parizo en la lingvoj germana kaj franca du jarojn post ĝia + antaŭanonco. Kvankam li certigis, ke li bezonas nur 12 + signojn, nomitajn « gamoj », li tamen uzis da + ili multe pli multe, por ordigi multajn vortojn, helpajn verbojn + kaj ideojn, kiujn li dividis en 3 ĉefajn apartaĵojn kaj + poste ankoraŭ en klasojn kaj subklasojn, kaj al kiuj estis + ankoraŭ bezonaj diversaj linioj kaj punktoj. La vortaro servas + al ĉiu en lia propra lingvo, sed estas en sia konstruo tre + vasta, kaj kiel ajn genia la sistemo estas — ĉar nenia + havis tian difinitecon —, ankaŭ tie ĉi la ellernado + kostis multan kaj grandan laboradon. +</div> + + + +<div class="indented"> + Post tio ĉi la bone konata en sferoj pedagogaj lingvisto Wolke, + profesoro de la universitato en S. Peterburgo, publikigis en la jaro + 1797 en Dessaŭ sian propran elpenson de interkomunikiĝa + skriba lingvo, kiu konsistis en tio, ke ĉiu lingvo postulis + apartan leksikonon, kiu devis enhavi ĉiun vorton kun ĝiaj + formoj deklinaciaj kaj konjugaciaj; la vortoj sur ĉiu paĝo + estis numeritaj per 1, 2, 3 k.c. kaj al ĉiuj sur la flanko + estis aldonitaj la nombroj de la paĝoj kaj numeroj, sub kiuj + tiu sama vorto estas trovebla en ĉiuj aliaj vortaroj. Oni + tiel en kiu ajn dezirita lingvo devis ion nur anstataŭ per + literoj skribi per nombroj de paĝoj kaj numeroj de la vortoj, + tiam ĉiu, kiu volis legi la skribitan en alia lingvo, devis + serĉi la enhavon en la vortaroj de tiu aŭ alia lingvo. Sed + se ni konsideros, kiel mallerte, malfacile kaj multekoste tio ĉi + devis esti, ni ne devas miri, ke tia sistemo ne povis trovi amikojn. + Ĉar se oni volus pretigi vortarojn de nur ĉirkaŭ 16 + lingvoj, tiam, alkalkulante la nombron kaj la komon necesan apud + ĉiu el ili, estus necesa loko de 135 literoj tipografiaj. + Kaj tiu ĉi laboro, plendas Wolke, pli multe lin okupis, ol + kiom li volus pro siaj aliaj laboroj. Al tio ĉi li eĉ ne + pensis pri la sintakso de la lingvoj. El la ceteraj pazigrafiaj + sistemoj, kiuj aperis ĉirkaŭ la fino de la 18 centjaro, + de Fry en London, de G. E. Busch en la « Jahrbuch des + Fortschrittes der Wissenschaften », kiel ankaŭ de + Grotenfeld en Göttingen, la verko « Pasigraphie und + Antipasigraphie » de J. S. Vater (Weissenfels kaj Leipzig + 1799) estas la sola, kiu havas indon; ĉar la aŭtoro jam + esprimas en ĝi la opinion, ke la pazigrafio estas rimedo por + la interkomunikiĝo kaj komerco en malproksimaj landoj, kies + lingvojn ni ne komprenas, kaj ke tio ĉi estas la plej bona + parto, kiun la pazigrafio povas atingi. [Piednoto: C. H. Wolke, + Erklärung, wie die wechselseitige Gedankenmittheilung allen + kultivirten Völkern des Erdkreises oder die Pasigraphie + möglich und ausüblich sei, ohne Erlernug irgend einer + neuen, besonderen oder einer allgemeinen Wort — oder + Zeichensprache. Dessau 1797.] +</div> + + + +<div class="indented"> + En la komenco de la 19 centjaro ni trovas antaŭ ĉio + Näther'on en Görlitz, kiu en la jaro 1805 publikigis + verkon, en kiu li faras la proponon uzi karakteran skribadon, kiu + estus figura kaj prenita el la naturo. Sed ĉar ne facile + estas ellerni senfinan nombron da figuraj signoj, tial tiu ĉi + simbola skribado, tute malegala je la ĝistiamaj sistemoj, + estas tre maloportuna kaj malfacile uzebla. Prave sin levas + kontraŭ tiu ĉi, kiel ankaŭ kontraŭ ĉiuj + aliaj ĝistiamaj sistemoj, en bonege skribita kritika polemiko, + la tiama reĝa Bavara centra konsilano de instruado ĉe la + sekreta ministraĵo de internaĵoj en Munĥeno, Friedr. + Immanuel Niethammer [Piednoto: F. J. Niethammer : + Ueber Pasigraphik und Ideographik, Nuernberg, bei Karl Felssonecker, + 1808.], kiu tute vere venas al la konkludo, ke sur vojo simbola, + ĉu ĝi estos signoj hieroglifaj aŭ nombraj aŭ + signoj de sonoj (literoj), uzataj kiel signoj de pensoj, oni + neniam povos veni al la celo. Sed tute ne intencante forĵeti + la penson de norma lingvo, li fine venas al la prudenta opinio, + ke nur imitita al la lingvoj naturaj « fonetika + vorta lingvo » povas solvi la problemon de lingvo + tutmonda; ankaŭ pli : tiu ĉi natura iro de + ideoj alkondukas lin eĉ al la penso, ke devas esti eble + elpensi skribadon, kiu permesus, « pensadi sur la + papero », t. e. skribadi kun la rapideco de + la pensado, — sekve « tempoŝparantan + ideoskribadon aŭ pensodesegnadon », kiun li nomis + « Ideografiko ». Kiel oni tamen vidas el la pluaj + partoj de lia traktato, tiu ĉi ideografiko devus kvankam elveni + el la ideofoniko kaj per tio ĉi tuj fariĝi ideolaliko, + tamen ankaŭ lia idealo ŝajnas iri pli malproksimen, ol nia + nuna stenografio kaj la Volapük de Schleyer; sed estas sendube, + ke per sia skribado li pensas nian alfabetan skribadon de sonoj, kiel + per sia lingvo li pensas lingvon vortan, similan je tiu, por kiu ni + batalas. [Piednoto: J. Zach. Näther, Versuch einer ganz neuen + Erfindung von Pasigraphie oder die Kunst zu schreiben und zu drucken, + dass es von allen Nationen der ganzen Welt in allen Sprachen eben so + leicht gelesen werden kann als die Zahlencharaktere 1, 2, 3; in Form + einer Sprachlehre oder Grammatik nebst 20 pasigraphischen Uebungen. + Görlitz 1805.] +</div> + + + +<div class="indented"> + Ĉiuj tiuj ĉi kaj aliaj provoj rilate la praktikan utilon + alkondukis tiel same malmulte al ia rezultato, kiel la jam dirita + voko de la Kopenhaga akademio, kaj de tiu tempo (1811) ĝis + la nuna (esceptinte : « Le polyglotte improvise ou + l'art d'écrire les langues sans les apprendre » de + A. Renzi en Parizo 1840 kaj la pazigrafio de Sunderwall en Svedujo + kaj la « New universal cipher language » 1874 + de unu ne nomita aŭtoro en Londono) ni havas nenion pli por + noti. Por tio la plej novaj pazigrafiistoj, pri kiuj ni nun parolos, + nome : barono de Gablenz, Moses Paic, Don Sinibaldo de Mas kaj + Anton Bachmaier, kiel ankaŭ Albert Walter — staras pli + alte, ol iliaj antaŭirantoj, aŭ en rilato de la konstruo, + aŭ en rilato de facileco de la metodo. +</div> + + + +<div class="indented"> + La konstruo de la « Gablenzographia kaj + Gablenzolalia » de barono de Gablenz estas grandioza. + Antaŭ ĉio li penis per aparta alfabeto laŭ 33 diversaj + lingvoj en tiom same da ŝlosiloj solvi la problemon por la mondo + lingvista skribadi tiel, kiel oni parolas. Li verkis gramatikon kaj + vortaron, kiu pleje konsistas el vortoj unusilabaj. Sed kiel ajn + bonega lia laboro estus, tre granda estas la malfacileco ellerni la + 33 kaprompantajn ŝlosilojn. Al tio ĉi li tamen ne turnis + atenton, ke la popoloj orient-Aziaj ne tre facile povas elparoladi + la eŭropajn konsonantojn, nome, la « r », + kiun li precipe multe uzas en siaj nomoj de nombroj (ra 1, re 2, + ri 3, ro 4, ru 5). Kvankam la provoj de la pazigrafio de Gablenz + por la praktika vivo ne taŭgas, li tamen montris, ke li bone + konas la spiriton de la lingva scienco. En la jaro 1863 samtempe + kun la proponoj de Grimm en Konstantinopolo aperis la verko de Don + Sinibaldo de Mas, pri kiu ankaŭ estas iom parolite en la jam + diritaj lekcioj de Max Müller; ĝi aperis samtempe en + Londono, Parizo kaj Lejpcigo kaj meritas atenton pro sia sistemo. + Sed jam la difino, kiun li donas al ni pri ideografio : + « L'idéographie est l'art d'écrire avec des + signes qui représentent des idées et non avec des + mots (sons) d'une langue quelconque » ankoraŭ unu + fojon montras, ke oni ĉiam ankoraŭ sin movadis sur la + malvera vojo, kiu ĝis nun ne kondukis al la celo kaj ankaŭ + neniam al ĝi kondukos. Elirante el la penso, ke la signoj de + nombroj en la aritmetiko kaj algebro por tiuj popoloj, kiuj ilin + uzas, estas nenio alia, ol signoj ideografiaj, li penas elmontri, + ke 500 milionoj da homoj, la Japanoj, Koĥinĥinanoj, + Tonkinanoj sin komprenas reciproke nur per unu sama skribado + kaj uzas ĝin ĉiutage. Kaj kio ĝi estas alia, ol + signoj ideografiaj? Ĉu oni tiel povos ankoraŭ dubi la + eblecon de tiu ĉi sistemo? Ĉu ni estus nekapablaj fari + tion, kion faras la Azianoj, kiam ni ja kredas, ke ni staras + multe pli alte, ol ili? — La eblecon de la uzado ankaŭ + ni ne dubas, sed ni ankaŭ ne dubas la malfacilecon de la + enkondukado. La Ĥinoj laboru multajn jarojn super la lernado + de sia skriba lingvo kun ĝiaj 40000 diversaj signoj — + ni okcidentuloj jam de antaŭe havas nian hereditan de la + feniko-hebreoj fonetikan skribadon alfabetan, kiu donas al ni la + eblon el 23 literoj formi multajn milionojn da sonoj, kiuj, estas + vere, ne povas esti nomataj vortoj, se kun ili ne estas ligataj + difinitaj ideoj (komprenaĵoj). Sed el tio ĉi almenaŭ + sekvas, ke ni povas krei al ni neniajn pli riĉajn kaj pli + praktikajn reprezentantojn por la grandioza diverseco de niaj + ideoj, ol la vortojn de lingvo, kiuj ĉiuj estas kunmetitaj + nur el malmultaj sonoj fundamentaj. Kaj ni devus nun ree nin turni + al la senmovaj egiptaj aŭ ĥinaj signoj figuraj, kiuj + estas fonditaj ankoraŭ sur la primitiva senta pririgardado + kaj nur kun grandaj malfacilaĵoj permesas la prezentadon de + abstraktaĵo! — Don Sinibaldo de Mas prenas por ĉiu + « ideo » unu signon, pruntitan el la muzika nota + sistemo, nur kun la diferenco, ke li donas ne efektivajn notojn en + ĉiuj iliaj nuancoj. La signon fundamentan formas noto kvarono, + kaj laŭ tio, ĉu ĝi staras sur tiu aŭ alia + linio, ĝi ŝanĝas sian signifon kiel substantivo, + verbo, adjektivo k. c., kaj en simila maniero estas esprimataj + ĉiuj formoj de la gramatiko. Kiel ajn facila tiu ĉi sistemo + ŝajnas je la unua rigardo, tamen tre baldaŭ montrigas, ke + la signoj por universala uzado estas tro komplikitaj. +</div> + + + +<div class="indented"> + Unu jaron poste Moses Paic, Serbo el Zemlin, publikigis pazilalion + kaj pazigrafion. (Pli detale v. en la verko de D-ro Wild.) Li + uzis sole ciferojn, por esprimi ĉiujn vortojn laŭ iliaj + elementaj ideoj, tiel ke difinita vorto aperas ĉiam esprimata + per difinita cifero. Tiel li uzas la nombrajn signojn de 1 ĝis + 999 por ĉiuj gramatikaj fleksioj; la nombroj komencante de 1000 + estas la pazigrafiaj signoj de ideoj. La apudaj komprenaĵoj de + komuna ideo, la vortaj aliformaĵoj kaj devenaĵoj estas + formataj per aldonado de pluaj nombroj al la nombroj de la ideoj per + signoj de aldonado aŭ deprenado. Tiel ekzemple 3243 signifas la + komunan ideon de aĉetado, kaj tiam 3243 + 10 = + aĉetanto, 3243 + 13 = la aĉetanto, + 3243 + 101 = la aĉetantoj k. c. El sia + pazigrafio M. Paic faras pazilalion per tio, ke li por la apartaj + nombroj metas literojn kaj por « + » = + « m », por « — » = + « n »; ekzemple : 3243 + 10 = + aĉetanto = « fegimanos », + 3243 + 20 = aĉetantino = + « fegimenos » , 3243 + 40 = + aĉeto = « fegimonos » k. c. k. c. +</div> + +<div class="indented"> + Oni tiel vidas, ke ankaŭ Paic fine en simila maniero kiel + Wilkins venus al la ĝusta, nome al skribado kaj lingvo sona, + kvankam Wilkins tuj en la komenco laboris kun literoj, dum Paic + kun ciferoj. Li ankaŭ pensis, ke por la ordinaroj aferoj de + la vivo estas sufiĉa la ellernado de 1000 signoj de ideoj, + kiuj kun la plej granda facileco per helpo de la devenigitaj + apudaj ideoj povas esti alkondukitaj al 10000. Sed jam D-ro Wild + rimarkis, ke tiu ĉi sistemo postulas tro grandan pripensadon, + por povi esti enkondukita en la ordinaran interkomunikiĝon kun + malproksimaj popoloj. Li opiniis ankaŭ, ke se la pazigrafio + estus enkondukebla ĉe la Aziaj popoloj, oni devus preni por + fundamento ne la ellaboritajn lingvojn Eŭropajn, sed ni devus + por tio ĉi krei pazigrafion multe pli facilan, ol eĉ la + ĥina; kaj, apogante sin sur tiun ĉi principon, la lasta + partiano de la ideo pazigrafia, Anton Bachmaier en Munĥeno, + ĉefo de unu tiea granda komerca firmo, jam en la jaro 1852 + konstruis novan sistemon de pazigrafio, kiu en komparo kun la + antaŭe nomitaj distingas sin per ekstrema simpleco. +</div> + + + +<div class="indented"> + Bachmaier ankaŭ fondis sian sistemon sur la signoj de la + nombroj, ĉar ĉiuj komercaj popoloj posedas la sistemon + de la 10 signoj de nombroj, kvankam iliaj formoj eĉ estas + malegalaj. Ankaŭ tiuj ĉi signoj povas esti skribataj + laŭ ĉiuj direktoj, ne sole horizontale de maldekstre al + dekstre, kiel ĉe la Eŭropanoj, sed ankaŭ de dekstre + al maldekstre, kiel ĉe la Mahometanoj, aŭ de supre al + malsupre, kiel ĉe la Orientazianoj, kaj al tio ĉi ili + estas facile prezenteblaj per skribado, presado kaj telegrafo. + Bachmaier esprimas ĉiun komprenaĵon per nombro, ne uzas + difinitan artikolon, sed por la artikolo nedifinita la nombron + 1, kaj signas la multenombron per substrekado de la nombro de la + ideo. La substantivoj estas sen sekso kaj deklinacio. La gradoj + de komparo estas distingataj per unu aŭ du punktoj metitaj + super la nombro de la ideo, la nombronomoj fundamentaj per supre + metitaj, la nombronomoj ordaj per malsupre metitaj punktoj. La verbo + estas uzata nur en la modo nedifinita (infinitivo), la estonta + tempo estas esprimata per superstrekado, la tempo pasinta per + trastrekado de la nombro de la ideo k. c. La plej konataj nomoj + propraj kaj geografiaj ricevis en la vortaroj apartajn nombrojn. + Bachmaier lasis jam en 18 lingvoj prepari provajn ekzemplerojn de + tiaj vortaroj, super kiuj laboris la konata lingvisto profesoro + Ignatz Gaugengigl kaj la privata instruitulo Wilh. Stephanus. Al tio + ĉi formiĝis en Munĥeno centra societo por pazigrafio, + al kiu apartenis unuaklasaj instruituloj, kiel la germana Mezzofanti, + Pf. Richter, kiu paroladis en 34 lingvoj, Pf. Lauth, la glora + egiptologo, D-ro Wild, Ja bonega naciekonomiisto kaj statistikisto + kaj multaj aliaj, kiel ankaŭ la barono von Gablenz en Dresdeno, + Don Sinibaldo de Mas kaj Paic estis honoraj membroj de ĝi. +</div> + + + +<div class="indented"> + Malgraŭ ke la sistemo de Bachmaier estis ekstreme simpla, uzante + nur 9 komunajn kaj 6 apartajn signojn, kaj eĉ jam turnis sur sin + la okulojn de la registaroj, tiel ke jam estis intencita universala + kongreso, kiu devis havi lokon en Parizo, tamen la entrepreno + ree perdiĝis sen rezultato. Kaj kial? — Se ĝin + ankaŭ sonoraj kaŭzoj, la elsekiĝo de materialaj + fontoj, antaŭ ĉio pereigis, tamen la veran kaŭzon + oni devas serĉi pli profunde, ĝi kuŝas en la sistemo + mem. Ĝi nome estis konstruita sur sablo, kiel la sistomoj de + ĉiuj antaŭirantoj de 200 jaroj, ĉar la plej simplan + kaj plej facilan oni la plej malfacile trovas. +</div> + +<div class="indented"> + Tamen oni ne devas pensi, ke sistemo en tiel alta grado simpligita, + kiel la sistemo de Bachmaier, kvankam ĝi ne portis en si la + fundamenton por lingvo tutmonda, foriris el la mondo, alportinte + nenian utilon. Bachmaier diris mem en la antaŭparolo al siaj + pazigrafiaj vortaroj : « Estas kompreneble, ke + tiu ĉi skriba maniero de komunikiĝo neniam estos egala + al la bonaĵoj de lingvo; tamen por la komunikiĝo kun + tiuj, kies lingvon oni no komprenas (kiu homo komprenas ĉiujn + lingvojn!) ĝi estas ekstreme grava helpo ». Efektive + tiu ĉi sistemo por mallongaj notoj komercaj, por sciigoj + de gazetoj kaj precipe por telegramoj al ĉiuj landoj de la + mondo montriĝis uzebla. La « Sistemo ĉifrada + kaj telegrafada de A. Walter en Winterthur », kiu en + trimembraj kunigoj de literoj de « aaa » ĝis + « zzz » kune kun kelkaj ciferoj por la plej + necesaj gramatikaj rilatoj, en maniero de sekreta skribado prezentas + ĉiujn necesajn ideojn en formo tabela, donas en ĉiu + okazo por ĉifraj telegramoj ŝparon de kostoj ĝis + 40 0/0 en komparo kun vortaj telegramoj en la lingvo germana; + sed por lingvo tutmonda, kiel por parolado tiel ankaŭ por + skribado, ankaŭ al ĝi mankas la natura fundamento, ĉar + eĉ Mezzofanti ne povus teni en la kapo tiujn ĉi kunligojn + de literoj, kiuj ankaŭ tie ĉi devas servi anstataŭ + vortoj. Al tio ĉi ili estas neelparoleblaj kaj tial por la + buŝa interkompreniĝado tute ne uzeblaj. Ankaŭ la + verkado de vortaroj jam en unu lingvo estas ligita kun grandegaj + laboroj kaj malfacilaĵoj, ne parolante jam pri kelkaj kaj multaj + lingvoj. +</div> + + + +<div class="indented"> + (Tie ĉi la aŭtoro finas la historion de la diversaj provoj + kaj transiras al la priskribo de la sistemo Volapük, de kiu li + en tiu tempo estis ankoraŭ varmega partiano, trovante ĝin + la plej bona el ĉiuj tiam faritaj provoj. Ni jam rakontis [v. + No. 10 de « La Esperantisto » 1890], kiel post la + apero de la sistemo « Esperanto » la aŭtoro + forlasis Volapükon kaj transiris kun plena entuziasmo al + « Esperanto », de kiu ĝis la fino de sia + vivo li restis varmega batalanto. — Ni devas ankoraŭ + aldoni, ke la nun alportita artikolo ne estas plena historio de + ĉiuj provoj de lingvo tutmonda; volante skribi nur gazetan + artikolon kaj ne dikan detalan verkon, la aŭtoro parolis nur + pri parto de la proponitaj sistemoj, kaj ankaŭ pri ĉiuj + el tiuj ĉi li diris nur kelkajn vortojn. La efektiva nombro de + la diversaj projektoj, faritaj en la lastaj 200 jaroj, estas pli ol + 150). +</div> + +<hr /> + +<p class="titolego topmargin"> + ESENCO KAJ ESTONTECO DE LA IDEO<br/> + DE LINGVO INTERNACIA +</p> + +<p class="el"> + Raporte-verkita de anonima aŭtoro kaj legita (en formo iom ŝanĝita<br/> + kaj mallongigita) de s-ro L. de <span class="smallcaps">Beaufront</span> en la kongreso de l'Association<br/> + Française pour l'Avancement des Sciences (Parizo, 1900). +</p> + + +<p class="titoleto">I</p> + + + +<div class="indented"> + Ĉiuj ideoj, kiuj estas ludontaj gravan rolon en la historio + de la homaro, havas ĉiam tiun saman egalan sorton : + kiam ili ekaperas, la samtempuloj renkontas ilin ne sole kun + rimarkinde obstina malkonfido, sed eĉ kun ia neklarigebla + malamikeco; la pioniroj de tiuj ĉi ideoj devas multe batali + kaj multe suferi; oni rigardas ilin kiel homojn frenezajn, + infane malsaĝajn, aŭ fine eĉ rekte kiel homojn + tre malutilajn. Dum la homoj, kiuj okupas sin je ĉia plej + sencela kaj senutila sensencaĵo, se ĝi nur estas en modo + kaj konforma al la rutinaj ideoj de la amaso, ĝuas ne sole + ĉiujn bonojn de la vivo, sed ankaŭ la honoran nomon de + « instruituloj » aŭ « utilaj + publikaj agantoj », la pioniroj de novaj ideoj renkontas + nenion krom mokoj kaj atakoj; la unua renkontita tre malmulte + lerninta bubo rigardas ilin de alte kaj diras al ili, ke ili + okupas sin je malsaĝaĵoj; la unua renkontita gazeta + felietonisto skribas pri ili « spritajn » + artikolojn kaj notojn, ne preninte sur sin la laboron almenaŭ + iom ekscii, super kio ili propre laboras; kaj la publiko, kiu + ĉiam iras kiel anaro da ŝafoj post la kriemuloj, + ridas kaj ridegas kaj eĉ por unu minuto ne faras al si la + demandon, ĉu ekzistas eĉ guto da senco kaj logiko en + ĉiuj tiuj ĉi « spritaj » mokoj. + Pri tiuj ĉi ideoj « estas modo » paroli + ne alie, ol kun ironia kaj malestima rideto, tial tiel agas + ankaŭ A kaj B kaj C, kaj ĉiu el ili timas enpensiĝi + serioze eĉ unu minuton pri la mokata ideo, ĉar li + « scias antaŭe », ke « ĝi + krom malsaĝaĵo enhavas ja nenion », kaj li timas, + ke oni iel alkalkulos lin mem al la nombro de « tiuj + malsaĝuloj », se li eĉ en la daŭro de unu + minuto provos rilati serioze al tiu ĉi malsaĝaĵo. + La homoj miras, « kiamaniere en nia praktika tempo povas + aperi tiaj malsaĝaj fantaziuloj kaj kial oni ne metas ilin en la + domojn por frenezuloj ». +</div> + + + +<div class="indented"> + Sed pasas kelka tempo. Post longa vico da batalado kaj suferoj la + « buboj-fantaziuloj » atingis la celon. La homaro + fariĝis pli riĉa per unu nova grava akiro kaj eltiras el + ĝi la plej vastan kaj diversforman utilon. Tiam la cirkonstancoj + ŝanĝiĝas. La jam fortiĝinta nova afero + ŝajnas al la homoj tiel simpla, tiel « komprenebla + per si mem », ke la homoj ne komprenas, kiamaniere oni + povis tutajn miljarojn vivi sen ĝi. Kiam la posteuloj legas la + rakontojn pri tio, kiel sin tenis kontraŭ la dirita ideo la + samtempuloj de ĝia naskiĝo, ili absolute ne volas kredi + kaj pensas, ke ĉion tion ĉi elpensis la historioskribantoj + pro mokado je la foririntaj generacioj. « Ĉu + efektive », ili diras, « la tuta mondo tiam + konsistis el idiotoj? Ĉu efektive ekzistis homoj, kiuj + elpaŝadis kontraŭ la pioniroj kun tiaj sensencaj + kontraŭparoloj kaj la ceteraj homoj silentadis kaj la unua + renkontita kvinjara infano ne diradis al tiuj kritikantoj : + « sinjoroj, vi ja parolas teruran, sur nenio fonditan + sensencaĵon, kies rebato sin trovas ja tuj antaŭ via + nazo! » ? Absolute nekompreneble! La historiistoj certe + trograndigas! » +</div> + + + +<div class="indented"> + Legu la historion de naskiĝo de la kristaneco kaj de diversaj + grandaj ideoj en la regiono de moralo, filozofio kaj scienco; + legu la historion de la eltrovo de Ameriko, de la enkonduko de + fervojoj k. t. p. k. t. p. Ĉie tute tio + sama. « Es ist eine alte Geschichte, doch bleibt sie + immer neu ». La lumo aperas kiel necesa bezonataĵo + al tiu, kiu staras malproksime, sed al la proksime starantaj + ĝi tranĉas la okulojn kaj ili penas estingi ĝin. + La ideo de Kolumbo, ke « devas ekzisti okcidenta vojo + Hindujon », ŝajnas al ni nun tiel simpla, tiel + natura, kaj ni simple ne volas kredi, ke povis iam ekzisti homoj, + kiuj, sciante jam, ke la tero estas globo, povis dubi, ke al + ĉia lando oni povas veni ne sole de oriento, sed ankaŭ + de okcidento, kaj ke en tiu ĉi ne esplorita okcidento povas + eble troviĝi ne konataj al ni interesaj landoj. Kiam ni + legas tiujn kontraŭparolojn, kiujn oni tiam faradis al + Kolumbo, ekzemple, ke neniu okcidenten de Eŭropo veturis, + sekve ĝi estas ne ebla, ke Dio malpermesis tion ĉi + fari, ke la ŝipoj malleviĝados malsupren kaj ne povos + returne leviĝadi supren . . . k. t. p., — ni + kontraŭvole demandas nin, kiamaniere homoj maturaĝaj + povis paroli tiajn sensencaĵojn, pro kiuj en nia tempo + ruĝiĝus ĉia infano. Kaj tamen en tiu tempo ĝuste + tiuj ĉi naivaj kontraŭparoloj estis rigardataj kiel veroj, + ne ebligantaj ian dubon, kiel plej logika opinio de la tuta prudenta + mondo, kaj la ideoj de Kolumbo estis kalkulataj kiel infanaĵo, + kiu estas inda nenian atenton. Kiam oni montris al la homoj la + forton de la vaporo kaj ĝian uzeblecon, ŝajnis, ke kia + prudenta homo povus ion kontraŭparoli kontraŭ ĝi? Kaj + tamen kiom da multjara batalado, suferoj kaj mokoj la elpensinto + devis elporti! kaj eĉ tiam, kiam fine prosperis jam atingi + la celon, kiam en Anglujo jam dum tutaj tri jaroj la lokomotivoj + kursadis kaj alportadis grandegan utilon, sur la kontinento + de Eŭropo instruitaj homoj kaj eĉ tutaj instruitaj + korporacioj, anstataŭ simple ekrigardi kaj konvinkiĝi, + skribadis ankoraŭ profundapensajn traktatojn pri tio, ke + konstruado de lokomotivoj estas infana entrepreno, ke ĝi estas + ne ebla, ke ĝi estas malutila k. t. p. Kio tio ĉi + estas? ni demandas nin; ĉu tio ĉi estis ia ĉiuhoma + epidemia idioteco? ĉu efektive ekzistis tiaj generacioj? Jes, + ekzistis tiaj generacioj, kaj ni, kiuj nun miregas, ni en efektiveco + estas ne pli bonaj ol ili, kaj niaj nepoj estos ne pli bonaj ol + ni. Ĉiuj tiuj ĉi homoj kun iliaj indignige sensencaj + kontraŭparoloj kaj atakoj estis tamen ne idiotoj, kvankam + ili nun eble ŝajnas al ni tiaj. Ilia tuta kulpo konsistis + nur en tio, ke, dank' al la natura spirita inercio de ĉiu el + ni, ili aŭ tute ne volis prijuĝi la naskiĝantajn + novajn aperojn, plivolante limigi sin per sanosubtenanta ridado, + aŭ alpaŝadis al la prijuĝado kun antaŭe jam + preta konvinko, ke la afero proponata al ili estas neplenumebla, + kaj ĉiujn siajn argumentojn ili penadis konformigadi al tiu + autaŭe farita decido, ne rimarkante la tutan senfundamentecon + de tiuj ĉi argumentoj, kaj kontraŭ la argumentoj de la + defendantoj de la nova ideo ili fermadis sian cerbon per la plej + fortikaj seruroj, kaj tial tiuj ĉi lastaj argumentoj, kiuj + penadis pruvi la eblecon de tio, devis ŝajni al tiuj inerciaj + homoj tiel same infanaj, kiel al ni nun ŝajnas iliaj tiamaj + kontraŭparoloj. +</div> + + + + + +<div class="indented"> + Al tiaj ideoj, kiuj al la samtempuloj ŝajnas senenhava fantazio + kaj al la posteuloj ŝajnas tia natura afero, ke ili ne + komprenas, kiamaniere la homoj miljarojn vivis sen ĝi, — + al tiaj ideoj apartenas ankaŭ la ideo de enkonduko de komuna + lingvo por la komunikiĝoj inter diversaj popoloj. Kiam niaj + posteuloj legos en la historio, ke la homoj, tiuj ĉi reĝoj + de la tero, tiuj ĉi plej altaj reprezentantoj de la monda + inteligenteco, tiuj ĉi duon-dioj, en la daŭro de tutaj + miljaroj vivis unuj apud la aliaj, ne komprenante unuj la aliajn, ili + simple ne volos kredi. « Por tio ĉi oni ja bezonis + nenian supernaturan forton, ili diros; ĉiu el tiuj ĉi + homoj posedis ja kolekton da kondiĉaj sonoj, per kiuj li tute + precize kompreniĝadis kun siaj plej proksimaj najbaroj, — + kiel do ne venis al ili en la kapon konsentiĝi inter si, ke + unu el tiaj kolektoj da kondiĉaj sonoj estu enkondukita por la + reciproka kompreniĝado inter <i>ĉiuj</i>, simile al tio, + kiel por la plimulto de la kulturaj popoloj estis enkondukita jam + longe unu kondiĉa kolekto da mezuroj, unu kondiĉa alfabeto, + unuj kondiĉaj muzikaj signoj k. t. p.! » + Niaj posteuloj indignos, kiam ili ekscios, ke la homojn, kiuj + penadis pri la enkonduko de komuna lingvo, la samtempuloj montradis + per la fingroj, kiel maniulojn, bubojn, ne meritantajn la nomon de + seriozaj homoj; ke pri tiuj ĉi homoj ĉiu malplenkapulo + povis spritadi en la gazetoj, kiom li volis, kaj troviĝis + neniu, kiu dirus al tiuj malplenkapuloj : « vi povas + trovi tiujn ĉi ideojn plenumeblaj aŭ ne plenumeblaj, + — sed moki ilin, eĉ ne konatiĝinte kun ili, estas + honte, sinjoroj! » Kore ridegos niaj posteuloj, kiam ili + aŭdos tiujn naivajn kontraŭparolojn, kiujn multaj el niaj + samtempuloj faradis kontraŭ la ideo de lingvo internacia entute + kaj de lingvo arta speciale. Simile al tio, kiel ni kun rideto de + kompato rilatas al tiu el niaj pra-praavoj, kiu antaŭ kelke da + miljaroj eble protestis kontraŭ la enkonduko de arta alfabeto, + kriante kun la aplombo de instruitulo, sed tute senpruve, ke rimedo + por la esprimado de niaj pensoj estas objekto organa, natura, + kreita de la historio (skribado per hieroglifaj desegnaĵoj) + kaj ne povanta « esti kreita en kabineto », + — tiel niaj posteuloj, mokados tiujn niajn samtempulojn, + kiuj nur pro tiu nenion diranta cirkonstanco, ke la nunaj lingvoj + kreiĝis blinde per si mem, aŭtoritate certigas, ke lingvo + ne povas esti kreita arte. « Ĝis nun ne estis, + sekve ne povas esti! » — « Kiel mi + povas kredi », diros en la venonta centjaro ia dekjara + lernanto al sia instruanto, « ke ekzistis homoj, kiuj + neadis la eblecon de ekzistado de arta lingvo, kiam antaŭ + ilia nazo tia lingvo jam <i>ekzistis</i>, havis jam riĉan + literaturon kaj bonege <i>plenumadis jam en la praktiko</i> + ĉiujn funkciojn, kiujn oni povas postuli de lingvo internacia, + kaj tiuj ĉi sinjoroj, anstataŭ babiladi ĉiam + teorian sensencaĵon, bezonis nur malfermi la okulojn kaj + <i>ekrigardi</i>! Ĉu estas eble, ke homoj maturaĝaj + parolus ĉiam frazistan sensencaĵon pri ia diferenco de la + voĉaj organoj ĉe la popoloj, kiam ĉiu infano vidis sur + ĉiu paŝo membrojn de unu popolo, bonege parolantajn en la + lingvo de alia popolo! » Kaj la instruanto respondos : + « ĝi estas efektive nekredebla, kaj tamen ĝi tiel + estis! » +</div> + + + +<div class="indented"> + Cetere en la nuna tempo en la afero de lingvo internacia la rutino + kaj spirita inercio komencas iom post iom cedadi al la sana + prudento. Jam longe tie aŭ aliloke en diversaj gazetoj kaj + revuoj aperas artikoloj plenaj de aprobo por la ideo mem kaj por + ĝiaj batalantoj. Sed tiuj ĉi artikoloj estas ankoraŭ + senkuraĝaj, kvazaŭ la aŭtoroj timas, ke oni ne elmetu + ilin al publika malhonoro. Tiuj ĉi senkuraĝaj voĉoj + perdiĝas en la laŭtega ĥoro de la kriistoj kaj + mokistoj, tiel ke la grandega plimulto de la publiko, kutiminta iradi + nur tien, kie oni krias la plej laŭte, kaj opiniadi ĉiun + mokanton saĝulo, ĉiun atakanton bravulo kaj ĉiun + atakaton kulpulo, ĉiam ankoraŭ rigardas la ideon de lingvo + internacia kiel sensencan infanan fantazion. Tiun ĉi publikon + konvinki ni ne entreprenas, ĉar ĉiuj niaj vortoj pereus + vane. Ĝin konvinkos nur la tempo. Morgaŭ ĝi al la + pioniroj de la ideo konstruos monumentojn kun tia sama anara sento, + kun kiu ĝi hodiaŭ superĵetas ilin per koto. Nia + parolo estas difinita nur por tiuj, kiuj provis rilati al nia ideo + kun juĝo memstara, sed sub la influo de diversaj aŭditaj + opinioj perdis la egalpezon, ne scias, kiel ili devas sin teni, + dezirus kredi kaj samtempe turmentiĝas per konstantaj duboj. + Por ili ni tie ĉi analizos la demandon, ĉu efektive ni, + la amikoj de la ideo de lingvo internacia, laboras por ia utopio, + kaj ĉu minacas al ni la danĝero, ke ĉiuj niaj laboroj + pereos vane, kiel kredigas niaj kontraŭuloj, aŭ ĉu ni + iras al celo klare difinita, senduba kaj nepre atingota. +</div> + +<div class="indented"> + Ni scias, estimataj aŭskultantoj, ke vi kutimis rilati kun + estimo nur al tiaj argumentoj, kiuj estas plenigitaj per multo da + citatoj, traplektitaj per multo da laŭtaj aŭtoritataj + nomoj kaj brilas per amasego da alteflugaj kvazaŭ-sciencaj + frazoj. Ni avertas vin, ke ĉion tion ĉi vi en nia parolo + ne trovos. Se vi trovas atentinda nur tion, kio estas ligita kun + laŭtaj nomoj, legu ian verkon pri lingvo internacia, kaj vi + trovos tie longan serion da gloraj kaj aŭtoritataj scienculoj, + kiuj laboris por la ideo de lingvo internacia. Sed ni tie ĉi + forlasos ĉian superfluan balaston kaj parolos al vi nur en la + nomo de la nuda <i>logiko</i>. Ne turnu atenton sur tion, kion diras + Petro aŭ Johano, sed pripensu <i>mem</i>. Se niaj argumentoj + estas ĝustaj, akceptu ilin, — se ili estas malĝustaj, + forĵetu ilin, se eĉ miloj da laŭtaj nomoj starus post + ili. +</div> + +<div class="indented"> + Ni analizos sisteme la sekvantajn demandojn : 1) ĉu + lingvo internacia estas bezona; 2) ĉu ĝi estas ebla en + principo; 3) ĉu ekzistas espero, ke ĝi efektive estos + enkondukita praktike; 4) kiam kaj kiamaniere tio ĉi estos farita + kaj kia lingvo estos enkondukita; 5) ĉu nia nuna laborado + kondukas al ia difinita celo, aŭ ni agas ankoraŭ blinde + kaj riskas, ke nia laborado pereos vane, kaj prudentaj homoj devas + ankoraŭ sin teni flanke de ni, ĝis « la afero + klariĝos ». +</div> + +<p class="titoleto">II</p> + + + + + +<div class="indented"> + Ĉu lingvo internacia estas bezona? Tiu ĉi demando per + sia naiveco elvokos ridon ĉe la estontaj generacioj, tiel + same kiel niaj samtempuloj ekridus ekzemple ĉe la demando + « ĉu poŝto estas bezona »? La plimulto + de la inteligenta mondo jam nun trovos tiun ĉi demandon + tute superflua; tamen pro konsekvenco ni metas tiun ĉi + demandon dank'al tio, ke ekzistas ankoraŭ multe da homoj, kiuj + respondas je tiu ĉi demando per « ne ». + La sola motivo, kiun kelkaj el tiuj ĉi homoj elmetas, estas + sekvanta : « lingvo internacia detruos la lingvojn + naciajn kaj la naciojn ». Ni konfesas, ke kiom ajn ni + rompis al ni la kapon, ni neniel povis kompreni, en kio nome + konsistus la malfeliĉo por la homaro, se en unu bela tago + montriĝus, ke ne ekzistas jam plu nacioj kaj lingvoj naciaj, + sed ekzistas nur unu ĉiuhoma familio kun unu ĉiuhoma + lingvo. Sed ni supozu, ke tio ĉi efektive estus io terura, kaj + ni rapidos trankviligi tiujn ĉi sinjorojn. Lingvo intornacia + deziras nur doni al la homoj de <i>malsamaj</i> popoloj, kiuj staras + unu antaŭ alia kiel mutuloj, la eblon komprenadi unu alian, + sed ĝi neniel intencas enmiksiĝi en la internan vivon de + la popoloj. Timi, ke lingvo internacia detruos la lingvojn naciajn, + estas tiel same ridinde, kiel ekzemple timi, ke la poŝto, kiu + donas al homoj malproksimaj unu de alia la eblon komunikiĝadi, + minacas neniigi la buŝajn interparoladojn inter la homoj! + « Lingvo internacia » kaj « lingvo + tutmonda » estas du tute malsamaj objektoj, kiujn miksi + inter si oni neniel devas. Se ni supozus, ke fariĝus iam + kunfluiĝo de la homoj en unu ĉiuhoman popolon, en tiu + ĉi « malfeliĉo » (kiel nomos ĝin + la naciaj ŝovinistoj) estos kulpa ne la lingvo internacia, sed + la aliiĝintaj konvinkoj kaj opinioj de la homoj. <i>Tiam</i> + efektive la lingvo internacia faciligos al la homoj la atingon de + tio, kio antaŭe estos principe decidita de ili kiel dezirinda; + sed se la celado al kunfluiĝo ne naskiĝos ĉe la + homoj <i>memstare</i>, la lingvo internacia per si mem certe ne + volos <i>altrudi</i> al la homoj tian unuiĝon. Lasante tute + flanke la demandon pri la dezirindeco aŭ nedezirindeco de nacia + ŝovinismo, ni notos nur tion, ke celadon al lingvo internacia + ne devas escepti eĉ la plej varmega blinda ŝovinismo; + ĉar la rilato inter celado al lingvo internacia kaj inter nacia + ŝovinismo estas tia sama, kiel inter nacia patriotismo kaj + amo al sia familio : ĉu iu povas diri, ke la pligrandigo + de reciprokaj komunikiĝoj kaj interkonsentoj inter homoj + de tiu sama lando (celado <i>patriota</i>) minacas per io al la + amo <i>familia</i>? Per si mem la lingvo internacia ne sole ne + povas malfortigi la lingvojn naciajn, sed kontraŭe, ĝi + sendube devas konduki al ilia granda fortiĝado kaj plena + ekflorado : dank' al la neceseco ellernadi diversajn fremdajn + lingvojn, oni nun malofte povas renkonti homon, kiu posedus + perfekte sian patran lingvon, kaj la lingvoj mem, konstante + kunpuŝiĝante unuj kun la aliaj, ĉiam pli kaj pli + konfuziĝas, kripliĝas kaj perdas sian naturan riĉecon + kaj ĉarmon; sed kiam ĉiu el ni devos ellernadi nur + <i>unu</i> fremdan lingvon (kaj ankoraŭ tre facilan), ĉiu + el ni havos la eblon ellerni sian lingvon fonde, kaj ĉiu lingvo, + liberiĝinte de la premado de multaj najbaroj kaj konservinte + plene por si sola ĉiujn fortojn de sia popolo, disvolviĝos + baldaŭ plej potence kaj brile. +</div> + +<div class="indented"> + La dua motivo, kiun elmetas la malamikoj de lingvo internacia, + estas la timo, ke kiel lingvo internacia estos eble elektita + ia el la lingvoj <i>naciaj</i> kaj ke tiam la homoj ne + <i>alproksimiĝos</i> al si reciproke, sed simple ia unu + popolo <i>dispremos</i> kaj <i>englutos</i> ĉiujn aliajn + popolojn, dank' al la grandega superforto, kiujn ĝi ricevos + super ĉiuj aliaj popoloj. Tiu ĉi motivo estas ne tute + senfundamenta; sed ĝi povas esti elmetita nur kontraŭ tia + aŭ alia nepripensita kaj malĝusta <i>formo</i> de lingvo + internacia. Tiu ĉi motivo kompreneble perdas ĉian signifon, + se ni turnos atenton, ke lingvo internacia povas esti kaj estos nur + ia <i>neŭtrala</i> lingvo, kiel ni malsupre montros. +</div> + + + +<div class="indented"> + Sekve se ni lasos por kelka tempo flanke la demandon pri la + ebleco aŭ neebleco de la enkonduko de lingvo internacia (pri + tiu ĉi punkto ni parolos malsupre), se ni supozos, ke la + enkonduko de tia lingvo dependas nur de nia <i>deziro</i>, kaj se + ni esceptos ian kriantan erarpaŝon en la <i>elekto</i> de la + lingvo, ĉiu devas konsenti, ke pri <i>malutilo</i> de lingvo + internacia neniel povas esti eĉ la plej malgranda parolo. Sed + la <i>utilo</i>, kiun tia lingvo alportus al la mondo, estas tiel + grandega kaj videbla por ĉiu, ke pri tio ĉi ni propre + ne bezonus paroli. Tamen <i>kelke</i> da vortoj ni diros pri tio + ĉi, se eĉ simple pro pleneco de nia analizo. +</div> + + + +<div class="indented"> + Ĉu vi ekpensis iam pri tio, <i>kio</i> propre levis la + homaron tiel neatingeble alte super ĉiuj aliaj bestoj, kiuj + ja en efektiveco estas konstruitaj laŭ tiu sama tipo, kiel + la homo? La tutan nian altan kulturon kaj civilizacion ni dankas + nur al unu objekto : al la <i>posedado de lingvo</i>, kiu + ebligis al ni la <i>interŝanĝadon de pensoj</i>. Kio + estus kun ni, fieraj reĝoj de la mondo, se ni ne povus + <i>lingve komunikiĝadi</i> unuj kun aliaj, se sian tutan + scion kaj inteligentecon ĉiu el ni devus de la komenco mem + ellaboradi al si mem, anstataŭ faradi uzon — dank' al + interŝanĝo de pensoj — de la jam pretaj fruktoj de la + sperto kaj diversaj scioj de tutaj miljaroj, de tutaj milionoj kaj + miliardoj da aliaj similaj al ni kreitaĵoj? Ni tiam eĉ per + unu plej malgranda ŝtupeto ne starus pli alte ol tiuj diversaj + bestoj, kiuj nin ĉirkaŭas kaj kiuj estas tiel sensaĝaj + kaj senhelpaj! Forprenu de ni la manojn kaj la piedojn kaj kion + vi volas, sed lasu al ni nur la povadon interŝanĝadi la + pensojn, — kaj ni restos tiuj samaj reĝoj de la naturo + kaj ni konstante kaj senfine perfektiĝados; sed donu al + ĉiu el ni eĉ centon da manoj, donu al ni eĉ centon + da diversaj ĝis nun ne konataj sentoj kaj povoj, sed forprenu + de ni la povon de interŝanĝado de pensoj — kaj ni + restos sensaĝaj kaj senhelpaj bestoj. Sed se la tre neplena + kaj tre limigita ebleco de interŝanĝo de pensoj havis por + la homaro tian grandegan signifon, ekpensu pri tio, kian grandegan + kaj kun nenio kompareblan utilon donus al la homaro tiu lingvo, kiu + farus la interŝanĝadon de pensoj <i>plena</i>, kaj dank' + al kiu ne sole A havus la eblon kompreniĝadi kun B, C kun D, + E kun F, sed <i>ĉiu</i> el ili povus kompreniĝadi kun + <i>ĉiu</i> el la aliaj! Tuta cento da plej grandaj elpensoj ne + faros en la vivo de la homaro tian grandan kaj bonfaran revolucion, + kian faros la enkonduko de lingvo internacia! Ni prenu kelkajn + malgrandajn ekzemplojn. Ni penas tradukadi la verkojn de ĉiu + nacio en la lingvojn de ĉiuj aliaj nacioj; sed tio ĉi + englutas ja neproduktive grandegan multon da laboroj kaj mono kaj + tamen malgraŭ ĉio ni povas traduki nur la plej sensignifan + parton de la homa literaturo, kaj la grandega plimulto de la homa + literaturo kun riĉaj provizoj da diversaj pensoj por ĉiu + el ni restas neakirebla. Sed kiam ekzistus lingvo internacia, tiam + ĉio, kio aperas en la regiono de la homa penso, estus tradukata + nur en tiun ĉi <i>unu</i> neŭtralan lingvon kaj multaj + verkoj estus skribataj rekte en tiu ĉi lingvo, kaj ĉiuj + produktoj de la homa spirito fariĝus akireblaj por ĉiu el + ni. Por la perfektigado de tiu aŭ alia branĉo de la homaj + scioj ni aranĝas sur ĉiu paŝo internaciajn kongresojn, + — sed kian mizeran rolon ili ludas, kiam partopreni en ili + povas ne tiu, kiu efektive kun utilo dezirus ion aŭdi, ne tiu, + kiu efektive ion gravan volus komuniki, sed nur tiu, kiu scias + babiladi en kelkaj lingvoj. Nia vivo estas mallonga kaj la scienco + estas vasta; ni devas lerni, lerni, lerni! Al la lernado ni povas + dediĉi nur parton de nia mallonga vivo, nome niajn infanajn + kaj junulajn jarojn; sed ho ve! granda parto de tiu ĉi kara + tempo foriras tute neproduktive por la ellernado de lingvoj! Kiom + multe ni gajnus, se, dank' al ekzistado de lingvo internacia, ni + povus la tutan tempon, dediĉatan nun al la neproduktiva lernado + de lingvoj, dediĉi al la lernado de efektivaj kaj pozitivaj + <i>sciencoj</i>! Kiel alte tiam leviĝus la homaro! . . . +</div> + + + +<div class="indented"> + Sed ni ne parolos plu pri tiu ĉi punkto, ĉar kiel ajn + ĉiu el niaj aŭskultantoj rilatus al tiu aŭ alia + <i>formo</i> de lingvo internacia, ni dubas, ĉu troviĝos + inter ili eĉ unu, kiu dubus la <i>utilecon mem</i> de tia + lingvo. Sed ĉar al multaj homoj, kiuj ne kutimis donadi al + si precizan kalkulon pri siaj simpatioj kaj antipatioj, ordinare + ŝajnas, ke se ili ne aprobas tiun aŭ alian formon de + ia ideo, ili nepre devas ataki la ideon mem entute, — tial + ni, pro sistemeco de nia analizo, petas ĉiun el la estimataj + aŭskultantoj antaŭ ĉio noti al si bone en la memoro, + ke pri la utileco de lingvo internacia <i>entute</i> — se tia + estus enkondukita — li ne dubas. Ekmemoru do, sinjoroj, bone la + unuan konkludon, al kiu ni venis, notu al vi kaj ekmemoru, ke kun tiu + ĉi konkludo vi konsentas, nome : +</div> + +<div class="indented"> + <i>La ekzistado de lingvo internacia, per kiu povus kompreniĝadi + inter si la homoj de ĉiuj landoj kaj popoloj, alportus al la + homaro grandegan utilon.</i> +</div> + +<p class="titoleto">III</p> + + + +<div class="indented"> + Nun ni transiros al la dua demando : « ĉu lingvo + internacia estas ebla? » Ankaŭ pri tio ĉi nenia + senantaŭjuĝa homo eĉ unu minuton povas dubi, ĉar + ne sole ne ekzistas eĉ la plej malgrandaj faktoj, kiuj parolus + <i>kontraŭ</i> tia ebleco, sed ne ekzistas eĉ la plej + malgrandaj kaŭzoj, kiuj devigus eĉ unu minuton <i>dubi</i> + pri tia obleco. Ekzistas en efektiveco homoj, kiuj kun scienca + aplombo kredigas, kvazaŭ lingvo estas objekto natura, organa, + kiu dependas de apartaj fiziologiaj ecoj de la organoj de parolo de + ĉiu popolo, de la klimato, heredeco, kruciĝado de rasoj, + historiaj kondiĉoj k. t. p. Kaj al la amaso tiaj + instruitaj paroloj tre imponas, precipe se ili en sufiĉa mezuro + estas traplektitaj per diversaj citatoj kaj per misteraj por la + amaso terminoj teĥnikaj. Sed homo klera, kiu kuraĝas havi + propran juĝon, scias ja tre bone, ke ĉio tio ĉi estas + nur senenhava pseŭdo-scienca babilado, kiu havas nenian sencon + kaj kiun rebati povus tre facile la unua renkontita infano. El la + ĉiutaga sperto ni ĉiuj ja scias tre bone, ke se ni prenos + infanon el kiu ajn lando aŭ nacio kaj de la tago de ĝia + naskiĝo edukados ĝin inter personoj de nacio tute fremda + kaj eĉ antipoda por ĝi, ĝi parolados en la lingvo de + tiu ĉi nacio tiel same bonege kaj pure, kiel ĉiu natura + filo de tiu ĉi nacio. Se por homo <i>maturaĝa</i> estas + ordinare malfacile ellerni fremdan lingvon, tio ĉi ja tute ne + venas de la konstruo de liaj organoj de parolo, sed simple de tio, + ke li ne havas paciencon, ne havas tempon, ne havas instruantojn, ne + havas rimedojn k. t. p. Tiu ĉi sama maturaĝulo + renkontus ja tiujn ĉi samajn malfacilaĵojn ĉe la + ellernado de sia <i>hejma</i> lingvo, se li en la infaneco ne estus + edukita en tiu ĉi lingvo, sed devus ellernadi ĝin per helpo + de lecionoj. Fine ĉiu klera homo ja ankaŭ nun <i>devas</i> + ellernadi kelkajn fremdajn lingvojn, kaj li certe ne elektas tiujn + lingvojn, kiuj kvazaŭ estas konformaj al liaj organoj de + parolado, sed nur tiujn, kiujn li <i>bezonas</i>; estas sekve nenio + neebla en tio, ke anstataŭ ke ĉiu lernas <i>diversajn</i> + lingvojn, ĉiuj ellernadu <i>unu saman</i> lingvon kaj sekve povu + komprenadi unu alian. Se eĉ ĉiu posedus la komuneakceptitan + lingvon ne en plena perfekteco, eĉ tiam la demando de lingvo + internacia estus jam decidita kaj la homoj ĉesus staradi unu + antaŭ alia kiel surda-mutaj. Kaj oni devas ja memori, ke se + ĉie estus sciate, ke por komunikiĝoj kun la tuta mondo + oni devas ellerni nur <i>unu</i> lingvon — ĉie ekzistus + multego da bonaj instruistoj de tiu ĉi lingvo, da specialaj + lernejoj, ĉiu ellernadus tiun ĉi lingvon kun la plej granda + volonteco kaj fervoreco, kaj fine ĉiuj gepatroj alkutimigadus + siajn infanojn al tiu ĉi lingvo en <i>la infaneco</i>, paralele + kun la patra lingvo. Sekve, lasante dume flanke la demandon pri tio, + ĉu la homoj <i>volos</i> elekti ian unu lingvon por la rolo de + internacia kaj ĉu prosperos al ili veni al interkonsento pri + tiu ĉi elekto, ni dume konstatas tiun fakton, kiu kun plena + sendubeco sekvas el ĉio, kion ni diris supre, nome, ke la + <i>ekzistado mem</i> de lingvo internacia estas tute ebla. Notu do al + vi bone en la memoro tiujn du sendubajn konkludojn, al kiuj ni venis + ĝis nun, nome : +</div> + + + +<div class="indented"> + 1. <i>Lingvo internacia alportus al la homaro grandegan utilon;</i> +</div> + +<div class="indented"> + 2. <i>La ekzistado de lingvo internacia estas plene ebla.</i> +</div> + +<p class="titoleto">IV</p> + + + + + +<div class="indented"> + Ĉu lingvo internacia <i>estos</i> iam enkondukita? Se ni + venis al la konkludo, ke lingvo internacia alportus al la homaro + grandegan utilon kaj ke ĝia ekzistado estas ebla, el tiuj + ĉi du konkludoj jam per si mem elfluas la konkludo, ke tia + lingvo pli aŭ malpli frue nepre estos enkondukita, ĉar alie + ni devus nei ĉe la homaro la ekzistadon de ĉia eĉ + plej elementa inteligenteco. Se lingvo, povanta plenumadi la rolon + de internacia, ĝis nun ankoraŭ ne ekzistus, sed devus + ankoraŭ esti kreita, tiam respondo je la demando metita en + la komenco de tiu ĉi ĉapitro estus duba, ĉar estus + nesciate ankoraŭ, ĉu oni povos krei tian lingvon. Sed ni + ja scias, ke da lingvoj ekzistas tre multe kaj ke <i>ĉiu</i> el + ili en okazo de bezono povus esti difinita kiel internacia, nur kun + tia diferenco, ke unu el ili <i>pli</i> taŭgus por tiu ĉi + celo kaj alia <i>malpli</i>. Ni havas sekve ĉion pretan kaj + ni bezonas nur <i>ekdeziri</i> kaj <i>elekti</i>, — kaj en + tia okazo la respondo je la supre metita demando jam ne povas esti + duba. La homoj vivas per vivo konscia kaj senĉese celadas al + sia bono; tial se ni scias, ke tiu aŭ alia afero promesas al + la homoj grandegan kaj senduban utilon kaj ke ĝi estas por ili + atingebla, ni ĉiam kun plena certeco povas antaŭdiri, ke de + tiu momento, kiam la homoj nur ekturnis sian atenton al tiu ĉi + afero, ili jam obstine celados al ĝi ĉiam pli kaj pli + kaj ne ĉesos en sia celado tiel longe, ĝis ili la aferon + atingos. Se du homaj grupoj estas disigitaj unu de alia per rivereto, + sed scias, ke por ili estus tre utile komunikiĝadi inter si, kaj + ili vidas, ke tabuloj por la kunigo de ambaŭ bordoj kuŝas + tute pretaj apud iliaj manoj, tiam oni ne bezonas esti profeto, por + antaŭvidi kun plena certeco, ke pli aŭ malpli frue tabulo + estos transĵetita trans la rivereto kaj komunikiĝado + estos aranĝita. Estas vero, ke pasas ordinare kelka tempo + en ŝanceliĝado, kaj tiu ĉi ŝanceliĝado + estas ordinare kaŭzata de la plej sensencaj pretekstoj : + saĝaj homoj diras, ke celado al aranĝo de komunikiĝo + estas infanaĵo, ĉar neniu el ili okupas sin je metado de + tabuloj trans rivereto kaj tiu ĉi afero estas tute ne en modo; + spertaj homoj diras, ke la antaŭuloj ne metadis tubulojn trans + riveveto, sekve ĝi estas utopio; instruitaj homoj pruvas, + ke komunikiĝado povas esti nur afero natura kaj ke la homa + organismo ne povas sin movadi sur tabuloj, k. t. p. + Tamen pli aŭ malpli frue tabulo estas transmetata kaj la + komunikiĝado estas aranĝata. Tiel estis kun ĉiu + utila ideo, tiel estis kun ĉiu utila elpenso; apenaŭ + la senantaŭjuĝaj homoj venadis al senduba konkludo, ke + la donita afero estas tre utila kaj samtempe efektivigebla, ili + povis ĉiam scii antaŭe kun plena certeco, ke pli aŭ + malpli frue la afero <i>nepre</i> estos akceptita, malgraŭ + ĉia batalado de la flanko de la rutinuloj; ĉar tion + ĉi garantias ne sole la natura inteligenteco de la homaro, + sed ankaŭ ĝia celado al sia praktika bono kaj profito. + Tiel estos ankaŭ kun la lingvo internacia. En la daŭro de + multaj centjaroj la homoj, ankoraŭ ne tre bezonante lingvon + internacian, ne enpensiĝadis pri tiu ĉi demando; sed nun, + kiam la fortiĝintaj komunikiĝoj inter la homoj turnis + ilian atenton al tiu ĉi demando, nun, kiam la homoj komencis + konvinkiĝadi, ke lingvo internacia alportos al ili grandegan + utilon kaj ke ĝi estas atingebla, ili sen ia dubo jam celados + al ĝi ĉiam pli kaj pli, ĝia neceseco fariĝados + por ili kun ĉiu tago ĉiam pli sentebla, kaj ili jam ne + trankviliĝos tiel longe, ĝis la demando estos solvita. + Ĉu vi povas tion ĉi dubi? Certe ne! <i>Kiam</i> tio ĉi + venos — ni ne intencas nun antaŭdiri : povas esti, + ke ĝi venos post unu jaro, post dek jaroj, post cent jaroj + aŭ eĉ post kelkaj centoj da jaroj, — sed unu afero + estas jam senduba, ke kiom ajn devos suferi la unuaj pioniroj de + tiu ĉi ideo, kaj se eĉ tiu ĉi ideo multajn fojojn + endormiĝadus je tutaj dekjaroj, ĝi jam neniam mortos : + ĉiam pli ofte kaj pli obstine eksonados voĉoj, postulantaj + enkondukon de lingvo internacia, kaj fine, pli aŭ malpli frue + — se la demando ne estos solvita de la societo mem — + la registaroj de ĉiuj landoj <i>devos</i> cedi, aranĝi + internacian kongreson kaj elekti ian unu lingvon kiel internacian. + Tie ĉi povas esti nur demando pri la <i>tempo</i> : unuj + el vi diros, ke tio ĉi venos tre baldaŭ, aliaj diros, ke + ĝi venos nur en plej malproksima estonteco; sed ke tiu ĉi + fakto entute iam <i>venos</i> kaj ke la homaro, vidante la grandegan + utilecon kaj samtempe la atingeblecon de lingvo internacia, ne restos + eterne indiferenta por tiu ĉi afero kaj senhelpa anaro da + ekzistaĵoj, ne komprenantaj unu alian — pri tio ĉi + certo neniu el vi dubas eĉ minuton. Ni petas vin tial noti al vi + en la memoro ia trian konkludon, al kiu ni venis, nome : +</div> + +<div class="indented"> + « <i>Pli aŭ malpli frue lingvo internacia nepre estos + enkondukita.</i> » +</div> + + + + + +<div class="indented"> + Tie ĉi ni faros malgrandan paŭzon kaj diros kelke da vortoj + pri ni, batalantoj pro la ideo de lingvo internacia. El ĉio + pruvita de ni vi vidas, ke ni tute ne estas tiaj fantaziistoj kaj + utopiistoj, kiajn multaj el vi eble vidis en ni kaj kiajn nin + pentras multaj gazetoj, ne dezirantaj eniĝadi en la esencon + de tio, pro kio ni batalas. Vi vidas, ke ni batalas pro afero, kiu + alportos al la homaro grandegan utilon kaj kiu pli aŭ malpli + frue <i>nepre</i> estos atingita. Ĉiu prudenta homo povas sekve + kuraĝe aliĝi al ni, ne timante la mokojn de la malsaĝa + kaj nepensanta amaso. Ni batalas pro afero tute pripensita kaj certa, + kaj tial neniaj mokoj nek atakoj nin debatos de la vojo. La estonteco + apartenas al <i>ni</i>. Ni supozu eĉ, ke tiu <i>formo</i> de + lingvo internacia, pro kiu ni batalas, montriĝos en la estonteco + kiel erara kaj ke venonta lingvo internacia estos ne tiu, kiun ni + elektis, — sed tio ĉi ja tute nin ne devas konfuzi, + ĉar ni batalas ne pro la <i>formo</i>, sed pro la <i>ideo</i>, + kaj formon konkretan al nia batalado ni donis nur tial, ke ĉia + batalado abstrakta kaj teoria ordinare al nenio kondukas. Malsupre + ni pruvos, ke eĉ ankaŭ tiu konkreta <i>formo</i> de la + lingvo estas tute pripensita kaj havas senduban estontecon; sed se + vi eĉ tion ĉi dubus, la formo ja neniom nin ligas : + se tiu ĉi formo montriĝos erara, ni morgaŭ ĝin + ŝanĝos, kaj en okazo de bezono ni ĝin post-morgaŭ + ankoraŭ unu fojon ŝanĝos, sed ni batalados pro nia + ideo tiel longe, ĝis ĝi pli aŭ malpli frue estos + plene efektivigita. Se ni, obeante la voĉon de la indiferenta + egoismo, detenadus nin de nia laborado nur tial, ke kun la tempo la + formo de la lingvo internacia eble estos alia, ol tiu, pro kiu ni nun + laboras, tio ĉi signifus tion saman, kiel ekzemple rifuzi la + uzadon de vaporo tial, ke poste eble estos trovita pli bona rimedo de + komunikiĝado, aŭ rifuzi regnajn plibonigojn tial, ke poste + iam eble estos trovitaj pli bonaj formoj por la regna konstruo. Nun + ni estas ankoraŭ malfortaj kaj ĉia bubo povas ankoraŭ + mokadi nin kaj montradi nin per la fingroj : sed plej bone ridas + tiu, kiu ridas la lasta. Nia afero iras malrapide kaj malfacile; tre + povas esti, ke la plimulto de ni ne ĝisvivos tiun momenton, kiam + montriĝos la fruktoj de nia agado kaj ĝis la morto mem ni + estos objekto de mokoj; sed ni iros en la tombon kun la konscio, ke + nia afero ne mortos, ke ĝi morti <i>neniam povas</i>, ke pli + aŭ malpli frue ĝi <i>devas</i> atingi la celon. Kaj se + eĉ, lacaj de la sendanka laborado, ni kun malespero kaj apatio + lasus fali la manojn, — tute egale, la afero ne mortos : + anstataŭ la lacigitaj batalantoj aperos batalantoj novaj; + ĉar ni denove ripetas, ke se estas ekster dubo, ke lingvo + internacia alportus al la homaro grandegan utilon kaj ke ĝi + estas atingebla, en tia okazo por nenia homo ne blindigita de rutino + ne povas esti ia dubo, ke ĝi pli aŭ malpli frue nepre + <i>estos</i> atingita, kaj nia konstanta laborado estos por la homaro + eterna memorigado tiel longe, ĝis la ideo de lingvo internacia + estos efektivigita. La posteuloj benos nian memoron, kaj al tiuj + saĝaj homoj, kiuj nun nomas nin fantaziistoj, ili rilatos tiel, + kiel ni nun rilatas al la saĝaj samtempuloj de la eltrovo de + Ameriko, de la elpenso de vaporveturiloj k. t. p. +</div> + + + +<p class="titoleto">V</p> + +<div class="indented"> + Sed ni revenu al nia interrompita analizado. Ni pruvis, ke lingvo + internacia pli aŭ malpli frue nepre estos enkondukita; sed + restas la demando : <i>kiam</i> kaj <i>kiamaniere</i> ĝi + venos? Povas esti, ke tio ĉi venos nur post centoj aŭ + eble eĉ post miloj da jaroj? Ĉu por tio ĉi estas + bezona nepre reciproka interkonsento de la registaroj do ĉiuj + landoj? Por doni pli malpli kontentigajn respondojn je tiuj ĉi + demandoj, ni devas antaŭe analizi alian demandon, nome : + « ĉu oni povas antaŭvidi, <i>kia</i> lingvo estos + internacia? » Inter la unuaj demandoj kaj la lasta ekzistas + la sekvanta malvasta ligitceo : se oni ne povas antaŭvidi, + <i>kia</i> lingvo estos farita internacia, kaj se diversaj lingvoj + havas por tio ĉi pli-malpli egalajn ŝancojn, tiam oni + devas atendi ĝis la registaroj de ĉiuj (almenaŭ + la plej gravaj) regnoj decidos aranĝi por tiu ĉi celo + kongreson kaj decidi la demandon pri lingvo internacia. Kiu scias, + kun kia granda malfacileco la registaroj decidiĝas por ĉia + nova afero, tiu komprenos, ke pasos ankoraŭ tre kaj tre + multe da jaroj, antaŭ ol la registaroj trovos la demandon de + lingvo internacia sufiĉe maturiĝinta kaj inda je ilia + enmiksiĝo, kaj poste pasos kredeble ankoraŭ vico da + jaroj por la laborado de diversaj komitatoj kaj diplomatiistoj, + antaŭ ol la afero estos decidita. Apartaj personoj kaj societoj + tie ĉi nenion povus fari; ili povus nur konstante instigadi + la registarojn, sed mem solvi la demandon sen la enmiksiĝo + de la registaroj ili ne povus. Ĝis la solvo de la demando en + tia okazo estus sekve ankoraŭ tre kaj tre malproksime. Sed + tute alia afero estus, se montriĝus, ke oni povas antaŭe + <i>antaŭvidi</i> kun plena precizeco kaj plena certeco, kia + nome lingvo estos iam internacia : tiam oni jam ne bezonus + atendi eble senfinan multon da jaroj, tiam ĉia societo, + ĉia aparta persono povus laŭ sia propra gvido labori por + la disvastigo de tiu ĉi lingvo; la nombro da adeptoj de tiu + ĉi lingvo kreskadus kun ĉiu horo, ĝia literaturo + rapido riĉiĝadus, kongresoj internaciaj tuj povus komenci + uzadi gin por la reciproka kompreniĝado de siaj membroj, kaj + en la plej mallonga tempo tiu ĉi lingvo tiom fortikiĝus + en la tuta mondo, ke al la registaroj restus nur doni sian sankcion + al fakto jam plenumiĝinta. Ĉu ni povas antaŭvidi, + kia lingvo estos internacia? Feliĉe ni povas respondi tiun + ĉi demandon tute pozitive : « <i>jes, ni povas + antaŭvidi, kia lingvo estos internacia, ni povas tion ĉi + antaŭvidi kun plena precizeco kaj certeco, sen ia ombro da + dubo</i> ». +</div> + +<div class="indented"> + Por konvinki pri tio ĉi niajn aŭskultantojn, ni petas ilin + prezenti al si, ke kongreso da reprezentantoj de diversaj regnoj + jam efektiviĝis, kaj ni trarigardos, kian lingvon ili povus + elekti. Ne malfacile estos por ni pruvi, ke ekzistas nur <i>unu + sola</i> lingvo, kiun ili povus elekti, kaj ke ĉia elekto de + ia alia lingvo estus por ili rekte <i>ne ebla</i>, se ili eĉ + <i>volus</i> ĝin elekti, kaj ke se ili kontraŭ ĉiu + atendo kaj spite ĉiuj argumentoj de la sana prudento tamen + elektus ian alian lingvon, tiam kontraŭ tio ĉi protestus la + vivo mem kaj ilia elekto restus nur malviva litero. +</div> + + + +<div class="indented"> + Tiel ni prezentu al ni, ke la reprezentantoj de diversaj regnoj + kunveturiĝis kaj ke ili alpaŝas al la elekto de lingvo + internacia. Al ili antaŭstarus la sekvanta : 1) aŭ + elekti ian el la ekzistantaj lingvoj <i>vivantaj</i>, 2) aŭ + elekti ian el la lingvoj <i>mortintaj</i> (ekzemple latinan, + grekan, hebrean), 3) aŭ elekti ian el la ekzistantaj lingvoj + <i>artaj</i>, 4) aŭ difini komitaton, kiu okupus sin je la + kreado de lingvo tute <i>nova</i>, ankoraŭ ne ekzistanta. Por + ke niaj aŭskultantoj povu pense partopreni en la laboroj kaj + konsideroj de la elektantoj, ni devas antaŭe konatigi ilin iom + kun la karaktero de la nomitaj lingvaj kategorioj. La karaktero de + la lingvoj vivantaj kaj mortintaj estas al la aŭskultantoj pli + aŭ malpli konata, ni diros tial kelke da vortoj nur pri la + lingvoj <i>artaj</i>, kiuj por la plimulto de niaj aŭskultantoj + prezentas kredeble absolutan « terra incognita. » +</div> + +<div class="indented"> + Kiamaniere ĉe la homoj naskiĝis la ideo de lingvo arta, + kiel tiu ĉi ideo disvolviĝadis, trairadis diversajn + stadiojn, komencante de la plej malperfektaj pazigrafioj ĝis + la plej perfekta tipo de plena kaj riĉa lingvo, kia grandega + multo da provoj estis farita en tiu ĉi direkto, kia grandega + multo da laboroj iris ofere por tiu ĉi ideo en la daŭro + de la lastaj du centjaroj, — pri ĉio tio ĉi ni ne + parolos, ĉar por elaŭskulti ĉion tion ĉi vi ne + havus sufiĉe da tempo nek pacienco. Ni diros nur ion pri la + specialaj <i>ecoj</i> de la artaj lingvoj, ĉe kio ni kompreneble + havos antaŭ la okuloj ne la diversajn malprosperajn provojn + antaŭajn, kiuj la plimulton da analizataj de ni ecoj ne posedas, + sed la plej perfektan formon de lingvo internacia, ekzistantan en la + nuna tempo. +</div> + +<div class="indented"> + Krom plena neŭtraleco en rilato nacia, arta lingvo + distingiĝas per la sekvantaj ecoj : +</div> + + + +<div class="indented"> + 1) Ĝi estas mireginde kaj nekredeble <i>facila por + ellernado</i> : sen trograndigo oni povas diri, ke ĝi + estas almenaŭ <i>kvindek</i> fojojn pli facila, ol ĉia + lingvo natura. Kiu ne konatiĝis kun lingvo arta, ne povas + eĉ kredi, ĝis kia grado atingas ĝia facileco. La + granda verkisto kaj filozofo Leono Tolstoj, kiun certe neniu en la + tuta mondo kuraĝos suspekti en tio, ke li volas fari reklamon + al la lingvo internacia, diris pri la lingvo Esperanto jenon : + « La facileco de ĝia ellernado estas tia, ke, + ricevinte Esperantan gramatikon, vortaron kaj artikolojn skribitajn + en tiu ĉi lingvo, mi post ne pli ol du horoj da sinokupado havis + la eblon se ne skribi, tamen libere legi en tiu ĉi lingvo. + En ĉia okazo, la oferoj, kiujn alportos ĉiu homo de nia + Eŭropa mondo, dediĉinte kelkan tempon al la ellernado de + tiu ĉi lingvo, estas tiel <i>sensignifaj</i>, kaj la sekvoj, + kiuj povas veni, se ĉiuj, almenaŭ la Eŭropanoj kaj + Amerikanoj, aligos al si tiun ĉi lingvon, estas tiel grandegaj, + ke oni ne povas ne fari tiun ĉi provon ». Komprenu, + sinjoroj, kion tio ĉi signifas : « <i>post ne + pli ol du horoj da sinokupado</i> ». Kaj en tiu ĉi + sama maniero esprimis sin pri la lingvo Esperanto ĉiuj tiuj + senantaŭjuĝaj kaj honestaj homoj, kiuj, anstataŭ + filozofadi pri ĝi blinde, prenis sur sin la malgrandan laboron + efektive konatiĝi kun ĝi. Estas vero, ke homoj instruitaj + povas ellerni Esperanton pli rapide, ol homoj neinstruitaj, sed + ankaŭ la lastaj ellernas ĝin treege kaj mireginde facile, + ĉar por la ellernado de la lingvo Esperanto de la lernanto + estas postulataj neniaj antaŭaj scioj. Inter la esperantistoj + vi trovos multe da homoj tiom neinstruitaj, ke ili ĝis nun en + sia <i>propra, patra</i> lingvo skribas treege malbone kaj plene da + eraroj, kaj tamen en la lingvo Esperanto ili skribas tuto senerare, + — kaj ili ellernis tiun ĉi lingvon en la daŭro de iaj + kelke da semajnoj, dum la ellernado de la lingvo natura ĉe tiuj + samaj personoj devus okupi almenaŭ 4 aŭ 5 jarojn. +</div> + +<div class="indented"> + Kiam en la jaro 1895 Odeson venis svedaj studentoj, kiuj sciis sole + svede kaj Esperante, unu ĵurnalisto, kiu deziris interparoli + kun ili, matene la unuan fojon en sia vivo prenis en la manojn + lernolibron Esperantan kaj vespero en tiu sama tago li povis jam + sufiĉe bone paroli kun la svedoj. +</div> + + + + + +<div class="indented"> + De kie venas tia nekredebla facileco de lingvo internacia? Ĉiu + lingvo natura konstruiĝis <i>blinde</i>, per la vojo de + amasiĝado de la plej diversaj kaj pure okazaj cirkonstancoj; + tie agadis nenia logiko, nenia difinita plano, sed simple nur la + uzo : tian vorton estas <i>akceptite</i> uzi tiel, kaj tial ni + devas ĝin uzi tiel, — tian vorton estas akceptite uzi + alie, kaj tial ni devas ĝin uzi alie. Jam antaŭe tial + oni povas diri, ke sistemo da sonoj por la esprimado de pensoj, + kiun kreos homa <i>inteligenteco</i> konscie kaj laŭ severe + difinitaj kaj logikaj leĝoj, devos esti multe, tre multe da + fojoj pli facila, ol tia sistemo da sonoj, kiu konstruiĝis + okaze kaj senkonscie. Ni ne havas la eblon analizi tie ĉi la + tutan tiun iron de la pensoj, je kiu gvidadis sin la aŭtoroj + de artaj lingvoj, nek montri detale ĉiujn tiujn grandegajn + faciligojn, kiujn arta lingvo posedas en komparo kun la naturaj, + ĉar tio ĉi postulus tutan vastan traktaton, — ni + prenos tial nur simple kelkajn <i>ekzemplojn</i>. Tiel ekzemple + preskaŭ en ĉiuj lingvoj ĉiu substantivo ial + apartenas al tia aŭ alia <i>sekso</i>, ekzemple en la lingvo + germana « kapo » havas viran sekson, en la + lingvo franca virinan kaj en la lingvo latina neŭtralan; + ĉu ekzistas en tio ĉi ia eĉ plej malgranda senco + aŭ celo? Kaj tamen kian grandegan malfacilecon prezentas + por la lernanto la memorado de la sekso de ĉiu substantivo! + Kiom multe la lernanto devas ekzerciĝadi, ekzerciĝadi + kaj denove ekzerciĝadi, antaŭ ol li venos al tiu + perfekteco, ke li jam plu ne konfuziĝados kaj ne diros ekzemple + « le fin » anstataŭ « la + fin » aŭ « das Strick » + anstataŭ « der Strick »! En lingvo arta tiu + ĉi sekso de la substantivoj estas <i>tute elĵetita</i>, + ĉar montriĝis, ke ĝi ne havas en la lingvo eĉ la plej + malgrandan celon. Jen vi havas sekve jam unu ekzemplon de tio, kiel + per la plej bagatela rimedo estas atingita plej grandega faciligo + de la lingvo. En la lingvoj naturaj ekzistas la plej komplikitaj + kaj konfuzitaj deklinacioj kaj konjugacioj kun grandega multo da + diversaj formoj ne sole por ĉiuj deklinacioj kaj konjugacioj, + sed en ĉiu el ili ankoraŭ tuta serio da formoj; ekzemple + en la konjugacioj vi havas ne sole por ĉiu tempo kaj modo + tutajn seriojn da formoj, sed en ĉiu el tiuj ĉi tempoj + kaj modoj ankoraŭ apartajn formojn por ĉiu persono kaj + nombro. Oni ricevas vicon da grandegaj gramatikaj tabeloj, kiujn + oni devas ellerni kaj konservadi en la memoro; sed tio ĉi + estas ankoraŭ nur komenco : al tio ĉi aliĝas + multego da deklinacioj kaj konjugacioj <i>neregulaj</i>, ĉiu + kun aparta serio da formoj, kaj ĉion tion ĉi oni devas + ne sole ellerni kaj konservadi en la memoro, sed konstante memori, + kia vorto ŝanĝiĝas laŭ la regulaj deklinacioj + aŭ konjugacioj kaj kia laŭ la malregulaj kaj laŭ + kia nome de tiuj ĉi regulaj aŭ malregulaj tabeloj la + donita vorto ŝanĝiĝas. La ekposedo de ĉio tio + ĉi postulas inferan paciencon, multegon da tempo kaj konstantan + senĉesan ekzerciĝadon. Dume lingvo arta anstataŭ tiu + ĉi tuta ĥaoso, kiu postulas tutajn jarojn da pacienca + laborado, donas al vi sole nur 6 vortetojn « i, as, is, os, + us, u », kiujn vi povas perfekte ekposedi en la daŭro + de kelke da minutoj kaj kiujn vi jam neniam forgesos kaj neniam + konfuzos. Vi kun mirego demandas : « Kiel tio ĉi + estas ebla? » Jen, tre simple : Esperanto diras al vi, + ke deklinacioj <i>tute</i> estas bezonaj <i>neniaj</i>, ĉar ili + plene anstataŭiĝas per la prepozicioj, kiujn ni ja sen tio + uzas, kaj en la konjugacioj ne sole sufiĉas <i>unu</i> tabelo + por <i>ĉiuj</i> verboj, sed eĉ por tiu ĉi tabelo tute + sufiĉas, se ĝi enhavas en si (krom participoj, prezentantaj + apartan formon) sole nur 6 finiĝojn, nome : por la tempoj + estanta, estinta kaj estonta kaj por la modoj sendifina, kondiĉa + kaj ordona. Vi certe en la unua minuto ekpensos, ke dank' al tiu + ĉi malgrandega tabelo da konjugacioj la lingvo perdas sian + flekseblecon? Tute neniel : konatiĝu kun la lingvo + arta, kaj vi ekvidos, ke ĝia konjugacio esprimas ĉiujn + nuancojn de la penso senkompare pli bone kaj pli precize, ol la plej + komplikitaj kaj konfuzitaj tabeloj de la lingvoj naturaj, ĉar la + arta lingvo forĵetis ne tion, kion la lingvo bezonas, sed nur + tion, kio prezentas en ĝi absolute superfluan kaj tute al nenio + servantan balaston. Efektive, por kio ni bozonas apartan serion da + finiĝoj por ĉiu persono kaj nombro, kaj al tio ĉi en + ĉiu tempo kaj en ĉiu modo apartan <i>novan</i> serion da + tiuj ĉi finiĝoj, se ĉiuj tiuj ĉi finiĝoj + estas ja tute superfluaj, ĉar la pronomo, kiu staras antaŭ + la verbo, jam tute sufiĉe montras ĝian personon kaj + nombron? +</div> + + + +<div class="indented"> + La ortografio en la plimulto da lingvoj (kaj al tio ĉi la + plej multe ĝuste en tiuj lingvoj, kiuj la plej multe havas da + ŝancoj por esti elektitaj kiel internaciaj) prezentas veran + krucon por la lernanto : en unu vorto la donita litero estas + elparolata, en alia ĝi ne estas elparolata aŭ estas + elparolata alie, en unu vorto la donita sono estas skribata tiel, + en alia vorto alie . . . Tutajn jarojn devas uzi franco aŭ anglo + por tio, ke li ekpovu regule skribi en sia patra lingvo! Radikale + ŝanĝi tiun ĉi ortografion estas absolute ne eble, + ĉar tiam grandega multo da vortoj, kiuj diferencas unu de alia + aŭ neniel, aŭ nur per ia apenaŭ rimarkebla nuanco en + la elparolado, fariĝus en la skribado tute nediferencigeblaj unu + de alia. La lingvo arta donis al ĉiu sia litero klaran, severe + difinitan kaj ĉiam egalan elparoladon, kaj dank' al tio en la + lingvo arta la demando de ortografio tute ne ekzistas, kaj jam post, + kvarono da horo da sinokupado je la arta lingvo (t. e. simple + post la konatiĝo kun ĝia plej simpla alfabeto) ĉiu + skribos en ĝi diktaton tute senerare, dum en lingvo natura li + atingos tion ĉi nur post tutaj jaroj da malfacila kaj enua + laborado. +</div> + + + +<div class="indented"> + Jam el tiuj kelkaj ekzemploj, kiujn ni donis, vi povas ricevi + ideon pri tio, kian grandegan faciligon donas al la lingvo + la enmiksiĝo de konscia arto. Ni povus citi kompreneble + ankoraŭ multe da aliaj ekzemploj, ĉar sur ĉiu + paŝo ni renkontas en la lingvoj naturaj grandegajn + malfacilaĵojn kaj konfuzaĵojn, kiuj en lingvo arta + estas aŭ tute elĵetitaj kiel superflua balasto, aŭ + alkondukitaj al ia unu aŭ du mallongaj vortetoj aŭ + reguloj, sen ia eĉ plej malgranda difekto por la fleksebleco, + riĉeco kaj precizeco de la lingvo. Tamen ni ne parolos pli pri + tio ĉi, sed ni diros sole tion, ke <i>la tuta gramatiko de la + lingvo Esperanto konsistas tuta nur el 16 mallongaj reguletoj, kiujn + ĉiu povas bonege ellerni en la daŭro de duonhoro!</i> + Post unu sola duonhoro da laborado super Esperanto la lernanto en + tia grado ekposedas la tutan gramatikon kaj tutan konstruon de la + lingvo, ke al li restas jam nur la simpla kaj facila akirado de + provizo da vortoj! Por kompreni kaj taksi la tutan gravecon de tio + ĉi, imagu al vi, ke vi entreprenis la ellernadon de ia lingvo + natura kaj ke post kelke da jaroj da pacienca laborado vi fine venis + al tio, ke vi ekposedis la konstruon de la lingvo en perfekteco kaj + ke vi estas certaj, ke vi jam plu neniam povas fari en tiu ĉi + lingvo ian gramatikan aŭ ortografian eraron kaj ke vi nun jam + nur bezonas simple lernadi kiom eble pli da <i>vortoj</i>, — vi + ja tiam sentus vin feliĉa kaj dirus, ke la plej malfacilan kaj + plej enuan parton de la laboro vi jam pasis . . . Ĉu ne vere? En + la lingvo Esperanto vi atingas tion ĉi <i>jam post duonhoro da + laborado!</i> +</div> + + + +<div class="indented"> + Sekve se Esperanto havus eĉ <i>nur</i> tiun econ, pri kiu + ni supre parolis, t. e. grandegan facilecon kaj regulecon + de la gramatiko kaj ortografio, ni jam devus diri pri ĝi, + ke ĝi estas multajn, multajn fojojn pli facila, ol ĉiu + lingvo natura. Sed per tio ĉi ne finiĝas ankoraŭ la + facileco de la lingvo Esperanto. Kiam vi venis al tio, ke al vi + restas jam nur simpla ellernado de <i>vortoj</i>, vi eĉ tie + ĉi renkontos ankoraŭ grandegajn faciligojn. Tiel ekzemple + jam la reguleco mem de la lingvo donas al vi grandegan ekonomion en + la nombro de la vortoj, kiujn vi bezonos lerni; ĉar sciante + de la vorto la formon substantivan, vi jam antaŭe, kaj sen + ia lernado, scias ankaŭ ĝian adjektivon kaj ĝian + adverbon kaj ĝian verbon k. t. p., dum en ĉiu + lingvo natura tre multaj esprimoj havas por ĉiu parto de + parolo apartan vorton (ekzemple : <i>parler</i>, <i>oral</i>, + <i>verbalement</i>). Havante plenan kaj ne limigitan rajton kunigi + ĉian vorton kun ĉia prepozicio kaj kun ĉia alia + vorto, vi estas liberigitaj de la lernado de multego da vortoj, + kiuj en la lingvoj naturaj havas por si apartajn radikojn nur + tial, ke tia aŭ alia kunigo de vortaj estas ial ne permesita. + Sed krom tiuj ĉi <i>naturaj</i> vortfaraj oportunaĵoj, + kiujn la lingvo Esperanto havas, vi trovos en ĝi ankoraŭ + apartajn, tiel diri <i>artajn</i> rimedojn, kiuj enkondukas grandegan + ekonomion ĉe la lernado de la vortoj. Tiaj ekzemple estas + ĝiaj sufiksoj kaj prefiksoj, el kiuj ni citos nur kelkajn pro + ekzemplo : la prefikso « mal » donas al la + vorto sencon rekte kontraŭan ( « bona » + bon — « malbona » mauvais), — sekve + sciante la vortojn « bona, mola, varma, larĝa, supre, + ami, estimi » k. t. p., vi jam mem povas formi + la vortojn « malbona, malmola, malvarma, mallarĝa, + malsupre, malami, malestimi » k. t. p., + aldonante al la vorto jam konata de vi nur la prefikson + « mal »; la sufikso « in » + signifas la virinan sekson (« patro » + père — « patrino » mère), + — sekve sciante la vortojn « patro, frato, onklo, + fianĉo, bovo, koko » k. t. p., vi jam + estas liberigitaj de la lernado de la vortoj « patrino, + fratino, onklino, fianĉino, bovino, kokino » + k. t. p.; la sufikso « il » signifas + ilon ( « tranĉi » trancher — + « tranĉilo » couteau), — sekve sciante + la vortojn « tranĉi, kombi, tondi, pafi, sonori, + plugi » k. t. p., vi jam mem scias la vortojn + « tranĉilo, kombilo, tondilo, pafilo, sonorilo, + plugilo » k. t. p. Da tiaj vortopartetoj, kiuj + treege malgrandigas la vortaron de la lingvo, ekzistas ankoraŭ + multaj aliaj. +</div> + +<div class="indented"> + Rememoru do nun ĉion, kion ni diris pri la konstruo de arta + lingvo, kaj tiam vi facile konsentos, ke se ni diris, ke lingvo + arta estas almenaŭ 50 fojojn pli facila, ol natura, en tio + ĉi estis nenia trograndigo. Notu al vi en la memoro tiun ĉi + grandegan facilecon de arta lingvo, ĉar ni al ĝi poste + ankoraŭ revenos. +</div> + + + + + +<div class="indented"> + 2.) La dua distingiĝa eco de lingvo arta estas ĝia + <i>perfekteco</i>, kiu konsistas en matematika precizeco, fleksebleco + kaj senlima riĉeco. Ke lingvo arta posedos tian econ, tion + ĉi ankoraŭ antaŭ la apero de la unua arta lingvo + antaŭvidis kaj antaŭdiris ĉiuj tiuj eminentaj kapoj, + kiuj rilatis al tiu ĉi por la homaro treege grava ideo pli + serioze, ol diversaj nuntempaj Jupiteroj, kiuj pensas, ke ĉia + eĉ plej supraĵa konatiĝo kun la esenco de lingvoj + artaj malaltigus ilian honoron kaj indecon. Ni povus citi tiajn + grandajn lumojn, kiel ekzemple Bacon, Leibnitz, Pascal, de Brosses, + Condillac, Descartes, Voltaire, Diderot, Volney, Ampère, + Max Müller k. t. p., — sed ni rigardas la + citatojn kiel batalilon nur de pseŭdoinstruitaj sofistoj; tial, + ne fanfaronante per citatoj, ni penos pruvi ĉion nur per la + sola logiko. Ke lingvo arta ne sole povas, se <i>devas</i> esti + pli perfekta, ol lingvoj naturaj, tion ĉi komprenos ĉiu + mem, se li konsideros la jenon : Ĉia lingvo natura + konstruiĝadis per tia vojo, ke unu ripetadis tion, kion li + aŭdis de aliaj; nenia logiko, nenia konscia decido de la homa + inteligenteco tie ĉi havis ian forton. Ĉian esprimon, kiun + vi multajn fojojn <i>aŭdis</i>, vi povas uzi, kaj ĉian + esprimon, kiun vi ankoraŭ neniam aŭdis, estas al vi + malpermesite uzi. Tial ni en ĉia lingvo natura sur ĉiu + paŝo renkontas la sekvantan aperon : en via cerbo aperas + ia komprenaĵo, sed . . . vi ne havas la eblon esprimi ĝin per + buŝa vorto kaj devas tial helpi al vi per tuta multvorta kaj + tre neoportuna <i>priskribo</i> de tiu komprenaĵo, kiu en via + cerbo ekzistas kiel <i>unu</i> komprenaĵo, kiel unu spirita + vorto. Tiel ekzemple, dank'al tio, ke je lavado de tolaĵo sin + okupas ordinare virinoj, vi en ĉiu lingvo havas vorton por + esprimo de la komprenaĵo « lavistino »; + sed se <i>viro</i> ekvolos okupadi sin je lavado de tolaĵo, + vi en tre multaj lingvoj staras jam senhelpe kaj ne scias, kiel + nomi tian homon, ĉar nomon de viro, kiu okupas sin je lavado + de tolaĵo, vi neniam aŭdis! Je kuracado ĝis nun + okupadis sin sole viroj; sed kiam ekaperis kuracistinoj, aŭ + virinoj posedantaj ian sciencan rangon, por ili en la plimulto da + lingvoj ne troviĝis vorto! Por la esprimo de ilia nomovorto oni + bezonis jam helpi al si per priskriba uzo de kelke da vortoj, kaj + kiam vi ankoraŭ el ilia titolo volas fari adjektivon, verbon + k. t. p. — tio ĉi estas jam tute ne ebla! En + ĉiu lingvo vi trovos multe da substantivoj, kiuj ne havas tiun + aŭ alian sekson, tiun aŭ alian kazon, tiun aŭ alian + devenan formon; adjektivojn, kiuj ne havas tiun aŭ alian gradon + de komparado, tiun aŭ alian formon; verbojn, kiuj ne havas tiun + aŭ alian tempon, personon, modon k. t. p.; de tia + substantivo vi ne povas fari adjektivon, de tia verbo vi ne povas + fari substantivon k. t. p. Ĉar, ni ripetas, ĉiu + lingvo natura estas fondita ne sur la logiko, sed sur la blinda + « oni tiel parolas » aŭ « oni + tiel ne parolas » ; sekve ĉian komprenaĵon, + kiu naskiĝas en via cerbo, sed por kiu vi ĝis nun vortan + esprimon ne aŭdis, vi ordinare esprimi ne havas la eblon kaj vi + devas helpi al vi per priskriboj. Sed en lingvo arta, konscie fondita + sur la severaj, permesantaj nenian escepton nek arbitron leĝoj + de pensado, nenio simila povas havi lokon. Esprimoj en la speco de + « tia vorto ne havas tiajn formojn aŭ ne permesas + tiajn ideajn kuniĝojn » — en lingvo arta estas + tute ne eblaj. Supozu ekzemple, ke morgaŭ viro ricevas la eblon + naski infanojn aŭ nutri ilin per siaj mamoj, — kaj por li + tuj ekzistas en la lingvo preta vorto, ĉar en lingvo arta estas + ne ebla la ekzistado de ia vorto por unu sekso kaj neekzistado por la + dua sekso. Supozu, ke morgaŭ iu elektas al si ian novan, eĉ + la plej strangan profesion, ekzemple laboradon je aero, — por + li tuj ekzistas prete vorto, ĉar se en lingvo arta nur ekzistas + sufikso por la esprimo de profesio, ĝi donas al vi jam la eblon + esprimi <i>ĉian</i> profesion, kia nur povus aperi en via cerbo. +</div> + +<div class="indented"> + Krom tio ne forgesu, ke la perfektiĝado de lingvo arta estas + ebla ĝis senfineco, ĉar <i>ĉiun</i> bonan regulon, + bonan formon, bonan esprimon, kiu ekzistas en kiu ajn lingvo, + lingvo arta havas plenan rajton aligi al si, ĉian mankon, kiu + povus troviĝi en ĝi, ĝi havas la rajton plibonigi kaj + ŝanĝi, dum en lingvo natura pri nenio simila povas esti + parolo, ĉar tiam lingvo natura transformiĝus jam en artan. +</div> + + + + + +<div class="indented"> + Krom la analizitaj de ni du grandegaj plibonaĵoj de lingvo arta + (eksterordinara facileco kaj perfekteco), ekzistas ankoraŭ + aliaj, pri kiuj ni ne parolos. Ni transiru nun rekte al la + <i>malbonaĵoj</i> de lingvo arta. Kiu eĉ malmulte devus + esti unu vorto ĉi tiel] konatiĝis kun lingvo arta kaj havas + sufiĉe da kuraĝo por kredi tion, kion li <i>vidas</i>, kaj + ne kun fermitaj okuloj ripetadi fremdajn frazojn, tiu povas veni + nur al unu konkludo, nome, ke mankojn en komparo kun lingvo natura + lingvo arta posedas <i>neniajn</i>. Ĉiu el vi, vere, havis la + okazon aŭdi tre multajn atakojn kontraŭ lingvo arta; sed + kontraŭ ĉiuj tiuj ĉi atakoj ni povas rediri nur unu + respondon : ĉiuj ili eliras el la buŝo de homoj, + kiuj pri lingvo arta havas nenian scion kaj neniam ĝin eĉ + vidis, — ne sole ne vidis kaj ne esploris, sed eĉ neniam + logike enpensiĝis pri ĝia esenco, kaj anstataŭ ekpensi + pri tio, kion ili parolas, preferas blinde ĵetadi dekstren kaj + maldekstren laŭtajn kaj modajn sed sensencajn frazojn. Se ili + eĉ iom konatiĝus kun lingvo arta, ili ekvidus, ke iliaj + frazoj estas tute falsaj; se ili, eĉ tute ne konatiĝante + kun la lingvo, simple ekpensus pri ĝi teorie, ili ekvidus, + ke ĉiuj iliaj frazoj ne havas eĉ la plej malgrandan + fundamenton. Se iu ekdeziros kredigi, ke en la najbara urbo ĉiuj + domoj estas konstruitaj el papero kaj ke ĉiuj homoj tie estas + sen manoj kaj sen piedoj, — li povas imponi per tio ĉi al + la <i>amaso</i>, kiu ĉiun vorton elparolitan per aŭtoritata + tono de scianta sankte kredas; sed homo <i>prudenta</i> jam de + antaŭe rilatos al tiuj ĉi vortoj tre kritike, ĉar + jam en sia saĝo li trovos neniajn akcepteblajn fundamentojn + por tiuj ĉi frazoj; kaj kiam ĉe li restos ia dubo, li + simple iros en la najbaran urbon kaj <i>rigardos</i>, kaj tiam li + konvinkiĝos, ke ĉiuj frazoj, kiujn li aŭdis, estas + la plej absoluta sensencaĵo. Tiel estas ankaŭ kun lingvo + arta : anstataŭ blinde ripetadi frazojn, vi bezonas nur + simple <i>ekpensi</i> pri la esenco de tiuj ĉi frazoj, kaj vi + jam komprenos, ke ili ne havas eĉ la plej malgrandan fundamenton + ; kaj se teoria pripenso estos por vi ankoraŭ nesufiĉa, + tiam iru simple kaj <i>rigardu</i>, ĵetu okulon en lernolibron + de lingvo arta, konatiĝu kun la konstruo de tiu ĉi lingvo, + profundiĝu iom en ĝian jam tre riĉan kaj diversaspecan + literaturon, faru ian provon, rigardu la <i>faktojn</i>, kiuj sur + ĉiu paŝo sin trovas antaŭ via nazo, — kaj tiam + vi komprenos, kia grandega sensencaĵo sin trovas en ĉiuj + tiuj frazoj, kiujn vi aŭdadis kontraŭ lingvo arta. Vi + aŭdis ekzemple frazon « lingvo ne povas esti kreita en + kabineto, kiel viva ekzistaĵo ne povas esti kreita en la retorto + de ĥemiisto »; tiu ĉi frazo sonas tiel bele + kaj « saĝe », ke por la grandega plimulto + da homoj ĝi jam lasas nenian dubon pri tio, ke lingvo arta + estas infanaĵo. Kaj tamen se tiuj ĉi homoj havus tiom da + propra kritika kapablo, por meti malgrandan, tre malgrandan demandon + « kial? » — tiam tiu ĉi laŭta + frazo per unu fojo perdus en iliaj okuloj ĉian sencon, ĉar + ili ekvidus, ke nenia logika respondo ekzistas, ke tiu ĉi frazo + estas bele sonanta kolekto da vortoj, kiu ne havas eĉ la plej + malgrandan logikan fundamenton. Tute tian saman frazon oni ja povus + uzi ankaŭ kontraŭ la arta alfabeto, kiun la homaro jam tiel + longe uzas kun la plej granda utilo por si, kaj kontraŭ la arta + veturado per helpo de vaporo aŭ velocipedo, kaj kontraŭ nia + tuta arta civilizacio! Kaj tiun ĉi kaj similajn frazojn la homoj + obstine ripetadas ĉiun fojon, kiam aperas ia nova utila ideo. . . . + Ho, frazo, frazo, frazo, kiam vi ĉesos regni super la spiritoj + de la homoj! +</div> + + + +<div class="indented"> + Vi aŭdis, ke arta lingvo estas ne ebla, ke en ĝi homoj + ne komprenados unu alian, ke ĉiu popolo uzados ĝin + alie, ke en ĝi oni nenion povas esprimi, k. t. p. + k. t. p. Se ni turnos atenton, ke ĉio tio ĉi + estas aferoj, kiujn ĉe plej malgranda dozo da honesteco kaj + bona volo ĉiu povas facile praktike <i>trakontroli</i>, kaj ke + ĉiuj tiuj ĉi frazistoj simple ne <i>volas</i> trakontroli + tion, pri kio ili parolas kun tia aŭtoritata tono, sed pro + la aplaŭdado de la amaso ili preferas fermi la okulojn kaj + ĵetadi koton sur la aferon nur tial, ke ĝi estas nova kaj + ankoraŭ ne moda, — tiam ĉiuj tiuj ĉi frazoj + montriĝas jam ne sole ridindaj, sed rekte <i>indignigaj</i>. + Anstataŭ blinde ĵetadi frazojn, iru kaj <i>rigardu</i>, + — kaj tiam vi vidos, ke ĉiuj viaj vortoj estas simple + senceremonia <i>mensogado</i> : vi ekvidos, ke en efektiveco + lingvo arta fakte de longe <i>jam ekzistas</i>, ke homoj de la plej + diversaj nacioj jam longe kun la plej granda utilo por si <i>uzas</i> + ĝin, ke ili unu alian <i>komprenas bonege kaj plej precize</i>, + kiel skribe, tiel ankaŭ buŝe ; ke homoj de ĉiuj nacioj + uzas ĝin ĉiuj <i>tute egale</i>; ĝia jam tre riĉa + kaj diversaspeca literaturo montros al vi tute okulvideble, ke + ĉiuj nuancoj de la homa penso kaj sento povas esti esprimitaj en + ĝi en la plej bona maniero. . . . Anstataŭ blinde babiladi + diversan teorian sensencaĵon, iru kaj rigardu la <i>faktojn</i>, + la longe jam ekzistantajn, de ĉiu facile kontroleblajn sendubajn + kaj nemalkonfeseblajn faktojn, — kaj tiam por vi restos nenia + dubo pri tio, ke iaj motivoj, parolantaj kontraŭ la enkonduko de + lingvo arta en komunan uzadon, ekzistas absolute <i>neniaj</i>. +</div> + +<div class="indented"> + Ni revenu nun al tio, pri kio ni parolis en la komenco de tiu ĉi + ĉapitro, t. e. ni prezentu al ni, ke kolektiĝis + kongreso el reprezentantoj de ĉiuj plej gravaj regnoj, por + elekti lingvon internacian. Ni rigardu, kian lingvon ili povas + elekti. Ne malfacile estos pruvi, ke ilian elekton ni povas + antaŭvidi ne sole kun tre granda <i>kredebleco</i>, sed eĉ + kun plena <i>certeco</i> kaj precizeco. +</div> + + + + + +<div class="indented"> + El ĉio, kion ni supre diris pri la grandegaj plibonaĵoj + de la lingvoj artaj en komparo kun la lingvoj naturaj, jam per si + mem sekvus, ke esti elektita povas nur lingvo <i>arta</i>. Ni supozu + tamen por unu minuto, ke la tuta kongreso malfeliĉe konsistos + plene el la plej obstinaj rutinuloj kaj malamikoj de ĉio nova + kaj ke al ili venos en la kapon la ideo pli bone elekti ian en + ĉiuj rilatoj maloportunan lingvon <i>naturan</i>, ol centoble + pli oportunan lingvon artan. Ni rigardu, kio tiam estos. Se ili + ekdeziros elekti ian lingvon vivantan de ia el la ekzistantaj + nacioj, tiam kiel grandega malhelpo tie ĉi aperos ne sole la + reciproka envio de la popoloj, sed ankaŭ la tute natura timo de + ĉiu nacio jam simple pro sia ekzistado : ĉar estas + afero tute komprenebla, ke tiu popolo, kies lingvo estos elektita + kiel internacia, baldaŭ ricevos tian grandegan superforton + super ĉiuj aliaj popoloj, ke ĝi ilin simple dispremos + kaj englutos. Sed ni sipozu, ke la delegatoj de la kongreso jam + tute ne atentos tion ĉi, aŭ ke ili, por eviti reciprokan + envion kaj engluton, elektos ian lingvon <i>mortintan</i>, ekzemple + la latinan, — kio do tiam estos? Estos tre simple tio, ke la + decido de la kongreso restos simple <i>malviva litero</i> kaj fakte + <i>neniam atingos efektiviĝon</i>. Ĉiu lingvo natura, kiel + viva, tiel ankoraŭ pli mortinta, estas tiel terure malfacila, + ke la almenaŭ iom fonda ellernado de ĝi estas ebla nur + por personoj, kiuj posedas grandan kvanton da libera tempo kaj + grandajn monajn rimedojn. Ni havus sekve ne lingvon internacian en + la vera senco de tiu ĉi vorto, sed nur lingvon internacian + por <i>la pli altaj klasoj de la societo</i>. Ke la afero starus + tiel kaj ne alie, tion ĉi montras al ni ne sole la logiko, + sed tion ĉi jam longe okulvideble montris al ni <i>la vivo + mem</i> : en efektiveco la lingvo latina estas ja de longe + jam elektita de ĉiuj registaroj kiel internacia, kaj jam + longe en la gimnazioj en ĉiuj landoj laŭ ordono de la + registaroj la junularo devigite dediĉas tutan vicon da jaroj + al la ellernado de tiu ĉi lingvo, — kaj tamen ĉu + ekzistas multe da homoj, kiuj libere posedas la lingvon latinan? La + decido de la kongreso sekve donus al ni nenion novan, sed aperus + nur kiel sencela kaj senfrukta ripeto de tiu decido, kiu longe jam + estas farita kaj eĉ efektivigita, sed sen ia rezultato. En nia + tempo nenia decido eĉ de plej autoritata kongreso neniam povas + jam doni al la lingvo latina tiun forton, kiun ĝi havis en + la mezaj centjaroj : tiam ne sole por ĝia internacieco, + sed eĉ por ĝia absoluta reĝado unuanime staris + ĉiuj registaroj, la tuta societo, la tuta ĉiopova eklezio, + kaj eĉ la vivo mem, tiam ĝi prezentis la fundamenton + de ĉia scienco kaj de ĉia scio, tiam al ĝi estis + dediĉata la pli granda parto de la vivo, ĝi elpuŝis + per si ĉiujn lingvojn patrajn, ĝi estis ellernata kaj + prilaborata <i>devigite</i>, jam simple pro tio, ke en siaj patraj + lingvoj la instruituloj simple ne havis la <i>eblon</i> esprimadi + sin, — kaj tamen malgraŭ ĉio la lingvo ne sole falis, + sed eĉ en sia plej bona tempo ĝi estis kaj povis esti nur + apartenaĵo de la <i>elektitaj klasoj</i> de la societo! Dume en + okazo de elekto de lingvo <i>arta</i> ĝin post kelke da monatoj + povus bonege posedi jam per unu fojo la tuta mondo, <i>ĉiuj</i> + sferoj de la homa societo, ne sole la inteligentaj kaj riĉaj, + sed eĉ la plej malriĉaj kaj senkleraj vilaĝanoj. +</div> + +<div class="indented"> + Vi vidas sekve, ke la estonta kongreso tute <i>ne povas</i> elekti + ian alian lingvon krom lingvo arta. Elekti ian lingvon naturan, + kiam ni havas la eblon elekti lingvon artan, kiu havas antaŭ + la lingvoj naturaj en ĉiuj rilatoj senduban kaj okulvideblan + grandegan plibonecon, estas tia sama malsaĝaĵo, kiel + ekzemple sendi ion el Parizo Peterburgon per ĉevaloj, kiam ni + havas la eblon fari tion ĉi per fervojo. Nenia kongreso povas + fari tian elekton; sed se ni eĉ supozus, ke la kongreso tiom + malmulte pripensos kaj estos tiel blindigita per la rutinaj kutimoj, + ke ĝi tamen faros tian absurdan elekton, tiu ĉi elekto per + la forto de la cirkonstancoj tute egale restos malviva litero kaj en + la vivo la demando pri lingvo internacia fakte restos nesolvita tiel + longe, ĝis pli aŭ malpli frue kolektiĝos nova kongreso + kaj elektos lingvon artan. +</div> + +<div class="indented"> + Tiel ni petas vin noti al vi en la memoro tiun konkludon, al kiu ni + venis, nome : <i>lingvo internacia de la venontaj generacioj + estos sole kaj nepre nur lingvo arta</i>. +</div> + + + + + +<p class="titoleto">VI</p> + +<div class="indented"> + Nun restas ankoraŭ solvi la demandon, <i>kia</i> nome arta + lingvo estos enkondukita en komunan uzadon. En la unua minuto + ŝajnas, ke respondi tiun ĉi demandon ekzistas nenia eblo, + ĉar — kiel vi sendube diros — « da lingvoj + artaj ekzistas ja tre multe kaj ilia nombro povas esti ankoraŭ + mil fojojn pli granda, ĉar ĉiu aparta homo povas krei + apartan lingvon artan laŭ sia arbitro ». Ĉu + ekzistas tial ia eblo antaŭvidi, kiu el ili estos elektita? Tiel + efektive ŝajnas de la unua rigardo al la homoj ne konantaj la + aferon, kaj tamen antaŭvidi, kaj antaŭdiri, kia lingvo arta + estos elektita, estas tre facile. Tio ĉi venas de tio, ke la + supre dirita en la publiko tre populara opinio pri la nombro de la + ekzistantaj kaj povantaj ankoraŭ aperi lingvoj artaj estas tute + erara kaj estas fondita sur plena nesciado de la historio kaj esenco + de la artaj lingvoj. +</div> + +<div class="indented"> + Antaŭ ĉio ni konstatas la fakton, ke, malgraŭ la + grandega nombro da personoj, kiuj laboris aŭ laboras super + lingvoj artaj jam en la daŭro de 200 jaroj, ĝis nun aperis + sole nur <i>du</i> efektive pretaj lingvoj, nome <i>Volapük</i> + kaj <i>Esperanto</i>. Turnu atenton sur tion ĉi : sole nur + <i>du</i> artaj lingvoj. Estas vero, ke vi preskaŭ ĉiutage + legas en la gazetoj, ke jen tie jen aliloke aperis ankoraŭ + unu aŭ ankoraŭ kelkaj artaj lingvoj, oni citas al vi + ilian nomon, oni donas al vi ofte eĉ notojn pri la konstruo de + tiuj ĉi lingvoj, oni alportas al vi kelkajn frazojn en tiuj + ĉi tiel nomataj novaj lingvoj, kaj al la publiko ŝajnas, + ke novaj artaj lingvoj elkreskadas kiel fungoj post pluvo. Sed tiu + ĉi opinio estas tute erara kaj venas de tio, ke la gazetoj + ne trovas necesa eniĝi en tion, pri kio ili skribas, kaj + kontentiĝas nur per tio, ke ili havas la eblon regali la + legantojn per ridinda novaĵo aŭ fari spritaĵon. + Sciu do, ke ĉio tio, kio ĉiutage estas alportata al vi + de la gazetoj sub la laŭta nomo de « novaj lingvoj + internaciaj », estas nur <i>projektoj</i>, en rapideco kaj + sen sufiĉa pripenso elbakitaj projektoj, kiuj de realiĝo + staras ankoraŭ tre kaj tre malproksime. Tiuj ĉi projektoj + aperas jen en formo de mallongaj folietoj, jen eĉ en la + formo de dikaj libroj kun la plej laŭtaj kaj multepromesaj + frazoj, — aperas kaj tuj malaperas de la horizonto, kaj vi + jam plu neniam aŭdas ion pri ili; kiam la aŭtoroj de + tiuj ĉi projektoj alpaŝas al ilia <i>realigado</i>, ili + tuj konvinkiĝas, ke tio ĉi estas tute ne laŭ iliaj + fortoj kaj ke tio, kio en teorio ŝajnis afero tiel facila, en + la praktiko montriĝas tre malfacila kaj neplenumebla. Kial + la efektivigo de tiuj ĉi projektioj estas tiel malfacila kaj + tial ĝis hodiaŭ aperis sole nur du efektive pretaj kaj + vivipovaj lingvoj — pri tio ni parolos malsupre, kaj dume + ni nur turnas vian atenton sur tion, ke da lingvoj artaj ĝis + nun ekzistas sole nur du kaj ke sekve se la kongreso hodiaŭ + efektiviĝus, ĝi el la jam ekzistantaj artaj lingvoj havus + por elekto nur du. La problemo de la kongreso estus sekvo jam + tute ne tiel malfacila, kiel povus ŝajni de la unua rigardo. + <i>Kian</i> el tiuj ĉi du lingvoj elekti — la kongreso + ankaŭ ne ŝanceliĝus eĉ unu minuton, ĉar la + vivo mem jam longe solvis tiun ĉi demandon en la plej senduba + maniero kaj Volapük ĉie estas jam elpuŝita de la + lingvo Esperanto. La pliboneco de Esperanto antaŭ Volapük + estas tiel frapante granda, ke ĝi falas al ĉiu en la + okulojn tuj de la unua rigardo kaj ne estas malkonfesata eĉ + de la plej fervoraj Volapükistoj. Estos sufiĉe, se ni + diros al vi la jenon : Volapük aperis tiam, kiam la + entuziasmo de la publiko por la nova ideo estis ankoraŭ tute + freŝa, kaj Esperanto, dank'al financaj malfacilaĵoj + de la aŭtoro, aperis antaŭ la publiko kelkajn jarojn + pli malfrue kaj renkontis jam ĉie pretajn malamikojn; la + Volapükistoj havis por sia agitado grandajn rimedojn kaj agadis + per la plej vasta, pure Amerika reklamo, kaj la Esperantistoj agadis + la tutan tempon preskaŭ tute sen iaj materialaj rimedoj kaj + montradis en sia agado grandegan nelertecon kaj senhelpecon; kaj + malgraŭ ĉio de la unua momento de la apero de Esperanto + ni vidas grandegan multon da Volapükistoj, kiuj transiris + malkaŝe al Esperanto, kaj ankoraŭ pli grandan multon da + tiaj, kiuj, konsciante, ke Volapük staras multe pli malalte el + Esperanto, sed ne dezirante montri sin venkitaj, tute defalis de + la ideo de lingvo internacia entute, — dume en la tuta tempo + de ekzistado de Esperanto (13 jaroj) nenie sur la tuta tera globo + troviĝis eĉ unu persono, — ni ripetas, eĉ + <i>unu</i> — kiu transirus de Esperanto al Volapük! Dum + Esperanto, malgraŭ la grandegaj malfacilaĵoj, kun kiuj + ĝi devas batali, daŭre vivas kaj floras kaj konstante + plifortiĝas, Volapük jam longe estas forlasita preskaŭ + de ĉiuj kaj povas esti nomita jam de longe mortinta. +</div> + + + + + +<div class="indented"> + En kio konsistas la pliboneco de Esperanto antaŭ Volapük, + ni ne povas kompreneble analizi tie ĉi tute detale; pro ekzemplo + ni montros nur kelkajn punktojn : 1) Dum Volapük sonas + tre sovaĝe kaj maldelikate, Esperanto estas plena je harmonio + kaj estetiko kaj memorigas per si la lingvon italan. 2) Eĉ por + tute neinstruitaj Esperanto estas multe pli facila ol Volapük, + sed por instruitaj ĝi estas tre multe pli facila, ĉar + ĝiaj vortoj — krom kelkaj tre malmultaj — ne estas + arbitre elpensitaj, sed prenitaj el la lingvoj romana-germanaj + en tia formo, ke ĉiu ilin facile rekonas. Tial ĉiu iom + civilizita homo jam post kelkaj horoj da lernado povas libere legi + ĉian verkon en Esperanto jam preskaŭ tute sen vortaro. + 3) Dum la uzanto de Volapük nepre devas ĝin konstante + ripetadi, ĉar alie li ĝin baldaŭ forgesas (dank'al + la plena elpensiteco de la vortoj), la uzanto de Esperanto, unu + fojon ĝin ellerninte, jam ĝin ne forgesas, se li eĉ + longan tempon ĝin ne uzas. 4) Esperanto jam en la komenco estas + tre facila por buŝa <i>interparolado</i>, dum en Volapük + oni devas tre longe kaj pacience ekzercadi sian orelon, ĝis + oni alkutimiĝas al klara diferencigado de la multaj reciproke + tre simile sonantaj vortoj (ekzemple « bap, pab, pap, + päp, pep, pöp, peb, böb, bob, pop, pup, bub, pub, + püb, bib, pip, püp » k. t. p., kiuj + fariĝas ankoraŭ pli similaj inter si, se oni prenas ilin + en la multenombro, t. e. kun <i>s</i> en la fino). 5) En + Volapük, dank'al kelkaj fundamentaj eraroj en la principoj de la + konstruo (ekzemple : vokaloj en la komenco aŭ fino de vorto + ne povas esti uzataj, ĉar ili estas signoj gramatikaj), ĉiu + nove bezonata vorto nepre devas esti <i>kreita</i> de la aŭtoro + (eĉ ĉiuj nomaj <i>propraj</i>, ekzemple Ameriko = Melop, + Anglujo = Nelij). Tio ĉi donas ne sole grandegan nombron da tute + superfluaj vortoj por lernado, sed faras ĉian disvolviĝan + paŝon de la lingvo ĉiam dependa de ĝia aŭtoro + aŭ de ia ordonanta Akademio. Dume en Esperanto, dank'al la plena + seninflueco de la gramatiko sur la vortaron kaj dank'al la regulo, + ke ĉiuj vortoj « fremdaj », kiuj jam de + si mem estas internaciaj, estas uzataj senŝanĝe egale + kiel en la aliaj lingvoj, — ne sole grandega multo da vortoj + fariĝas tute senbezona por lernado, sed la lingvo ricevas la + eblon disvolviĝadi eterne ĉiam pli kaj pli, sen ia dependo + de la aŭtoro aŭ de ia Akademio. +</div> + +<div class="indented"> + Parolante pri la pliboneco de Esperanto antaŭ Volapük, + ni tute ne intencas per tio ĉi malgrandigi la meritojn de la + elpensinto de Volapük. La meritoj de Schleyer estas grandegaj + kaj lia nomo ĉiam staros sur la plej honora loko en la + historio de la ideo de lingvo internacia. Ni volis nur montri, ke + se hodiaŭ efektiviĝus kongreso por la elekto de lingvo + internacia, tiam ĝi inter la ambaŭ nun ekzistantaj lingvoj + artaj ne povus ŝanceliĝi eĉ unu minuton. +</div> + + + +<div class="indented"> + Ni pruvis sekve, ke se hodiaŭ efektiviĝus kongreso por la + elekto de lingvo internacia, tiam malgraŭ la grandega nombro + da ekzistantaj lingvoj ni povus jam <i>nun</i> kun plena certeco + kaj precizeco antaŭvidi, <i>kian</i> lingvon ĝi elektos, + nome : el ĉiuj ekzistantaj lingvoj vivaj, mortintaj kaj + artaj la kongreso povas elekti sole nur <i>unu</i> lingvon : + <i>Esperanto</i>. Kia ajn estus la konsisto de la kongreso, kiaj + ajn estus la politikaj kondiĉoj, je kiaj ajn konsideroj, + antaŭjuĝoj, simpatioj aŭ antipatioj la kongreso + sin gvidus, ĝi absolute <i>ne povus</i> elekti ian alian + lingvon krom Esperanto, ĉar por la rolo de lingvo internacia + Esperanto estas nun la <i>sola</i> kandidato en la tuta mondo, + la sola, tute sen iaj konkurantoj. Ĉar eĉ ĉe la + plej malprospera konsisto de la kongreso en ĝi tamen sidos + homoj pensantaj, kaj la grandega pliboneco de la lingvo Esperanto + antaŭ ĉiuj aliaj lingvoj tro forte falas en la okulojn al + ĉiu, kiu almenaŭ iom konatiĝis kun tiu ĉi lingvo, + tial estas tute ne eble supozi, ke la kongreso elektos ian alian + lingvon. Se tamen, kontraŭ ĉia atendo, la kongreso estos + tiom blindigita, ke ĝi ekdeziros ian alian lingvon, tiam — + kiel ni pruvis supre — la <i>vivo mem</i> zorgos pri tio, ke la + decido de la kongreso restu sole malviva litero, tiel longe, ĝis + kolektiĝos nova kongreso kaj faros elekton ĝustan. +</div> + +<p class="titoleto">VII</p> + +<div class="indented"> + Nun restas al ni respondi ankoraŭ unu lastan demandon, + nome : En la <i>nuna</i> minuto Esperanto, vere, aperas kiel + <i>sola</i> kandidato por lingvo internacia; sed ĉar kongreso de + reprezentantoj de diversaj regnoj por la elekto de lingvo internacia + efektiviĝos kredeble ankoraŭ ne baldaŭ, eble post dek + kaj eble post cent jaroj, tre povas ja esti, ke ĝis tiu tempo + aperos multaj <i>novaj</i> artaj lingvoj, kiuj staros multe pli alte + ol Esperanto, kaj sekve unu el <i>ili</i> devos esti elektita de + la kongreso? Aŭ eble la kongreso mem aranĝos kompetentan + komitaton, kiu okupos sin je la kreo de nova arta lingvo? +</div> + + + +<div class="indented"> + Je tio ĉi ni povas respondi jenon. La ebleco de apero de + nova lingvo per si mem estas tre duba, kaj komisii al komitato la + kreadon de nova lingvo estus tiel same sensence, kiel ekzemple + komisii al komitato verki bonan poemon. Ĉar la kreado de + plena, en ĉiuj rilatoj taŭga kaj vivipova lingvo, + kiu al multaj ŝajnas tia facila kaj ŝerca afero, en + efektiveco estas afero tre kaj tre malfacila. Ĝi postulas de + unu flanko specialan talenton kaj inspiron kaj de la dua flanko + grandegan energion, paciencon kaj varmegan, senfine aldonitan + amon al la entreprenita afero. Multajn niaj vortoj tre mirigos, + ĉar ŝajnas al ili, ke oni bezonas nur decidi al si, ke + tablo ekzemple estos « bam », seĝo estos + « bim » k. t. p. k. t. p., + kaj lingvo jam estos preta. Kun la kreado de pleneca, taŭga kaj + vivipova lingvo estas tute tiel same, kiel ekzemple kun la ludado + sur fortepiano aŭ kun la trairado de densega arbaro. Al homo, + kiu ne konas la esencon de muziko, ŝajnas, ke nenio estas pli + facila, ol ludi fortepianon, — oni ja bezonas nur ekfrapi + unu klavon, kaj estos ricevita tono, vi ekfrapos alian klavon kaj + vi ricevos alian tonon, — vi frapados en la daŭro de + tuta horo diversajn klavojn, kaj vi ricevos tutan kompozicion . . . + ŝajnas, ke nenio estas pli facila; sed kiam li komencas ludi + sian improvizitan kompozicion, ĉiuj kun ridego diskuras, kaj + eĉ li mem, aŭdante la ricevatajn de li sovaĝajn + sonojn, baldaŭ komencos komprenetadi, ke la afero iel estas ne + glata, ke muziko ne konsistas en sola frapado de klavoj, — + kaj tiu heroo, kiu kun tia memfida mieno sidiĝis antaŭ + la fortepiano, fanfaronante, ke li ludos pli bone ol ĉiuj, + kun honto forkuras kaj jam plu ne montras sin antaŭ la + publiko. Al homo, kiu neniam estis en granda arbaro, ŝajnas, + ke nenio estas pli facila, ol trairi arbaron de unu fino ĝis + la dua : « kio da artifika tie ĉi estas? + Ĉiu infano ja povas tion ĉi fari; oni bezonas nur eniri, + iri ĉiam rekte antaŭen, — kaj post kelke da horoj + aŭ post kelke da tagoj vi trovos vin en la kontraŭa fino + de la arbaro ». Sed apenaŭ li eniris iom en la + profundaĵon de la arbaro, li baldaŭ tiel perdas la vojon, + ke li aŭ tute ne povas elrampi el la arbaro, aŭ post longa + vagado li eliras, sed tute, tute ne en tiu loko, kie li eliri devis. + Tiel estas ankaŭ kun arta lingvo : <i>entrepreni</i> la + kreadon de lingvo, doni al ĝi jam antaŭe nomon, trumpeti + pri ĝi al la leganta mondo — ĉio tio ĉi estas + tre facila, — sed feliĉe <i>fini</i> tiun ĉi laboron + estas tute ne tiel facile. Kun memfida mieno multaj entreprenas tian + laboron; sed apenaŭ ili iom enprofundiĝis en ĝin, ili + aŭ ricevas senordan kolekton da sonoj sen ia difinita plano kaj + sen ia indo, aŭ ili puŝiĝas je tiom da malhelpoj, je + tiom da reciproke kontraŭparolantaj postuloj, ke ili perdas + ĉian paciencon, ĵetas la laboron kaj jam plu ne montras sin + antaŭ la publiko. +</div> + + + +<div class="indented"> + Ke la kreado de taŭga kaj vivipova lingvo ne estas tiel facila + afero, kiel al multaj ŝajnas, oni povas interalie la plej bone + vidi el la sekvanta fakto : oni scias, ke ĝis la apero + de Volapük kaj Esperanto estis grandega multo da diversaj + provoj krei artan lingvon internacian; ne malmulte da provoj aperis + ankaŭ post la apero de la diritaj du lingvoj; grandegan serion + da nomoj de tiuj ĉi provoj kaj iliaj aŭtoroj vi trovos + en ĉia historio de la ideo de lingvo internacia; tiuj ĉi + provoj estis farataj kiel de privataj personoj, tiel ankaŭ de + tutaj societoj; ili englutis grandegan multon da laboroj kaj kelkaj + el ili englutis ankaŭ tre grandajn kapitalojn; — kaj + tamen el tiu ĉi tuta grandega nombro nur <i>du</i>, sole nur + <i>du</i> atingis efektiviĝon kaj trovis adeptojn kaj praktikan + uzon! Sed ankaŭ tiuj ĉi du aperis nur <i>okaze</i>, dank' + al tio, ke unu el la aŭtoroj ne sciis pri la laborado de la dua. + La aŭtoro de la lingvo Esperanto, kiu dediĉis al sia ideo + sian tutan vivon, komencante de la plej frua infaneco, kiu kun tiu + ĉi ideo kunkreskiĝis kaj estis preta ĉion oferi al + ĝi, konfesas mem, ke lian energion subtenadis nur tiu konscio, + ke li kreas ion tian, kio ankoraŭ neniam ekzistis, kaj ke la + malfacilaĵoj, kiujn li renkontadis en la daŭro de sia + laborado, estis tiel grandaj kaj postulis tiom multe da pacienco, ke + se Volapük estus aperinta 5-6 jarojn pli frue, kiam Esperanto + ne estis ankoraŭ finita, li (la aŭtoro de Esperanto) certe + perdus la paciencon kaj rifuzus la pluan laboradon super sia lingvo, + malgraŭ ke li tute bone konsciis la grandegan plibonecon de sia + lingvo antaŭ Volapük. +</div> + + + + + +<div class="indented"> + El ĉio supredirita vi komprenos, ke nun, kiam la tuta mondo + scias, ke du tute plenaj artaj lingvoj jam longe ekzistas, estas + tre dube, ke troviĝu iu, kiu entreprenus nun similan Sizifan + laboron de la komenco kaj havus sufiĉe da energio, por alkonduki + ĝin al feliĉa fino, tiom pli ke lin ne vigligus la espero + doni iam ion pli bonan ol tio, kio jam ekzistas. Kiom malmulte da + espero havus tia entreprenanto, oni vidas la plej bone el tiuj tre + multaj provoj kaj projektoj, kiuj aperis post Esperanto : + malgraŭ ke la aŭtoroj havis antaŭ si jam tute pretan + modelon, laŭ kiu ili povis labori, nenia el tiuj ĉi provoj + ne sole ne eliris el la regiono de projektoj, sed eĉ jam el tiuj + ĉi projektoj mem oni klare vidas, ke se iliaj aŭtoroj, + havus la paciencon kaj povon alkonduki ilin ĝis fino tiuj + ĉi laboroj prezentiĝus ne pli bone, sed kontraŭe, + multe <i>malpli bone</i> ol Esperanto. Dum Esperanto bonege + kontentigas <i>ĉiujn</i> postulojn, kiuj povas esti farataj al + lingvo internacia (eksterordinara facileco, precizeco, riĉeco, + natureco, vivipoveco, fleksebleco, sonoreco k. t. p.), + ĉiu el tiuj projektoj penas plibonigi <i>unu</i> ian flankon + de la lingvo, oferante por tio ĉi kontraŭvole ĉiujn + <i>aliajn</i> flankojn. Tiel ekzemple multaj el la plej novaj + projektistoj uzas la sekvantan ruzaĵon : sciante, ke la + publiko taksos ĉiun projekton konforme al tio, kiel al ĝi + rilatos la instruitaj <i>lingvistoj</i>, ili zorgas ne pri tio, ke + ilia projekto estu efektive taŭga por io en la praktiko, sed + nur pri tio, ke ĝi en la unua minuto faru bonan impreson sur la + lingvistojn; por tio ili prenas siajn vortojn preskaŭ tute sen + ia ŝanĝo el la plej gravaj jam <i>ekzistantaj</i> lingvoj + naturaj. Ricevinte frazon skribitan en tia projektita lingvo, la + lingvistoj rimarkas, ke ili per la unua fojo komprenis tiun ĉi + frazon multe pli facile ol on Esperanto, — kaj la projektistoj + jam triumfas kaj anoncas, ke ilia « lingvo » + (se ili iam finos ĝin) estos <i>pli bona</i> ol Esperanto. Sed + ĉiu prudenta homo tuj konvinkiĝas, ke tio ĉi estas + nur <i>iluzio</i>, ke al la <i>malgrava</i> principo, elmetita + pro montro kaj allogo, tie ĉi estas oferitaj la principoj + plej <i>gravaj</i> (kiel ekzemple la facileco de la lingvo por la + nekleruloj, fleksebleco, riĉeco, precizeco k. t. p.), + kaj ke se simila lingvo eĉ povus esti iam finita, ĝi en + la fino absolute nenion donus! Ĉar se la plej grava merito de + lingvo internacia konsistus en tio, ke ĝi kiel eble plej facile + estu tuj komprenata de la instruitaj <i>lingvistoj</i>, ni ja por + tio ĉi povus simple preni ian lingvon, ekzemple la latinan, + <i>tute sen iaj ŝanĝoj</i>, — kaj la instruitaj + lingvistoj ĝin ankoraŭ pli facile komprenos per la unua + fojo! La principo de kiel eble plej malgranda ŝanĝado de + la naturaj vortoj ne sole estis bone konata al la aŭtoro de la + lingvo Esperanto, sed ĝuste de <i>li</i> la novaj projektistoj + ja prenis tiun ĉi principon : sed dum Esperanto prudente + kontentigas tiun ĉi principon <i>laŭ mezuro de ebleco</i>, + penante plej zorge, ke ĝi ne kontraŭagadu al aliaj <i>pli + gravaj</i> principoj de lingvo internacia, la projektistoj turnas la + lutan atenton <i>nur</i> sur tiun ĉi principon, kaj ĉion + alian, nekompareble pli gravan, ili fordonas kiel oferon, ĉar + kunigi kaj konsentigi inter si <i>diversajn</i> principojn ili ne + povas kaj eĉ ne havas deziron, ĉar ili eĉ mem ne + esperas doni ion pretan kaj taŭgan, sed ili volas nur fari + efekton. +</div> + +<div class="indented"> + El ĉio supredirita vi vidas, ke ne ekzistas eĉ la plej + malgranda kaŭzo por timi, ke aperus ia nova lingvo, kiu + elpuŝus Esperanton, — tiun lingvon, en kiun estas enmetita + tiom da talento, tiom da oferoj kaj tiom da jaroj da pacienca kaj + varmege aldonita laboro, la lingvon, kiu en la daŭro de multaj + jaroj estas jam elprovita en ĉiuj rilatoj kaj en la praktiko + tiel bonege plenumas ĉion tion, kion ni povas atendi de lingvo + internacia. Sed por vi, estimataj aŭskultantoj, tio ĉi + estas ne sufiĉa : vi deziras, ke ni donu al vi plenan kaj + senduban logikan <i>certecon</i> pri tio, ke la lingvo Esperanto ne + havos konkurantojn. Feliĉe ni trovas nin en tia situacio, ke ni + povas doni al vi tiun ĉi plenan certecon. +</div> + + + + + + + +<div class="indented"> + Se la tuta esenco de lingvo arta konsistus en ĝia + <i>gramatiko</i>, tiam de la momento de la apero de Volapük + la demando de lingvo internacia estus solvita por ĉiam kaj + iaj konkurantoj al la lingvo Volapük aperi jam ne povus; + ĉar malgraŭ diversaj eraroj la gramatiko de Volapük + estas tiel facila kaj tiel simpla, ke doni ion multe pli facilan + kaj pli simplan oni jam ne povus. Lingvo nova povus diferenci de + Volapük nur per kelkaj <i>bagateloj</i>, kaj ĉiu komprenas, + ke pro <i>bagateloj</i> neniu entreprenus la kreadon de nova + lingvo, kaj la mondo pro bagateloj ne rifuzus la jam tute pretan + kaj elprovitan lingvon. En la ekstrema okazo la estonta akademio + aŭ kongreso farus en la Volapüka gramatiko tiujn negrandajn + ŝanĝojn, kiuj montriĝus utilaj, kaj lingvo internacia + sen ia dubo restus Volapük, kaj ĉia konkurado estus por + ĉiam esceptita. Sed lingvo konsistas ne sole el gramatiko, + sed ankaŭ el <i>vortaro</i>, kaj la ellernado de la vortaro + postulas en lingvo arta cent fojojn pli da tempo, ol la ellernado + de la gramatiko. Dume Volapük solvis <i>nur</i> la demandon + de la gramatiko, kaj la vortaron ĝi lasis tute sen atento, + doninte simple tutan kolekton da diversaj elpensitaj vortoj, kiujn + ĉiu nova aŭtoro havus la rajton elpensi al si laŭ sia + propra deziro. Jen kial jam en la komenco mem de la ekzistado de + Volapük eĉ la plej fervoraj Volapükistoj nature timis, + ke morgaŭ aperos nova lingvo, tute ne simila je Volapük kaj + inter la ambaŭ lingvoj komenciĝos batalado. Tute alia afero + estas kun Esperanto : oni scias — kaj tion ĉi eĉ + por unu minuto nenia esploranto neas, — ke Esperanto solvis ne + sole la demandon de la gramatiko, sed ankaŭ la demandon de la + vortaro, sekve ne unu <i>malgrandan parton</i> de la problemo, sed + la <i>tutan</i> problemon. Kio do en tia okazo restis por fari al + la aŭtoro de ia nova lingvo, se tia iam aperus? Al li restus + jam nenio ol . . . eltrovi la jam eltrovitan Amerikon! Ni prezentu + al ni efektive, ke nun, malgraŭ la jam ekzistanta, bonega en + ĉiuj rilatoj, ĉiuflanke elprovita, havanta jam multegon + da adeptoj kaj vastan literaturon lingvo Esperanto, aperis tamen + homo, kiu decidis dediĉi tutan serion da jaroj al la kreado de + nova lingvo, ke li sukcesis alkonduki sian laboron ĝis la fino + kaj ke la lingvo proponita de li montriĝas efektive pli bona + ol Esperanto, — ni rigardu do, kian vidon havus tiu ĉi + lingvo. Se la gramatiko de la lingvo Esperanto, kiu donas plenan + eblon esprimi en la plej preciza maniero ĉiujn nuancojn de la + homa penso, konsistas tute el 16 malgrandaj reguletoj kaj povas esti + ellernita en duono da horo, — tiam kion la nova aŭtoro + povus doni pli bonan? En ekstrema okazo li donus eble anstataŭ + 16 reguloj 15 kaj anstataŭ 30 minutoj da laborado postulus 25 + minutojn? Ĉu ne vere? Sed ĉu deziros iu pro tio ĉi + krei novan lingvon kaj ĉu la mondo pro tia bagatelo rifuzos + la jam ekzistantan kaj ĉiuflanke elprovitan? Sendube ne; en + ekstrema okazo la mondo diros : « se en via gramatiko + ia bagatelo estas pli bona ol en Esperanto, ni tiun ĉi bagatelon + enkondukos en Esperanton kaj la afero estos finita ». + Kia estos la vortaro de tiu ĉi lingvo? En la nuna tempo nenia + esploranto jam dubas, ke la vortaro de lingvo internacia ne povas + konsisti el vortoj arbitre elpensitaj, sed devas konsisti nepre + el vortoj romana-germanaj en ilia plej komune uzata formo; tio + ĉi estas ne por tio, ke — kiel opinias multaj pli novaj + projektistoj — la instruitaj lingvistoj povu tuj kompreni + tekston skribitan en tiu ĉi lingvo (en tia afero, kiel lingvo + internacia, la instruitaj lingvistoj ludas la <i>lastan</i> rolon, + ĉar por ili ja tia lingvo estas <i>malplej</i> bezona), sed + pro aliaj, pli gravaj kaŭzoj. Tiel ekzemple ekzistas grandega + nombro da vortoj tiel nomataj « fremdaj », kiuj + en ĉiuj lingvoj estas uzataj egale kaj al ĉiuj estas + konataj sen ellernado kaj kiujn ne uzi estus rekta absurdo; al ili + unisone devas soni ankaŭ ĉiuj aliaj vortoj de la vortaro, + ĉar alie la lingvo estus sovaĝa, sur ĉiu paŝo + estus kunpuŝiĝo de elementoj, malkompreniĝoj, kaj la + konstanta regula riĉiĝado de la lingvo estus malfaciligita. + Ekzistas ankoraŭ diversaj aliaj kaŭzoj, pro kiuj la vortaro + devas esti kunmetita nur el tiaj vortoj kaj ne el aliaj, sed pri + tiuj ĉi kaŭzoj, kiel tro specialaj, ni tie ĉi detale + ne parolos. Estos sufiĉe, se ni nur diros, ke ĉiuj plej + novaj esplorantoj akceptas tiun ĉi leĝon por la vortaro + kiel allasantan jam nenian dubon. Kaj ĉar la lingvo Esperanto + ĝuste per tiu ĉi leĝo sin gvidis kaj ĉar ĉe + tiu ĉi leĝo granda arbitro en la elekto de vortoj ekzisti + ne povas, restas la demando, kion do povus al ni doni aŭtoro + de nova lingvo, se tia estus kreita? Estas vero, ke al tiu aŭ + alia vorto oni povus doni pli oportunan formon, — sed da tiaj + vortoj ekzistas tre nemulte. Tion ĉi oni la plej bone vidas el + tio, ke kian ajn el la multaj projektoj aperintaj post Esperanto vi + prenus, vi trovos en ĉiu el ili almenaŭ 60% da vortoj, kiuj + havas tute tiun saman formon, kiel en Esperanto. Kaj se vi al tio + ĉi ankoraŭ aldonos, ke ankaŭ la restaj 40% da vortoj + diferencas de la Esperanta formo pleje nur tial, ke la aŭtoroj + de tiuj projektoj aŭ ne turnis atenton sur diversajn principojn, + kiuj por lingvo internacia estas treege gravaj, aŭ simple + ŝanĝis la vortojn tute sen ia bezono, — vi facile + venos al la konkludo, ke la <i>efektiva</i> nombro da vortoj, al + kiuj oni anstataŭ la formo Esperanta povus doni formon pli + oportunan, prezentas ne pli ol iajn 10%. Sed se en la Esperanta + gramatiko oni preskaŭ nenion povas ŝanĝi kaj en la + vortaro oni povus ŝanĝi nur iajn 10% da vortoj, tiam estas + la demando, kion do prezentus per si la <i>nova</i> lingvo, se + ĝi iam estus kreita kaj se ĝi efektive montriĝus kiel + lingvo taŭga en ĉiuj rilatoj? Tio ĉi estus ne nova + lingvo, sed nur iom ŝanĝita lingvo Esperanto! Sekve la tuta + demando pri la estonteco de la lingvo internacia alkondukiĝas + nur al tio, ĉu Esperanto estos akceptita senŝanĝe en + ĝia <i>nuna</i> formo, aŭ en ĝi estos faritaj iam + iaj ŝanĝoj! Sed tiu ĉi demando por la esperantistoj + havas jam nenian signifon; ili protestas nur kontraŭ tio, se + <i>apartaj</i> personoj volas ŝanĝi Esperanton laŭ + sia bontrovo; sed se iam aŭtoritata kongreso aŭ akademio + decidos fari en la lingvo tiajn aŭ aliajn ŝanĝojn, la + esperantistoj akceptos tion ĉi kun plezuro kaj nenion perdos + de tio ĉi : ili ne bezonos tiam de la komenco ellerni ian + novan malfacilan lingvon, sed ili bezonos nur oferi unu aŭ + kelkajn tagojn por la ellerno de tiuj ŝangoj en la lingvo, kiuj + estos faritaj, kaj la afero estos finita. +</div> + + + +<div class="indented"> + La esperantistoj tute ne pretendas, ke ilia lingvo prezentas + ion <i>tiom</i> perfektan, ke nenio pli alta jam povus ekzisti. + Kontraŭe : kiam efektiviĝos aŭtoritata kongreso, + pri kiu oni scios, ke ĝia decido havos <i>forton</i> por la + mondo, la esperantistoj <i>mem</i> proponos al ĝi difini + komitaton, kiu okupus sin je la trarigardo de la lingvo kaj farus en + ĝi ĉiujn utilajn plibonigojn, se eĉ por tio ĉi + oni devus ŝanĝi la lingvon ĝis plena nerekonebleco; + sed ĉar ekzistas nenia eblo antaŭvidi, ĉu tiu ĉi + laboro entute sukcesos al la komitato, ĉu ĝi ne daŭros + senfinan serion da jaroj, ĉu ĝi en konsenteco estos + alkondukita al feliĉa fino kaj ĉu la finita laboro en la + praktiko montriĝos tute taŭga, sekve kompreneble estus tre + malsaĝe kaj nepardoneble de la flanko de la komitato, se ĝi + pro la problema <i>estontaĵo</i> rifuzus la faktan kaj en + ĉiuj rilatoj finitan kaj elprovitan <i>nunaĵon</i>; sekve + se eĉ la kongreso venus al la konkludo, ke Esperanto ne estas + bona, ĝi povus decidi nur la jenon : akcepti <i>dume</i> + la lingvon Esperanto en ĝia nuna forma kaj <i>paralele</i> kun + tio ĉi difini komitaton, kiu okupus sin je la perfektigo de tiu + ĉi lingvo aŭ je la kreo de ia nova lingvo pli ideala; kaj + nur tiam, kiam kun la tempo montriĝus, ke la laborado de la + komitato estas feliĉe alkondukita al fino kaj post multaj provoj + montriĝis tute taŭga, nur tiam oni povus anonci, ke la + nuna formo de la lingvo internacia estas eksigata kaj anstataŭ + ĝi eniras en la vivon la formo nova. Ĉiu prudenta homo + konsentos, ke la kongreso povas agi nur tiel kaj ne alie. Sekve se ni + eĉ supozos, ke fina lingvo de la estontaj generacioj estos ne + Esperanto, sed ia alia ankoraŭ ellaborota lingvo, en ĉia + okazo la vojo al tiu lingvo nepre devas konduki tra <i>Esperanto</i>. +</div> + +<div class="indented"> + Sekve resumante ĉion, kion ni diris de la komenco ĝis la + nuna minuto, ni turnas vian atenton sur tion, ke ni venis al la + sekvantaj konkludoj : +</div> + +<div class="indented"> + 1. La enkonduko de lingvo internacia alportus al la homaro grandegan + utilon; +</div> + +<div class="indented"> + 2. La enkonduko de lingvo internacia estas tute ebla; +</div> + +<div class="indented"> + 3. La enkonduko de lingvo internacia pli aŭ malpli frue nepre + kaj sendube efektiviĝos, kiom ajn la rutinistoj batalus + kontraŭ tio ĉi; +</div> + +<div class="indented"> + 4. Kiel internacia neniam estos elektita ia alia lingvo krom arta; +</div> + + + +<div class="indented"> + 5. Kiel internacia neniam estos elektita ia alia lingvo krom + Esperanto; ĝi aŭ estos lasita por ĉiam en + ĝia nuna formo, aŭ en ĝi estos poste faritaj iaj + ŝanĝoj. +</div> + + + +<p class="titoleto">VIII</p> + +<div class="indented"> + Kaj nun ni rigardu, kio sekvas el ĉio, kion ni supre + diris. Unue sekvas tio, ke la esperantistoj tute ne + estas tiaj fantaziistoj, kiaj ili ŝajnas al multaj + tiel nomataj « saĝaj » kaj + « praktikaj » homoj, kiuj juĝas pri + ĉio supraĵe kaj sen ia logika pripenso kaj mezuras + ĉion per mezurilo de la modo. Ili batalas por afero, kiu ne + sole havas grandegan gravecon por la homaro, sed kiu al tio havas + en si nenion fantazian kaj kiu pli aŭ malpli frue <i>devas</i> + efektiviĝi kaj <i>nepre</i> efektiviĝos, kiom ajn la + inerciuloj batalus kontraŭ ĝi, kiom ajn la saĝuloj + ŝercadus pri ĝi. Kiel estas sendube, ke post la nokto + venas mateno, tiel sendube estas, ke post mallonga aŭ longa + batalado Esperanto pli aŭ malpli frue estos enkondukita en + komunan uzon por la komunikiĝoj internaciaj. Ni konfirmas tion + ĉi kuraĝe ne tial, ke ni tiel volas, ke ni tion esperas, + sed tial, ke la konkludoj de simpla logiko diras, ke tiel esti + <i>devas</i> kaj ke <i>alie esti ne povas</i>. Longan tempon eble + ankoraŭ la esperantistoj devos bataladi, longan tempon eble + ankoraŭ ĉia bubo ĵetados sur ilin ŝtonojn, koton + kaj malsaĝajn spritaĵojn, sed tio, kio devas veni, pli + aŭ malpli frue venos. La iniciatoroj de la Esperanta afero eble + ne ĝisvivos ĝis tiu tempo, kiam fariĝos videblaj la + fruktoj de ilia agado, ili iros eble en la tombon kun la malestima + nomo de homoj, kiuj okupadis sin je infanaĵoj, sed pli aŭ + malpli frue por la maldolĉa kaliko, kiun ili trinkas el la manoj + de la samtempuloj, la posteuloj konstruos al ili monumentojn kaj + elparolados ilian nomon kun la plej granda danko. Longe ankoraŭ + eble ili ŝajnos al la mondo senfortaj, multajn fojojn eble + ankoraŭ ilia afero ŝajnos al la mondo eĉ mortinta + kaj je ĉiam enterigita — sed tiu ĉi afero jam + neniam mortos, ĉar ĝi morti jam <i>neniam povas</i>. La + afero vivos kaj konstante rememorigados pri si; post ĉiu nova + silenta tempo, se ĝi eĉ daŭrus dekon da jaroj, aperos + nova revigliĝo; kiam laciĝos unuj batalantoj, aperos pli + aŭ malpli frue novaj energiaj batalantoj, kaj tiel la afero + iros tiel longe, ĝis fine ĝi plene atingos sian celon. + Ne malĝoju tial, Esperantistoj, se nesaĝaj homoj ironie + rimarkas al vi, ke vi estas ankoraŭ tre malmultaj, ne perdu + la kuraĝon, se via afero iras malrapide. La afero konsistas + ne en rapideco, sed en certeco. Multe da sencelaj aferoj ekbrilis + antaŭ la mondo rapide, sed ankaŭ rapide falis; afero bona + kaj certa progresas ordinare malrapide kaj kun grandaj malhelpoj. +</div> + +<div class="indented"> + Sur la supre montritajn 5 konkludojn ni turnas apartan atenton de + tiuj esperantistoj, kiuj batalas por sia ideo <i>senkonscie</i> + kaj tial ĉe la plej malgranda rimarko de la kontraŭuloj + ekstaras senhelpe kaj ne scias, kion respondi, aŭ perdas + la kuraĝon. Ĉiuj tiuj konkludoj prezentas produkton + de la simpla kaj severa <i>logiko</i>. Tial se oni diras al vi + « la mondo ne volas vian lingvon », respondu + kuraĝe : « ĉu la mondo volas aŭ + ne volas, ĝi pli aŭ malpli frue <i>devos</i> akcepti + ĝin, ĉar alie esti ne povas ». Kiam vi aŭdos + « oni diras, ke aperis nova lingvo, oni diras, ke tia + aŭ alia instruita societo aŭ kongreso deziras elekti + tian aŭ alian lingvon aŭ krei novan lingvon », + respondu kuraĝe : « ĉiuj tiuj ĉi famoj + aŭ entreprenoj estas fonditaj sur la plej absoluta nekomprenado + de la esenco kaj historio de la ideo de lingvo internacia; tiaj + provoj de la flanko ne sole de privataj personoj, sed ankaŭ de + tutaj societoj ripetiĝis jam multajn fojojn kaj ĉiufoje + finiĝadis kaj devis finiĝadi per la plej plena fiasko; + lingvo internacia povas esti nur Esperanto, ĉar laŭ la + leĝoj de la logiko kaj laŭ la esenco de la afero alie esti + <i>neniel povas</i> ». +</div> + + + +<div class="indented"> + Se oni diras al vi : « tiu aŭ alia esperantisto + aŭ societo esperantista en tro granda sed ne prudenta fervoro + faris ian falsan paŝon kaj ridindigis aŭ diskreditigis + per tio ĉi vian tutan aferon », tiam respondu : + « La afero Esperanta dependas de nenia persono nek societo, + kaj nenia homo per siaj privataj falsaj paŝoj povas havi ian + influon sur ĝian sorton; eĉ la aŭtoro de Esperanto mem + estas nun por Esperanto absolute seninflua, ĉar Esperanto jam + longe fariĝis afero pure <i>publika</i> ». +</div> + +<div class="indented"> + La dua, kio sekvas el ĉio, kion ni supre diris, estas la + sekvanta : Se la elekto de lingvo internacia dependus de ia + kongreso de reprezentantoj de diversaj regnoj, ni longe, tre longe + kredeble devus tion ĉi atendi kaj neniu el ni ion povus fari + por tio ĉi. Sed se, kiel ni vidis supre, oni jam nun povas + kun plena certeco kaj precizeco antaŭvidi, al <i>kia</i> + nome lingvo la sorto difinis fariĝi iam internacia, tiam + la afero ŝanĝiĝas. Ni ne bezonas jam nun atendi + kongresojn : la celo estas tute klara kaj ĉiu povas sin + tiri al ĝi. Ne bezonante rigardadi, kion diras aŭ faras + aliaj, ĉiu povas alporti sian ŝtonon por la kreskanta + konstruo. Nenia ŝtono perdiĝos. Nenia laboranto tie ĉi + dependas de la alia, ĉiu povas agadi aparte, en sia sfero, + laŭ siaj fortoj, kaj ju pli da laborantoj estos; tiom pli rapide + estos finita la granda konstruo. Precipe ni turnas nin al diversaj + sciencaj societoj kaj kongresoj. Ne rigardante, kion faras aliaj, ne + atendante, ke aliaj prenu sur sin la iniciativon, ĉiu societo + aŭ kongreso aparte decidu ion tian, kio alproksimigus la grandan + komunehoman celon almenaŭ je unu paŝo. +</div> + + + +<hr /> + + +<p class="titolego">VII</p> + +<p class="titolego">POEZIO</p> + +<hr /> + + + +<p class="titolego">LA ESPERO</p> + +<table > + <tr><td ><p> + En la mondon venis nova sento,<br/> + Tra la mondo iras forta voko;<br/> + Per flugiloj de facila vento<br/> + Nun de loko flugu ĝi al loko. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="leftjustified3ex"> + Ne al glavo sangon soifanta<br/> + Ĝi la homan tiras familion :<br/> + Al la mond' eterne militanta<br/> + Ĝi promesas sanktan harmonion. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Sub la sankta signo de l' espero<br/> + Kolektiĝas pacaj batalantoj,<br/> + Kaj rapide kreskas la afero<br/> + Per laboro de la esperantoj. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="leftjustified3ex"> + Forte staras muroj de miljaroj<br/> + Inter la popoloj dividitaj;<br/> + Sed dissaltos la obstinaj baroj,<br/> + Per la sankta amo disbatitaj. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Sur neŭtrala lingva fundamento,<br/> + Komprenante unu la alian,<br/> + La popoloj faros en konsento<br/> + Unu grandan rondon familian. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="leftjustified3ex"> + Nia diligenta kolegaro<br/> + En laboro paca ne laciĝos,<br/> + Ĝis la bela sonĝo de l'homaro<br/> + Por eterna ben' efektiviĝos. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">L. Zamenhof.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego">LA VOJO</p> + +<table > + <tr><td ><p class="indented"> + Tra densa mallumo briletas la celo,<br/> + Al kiu kuraĝe ni iras.<br/> + Simile al stelo en nokta ĉielo,<br/> + Al ni la direkton ĝi diras.<br/> + Kaj nin ne timigas la noktaj fantomoj,<br/> + Nek batoj de l' sorto, nek mokoj de l' homoj,<br/> + Ĉar klara kaj rekta kaj tre difinita<br/> + Ĝi estas, la voj' elektita. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + Nur rekte, kuraĝe kaj ne flankiĝante<br/> + Ni iru la vojon celitan!<br/> + Eĉ guto malgranda, konstante frapante,<br/> + Traboras la monton granitan.<br/> + <i>L'espero, l'obstino</i> kaj la <i>pacienco</i> —<br/> + Jen estas la signoj, per kies potenco<br/> + Ni paŝo post paŝo, post longa laboro,<br/> + Atingos la celon en gloro. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + Ni semas kaj semas, neniam laciĝas,<br/> + Pri l' tempoj estontaj pensante.<br/> + Cent semoj perdiĝas, mil semoj perdiĝas, —<br/> + Ni semas kaj semas konstante.<br/> + « Ho, ĉesu! » mokante la homoj admonas, —<br/> + « Ne ĉesu, ne ĉesu! » en kor' al ni sonas :<br/> + « Obstine antaŭen! La nepoj vin benos,<br/> + Se vi pacience eltenos ». + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + Se longa sekeco aŭ ventoj subitaj<br/> + Velkantajn foliojn deŝiras,<br/> + Ni dankas la venton, kaj, repurigitaj,<br/> + Ni forton pli freŝan akiras.<br/> + Ne mortos jam nia bravega anaro,<br/> + Ĝin jam ne timigas la vento, nek staro,<br/> + Obstine ĝi paŝas, provita, hardita,<br/> + Al cel' unu fojon signita! + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + Nur rekte, kuraĝe kaj ne flankiĝante<br/> + Ni iru la vojon celitan!<br/> + Eĉ guto malgranda, konstante frapante,<br/> + Traboras la monton granitan.<br/> + L' espero, l' obstino kaj la pacienco, —<br/> + Jen estas la signoj, per kies potenco<br/> + Ni paŝo post paŝo, post longa laboro,<br/> + Atingos la celon en gloro. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">L. Zamenhof.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + + + +<p class="titolego">AL LA FRATOJ</p> + +<table > + <tr><td ><p> + F<i>o</i>rte ni st<i>a</i>ru, fr<i>a</i>toj am<i>a</i>taj,<br/> + Por n<i>i</i>a s<i>a</i>nkta af<i>e</i>ro!<br/> + N<i>i</i> batal<i>a</i>du k<i>u</i>ne ten<i>at</i>aj<br/> + Per <i>u</i>nu b<i>e</i>la esp<i>e</i>ro! + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="leftjustified3ex"> + Regas ankoraŭ nokto sen luno,<br/> + La mondo dormas obstine,<br/> + Sed jam leviĝos baldaŭ la suno,<br/> + Por lumi, brili senfine. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Veku, ho veku, veku konstante,<br/> + Ne timu ridon, insulton!<br/> + Voku, ho voku, ripetadante,<br/> + Ĝis vi atingos aŭskulton! + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="leftjustified3ex"> + Dekon da fojoj vane perdiĝos<br/> + La voko via ridata, —<br/> + La dekunua alradikiĝos,<br/> + Kaj kreskos frukto benata + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Tre malproksime ĉiuj ni staras<br/> + La unu de la alia . . .<br/> + Kie vi estas, kion vi faras,<br/> + Ho, karaj fratoj vi miaj? + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="leftjustified3ex"> + Vi en la urbo, vi en urbeto,<br/> + En la malgranda vilaĝo,<br/> + Ĉu ne forflugis kiel bloveto<br/> + La tuta via kuraĝo? + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ĉu vi sukcese en via loko<br/> + Kondukas nian aferon,<br/> + Aŭ eksilentis jam via voko,<br/> + Vi lacaj perdis esperon? + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="leftjustified3ex"> + Iras senhalte via laboro<br/> + Honeste kaj esperante?<br/> + Brulas la flamo en via koro<br/> + Neniam malfortiĝante? + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Forte ni staru, brave laboru,<br/> + Kuraĝe, ho nia rondo!<br/> + Nia afero kresku kaj floru<br/> + Per ni en tuta la mondo! + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="leftjustified3ex"> + Ni ĝin kondukos ne ripozante,<br/> + Kaj nin lacigos nenio;<br/> + Ni ĝin traportos, sankte ĵurante,<br/> + Tra l' tuta mondo de Dio! + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Malfacileco, malrapideco<br/> + Al ni la vojon ne baros.<br/> + Sen malhonora malkuraĝeco<br/> + Ni kion povos, ni faros. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="leftjustified3ex"> + Staras ankoraŭ en la komenco<br/> + La celo en malproksimo, —<br/> + Ni ĝin atingos per la potenco<br/> + De nia forta animo! + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ni ĝin atingos per la potenco<br/> + De nia sankta fervoro,<br/> + Ni ĝin atingos per pacienco<br/> + Kaj per sentima laboro. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="leftjustified3ex"> + Glora la celo, sankta l'afero,<br/> + La venko — baldaŭ ĝi venos;<br/> + Levos la kapon ni kun fiero,<br/> + La mondo ĝoje nin benos. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Tiam atendas nin rekompenco<br/> + La plej majesta kaj riĉa :<br/> + Nia laboro kaj pacienco<br/> + La mondon faros feliĉa! + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">L. Zamenhof.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego">MIA PENSO</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Sur la kampo, for de l' mondo<br/> + Antaŭ nokto de somero,<br/> + Amikino en la rondo<br/> + Kantas kanton pri l' espero.<br/> + Kaj pri vivo detruita<br/> + Ŝi rakontas kompatante, —<br/> + Mia vundo refrapita<br/> + Min doloras resangante. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + « Ĉu vi dormas? Ho, sinjoro,<br/> + Kial tia senmoveco?<br/> + Ha, kredeble rememoro<br/> + El la kara infaneco? »<br/> + Kion diri? Ne ploranta<br/> + Povis esti parolado<br/> + Kun fraŭlino ripozanta<br/> + Post somera promenado! + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Mia penso kaj turmento,<br/> + Kaj doloroj kaj esperoj!<br/> + Kiom de mi en silento<br/> + Al vi iris jam oferoj!<br/> + Kion havis mi plej karan —<br/> + La junecon — mi ploranta<br/> + Metis mem sur la altaron<br/> + De la devo ordonanta! + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Fajron sentas mi interne,<br/> + Vivi ankaŭ mi deziras, —<br/> + Io pelas min eterne,<br/> + Se mi al gajuloj iras . . .<br/> + Se ne plaĉas al la sorto<br/> + Mia peno kaj laboro —<br/> + Venu tuj al mi la morto,<br/> + En espero — sen doloro! + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">L. Zamenhof.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego">HO MIA KOR'</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Ho, mia kor', ne batu maltrankvile,<br/> + El mia brusto nun ne saltu for!<br/> + Jam teni min ne povas mi facile,<br/> + Ho, mia kor'! + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ho, mia kor'! Post longa laborado<br/> + Ĉu mi ne venkos en decida hor'!<br/> + Sufiĉe! trankviliĝu de l' batado,<br/> + Ho, mia kor'! + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">L. Zamenhof.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + + + +<p class="titolego ele">LA VOJEVODO</p> + +<p class="el">(El <span class="smallcaps">Mickiewicz</span>.)</p> + +<table > + <tr><td ><p> + En vespero somera vojevodo kolera<br/> + Al la hejma kastelo rapidas;<br/> + Al la lito edzina kun teruro senfina<br/> + Li alvenas, — neniun li vidas. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + En doloro brulanta kaj per mano tremanta<br/> + Sian grizan lipharon li prenis,<br/> + De la lito foriris, la manikojn retiris<br/> + Kaj ektondris — kozako alvenis. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + « Kial, best' abomena, mia pordo ĝardena<br/> + Restas nokte sen hundo, sen gardo?<br/> + Prenu tuj mian sakon kaj pafilon kozakan<br/> + Kaj silente min sekvu, bastardo! » + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kun pafil' en la mano al ĝardena altano<br/> + Ili ambaŭ sen bru' alŝteliĝas.<br/> + Sur la benka herbaĵo ia lumas blankaĵo :<br/> + En tolaĵo virino vidiĝas. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Unu manon levinte, la okulojn kovrinte,<br/> + Per la dua forpuŝi ŝi penis<br/> + Unu viron petantan, surgenue starantan,<br/> + Kiu nun en la brakoj ŝin tenis. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kaj en flama fervoro li parolis : « Ho, koro,<br/> + Ĉu jam ĉio por ĉiam perdita?<br/> + Eĉ la premoj de l' mano per la mon' de l' tirano<br/> + Ĉiuj estas jam foraĉetitaj? + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Mi vin tiel amadis, por vi tiel bruladis, —<br/> + Malproksime nun plori mi devas;<br/> + Li ne amis, ne ploris, nur per mon' eksonoris, —<br/> + Kaj li ĉion por ĉiam ricevas. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Sur la brusto anĝela lia kapo malbela<br/> + En dorloto de nun ripozados,<br/> + De la roza buŝeto, de la ruĝa vangeto,<br/> + Li ĉielan feliĉon suĉados. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Sur ĉevalo fidela, en vetero kruela,<br/> + Mi rapidas al mia anĝelo —<br/> + Por sopire foriri kaj al vi nur deziri<br/> + Bonan nokton en lia kastelo . . . » + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ŝi silentas senmove; li komencas denove<br/> + Sian plendon kun petoj kaj ploro,<br/> + Ĝis, la brakojn lasinte, la konscion perdinte,<br/> + Ŝi defalis al li al la koro. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + En l'arbaĵo silente, aŭskultante atente,<br/> + Staras ambaŭ gardantoj kovritaj,<br/> + Ili staras genue, en la manoj senbrue<br/> + La pafiloj ektremis ŝargitaj. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + « Estro »! diris kozako, « ia stranga atako<br/> + Al mi ligas subite la manon;<br/> + Brulan sentis mi larmon kaj skuantan malvarmon,<br/> + Kiam tuŝi mi volis la ĉanon. » + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + — « Pesto! mi vin jam skuos, mi vin plori instruos!<br/> + Jen saketo kun pulvo : sen vorto<br/> + Vi preparos, vi pafos, kaj se ŝin vi ne trafos.<br/> + Mi edzigos vin mem kun la morto. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + « Supren, dekstren, senskue! Mi ekpafos, — l'unue<br/> + De l' amanto diskrevu la koro. »<br/> + La servanto ektiris, kaj la kuglo eniris<br/> + En la frunton de . . . lia sinjoro. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">L. Zamenhof.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + +<p class="titolego ele">LA ROZETO</p> + +<p class="el">(EL <span class="smallcaps">Goethe</span>.)</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Knabo vidis — jen rozeto<br/> + Sur la kampo staras;<br/> + Bela, juna la floreto . . .<br/> + Vive kuras la knabeto,<br/> + Ĝojas, miras, flaras.<br/> + Sur la kampo la rozet'<br/> + Kiel infanet'. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="leftjustified3ex"> + Knabo diris : « mi eltiros<br/> + Belulinon mian »;<br/> + Floro diris : « vi foriros, —<br/> + Per pikiloj mi disŝiros<br/> + Tuj la manon vian ».<br/> + Sur la kampo la rozet'<br/> + Kiel infanet'. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + La sovaĝa knab' ridante<br/> + La rozeton prenis, —<br/> + La floreto batalante<br/> + Sin defendis pikadante,<br/> + Sed la sorto venis.<br/> + Sur la kampo la rozet'<br/> + Kiel infanet'. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">L. Zamenhof.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego ele">EN NORD' UNU PINO . . .</p> + +<p class="el">(El <span class="smallcaps">Heine</span>).</p> + +<table > + <tr><td ><p> + En nord' unu pino en solo<br/> + Dormetas sur nuda altaĵo;<br/> + Glacia kaj neĝa tavolo<br/> + Ĝin kovras per tomba tolaĵo. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ĝi sonĝas, ke palmo gracia,<br/> + En unu dezert' orienta,<br/> + Eterne pri lando alia<br/> + Malgaje sopiras silenta. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">L. Zamenhof.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + +<p class="titolego ele">EN SONĜO . . .</p> + +<p class="el">(El <span class="smallcaps">Heine</span>).</p> + +<table > + <tr><td ><p> + En sonĝo princinon mi vidis<br/> + Kun vangoj malsekaj de ploro, —<br/> + Sub arbo, sub verda ni sidis,<br/> + Tenante nin koro ĉe koro. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + « De l' patro de l' via la krono<br/> + Por mi ĝi ne estas havinda!<br/> + For, for lia sceptro kaj trono —<br/> + Vin mem mi deziras, aminda! + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + — « Ne eble! » ŝi al mi rediras :<br/> + « En tombo mi estas tenata,<br/> + Mi nur en la nokto eliras<br/> + Al vi, mia sole amata! » + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">L. Zamenhof.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego ele">LORELEJ'</p> + +<p class="el">(El <span class="smallcaps">Heine</span>).</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Ne scias mi, kial subita<br/> + Malgaj' en la koro naskiĝis;<br/> + El tempo jam enterigita<br/> + Legendo al mi reviviĝis. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="leftjustified3ex"> + Jam malvarmetiĝas l'aero,<br/> + La Rejno mallaŭte babilas,<br/> + Per oro de l' sun' en vespero<br/> + La supro de l' monto rebrilas. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Plej belan knabinon mi vidas :<br/> + En ora ornamo brilante<br/> + Sur supro de l' monto ŝi sidas,<br/> + La harojn mistere kombante. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="leftjustified3ex"> + La oran kombilon ŝi movas<br/> + Kaj kantas tra l' pura aero,<br/> + Kaj forto mirinda sin trovas<br/> + En tiu ĉi kant' de l' vespero. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ŝipet' iras sur la rivero,<br/> + Ŝipisto ektremis de l' kanto,<br/> + Kaj blinda por ĉiu danĝero<br/> + Rigardas li al la kantanto. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="leftjustified3ex"> + Ha, baldaŭ ŝipisto la bela<br/> + Perdiĝis sub l'akvoturnado;<br/> + Ĝin Lorelej' faris kruela,<br/> + Per sia mirinda kantado. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">L. Zamenhof.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + + + +<p class="titolego">KANTO DE STUDENTOJ</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Ĝoju, ĝoju ni, kolegoj,<br/> + Dum ni junaj estas!<br/> + Post plezura estanteco,<br/> + Post malgaja maljuneco —<br/> + Sole tero restas. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Vivo estas tre mallonga,<br/> + Kuras ne tenate,<br/> + Kaj subite morto venos<br/> + Kaj rapide ĉiun prenos,<br/> + Ĉiun senkompate. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kie niaj antaŭuloj<br/> + En la mondo sidas?<br/> + Iru al la superuloj,<br/> + Serĉu ilin ĉe l' subuloj —<br/> + Kiu ilin vidas? + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Vivu la akademio<br/> + Kaj la profesoroj!<br/> + Vivu longe kaj en sano<br/> + Ĉiu akademiano,<br/> + Vivu sen doloroj! + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Vivu, floru nia regno<br/> + Kaj regnestro nia!<br/> + Kaj amikoj mecenataj,<br/> + Protegantoj estimataj<br/> + De l' akademio + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Vivu ĉiuj la knabinoj<br/> + Belaj kaj hontemaj!<br/> + Vivu ankaŭ la virinoj,<br/> + Amikinoj kaj mastrinoj,<br/> + Bonaj, laboremaj. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Mortu, mortu, malgajeco,<br/> + Mortu la doloro!<br/> + Mortu ĉiu intriganto<br/> + Kaj malamon konservanto<br/> + Longe en la koro! + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">L. Zamenhof.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + +<p class="titolego">AL LA REĜO</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Vivu la reĝ' al ni, tre longe vivu li!<br/> + Gardu lin Di'!<br/> + Justa kaj pia reĝ', — Dio pro nia preĝ'<br/> + Estu kun li. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Forta la reĝa tron', ver' estas lia kron',<br/> + Glavo la leĝ'.<br/> + Kun amo en la kor', reĝas kun granda glor' . . .<br/> + Vivu la reĝ'! + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Brulu, ho sankta flam' de la eterna am'<br/> + Pro la patruj'!<br/> + Kaj forte staros ni, ĉiuj por unu li,<br/> + Pro la patruj'! + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Longe, ho, restu vi gloro de la naci',<br/> + Sur reĝa seĝ'!<br/> + Via plej granda glor' en la popola kor'.<br/> + Vivu la reĝ'! + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">L. Zamenhof.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego ele">NOKTA KANTO DE SOLDATO</p> + +<p class="el">(De <span class="smallcaps">W. Hauff</span>).</p> + +<table > + <tr><td ><p> + En nigra nokto tute sole<br/> + Mi staras gardon senparole,<br/> + Eraras for la penso mia<br/> + Al mia domo familia. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Al la standardo fortirita,<br/> + Ho, kiom estis mi kisita . . .<br/> + Mi tiam pensis kun malĝojo :<br/> + Mi vidas vin je l' lasta fojo! + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ho dormu dolĉe, karaj miaj!<br/> + Irante al la litoj viaj,<br/> + Vi nun per preĝo Dion gloras, —<br/> + Vi certe ankaŭ min memoras. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + La horo venis, gard' alia<br/> + Stariĝos nun sur loko mia.<br/> + Mi iras dormi tute laca,<br/> + Mi vidos vin en sonĝo paca. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">L. Zamenhof.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego ele">KANTO DE L' LIGO</p> + +<p class="el">(De <span class="smallcaps">W. A. Mozart</span>.)</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Fratoj, manon donu kore<br/> + Kaj senzorge, sendolore<br/> + Belan horon festu ni!<br/> + Ĉion teran forĵetante,<br/> + Daŭru forte kaj konstante<br/> + Nia bela harmoni'! + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Al la Dio kantu gloron :<br/> + La spiriton kaj la koron<br/> + Kial donis la ĉiel'?<br/> + Serĉi lumon per vereco,<br/> + Serĉi virton per justeco<br/> + Estu nia sankta cel'! + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Homoj en la oriento,<br/> + Homoj en la okcidento,<br/> + En la sud' kaj en la nord'!<br/> + Alte teni homan nomon,<br/> + Kore ami ĉiun homon<br/> + Estu nia liga vort'! + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">L. Zamenhof.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + +<p class="titolego ele">LA KAPELO</p> + +<p class="el">(El <span class="smallcaps">L. Uhland</span>.)</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Supre staras sur la monto<br/> + La silenta kapeleto,<br/> + En la valo, ĉe la fonto,<br/> + Ĝoje kantas paŝtisteto. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Sonorado, mortkantado<br/> + Nun eksonis tra l' silento, —<br/> + Haltis knabo en kantado<br/> + Kaj aŭskultas kun atento. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + En la tombojn de l' monteto<br/> + El la valo ĉiu venos.<br/> + Ankaŭ vin, ho paŝtisteto,<br/> + Oni iam tien prenos. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">L. Zamenhof.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego">LA GAJA MIGRANTO</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Se donas Di' al vi favoron,<br/> + Li sendas vin for el la dom',<br/> + Por montri sian mirlaboron,<br/> + La belan mondon, al la hom'. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + De l' montoj riveretoj fluas,<br/> + Alaŭdoj kantas super mi,<br/> + Mi ankaŭ gajan kanton bruas<br/> + Al la tutmonda harmoni'. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Al Dio fidas mi kun ĝojo :<br/> + Li zorgas pri la tuta ter',<br/> + Li ankaŭ min sur mia vojo<br/> + Eterne gardos de danĝer'. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">L. Zamenhof.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego ele">LA VOJO</p> + +<p class="el">(De barono <span class="smallcaps">B. N. Delvig</span>.) +</p> + +<table summary="" style=""> + <tr><td ><p> + Tre ĉarme ĝi lumis, la suno ravanta,<br/> + En mia de vivo mateno;<br/> + En brusto kuraĝo kaj forto bolanta,<br/> + Espero kaj kredo en pleno . . . + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + La kamp' estas larĝa kaj rekta la vojo . . .<br/> + « Antaŭen sen halto kaj timo! »<br/> + La trio ĉevala ekkuris kun ĝojo<br/> + Al celo en la malproksimo. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + « Pru! halt'! » « Kio estas? » « Risorto rompiĝis. »<br/> + « Antaŭen! malhelpo ne granda! »<br/> + Denove nun la veturil' ekruliĝis,<br/> + Saltante sur vojo rubanda. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Jen marĉo subite! Denove ni haltis . . .<br/> + Tagmezo jam . . . Kia ĉagreno!<br/> + La veturigist' kun murmuro desaltis,<br/> + Mi pelas kun laŭta malbeno. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Tri horojn ni tie sen helpo batalas,<br/> + Ĝis fine ni kun malfacilo<br/> + Elrampas. Subite — la suno jam falas —<br/> + Jen kavo kaj nova barilo! . . . + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + « Returne! kredeble tro dekstren ni iras! »<br/> + Ni rampas . . . Jam nokt' . . . De l' turmento<br/> + Ni celon forgesis, ni nun nur sopiras<br/> + Ripozon sub ia tegmento . . . + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Halt'! Muro! kaj mi al la pordo rapidas . . .<br/> + Nur tomboj . . . silenta malĝojo . . .<br/> + La veturigist' al mi montras kaj ridas :<br/> + « Ni venis! Finita la vojo! » + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + « La Tempo » sin nomas la veturigisto;<br/> + Sur voj' malfacila, facila,<br/> + Li ĉiujn alportas, fidela servisto,<br/> + Al fina ripozo trankvila. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">L. Zamenhof.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego ele">NOKT' EN LA KORO</p> + +<p class="el">(El <span class="smallcaps">Byron</span>.)</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Nokt' en la koro . . . la harpo kuŝas . . .<br/> + Vi tuj ekkantu, kantisto!<br/> + Se vi la kordojn de l' harpo tuŝas,<br/> + Vi miron faras, artisto. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Se kor' ankoraŭ havas esperon,<br/> + Per kanto ĝi revekiĝos;<br/> + Se la okulo kaŝis larmeron,<br/> + Denove ĝi eklarmiĝos. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kant' via tondru mondan doloron!<br/> + La gajon mi ne komprenos . . .<br/> + Vi min plorigu, movu la koron,<br/> + Aŭ mia brust' ne eltenos. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ĝi de suferoj longe manĝiĝis,<br/> + Silentan premis la ĉeno! . . .<br/> + La tempo venis . . . ĝi jam pleniĝis<br/> + Kiel vazet' de veneno. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">Leo Belmont.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + +<p class="titolego ele">AL BRUSTO, AL MIA . . .</p> + +<p class="el">(El <span class="smallcaps">Heine</span>.)</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Al brusto, al mia — ha, ĝi min doloras,<br/> + Almetu maneton, amata knabino!<br/> + Vi aŭdas, ke tie meblisto laboras?<br/> + Li por mi la ĉerkon konstruas sen fino! + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ha, kiel li frapas en mi en la koro!<br/> + La vivo forkuras, ne estas jam por mi . . .<br/> + Rapidu, rapidu kun via laboro.<br/> + Ke povu mi foj' je eterne ekdormi. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">Leo Belmont.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego">PRINTEMPO</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Printempo venas! Vivon donas<br/> + Al ĉio belulina veno :<br/> + Varmege suno jam proponas<br/> + Radiojn siajn, kaj mateno<br/> + Vizaĝon belan kun rideto<br/> + Al ĉiuj montras; jam de l' montoj<br/> + Kun bruo fluas rivereto<br/> + Kaj detruataj estas pontoj. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Denove ĉio reviviĝas,<br/> + Kantadas venon de printempo . . .<br/> + Por mi nur daŭras, ne finiĝas<br/> + Malbona, malvarmega tempo!<br/> + Por mi ne estas suna lumo,<br/> + Kaj de printempo bela veno<br/> + Nenion donas . . . Nur mallumo,<br/> + Mallumo sola kaj . . . ĉagreno! + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">V. Devjatnin.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego">ŜIPETO</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Malgranda ŝipeto<br/> + Kun blanka veleto<br/> + Naĝadas trankvile sur maro . . .<br/> + Sed venis ventego,<br/> + Fariĝis ondego —<br/> + Pereas ŝipet' sub akvaro!<br/> + Kaj homo mizera<br/> + Kun kredo sincera<br/> + Vivadas trankvile en mondo;<br/> + Sed kredo forblovis,<br/> + Ondego sin movis,<br/> + Kaj homo pereas sub ondo.<br/> + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">V. Devjatnin.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + +<p class="titolego">SCIURO KAJ PAPAGO</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Sciuro malgranda kuradis en rado<br/> + Kaj homojn amuzis per sia kurado.<br/> + Kaj jen al papago ĝi diris fiere :<br/> + « Mi vin, mizerulo, bedaŭras sincere :<br/> + Kun kora doloro eterne mi vidas,<br/> + Ke tute senmove sur ringo vi sidas! . . .<br/> + Rigardu : jen ĉiam mi kuras pli alte<br/> + Kaj tial je vivo kontentas senhalte . . . »<br/> + Papago rigardis sciuron kun moko<br/> + Kaj diris : « kurado rapida kaj lerta,<br/> + Sed bone kurante, sur unu nur loko<br/> + Vi restas, mizera besteto nesperta. » + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">V. Devjatnin.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego ele">ANĜELO</p> + +<p class="el">(El <span class="smallcaps">Lermontov</span>.)</p> + +<table > + <tr><td ><p> + En mezo de nokto, en blua ĉielo,<br/> + Traflugis kaj kantis plej bela anĝelo.<br/> + Kaj nuboj kaj steloj kaj lun' en irado<br/> + Atentis kun ĝojo je l' sankta kantado. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Li kantis feliĉajn, neniam pekantajn<br/> + Spiritojn, kun Di' en ĉielo loĝantajn;<br/> + Li kantis pri Patro ĉiela kaj tera —<br/> + Kaj lia laŭdado ne estis malvera. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Animon tre junan en brakoj li tenis;<br/> + En mondo malgaja naskiĝi ĝi venis.<br/> + Kaj sono de l' kanto en juna animo<br/> + Restadis sen vort', sed kun viva estimo. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Tre longe en mondo ĝi estis premata,<br/> + Je revo mirinda pri Di' plenigata!<br/> + Kaj ŝanĝi la kanton de l' sankta sincero<br/> + Ne povis por ĝi ĉiuj kantoj de l' tero. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">V. Devjatnin.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + + + + + + + +<p class="titolego ele">HUSARO</p> + +<p class="el">(El <span class="smallcaps">Poŝkin</span>.)</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Ĉevalon sian li purigis,<br/> + Estante forte kolerega,<br/> + Kaj diris : « min diablo igis<br/> + En loko loĝi malbonega! + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="leftjustified3ex"> + Ni ĉiam tie ĉi restadas<br/> + En turka kvazaŭ batalado :<br/> + Nur solan supon ni manĝadas<br/> + Kaj eĉ ne pensas pri drinkado. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kaj mastro tie ĉi malbona,<br/> + Malbonan havas li edzinon. . . .<br/> + Nek via skurĝ', nek vorto bona<br/> + Admonas tie ĉi virinon! + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="leftjustified3ex"> + Jen urbo Kiev! Lando kia!<br/> + En buŝon falas mem buletoj,<br/> + Kaj vinon havas domo ĉia,<br/> + Kaj kiaj tie virinetoj! . . . + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ne estas eĉ domaĝ', je Dio,<br/> + Sin mem pro ili pereigi!<br/> + Malbone estas nur per tio . . . »<br/> + — Per kio? volu min sciigi! — + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="leftjustified3ex"> + Kaj li komencis plibonigi<br/> + Lipharon. « Eble ne timulo,<br/> + Li diris, estas vi, sed igi<br/> + Vin miri povas mi — spertulo. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Aŭskultu : regimento nia<br/> + Ĉe Dnepro larĝa enlokiĝis.<br/> + Mastrino estis bona mia,<br/> + Kaj tombon ŝia edz' foriĝis. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="leftjustified3ex"> + Kun ŝi mi baldaŭ amikiĝis;<br/> + Ni vivis pace, tute bone.<br/> + Al mi Mario humiliĝis,<br/> + Ne diris vorton eĉ malbone. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Se mi malsobra estis tute,<br/> + Ŝi mem min zorge kuŝigadis;<br/> + Ŝi ĉiam tute sendispute<br/> + Je ĉio tuj mem konsentadis. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="leftjustified3ex"> + Feliĉan vivon mi pasigis,<br/> + Kaj longe tiel vivus eble, —<br/> + Sed jen subite ĵaluzigis<br/> + Min io, — mem diabl' kredeble. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Mi pensis : kial baptanino<br/> + Sin levas nokte? kion volas?<br/> + Tre juna estas ŝi virino,<br/> + Kaj tial eble ŝi petolas! . . . + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="leftjustified3ex"> + Mi observadi ŝin intencis.<br/> + Jen foj' ne dormis mi (en korto<br/> + Jam estis nokto, kaj komencis<br/> + Bruegi vent' kun granda forto). + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kaj vidas mi : ŝi forrampetis,<br/> + De forno prenis ŝi karbeton,<br/> + Min tre facile pripalpetis,<br/> + Disblovis apud forn' fajreton; + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="leftjustified3ex"> + Ŝi ekbruligis kandeleton,<br/> + Kun ĝi angulon ŝi foriĝis,<br/> + De tie prenis boteleton,<br/> + Sur balailon ŝi sidiĝis; + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ŝi senvestiĝis kaj, sorbinte<br/> + El boteleto, ŝi tra tubo,<br/> + Sur balailo sidiĝinte,<br/> + Tuj malaperis, kvazaŭ nubo. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="leftjustified3ex"> + — Ŝi eble estas sorĉistino, —<br/> + Mi pensis kaj de forn' rapidas,<br/> + Por vidi sorĉon de virino;<br/> + Kaj jen mi boteleton vidas; + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Mi flaris : ia acidaĵo. . . .<br/> + Mi plankon ŝprucis el botelo :<br/> + Forflugis — kia mirindaĵo! —<br/> + Kaj forna forko kaj sitelo! + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="leftjustified3ex"> + Sub benko katon mi ekvidis,<br/> + Sur ĝin mi ŝprucis el botelo :<br/> + Ĝi ternis tuj kaj ekrapidis<br/> + Subite fornon post sitelo. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Sur ĉion ŝprucis sen kompato<br/> + Jam mi per tuta forto mia, —<br/> + Kaj ĉio : tablo, benko, pato<br/> + Forflugis unu post alia. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="leftjustified3ex"> + Al ili mi ne volis cedi<br/> + Kaj trinkis mem per unu fojo<br/> + Restaĵon . . . Ĉu vi povas kredi?<br/> + Mi ekaperis tuj en vojo : + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Mi flugas, — kien? mem ne scias,<br/> + Kun forto tranĉas nur aeron,<br/> + Al steloj mi : « pli dekstren » krias. . . .<br/> + Kaj jen ekfalis mi sur teron, + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="leftjustified3ex"> + Jen mont'. Sur ĝi kaldronoj bolas,<br/> + Kaj oni faras ian ludon.<br/> + Kantadas, fajfas kaj petolas,<br/> + Kun granda ran' edzigas judon. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Mi kraĉis. . . . Flugas jen Mario :<br/> + « For! hejmen kuru, petolulo!<br/> + Vin oni tuj formanĝos! . . . » — Kio?!<br/> + Nu, mi ne estas timemulo! + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="leftjustified3ex"> + Min ne timigu! Kie vojo<br/> + Al hejmo estas? — « Jen sidiĝu<br/> + Sur fornan feron, — kun malĝojo<br/> + Respondas ŝi, — kaj tuj foriĝu! » + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Vi volas, ke husar' sidiĝu<br/> + Sur fornan feron?! Baptanino,<br/> + Mi petas vin, ne freneziĝu,<br/> + Ne estu ja malsaĝulino! . . . + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="leftjustified3ex"> + Ĉevalon! . . . « Prenu, malsaĝulo! »<br/> + Ŝi efektive diris veron :<br/> + Jen antaŭ mi ĉeval'-bravulo<br/> + Per hufo forte batas teron. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Sidiĝas mi kun brava vido<br/> + Sur ĝin kaj trovi bridon penas,<br/> + Sed vane! Rajdas mi sen brido —<br/> + Kaj tuj al forno ni alvenas. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="leftjustified3ex"> + Kaj jen mi tion saman vidas . . .<br/> + Ĉevalo tute jam forestis,<br/> + Kaj mi sur benko rajde sidas . . .<br/> + Jen kia strang'-okazo estis! » + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kaj li daŭrigis plibonigi<br/> + Lipharon. « Eble ne timulo,<br/> + Li diris, estas vi, sed igi<br/> + Vin miri povas mi spertulo. » + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">V. Devjatnin.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego ele">INFANO DE ZORGO</p> + +<p class="el">(El <span class="smallcaps">Herder</span>.)</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Finiĝis varmega jam tago,<br/> + Kaj nokto agrabla fariĝis.<br/> + Sub ombra cipreso, ĉe lago<br/> + Diino de Zorgo sidiĝis. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + El ruĝa argilo Diino<br/> + Malgaje figuron skulptadis, —<br/> + Kaj luno, de nokto reĝino,<br/> + De blua ĉiel' rigardadis. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kaj Zeŭso al bela Diino<br/> + Parolis kun dia favoro :<br/> + « Rakontu, malgaja knabino,<br/> + Pri via doloro en koro. » + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + « Ho, Zeŭso! » Diino rediras :<br/> + « Alportu vi al mi plezuron!<br/> + Nur solan sen fin' mi deziras :<br/> + Vivigu vi mian figuron! » + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + — Volonte mi vin kontentigos :<br/> + Viviĝas figuro jam via! . . .<br/> + Sed tamen de nun mi devigos,<br/> + Ke estu eterne li mia. — + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + « Ho, ne! » al li Zorgo parolas :<br/> + Figuron mi longe skulptadis,<br/> + Al vi mi lin cedi ne volas,<br/> + Ĉar lin mi por mi preparadis! + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Por mi lin restigu! Korege,<br/> + Sed vane ŝi Zeŭson admonis.<br/> + — Ho, ne! mi lin amas varmege,<br/> + Al li ĉar animon mi donis! — + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + « Por kio disputon vi tenas? »<br/> + Subite la Tero ekdiras :<br/> + « Al mi li sen dub' apartenas,<br/> + Ĉar tera en teron foriras! » + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kaj dioj disputis senfine,<br/> + Ĉar cedi neniu deziris<br/> + Figuron argilan, — sed fine<br/> + Al Kron' ili ĉiuj ekiris. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + « Nu, ĉar reciproke ne volas<br/> + Figuron vi tiun ĉi cedi, »<br/> + Grizhara Saturn' ekparolas :<br/> + « Vi kune lin povas posedi. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Aŭskultu do, dioj : nur kiam<br/> + Li mortos, anim' apartenos<br/> + Al Zeŭso potenca, — kaj tiam<br/> + Jam Ter' lian korpon alprenos. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kaj vi, ho, de Zorgo Diino,<br/> + Posedu lin ĝis lia morto! . . . »<br/> + Mi pensas, ke tia difino<br/> + Similas je homa la sorto? + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">V. Devjatnin.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego ele">ESPERO</p> + +<p class="el">(El <span class="smallcaps">Schiller</span>.)</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Tre multe homar' kun espero en koro<br/> + Pri vivo estonta parolas,<br/> + Kaj ĉiam al celo feliĉa kaj ora<br/> + Aliri plej baldaŭ ĝi volas.<br/> + Jen mondo ekvelkas, jen ree disfloras, —<br/> + Sed homo esperon senĉese adoras. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Espero kun li sen-aparte vivadas;<br/> + Ĝi knabon dorlotas, junulon<br/> + Per sorĉa radio ĝi gaje logadas,<br/> + Konsolas ĉe tomb' maljunulon :<br/> + Li tre lacigita per vojo de tero,<br/> + Foriras en tombon kun dolĉa espero. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ho, ne! ĝi ne estas elpenso malvera,<br/> + Per revoj malsaĝaj naskita!<br/> + Ni scias, ni sentas kun kredo sincera,<br/> + Ke estos esper' plenumita.<br/> + Kaj tiu ĉi sento ĉu estas kapabla<br/> + Nin trompi en nia revaĵo agrabla? + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">V. Devjatnin.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + + + + + + + + + +<p class="titolego ele">GARANTIO</p> + +<p class="el">(El <span class="smallcaps">Schiller</span>.)</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Damon' unu fojon mallaŭte trairis<br/> + Kun akra tranĉilo sub bask' al tirano —<br/> + Al Dionizio, — sed unu gardano<br/> + Lin kaptis subite. Tiran' al li diris :<br/> + « Pro kio vi al mi, fripono, aliris? »<br/> + — Mi sanktan promeson ekvolis plenumi . . . —<br/> + « Krimulo! mi tuj vin ordonos krucumi! » + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + — Jam longe mi estas al mort' pretigita,<br/> + Kaj, kredu, ne diros mi eĉ unu vorton<br/> + Pro mia pardono, ĉar havas mi forton,<br/> + Por morti sur kruco; sed se inklinita<br/> + Vi estas al bono, — ho, estu donita<br/> + Al mi kelka tempo, por fraton edzigi, —<br/> + Ĉe vi do mi povas amikon restigi. — + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kruele ekbrulis tirana rigardo,<br/> + Kaj diris li post la silento momenta :<br/> + « Tre bone, kun tio mi estas konsenta;<br/> + Sed tamen memoru vi tion, bastardo,<br/> + Ke vian amikon mi tenos sub gardo<br/> + Ne pli, ol tri tagoj, — kaj poste li mortos,<br/> + Al vi li per tio pardonon alportos. » + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Al sia amiko Damono alvenis<br/> + Kaj diras : « tiran' min aljuĝis krucumi,<br/> + Ĉar volis mi sanktan promeson plenumi . . .<br/> + Kaj mi nur tri tagojn ricevi elpenis,<br/> + Por fraton edzigi . . . » kaj li ĉirkaŭprenis<br/> + Amikon kaj petas : « ho, restu, kurulo,<br/> + Vi por garantio ĉe malbonegulo! » + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Amiko volonte konsentis kaj restis<br/> + En malliberejo li por garantio,<br/> + Kaj tuj liberigis Damonon per tio . . .<br/> + Damono edziĝon de frato forfestis,<br/> + En tria mateno tre frue sin vestis<br/> + Kaj vojon rapidas, malfrui timante<br/> + Kaj ĉiam pri sia amiko pensante . . . + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Subite tre forta ventego fariĝis,<br/> + Kaj tondro kaj fulmo kaj granda pluvego;<br/> + Pli forte, pli brue koleras ventego, —<br/> + Kaj jen riveretoj de mont' ekruliĝis,<br/> + Riveron plenigis, kaj ĝi ekondiĝis . . .<br/> + Damono al ponto rapidas de monto<br/> + Kaj vidas, ke estas rompita jam ponto. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Li vagas sub pluvo sur bord' de rivero,<br/> + Kaj tre malproksime li vidas dometon;<br/> + Li krias, li vokas, li petas ŝipeton :<br/> + Sed vane, — neniu ĉar kun malespero<br/> + Ekvolis batali kun brua rivero . . .<br/> + Kaj baldaŭ rivero jam aliformiĝis :<br/> + Ĝi tute je maro simila fariĝis. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kaj jen lian koron plenigis doloro,<br/> + Li ploras, antaŭen li manojn etendas,<br/> + Kaj preĝon varmegan al Zeŭso li sendas :<br/> + « Kompatu! » li petas kun granda fervoro —<br/> + « Kaj min ekrigardu kun dia favoro!<br/> + Se al Sirakuzoj vi min ne alportos,<br/> + Ho! . . mia amiko senkulpe ja mortos! » + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Sed vane kompaton de Zeŭso li petas :<br/> + Ventego kaj ondoj kaj pluv' ne ĉesiĝas.<br/> + Sed ĉiam plifortaj, teruraj fariĝas, —<br/> + Kaj tempo forpasas . . . Damono formetas<br/> + De si sian veston, kuraĝe sin ĵetas<br/> + En bruan riveron kaj naĝas, tranĉante<br/> + Per brusto nur ondon, kun mort' batalante. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kaj jen li sur bordo jam estas, — elŝiris<br/> + Sin tute el brakoj teruraj de morto,<br/> + Kun granda dankem' al favoro de sorto,<br/> + Rapidas li plu . . . Sed subite eliris<br/> + El granda arbaro rabistoj. Aliris<br/> + Al ili Damono, — kaj ili malpace<br/> + Ĉirkaŭas lin tute, rigardas minace. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + « Ho, kion vi volas, krimuloj? li diris :<br/> + Ankoraŭ ne scias, friponoj, vi tion,<br/> + Ke mi, nur krom vivo, jam havas nenion!<br/> + Sed vivo — ne mia! » Kaj tuj li aliris<br/> + Al ili, bastonon de unu elŝiris,<br/> + Per ĝi li eksvingis, kaj tri li mortigis,<br/> + Aliajn do ĉiujn facile forigis. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Sed suno post pluvo varmege bruligis<br/> + Migranton, kaj tute li perdis jam forton;<br/> + Kun granda teruro atendis li morton, —<br/> + Kaj preĝis li Zeŭson : « vi min liberigis<br/> + El ondoj bruegaj, de mi vi forigis<br/> + Rabistojn, — ĉu tie ĉi devas suferi<br/> + Mi vane kaj morti, amikon oferi?! . . . » + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Subite li aŭdas, kvazaŭ murmuretas<br/> + Ne tre malproksime malgranda rivero!<br/> + Rapide sin turnas al ĝi kun espero<br/> + Damono — kaj vidas, ke fonto fluetas.<br/> + Al ĝi superforte li tuj alvagetas,<br/> + Soifon brulegan kun ĝoj' kvietigas<br/> + Kaj korpon malsanan en ĝi li freŝigas. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Jam suno varmega majeste subiras<br/> + Kaj ombroj tre longaj kuŝiĝas sur tero :<br/> + Tre baldaŭ jam venos trankvila vespero.<br/> + Sur vojo al urb' du migrantoj jen iras,<br/> + Damono do ilin en voj' preteriras.<br/> + Migrantoj parolas, Damono aŭskultas<br/> + Kaj aŭdas : « lin oni jam nun ekzekutas! » + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Tumulto piedojn al li flugiligas,<br/> + En lia animo — senfinaj teruroj . . . .<br/> + Kaj jen Sirakuzoj ! Nur suprojn de turoj<br/> + Malalta jam suno facile origas :<br/> + Jam estas vespero! . . kaj li rapidigas<br/> + Ankoraŭ pli paŝojn, — kaj vidas — en strato<br/> + Renkontas lin lia servant' Filostrato. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + — Revenu, ĉar ĉio jam estas finita! —<br/> + Li diris malgaje : en urbon ne iru,<br/> + Mi petas vin, el Sirakuzoj foriru!<br/> + Li estas jam al ekzekuto metita.<br/> + Li kredis sen fin', ke li estos trompita<br/> + Neniam de sia amik', kaj nenio<br/> + Lin povis devigi ne kredi je tio. — + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + « Ho, se jam malfrui al mi estas sorto,<br/> + Kaj se mi ne povas de mort' liberigi<br/> + Amikon, — mi devas min ankaŭ mortigi :<br/> + Tirano ne diru, ke kuris de morto<br/> + Mi nur dank' al mia anima malforto!<br/> + Al vi mian vivon volonte mi cedas,<br/> + Sed sciu, ke homoj kaj amas kaj kredas! » + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Vespere Damon' Sirakuzojn eniras<br/> + Kaj vidas, ke kruco sur placo jam staras,<br/> + Kaj oni jam tute amikon preparas,<br/> + Por lin ekzekuti . . . Kun forto traŝiras<br/> + Amason popolan Damono kaj diras :<br/> + « Mi morton deziris de Dionizio, —<br/> + Mi estas krimulo, li — nur garantio ! + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + En granda mirego popol' silentiĝis . . . .<br/> + En ĝojo amikoj sin tuj ĉirkaŭprenas<br/> + Kaj ploras, — pri kio — neniu komprenas,<br/> + Sed larmoj el ĉiuj okuloj ruliĝis . . . .<br/> + Minaca tirano pri ĉio sciiĝis;<br/> + Li je amikeco ilia tre miras<br/> + Kaj verajn amikojn li vidi deziras. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kaj jen ili venas. Kun vido afabla<br/> + Tirano renkontas amikojn kaj diras :<br/> + « Vi venkis min tute, je vi mi tre miras!<br/> + Mi estas ankoraŭ por amo kapabla,<br/> + Kaj se mi ne estas al vi malagrabla,<br/> + Permesu al mi, ke en ligo mi via,<br/> + Amikoj varmegaj, por vi estu tria! . . . » + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">V. Devjatnin.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego ele">MIA MIZERO</p> + +<p class="el">(Litva popola kanto.)</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Mia mizero, mia mizero!<br/> + Ĉu mi vin finos iam suferi?<br/> + Kiam mi iris je l' granda vojo,<br/> + Mia mizero min akompanis.<br/> + Sed jen alrajdas cento da fratoj,<br/> + Kvarcent piedoj estas ĉevalaj.<br/> + Fratoj! Vi batu mian mizeron<br/> + Per la piedoj de la ĉevaloj<br/> + Kaj per brilantaj viaj glavetoj.<br/> + La junaj fratoj longe ĝin batis,<br/> + Sed la mizero nenion limas,<br/> + Mia mizero nenion timas,<br/> + Kreskas, vastiĝas kaj pligrandiĝas.<br/> + Mia mizero nenion timas,<br/> + Elmetas verdajn foliojn, branĉojn.<br/> + Mia mizero tiam finiĝos,<br/> + Kiam mi venos al la patrino.<br/> + Mia patrino loĝas monteton,<br/> + Altan monteton, novan ĉerketon. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">A. Dombrowski.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego">NOVA KANTO</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Ho! eksonu nova kanto<br/> + Pri la lingvo Esperanto,<br/> + Pri ligil' internacia,<br/> + Revo nia, amo nia!<br/> + Kreitaĵ' la plej mirinda,<br/> + Vere estas ĝi laŭdinda<br/> + De verkistoj, de poetoj,<br/> + En poemoj kaj odetoj,<br/> + Pli ol tondro de bataloj,<br/> + Pli ol dolĉaj najtingaloj,<br/> + Pli ol belaj aktorinoj,<br/> + Pli ol fajfoj de maŝinoj,<br/> + Pli ol oro la plej brila,<br/> + Pli ol gloro senutila,<br/> + Pli ol ĉiu, pli ol ĉio,<br/> + Krom la amo kaj la Dio.<br/> + Dum venonta la centjaro,<br/> + Sciu esperantistaro,<br/> + En Eŭropo, Ameriko,<br/> + En Azio kaj Afriko,<br/> + Kie ajn vi veturados<br/> + Esperanton vi trovados,<br/> + Sur la strato, en vagono,<br/> + En hotelo, en salono<br/> + Kaj eĉ en privata domo :<br/> + Ĝin parolos ĉiu homo :<br/> + Laboristo, profesoro,<br/> + Kaj juĝisto, kaj doktoro,<br/> + Kaj hebreo, kaj kristano,<br/> + Kaj litovo kaj japano, —<br/> + Kaj pereos la plendato :<br/> + « Mi vin ne komprenas, frato ».<br/> + Por ke venu tiu horo —<br/> + Kune fratoj, al laboro!<br/> + Jen per kanto, jen per vorto,<br/> + Jen agante ĝis la morto,<br/> + Servu ni al la afero,<br/> + La plej bela sur la tero,<br/> + Gardu ĝin de la forgeso<br/> + Per parolo en la preso;<br/> + Iru kiel apostoloj<br/> + Ĝin prediki por popoloj,<br/> + Kaj eksonu nia voko<br/> + Sur la ter' en ĉiu loko,<br/> + En vilaĝoj, en urbetoj,<br/> + En lernejoj, en gazetoj,<br/> + Kaj servantajn al la vero<br/> + Nin fortigu la Espero. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">A. Dombrowski.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + + +<p class="titolego ele">LA MALLIBERULO</p> + +<p class="el">(Litva popola kanto.)</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Ho, en la verda, verda arbaro<br/> + Estas malluma malliberejo.<br/> + Kaj en ci tiu malliberejo<br/> + Oni enŝlosis junan frateton.<br/> + Tie li povas neniam scii,<br/> + Ĉu venis vintro aŭ la printempo,<br/> + Neniam vidi la brilan sunon,<br/> + Nek leviĝantan, nek subirantan.<br/> + Mi metus oran ringon al muro,<br/> + Eble mi farus tie fenestron,<br/> + Eble mi farus tie fenestron,<br/> + Por ke la frato ekvidu sunon.<br/> + Mi metus pecon da blanka neĝo,<br/> + Por ke li sciu la frostan vintron;<br/> + Mi metus freŝajn florojn al muro,<br/> + Por lin sciigi pri la somero. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">A. Dombrowski.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + + + +<p class="titolego">LA TURO BABILONA</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Kial vi, patroj, en Babilono<br/> + Konstrui turon komencis<br/> + Kaj tre fiere ankaŭ je l' trono<br/> + Ĉiela regi intencis? + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ĉu jam senfina, vasta la tero<br/> + Al vi ne estis sufiĉe?<br/> + Vi ja trankvile kaj sen danĝero<br/> + Ĉirkaŭe vivis feliĉe. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kien sin turnis viaj okuloj,<br/> + Havante lingvon komunan,<br/> + Trovis loĝejon vi, antaŭuloj,<br/> + Bonegan kaj oportunan! + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Jen al vi plaĉis monto, jen valo,<br/> + Trankvila en Sinorujo, —<br/> + Ĉie potenco via egala<br/> + Kaj ĉie via patrujo. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kial deziris vi do subite<br/> + De l' val' suriri ĉielon?<br/> + Vi per argilo, brikoj malsprite<br/> + Atingi pensis la celon? + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Sed entrepreno via, ho, vana,<br/> + Senfrukta restis je l' fino;<br/> + Tuj ĝin detruis Dia la mano,<br/> + Kondukis vin al ruino. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Dum la konstruon vi diligente<br/> + Plialten levi rapidis,<br/> + Jen vian lingvon Dio momente<br/> + Je lingvoj mil disdividis! + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Nun jam pri kio unu parolas,<br/> + Komprenas dua nenion,<br/> + Kaj ne sciante, kion li volas,<br/> + Al li venigas alion : + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Unu por l'alta granda konstruo<br/> + Necese brikon bezonas, —<br/> + Ne komprenante lin, jen la dua<br/> + Argilon tuj al li donas. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Tuj malkonsento, poste batalo<br/> + Fariĝis inter la rondo;<br/> + Tuta l'homaro iris de l' valo<br/> + Diversajn landojn de l' mondo. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kvankam jam pasis miloj da jaroj<br/> + De tiu puno de Dio,<br/> + Regas ankoraŭ inter homaroj<br/> + Malamo, senharmonio. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Vere la patroj kontraŭ la Dio<br/> + Multege tiam fieris;<br/> + Kial ĝis nun por peko ilia<br/> + Senkulpaj idoj suferis? + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Sed ni esperas baldaŭ refondon<br/> + De l' lingvo ĉiunacia,<br/> + Kiel konsolis tutan la mondon<br/> + Jam la profet' Zefania. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ĝoje l'espero nin jam karesas,<br/> + Proksiman celon montrante;<br/> + L'internacia lingvo progresas,<br/> + Amikojn ĉie trovante. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Novajn amikojn voku, amikoj,<br/> + La voko vana ne estos!<br/> + Floras jam flor', ne solo radikoj,<br/> + Je l' frukto baldaŭ ni festos. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">M. Goldberg.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + + + + + + + + + +<p class="titolego ele">NOVA DIO</p> + +<p class="el">(De <span class="smallcaps">S. Frug</span>.)</p> + +<table > + <tr><td align="center"><p>I</p></td></tr> + <tr><td ><p> + Jam plena estas la festeno<br/> + De bril', sonoro, bru', soleno<br/> + En la palac' de faraono;<br/> + En vic' pentrinda antaŭ vastaj<br/> + Trapezaj tabloj sidas gastoj<br/> + Konvene, en mez' de salono. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + De l' tron' antikva la apogoj —<br/> + La saĝeguloj, astrologoj,<br/> + En silk' brodita envestitaj —<br/> + La militestroj, generaloj,<br/> + Armitaj kun hakiloj ŝtalaj,<br/> + Per ringoj oraj ornamitaj. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Sin de kolono ĝis kolono<br/> + Etendas kiel tend' visono<br/> + Tre multekosta, multkolora;<br/> + Kaj de fumilo origita<br/> + Ĉirkaŭe estas disverŝita<br/> + La timiano bonodora. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Al flut', liutoj, barbitonoj<br/> + Per rapidegaj belegsonoj<br/> + Bruega la tintil' ripetas;<br/> + Kaj peza la amfor' konsolas<br/> + Rigardon, koron vekas, bolas<br/> + Kaj muĝas, kaj fajrerojn ĵetas. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Atentas faraon' sonoron<br/> + De l' himnoj kaj gracian ĥoron.<br/> + Senlima l'ordonanto estas<br/> + Je la rigardo luma, klara;<br/> + Ĝi estas fest' neordinara :<br/> + Nomtagon sian li nun festas. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + De subpotencaj al li princoj<br/> + Donacojn oni el provincoj<br/> + Al li alportas multekostajn —<br/> + Smeraldojn, perlojn kaj armaĵojn,<br/> + Tapiŝojn, vazojn kaj teksaĵojn,<br/> + Arĝenton, elefantajn ostojn. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + La gastoj riĉajn la donacojn,<br/> + Envenigitajn la palacojn,<br/> + Rigardas kun mireg' kaj ravo . . .<br/> + Tuj, defleksinte pordkovrilon,<br/> + Tremante, en salonon brilan<br/> + Eniris brunvizaĝa sklavo : + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + « Aŭskultu reĝ', — la sklavo diris —<br/> + Mirindaj viroj du aliris<br/> + Al la pordegoj de la korto . . .<br/> + Traflugis preter la gardantoj<br/> + De la kortego, maldormantaj,<br/> + Tuj nevidate kaj sen vorto. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Vidante l'mirajn du personojn,<br/> + L'ibisoj flugis for . . . Leonojn<br/> + De l' ĉen' mi lasis — senkuraĝaj,<br/> + Per la kolharoj balainte<br/> + La polvon, kapon mallevinte,<br/> + La besto-reĝoj la sovaĝaj + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Timeme iris, proksimiĝis<br/> + Al ili paŝ' post paŝ', stariĝis<br/> + De l' flankoj sur la piedegoj;<br/> + Netera gardas ilin forto,<br/> + Malkovras vojon eĉ sen vorto<br/> + Al reĝaj tiuj ĉi pordegoj + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Sonor', paroloj eksilentas,<br/> + La gastoj kun mireg' atentas . . .<br/> + « Sed, — krias laŭte l'ordonanto, —<br/> + De kie venas tiuj viroj?<br/> + Ĉu portas ili krom' la miroj<br/> + Donacon indan por reganto? » + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + — Reganto granda, — sklavo diras, —<br/> + Per forto de la dioj spiras<br/> + Iliaj la vizaĝoj brilaj . . .<br/> + Ne finis sklavo, — jen subite<br/> + En la salonon nepetite<br/> + Eniris du de Amram filoj. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + La gastoj vidas, antaŭ l' trono<br/> + Jen staras Mozes, Aarono<br/> + Sur la tapiŝ' purpura, riĉa —<br/> + En simplaj kaj malriĉaj vestoj;<br/> + Severvizaĝaj kaj majestaj<br/> + Kun bastoneg' en man' malriĉa. + </p></td></tr> + <tr><td align="center"><p>II</p></td></tr> + <tr><td ><p> + Reĝ', rigardinte tre severe<br/> + La novajn gastojn, nun fiere<br/> + Demandis : « Kiu vi? al festoj<br/> + De l' granda reĝo aranĝitaj<br/> + Kial do venis vi vestitaj<br/> + En tiaj malriĉegaj vestoj? + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Al vi malbona fort', magio<br/> + Malfermis pordon . . . Sed do kio!<br/> + Mi kun kontent' en la palacon<br/> + Akceptas ĉiam gastojn tiajn;<br/> + Se indos sorĉ' atenton nian,<br/> + Ricevos riĉan vi donacon. » + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + La kapon alten eklevinte,<br/> + Al Di' humile kliniĝinte,<br/> + Al reĝ' respondis Aarono :<br/> + Sorĉistoj estas ni neniaj,<br/> + Ne gardas fortoj nin magiaj . . .<br/> + Aŭskultu do, ho faraono! + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ni ne el reĝa familio :<br/> + Ni estas filoj de nacio,<br/> + Per kies manoj humilegaj<br/> + Fariĝis luksaj viaj landoj,<br/> + En vic' majesta turoj grandaj<br/> + Kaj fortikaĵoj kaj kortegoj. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Per kies diligent' kaj peno<br/> + Ekfloris tiu kamp', ĝardeno,<br/> + Nun de dolĉaĵo plenigita . . .<br/> + Sed jam sufiĉe ni suferas!<br/> + Centjara la labor' esperas<br/> + Jam esti nun rekompencita! + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + La Di' de l' dioj kaj Reganto,<br/> + La sola Di', ne ŝanĝiĝanta,<br/> + Alsendis nin al via trono.<br/> + Lia Spirit' en ni sin trovas :<br/> + Ĝi niajn lipojn, buŝon movas . . .<br/> + Atentu Lin, ho faraono : + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + « Jehov' . . . » — « Jehov'? mi lin ne scias, » —<br/> + Al Aarono laŭte krias<br/> + Fiera faraon' kun rido : —<br/> + Al mi di' de Moav', Edomo —<br/> + Konataj estas, sed la nomo<br/> + Jehovo — kiu estas li do? + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + El malproksima land' kaj limo<br/> + Popoloj ĉiuj por estimo<br/> + Elsendis ja al mi senditojn,<br/> + Saĝulojn kaj arĥitektistojn,<br/> + Kaj astrologojn kaj maristojn<br/> + Kaj pastrojn kaj sankt-oleitojn. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kun laŭda kant' palacon mian,<br/> + Kiel preĝejon sanktan, dian,<br/> + Eniris ĉiuj humilege,<br/> + Al faraon' donacon sian,<br/> + Kiel oferon sanktan, pian,<br/> + Sur sojlon metis respektege. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kiel malriĉa devas esti<br/> + Di' via nova, se, krom vesti<br/> + Vin pastrovestojn disŝiritajn,<br/> + Ne povis li de malpotenco<br/> + Jam per alia rekompenco<br/> + Vin rekompenci elektitajn. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + La di' de l' sklavoj malfeliĉaj,<br/> + Ŝtonistoj tiuj ĉi malriĉaj,<br/> + La sovaĝuloj kaj sen scioj,<br/> + De la nudaĵ', mallumo blinda,<br/> + Ho, kiu estas di' ridinda,<br/> + La reĝ' de l' reĝoj, di' de l' dioj? + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kaj ĉe la tabloj kun bruego,<br/> + Ektondris laŭte nunridego;<br/> + Kaj la komuna rida krio<br/> + Ruliĝis eĥe, laŭte bruis<br/> + La murojn de l' palaco skuis :<br/> + Kiu li estas, nova dio? + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kiu li estas? . . . Tagoj venis, —<br/> + Kaj tuj ekkonis, ekkomprenis<br/> + La Dion Novan Egiptanoj;<br/> + Sed per turmentoj, malagrabloj<br/> + De la dezert' en brulaj sabloj,<br/> + En profundaĵ' de l' oceanoj. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Jam pri la Granda Dio Nova,<br/> + Regant' de l' mondo, Ĉiopova,<br/> + De l' Nil' la ondoj, kantis, bruis;<br/> + Kaj kun tondrego kaj ventegoj<br/> + Inter granitaj la ŝtonegoj<br/> + De l' maro ond' kantante fluis . . . + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kaj resonante al la kanto<br/> + De l' mar' senfunda kaj bruanta<br/> + Kun sankta mirsciig' konsola<br/> + Per triumfega kri : « Libero! »<br/> + Eksonis laŭte sur la tero<br/> + Renaskiĝanta la popolo . . . + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">M. Goldberg.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego ele">CIGNO, EZOKO KAJ KANKRO</p> + +<p class="el">(El <span class="smallcaps">Krylov</span>.)</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Se inter kolegoj jam en la komenco<br/> + En ia afero malestas konsento,<br/> + Senfrukta restados ilia intenco,<br/> + Anstataŭ afero nur estos turmento. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Okazis, ke kankro kun cigno, ezoko,<br/> + Por ŝarĝon transporti de loko al loko,<br/> + Triope al veturigil' enjungiĝis<br/> + Kaj tre diligente de l' loko tiriĝis.<br/> + Sed malgraŭ ilia grandega fervoro<br/> + Nenion alportis ilia laboro. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ekstreme facile ĝi estus por trio,<br/> + Se ili laborus nur en harmonio;<br/> + Sed al la ĉielo la cigno sin tiras,<br/> + La kankro obstine returne foriras,<br/> + L'ezoko al akvo la ŝarĝon kunŝiras. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Nun kiun pravigi kaj kiun kulpigi,<br/> + Mi certe kaj tute ne povus klarigi, —<br/> + Sed la veturilo eĉ paŝon ne faris,<br/> + Ankoraŭ ĝi staras nun, kie ĝi staris. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">M. Goldberg.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + + + +<p class="titolego ele">TRI BUDRYS'OJ</p> + +<p class="el">(El <span class="smallcaps">Mickiewicz</span>.)</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Budrys, forta kaj sana, maljunulo Litvana,<br/> + Sur la korton alvokas tri filojn :<br/> + « Iru tuj en la stalojn, selu bone ĉevalojn,<br/> + Kaj akrigu la glavojn, ĵetilojn. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kuras famo en rondo, por tri flankoj de l' mondo<br/> + Al ni Vilno trumpetas ordonojn :<br/> + Olgerd falos Rusujon, Skirgell iros Polujon<br/> + Kaj princ' Kejstut atakos Teŭtonojn. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Fortaj, sanaj vi estas; iru, filoj, mi restas;<br/> + Litvaj dioj konduku vin, benu!<br/> + Por la vojo utila bona vorto konsila :<br/> + Tri vi estas, tri vojojn vi prenu. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Unu devas elkuri, kun Olgerdo veturi<br/> + Kontraŭ Novgrod post Ilmen kuŝanta;<br/> + Tie vostoj zibelaj, la ornamoj tre belaj,<br/> + En amasoj la rublo sonanta. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Dua devas elfali, sub Princ' Kejstut batali :<br/> + Pereadu Krucistoj-hundfratoj!<br/> + Kaj sukcen' tie ora, drapo mire kolora,<br/> + Briliantoj en pastraj ornatoj. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Tria post la Njemeno, en Skirgella la treno,<br/> + Nur malriĉan akiron li trovos;<br/> + Tie inda nur havo : bona ŝildo kaj glavo,<br/> + Kaj Polinon kunpreni li povos. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Super ĉiuj virinoj, plej amindaj Polinoj!<br/> + Gajaj, kiel la junaj katetoj;<br/> + Blanka, roza la vango, kvazaŭ lakto kaj sango,<br/> + La okuloj — brilantaj steletoj. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + El Poluj' mi junaĝa, batalanto kuraĝa,<br/> + Antaŭ jaroj alportis edzinon . . .<br/> + Jam ne batas la koro — kun malĝojo, doloro<br/> + Rememoras mi vian patrinon. » + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kaj, doninte konsilojn, li benadis la filojn;<br/> + La armitajn forportis ĉevaloj.<br/> + Aŭtun'-vintro sin trenas, filoj reen ne venas;<br/> + Eble falis en sangaj bataloj . . . + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Per la neĝo kovrita, rajdas viro armita,<br/> + Sub la burko objekto tre granda.<br/> + « Filo! sub la mantelo rusa mon' en sitelo? »<br/> + — « Ne, patreto, filino Pollanda! » + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Per la neĝo kovrita, rajdas viro armita,<br/> + Sub la burko akiro tre granda.<br/> + « El Prusujo! sak' plena, kun la sablo sukcena!<br/> + — « Bofilino, patreto, Pollanda! » + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Per la neĝo kovrita, tria viro armita,<br/> + Ion grandan li kaŝas sub vesto :<br/> + Budrys jam ne atendis, invitadi li sendis<br/> + Por la tria edziĝa la festo. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">A. Grabowski.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego ele">REVAĴO</p> + +<p class="el">(De <span class="smallcaps">P. Dalman</span>.)</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Sur la valo neĝa vento<br/> + Blovas ĉiam pli;<br/> + Fajro sur kameno mia<br/> + Krakas ĉirkaŭ mi. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ĉe l' kamen' el pipo ringe, —<br/> + Fumon lasas mi . . .<br/> + Ĉiuj remomoroj miaj<br/> + Flugas for kun ĝi. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kie estas la esperoj,<br/> + La junec' de or'?<br/> + Kiel vento la blovanta,<br/> + Ili flugis for! + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Vent' sen celo, mi sen celo<br/> + Kun vi, fumo, tri . . .<br/> + Tri sen celo en la mondo<br/> + Kune flugu ni! + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">A. Grabowski.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego ele">EXCELSIOR</p> + +<p class="el">(El <span class="smallcaps">Longfellow</span>.)</p> + +<table > + <tr><td > + La nokto rapide la ombrojn delasis,<br/> + Tra Alpa vilaĝo junulo trapasis,<br/> + Tra neĝo, glacio standardon portanta<br/> + Kun tia devizo mirinde sonanta :<br/> + <div class="rightjustified9ex">Excelsior!</div> + </td></tr> + <tr><td > + La frunto malgaja, okulo junula<br/> + Simila al glavo, flamanta kaj brula;<br/> + Kaj kiel tre klara trumpeto arĝenta,<br/> + La vort' stranga sonis tra nokto silenta :<br/> + <div class="rightjustified9ex">Excelsior!</div> + </td></tr> + <tr><td > + Li vidis, en loĝoj feliĉaj, tre ĉarme<br/> + Jen brulis la fajro lumante kaj varme;<br/> + En supr' glaciaĵoj minace ŝin trenis;<br/> + El lipoj junulaj sopiro elvenis :<br/> + <div class="rightjustified9ex">Excelsior!</div> + </td></tr> + <tr><td > + « Ne provu la pason! » maljuna hom' diris,<br/> + En supro sin nigra ventego kuntiris,<br/> + Profunda la akvo, ŝiranta la ondo ! »<br/> + Kaj laŭte eksonis la klara respondo :<br/> + <div class="rightjustified9ex">Excelsior!</div> + </td></tr> + <tr><td > + « Halt'! » diris knabino. « Kap' via de l' laco<br/> + Sur tiu ĉi brusto ripozu en paco! »<br/> + Larm' staris en blua okulo brilante,<br/> + Sed tamen respondis junul' sopirante :<br/> + <div class="rightjustified9ex">Excelsior!</div> + </td></tr> + <tr><td > + « Ho! gardu vin antaŭ branĉ' velka de l' pino,<br/> + Ho! gardu vin antaŭ terura lavino! »<br/> + Lin laste por nokto salutis pasanto;<br/> + El alte rediris la malaperanto :<br/> + <div class="rightjustified9ex">Excelsior!</div> + </td></tr> + <tr><td > + Kun al la ĉielo levita rigardo<br/> + La piaj monaĥoj de l' Sankta Bernhardo<br/> + En frua mateno la preĝojn murmuris,<br/> + Kaj krio skuanta l'aeron trakuris :<br/> + <div class="rightjustified9ex">Excelsior!</div> + </td></tr> + <tr><td > + Migranto, duone en neĝo fosita,<br/> + De l' hundo fidela li estis trovita;<br/> + Li tenis ankoraŭ en mano glacia<br/> + Standardon kun stranga devizo jen tia :<br/> + <div class="rightjustified9ex">Excelsior!</div> + </td></tr> + <tr><td > + Kaj en duonlumo la griza, malvarma,<br/> + Li kuŝis senviva, sed bela kaj ĉarma,<br/> + Kaj de malproksime, el klara ĉielo,<br/> + Defalis la voĉo per falo de stelo :<br/> + <div class="rightjustified9ex">Excelsior!</div> + </td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">A. Grabowski.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego ele">LA PLUVA TAGO</p> + +<p class="el">(El <span class="smallcaps">Longfellow</span>.)</p> + +<table > + <tr><td ><p> + La tago malvarma, malgaja, sensuna;<br/> + Ne haltas la ventoj kaj pluvo aŭtuna;<br/> + Vinujo je l' muro putranta sin tenas,<br/> + Sed ĉiu ekblovo foliojn deprenas,<br/> + Kaj la tago — malvarma, sensuna. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Mia vivo malvarma, malgaja, sensuna :<br/> + Ne haltas la ventoj kaj pluvo aŭtuna;<br/> + Miaj pensoj sin tenas je tempoj pasintaj,<br/> + Sed falas en vento esperoj velkintaj,<br/> + Kaj la tagoj — malvarmaj, sensunaj. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ekhaltu, ho, koro malgaja, ne plendu!<br/> + Post nuboj la suno radias — atendu!<br/> + Ne sola vi tiel kun sorto batalas,<br/> + En vivon de ĉiu la pluvo ja falas,<br/> + Kelkaj tagoj — malvarmaj, sensunaj. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">A. Grabowski.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego ele">LA SAGO KAJ LA KANTO</p> + +<p class="el">(El <span class="smallcaps">Longfellow</span>.)</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Mi pafis sagon en la aeron,<br/> + Ne scias, kie ĝi falis teron;<br/> + La forfluganta tiel rapidis,<br/> + Ke mi la kuron tute ne vidis. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Mi spiris kanton en la aeron,<br/> + Ne scias, kie ĝi falis teron!<br/> + Eĉ la plej bona akrevidanto<br/> + Ne povas sekvi flugon de l' kanto. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Mi longe poste, unu tagon,<br/> + En kverko trovis la tutan sagon;<br/> + La tutan kanton kun la muziko<br/> + Mi trovis en la kor' de amiko. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">A. Grabowski.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + +<p class="titolego ele">SONORILOJ DE VESPERO</p> + +<p class="el">(El <span class="smallcaps">T. Moore</span>.)</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Sonoriloj de vespero, sonoriloj de vespero!<br/> + Kiom ili rakontadas pri juneco kaj espero,<br/> + Pri la domo de gepatroj, pri la dolĉa kora ĝojo,<br/> + Kiam mi ilian sonon aŭdis je la lasta fojo! + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Longe, longe jam forpasis tiuj de l' ĝojeco horoj!<br/> + Ekdorminte je eterne jam ne batas multaj koroj.<br/> + En la tomboj ili loĝas post la ĝojo kaj sufero :<br/> + Ne por ili la muziko, sonoriloj de vespero! + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ankaŭ kiam mi ripozos je eterne en trankvilo,<br/> + Ne ekhaltos la batado de vespera sonorilo,<br/> + Dum kun kanto novaj bardoj paŝos jam sur nia tero<br/> + Kaj vin aŭdos kaj vin laŭdos, sonoriloj de vespero! + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">A. Grabowski.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego ele">MI RAKONTIS</p> + +<p class="el">(El <span class="smallcaps">Vejnberg</span>.)</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Mi rakontis al maro senborda<br/> + Pri la grandaj turmentoj en koro, —<br/> + Kaj per bruo mallaŭta de l'ondoj<br/> + Ĝi respondis al mi kun favoro. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Mi rakontis al vento rapida,<br/> + Ke ne povas mi spiri libere, —<br/> + Kaj el landoj ĝi iaj mirindaj<br/> + Al mi portis tuj freŝon aere. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Mi rakontis al verda arbaro<br/> + De la vivo malgaja dolorojn, —<br/> + Kaj en ombro ĝi tuj min dormigis,<br/> + Ŝancelante foliojn kaj florojn. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Mi rakontis al suno varmega,<br/> + Ke mi vidas nur tagojn malklarajn, —<br/> + Varmigantajn kaj lumajn radiojn<br/> + Ĝi tuj sendis al mi malavarajn. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Mi rakontis al homo-kunfrato<br/> + Pri la vivo senĝoja, — kaj li,<br/> + Iel strange movinte la ŝultrojn,<br/> + Tre rapide foriris de mi. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + + <span class="smallcaps">E. Haller.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego ele">MI ELIRAS</p> + +<p class="el">(El <span class="smallcaps">Lermontov</span>.)</p> + +<table > + <tr><td ><p class="indented"> + Mi eliras unu al vojeto;<br/> + Ŝtonoj brilas tra la nebuleto,<br/> + Nokt' trankvila, step' aŭskultas Dion,<br/> + Steloj inter si parolas ion. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + En ĉiel' solene kaj tre bele,<br/> + Tero dormas en bluaj' radia. . . .<br/> + Kio do doloras min kruele?<br/> + Ĉu atendo aŭ bedaŭro ia? + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + Ne bedaŭras mi pli pasintaĵon,<br/> + Ĝojon ne esperas jam en kor' mi;<br/> + Serĉas liberecon mi, pacaĵon,<br/> + Volus forgesiĝi mi, ekdormi. . . . + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + Ne per tiu dormo de l' mortinto!<br/> + Tiel nur mi estu ekdorminta,<br/> + Ke en brust' la viva fort' moviĝu,<br/> + Ke spirante mia brust' leviĝu; + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + Ke l' orelojn ĉiam karesante,<br/> + Dolĉa kanto sonu sur la ĉerko;<br/> + Ke kliniĝu, ĉiam verdestante,<br/> + Kaj sur mi bruadu ombra kverko. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">G. Janowski.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + +<p class="titolego">AŬTUNO</p> + +<table > + <tr><td ><p class="indented"> + Aŭtuno nebula! Arbar' nudiĝanta<br/> + Kun vento bruegas, ĝi ŝajnas ploranta<br/> + Pri ĉarma printempo, pri bela somero . . .<br/> + Kovriĝas per koto de pluvo la tero ; + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Bluaĵo ĉiela enua nubiĝas,<br/> + Kaj suno de l'tero en nuboj kaŝiĝas :<br/> + La kampoj senhomaj en sola silento,<br/> + En ili flugadas kaj ploras nur vento! + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">D. Jegorov.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego ele">KUŜAS SOMERO.</p> + +<p class="el">(El <span class="smallcaps">Heine</span>.)</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Kuŝas somero la varma<br/> + Sur via rozeta vangeto,<br/> + Kuŝas la vintro malvarma<br/> + En via malgranda koreto. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Tio ĉi baldaŭ sin ŝanĝos,<br/> + Ho, mia kara trezoro!<br/> + Vintro sin trovos sur vangoj,<br/> + Somero la varma en koro! + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + T. de <span class="smallcaps">Kanaloŝŝy-lefler.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + + + + + + + + + +<p class="titolego">FILINO DE IFTAH</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Fajfegas ĵetiloj kaj sonas la glavoj<br/> + Kaj brilas kaj frapas ponardoj.<br/> + Sed vane laciĝas herooj la bravaj :<br/> + Pereas Jehovaj standardoj,<br/> + Kaj la Amonanoj la sangoavidaj<br/> + Triumfe rapidas al l' Izraelidoj. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ben-Jáir mortiĝas kun ŝtono en brusto,<br/> + Kaj Gilad droniĝas en sango,<br/> + La kapo de Máĥir, nomita « la justa »,<br/> + Surstaras sur pinto de stango,<br/> + Kaj miloj da filoj de l' Supra Jehovo<br/> + Ekkuŝis sur kampo sen vivo, sen movo. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ho ve, ho malĝojo! La ondoj Jordanaj<br/> + Elmetos ĝemegojn sovaĝajn,<br/> + Ploregos patrinoj pri siaj infanoj,<br/> + Disgratos al si la vizaĝojn,<br/> + Elŝiros la harojn, per cindro la griza<br/> + Ekŝutos la kapojn ĉe l' nigra avizo. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kaj Iftah frenezas. Vidante la timon<br/> + De la elektita popolo,<br/> + Li vane penegas bravigi l' animon<br/> + De viroj per laŭta parolo,<br/> + Kaj jen li ekpreĝas kun malpacienco<br/> + Al Dio Jehovo, la Suprepotenca. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + « Ekaŭdu, Jehovo, ekaŭdu la sklavon,<br/> + Preĝantan al Vi kun doloroj!<br/> + Mi hejme en Micpo posedas riĉhavon,<br/> + Aregon da grandaj trezoroj,<br/> + Mi havas amikojn, mi havas sklavaron,<br/> + Kaj multon alian, al koro tre karan. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + « Ho savu nin Vi, jam savinta la avojn<br/> + El la Egiptujo-fremdlando;<br/> + Se Vi liberigos nun ree la sklavojn<br/> + De l' nuna mizero multgranda,<br/> + Mi, Micpon venonte, al Vi, mia Dio,<br/> + L'unuavidoton oferos kun pio. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + « Kaj kio ajn estos l'unuavidoto,<br/> + Objekto aŭ homo amata,<br/> + Ĝi estos al Dio brulig-oferota<br/> + Al Vi, ho Jehovo kompata! »<br/> + Kaj jen, elmetante kriegojn sovaĝajn,<br/> + Li ree ekscitas la virojn kuraĝajn. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Fajfegas ĵetiloj kaj frapas ponardoj,<br/> + Resonas ekĝemo kaj krio,<br/> + Kaj la Amonanoj kun timaj rigardoj<br/> + Forkuras de l' idoj de Dio,<br/> + Sed la forkurantajn postflugas rapide<br/> + La Izraelidoj kaj hakas avide. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kaj de Aroero ĝis urbo Minito<br/> + Kaj poste ĝis Avel-Kerumo<br/> + Triumfas Izrael en sanga milito<br/> + Per glavo, per fajro kaj fumo,<br/> + Venkataj pereas sub domoruinoj,<br/> + Sklaviĝas bestaroj, infanoj, virinoj. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kaj plene ŝarĝitaj per riĉaj akiroj<br/> + Reiras herooj kantantaj,<br/> + Al kantoj iliaj aliĝas sopiroj<br/> + De la ekkaptitoj plorantaj,<br/> + Kaj ĝemas virinoj lacegaj kaj palaj,<br/> + Kaj dume sonadas la gajaj cimbaloj. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Sed jen apudiĝas jam Micpo la kara,<br/> + Kaj Iftah rigardas sen ĉeso :<br/> + Li devas ekvidi por dia altaro<br/> + Oferon laŭ sia promeso.<br/> + Kaj li rigardadas sen laco-enuo :<br/> + « Nu, kio do venos al mi la unua? » + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Jen el malproksimo eksonas tintiloj,<br/> + Cimbaloj, fajfiloj kaj kordoj.<br/> + Junuloj, fraŭlinoj per paŝoj facilaj<br/> + Ĝojdancas en vicoj senordaj<br/> + Kaj ridas kaj kantas, sin gaje balancas,<br/> + Kaj al la venkintoj gracie aldancas. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + De pleja proksimo al la triumfanoj<br/> + Sin movas fraŭlino junaĝa.<br/> + Ŝi batas tintilon per siaj blank-manoj,<br/> + Kun flamo en bela vizaĝo;<br/> + La harojn serpentajn la vento disblovas,<br/> + Ŝin forto interna antaŭen almovas. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ŝi dancas, ŝi tintas, ŝi kantas kun ĝojo :<br/> + « Alvenas la gloraj venkintoj,<br/> + Ke estu facila por ili la vojo,<br/> + Sonegu la gloron per tintoj! »<br/> + Ŝi dancas, movata de l' kora kontento,<br/> + Nenion anoncas al ŝi l' antaŭsento. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kaj Iftah rigardas al sia ofero,<br/> + Al sia unuavidato. . . .<br/> + Subite . . . ho, tio ĉi estas ne vero. . . .<br/> + Ŝi estas — <i>filino l' amata!</i><br/> + La sola filino! Jehovo ĉiela!<br/> + Ho, kia malico de l' sorto kruela! + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kaj Iftah ĝemegas, disŝiras la veston<br/> + Kaj cindron sur kapon surŝutas,<br/> + Kaj inter la viroj, volantaj ĝojfeston,<br/> + Li vortojn terurajn balbutas. . . .<br/> + Kaj ĉio mutiĝas. En kelke da horoj<br/> + La Izraelujon ekprenas doloroj. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + « Ne ploru, ho patro, ĉesigu la ĝemon<br/> + Kaj estu do viro ĝis fino.<br/> + Vi faris promeson ne malsingardeman,<br/> + Ĉar kion signifas fraŭlino<br/> + Kompare je miloj da viroj, savitaj<br/> + Per la heroaĵoj, de Dio donitaj? + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + « Vi faris promeson glorindan, ĉar savo<br/> + De miloj per unu ofero<br/> + Eterne estados faraĵo multbrava,<br/> + Belega, mirinda afero,<br/> + Kaj timos nacioj la Izraelanojn,<br/> + Ĉar ili ne ŝparas eĉ proprajn infanojn. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + « Vi donu ekzemplon, plenumu la vorton,<br/> + Sciigu l' amatan popolon,<br/> + Ke ĝoje mi prenas nun tiun ĉi sorton,<br/> + Ke mi ne bezonas konsolon.<br/> + Multegaj fraŭlinoj ekzistas, mi scias,<br/> + Ĉe ni, kiuj mian mortiĝon envias. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + « Nur unu malĝojo min pikas en koro —<br/> + Ke vi nun izola ekrestos,<br/> + Ke en maljuneca kruela doloro<br/> + Ĉe vi parenculo malestos,<br/> + Al vi li ne diros parolojn kunsentajn,<br/> + Al vi li ne kombos la harojn arĝentajn. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + « Ho, ve al mi! Kvankam brilados la nomo<br/> + De Iftah en ĉiu nacio,<br/> + Sed Iftah ekmortos, kun li — lia domo :<br/> + Mi iras senfrukta al Dio.<br/> + Ho ve al mi, patro! Vi nepon ne konos,<br/> + Konsoloj el buŝo parenca ne sonos. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + « Nun, patro amata, kun la amikinoj<br/> + Mi iros sur montojn najbarajn,<br/> + Ni tie sur suproj, ĉe ŝtonaj ruinoj<br/> + Sonigos malĝojajn gitarojn<br/> + Kaj kun la plorantaj eksonoj sonoraj<br/> + Ni kantos pri miaj animaj doloroj : + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + « Ke mi ne ekĝuis la edzajn karesojn,<br/> + Ne portis infanon sub koro,<br/> + Ne povis pliigi patrujajn sukcesojn<br/> + Per filoj, kovritaj de gloro,<br/> + Ke mortas nun mia virgeco floranta<br/> + Kun ĝojo multnombra, en ĝi troviĝanta. » + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ne trono altega sin levas sur placo, —<br/> + Sin levas altega lignaro;<br/> + Ne krioj de ĝojo bruadas en spaco, —<br/> + Bruadas kaj ĝemas viraro,<br/> + Kaj tie, en blanka vestaĵo el lino,<br/> + Silente sursidas palega fraŭlino. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + La viroj ĝemegas, la viroj sopiras,<br/> + Virinoj en larmoj plendronas,<br/> + Sed Iftah kun torĉo brulanta aliras<br/> + Kaj fajron al lignoj aldonas,<br/> + La lignoj ne volas kaj kontraŭ sin metas,<br/> + Sed Iftah obstinas kaj pajlon enĵetas. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kaj jen ekkriegis l' amaso popola,<br/> + Kaj eĥo eksonis en valo.<br/> + Bruliĝis subite la aro tremola<br/> + Leviĝis fumega vualo,<br/> + Ekblovis, ekfajfis ventego kruela,<br/> + L' oferon alprenis al si la ĉielo. — + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kaj jen ĉiujare la izraelinoj<br/> + Kunvenas por plori sur montoj<br/> + Kaj tie ĉi brilas la fajr'-iluminoj,<br/> + Sonadas malgajaj rakontoj,<br/> + Kaj laŭte aŭdigas sonado de ĥoroj.<br/> + L'aero pleniĝas de ĝemoj kaj ploroj + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + La izraelinoj parolas pri l'bela<br/> + Fraŭlino brulig-oferita<br/> + Kaj dankas fervore al sankta ĉielo<br/> + Por venko de ĝi donacita,<br/> + Kaj sendas al Dio petegojn humilajn<br/> + Forigi de l'lando terurojn similajn. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">A. Kofman.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + + + + + + + + + +<p class="titolego ele">LA SKLAVOŜIPO</p> + +<p class="el">(El <span class="smallcaps">Heine</span>.)</p> + +<table > + <tr><td align="center"><p>I</p></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + La ŝipoŝarĝisto Minheer van Kek<br/> + Sidadas en longa medito,<br/> + Li taksas sur ŝipo la koston de l' ŝarĝ',<br/> + La sumon de ebla profito. + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + « Tricent barelegoj da pipro, da gum'<br/> + Kaj poste la sablo de oro . . .<br/> + Ĝi estas tre bona, sed tamen al mi<br/> + Pli plaĉas la nigra trezoro. + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + « Ses centojn da negroj mi ĉe Senegal<br/> + Akiris je prezo profita.<br/> + Malmola viando, simila al ŝton',<br/> + La membroj — el ŝtalo forĝita. + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + « Mi donis por tiu ĉi bela akir'<br/> + Brandakvon, glasperlojn kaj feron;<br/> + Gajnonte en ĉio ok centojn je cent,<br/> + Mi faros bonegan aferon. + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + « Se restos el ili ne pli ol tricent<br/> + Ĉe veno al Rio-Ĵanejro,<br/> + Mi havos cent orajn dukatojn por pec'<br/> + De l' domo Gonzales Perejro. » + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + Sed jen deturniĝas Minheer van Kek<br/> + De sia pensado persista :<br/> + Al li proksimiĝas la ĥirurgiist'<br/> + Van Smisen, la ŝip-kuracisto. + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + Van Smisen, maldika malgrasa figur',<br/> + La nazo kun ruĝaj verukoj.<br/> + « He, kiel nun fartas — ekkrias Van Kek,<br/> + La negroj kun la antaŭtukoj? » + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + Van Smisen salutas. « Hodiaŭ al vi,<br/> + Ne estos agrabla raporto :<br/> + Bedaŭre en tiuj ĉi tagoj sur ŝip'<br/> + Oftiĝis l' apero de morto. + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + « Ĝis nun ĉiutage mortadis po du,<br/> + Hodiaŭ — ne malpli ol seso,<br/> + Du viroj, kvar inoj : la morto ĉe ni<br/> + Laboras kun granda sukceso. + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + « Mi la malvivulojn esploris kun pen',<br/> + Ĉar ofte la nigraj satanoj<br/> + Trompadas, por esti ĵetitaj de l' ŝip',<br/> + Estante plenvivaj kaj sanaj. + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + « Mi lasis depreni de ĉiu mortint'<br/> + La feran multpezan katenon,<br/> + Ke ili ne estu barataj de ĝi,<br/> + Faronte la maran promenon. + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + « Kaj tuj el la maro elnaĝis areg'<br/> + Da skvaloj sangame-malsataj,<br/> + La bestoj avidas je negroviand'<br/> + Kaj estas de mi pensiataj. + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + « De l' tago ke ni nin demetis de l' bord',<br/> + Nin sekvas ĉi tiuj gajuloj<br/> + Kaj flaras l' aeron, turniĝas al mi<br/> + Kun mutaj, sed klaraj postuloj. + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + « Ĝi estas amuzo aŭskulti de l' ŝip'<br/> + La dentokrakadon de l' bestoj;<br/> + La unuj profitas je kapo aŭ man',<br/> + L' aliaj je sangaj intestoj. + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + « Post sata manĝado la bestoj al ni<br/> + Alnaĝas en aro solena<br/> + Kaj min rigardadas kun preskaŭ-dezir'<br/> + Min danki por tia festeno. » + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + Sed lin interrompas, ĝemante, van Kek<br/> + Kun krio : « Malbeno de sorto!<br/> + Kiele malhelpi je tia malbon'<br/> + Kaj savi la negrojn de morto? » + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + Van Smisen rediras : « En tiu ĉi mort'<br/> + La negroj mem estas la kaŭzo,<br/> + Ĉar ili difektas l'aeron de l' ŝip'<br/> + Per spiro kaj mortas pro naŭzo. + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + « Aliaj pereas pro melankoli'<br/> + Kaj fine pro granda enuo,<br/> + Kaj farus al ili utilon aer',<br/> + Dancado, muziko kaj bruo. » + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + Kaj diras van Kek : « La konsilo, doktor',<br/> + Min ravas, ĝi estas tre bela,<br/> + Vi montras vin, mi ĝin konfesas al vi,<br/> + Pli saĝa ol Aristotelo. + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + Se la prezidanto de la Societ'<br/> + « Tulipo-nobligo Holanda »<br/> + Sin nomas saĝulo, — kompare je vi<br/> + Li estas azeno multgranda. + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + « Muzikon, muzikon! la nigra viand'<br/> + Tuj sur la ferdekon de l' ŝipo!<br/> + Kaj kiu ne trovos amuzon en danc<br/> + Ĉi tiu ĝin trovos en vipo! » + </div></td></tr> + <tr><td align="center"><p>II</p></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + Milaroj da steloj de l' blua ĉiel'<br/> + Bril-lumas per fajr-iluminoj,<br/> + Rigardas kun varmo, kun amo, kun saĝ'<br/> + Kiele okuloj virinaj. + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + Rigardas la maron, kaj tiu ĉi mar'<br/> + Fosfore radias purpuron<br/> + Kaj balanciĝetas, kaj ondo post ond'<br/> + Elĝemas voluptan plezuron. + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + La veloj ne bruas ĉe l' masto de l' ŝip',<br/> + Rulitaj de la ŝipanaro,<br/> + Sed lumas lanternoj sur ĝia ferdek'<br/> + Kaj sonas muzik' sur la maro. + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + Ŝipano muzikas per granda tambur'<br/> + Kaj la kuiristo per fluto,<br/> + La ŝipa piloto — per violonĉel',<br/> + Kaj Smisen — trumpet' per dufuta. + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + Kaj cento da negroj, la seksoj en kun',<br/> + Krietas kaj saltas kaj dancas,<br/> + Post ĉia eksalto la fera katen'<br/> + Sin brue kaj takte balancas. + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + La negroj saltadas kun bruo kaj ĝoj'<br/> + Kaj iam negrin-belulino<br/> + Alpremas plen-nudan amikon al si<br/> + Kun voluptemeco senfina. + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + La ekzekutisto kun gaja rigard'<br/> + Gvidadas la ordon sur ŝipo,<br/> + Li estas de l' balo la « Maître des plaisirs »<br/> + Kaj danci invitas per vipo. + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + Sonadas trumpeto, krakadas tambur',<br/> + Laŭtiĝas la bruo sovaĝa,<br/> + Kaj ĉie vekiĝas la monstroj de mar'<br/> + Dormintaj en dormo malsaĝa. + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + Duone-dormante alvenas skvalar'<br/> + En centoj, pikata de miro,<br/> + Rigardas la ŝipon kun granda konfuz',<br/> + Ĉu eble montriĝos akiro. + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + Sed ili rimarkas : la horo de l' manĝ'<br/> + Ne estas ankoraŭ sonita,<br/> + Kaj ĉiu oscedas per larĝa buŝeg',<br/> + De dentoj-segiloj plantita. + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + Sonadas trumpeto, krakadas tambur',<br/> + La negroj dancadas sen fino,<br/> + La skvaloj mordegas la vostojn al si<br/> + Pro la malsatego obstina. + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + Mi pensas, al ili ne plaĉas muzik'<br/> + Kiele al ĉia fripono.<br/> + « Ne kredu al malmuzikema brutul', »<br/> + Eldiris poet' Albiona. + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + Sonadas trumpeto, krakadas tambur',<br/> + La negroj senlace baletas,<br/> + Ĉe l' alta fokmasto Minheer van Kek<br/> + Rigardas ĉielon kaj petas : + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + « Pro Kristo! konservu, plej sankta Sinjor',<br/> + La vivon al miaj sovaĝaj,<br/> + Se ili ekpekis, vi scias, ho Di',<br/> + Ke ili ja estas malsaĝaj. + </div></td></tr> + <tr><td ><div class="indented"> + « Pardonu Vi ilin, pro amo al Krist',<br/> + Mortinta por savo de l' tero, —<br/> + Ĉar se al mi restos ne pli ol tricent,<br/> + Pereos la tuta afero. » + </div></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">A. Koeman.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego">AL LA MEMORO DE JÓZEF WASNIEWSKI</p> + +<table > + <tr><td ><p class="indented"> + Floro falis ankoraŭ! sekiĝis herbero kaj mortis,<br/> + Velkis pro vintra la frosto ĝia verdanta folio!<br/> + Morto senkora, ho kial estas al vi permesite<br/> + Fosi en fosan profundon ĉion la belan en mondo?<br/> + Kial, ho kial faliĝas la herbo, verdanta sur kampo,<br/> + Kial disiĝas de vivo freŝa, floranta ĝis nun?<br/> + Dolĉa la morto por la maljunulo, la laca de vivo;<br/> + Kuŝas arĝenta la haro bele sub tomba cipreso.<br/> + Tiun ne plendu, ĉar lia ja estas feliĉa la sorto,<br/> + Ĉar en la tombon li mem iras kun ĝojo, sen timo;<br/> + Dolĉa eĉ morto junula, la mort' en mateno de l'vivo,<br/> + Antaŭ ol frosta la nokto detruis burĝonon en ĝermo!<br/> + Dolĉa la morto, kiam ne pasis la kredo je vivo,<br/> + Kiam trompa vivado ne kovris flugilon per polvo!<br/> + Sed jam kiam junulo viriĝis kaj lasis la ludon,<br/> + Vivo nun estas ja ĉarmo, nun malfeliĉo la morto.<br/> + Tiam ja estas maldolĉe disiĝi de faro farata :<br/> + Ĝojus la koro, vidante frukton de longa laboro.<br/> + Kiu do ĉiam por noblaj ideoj vivadis, batalis,<br/> + Tiu kun akra malĝojo iras en valon de ombroj,<br/> + Lasas la komencitaĵon kun pleje mordanta doloro :<br/> + Estas malgranda la aro, kiu batalis kun li! + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + Akra estas funebro! Neniam pli noblan animon<br/> + Ol la ĵus forirantan trovos vi sur nia tero.<br/> + Eĉ se vi iros, simile al Diogeno, tra l'urboj<br/> + Kun la lumilo en mano, <i>homon</i> serĉante sur strato,<br/> + Tamen neniun en tuta la mondo renkonti vi povos,<br/> + Kiu pli inde ol li portas la nomon de homo,<br/> + Vivon vere pli <i>homan</i> travivis en senco profunda,<br/> + Kaj dediĉitan al ĉio alta kaj nobla en mondo.<br/> + Amo al ĉio, al ĉiuj, jen fundo de lia esenco,<br/> + Amo en faro kaj vorto, jen kio estis li mem!<br/> + Por la premitaj, por ĉiuj suferoj, por la mizeruloj<br/> + Sentis la nobla animo flame kaj varme ĉe li.<br/> + Ne eĉ iu al li konfidis vane doloron,<br/> + Vane neniu ĉe li frapis la pordon de l'kor'. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + For li estas! Ho, kiu plenigos la lokon lasitan?<br/> + Kiu plenumos en mondo faron farotan de li?<br/> + For li estas. Sed tamen ĉe ni li vivas ankoraŭ,<br/> + Kiuj en akra doloro staras ĉe nova la tombo.<br/> + Ni, kiuj konis l'animon poetan ne nur per la kantoj,<br/> + Kiujn li donis al ni, sed per la tono la varma<br/> + El lia brust' eliranta, portanta varmon ĉirkaŭen,<br/> + Kie troviĝis la kordo, kiu agordis al ĝi.<br/> + Nin neniam forlasos la bela sunhela memoro<br/> + De la mortinta amiko, ĝi lumos belege en koro!<br/> + Tiel li vivas kaj tiel li estos vivanta, ĝis kiam<br/> + Restos neniu jam plu, kiu lin konis en ver'. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">V. Langlet.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego">LATVA POPOLA KANTO</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Mi en kampo kapon metos,<br/> + Por defendi patrolandon.<br/> + Mi pli vole kapon donus,<br/> + Ol mi donus patrolandon. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Bruu, bruu, fulmodio,<br/> + Rompu ponton sur la Dina,<br/> + Ke ne venu malamikoj<br/> + En la mian patrolandon. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Landoj de tri reĝoj bruas,<br/> + Kie fratoj ĉevaliras,<br/> + Fortaj viroj kiel kverkoj,<br/> + Glavoj ŝtalaj sonoregas. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kien iros vi frateto,<br/> + Tien iros mi kun vi;<br/> + Kie glavon vi pendigos,<br/> + Tie la kroneton mi. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">R. Libeks</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego">MALGRAND'-RUSA KANTETO</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Jam malsupre suno staras,<br/> + Jam rapide vesperiĝas. . . .<br/> + Kion do knabino faras?<br/> + Kial do ŝi ne montriĝas? + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ĉu patrino ne permesas?<br/> + Aŭ alia jam ŝin tenas?<br/> + Kaj ŝi dolĉe lin karesas<br/> + Kaj al mi nun ne elvenas? + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + « Ho, knabino! per fiero<br/> + Vi fariĝis nefidela :<br/> + Kial do vi en vespero<br/> + Ne elvenis, mia bela? + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + — Ho, karulo! tempo pasis,<br/> + Ĝustatempe mi ne venis,<br/> + Ĉar gepatroj min ne lasis,<br/> + Ĉar gefratoj min fortenis ». . . . + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + « Ne, ne ili vin fortenis!<br/> + Diru simple kaj sincere :<br/> + Malbelulo, mi ne venis,<br/> + Ĉar ne amas vin plu vere! » + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ha, mi vidas, kion faras<br/> + Karulino malfidela :<br/> + Kun alia ŝi nun staras,<br/> + Pli feliĉa kaj pli bela. . . . + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">I. Lojko</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego ele">PROFETO</p> + +<p class="el">(El <span class="smallcaps">Lermontov</span>.)</p> + +<table > + <tr><td ><p> + De kiam, laŭ volo de Supra Juĝanto,<br/> + Mi ĉionscianta fariĝis profeto,<br/> + Malvirton mi sentas en ĉiu vivanto,<br/> + Malicon mi vidas tra ĉiu rideto. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Mi altajn principojn de amo kaj vero<br/> + Komencis prediki al miaj kunfratoj,<br/> + Sed ili min batis kun granda kolero<br/> + Per ŝtonoj, kuŝantaj sur placoj kaj stratoj. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kun cindro sur kapo, kun kora doloro,<br/> + Mi urbojn forlasis sen ia havaĵo,<br/> + Kaj nun en dezerto — de Dia favoro<br/> + Nur ion mi havas por mia nutraĵo. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Laŭ sankta ordono de l'Antaŭtempulo<br/> + Al mi ĉiuj bestoj volonte servadas,<br/> + Kaj steloj ĉe vortoj de mi, dezertulo,<br/> + Pli ĝoje radias, pli hele lumadas. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Sed se iafoje tra urbo bruanta<br/> + Mi en rapideco pretere pasadas,<br/> + Min popolamaso renkontas mokanta<br/> + Kaj maljunularo memfide diradas : + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + « Rigardu, infanoj, vin edifigante,<br/> + Li estis fiera, kun ni malpacadis;<br/> + Malsaĝa, li volis kredigi nin vante,<br/> + Ke Dio al homoj per li paroladis. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Jen frukto de lia obstina vanteco!<br/> + Jen pala, malgrasa, malgaja profeto,<br/> + En vesto ĉifona, simila al reto —<br/> + Ĉe ĉiuj li estas en malestimeco. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">I. Lojko.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego ele">ALAŬDETO</p> + +<p class="el">(El <span class="smallcaps">Boheme</span>.)</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Sarkas knabino kanabon<br/> + Apud ĝardeno sinjora;<br/> + Ŝin alaŭdeto demandas :<br/> + « Kial vi tiom dolora? » + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + — « Gaja mi esti ne povas,<br/> + Ho vi, birdeto-kantanto,<br/> + Ĉar en la ŝtona kastelo<br/> + Mia suferas amanto. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Se mi nur havus plumeton,<br/> + Skribus leteron mi al li,<br/> + Kaj vi ĝin portus kaj lasus<br/> + Sur la fenestron elfali. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Sed nek papero, nek plumo,<br/> + Por skribi al la amanto,<br/> + Flugu kaj tie salutu<br/> + Lin de mi en via kanto. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">F. Lorenc.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<!-- +Yes, in the following poem, 3 stanzas: 4 lines, 8 lines, 4 lines. +--> + +<p class="titolego">MI AMIS VIN</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Mi amis vin! Senkore vi ne vidis<br/> + Varmegan, puran mian amon.<br/> + Konfesis mi — sed tiam vi nur ridis<br/> + De l' am' unua koran flamon! + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kaj longe mi suferis . . . Vin, amita,<br/> + Mi ne forgesis; sed en koro<br/> + La flama amo estas estingita,<br/> + Pri ĝi nur restis rememoro.<br/> + Sed kial vi, mi petas al mi diri,<br/> + Pasintan en mi amon movas?<br/> + Por nove ridi? koron mian ŝiri?<br/> + Ne, mi suferi pli ne povas! + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ne povas mi . . . ĉar multe mi suferis;<br/> + Kor' malvarmiĝis de l' doloro;<br/> + Ĉar ami mi jam tute malesperis,<br/> + Ĉar kredi vin ne povas koro. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">A. Naumann.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + +<p class="titolego">PRINTEMPO VENOS</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Se la naturo rigidiĝas<br/> + De prem' de l'vintro frostiganta,<br/> + Se tute per la neĝ' kovriĝas<br/> + Je longe tero ekdormanta,<br/> + Amiko kara! vi ne ploru :<br/> + Printempo venos kaj somero,<br/> + Ke la naturo ree floru,<br/> + Ke verdu, reviviĝu tero. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">A. Naumann.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego">LA ĈASO</p> + +<table > + <tr><td ><p class="indented"> + La patro l'arbaron ekiris ĉasadi.<br/> + Ne devis li longe kaj vane iradi :<br/> + Kuŝiĝis sub arbo, pafilon celigis<br/> + Kaj tuj la plej grandan paseron mortigis,<br/> + La filoj ĉevalojn enjungis kriante,<br/> + La birdon al dom' veturigis kantante.<br/> + « Filinoj, vi fajron rapide dismetos,<br/> + Kaj ni tuj disiros kaj gastojn ni petos. »<br/> + Ĉasaĵon plej bone elrostis patrino,<br/> + La tablon rapide preparis filino,<br/> + Rostaĵon alportis ceteraj filinoj<br/> + Al tablo, — kolektis sin gastoj, gastinoj.<br/> + Eniras la gastoj, mastron salutante,<br/> + Komencas kaj manĝi kaj trinki, laŭdante.<br/> + Tuj estis manĝita la tuta pasero<br/> + Kaj poste trinkita — barel' da biero. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">La Poeteto.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + +<p class="titolego">KANTO</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Kanto sincera de mia animo,<br/> + Flugu en vaston sen timo<br/> + Kaj komuniku al homoj de l' tero<br/> + Ĝojon de l' sankta espero.<br/> + Homojn alvoku al paca laboro,<br/> + Sonu konsolon al koro,<br/> + Kaj en brilanta bluaĵo de spaco<br/> + Laŭte prediku pri paco.<br/> + Kantu deziron de homa frateco<br/> + Kaj de l' homar' egaleco;<br/> + Sonu pri amo, pri ĉies libero<br/> + Per la fluganta aero.<br/> + Diru, ke estas jam inter la mondo<br/> + De kolegaro nun rondo,<br/> + Rondo, konstante, senhalte kreskanta,<br/> + Bonon al homoj donanta.<br/> + Tiu ĉi rondo la homojn pacigas<br/> + Kaj per laboro kunligas;<br/> + El la ligilo nun estas plektita<br/> + Vigla la kanto invita.<br/> + Kanto sincera de mia animo,<br/> + Flugu en vaston sen timo<br/> + Kaj komuniku al homoj de l' tero<br/> + Ĝojon de l' sankta espero! + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">I. Seleznet</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego">NE RIPROĈU LA SORTON</p> + +<table > + <tr><td ><p class="indented"> + Ne riproĉu la sorton, ho, juna animo :<br/> + Ĉio estas en nia vivado;<br/> + Vi rigardu antaŭon kuraĝe, sen timo<br/> + Kaj kun bona, prudenta celado.<br/> + En la vivo ne ĉiam troviĝas ja ĝojo<br/> + Kaj ne ĉiam aperas espero;<br/> + Ĉion prenas ni kune en viva la vojo,<br/> + Kaj ne vin nur plorigas de l'vivo sufero,<br/> + Kaj ne vin nur la sorto turmentas . . .<br/> + Multajn premas kun forto mizer', malespero,<br/> + Sed ne ploras ja ili — silentas.<br/> + Kutimiĝis ja ili al premoj de l'sorto<br/> + Kaj ne ploras jam vane, sed ridas,<br/> + Malfeliĉon elportas sen plendo, sen vorto<br/> + Kaj en ĉio malbonon ne vidas.<br/> + Sed vi estas ankoraŭ en freŝa juneco,<br/> + Antaŭ vi estas vojo kuŝanta,<br/> + Vi rigardu kuraĝe al la estonteco<br/> + En espero, en kredo konstanta. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">I. Seleznet.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego">REVO</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Tre potenca ĝi estas, la revo fluganta,<br/> + Ĉirkaŭita de flora ornamo.<br/> + Ĝi similas je nubo malluma, tondranta,<br/> + Ĝi similas je lumo de amo.<br/> + Ĝi allogas al maro da bluo, da helo,<br/> + Al brilado belega de tago,<br/> + Aŭ ĝi fulmojn kaj tondrojn de nuba ĉielo<br/> + Prezentadas al nia imago.<br/> + Aŭ flugante en ia bluaĵo radia,<br/> + Super ondoj de maro ĝi pasas,<br/> + Tre belega, pasanta kun son' melodia,<br/> + Mallumecon misteran ĝi lasas.<br/> + Kaj por ĝi ne ekzistas la spaco nek tempo,<br/> + Kaj nenio baranta ekzistas;<br/> + Ĝi nin logas al floroj, al verda printempo,<br/> + El mirinda ĝi sole konsistas. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">I. Seleznet.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + +<p class="titolego ele">LA POETO</p> + +<p class="el">(El <span class="smallcaps">V. Halek</span>.)</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Benita, kiun Dia mano<br/> + Poeton eksanktigas!<br/> + Li volon Dian, homan koron,<br/> + Profunde komprenigas. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Li konas kanton, kiun homo<br/> + Kaj kiun birdo ploras;<br/> + Li frapon de la kor' komprenas,<br/> + Se velkas ĝi, se floras. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Malklaron de aliaj homoj<br/> + Li vidas malfermitan;<br/> + De Di' la filojn li kondukas<br/> + En landon promesitan. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">E. Smetánka.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego ele">LA VELO</p> + +<p class="el">(El <span class="smallcaps">Lermontov</span>.)</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Blankiĝas velo en la maro<br/> + Glitante sur la bluaj ondoj . . .<br/> + Vi hejme kion lasis, kara,<br/> + Kaj serĉas en aliaj mondoj? . . . + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + La ondoj ludas, fajfas vento,<br/> + Kaj fleksas sin kaj krakas masto . . .<br/> + Ĝi kuras, kuras de l' kontento,<br/> + Feliĉon serĉas en la vasto! . . . + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Sub ĝi — bluaĵo estas hela,<br/> + Kaj supre — granda blua placo;<br/> + Sed la ventegon petas velo —<br/> + Ĉu en ventegoj estas paco!? + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">L. Sokolov.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego">PLENDO</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Morto! . . . ĉio jam finita!<br/> + Kie estas do feliĉo?<br/> + Kie gloro promesita?<br/> + Mia korpo nun — dediĉo<br/> + Al la vermoj, al putrado;<br/> + La animo bona, saĝa —<br/> + La ofer' de l' neestado! + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ĝin severa kaj sovaĝa<br/> + La sendanka, senmemora,<br/> + En la tempo de vivado<br/> + La servema kaj fervora,<br/> + Senanima societo<br/> + Ekforgesos nun por ĉiam,<br/> + Kaj eĉ ĝemo kaj larmeto<br/> + Memorigos min neniam! . . . + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">M. Solovjev.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + + + +<p class="titolego ele">TRI PALMOJ</p> + +<p class="el">(El <span class="smallcaps">Lermontov</span>.)</p> + +<table > + <tr><td ><p class="indented"> + En sabla dezerto de lando Azia<br/> + Tri palmoj fieris per kresko gracia.<br/> + Apude el tero senfrukta ŝprucanta<br/> + Murmuris fonteto per ondo frostanta.<br/> + Ĝi estis per verdaj folioj gardata<br/> + De suna radio kaj sablo portata. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + Kaj tempo pasadis eĉ ne rimarkita.<br/> + Sed fremda migranto, de voj' lacigita,<br/> + La bruston flamantan al akvo malvarma<br/> + Ankoraŭ ne klinis sub tendo la ĉarma, —<br/> + Komencis jam velki de sun' bruliganta<br/> + La belaj folioj kaj fonto sonanta. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + La palmoj komencis je Dio plendadi :<br/> + « Ni estas naskitaj, por vane velkadi?<br/> + En ia dezerto ni vivon pasigas,<br/> + Skuadas nin ventoj kaj suno bruligas;<br/> + Kaj homo ne ĝuas je flor' nia rava . . .<br/> + Ne, sankta ĉiel', via juĝo — ne prava! » + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + Kaj ĵus ili finis — en blua foraĵo<br/> + Sin turni komencis la ora sablaĵo,<br/> + Kaj venis de tie la son' sonorila,<br/> + Rigardis pakaĵoj sub tolo kovrila,<br/> + Kaj iris kameloj, la sablon levante,<br/> + Sin, kvazaŭ ŝipeto en mar', balancante. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + El inter la ĝiboj sin skuis en pendo<br/> + La larĝaj kurtenoj de tendo kaj tendo;<br/> + Kaj ilin la brunaj manetoj levadis,<br/> + Kaj nigraj okuloj el tie briladis;<br/> + Arabo, talion al selo klinante,<br/> + Peladis ĉevalon, al kur' instigante. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + Levadis sin tiam ĉeval' en kolero,<br/> + Kaj saltis ĝi, kvazaŭ vundita pantero.<br/> + De blanka mantelo la faldoj belegaj<br/> + Senorde kuŝadis sur ŝultroj brunegaj.<br/> + Ludante, l'araboj ponardojn ĵetadis<br/> + Kaj ilin en flugo kun ĝojo kaptadis. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + Jen venas al palmoj kun bru' kamelaro;<br/> + En ombro etendis sin gaja tendaro.<br/> + La vazoj per akvo plenigis, sonante.<br/> + Fiere la kapojn foliajn svingante,<br/> + La palmoj salutas gastaron subitan<br/> + Kaj fonto donacas la akvon kaŝitan. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + Apenaŭ do lumon krepusko forpremis,<br/> + Sub akra hakilo radikoj ekĝemis, —<br/> + Kaj falis sen vivo la palmoj altaĝaj!<br/> + La veston forŝiris l'infanoj sovaĝaj.<br/> + La korpon de ili la homoj hakadis,<br/> + Kaj ĝis la mateno lignaroj bruladis. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + Kaj kiam nebul' okcidenten foriris,<br/> + Laŭ voj' difinita gastaro jam iris.<br/> + Kaj kie la palmoj centjarojn traestis,<br/> + Nur cindro malvarma kaj griza nun restis.<br/> + La suno ĝis fino restaĵon bruligis,<br/> + Kaj poste ĝin vent' en dezerton disigis. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + Kaj tie dezerta, senviva nun ĉio;<br/> + Ne kovras la fonton murmura folio;<br/> + Ĝi vane profeton pri ombro petadas, —<br/> + Nur sablo varmega la akvon faladas,<br/> + Kaj sole vulturo, akiron portanta,<br/> + Disŝiras ĝin super la fonto dormanta . . . + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">M. Solovjev.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + +<p class="titolego">LAŬ SVEDA MELODIO</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Vi parolas lingvon nekonatan,<br/> + Ne komprenas, kion diras mi;<br/> + Tamen, frato, kanton nun faratan<br/> + Gaje kanti povas ambaŭ ni. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ne atendu — ĉiu minuteto<br/> + De mallonga vivo flugas for, —<br/> + Lernu kun malmulta laboreto<br/> + Lingvon, kiun amos via kor'! + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">K. Svanbom.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego ele">NE DIRU</p> + +<p class="el">(El <span class="smallcaps">Nadson</span>.)</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Ne diru : « li mortis »,<br/> + Li estas vivanta!<br/> + Se oni detruis l'altaron —<br/> + La fajro ja restis flamanta; + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Se oni deŝiris la rozon —<br/> + Do ĉiam ankoraŭ ĝi floras;<br/> + Se l'harpo eĉ estas rompita —<br/> + L'arkordo ankoraŭ do ploras. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">S. Ŝatunovski.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + + + +<p class="titolego">SPIRITA ŜIPO</p> + +<table > + <tr><td ><p class="indented"> + La vento nebulojn peladas kun bruo,<br/> + Senstela ĉielo mallumas,<br/> + Jen super ŝaŭmantaj ondegoj la velo<br/> + Facile traflugas kaj zumas. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + La ŝipo kuradas senhalte tra ondoj,<br/> + Direktas ĝin mano spirita;<br/> + Vivuloj malestas sur ĝi, sed ŝtonegojn<br/> + Ne timas la ŝipo sorĉita. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + Jen sur oceano, de ondoj lavita,<br/> + Insulo malgaja troviĝas,<br/> + La simpla ŝtonego ĉielon sin levas,<br/> + En nuboj supraĵo kuŝiĝas. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + Kaj tie nenia kreskaĵo verdadas,<br/> + Nenia birdeto eĉ nestas,<br/> + Nur aglo en spaco aera sin portas —<br/> + Ĝi tie la reĝo nun estas. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + La sola tombeto de unu regnestro<br/> + Troviĝas en loko dezerta,<br/> + Kaj glavo, ĉapelo kaj sceptro nur estas<br/> + Metitaj sur tombo mallerta. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + Nenia vivanto ĉirkaŭe ekzistas,<br/> + La mondo lin solan restigis,<br/> + Neniu funebre la tombon rigardas . . .<br/> + Sed iam li mondon tremigis! + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + Kuradas monatoj kaj jaroj pasadas —<br/> + Mortinto ripozas senmove,<br/> + Se venas do nokto de kvina la Majo,<br/> + Li tiam ektremas denove. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + En tiu ĉi nokt' iam lia animo<br/> + Forlasis la mondon mizeran,<br/> + En tiu ĉi nokto li ree viviĝas<br/> + Kaj venas sur teron malveran. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + Jen ŝipo mistera ĉe l' bordo atendas,<br/> + Streĉitaj jam estas la veloj,<br/> + Kaj flagoj blovadas sur altaj mastegoj<br/> + Simile al oraj abeloj. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + La reĝo sin levas kaj flugas kun venta<br/> + Rapido al ŝipo sur bordon,<br/> + Remiloj silentas, ŝipanoj forestas,<br/> + Neniu komandas naĝordon. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + Sur ŝipo la ombro de l' reĝo nur staras,<br/> + En nokton sen mov' rigardante,<br/> + Li maltrankvilege, turmente sopiras,<br/> + Rigardoj brilegas fulmante. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + La ŝipo alvenas al lando konata —<br/> + Kaj ĉarme li manojn eltiras,<br/> + Kaj lia animo ĝojegas, ĉar propran<br/> + Nun landon denove li iras. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + El ŝipo li paŝas sur teron, sur kiu<br/> + Li estis antaŭe irinta.<br/> + La tero ektremas de l' paŝoj — li iras,<br/> + Li — stelo nun estingiĝinta. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + Li serĉas la urbojn, sed ilin ne trovas,<br/> + Li serĉas naciojn ĉirkaŭe,<br/> + Ĉar ili simile al maro bruanta<br/> + Ĉirkaŭis lin serve antaŭe. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + Kaj tronon li serĉas — ĝi ankaŭ rompita,<br/> + Li levis ĝin en la nubaron,<br/> + Por ke li nur vidu sub siaj piedoj<br/> + Mizeran, servutan homaron. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + Li serĉas amindan infanon, por kiu<br/> + Li lasis heredimperion;<br/> + Heredo pereis, kaj oni al filo<br/> + Ne lasis eĉ nomon — nenion. + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + « Ho, kie vi estas? » li vokas, « kun kronoj<br/> + Vi ludis jam en la lulilo, —<br/> + Sed tempo feliĉa por ĉiam nun pasis,<br/> + En kiu mi brakis vin, filo. » + </p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + « Plej kara edzino, plej ĉarma fileto,<br/> + Ho vi, mia ĝojo kaj savo! . . .<br/> + Sur trono nun sidas la sklavo estinta<br/> + Kaj reĝo fariĝis nun sklavo! » + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">Wilhelm Waher.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego">EL LA PAPERUJO DE MIAJ FABLOJ</p> + +<table > + <tr><td align="center"><p>I</p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + La homo estas kiel la ŝipo :<br/> + En sia vojo li ne eraros;<br/> + Li kvankam scias, el kie fluas,<br/> + Sed li ne scias, kie li staros . . . + </p></td></tr> + <tr><td align="center"><p>II</p></td></tr> + <tr><td ><p class="indented"> + Jen Johano komencis parolon de saĝo<br/> + Pri alvoko de homo, pri ĝiaj influoj;<br/> + Sed lin aŭdis neniu, kaj eĉ sen domaĝo<br/> + Iu vidis, ke havas li — botojn kun truoj. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">Jozefo Wasniewski.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + +<p class="titolego ele">ĈE L' MARO</p> + +<p class="el">(El <span class="smallcaps">Heine</span>.)</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Ĉe l' maro nigra roko grandegas,<br/> + Sur ĝi nun en sonĝoj mi sidas.<br/> + La vento fajfas, la mevoj kriegas<br/> + Kaj la ondoj bruantaj rapidas. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Amata de mi estis multa knabino,<br/> + Kaj ĝoja kolego en rondo . . .<br/> + Kien ili foriĝis? Nur vento sen fino<br/> + Eraras kaj ŝaŭmas la ondo. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + E. de <span class="smallcaps">Wahl.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + + + +<p class="titolego">VERSAĴO SEN FINO</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Lin vidis en ĝardeno —<br/> + Ekplaĉis li al ŝi.<br/> + Ŝi nomis sin Heleno,<br/> + Anton' sin nomis li. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ekamis la konato<br/> + Kaj reciproke ŝi;<br/> + Post paso de monato<br/> + Ŝanĝiĝis « Vi » per « ci ». + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Someraj tri monatoj<br/> + Trapasis dolĉe for,<br/> + Kaj niaj geamatoj<br/> + Jam estis kor' ĉe kor'; + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kaj per solena beno<br/> + De l' pastro en la fin'<br/> + Antono kaj Heleno<br/> + Jam estis edz'-edzin'. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + En ĉarma harmonio<br/> + Ekvivis edz'-edzin';<br/> + Najbaroj kun envio<br/> + Rigardis lin kaj ŝin. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Sed baldaŭ edzo estis<br/> + Plej malfeliĉa hom',<br/> + Kaj jam tre ofte restis<br/> + Li ekster sia dom'. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kaj fine eksedziĝis<br/> + Antono kaj Helen';<br/> + Belul' ia aliĝis<br/> + Al ŝi en la ĝarden'. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Lin vidis en ĝardeno —<br/> + Ekplaĉis li al ŝi.<br/> + Ŝi nomis sin Heleno,<br/> + Aŭgust' sin nomis li. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ekamis la konato<br/> + Kaj reciproke ŝi;<br/> + Post paso de monato<br/> + Ŝanĝiĝis « Vi » per « ci ». + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Someraj tri monatoj<br/> + Trapasis dolĉe for,<br/> + Kaj niaj geamatoj<br/> + Jam estis kor' ĉe kor'. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kaj per solena beno<br/> + De l' pastro en la fin'<br/> + Aŭgusto kaj Heleno<br/> + Jam estis edz-edzin'. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + En ĉarma harmonio<br/> + Ekvivis edz'-edzin';<br/> + Najbaroj kun envio<br/> + Rigardis lin kaj ŝin. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Sed baldaŭ edzo estis<br/> + Plej malfeliĉa hom',<br/> + Kaj jam tre ofte restis<br/> + Li ekster sia dom'. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kaj fine eksedziĝis<br/> + Aŭgusto kaj Helen';<br/> + Belul' ia aliĝis<br/> + Al ŝi en la ĝarden'. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Lin vidis en ĝardeno —<br/> + Ekplaĉis li al ŝi.<br/> + Ŝi nomis sin Heleno,<br/> + Henrik' sin nomis li. . . . + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + K. t. p., k. t. p. sen fino. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">F. Zamenhof.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + + + + + + + + + +<p class="titolego">VIZITO DE LA STELOJ SUR LA TERO</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Ĉiuj steloj ekdecidis<br/> + Ekvojaĝi sur la teron.<br/> + Al mastrino ili diris<br/> + Sian volon kaj esperon :<br/> + « Ni ja tie tre mallonge<br/> + Gastos — unu, du monatojn;<br/> + Ni vizitos regnon homan,<br/> + Vidos niajn koramatojn . . . »<br/> + Sed mastrino al la steloj<br/> + Tiam donis la respondon :<br/> + « Restu tie ĉi en domo —<br/> + Vi malbenos poste mondon! »<br/> + Saĝajn vortojn ne aŭskultis<br/> + Tamen steloj la trudemaj<br/> + Kaj senĉese ili tedis<br/> + La mastrinon — nespertemaj :<br/> + « Sed komprenu nin, mastrino,<br/> + Sur ĉielo ni sidante<br/> + Tute ja ne konas tiujn,<br/> + Kiuj kantas nin konstante!<br/> + Ĉiu ja el ni sur tero<br/> + Havas siajn adorantojn,<br/> + Kiuj sendas al ĉielo<br/> + Himnojn, ĝemojn, amokantojn! »<br/> + — « Vere », diris la mastrino,<br/> + « Ili kantas vin laŭdinde;<br/> + Sed, vin ili ne konante,<br/> + Vin adoras ja — en blinde!<br/> + Ili, dum vi sur ĉielo,<br/> + Ĵuras ami vin eterne,<br/> + Ĉar neniu ja atingos<br/> + La kaŝitan en interne!<br/> + Se vi tamen volas scii<br/> + Malfeliĉan vian sorton,<br/> + Iru — sed vi rememoros<br/> + Mian nunan patran vorton ».<br/> + Kaj la steloj al vojaĝo<br/> + Tuj pretigis sin kun ĝojo. —<br/> + Kaj jen baldaŭ ili estis<br/> + Al la tero sur la vojo. . . . + </p></td></tr> + <tr><td > + <!-- + The centered starry triangle... + + * + * * + + Newer printings use three stars on a line :-( + --> + <p style="text-align: center; font-family: monospace">*<br/>* *</p> + </td></tr> + <tr><td ><p> + Kiam aŭdis nun la tero,<br/> + Ke atendas ĝin honoro.<br/> + Ĉie en plej dolĉaj tremoj<br/> + Tuj ekbatis homa koro.<br/> + Tuta tera junularo<br/> + De la ĝoj' ne sciis finon<br/> + Kaj sen pacienc' atendis<br/> + Ĉiu sian amatinon.<br/> + Ĉiu kantis, ĉiu saltis<br/> + Kun feliĉ' en la mieno,<br/> + Ke li havos de proksime<br/> + « Ŝin » en sia ĉirkaŭpreno<br/> + Ĉiu homo dankas Dion,<br/> + Ĉiu benas la ĉielon,<br/> + Ke li fine nun ekkonos<br/> + Sian karan, sian stelon! + </p></td></tr> + <tr><td > + <!-- + The centered starry triangle... + + * + * * + + Newer printings use three stars on a line :-( + --> + <p style="text-align: center; font-family: monospace">*<br/>* *</p> + </td></tr> + <tr><td ><p> + Dum la tera junularo<br/> + Estas plena de espero,<br/> + Belaj steloj de l' ĉielo<br/> + Alveturis al la tero.<br/> + Tuj sin ili jam dismetis<br/> + En plej granda la hotelo;<br/> + Ĝis vespero ĉe la pordoj<br/> + Ĉiuj staris — sed sen celo.<br/> + Je l'vespero ili aŭdis,<br/> + Ke gastinoj la belegaj<br/> + Morgaŭ montros sin matene,<br/> + Nun estante tro lacegaj.<br/> + Tiam tre malĝojigitaj<br/> + Ĉiuj iris for la domon;<br/> + Post mallonge la Morfeo<br/> + Ĉirkaŭprenis ĉiun homon.<br/> + Kio estis en la sonĝo,<br/> + Ni priskribi eĉ ne provos,<br/> + Ĉar ni sentas, ke precize<br/> + Tion fari ni ne povos.<br/> + Ni en tiu ĉi loketo<br/> + Iom nur priskribi volas,<br/> + Kiel . . . tamen tss! mi aŭdas,<br/> + Oni el la sonĝ' parolas :<br/> + « Ho, vi! . . . ho, vi! . . . mia bela,<br/> + Mia kara, ho, Heleno! . . .<br/> + Viaj kisoj kaj karesoj. . . . »<br/> + Unu preĝas al kuseno.<br/> + Kaj alia, flamemulo,<br/> + Ŝin jam havas ĉe l' altaro,<br/> + Kaj solene — en la lito —<br/> + Sonas ĵura promesaro. . . .<br/> + — « Ho! . . . karega . . . ho, anĝelo,<br/> + Fianĉino . . . ho, Mario! . . .<br/> + Mia vi nun je eterne,<br/> + Antaŭ homoj, antaŭ Dio! »<br/> + Tiel li karesas, ĵuras<br/> + Amon veran kaj brulantan,<br/> + Tiel kisas tiu homo. . . .<br/> + Lampon apud li starantan.<br/> + Sed subite al li ŝajnas,<br/> + Ke Marion iu tenas<br/> + Ĉirkaŭprene! . . . « Ho, pro Dio! . . . »<br/> + (Lampon tuj diabloj prenas).<br/> + Kaj cetere, kaj cetere<br/> + Daŭris tio ĝis mateno. —<br/> + Elrapidas el la domo<br/> + Ĉiu freŝa kun mieno.<br/> + La gastinojn de l' hotelo<br/> + Ni jam vidas sur la stratoj,<br/> + Kaj jen baldaŭ promenadas<br/> + Brak' en brak' la geamatoj. . . .<br/> + Sed neniu tie aŭdas<br/> + De la amo dolĉan vorton!<br/> + Ĉiu el la junularo<br/> + Nun malbenas sian sorton. . . . + </p></td></tr> + <tr><td > + <!-- + The centered starry triangle... + + * + * * + + Newer printings use three stars on a line :-( + --> + <p style="text-align: center; font-family: monospace">*<br/>* *</p> + </td></tr> + <tr><td ><p> + Kio faris tian ŝanĝon,<br/> + Ke antaŭe tre amataj<br/> + Steloj, tiel deziritaj —<br/> + Nune estas malbenataj?<br/> + Kio faris, vi demandas,<br/> + Tian ŝanĝon nun subitan?<br/> + Kio kaŭzis malfeliĉon<br/> + Kaj esperon renversitan?<br/> + Ĉefa kaŭzo, ke malbenoj<br/> + Nun el ĉies buŝo sonis,<br/> + Estas — ke la « stelon » ĉiu<br/> + Pli proksime, pli ekkonis. . . . + </p></td></tr> + <tr><td > + <!-- + The centered starry triangle... + + * + * * + + Newer printings use three stars on a line :-( + --> + <p style="text-align: center; font-family: monospace">*<br/>* *</p> + </td></tr> + <tr><td ><p> + Ĉiuj steloj ofenditaj<br/> + Forveturis la ĉielon<br/> + Kaj post kelkaj larmaj tagoj<br/> + Jam atingis sian celon.<br/> + — « Saĝa nia stelmastrino!<br/> + Sankta estis via vorto!<br/> + Prenu nun la tutan teron<br/> + La diabloj kaj la morto!<br/> + Tamen kiel vi, mastrino,<br/> + Antaŭsentis nian sorton?<br/> + Kio gvidis vian saĝan<br/> + Kaj profetan vian vorton? »<br/> + — « Se vin iu ne rigardas<br/> + Tra ĉielaj tra speguloj,<br/> + Sed rigardas vin per sobraj<br/> + Ne trompantaj sin okuloj, —<br/> + Tiu vidos ja sendube,<br/> + Ke amata lia « stelo »<br/> + Estas sen la luma krono<br/> + Nur diablo — ne anĝelo. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">Feliks Zamenhof.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + + + +<p class="titolego ele">VESPERO</p> + +<p class="el">(El <span class="smallcaps">K. A. Nikander</span>.)</p> + +<table > + <tr><td ><p> + Benite vi venas, vespero,<br/> + Vi, klara, trankvila, al ni!<br/> + Pleniĝas la kor' de espero;<br/> + Feliĉon ni havas de vi. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kun oraj flugiloj anĝelo<br/> + Malsupren venetas vesper' :<br/> + Vivantojn pacigas ĉielo<br/> + Kaj donas ripozon al ter'. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Filino de nokto kaj tago,<br/> + Konsola, paciga liber'!<br/> + Jen! bele sur akvo de l' lago<br/> + Pentriĝas ĉielo kaj ter'. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Vi pentras bluantajn montetojn,<br/> + Kverkaron brilantan en or';<br/> + Vi kisas ruĝantajn rozetojn,<br/> + Dormetas senzorge la flor'. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Kaj birdo libere ĝojadas,<br/> + Espero fidela en ĝi,<br/> + La « Ave Maria'n » kantadas<br/> + En valo ĝi en harmoni'. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + La ter' per mallumo kovriĝas,<br/> + Pensema amik'; kion pli?<br/> + La sun' de ĉiel' malleviĝas,<br/> + Sed morgaŭ revenos al ni. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Ĝi sidas sur nubo, la brila,<br/> + Kaŝita en la okcident';<br/> + Tuj, homan esperon simila,<br/> + Tuj levos sin en l'orient'. + </p></td></tr> + <tr><td ><p> + Pleniĝas nun kor' de espero,<br/> + Feliĉon ni havas de vi!<br/> + Vi, klara, trankvila vespero,<br/> + Benite vi venas al ni. + </p></td></tr> + <tr><td align="right"> + <span class="smallcaps">O. Zeidlitz.</span> + </td></tr> +</table> + +<hr /> + +<table ><tr><td > <!-- BEGIN HAMLETO... --> + +<p class="titolego ele">EL HAMLETO</p> + +<p class="el">(Tradukita de <span class="smallcaps">L. Zamenhof</span>.)</p> + +<p class="titolego">AKTO I</p> + +<p class="titolego">SCENO I</p> + +<p class="center">><i> + Teraso antaŭ la palaco.<br/> + Francisko staras sur la posteno;<br/> + Bernardo venas. +</i></p> + +<div class="aktornomo">BERNARDO</div> +<div class="aktorparolo"> + He! Kiu? +</div> + +<div class="aktornomo">FRANCISKO</div> +<div class="aktorparolo centre"> + Halt'! Respondu : kiu iras? +</div> + + + +<div class="aktornomo">BERNARDO</div> +<div class="aktorparolo"> + La reĝo vivu! +</div> + +<div class="aktornomo">FRANCISKO</div> +<div class="aktorparolo centre"> + Ĉu Bernardo? +</div> + +<div class="aktornomo">BERNARDO</div> +<div class="aktorparolo dutrione"> + Jes! +</div> + +<div class="aktornomo">FRANCISKO</div> +<div class="aktorparolo"> + Vi akurate venis al la servo! +</div> + +<div class="aktornomo">BERNARDO</div> +<div class="aktorparolo"> + Dekdua horo sonis. Iru dormi. +</div> + +<div class="aktornomo">FRANCISKO</div> +<div class="aktorparolo"> + Mi dankas. La malvarmo estas tranĉa,<br/> + Kaj mi min sentas nun ne tute bone. +</div> + +<div class="aktornomo">BERNARDO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ĉu ĉio estis orda kaj trankvila? +</div> + +<div class="aktornomo">FRANCISKO</div> +<div class="aktorparolo"> + Eĉ mus' ne preterkuris. +</div> + +<div class="aktornomo">BERNARDO</div> +<div class="aktorparolo indented50"> + Bonan nokton!<br/> + Se vidos vi Marcellon, Horacion,<br/> + Kolegojn miajn, rapidigu ilin! +</div> + +<div class="aktornomo">FRANCISKO</div> +<div class="aktorparolo"> + Jen, ŝajnas, ili. Haltu! Kiu iras? +</div> +<div class="aktorparolo dekstre"> + <span class="flustre">(Horacio kaj Marcello venas.)</span> +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Amikoj de la lando. +</div> + +<div class="aktornomo">MARCELLO</div> +<div class="aktorparolo indented50"> + Kaj de l' reĝo. +</div> + +<div class="aktornomo">FRANCISKO</div> +<div class="aktorparolo"> + Nu, bonan nokton! +</div> + +<div class="aktornomo">MARCELLO</div> +<div class="aktorparolo indented40"> + Bonan al vi dormon!<br/> + Vin kiu anstataŭas nun? +</div> + +<div class="aktornomo">FRANCISKO</div> +<div class="aktorparolo indented60"> + Bernardo.<br/> + Li gardas nun. Adiaŭ! <span class="flustre">(Foriras.)</span> +</div> + + + +<div class="aktornomo">MARCELLO</div> +<div class="aktorparolo indented50"> + He! Bernardo! +</div> + +<div class="aktornomo">BERNARDO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ĉu Horacio? +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo centre"> + Peco de li mem. +</div> + +<div class="aktornomo">BERNARDO</div> +<div class="aktorparolo"> + Salut' al vi, Marcello, Horacio! +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ĉu la apero nun denove venis? +</div> + +<div class="aktornomo">BERNARDO</div> +<div class="aktorparolo"> + Nenion vidis mi. +</div> + +<div class="aktornomo">MARCELLO</div> +<div class="aktorparolo indented40"> + Jen Horacio<br/> + Parolas, ke ĝi estas nur imago,<br/> + Ne kredas li pri la fantom' terura,<br/> + Kiun ni vidis jam la duan fojon.<br/> + Kaj tial mi lin tien ĉi invitis,<br/> + Ke li kun ni maldormu nunan nokton<br/> + Kaj, kiam la fantomo reaperos,<br/> + Li vidu kaj kun la fantom' parolu. +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + He, babilaĵo! Kredu, ĝi ne venos. +</div> + +<div class="aktornomo">BERNARDO</div> +<div class="aktorparolo"> + Sidiĝu do, kaj provos mi denove<br/> + Ataki per rakont' orelon vian,<br/> + Ke ĝi forĵetu sian obstinecon<br/> + Kaj kredu, kion ni du fojojn vidis. +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Nu, mi konsentas. Bone, ni sidiĝu,<br/> + Kaj vi rakontu. +</div> + + + +<div class="aktornomo">BERNARDO</div> +<div class="aktorparolo indented40"> + En la lasta nokto,<br/> + En la momento, kiam tiu stelo<br/> + Tre luma, kiun vidas vi, en sia<br/> + Kurado trans arkaĵo la ĉiela<br/> + En tiu sama loko, kiel nun,<br/> + Sin trovis, tiam ni — mi kaj Marcello —<br/> + Ekvidis. . . . +</div> + +<div class="aktornomo">MARCELLO</div> +<div class="aktorparolo indented30"> + Haltu! Jen ĝi mem aperas! +</div> +<div class="aktorparolo dekstre"> + <span class="flustre">(Montras sin spirito en armaĵo.)</span> +</div> + +<div class="aktornomo">BERNARDO</div> +<div class="aktorparolo"> + Li mem, li mem, mortinta nia reĝo! +</div> + +<div class="aktornomo">MARCELLO <span class="flustre">(al Horacio)</span>.</div> +<div class="aktorparolo"> + Vi estas instruita, Horacio,<br/> + Parolu vi kun li! +</div> + +<div class="aktornomo">BERNARDO</div> +<div class="aktorparolo indented40"> + Ĉu ne simila<br/> + Li estas al la reĝo? Diru mem! +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Jes, jes! Li mem! Mi miras, timas, tremas! +</div> + +<div class="aktornomo">BERNARDO</div> +<div class="aktorparolo"> + Li volas, ke kun li oni parolu. +</div> + +<div class="aktornomo">MARCELLO</div> +<div class="aktorparolo"> + Parolu, Horacio! +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO <span class="flustre">(al la spirito)</span>.</div> +<div class="aktorparolo indented40"> + Kiu estas<br/> + Vi, kiu vagas en la nokta horo<br/> + En la majesta nobla eksteraĵo<br/> + De la mortinta reĝo de Danujo?<br/> + Mi vin priĵuras per ĉielo : diru! +</div> + +<div class="aktornomo">MARCELLO</div> +<div class="aktorparolo"> + Li estas ofendita. +</div> + +<div class="aktornomo">BERNARDO</div> +<div class="aktorparolo indented40"> + Li foriras. +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + En nomo de ĉielo! Restu! Diru! <span class="flustre">(La spirito foriras.)</span> +</div> + +<div class="aktornomo">MARCELLO</div> +<div class="aktorparolo"> + Li iris for, respondi li ne volis. +</div> + + + +<div class="aktornomo">BERNARDO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ha, Horacio, kio al vi estas?<br/> + Vi estas pala, tremas? Ĉu ne pli<br/> + Ol sonĝo estas tiu ĉi apero? +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Per Dio! Mi ne povus tion kredi,<br/> + Se mi ne vidus ĝin per miaj propraj<br/> + Okuloj. +</div> + +<div class="aktornomo">MARCELLO</div> +<div class="aktorparolo centre"> + Ne simila al la reĝo? +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ne malpli multe, ol vi al vi mem.<br/> + Jes, ĝuste tian portis li armaĵon<br/> + En la batalo kontraŭ la Norvegoj,<br/> + Li ĝuste tian vidon havis, kiam<br/> + Li en kolero sian pezan glavon<br/> + En la glacion batis. Strange! +</div> + +<div class="aktornomo">MARCELLO</div> +<div class="aktorparolo indented50"> + Tiel<br/> + Li jam du fojojn kun minaca vido<br/> + Aperis antaŭ ni en sama horo. +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ne povas mi precize ĝin klarigi;<br/> + Sed la apero, kiom mi komprenas,<br/> + Al nia land' malbonon antaŭdiras. +</div> + +<div class="aktornomo">MARCELLO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ĉu ne militon? Ĉu vi scias, kial<br/> + Nun gardoj ĉie staras, pafilegoj<br/> + Nun estas pretigataj ĉiam novaj,<br/> + El l' eksterlando venas bataliloj,<br/> + Rapide ŝipoj estas konstruataj<br/> + En granda nombro, kaj eĉ en dimanĉoj<br/> + Ne ĉesas la prepara laborado?<br/> + El kia kaŭzo tiu rapidado<br/> + Kaj laborad' en tago kaj en nokto?<br/> + Ĉu povas iu diri? +</div> + + + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo indented20"> + Jes, mi povas, —<br/> + Almenaŭ tiom, kiom mi ĝin aŭdis.<br/> + La lasta reĝo, kies la figuro<br/> + Ĵus antaŭ ni aperis, estis iam<br/> + Vokita — vi ĝin scias — al batalo<br/> + De la Norvega reĝo Fortinbras.<br/> + Hamleto, nia brava, glora reĝo,<br/> + En la batalo venkis Fortinbrason.<br/> + Laŭ la kontrakto antaŭsigelita<br/> + Kaj sankciita de la rajt' kaj moro<br/> + Post morto de l' venkita Fortinbras<br/> + La tuta lando de l' venkita reĝo<br/> + Transiris en posedon de l' venkinto.<br/> + Se la venkinto estus Fortinbras,<br/> + Al li transiri devus nia lando.<br/> + Sed nun la juna fil' de Fortinbras,<br/> + Kuraĝigita eble per la morto<br/> + De nia reĝo, amasigis aron<br/> + Da kuraĝuloj kaj aventuristoj<br/> + Por entrepreno, kiun nia regno<br/> + Komprenas bone; lia celo estas :<br/> + Per forta mano de la bataliloj<br/> + Elŝiri nun el nia man' la landon,<br/> + Perditan per batal' de lia patro.<br/> + Kaj tio, kiel ŝajnas, estas kaŭzo<br/> + De niaj prepariĝoj kaj gardado<br/> + Kaj laborado en la tuta lando. +</div> + +<div class="aktornomo">BERNARDO</div> +<div class="aktorparolo"> + Mi pensas ankaŭ, ke la kaŭzo estas<br/> + Nun tio ĉi. Pro tio ankaŭ certe<br/> + Nun vizitadas nokte nian gardon<br/> + Terura la fantomo en armaĵo<br/> + De l' reĝo, kiu kaŭzis la militon.<br/> +</div> + + + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ne! Mi alion timas de l' fantomo!<br/> + En la plej glora temp' de l' granda Romo,<br/> + Ĵus antaŭ la pereo de Cezaro,<br/> + Mortintoj sin ellevis el la tomboj<br/> + Kaj promenadis tra la urbaj stratoj;<br/> + Kaj steloj kun teruraj fajraj vostoj,<br/> + Kaj sanga roso, makulita suno,<br/> + Mallumigita luno, — ĉio tio<br/> + Aperis tiam kiel antaŭsignoj<br/> + De granda malfeliĉo. Tiel ofte<br/> + Antaŭ la veno de renversoj grandaj<br/> + Sin montras strangaj kaj teruraj signoj<br/> + En la naturo. Al ni ankaŭ certe<br/> + Nun la ĉielo sendas tian signon. . . . +</div> +<div class="aktorparolo dekstre"> + <span class="flustre">(La spirito denove aperas.)</span> +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Sed ha! denove li aperas! Nepre<br/> + Mi nun kun li parolos, se eĉ morto<br/> + Al mi per ĝi minacos! Halt', fantomo!<br/> + Se voĉon vi posedas kaj parolon, —<br/> + Parolu! Se per ia bona faro<br/> + Al vi trankvilon povas mi alporti, —<br/> + Parolu! Se danĝero al la lando<br/> + Minacas kaj ankoraŭ estas eblo<br/> + La landon antaŭsavi, — ho, parolu<br/> + Kaj se en via vivo vi kolektis<br/> + Trezorojn kaj enfosis en la teron<br/> + Kaj nun pro ili vagas en la noktoj, —<br/> + Parolu! Diru! Restu kaj respondu! <span class="flustre">(Koko krias.)</span><br/> + Haltigu ĝin, Marcello! Ĝi foriras! +</div> + +<div class="aktornomo">MARCELLO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ĉu piki lin per mia halebardo? +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Jes, piku lin, se li ne volas stari! +</div> + +<div class="aktornomo">BERNARDO</div> +<div class="aktorparolo"> + Jen ĝi! +</div> + + + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo indented20"> + Jen ĝi! Ho, halt'! +</div> + +<div class="aktornomo">MARCELLO</div> +<div class="aktorparolo indented50"> + Ha, ĝi foriris! +</div> +<div class="aktorparolo centre novmargins"> + <span class="flustre">(La spirito foriras.)</span> +</div> +<div class="aktorparolo"> + Ni lin ofendas! Kontraŭ majesteco<br/> + Ni venas kun sovaĝa atakado!<br/> + Kiel aer' li estas nevundebla,<br/> + Kaj nia atakado estas vana! +</div> + +<div class="aktornomo">BERNARDO</div> +<div class="aktorparolo"> + Li volis jam paroli, sed la koko + Ekkriis. +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo indented20"> + Kaj subite li ektremis,<br/> + Simile al estaĵo pekoplena<br/> + Ĉe krio de teruro. Oni diras,<br/> + La koko, trumpetisto de l' mateno,<br/> + Per sia laŭta, forta, hela voĉo<br/> + El dormo vekas dion de la tago,<br/> + Kaj laŭ la krio de la koko tuj<br/> + El akvo, fajro, tero kaj aero<br/> + Spirito ĉiu, kie ajn li vagas,<br/> + Rapidas hejmen; la fantomo pruvis<br/> + Al ni, ke tio estas ne malvero. +</div> + +<div class="aktornomo">MARCELLO</div> +<div class="aktorparolo"> + Li malaperis ĉe la koka krio.<br/> + Mi aŭdis, ke en nokto Kristonaska,<br/> + En kiu sur la teron venas Kristo,<br/> + La koko krias tra la tuta nokto :<br/> + Kaj ne kuraĝas tiam la spiritoj<br/> + Sin montri, kaj la nokto estas pura,<br/> + La steloj ne minacas, la koboldoj<br/> + Sin kaŝas kaj la sorĉistinoj dormas :<br/> + Ĉar tiel sankta estas tiu nokto. +</div> + + + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Mi ankaŭ aŭdis, kaj mi iom kredas.<br/> + Sed vidu, la mateno purpurvesta<br/> + Sin levas sur la roson de l'monteto :<br/> + Ni povas jam forlasi la postenon,<br/> + Kaj mi konsilas : tion, kion vidis<br/> + Ni en la nokto, ni rakontu ĉion<br/> + Al la Hamleto juna; ĉar mi ĵuras,<br/> + Ke la spirito, por ni tiel muta,<br/> + Al li parolos. Ĉu konsentas vi,<br/> + Ke ni al li raportu, kiel amo<br/> + Kaj ŝuldo al ni fari ĝin ordonas? +</div> + +<div class="aktornomo">MARCELLO</div> +<div class="aktorparolo"> + Mi petas vin, ni faru ĝin! Mi scias,<br/> + En kia loko ni lin certe trovos. <span class="flustre">(Ĉiuj foriras.)</span> +</div> + + + +<p class="titolego">SCENO II</p> + +<p class="center">><i> +Salono en la palaco. La reĝo, la reĝino, Hamleto,<br/> +Polonio, Laerto, Voltimand, Kornelio, korteganoj eniras. +</i></p> + +<div class="aktornomo">REĜO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ankoraŭ freŝa estas la memoro<br/> + Pri l'morto de la kara nia frato;<br/> + Al nia kor' konvenus nun funebri,<br/> + Kaj kvazaŭ unu frunto de malĝojo<br/> + La tuta regno devus nun sulkiĝi :<br/> + Sed tamen la prudento necesigas<br/> + Nin venki la naturon; kun malĝojo<br/> + Pri la mortinto ni decidis ligi<br/> + Memoron pri ni mem kaj pri la regno.<br/> + Kaj tial ni kun ĝojo depremita,<br/> + Per unu el l' okuloj plezurante<br/> + Kaj per la dua larmojn verŝegante,<br/> + Kun ĝoj' funebra, plor' edziĝofesta,<br/> + Pesante juste ĝojon kun doloro,<br/> + Edziĝis kun l' edzin' de nia frato,<br/> + Kun la reĝino nia kaj vidvino,<br/> + Heredantino de la glora regno.<br/> + Obeis ni per tio ĉi al via<br/> + Konsilo tre prudenta kaj libera,<br/> + Akceptu nian dankon kaj saluton!<br/> + Kaj nun transiru ni al la aferoj. +</div> +<div class="aktorparolo indented"> + Vi scias, ke la juna Fortinbras,<br/> + Ne respektante dece nian indon,<br/> + Pensante eble nun, ke per la morto<br/> + De nia kara frato renversiĝis<br/> + La ordo kaj la fort' en nia lando, —<br/> + Ekpensis, ke li estas pli potenca,<br/> + Kaj ekturmentis nin per la postulo<br/> + Redoni nun al li la tutan landon,<br/> + Perditan de mortinta lia patro<br/> + Laŭ plena rajt' al glora nia frato.<br/> + Ni tial vin kunvokis nun. Aŭskultu<br/> + Decidon nian : Jen ni skribis skribon<br/> + Al l' onklo de la juna Fortinbras —<br/> + Malforta kaj malsana en la lito,<br/> + L'intencon de la nevo li ne scias —<br/> + Ni skribis, ke retenu li la nevon<br/> + De liaj krimaj, arogantaj agoj,<br/> + Ĉar ĉiuj prepariĝoj ja fariĝas<br/> + En lia propra lando kaj popolo.<br/> + Vin, bravaj Voltimand kaj Kornelio,<br/> + Ni sendas kun la skribo kaj saluto<br/> + Al la maljuna estro de l' norvegoj.<br/> + Sed ne ricevas vi la rajton trakti<br/> + Kun la norvego pli, ol en mezuro<br/> + De tio, kion ĵus ni al vi diris.<br/> + Adiaŭ, kaj per rapideco montru<br/> + Al ni fervoron vian! +</div> + +<div class="aktornomo">KORNELIO kaj VOLTIMAND</div> +<div class="aktorparolo indented50"> + Kredu, reĝo,<br/> + Fidele ni plenumos la ordonon. +</div> + + + +<div class="aktornomo">REĜO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ne dubas ni pri ĝi. Feliĉan vojon! +</div> +<div class="aktorparolo dekstre"> + <span class="flustre">(Voltimand kaj Kornelio foriras.)</span> +</div> +<div class="aktorparolo"> + Kaj nun, Laerto, al l'afero via!<br/> + Vi diris, ke vi peti ion volas!<br/> + Pri kio ajn prudenta vi al ni<br/> + Parolos, viaj vortoj ne perdiĝos.<br/> + Volonte ni plenumos vian peton.<br/> + Ne pli obea estas kap' al koro,<br/> + Ne pli servema mano al la buŝo,<br/> + Ol la Danuja tron' al via patro.<br/> + Sciigu nin pri la deziro via. +</div> + +<div class="aktornomo">LAERTO</div> +<div class="aktorparolo"> + Mi petas vin, permesu al mi, reĝo,<br/> + Reiri nun Francujon. Mi volonte<br/> + El tie venis tien ĉi, por fari<br/> + La servon mian ĉe l' kronado via;<br/> + Sed nun, jam plenuminte mian ŝuldon,<br/> + Sopiras mi denove al Francujo,<br/> + Kaj nun de vi permeson mi petegas. +</div> + +<div class="aktornomo">REĜO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ĉu via patro ĝin permesas? Kion<br/> + Al tio diras Polonio? +</div> + +<div class="aktornomo">POLONIO</div> +<div class="aktorparolo indented50"> + Reĝo!<br/> + Li eldevigis la permeson mian<br/> + Per ne ĉesanta ripetado, tiel,<br/> + Ke fine mi al lia peto donis<br/> + Sigelon mian. Nun por li mi petas<br/> + Permeson vian, via reĝa moŝto. +</div> + +<div class="aktornomo">REĜO</div> +<div class="aktorparolo"> + Mi liberigas vin. Nun via tempo<br/> + Libere estas al dispono via. —<br/> + Kaj nun al vi mi turnas min, Hamleto,<br/> + Vi, kara nevo, kara filo mia! +</div> + + + +<div class="aktornomo">HAMLETO <span class="flustre">(flanken)</span></div> +<div class="aktorparolo"> + Sed certe tute fremda per la koro. +</div> + +<div class="aktornomo">REĜO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ankoraŭ ĉiam nuboj sur la frunto? +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ho, ne! Mi staras ja antaŭ la suno! +</div> + +<div class="aktornomo">REĜINO</div> +<div class="aktorparolo"> + Forĵetu la doloron, kara filo,<br/> + Amikan frunton montru al la reĝo.<br/> + Ne serĉu kun palpebroj mallevitaj<br/> + Eterne vian patron en la polvo.<br/> + Vi scias ja : la leĝoj de l' naturo<br/> + Ne estas refareblaj! Kio vivas,<br/> + Necese devas iam morti. Vivo<br/> + Eterna post la tombo nur ekzistas. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ho, jes, reĝino, ĉiuj devas morti. +</div> + +<div class="aktornomo">REĜINO</div> +<div class="aktorparolo"> + Nu kial do la morto de la patro<br/> + Al vi ekŝajnis tiel eksterorda? +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ekŝajnis? Ne, ĝi estas, ho, patrino.<br/> + Ne mia nigra vesto, nek la ĝemoj,<br/> + Nek la okuloj plenaj de larmaro,<br/> + Nek la funebra vido de l' vizaĝo,<br/> + Nek ĉiuj moroj de senkonsoleco<br/> + Min vere montras. Ĉio estas ŝajno.<br/> + Funebron estas tre facile ludi.<br/> + L' efektivaĵon portas mi interne;<br/> + Eksteraj gestoj estas ja nur vestoj. +</div> + + + +<div class="aktornomo">REĜO</div> +<div class="aktorparolo"> + Tre bela kaj laŭdinda estas via<br/> + Malĝojo pri la patro la mortinta.<br/> + Sed sciu, ankaŭ via patro perdis<br/> + La patron sian, tiu — ankaŭ sian.<br/> + La filo, laŭ la ŝuldo de infano,<br/> + Funebri devas kelkan tempon. Tamen<br/> + Obstine kaj sen ia fino plendi, —<br/> + Agado tia estas granda peko<br/> + Kaj tute ne konvenas al la viro.<br/> + Ribel' ĝi estas kontraŭ la ĉielo,<br/> + Signo de kor' sovaĝa kaj senbrida,<br/> + De kapo nematura kaj malforta.<br/> + Pri kio ĉiu scias, ke fariĝi<br/> + Ĝi devis; kio estas tute simpla,<br/> + Plej ordinara fakto en la mondo :<br/> + Pro kia kaŭzo tion ĉi obstine<br/> + Alpreni al la koro? Fi, ĝi estas<br/> + Pekado kontraŭ Dio kaj naturo,<br/> + Pekado kontraŭ la mortinto mem;<br/> + Malsaĝo antaŭ pura la prudento,<br/> + Kiu predikas : « patroj devas morti ».<br/> + Kaj kiu ĉiam, de l' mortint' unua<br/> + Ĝis nuna tempo, diras kaj ripetas :<br/> + « Ĝi devas tiel esti! » Mi vin petas,<br/> + Forĵetu la doloron la sencelan<br/> + Kaj vidu patron en persono nia;<br/> + La mondo sciu, ke al nia trono<br/> + Vi estas la sendube plej proksima,<br/> + Kaj, kiel plej amanta el la patroj,<br/> + Mi portas por vi amon plej varmegan<br/> + En mia koro. Ke vi nun reiru<br/> + Al la lernejo alta Vittenberga,<br/> + Ni tion ne dezirus; ni vin petas,<br/> + Vi restu apud ni, amata nevo,<br/> + Unua kortegano, kara filo. +</div> + +<div class="aktornomo">REĜINO</div> +<div class="aktorparolo"> + Vi ne rifuzu al patrino via :<br/> + Mi petas vin, Hamleto, restu hejme. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Al vi obei estas mia ŝuldo. +</div> + + + +<div class="aktornomo">REĜO</div> +<div class="aktorparolo"> + Jen tio estas bele respondita.<br/> + Mi ĝojas, ke vi restas. Nun, reĝino,<br/> + La propravola cedo de Hamleto<br/> + Plenigas mian koron per plezuro;<br/> + Kaj tial ni aranĝos nun festenon,<br/> + Kaj kune kun la sono de l' pokaloj<br/> + La pafilegoj tondru; ĉiun fojon,<br/> + Kiam la reĝo levos la pokalon,<br/> + De l' tero tondro iru al ĉielo,<br/> + Tra l' mondo ĝojon disportante. — Venu! +</div> +<div class="aktorparolo dekstre"> + <span class="flustre">(La reĝo, reĝino, Laerto kaj korteganoj foriras.)</span> +</div> + + + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ho, kial ne fandiĝas homa korpo,<br/> + Ne disflugiĝas kiel polv' en vento!<br/> + Sin mem mortigi kial malpermesis<br/> + La Plejpotenca! Dio mia granda!<br/> + Ho, kiel bestaj kaj abomenindaj<br/> + Aperas ĉiuj agoj de la mondo!<br/> + Fi, fi! Ĝardeno plena de venenaj<br/> + Malbelaj herboj, ĉie senescepte!<br/> + Apenaŭ pasis du monatoj! Ne!<br/> + Nur ses semajnoj! Tia granda homo!<br/> + Se lin kompari kun la nuna reĝo,<br/> + Li estis Apolono ĉe Satiro!<br/> + Kaj tiel amis li patrinon mian,<br/> + Ke al la ventoj eĉ li ne permesis<br/> + Vizaĝon ŝian tuŝi! Ho, ĉielo!<br/> + Ho tero! Ĉu forgesi estas eble?<br/> + Kaj ŝi ja lin pasie tiel amis!<br/> + Kaj tamen nun post kelke da semajnoj. . . .<br/> + Pri tio mi ne volas eĉ ekpensi!<br/> + Malforto! via nom' estas : virino!<br/> + Monato! Ŝi ankoraŭ ne eluzis<br/> + La ŝuojn, kiujn portis ŝi, irante<br/> + Funebre post la ĉerk' de mia patro.<br/> + Verŝante larmojn kvazaŭ per riveroj.<br/> + Ho Dio mia! Besto senprudenta<br/> + Malĝojus ja pli longe! Nun edzino<br/> + De mia onklo, frat' de mia patro,<br/> + Sed ne simila pli al mia patro,<br/> + Ol mi al Herkuleso! Nur monato!<br/> + La signoj de mensogaj ŝiaj larmoj<br/> + Ankoraŭ de l' vizaĝ' ne malaperis, —<br/> + Ŝi estas jam edzino de alia!<br/> + Ho, malbenita rapideco flugi<br/> + En kriman liton, liton de adulto!<br/> + Ne bonon ĝi alportos! Tamen krevu<br/> + Kor' mia, sed silentu mia buŝo! +</div> +<div class="aktorparolo dekstre"> + <span class="flustre">(Horacio, Bernardo kaj Marcello venas.)</span> +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Salut' al la reĝido! +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo indented40"> + Ha, mi ĝojas<br/> + Vin vidi! Se memoro min ne trompas,<br/> + Vi estas Horacio? +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo indented40"> + Jes, reĝido,<br/> + Kaj ĉiam tute preta al vi servi. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ne nomu min « reĝido », sed « amiko ».<br/> + Sed kial vi forlasis Vittenbergon?<br/> + <span class="flustre">(Al Marcello)</span> Marcello? +</div> + +<div class="aktornomo">MARCELLO</div> +<div class="aktorparolo indented50"> + Jes, reĝido. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo indented70"> + Mi tre ĝojas<br/> + Revidi vin. <span class="flustre">(Al Horacio)</span> Sed diru serioze,<br/> + Por kio vi forlasis Vittenbergon? +</div> + + + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + De maldiligenteco, ho, reĝido +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Al malamiko via ne permesus<br/> + Mi tion diri, kaj vi vane penas<br/> + Kredigi min, ke tio estas vero.<br/> + Mi scias, vi ne amas sen laboro<br/> + Vagadi. Kion tie ĉi vi faras?<br/> + Ĉu trinki vi ankoraŭ volas lerni? +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Mi alveturis al la enterigo<br/> + De via patro. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo indented30"> + Ha, ne moku min,<br/> + Kolego; diru, ke vi alveturis<br/> + Al fest' edziĝa de patrino mia! +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Jes, vero, princ', la dua baldaŭ sekvis<br/> + Post la unua. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo indented30"> + Vidu, mia kara, —<br/> + Afero simpla de ekonomio :<br/> + De l' fest' funebra restis multaj manĝoj, —<br/> + Por ke la manĝoj vane ne pereu,<br/> + Edziĝon fari oni nun rapidis.<br/> + Ho, pli volonte mi en la infero<br/> + Renkontus malamikon plej malbonan,<br/> + Ol tagon tiun ĉi alvivi! Ŝajnas<br/> + Al mi, ke mi la patron mian vidas . . . +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ha, kie? +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo indented20"> + En l' okuloj de l' animo. +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Mi konis lin, li estis brava reĝo. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Li estis homo en plej pura senco.<br/> + Al li similan ni neniam vidos. +</div> + + + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Reĝido, al mi ŝajnas, ke mi vidis<br/> + Lin en la lasta nokto. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo indented50"> + Vidis? Kiun? +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo indented"> + La reĝon, vian patron, mia princo. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + La reĝon? Mian patron? +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo indented60"> + Trankviligu,<br/> + Reĝido, por momento vian miron<br/> + Kaj elaŭskultu, kion mi raportos<br/> + Pri mirindaĵo, kies la verecon<br/> + Atestos ambaŭ tiuj ĉi kolegoj. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Pro Dio, ho, rakontu pli rapide! +</div> + + + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Du noktojn al Marcello kaj Bernardo<br/> + Aperis ĝi : postene ili staris, —<br/> + Kaj jen en noktomeza silentego<br/> + Aperas antaŭ ili ia ombro,<br/> + Simila tute al la patro via,<br/> + Armita de la kapo ĝis piedoj;<br/> + Per paŝo serioza kaj majesta,<br/> + Ne rapidante, ĝi sin preterŝovas;<br/> + Tri fojojn ĝi ripetas sian marŝon<br/> + Antaŭ la teruritaj oficiroj,<br/> + Proksime tiel, ke per halebardo<br/> + Ĝin ili povus tuŝi. Dispremitaj<br/> + De granda timo, ili mute staras<br/> + Kaj eĉ ne provas ion ekparoli.<br/> + Pri la aper' mistera kaj terura<br/> + Al mi ili rakontis. Mi kun ili<br/> + En la sekvanta tria nokto gardis,<br/> + Kaj jen tre vere en la sama horo,<br/> + Pri kiu ili diris, en la sama,<br/> + Perfekte tiu sama maniero<br/> + Aperis la fantomo. Vian patron<br/> + Mi konis, la fantom' al li similis,<br/> + Kiel de l' sama akvo gut' al guto. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Sed kie ĝi okazis? +</div> + +<div class="aktornomo">MARCELLO</div> +<div class="aktorparolo indented40"> + Ĝi okazis<br/> + Sur la teras', kie ni staris garde. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO <span class="flustre">(al Horacio)</span></div> +<div class="aktorparolo"> + Al li parolis vi? +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo indented40"> + Jes, mia princo;<br/> + Sed li al mi eĉ vorton ne respondis.<br/> + Nur unu fojon ŝajnis, ke li levas<br/> + La kapon kaj moveton ian faras,<br/> + Por ekparoli : sed subite tiam<br/> + Ekkriis laŭte koko la matenon,<br/> + Kaj tuje forrapidis la fantomo<br/> + Kaj malaperis. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo indented40"> + Efektive strange! +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Mi ĵuras, ke ĝi estas pura vero!<br/> + Ni ĝin kalkulis kiel nian devon<br/> + Al vi raporti pri l' afero. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo indented60"> + Vere,<br/> + Sinjoroj, tio min maltrankviligas.<br/> + Ĉu vi hodiaŭ staros gardon? +</div> + +<div class="aktornomo">ĈIUJ</div> +<div class="aktorparolo indented70"> + Jes. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Kaj, diras vi, li estis en armaĵo? +</div> + + + +<div class="aktornomo">ĈIUJ</div> +<div class="aktorparolo"> + Jes, princo. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo centre"> + De la kapo ĝis piedoj? +</div> + +<div class="aktornomo">ĈIUJ</div> +<div class="aktorparolo"> + De l' kapo ĝis piedoj, nia princo. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Kaj sekve la vizaĝon vi ne vidis? +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Levita estis lia viziero,<br/> + Kaj ni tre bone vidis la vizaĝon. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ĉu la rigardo estis malafabla? +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Mieno lia montris pli suferon,<br/> + Sed ne koleron. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo indented40"> + Ĉu li estis pala,<br/> + Aŭ ĉu koloron havis en vizaĝo? +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Terure pala. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo centre"> + Ĉu li vin rigardis? +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Tre forte. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo centre"> + Kial mi kun vi ne estis! +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Por vi l' apero estus tro terura! +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Tre povas esti. Ĉu li longe restis? +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Apenaŭ centon povus vi kalkuli<br/> + Ĉe nerapida kalkulad'. +</div> + +<div class="aktornomo">MARCELLO kaj BERNARDO</div> +<div class="aktorparolo indented50"> + Pli longe! +</div> + + + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Almenaŭ tiam, kiam mi ĝin vidis. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + La barbo estis griza, ĉu ne vere? +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ĝi estis tia, kiel mi ĝin vidis<br/> + Ĉe lia vivo : duonnigre-griza. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Hodiaŭ mi kun vi en nokto staros :<br/> + Denove eble venos la fantomo. +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ĝi certe venos. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo indented40"> + Kaj se ĝi aperos<br/> + En l' eksteraĵ' de mia nobla patro,<br/> + Al ĝi mi ekparolos, se eĉ tuta<br/> + Al mi minacus la infero. Vin<br/> + Mi ĉiujn petas, se ĝis nun silentis<br/> + Vi pri l' apero, tenu ankaŭ plu<br/> + Ĝin en sekreto; kaj al ĉio, kio<br/> + Okazos eble en la nokto, havu<br/> + Okulojn kaj orelojn, sed ne buŝon.<br/> + Per mia amo mi vin rekompencos.<br/> + Adiaŭ do! en la dekdua horo<br/> + Sur la teraso mi vin revizitos. +</div> + +<div class="aktornomo">ĈIUJ</div> +<div class="aktorparolo"> + Al via princa moŝto niaj servoj! +</div> + + + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ne, via amo, kiel al vi mia. + Adiaŭ do! +</div> +<div class="aktorparolo dekstre novmargins"> + <span class="flustre">(Horacio, Marcello kaj Bernardo foriras.)</span> +</div> +<div class="aktorparolo indented30"> + Spirit' de mia patro<br/> + En bataliloj! Mi supozas ion<br/> + Malbonan. Ho, se venus jam la nokto!<br/> + Ĝis tiam do trankvile! Malbonaĵoj<br/> + Kaj krimoj venas al la lum' de l' tago,<br/> + Se eĉ murego tera ilin kovras. +</div> +<div class="aktorparolo dekstre"> + <span class="flustre">(Foriras.)</span> +</div> + +<p class="titolego">SCENO III</p> + +<p class="center">><i> + Ĉambro en la domo de Polonio.<br/> + LAERTO kaj OFELIO eniras. +</i></p> + +<div class="aktornomo">LAERTO</div> +<div class="aktorparolo"> + Pakaĵo mia estas sur la ŝipo.<br/> + Adiaŭ, fratineto! Se vi havos<br/> + Okazon, ne forgesu al mi skribi<br/> + Pri via farto. +</div> + +<div class="aktornomo">OFELIO</div> +<div class="aktorparolo centre"> + Ĉu vi tion dubas? +</div> + +<div class="aktornomo">LAERTO</div> +<div class="aktorparolo"> + Sed pri Hamleto kaj pri lia amo<br/> + Konsilas mi al vi, vi ĝin rigardu,<br/> + Kiel kapricon kaj nur kiel ludon<br/> + De juna sango; bela violeto<br/> + En la printempo : frue elkreskinta,<br/> + Sed ne konstanta, — dolĉa, sed ne daŭra,<br/> + Odoro, ĝuo de momento unu,<br/> + Nenio pli. +</div> + +<div class="aktornomo">OFELIO</div> +<div class="aktorparolo indented20"> + Nenio pli? +</div> + + + +<div class="aktornomo">LAERTO</div> +<div class="aktorparolo indented40"> + Jes, tiel<br/> + Vi ĝin rigardu. La natur', kreskante,<br/> + Grandiĝas pli ne sole per la korpo<br/> + Kaj per la forto de la sama sento;<br/> + Kun la kreskado de la templo ofte<br/> + Ŝanĝiĝas la spirito kaj la servo<br/> + Interne. Nun li eble amas vin;<br/> + Nek trompo nek malico nun makulas<br/> + La virton de l' animo lia : tamen<br/> + Memoru vi, ke en la rango lia<br/> + De sia volo li ne estas mastro.<br/> + Li mem ja estas sklav' de sia stato;<br/> + Ne povas li, kiel la simplaj homoj,<br/> + Por si elekti : de elekto lia<br/> + Dependas farto de la tuta regno, —<br/> + Li tial devas gvidi la elekton<br/> + Per la aprob' kaj voĉo de la korpo,<br/> + Al kiu li mem servas kiel kapo.<br/> + Se li nun diras, ke li amas vin,<br/> + Prudente estas, ke vi al li kredu<br/> + Nur tiom, kiom povas li plenumi<br/> + La vorton sian, — tio estas tiom,<br/> + Kiom permesas la komuna voĉo<br/> + De tuta la Danujo. Ekmemoru,<br/> + En kia grad' honoro via povas<br/> + Suferi, se aŭskultos tro kredeme<br/> + Vi lian kanton, se la koron vian<br/> + Vi perdos kaj al lia persistado<br/> + Malkovros la trezoron vian ĉastan.<br/> + Vi timu ĝin, fratino mia kara,<br/> + Evitu flaman mezon de la amo,<br/> + Atakon kaj atencon de deziro!<br/> + Knabin' plej ĉasta perdis jam modeston,<br/> + Se al la lun' ŝi montris sian ĉarmon.<br/> + Eĉ virto ne evitas kalumnion,<br/> + L' infanojn de printempo ofte mordas<br/> + La verm' ankoraŭ en la burĝoneco,<br/> + Kaj al la frua roso de juneco<br/> + Spiret' venena estas plej danĝera.<br/> + Vin gardu do! Tim' donas garantion.<br/> + Por la juneco ĉie staras retoj. +</div> + + + +<div class="aktornomo">OFELIO</div> +<div class="aktorparolo"> + La sencon de l' instruo via bona<br/> + Konservos mi, por gardi mian bruston;<br/> + Sed, bona mia frato, vi ne agu<br/> + Simile al la predikistoj, kiuj<br/> + Predikas krutan vojon al ĉielo,<br/> + Dum ili mem senzorge kaj volupte<br/> + Sur flora vojo de gajeco paŝas,<br/> + Mokante pri prediko sia propra. +</div> + +<div class="aktornomo">LAERTO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ne timu! Tamen mi tro longe restis. —<br/> + La patro venas jen! <span class="flustre">(Polonio eniras.)</span> +</div> +<div class="aktorparolo indented50"> + <span class="flustre">(Al Polonio)</span> Duobla beno<br/> + Sendube duobligas la feliĉon :<br/> + Dank' al okazo mi denove povas<br/> + Adiaŭ al vi diri. +</div> + + + +<div class="aktornomo">POLONIO</div> +<div class="aktorparolo indented40"> + Vi ankoraŭ<br/> + La domon ne forlasis? Al la ŝipo!<br/> + La vento blovas helpe al la vojo,<br/> + Kaj oni vin atendas. Nu, akceptu<br/> + Denove mian benon. +</div> +<div class="aktorparolo dekstre"> + <span class="flustre">(Li metas la manon sur la kapon de Laerto.)</span> +</div> +<div class="aktorparolo indented50"> + Kaj memoru<br/> + Regulojn, kiujn mi al vi instruis :<br/> + Ne ĉian penson metu sur la langon,<br/> + Ne donu tuj al ĉia penso faron.<br/> + Afabla estu, sed ne tro kredema.<br/> + Al la amiko saĝe elektita<br/> + Kunforĝu vin en fera fideleco,<br/> + Sed gardu vian manon de la premo<br/> + De ĉiu renkontota bona frato.<br/> + Vi gardu vin de ĉia malpaciĝo;<br/> + Se vi ĝin ne evitos, — tiam agu<br/> + Fortike, ke la malamik' vin timu.<br/> + Al ĉiu servu per orelo via,<br/> + Sed ne al ĉiu servu per la buŝo.<br/> + Konsilojn ĉiam prenu vi de ĉiu,<br/> + Sed propran juĝon en la kapo tenu.<br/> + Laŭ via mon' mezuru vian veston,<br/> + Sed ĉio estu takta kaj konvena;<br/> + Vin vestu bone, sed ne kiel dando :<br/> + Laŭ vest' ekkonas oni ofte viron,<br/> + La homoj altastataj en Francujo<br/> + En tiu punkto estas tre zorgemaj.<br/> + Ne prenu prunte kaj ne prunte donu :<br/> + Per pruntedono ofte oni perdas<br/> + Krom sia havo ankaŭ la amikon,<br/> + Kaj pruntepren' kondukas al ruino<br/> + De la mastraĵo. Antaŭ ĉio estu<br/> + Fidela al vi mem, — de tio sekvos,<br/> + Ke vi ne estos ankaŭ malfidela<br/> + Al la aliaj homoj. Nun adiaŭ,<br/> + Kaj mia beno vin akompanadu! +</div> + +<div class="aktornomo">LAERTO</div> +<div class="aktorparolo"> + Adiaŭ, mia patro kaj sinjoro! +</div> + +<div class="aktornomo">POLONIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Jam tempo. Iru, oni vin atendas. +</div> + +<div class="aktornomo">LAERTO</div> +<div class="aktorparolo"> + Adiaŭ, Ofelio, kaj memoru<br/> + Pri tio, kion diris mi al vi! +</div> + +<div class="aktornomo">OFELIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Mi bone ŝlosis ĝin en mia kapo,<br/> + Kaj la ŝlosilon mi al vi fordonas. +</div> + +<div class="aktornomo">LAERTO <span class="flustre">(al Polonio kaj Ofelio.)</span></div> +<div class="aktorparolo"> + Adiaŭ! <span class="flustre">(Foriras.)</span> +</div> + +<div class="aktornomo">POLONIO</div> +<div class="aktorparolo indented40"> + Kia estas la konsilo,<br/> + Pri kiu li parolis? +</div> + +<div class="aktornomo">OFELIO</div> +<div class="aktorparolo indented40"> + Pri Hamleto,<br/> + Pri la reĝido. +</div> + + + +<div class="aktornomo">POLONIO</div> +<div class="aktorparolo indented30"> + Ha, jes, ĝustatempe!<br/> + Mi aŭdis, ke en lasta temp' Hamleto<br/> + Al vi komencis montri amikecon<br/> + Kaj ke vi mem apartan afablecon<br/> + Al li montradis. Se ĝi estas vero —<br/> + Mi aŭdis ĝin en formo de averto —<br/> + Mi devas al vi diri, ke vi mem<br/> + Kredeble ne komprenas tute klare<br/> + Danĝeron, kiu al filino mia<br/> + Kaj al honoro via nun minacas.<br/> + Kiel vi estas unu kun la dua?<br/> + La veron al mi diru! +</div> + +<div class="aktornomo">OFELIO</div> +<div class="aktorparolo indented50"> + De mallonge<br/> + Al mi li ripetadis kelkajn fojojn,<br/> + Ke li estimas min. +</div> + +<div class="aktornomo">POLONIO</div> +<div class="aktorparolo indented40"> + Ha, ha! Estimo!<br/> + Parolo de nesperta knabineto! + Kaj kredas vi al la « estimo » lia? +</div> + +<div class="aktornomo">OFELIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Mi mem ne scias, kiel pri ĝi pensi. +</div> + +<div class="aktornomo">POLONIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Nu, aŭdu do! Vi estas tre malsaĝa,<br/> + Ke vi akceptas por kontanta mono<br/> + La vortojn, kiuj vere ne enhavas<br/> + Eĉ plej malgrandan indon. Vi vin tenu<br/> + Prudente kaj singarde, ĉar alie<br/> + La malsaĝeco via la grandega<br/> + Vin pereigos! +</div> + +<div class="aktornomo">OFELIO</div> +<div class="aktorparolo indented30"> + Li al mi proponis<br/> + La amon sian pure kaj honeste. +</div> + +<div class="aktornomo">POLONIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Jes, pure kaj honeste! Vi, senkapa! +</div> + +<div class="aktornomo">OFELIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Li ĵuris al mi, patro mia kara,<br/> + Per ĉiuj sanktaj ĵuroj de ĉielo. +</div> + + + +<div class="aktornomo">POLONIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Kaptiloj por la birdoj! Mi ja scias,<br/> + Ke se la sango bolas, tiam lango<br/> + La ĵurojn ne avaras. Ho, filino,<br/> + Ne prenu vi por fajro tiun flamon, —<br/> + Ĝi lumas, sed ĝi tute ne varmigas,<br/> + Ĝi estingiĝas tuj, ne supervivas<br/> + Eĉ la minuton de la promesado.<br/> + De nun kun via virga afableco<br/> + Avaru pli; la paroladon vian<br/> + Vi ŝatu pli, ne estu tute preta<br/> + Tuj laŭ ordono! La reĝid' Hamleto<br/> + Ankoraŭ estas juna, kaj li havas<br/> + Pli grandan liberecon, ol al vi<br/> + Donata povas esti. Ofelio,<br/> + Mallonge mi sed klare al vi diras :<br/> + Ne kredu al ĵurado lia; ĵuroj<br/> + Similaj estas trompaj delogantoj,<br/> + Antaŭparoloj de tre pekaj petoj;<br/> + Promesojn piajn ili hipokritas,<br/> + Por pli sukcese veni al la celo.<br/> + Per unu vorto : nun vi eĉ minuton<br/> + Ne restu en intima parolado<br/> + Kun la reĝid' Hamleto! Ne kuraĝu<br/> + Forgesi mian tiun ĉi ordonon!<br/> + Nun iru! +</div> + +<div class="aktornomo">OFELIO</div> +<div class="aktorparolo indented20"> + Mi obeos, mia patro. (Ambaŭ foriras.) +</div> + +<p class="titolego">SCENO IV</p> + +<p class="center">><i> + La teraso antaŭ la palaco.<br/> + Hamleto, Horacio kaj Marcello venas. +</i></p> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ho, kiel akra estas la aero! +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Jes, princo, blovas vento malvarmega. +</div> + + + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Kioma horo? +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo centre"> + Baldaŭ la dekdua. +</div> + +<div class="aktornomo">MARCELLO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ne, ne, jam la dekdua horo batis. +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ĉu efektive? Mi ne aŭdis. Sekve<br/> + Alproksimiĝas jam la temp', en kiu<br/> + Aperas ordinare la spirito. +</div> +<div class="aktorparolo dekstre"> + <span class="flustre">(Post la sceno estas aŭdataj tamburado kaj ektondro de pafilego.)</span> +</div> +<div class="aktorparolo"> + Ha, kion tio ĉi signifas, princo? +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + La reĝo diligente nun pasigas<br/> + La nokton en gajega festenado;<br/> + Kaj ĉiun fojon, kiam li eltrinkas<br/> + Pokalon, pafilegoj al la mondo<br/> + Anoncas la grandfaron de la reĝo. +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ekzistas tia moro? +</div> + + + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo indented40"> + Jes, sendube.<br/> + Sed pensas mi, ke estas pli honore<br/> + Forgesi tian moron, ol ĝin sekvi.<br/> + La brua kaj diboĉa festenado<br/> + Alportis al ni tre malbonan gloron<br/> + Ĉe la popoloj de la tuta mondo.<br/> + Drinkistoj oni nomas nin insulte;<br/> + Kaj tiu ĉi makulo malpurigas<br/> + La gloron de plej grandaj niaj faroj.<br/> + Similan sorton ofte ankaŭ havas<br/> + Privataj homoj, se sen propra kulpo<br/> + Makulon ian ili de naturo<br/> + Ricevis; se ekzemple de naskiĝo —<br/> + En kio ne ilia vol' ja estis —<br/> + Ilia sango estas tro bolanta,<br/> + Rompanta ofte digon de prudento;<br/> + Aŭ se kutimo ilin malbonigis, —<br/> + La mond' ilin atakas sen kritiko,<br/> + Se eĉ iliaj virtoj estas puraj<br/> + Kaj multenombraj. Grajno da malbono<br/> + Por la okul' de l' mondo ofte kovras<br/> + La tutan indon de plej bona homo. +</div> +<div class="aktorparolo dekstre"> + <span class="flustre">(Aperas la spirito en armaĵo.)</span> +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ho, vidu, princo, ĝi aperas! +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo indented60"> + Dio!<br/> + Defendu nin, anĝeloj de ĉielo! +</div> +<div class="aktorparolo dekstre"> + <span class="flustre">(Li staras kelkajn minutojn senmove.)</span> +</div> +<div class="aktorparolo"> + Spirito sankta, aŭ demon' terura,<br/> + Ĉu el ĉielo aŭ el la infero,<br/> + Ĉu vi intencas bonon aŭ malbonon, —<br/> + Aperis vi en tia nobla formo,<br/> + Ke mi paroli devas. Ho, Hamleto,<br/> + Ho, patro, ho vi, reĝo de Danujo,<br/> + Respondu! Ho, ne lasu min perei<br/> + En nesciado! Diru al mi, kial<br/> + Sin levis el la tombo viaj ostoj?<br/> + Kaj la ĉerkujo, kien ni trankvile<br/> + Vin metis, kial ĝi malfermis nun<br/> + La pezan sian buŝon de marmoro,<br/> + Por vin elĵeti? Kion ĝi signifas,<br/> + Ke vi, senviva korpo, en armaĵo<br/> + Denove venis en la lunan lumon,<br/> + Por ektimigi nin, malsaĝajn homojn,<br/> + Kaj nin ataki per teruraj pensoj<br/> + Ne klarigeblaj por l' animo nia?<br/> + Por kio? Diru! Kial? Kion fari? +</div> +<div class="aktorparolo dekstre"> + <span class="flustre">(La spirito faras signojn al Hamleto.)</span> +</div> + + + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Li vokas vin, ke iru vi kun li,<br/> + Li kvazaŭ volas ion komuniki<br/> + Nur al vi sola. +</div> + +<div class="aktornomo">MARCELLO</div> +<div class="aktorparolo indented50"> + Kun afablaj gestoj<br/> + Li vokas vin pli malproksimen, princo;<br/> + Sed ho, pro Di', ne iru! +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo indented50"> + Ne, ne iru! +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Sed tie ĉi ne volas li paroli,<br/> + Kaj mi lin sekvos. +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo indented40"> + Ho, ne, ne, reĝido +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Nu, kion do mi timos? Mia vivo<br/> + Ne havas por mi indon, kaj l'animo,<br/> + Senmorta, kiel la spirito mem,<br/> + Ja ne bezonas timi la spiriton.<br/> + Li vokas min denove; mi lin sekvos. +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Sed se li vin allogos al la maro,<br/> + Aŭ eble al la supro de l' ŝtonego,<br/> + Staranta super la senfunda akvo,<br/> + Kaj tie per terura nova vido<br/> + Subite nebuligos vian saĝon<br/> + Kaj pereigos vin? Memoru, princo!<br/> + Jam per si mem al ĉiu viva homo<br/> + Terura estas tiu alta pinto,<br/> + Pendanta super la bruantaj ondoj<br/> + De plej profunda loko de la maro. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Li ĉiam vokas. <span class="flustre">(Al la spirito.)</span> Iru, mi vin sekvas! +</div> + +<div class="aktornomo">MARCELLO (retenante Hamleton).</div> +<div class="aktorparolo"> + Ho, princo, vi ne iros! +</div> + + + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo indented50"> + For la manojn! +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Aŭskultu nin, ne iru! +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo indented50"> + Mia sorto<br/> + Min vokas, kaj per ĝi mi sentas nun<br/> + En ĉiu vejno de la korpo mia<br/> + Potencan feran forton de leono. <span class="flustre">(La spirito faras signojn.)</span><br/> + Li ĉiam vokas! Lasu! Pro ĉielo! <span class="flustre">(Li sin elŝiras.)</span><br/> + Fantomon faros mi el ĉiu, kiu<br/> + Kuraĝos min reteni! For! <span class="flustre">(Al la spirito.)</span> Ho, iru!<br/> + Mi post vi iras. <span class="flustre">(La spirito kaj Hamleto foriras.)</span> +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo centre"> + Ha, li freneziĝis! +</div> + +<div class="aktornomo">MARCELLO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ni sekvu lin! La dev' al ni ordonas! +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ni iru! Kiel tio ĉi finiĝos?! +</div> + +<div class="aktornomo">MARCELLO</div> +<div class="aktorparolo"> + Malbona io estas en Danujo. +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Nin gardos la ĉielo. +</div> + +<div class="aktornomo">MARCELLO</div> +<div class="aktorparolo centre"> + Ni rapidu! +</div> + +<p class="titolego">SCENO V</p> + +<p class="center">><i> + Izolita loko de la teraso.<br/> + La spirito kaj Hamleto venas. +</i></p> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ho, kien vi kondukas min? Parolu!<br/> + Mi plu ne iros jam! +</div> + + + +<div class="aktornomo">SPIRITO</div> +<div class="aktorparolo centre"> + Aŭskultu! +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo indented70"> + Diru! +</div> + +<div class="aktornomo">SPIRITO</div> +<div class="aktorparolo"> + Jam proksimiĝas mia horo. Baldaŭ<br/> + Reiri devos mi al la sulfuraj<br/> + Turmentaj flamoj. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo centre"> + Malfeliĉa patro! +</div> + +<div class="aktornomo">SPIRITO</div> +<div class="aktorparolo"> + Min ne bedaŭru, sed atentu bone,<br/> + Al tio, kion diros mi. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo indented50"> + Parolu!<br/> + Atenti estas mia sankta ŝuldo. +</div> + +<div class="aktornomo">SPIRITO</div> +<div class="aktorparolo"> + Kaj venĝi ankaŭ, kiam vi ekscios. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ho, Dio! Venĝi? Kion? +</div> + + + +<div class="aktornomo">SPIRITO</div> +<div class="aktorparolo indented50"> + Aŭdu bone.<br/> + Mi estas la spirit' de via patro,<br/> + Mi estas kondamnita longan tempon<br/> + Vagadi en la nokto kaj bruladi<br/> + La tutan tagon en eternaj flamoj,<br/> + Ĝis mi puriĝos de la ĉiuj pekoj<br/><br/> + De mia tera vivo. Se ne estus<br/> + Al mi malpermesite paroladi,<br/> + Rakonton tiam povus mi komenci,<br/> + De kiu ĉiu vort' al vi dispremus<br/> + La koron, rigidigus vian sangon,<br/> + El kapo elsaltigus la okulojn,<br/> + Kaj ĉiun vian haron disstarigus<br/> + Simile al haregoj de histriko.<br/> + Sed la misteroj de posttomba vivo<br/> + Ne devas soni al orelo tera.<br/> + Aŭskultu! Se vi amis vian patron. . . . +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ho, Dio! +</div> + +<div class="aktornomo">SPIRITO</div> +<div class="aktorparolo centre"> + Venĝu por mortigo lia! +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Mortigo? +</div> + +<div class="aktornomo">SPIRITO</div> +<div class="aktorparolo indented20"> + Jes, mortigo plej malnobla,<br/> + Terura, nenatura, neaŭdita. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ho, nomu lin! Ke povu mi tuj flugi,<br/> + Simile al la penso de amanto<br/> + Mi flugu venĝi tuj. +</div> + +<div class="aktornomo">SPIRITO</div> +<div class="aktorparolo indented40"> + Vi ŝajnas preta;<br/> + Vi estus dorma, kiel pala herbo,<br/> + Kreskanta sur la bordo de la Leto,<br/> + Se restus vi trankvila. Aŭdu, filo :<br/> + La famon oni faris, ke en tempo<br/> + De mia dormo en ĝardeno mia<br/> + Serpento mordis min; kaj oni trompas<br/> + Per la mensoga fam' pri mia morto<br/> + L'orelon de la regno; tamen sciu,<br/> + Ho, nobla mia filo : la serpento,<br/> + De kies mordo mortis via patro,<br/> + Nun portas lian kronon. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo indented60"> + Mia onklo!<br/> + Ho, la profeta mia antaŭsento! +</div> + + + +<div class="aktornomo">SPIRITO</div> +<div class="aktorparolo"> + Jes, tiu plej malnobla adultulo<br/> + (Ho, malbenita sprito, kaj donacoj!)<br/> + Delogis la reĝinon ŝajne virtan<br/> + Al la plezuroj de malnobla amo.<br/> + Hamleto mia! Ho, kia defalo!<br/> + De mi, kies la amo estis sankta,<br/> + Sendekliniĝa ĉiam de la ĵuro,<br/> + Farita en la tago de l' edziĝo, —<br/> + Ŝi malaltiĝis al pekulo, kiun<br/> + Per ĉio la naturo ja malbenis!<br/> + Sed kiel virton peko ne delogas,<br/> + Se ĝi eĉ en ĉiela vest' aperas,<br/> + Tiel volupto, se eĉ kun anĝelo<br/> + Vi ligos ĝin, enuas tamen baldaŭ<br/> + Kaj serĉas ion novan . . . Sed silentu!<br/> + Mi sentas jam aeron de mateno, —<br/> + Mi mallongigos la rakonton. Kiam<br/> + En la ĝardeno laŭ kutimo mia<br/> + Mi dormis post tagmezo, via onklo<br/> + Mallaŭte alŝteliĝis kaj enverŝis<br/> + Al mi en la orelon plej teruran<br/> + Venenon el malgranda boteleto,<br/> + Venenon tian, kiu tre rapide<br/> + Trakuras tuj la tutan homan korpon<br/> + Kaj, kvazaŭ acidaĵo en la lakto,<br/> + Momente malbonigas en la korpo<br/> + La tutan puran sangon. Mi pereis,<br/> + Kaj lepro mian tutan glatan korpon<br/> + Tuj kovris per abomeninda ŝelo,<br/> + Kaj tiel mi perfide en la dormo<br/> + Per frata mano estis senigita<br/> + De l' vivo, krono kaj edzino kune,<br/> + Mi estis mortigita en florado<br/> + De miaj pekoj, sen konfesodono,<br/> + Sen komunio sankta; la kalkulon<br/> + Ne resuminte, estis mi sendita<br/> + Kun ĉiuj miaj kulpoj sur la kapo<br/> + Al granda, fina juĝo. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo indented50"> + Ho, terure! +</div> + + + +<div class="aktornomo">SPIRITO</div> +<div class="aktorparolo"> + Se havas vi animon, ne permesu,<br/> + Ke reĝa lito de Danujo servu<br/> + Por sangomiks' adulta kaj volupto.<br/> + Sed kiel ajn vi volos tion fari, —<br/> + Vi ne makulu vian filan koron :<br/> + Nenion faru kontraŭ la patrino, —<br/> + Ŝin juĝos la ĉielo kaj la pikoj<br/> + De ŝia propra koro. Nun adiaŭ!<br/> + La paliĝado de l' lumanta vermo<br/> + Anoncas la aperon de l' mateno.<br/> + Adiaŭ, filo, kaj memoru min! <span class="flustre">(Foriras.)</span> +</div> + + + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ho, vi, ĉielo! Tero! Eble ankaŭ<br/> + L' inferon voki? — Fi, halt', mia koro!<br/> + Ne maljuniĝu tuj, ho mia korpo,<br/> + Fortike vi min portu! Vin memori?<br/> + Jes, malfeliĉa patro! Tiel longe,<br/> + Ĝis mia kapo perdos la kapablon<br/> + De ĉia memorado! Vin memori?<br/> + Sed de l' tabulo de memoro mia<br/> + Forviŝos mi nun ĉion, kio restis,<br/> + Sentencojn ĉiujn el la libroj, ĉiujn<br/> + Pentraĵojn, postesignojn, kiujn lasis<br/> + Sur ĝi la pasintaĵo kaj juneco,<br/> + Observojn kaj la spertojn de la vivo;<br/> + Ordono via vivos tute sola<br/> + De nun en mia cerbo, ne miksita<br/> + Kun io malpli inda. Ho, ĉielo!<br/> + Virino malhonesta kaj perfida!<br/> + Fripono! Vi, fripono ridetanta! . . .<br/> + La tabuleton donu! Mi enskribos,<br/> + Ke oni povas ĉiam ridetadi<br/> + Kaj tamen esti friponeg'. Almenaŭ<br/> + En nia lando tio estas ebla. <span class="flustre">(Li skribas.)</span><br/> + Mi vin enskribis, onklo! Nun al mia<br/> + Deviz'! « Adiaŭ kaj memoru min! »<br/> + Mi ĵuris. +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO <span class="flustre">(post la sceno.)</span></div> +<div class="aktorparolo"> + Princo! Princo! +</div> + +<div class="aktornomo">MARCELLO <span class="flustre">(post la sceno.)</span></div> +<div class="aktorparolo centre"> + Princ' Hamleto! +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO <span class="flustre">(post la sceno.)</span></div> +<div class="aktorparolo"> + Ho, Dio lin defendu! +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO <span class="flustre">(decide, al si mem.)</span></div> +<div class="aktorparolo indented60"> + Tiel estu! +</div> + +<div class="aktornomo">MARCELLO <span class="flustre">(post la sceno.)</span></div> +<div class="aktorparolo"> + He! Princo! He! +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo indented40"> + He! kara mia, he!<br/> + Al mi, birdeto mia, he! mi estas. +</div> +<div class="aktorparolo dekstre"> + <span class="flustre">(Horacio kaj Marcello venas.)</span> +</div> + +<div class="aktornomo">MARCELLO</div> +<div class="aktorparolo"> + Nu, kio do sinjoro? +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo indented60"> + Kio nova? +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ho, tre mirinde! +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo indented40"> + Diru, kara princo. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Vi elbabilos. +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo centre"> + Ne, pro la ĉielo! +</div> + +<div class="aktornomo">MARCELLO</div> +<div class="aktorparolo"> + Mi ankaŭ ne. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo indented40"> + He, kion vi parolas?<br/> + Ĉu oni povus kredi?! Vi silentos? +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO kaj MARCELLO</div> +<div class="aktorparolo"> + Jes, jes, pro la ĉielo, kara princo! +</div> + + + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + En tuta la Danujo vi ne trovos<br/> + Friponon, kiu estus hom' honesta. +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Spirito ne bezonis ja sin levi<br/> + El tombo, por sciigi nin pri tio. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Vi estas prava. Tial mi nun pensas,<br/> + Sen plua disputado ni jam povas<br/> + Al ni la manojn premi reciproke<br/> + Kaj iri hejmen. Iru, kien vokas<br/> + Vin la aferoj kaj deziroj viaj —<br/> + Aferojn kaj dezirojn ĉiu havas —<br/> + Mi ankaŭ, la mizera, iros fari<br/> + Aferon mian, — mi nun iros preĝi. +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Malklare kaj tre strange vi parolas. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ha, mi bedaŭras, ke mi vin ĉagrenas,<br/> + Mi ĝin bedaŭras el la tuta koro. +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Vi ne ĉagrenas nin. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo indented50"> + Ne, Horacio,<br/> + Ĉagren' ĝi estas, pro Patriko sankta. . . .<br/> + Pri la spirito do mi al vi diros,<br/> + Ĝi estas tre senkulpa kaj honesta.<br/> + La scivolecon pri la estintaĵo<br/> + Vi venkos, kiel povos. Nun kolegoj,<br/> + Amataj kunlernantoj kaj amikoj,<br/> + Malgrandan unu peton mi vin petos. +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Parolu, princo, ni ĝin certe faros. +</div> + + + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Neniu devas scii pri l' apero<br/> + De nuna nokto. +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO kaj MARCELLO</div> +<div class="aktorparolo indented10"> + Ni promesas, princo. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Sed ĵuru! +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo indented20"> + Pro honoro, mi silentos! +</div> + +<div class="aktornomo">MARCELLO</div> +<div class="aktorparolo"> + Mi ankaŭ, pro honor'! +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo indented40"> + Sur mia glavo! +</div> + +<div class="aktornomo">MARCELLO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ni ĵuris jam, sinjoro. +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo indented40"> + Sed mi petas,<br/> + Sur mia glavo ĵuru al mi. +</div> + +<div class="aktornomo">SPIRITO <span class="flustre">(sub la tero.)</span></div> +<div class="aktorparolo centre"> + Ĵuru! +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ha, mia kara! Vi al ni alrampis?<br/> + Nu, bone! La bravul' aŭskultas. Ĵuru! +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo"> + Sed kiel ĵuri? +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo indented30"> + Ke neniam vi<br/> + Parolos eĉ per unu sola vorto<br/> + Pri tio, kion en la lasta nokto<br/> + Vi vidis. Ĵuru sur la glavo! +</div> + +<div class="aktornomo">SPIRITO <span class="flustre">(sub la tero.)</span></div> +<div class="aktorparolo indented60"> + Ĵuru! +</div> + + + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Hic et ubique? Ŝanĝu ni la lokon!<br/> + Al mi, sinjoroj! Metu viajn manojn<br/> + Denove sur la glavon kaj ripetu,<br/> + Ke vi neniam al neniu diros<br/> + Pri la apero de la nokto. Ĵuru<br/> + Pri tio ĉi sur mia glavo! +</div> + +<div class="aktornomo">SPIRITO <span class="flustre">(sub la tero.)</span></div> +<div class="aktorparolo indented60"> + Ĵuru! +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ha, brave, mia talp'! Vi bone fosas!<br/> + Pli malproksimen do, amikoj! +</div> + +<div class="aktornomo">HORACIO</div> +<div class="aktorparolo indented70"> + Dio!<br/> + Tre strange kaj neniel kompreneble! +</div> + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Plej bona estos, se vi ĝin forgesos!<br/> + Ekzistas en ĉiel' kaj sur la tero<br/> + Pli da aferoj, ol en la lernejoj<br/> + Instruas filozofoj, Horacio.<br/> + Sed venu! Kaj mi tie ĉi denove<br/> + Vin petas, ĵuru : kiel ajn mirindaj<br/> + Al vi agado mia poste ŝajnos,<br/> + Se eble poste trovos mi utila<br/> + Ŝajnigi, ke mi perdis la prudenton, —<br/> + Neniam vi kunmetu viajn manojn<br/> + En tia formo, nek la kapon vian<br/> + Balancu tiel, nek per parolado<br/> + Dusenca montru, ke vi ion scias, —<br/> + Ekzemple : « nu, ni scias », aŭ « ni povus,<br/> + Se ni nur volus », aŭ « se nur paroli<br/> + Ni povus », aŭ « ekzistas unu punkto ». . . .<br/> + Ne helpu al vi Dio en mizero,<br/> + Se tion ĉi vi faros. — ĵuru! +</div> + +<div class="aktornomo">SPIRITO <span class="flustre">(sub la tero.)</span></div> +<div class="aktorparolo indented70"> + Ĵuru! +</div> + + + +<div class="aktornomo">HAMLETO</div> +<div class="aktorparolo"> + Ripozu, ho, spirito malfeliĉa!<br/> + Kaj nun, sinjoroj, mi min rekomendas<br/> + Al vi kun mia tuta amikeco.<br/> + Kaj ĉion, kion mi, malriĉa, povas<br/> + Al vi alporti aman kaj amikan,<br/> + Kun Dia help' al vi mi ne rifuzos.<br/> + Ni iru! Kaj denove mi vin petas,<br/> + La fingron ĉiam tenu sur la buŝo!<br/> + Ni vivas en terura tempo! Ve,<br/> + Ke mi naskiĝis esti la punanto!<br/> + Nu, venu do! Ni iros ĉiuj kune. +</div> +<div class="aktorparolo dekstre"> + <span class="flustre">(Ĉiuj foriras.)</span> +</div> + +</td></tr></table> <!-- ...END HAMLETO --> + +<hr /> + +<p class="titolego ele">EL ILIADO</p> + +<p class="el">(Tradukita de <span class="smallcaps">A. Kofman</span>)</p> + +<table ><tr><td > <!-- BEGIN ILIADO... --> + +<p class="titolego ele">KANTO UNUA</p> + +<p class="el"><i>La pesto. — La kolero.</i></p> + + + +<p> +Kantu, diino, koleron de la Peleido Aĥilo,<br/> +Ĝin, kiu al la Aĥajoj kaŭzis mizerojn sennombrajn<br/> +Kaj en Aidon deĵetis multegajn animojn kuraĝajn<br/> +De herouloj kaj faris korpojn iliajn akiro<br/> +Al rabobirdoj kaj hundoj — fariĝis la volo de Zeŭso —<br/> +De tiu tago, de kiu disigis sin ekdisputinte<br/> +La ordonanto al viroj, Atrido, de l' dia Aĥilo. +</p> + +<p class="indented"> + Kia do dio ekscitis en ili disputon malpacan?<br/> +Filo Latona kaj Zeŭsa. Ekkolerigita de reĝo,<br/> +Li malsanigis la militistaron, — mortadis popoloj,<br/> +Ĉar malhonoris Atrido Ĥrizon, la pastron de l' dio.<br/> +Por deaĉeti filinon, li kun netaksebla depago<br/> +Venis al ŝipoj Aĥajaj rapidenaĝantaj, en manoj,<br/> +Sur ora sceptro, la florokronon de dio Apolo,<br/> +La malproksimenĵetanta, kaj ĉiujn Aĥajojn petegis,<br/> +Sed precipe la ambaŭ Atridojn, la ĉefojn popolajn : +</p> + +<p class="indented"> + « Ho vi, Atridoj, kaj ĉiuj Aĥajoj kuraĝaj! la dioj,<br/> +Sur Olimpo loĝantaj, donu al vi ekdetrui<br/> +Urbon Priaman kaj poste hejmen reveni feliĉe.<br/> +Al mi la karan filinon redonu vi pro deaĉeto,<br/> +Estimegante Apolon, la malproksimenpafantan. » +</p> + +<p class="indented"> + Jen tiam ĉiuj Aĥajoj laŭtege konsentis honoron<br/> +Fari al pastro, de li deaĉeton riĉegan ricevi.<br/> +Tio ne plaĉis nur sole al koro de Agamemnono;<br/> +Li malhonore forpelis lin kaj al li diris minace : +</p> + +<p class="indented"> + « Gardu vin, ke, maljunulo, mi vin plu ne vidu ĉe ŝipoj<br/> +Larĝaj, nun pro malrapido aŭ poste pro la reveno :<br/> +Ĉar malcerte vin helpos la sceptro kaj krono de l' dio.<br/> +Ŝin do mi ne refordonos antaŭe ol ŝi maljuniĝos<br/> +Hejme, en Argo, ĉe mi, malproksime de ŝia patrujo,<br/> +Laboradante teksaĵon, kaj mia kunkuŝantino.<br/> +Sed vi foriru kaj min ne ekscitu, ke sana vi restu. +</p> + +<p class="indented"> + Tiel li diris, kaj Ĥrizo ektimis, la vorton obeis<br/> +Kaj al la multebruanta maro silente foriris.<br/> +Poste, malproksimiĝante, li ekpetegis fervore<br/> +Nun Apolon, la filon de la belabukla Latono : +</p> + +<p class="indented"> + « Aŭdu, Arĝentopafarka, apogo de Ĥrizo kaj Kilo<br/> +Sankta, potence reĝanta la Tenedoson, vi, glora!<br/> +Se efektive mi vian sanktejon beligis per kronoj<br/> +Aŭ mi iam por vi de plej bonaj kaprinoj kaj bovoj<br/> +Grasajn femurojn bruligis, vi mian deziron plenumu :<br/> +Punu vi per viaj sagoj pro miaj larmoj Aĥajojn. » +</p> + + + +<p class="indented"> + Tiel preĝante li diris, atentis lin Febo Apolo.<br/> +Jen li deiris, koleron en koro. Olimpan altaĵon,<br/> +Ĉirkaŭfermitan sagujon kaj arkopafon sur ŝultroj.<br/> +Laŭte sonadis la sagoj sur ŝultroj de ekkolerinto,<br/> +Dum li kuradis. Li estis simila al nokto. Li poste<br/> +Malproksime de ŝipoj sidiĝis, kaj sagon ellasis,<br/> +Kaj el pafarko arĝenta jen sono terura eksonis.<br/> +Li ekatakis antaŭe nur mulojn kaj hundojn rapidajn,<br/> +Sed jen la sagoj maldolĉaj atingis nun ankaŭ la homojn,<br/> +Kaj malvivuloj senhalte en lignaroj flamadis.<br/> +Militistaron la sagoj flugadis naŭ tagojn, la dekan<br/> +Al kolektiĝo Aĥilo la popolon kunvokis.<br/> +Tion ĉi metis en liajn pensojn la Hero blankmana.<br/> +Ĉar pri Danaoj malĝojis ŝi, ilin perei vidante.<br/> +Kiam ili kunvenis kaj kunkolektiĝis, sin levis<br/> +Inter ili Aĥilo rapidapieda kaj diris : +</p> + +<p class="indented"> + « Mi, ho, Atrido, nun pensas, revenos ni hejmen, irante<br/> +Ree ĉi tien kaj tien, se nur ni evitos la morton,<br/> +Ĉar la milito kaj pesto Aĥajojn mortigas samtempe.<br/> +Sed demandu ni pastron aŭ antaŭdiriston aŭ ankaŭ<br/> +Sonĝklarigiston, ĉar ankaŭ sonĝoj elvenas de Zeŭso,<br/> +Ke al ni diru li, kial koleras nin Febo Apolo,<br/> +Ĉu, eble, pro nefarita promeso aŭ pro hekatombo,<br/> +Ĉu, el ŝafidoj kaj el sendifektaj kaprinoj prenonte<br/> +La odoron oferan, li nin liberigos de pesto. » +</p> + +<p class="indented"> + Tiel dirinte, sidiĝis li. Kaj inter ili sin levis<br/> +La Testorido Kalĥaso plej lerta el birddivenistoj,<br/> +Kiu konadis estanton, estonton kaj ankaŭ pasinton<br/> +Kaj alkondukis la ŝipojn Danaajn al Trojo per sia<br/> +Scio profeta, de Febo Apolo al li donacita.<br/> +Li, bonpensanta, sin turnis al ili kaj tiel parolis : +</p> + +<p class="indented"> + « Ho, Zeŭsamato Aĥilo, al mi vi ordonas klarigi<br/> +La koleregon de malproksimegenĵetanta Apolo.<br/> +Bone, mi estas dironta, sed vi al mi ĵuru defendi<br/> +Min efektive favore per viaj paroloj kaj manoj :<br/> +Certe, mi ekkolerigos viron, reĝantan potence<br/> +Ĉiujn Arganojn, viron, al kiu obeas Aĥajoj :<br/> +Reĝo ja estas tro forta kontraŭe la vir' subpotenca;<br/> +Se li eĉ tiun ĉi tagon sian malicon subpremos,<br/> +Tamen en koro konservos li sian malicon, ĝis li ĝin<br/> +Forellasos. Nun juĝu vi, ĉu vi min povas defendi. » +</p> + + + +<p class="indented"> + Lin respondante eldiris Aĥilo piedorapida :<br/> +« Vi kuraĝiĝu, sincere eldiru la dialudaĵon;<br/> +Ĵuras mi per Zeŭsamato Apolo, al kiu vi preĝas,<br/> +Malfermante la volon de Dio al la Danaoj,<br/> +Ke, dum mi estos vivanta kaj lumon de l' suno vidanta,<br/> +Vin tie ĉi ektuŝos per mano pezega neniu<br/> +El Aĥajoj, se vi eĉ nomus mem Agamemnonon,<br/> +Kiu glorigas sin esti plej forta el ĉiuj Aĥajoj. » +</p> + +<p class="indented"> + Kuraĝiĝinte, la antaŭdiristo la nemalaŭdebla<br/> +Diris : « Koleras li nek pro promeso, nek pro hekatombo,<br/> +Nur pro la pastro, la malhonorita de Agamemnono,<br/> +Ne forlasinta filinon kaj ne alpreninta depagon.<br/> +Jen kial nin mizerigas li, la malproksimenpafanto,<br/> +Kaj mizerigos ankoraŭ, ne forprenante multpezan<br/> +Manon de l' pesto, ĝis estos la ĝojookula filino<br/> +Ree al patro kaj kune kun sankthekatombo sendita<br/> +En Ĥrizourbon. Nur tiam nin eble la dio kompatos. » +</p> + +<p class="indented"> + Tiel dirinte, sidiĝis li, kaj inter ili sin levis<br/> +Agamemnono la vastereĝanta, l' heroo Atrido,<br/> +Tute malĝoje; la koron malluman kolero plenigis<br/> +Kaj la okuloj fariĝis similaj al fajro brilanta.<br/> +Kontraŭ Kalĥaso antaŭe li nun furioze ekdiris : +</p> + + + +<p class="indented"> + « Ho, malbonaĵoportisto, al mi eldirinta neniam<br/> +Favoraĵon! Vi ĝojas nur antaŭdiri mizerojn.<br/> +Vi antaŭdiris neniam bonvorton kaj nek ĝin plenumis,<br/> +Vi ankaŭ nun antaŭdiras al kolektiĝintaj Aĥajoj,<br/> +Ke l' malproksimenpafanta Apolo ilin nur punas,<br/> +Ĉar mi ne volis pro Ĥrizofilino depagon belegan<br/> +Preni. Ho, jes, mi preferas ŝin havi en mia domego,<br/> +Mi ŝin preferas eĉ pli ol Klitemnestron, kun kiu<br/> +Mi edziĝis dum ŝia virgeco. La Ĥrizofilino<br/> +Al ŝi ne cedas per kresko, talio, prudento, teksado.<br/> +Sed mi konsentas redoni ŝin, se tio estas pli bona,<br/> +Ĉar mi la savon popolan, kaj ne la pereon deziras;<br/> +Sed vi alie honore donacu min, ke mi ne restu<br/> +Unu ne rekompencita, ĉar tio ne estas konvena,<br/> +Ĉiuj vi vidas, ke mia donaco foriras de mi nun. »<br/> +Al li kontraŭe respondis Aĥilo piedorapida :<br/> +« Ho, vi plej glora Atrido, kaj plej profitama el ĉiuj,<br/> +Al vi pro kio Aĥajoj aldonos honoran donacon?<br/> +Oni ne scias, ĉu restas ankoraŭ riĉeco komuna,<br/> +Ĉar la akiron el urboj rabitaj ni jam disdividis,<br/> +Estas ne bone ĝin rekolektigi por ree dividi.<br/> +Sed vi ellasu ŝin pro la honoro do dioj; Aĥajoj,<br/> +Ni, al vi pagos trioble, kvaroble, se Zeŭso detrui<br/> +Iam permesos al ni la Trojon murofortegan. » +</p> + +<p class="indented"> + Al li kontraŭe respondis Agamemnono, la ĉefo :<br/> +« Kia ajn estas kuraĝa vi, diosimila Aĥilo,<br/> +Trompi ne penu min : vi ne admonos min nek superruzos.<br/> +Ĉu vi, mem konservante donacon, vi volas, ke nur mi<br/> +Estu rabita de mia, ke mi ĝin ellasu senpage?<br/> +Bone, nur se anstataŭos Aĥajoj ĝin per alia<br/> +Rekompenco de kosto egala, laŭ mia deziro.<br/> +Sed se ili rifuzos, mi prenos ĝin mem : la donacon<br/> +Vian aŭ la donacon Ajaksan aŭ l' Odisean;<br/> +Prenos min ĝin, — senigita de ĝi ekkoleros la viro.<br/> +Sed iafoje pri tio ni reparolos ankoraŭ.<br/> +Nun ni surmetu sur maro sankta la ŝipon nigretan,<br/> +Ni kolektigu en ĝi da remistoj amason sufiĉan,<br/> +Metu en ĝi l' hekatombon kaj Ĥrizofilinon ruĝvangan.<br/> +Unu el viroj konataj estos la ĉefo : Ajakso,<br/> +Eble Idomeneo, aŭ Odiseo la dia,<br/> +Aŭ vi mem Peleido, vi, la plej terura el viroj —<br/> +Por oferante pacigi la Malproksimegenĵetantan. » +</p> + + + +<p class="indented"> + Al li respondis minace Aĥilo piedorapida :<br/> +« Ve al mi! Senigita de honto, vi, profitamulo,<br/> +Kiu Aĥajo de nun viajn vortojn obei ekvolos,<br/> +Kun vi irante aŭ kontraŭ viroj batalon farante?<br/> +Ĉar mi alvenis ne pro ponardegojnĵetistoj Trojanoj<br/> +Kontraŭbatali, ĉar ili kulpiĝis je mi en nenio.<br/> +Ili neniam ĉevalojn aŭ bovojn de mi ekdeprenis<br/> +Aŭ fruktportantajn kampegojn, en Ftio la multeloĝita<br/> +Fruktojn ruinis, ĉar inter ni estas ja multe da ombraj<br/> +Montoj kaj ankaŭ la maro bruanta. Nur vin, plej senhontan,<br/> +Sekvis ni, por ke vi ĝoju, portante ekvenĝon al Trojo<br/> +Pro Menelao kaj ankaŭ pro vi mem, vi hundosimila.<br/> +Sed tion ĉi ne atentas, nek zorgas vi tion ĉi tute;<br/> +Min eĉ minacas vi preni donacon, de mi akiritan<br/> +Per mia peno, kaj al mi de la Aĥajidoj donitan.<br/> +Tamen do mi ja neniam ricevas donacon egalan<br/> +Al la via post rabo de urbo per la Aĥajoj.<br/> +Plej malfacilan laboron en laciganta batalo<br/> +Miaj manoj faradas, sed kiam venas divido,<br/> +La rekompenco plej granda venas al vi; mi, kontraŭe,<br/> +De malmulto kontenta, revenas laciĝe al ŝipoj;<br/> +Nun mi foriras en Ftion, ĉar estas certe pli bone<br/> +Hejmen reveni en ŝipoj fleksitaj. Mi ne deziras<br/> +Malhonorita de vi plu kolekti por vi nun riĉecojn ». +</p> + +<p class="indented"> + Al li respondis nun Agamemnono, la ĉefo de viroj :<br/> +« Nu do, vi kuru do, se via koro al tio vin igas;<br/> +Mi vin pro mi ja ne petas restadi, mi havos aliajn,<br/> +Por akiri honoron, precipe la Zeŭson-zorganton.<br/> +El diaj reĝoj vi estas por mi la plej malamata.<br/> +Ĉar vi ĉiam preferas malpacojn, batiĝojn, batalojn.<br/> +Se pli da forto vi havas, donita ĝi estas de dio.<br/> +Hejmen revenu vi kun viaj ŝipoj kaj viaj kolegoj,<br/> +Reĝu vi Mirmidonojn pace, pri vi mi ne pensas,<br/> +Mi ne atentas vian koleron, kaj mem mi minacas :<br/> +Kiel Febo Apolo deprenas de mi Ĥrizoidon,<br/> +Kiun forsendas mi per mia ŝipo kaj miaj amikoj,<br/> +Tiel mi mem vian tendon eniros kaj forelkondukos<br/> +Vian donacon, ruĝvangan la Brizeidon : vi sciu,<br/> +Kiom mi estas pli alte ol vi, kaj ke ĉiu teruru<br/> +Al mi sin egaligi kaj al mi kontraŭparoli. » +</p> + + + +<p class="indented"> + Tiel parolis li, kaj Pelopido forte doloris,<br/> +Inter du pensoj ŝancelis la koro en brusto, en vila :<br/> +Ĉu, eltirinte de flanko glavon akregan, aliajn<br/> +Militistojn forpeli kaj la Atridon mortigi,<br/> +Aŭ humiligi koleron kaj sian koron ekbridi.<br/> +Dum en animo kaj koro li pensis pri tio kaj grandan<br/> +Glavon el ingo eltiris, alvenis al li el ĉielo<br/> +La diino Ateno, sendita de Hero blankmana,<br/> +Kiu amis kaj zorgis ambaŭ heroojn egale.<br/> +Ŝi poste li nun stariĝis, lin kaptis per blondkapoharoj,<br/> +Sole al li aperinte : ŝin ĉiu alia ne vidis.<br/> +Ektimiĝinte, sin turnis Aĥilo kaj tuj ekrekonis<br/> +Palas-Atenon, terure ŝiaj okuloj brilegis. +</p> + +<p class="indented"> + Kaj li komencis paroli kaj diris la vortojn flugilajn :<br/> +« Kial vi venis, filino de Zeŭso ŝildontenanta,<br/> +Ĉu por ekvidi la arogantaĵon de Agamemnono?<br/> +Sed mi eldiras al vi, kaj mi pensas, ke tio fariĝos,<br/> +La fiereco senbrida baldaŭ lin pereigos. »<br/> +Al li respondis Ateno, la bluokula diino :<br/> +« Por kvietigi koleron vian mi venis, se restos<br/> +Vi obeema; min sendis Hero, diino blankmana,<br/> +Kiu vin ambaŭ egale samtempe amas kaj zorgas.<br/> +Vi do nun finu malpacon, kaj ne elprenu glavegon,<br/> +Certe, per vortoj vi povas insulti lin laŭ via volo.<br/> +Mi al vi diras, kaj tio ĉi estos efektivigita :<br/> +Iam vi havos trioble da luksaj, belegaj donacoj<br/> +Pro tiu ĉi fiereco. Detenu vin nun kaj obeu. » +</p> + +<p class="indented"> + Ŝin respondante, eldiris Aĥilo rapidapieda :<br/> +« Vere, estas bezone vian ordonon obei,<br/> +Malgraŭ la koro kolera : ĉar tio ĉi estas pli bona :<br/> +La obeantan al dioj dioj volonte atentas. » +</p> + +<p class="indented"> + Diris li, kaj sur arĝentan tenilon li metis la manon,<br/> +Ree enmetis glavegon en ingon, ne malobeante<br/> +Vortojn diinajn. Ŝi baldaŭ ekflugis Olimpon, loĝejon<br/> +De dio Zeŭso ŝildontenanta, al dioj aliaj. +</p> + + + +<p class="indented"> + Sed Peleido returnis sin kun parolo kolera<br/> +Al Atrido : li sian koleron ne ekĉesigis :<br/> +« Ho, vi drinkanto kun hunda rigardo, kun cerva kuraĝo!<br/> +Vi en la koro neniam havas kuraĝon vin armi,<br/> +Por kune kun la popolo batali aŭ kun la Aĥajoj<br/> +Plej eminentaj embuski vin : tio laŭ vi estas — morto.<br/> +Jes! prefereble ja estas en vasta tendaro Aĥaja<br/> +Vian kontraŭdiranton senigi de lia donaco.<br/> +Reĝo-popolmanĝegulo, netaŭgulojn reĝanta!<br/> +Ĉar, Atrido, alie vi lastan fojon ofendus.<br/> +Sed al vi mi nun diras kaj faras ĵuron grandegan,<br/> +Ĵuras mi je tiu sceptro, neniam florojn kaj branĉojn<br/> +Renaskonta, estante lasinta en montoj la trunkon,<br/> +Kaj ne reekfloronta (ĉar fero de ĝi ekdemetis<br/> +Ĝiajn foliojn kaj ŝelon), kaj portadata en manoj<br/> +De Aĥajidoj-juĝistoj, gardantaj la leĝojn, venantajn<br/> +De l' dio Zeŭso; mi ĵuras je tiu ĉi ĵuro grandega,<br/> +Ke eksopiros tuj ĉiuj Aĥajoj, serĉante Aĥilon . . .<br/> +Tamen, malgraŭe doloro via, ne povos vi helpi<br/> +Ilin, ekmortigotajn amase per man' de Hektoro<br/> +La virbuĉanto, kaj vian vi koron mordetos, ke estis<br/> +Vi plej kuraĝan el ĉiuj Aĥajoj malestiminta ». +</p> + + + +<p class="indented"> + Tiel dirinte, sur teron ekĵetis li sian sceptron,<br/> +Beligitan de najloj oraj, kaj baldaŭ sidiĝis.<br/> +Sed Atrido koleris ankaŭ. Kaj levis sin poste<br/> +La dolĉalingva kaj tondravoĉa Nestoro el Pilo,<br/> +El kies buŝo fluadis dolĉamiela parolo;<br/> +Estis li nun travivinta jam du generaciojn,<br/> +Kiuj naskiĝis kaj vivis kune kun li en la sankta<br/> +Urbo Pilo, hodiaŭ li superreĝis la trian.<br/> +Jen li, bonepensanta, eldiris al la kolektiĝo :<br/> +« Ve, ho kia malĝojo surfalas sur teron Aĥajan!<br/> +Certe, ekĝojos Priamo kaj kune kun li Priamidoj,<br/> +Ankaŭ l' aliaj Trojanoj eksentos ĉarmegon en koro,<br/> +Se ili aŭdos, ke vi nun malpacas, vi, kiuj estas<br/> +En konsiloj plej altaj kaj en bataloj unuaj.<br/> +Sed vi aŭskultu, ĉar ambaŭ pli junaj vi estas ja ol mi.<br/> +Iam mi havis aferon kun viroj ankoraŭ pli fortaj<br/> +Ol vi, sed miajn konsilojn ili neniam malŝatis.<br/> +Vidis neniam mi kaj ne ekvidos jam virojn similajn,<br/> +Kiel Pirito kaj Drio, kiu potencis popolojn,<br/> +Kiel Kenco aŭ Eksadio aŭ Polifemo<br/> +Diosimila kaj dia Tezeo, la filo Egea.<br/> +Ili estis pli fortaj ol ĉiuj, sur tero naskitaj,<br/> +Kaj, plej fortaj estinte, batalis nur kontraŭ plej fortaj,<br/> +Kontraŭ montaj monstregoj, ilin fordetruante.<br/> +Kune kun ili mi estis milita kolego el Pilo,<br/> +El malproksima lando : alvokis min tiuj ĉi viroj :<br/> +Kune kun ili batalis mi, kaj kontraŭ ili nenia<br/> +Homo, sur tero naskita, havis kuraĝon batali.<br/> +Sed ankaŭ ili konsilon mian obee atentis.<br/> +Nun vi ankaŭ obeu : obei ja estas pli bone.<br/> +Vi, Atrido potenca, ne prenu de li la knabinon,<br/> +Sed ĉe li lasu donacon, donitan de la Aĥajidoj,<br/> +Sed ankaŭ vi, Peleido, ĉesu kun reĝo disputi<br/> +Malpacante : konvenas ja honoro pli alta<br/> +Al la sceptroportanta, kiun Zeŭso glorigas;<br/> +Kaj se vi estas pli forta kaj filo de dia patrino,<br/> +Estas li ja pli potenca, ĉar reĝas li multajn popolojn.<br/> +Vi, Atrid', humiligu la koron, mi mem vin petegas,<br/> +Kontraŭ Aĥilo demetu vian koleron : li estas<br/> +Forta apogo Aĥaja en pereigema milito. » +</p> + +<p class="indented"> + Diris al li respondante Agamemnono potenca :<br/> +« Vere! Vi, ho maljunulo, ĉion eldiris konvene,<br/> +Sed tiu viro deziras esti pli alta ol ĉiuj,<br/> +Volas estriĝi je ĉiuj, volas ordoni al ĉiuj<br/> +Kaj doni leĝojn, al kiuj, certe, neniu obeos.<br/> +Se lin la dioj eternaj instruis ĵetadi ponardon,<br/> +Ĉu ili ankaŭ pro tio permesis al li — nin insulti? » +</p> + +<p class="indented"> + Lin interrompis kaj diris diosimila Aĥilo;<br/> +« Ho, mi, certege, nur estus timulo kaj netaŭgulo,<br/> +Se mi vin kontentigadus je ĉio, kion vi volas.<br/> +Vi de aliaj postulu tion, tamen al mi vi<br/> +Ne ordonu, ĉar mi ne intencas al vi humiliĝi.<br/> +Tion mi diras al vi, kaj ĝin vi konservu en koro :<br/> +Mi la manon armitan ne levos pro la knabino<br/> +Kontraŭ vi aŭ aliaj : vi donis kaj vi ŝin deprenas.<br/> +Sed el mia cetera havo en ŝipoj rapidaj<br/> +Vi nenion deprenos kontraŭ mia bonvolo.<br/> +Sed se vi volas, elprovu, ke ĉiuj kune ekvidu,<br/> +Kiel el vi nigra sango ĉirkaŭ ponardo ekfluos. » +</p> + + + +<p class="indented"> + Tiel ili disputis per malamikaj paroloj<br/> +Kaj, leviĝinte, dislasis ĉe ŝipoj la kolektigitajn.<br/> +Peleido foriris al tendoj kaj ŝipoj rapidaj<br/> +Kune kun Menetiido kaj kune kun siaj kolegoj,<br/> +Sed Atrido surmetis sur maron ŝipon rapidan,<br/> +Dudek remistojn elektis kaj metis en ĝin hekatombon<br/> +Por la dio kaj ankaŭ la Ĥrizofilinon ruĝvangan,<br/> +Kaj Odiseo multsaĝa tie estis ŝipestro.<br/> +Ĉiuj sidiĝis kaj baldaŭ eknaĝis sur vojon malsekan. +</p> + +<p class="indented"> + Kaj al popoloj ordonis purigi sin Agamemnono.<br/> +Ili purigis sin kaj la malpuron en maron enĵetis,<br/> +Kaj sendifektajn hekatombojn oferis al dio :<br/> +Bovojn kaj kaprinojn ĉe bordo senfrukta de l' maro,<br/> +Kaj l' odoro ofera en fumo suriris ĉielon. +</p> + +<p class="indented"> + Tiel ili penadis, sed dume Agamemnono<br/> +Tion ne lasis, per kio li ĵus Aĥilon minacis :<br/> +Vokis rapide li Taltibion kaj Eŭribaton,<br/> +Kiuj estis liaj heroldoj kaj lertaj servantoj. +</p> + +<p class="indented"> + « Iru vi tien, en tendon de la Peleido Aĥilo,<br/> +Prenu vi la Brizeidon ruĝvangan kaj ŝin alkonduku,<br/> +Se do li ŝin ne redonos, mi mem ŝin jam tiam deprenos,<br/> +Al li venonte kun aro, kaj tio lin plu ektimigos. » +</p> + +<p class="indented"> + Tiel dirinte, forsendis li ilin kun vorto minaca.<br/> +Ili al bordo de l' maro senfrukta malĝoje foriris<br/> +Kaj al la tendoj kaj ŝipoj de Mirmidonoj alvenis.<br/> +Lin do ili ektrovis ĉe tendo, ĉe ŝipo nigreta<br/> +Tie sidanta, kaj ilin vidinte ne ĝojis Aĥilo.<br/> +Ekkonfuzitaj pro timo kaj respektego pri l' reĝo,<br/> +Ili stariĝis sen ia parolo, sen ia demando,<br/> +Sed li mem tion penetris per sia koro kaj diris : +</p> + + + +<p class="indented"> + « Bonan venon, heroldoj, senditoj de Zeŭso kaj homoj!<br/> +Alproksimiĝu, ĉar kulpaj estas ne vi, sed Atrido,<br/> +Kiu venigis vin pro la filino ruĝvanga de Ĥrizo.<br/> +Dia Patroklo, knabinon vi elkonduku, ke ili<br/> +Ŝin ekdeprenu. Kaj estu ili mem la atestoj<br/> +Antaŭ la dioj feliĉaj, antaŭ homoj mortemaj,<br/> +Antaŭ la reĝ' furioza, ke kiam oni ankoraŭ<br/> +Mian helpon bezonos por malhonoron formeti<br/> +De aliaj! . . . Ho, certe, pro pereema malsaĝo<br/> +Li, Atrido, ne povas rigardi antaŭen, nek posten,<br/> +Por fortikigi Aĥajojn, batalantajn ĉe ŝipoj. » +</p> + +<p class="indented"> + Tiel li diris. Patroklo obeis la karan amikon :<br/> +Li elkondukis el tendo kaj donis knabinon ruĝvangan<br/> +Al la senditoj, kaj tiuj foriris al ŝipoj Aĥajaj;<br/> +Kaj ne volonte kuniris knabino. Dume Aĥilo<br/> +Iris plorante for de amikoj kaj tie sidiĝis,<br/> +Sur la bordo de l' maro; rigardis li maron malluman,<br/> +Manojn eltiris kaj sian karan patrinon petegis : +</p> + +<p class="indented"> + « Mia patrino, ĉar vi min por tempo mallonga eknaskis,<br/> +Devus almenaŭ aljuĝi honoron al mi l' Olimpano<br/> +Zeŭso altetondranta, sed li tute min ne honoras!<br/> +Jen Atrido, la vastereĝanta Agamemnono,<br/> +Min malhonoris estinte de mi forrabinta donacon. » +</p> + +<p class="indented"> + Tiel li diris plorante; atentis lin lia patrino,<br/> +La estiminda, en profundegaĵoj de maro, ĉe l' patro<br/> +Maljuniĝinta, kaj venis el maro ŝi kiel nebulo,<br/> +Kaj apud li, elverŝanta larmojn, ŝi alsidiĝis.<br/> +Lin karesante per mano, ŝi la parolon eldiris : +</p> + +<p class="indented"> + « Filo, pro kio vi ploras? pro kio la koro malĝojas?<br/> +Ho, vi kaŝu nenion, ke ambaŭ tion ni sciu. » +</p> + + + + + +<p class="indented"> + Diris, profunde ĝeminte, Aĥilo rapidapieda :<br/> +« Ĉion vi scias, patrino, pro kio rakonti konaton?<br/> +Tebon aliris ni, sanktan urbon de Eetiono,<br/> +Kaj ĝin detruis kaj ĉion tien ĉi forelkondukis;<br/> +La Aĥajidoj honeste l' akiron dividis kaj oni<br/> +Ĥrizofilinon ruĝvangan elektis por la Atrido.<br/> +Ĥrizo do, pastro de malproksimegenĵetanta Apolo,<br/> +Venis al ŝipoj rapidaj de kuproarmitaj Aĥajoj,<br/> +Por deaĉeti filinon per netaksebla depago,<br/> +La florkronon portante de malproksimegenĵetanta<br/> +Dio sur ora sceptro, kaj la Aĥajojn petegis,<br/> +Sed l' Atridojn, la ambaŭ ĉefojn popolajn — precipe.<br/> +Tiam ĉiuj Aĥajoj laŭtege konsentis honoron<br/> +Fari al pastro, de li deaĉeton riĉegan ricevi.<br/> +Tio ne plaĉis nur sole al koro de Agamemnono,<br/> +Li malhonore forpelis kaj lin minacis per vortoj.<br/> +La maljunulo foriris kolere, sed Febo Apolo<br/> +Lian petegon atentis, ĉar amis li multe la pastron.<br/> +Sendis li al Argoanoj sagojn malbonajn amase,<br/> +Tiam mortadis popoloj, ĉar sagoj de l' dio flugadis<br/> +Ĉie en vasta tendaro Aĥaja. Sciigis nin tiam<br/> +Antaŭdiristo scianta pri volo de dio Apolo;<br/> +Mi mem unua konsilis rapide pacigi la dion.<br/> +Sed Atrido koleris : subite levinte sin, diris<br/> +Li la parolon minacan, hodiaŭ plenumiĝintan.<br/> +La ĝojokulaj Aĥajoj ŝin, vere, venigas per ŝipo<br/> +Hejmen en Ĥrizon kaj ankaŭ donacojn por la Potenculo,<br/> +Sed ĵus deprenis l'heroldoj de mi el mia la tendo<br/> +La Brizeidon, donacon honoran de Aĥajidoj.<br/> +Helpu do vi vian filon noblan, se povas vi helpi.<br/> +Vi sur Olimpon suriru kaj Zeŭson petegu, se iam<br/> +Vi lian koron ĝojigis per paroloj aŭ agoj,<br/> +Ĉar mi vin ofte aŭdadis gloriĝi en domo de l' patro,<br/> +Ke l' ĉirkaŭitan de nigraj nubegoj Kronidon vi sola<br/> +El senmortema diaro de malhonora pereo<br/> +Igis for, dume kateni minacis lin ĉiuj aliaj :<br/> +Hero kaj Posejdono kaj ankaŭ Palas-Ateno.<br/> +Sed vi venis, diino, formetis de li la katenojn,<br/> +Sur Olimpon la vastan vokinte Centmanon, nomatan<br/> +Breareo de dioj kaj — Egeono de homoj,<br/> +Ĉar li estas multege pli forta ol lia patro;<br/> +Apud Kronido sidiĝis li fiera de gloro,<br/> +Kaj lin teruris la dioj kaj timis Zeŭson kateni.<br/> +Rememorigu lin, antaŭ li sidiĝu kaj liajn<br/> +Vi ĉirkaŭprenu genuojn, ke volu li helpi Trojanojn<br/> +Aŭ ĝis tendaro kaj ŝipoj la Aĥajidojn forpeli<br/> +Mortigatojn, ke ĉiuj sciiĝu la krimon de l'reĝo,<br/> +Ke li mem, Agamemnono Atrido, la ĉefo de viroj<br/> +Sciu l' ofendon, faritan al plej kuraĝa Aĥajo. » +</p> + +<p class="indented"> + Larmojn verŝante, respondis al sia filo Tetido :<br/> +« Ve al mi, ke edukis mi vin, por mizeroj naskitan!<br/> +Ho, se vi povus ĉe ŝipoj sen larmoj kaj sen malĝojo<br/> +Sidi, ĉar estos nelonge vi, tute ne longe vivanta.<br/> +Nun ne longtempa kaj pli malfeliĉa ol ĉiuj vi estas<br/> +Per unu fojo. Ho, mi vin por malfeliĉo eknaskis.<br/> +Tion al tondronĵetanta Zeŭso, se volos li aŭdi,<br/> +Iras mi diri nun supren, sur multaneĝan Olimpon.<br/> +Vi do, sidante ĉe ŝipoj rapidaj, ne ĉesu koleri<br/> +La Aĥajidojn kaj tute detenu vin de la milito.<br/> +Zeŭso hieraŭ festeni al Etiopoj senpekaj,<br/> +Ĉe l'Okeano, foriris kaj kune kun li — la diaro,<br/> +Tamen la tagon dekduan revenos li hejmen, Olimpon.<br/> +Tiam eniros mi kupran domon de Zeŭso, mi liajn<br/> +Ekĉirkaŭprenos genuojn, mi lin inklinigi esperas. » +</p> + +<p class="indented"> + Tiel dirinte, foriris ŝi. Kaj li restigis koleron<br/> +En la koro pro sia ruĝovanga knabino,<br/> +Malgraŭ li forkondukita perforte. Sed Odiseo<br/> +En Ĥrizourbon alvenis kun hekatombo la sankta.<br/> +En la havenon profundan veninte, tuj ili formetis<br/> +Velojn kaj ilin kunligis en ŝipoj kaj al la mastejo<br/> +Maston altiris, rapide ĝin sur ŝnuregojn mallevis<br/> +Kaj en havenon enpelis per remiloj la ŝipon,<br/> +Tie ĉi ankron elĵetis kaj ligis al bordo ŝnuregojn.<br/> +Mem ili teron suriris kaj l'hekatombon kunprenis<br/> +Por dio Febo Apolo malproksimegenĵetanta,<br/> +Ankaŭ eliris Ĥrizido el ŝipo la martranaĝanta,<br/> +Ŝin al altaro kondukis nun Odiseo multsaĝa,<br/> +Kaj redoninte en brakojn de l'patro, li tiel eldiris : +</p> + +<p class="indented"> + « Ĥrizo, venigis min Agamemnono, la ĉefo de viroj,<br/> +Por la filinon redoni kaj hekatombon oferi<br/> +Al Apolo, ke por Aĥajidoj paciĝu la dio,<br/> +Kiu pezegajn mizerojn alsendis nun al Argoanoj. » +</p> + + + +<p class="indented"> + Tion li diris, ŝin donis en liajn manojn; la patro<br/> +Ĝoje ricevis la karan filinon. L'Aĥajoj al dio<br/> +La hekatombon majestan ordigis ĉirkaŭe l'altaro<br/> +Bonkonstruita, eklavis la manojn kaj prenis l'hordeon.<br/> +Ĥrizo do levis la manojn supren kaj laŭte ekpreĝis : +</p> + +<p class="indented"> + « Aŭdu, Arĝentopafarka, apogo de Ĥrizo kaj Kilo<br/> +Sankta, potence reĝanta la Tenedoson. Kiele<br/> +Vi jam antaŭe atentis mian petegon vokantan<br/> +Kaj min trankviligis, mizeriginte l'Aĥajojn,<br/> +Tiel same vi ree mian deziron plenumu<br/> +Kaj de Aĥajoj forigu la teruregajn mizerojn. » +</p> + +<p class="indented"> + Tiel li diris, preĝante, atentis lin Febo Apolo.<br/> +Sed post la preĝo disĵetis ili la sanktan hordeon,<br/> +Kolojn defleksis al bestoj, ekbuĉis kaj felojn deprenis<br/> +Kaj femurojn eltranĉis, ilin envolvis per graso<br/> +Duobligite, por pecoj da kruda viando kovrinte;<br/> +Ilin bruligis la pastro sur ŝtipoj kaj nigran vinon<br/> +Verŝis sur ili; lin knaboj kun kvindentiloj ĉirkaŭis.<br/> +Forbruliginte femurojn kaj l' internaĵojn provinte,<br/> +Ili distranĉis la reston pece kaj metis sur stangojn,<br/> +Rostis ĝin pene kaj fine demetis ĝin. Post la laboro<br/> +Ili aranĝis festenon, kaj tiam la koroj iliaj<br/> +En tiu bonaranĝita festeno mankis nenion.<br/> +Post kvietigo de la malsato kaj de soifo<br/> +Knaboj plenigis ĝis randoj kalikojn per la trinkaĵo<br/> +Kaj, komencinte de dekstre, al ĉiuj pokalojn disdonis.<br/> +Daŭre la tago l'Aĥajoj per kantoj pacigis la dion,<br/> +Belan peanon kantadis la maljunuloj Aĥajoj,<br/> +Glorigadante Apolon, kaj ĝojis li en sia koro. +</p> + + + +<p class="indented"> + Kiam la suno subiris kaj mallumo fariĝis,<br/> +Ili ĉe la ŝnuregoj, tenintaj la ŝipon, ekdormis.<br/> +Sed kiam la rozafingra Eos', el nebuloj naskita,<br/> +Levis sin, ili fornaĝis al vasta tendaro Aĥaja,<br/> +Venton favoran al ili donis Febo Apolo.<br/> +Ili starigis la maston, disstreĉis la velojn blankegajn,<br/> +Vento ekblovis en mezon de veloj, kaj ondo purpura<br/> +Ĉirkaŭ la kilo de l' ŝipo naĝanta fortego ekbruis,<br/> +Kaj ĝi ekkuris sur ondoj, rapide la vojon farante.<br/> +Poste, veninte al vasta tendaro de la Aĥajidoj,<br/> +Ili eltiris la ŝipon nigretan sur bordon la sablan<br/> +Kaj, ĝin subapoginte alte per traboj longegaj,<br/> +Ili ne malrapidante disiris en tendojn kaj ŝipojn.<br/> +Li do koleris, sidante ĉe ŝipoj rapidenaĝantaj,<br/> +Li, Peleido kuraĝa, la dia piedorapida. +</p> + +<p class="indented"> + Li en konsilojn, virojn glorigadantajn, ne venis,<br/> +Nek en batalojn. Sed lian koron mordetis malĝojo<br/> +Pro la restiĝo senaga : soifis li bruon, batalon. +</p> + +<p class="indented"> + Jen apenaŭ dekdua matenĉielruĝo aperis,<br/> +Sur Olimpon revenis l'eternevivanta diaro.<br/> +Zeŭs antaŭiris. Tetido do ne forgesis la peton<br/> +De ŝia filo, ŝi iris el maro kaj levis sin kune<br/> +Kun frumatena nebulo ĉielon kaj altan Olimpon;<br/> +Tie ĉi trovis ŝi Zeŭson, aparte de dioj aliaj<br/> +Sur la supraĵo plej alta de multekapa Olimpo.<br/> +Ŝi alsidiĝis kaj ĉirkaŭprenis per mano maldekstra<br/> +Liajn genuojn, per dekstra lian mentonon ektuŝis,<br/> +Kaj potenculon Kronidon-Zeŭson ŝi ekpetegis : +</p> + +<p class="indented"> + « Ho, patro Zeŭso, se mi al vi inter diaro ekplaĉis<br/> +Iam per vorto aŭ faro, plenumu vi mian deziron :<br/> +Vi mian filon ekvenĝu, mortonton pli frue ol ĉiuj;<br/> +Agamemnono, la ĉefo de viroj, lin malhonoris,<br/> +De li preninte donacon kaj mem ĝin forekrabinte.<br/> +Sed vi lin venĝu, Antaŭpripensanta, ho, Zeŭso potenca!<br/> +Vi al Trojanoj donacu venkadon, ĝis Aĥajidoj<br/> +Mian filon honoros kaj rekompencos lin glore. »<br/> +Tiel ŝi diris. Al ŝi ne respondis la nubopelanto<br/> +Zeŭso kaj longe silentis. Tetido do forte alpremis<br/> +Sin al ĉirkaŭprenitaj genuoj kaj reekpetegis :<br/> +« Ne ŝanceliĝu : promesu kaj donu al mi la konsenton<br/> +Aŭ do — rifuzu (ne timas ja vi), ke tuj nun mi sciu,<br/> +Ĉu mi el ĉiuj estas plej malestimata diino. » +</p> + + + +<p class="indented"> + Al ŝi respondis indigne Zeŭso la nubkolektulo :<br/> +« Vere, malbona afero estos, se vi kontraŭ Hero<br/> +Igos min, kaj ŝi per vortoj insultaj min ekkolerigos;<br/> +Ŝi jam sen tio en rondo de ĉiuj dioj senmortaj<br/> +Kontraŭ mi ĉiam disputas, dirante — mi helpas Trojanojn.<br/> +Tamen vi nun forrapidu, ke Hero vin ne ekvidu.<br/> +Mi jam prizorgos, por vian deziron plenumi, kaj al vi<br/> +Mi la kapon balancos, por ke al mi vi konfidu :<br/> +Tio ĉi estas de miaj promesoj por ĉiuj senmortaj<br/> +Garantiaĵo sanktega, ĉar estas ne redonebla,<br/> +Ne refarebla la vorto, donita dum kapobalanco. »<br/> +Ĉe tiuj vortoj mallevis Zeŭso la brovojn mallumajn,<br/> +Kaj l' ambroziaj buklharoj de l' Potenculo subfalis<br/> +De la kapo senmorta, la vasta Olimpo ektremis. +</p> + +<p class="indented"> + Tiel konsiliĝinte, ili disiris nun. Ŝi do<br/> +Maron profundan rapidis de la brilega Olimpo.<br/> +Zeŭso eniris palacon sian, kaj ekleviĝinte<br/> +Iris la dioj renkonte al patro ilia, neniu<br/> +Kuraĝiĝis atendi lin : ĉiuj renkonte aliris. +</p> + +<p class="indented"> + La Olimpano sidiĝis sur trono sia. Sed Hero<br/> +Ne preterlasis, ke li konsiliĝis kun la filino<br/> +De maljunulo Nereo, l'arĝentapieda Tetido,<br/> +Kaj tiajn vortojn pikemajn al Zeŭso potenca eldiris : +</p> + +<p class="indented"> + « Kiu el dioj, vi ruza, al vi sian donis konsilon?<br/> +Ĉiam plaĉas al vi ricevadi sekretajn decidojn,<br/> +Dum mi malestas de vi, kaj neniam al mi vi diras<br/> +Vole eĉ unu vorton de tio, pri kio vi pensas. » +</p> + +<p class="indented"> + Al ŝi respondis la patro de la homaro kaj dioj :<br/> +« Hero, ne penu vi ĉiujn miajn pensojn sciiĝi,<br/> +Ĉar tio estas ne ebla por vi eĉ, por mia edzino.<br/> +Certe, neniu el dioj kaj homoj sciiĝos pri tio,<br/> +Antaŭ ol vi, kio estas por vi permesata sciiĝi;<br/> +Tamen do, kion mi volas aparte de dioj decidi,<br/> +Vi min ne devas demandi, vi min ne devas esplori. » +</p> + + + +<p class="indented"> + Hero la bovookula ree respondis al Zeŭso :<br/> +« Ho, kiajn vortojn eldiris vi, Kronido terura!<br/> +Mi ja neniam ĝis nun vin demandis aŭ esploradis,<br/> +Tute trankvile decidas vi ĉion, kion vi volas.<br/> +Sed mi nun timas en koro, ĉu vin ne ekkonvinkis<br/> +L'ido de griza Nereo, l'arĝentapieda Tetido :<br/> +Ĉe vi sidante, ŝi viajn ĉirkaŭprenadis genuojn.<br/> +Al ŝi vi eble promesis per kapobalanco Aĥilon<br/> +Ekglorigi kaj multajn Aĥajojn ekstermi ĉe l' ŝipoj? » +</p> + +<p class="indented"> + Al ŝi respondis dirinte Zeŭso la nubkolektulo :<br/> +« Stranga, vi ĉiam suspektas, ne povas de vi mi kaŝiĝi,<br/> +Sed vi nenion atingos, nur malproksimiĝos de koro<br/> +Mia, kaj tio por vi estos ja pli terura ankoraŭ.<br/> +Se tio estos, fariĝos tio laŭ mia deziro,<br/> +Sidu do vi nun trankvile kaj miajn ordonojn obeu!<br/> +Ĉar malcerte tuta diaro Olimpa vin helpos,<br/> +Se kontraŭ vin nevenkeblajn miajn manojn mi uzos ». +</p> + +<p class="indented"> + Tiel li diris, kaj Hero la bovookula ektimis,<br/> +Sidis silente, koleron en sian koron bridinte,<br/> +Kaj eksopiris la Uranidoj en Zeŭsa palaco.<br/> +Jen nun eldiris Hefesto, la glora artisto, favore<br/> +Pri sia kara patrino Hero, diino blankmana : +</p> + +<p class="indented"> + « Estos certege malbone kaj fine ne elsufereble,<br/> +Se vi tiel malice malpacos por la mortemaj<br/> +Kaj inter dioj vi semos ribelon. Ne ĝuos ja pli ni<br/> +Ĝojon festenan, se reĝos malpaco. Al mia patrino<br/> +Mi nun konsilas (kvankam ŝi mem havas multan prudenton) +</p> + +<p class="indented"> + Al kara patro obee submeti sin, por ke li ree<br/> +Ne ekkoleru, kaj pli ne konfuzi nin dume festeno.<br/> +Ĉar se li, la Olimpano tondronĵetanta, ekvolos,<br/> +Li nin deĵetos de tronoj; li estas pli forta ol ĉiuj.<br/> +Sed vi lin volu per vortoj delikataj moligi<br/> +Kaj refariĝos favora baldaŭ al ni l'Olimpano ». +</p> + +<p class="indented"> + Tiel dirinte, leviĝis li kaj pokalon dufundan<br/> +Donis al sia patrino kara kaj diris la vortojn : +</p> + + + +<p class="indented"> + « Kara patrino, elportu malĝojon malgraŭe sufero,<br/> +Ke mi vin, ho, la plej kara, ne vidu per propraj okuloj<br/> +Baldaŭ batata; ĉar vana, kiel ajn volus mi, estos<br/> +Mia helpo, ĉar Zeŭson kontraŭi estas ne eble.<br/> +Ĉar jam antaŭe, kiam fojon mi volis vin helpi,<br/> +Kaptis li min ĉe l' piedo, de sojlo la sankta min ĵetis.<br/> +Tutan la tagon mi flugis suben kaj dum sunsubiro<br/> +Mi sur Lemnoson surfalis, havante malmulte da vivo,<br/> +Sed la Sintoj ricevis la subenfalinton amike. » +</p> + +<p class="indented"> + Tiel eldiris li, kaj ekridetis Hero blankmana<br/> +Kaj ridetante ŝi prenis de sia filo pokalon.<br/> +Li do al ĉiuj ceteraj senmortaj, irante de dekstre,<br/> +Dolĉan nektaron enverŝis, el la kaliko ĉerpante,<br/> +Kaj inter dioj feliĉaj eksonis ridado senfina,<br/> +Kiam ili lin vidis kuradi kaj rekuradi. +</p> + +<p class="indented"> + Ĝis sunsubiro festenis ili dum tuta la tago,<br/> +Kaj nenio mankis al koroj dum festenado<br/> +Bonaranĝita : nek sonoj belegaj de liro Apola.<br/> +Nek l' harmonia kantado de Muzoj, kantantaj alterne. +</p> + +<p class="indented"> + Sed kiam ekestingiĝis la lumo de l' suno brilega,<br/> +Ĉiu el ili foriris dormi en sian loĝejon,<br/> +Kiun al ĉiu lamapieda artisto Hefesto<br/> +Ekkonstruis per sia multescianta prudento.<br/> +Zeŭso do tondronĵetanta iris al sia kuŝejo,<br/> +Kie li ofte kuŝadis sub ago de dormo la dolĉa.<br/> +Tien veninte, li dormis, kaj apud li — Hero orkrona. +</p> + +</td></tr></table> <!-- ...END ILIADO --> + + + +<hr /> + +<p class="titolego">VIII</p> + +<p class="titolego">ALDONO</p> + +<hr /> + +<p class="titolego">PREĜO SUB LA VERDA STANDARDO</p> + +<table ><tr><td> + +<p class="indented"> + Al Vi, ho potenca senkorpa mistero,<br/> + Fortego, la mondon reganta,<br/> + Al Vi, granda fonto de l'amo kaj vero<br/> + Kaj fonto de vivo konstanta,<br/> + Al Vi, kiun ĉiuj malsame prezentas,<br/> + Sed ĉiuj egale en koro Vin sentas,<br/> + Al Vi, kiu kreas, al Vi, kiu reĝas,<br/> + Hodiaŭ ni preĝas. +</p> + +<p class="indented"> + Al Vi ni ne venas kun kredo nacia,<br/> + Kun dogmoj de blinda fervoro :<br/> + Silentas nun ĉiu disput' religia<br/> + Kaj regas nur kredo de <i>koro</i>.<br/> + Kun ĝi, kiu estas ĉe ĉiuj egala,<br/> + Kun ĝi, la plej vera, sen trudo batala,<br/> + Ni staras nun, filoj de l'tuto homaro<br/> + Ĉe Via altaro. +</p> + + + +<p class="indented"> + Homaron Vi kreis perfekte kaj bele,<br/> + Sed ĝi sin dividis batale;<br/> + Popolo popolon atakas kruele,<br/> + Frat' fraton atakas ŝakale.<br/> + Ho, kiu ajn estas Vi, forto mistera,<br/> + Aŭskultu la voĉon de l'preĝo sincera,<br/> + Redonu la pacon al la infanaro<br/> + De l'granda homaro! +</p> + +<p class="indented"> + Ni ĵuris labori, ni ĵuris batali,<br/> + Por reunuigi l'homaron.<br/> + Subtenu nin, Forto, ne lasu nin fali,<br/> + Sed lasu nin venki la baron;<br/> + Donacu Vi benon al nia laboro,<br/> + Donacu Vi forton al nia fervoro,<br/> + Ke ĉiam ni kontraŭ atakoj sovaĝaj<br/> + Nin tenu kuraĝaj. +</p> + +<p class="indented"> + La verdan standardon tre alte ni tenos;<br/> + Ĝi signas la bonon kaj belon.<br/> + La Forto mistera de l' mondo nin benos,<br/> + Kaj nian atingos ni celon.<br/> + Ni inter popoloj la murojn detruos,<br/> + Kaj ili ekkrakos kaj ili ekbruos<br/> + Kaj falos por ĉiam, kaj amo kaj vero<br/> + Ekregos sur tero. +</p> + +</td></tr></table> + +<hr /> + + + + + +<!-- FOR TEXT VERSION ... + + TABELO DE LA ENHAVO + + * * * * * + +EKZERCOJ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 + + + FABELOJ KAJ LEGENDOJ + +La novaj vestoj de la regxo. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 +Aleksandro Macedona (V. Jabec) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 +Kiu estas la plej bona amiko de la viro? . . . . . . . . . . . . . . 26 +La deveno de la virino . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 +La naskigxo de la tabako (C. Bachiller). . . . . . . . . . . . . . . 30 +Karagara . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 +La virineto de maro. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 + +ANEKDOTOJ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 + + + RAKONTOJ + +Nokto. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 +La hejmo de la metiisto. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 +La forgesita pipo (A. Edelmann). . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 +Arturo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 +La nigra virino. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138 +La karaj braceletoj. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 +Nur unu vorton . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 +La porcio da glaciajxo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 + + + EL LA VIVO KAJ SCIENCOJ + +Bagateloj. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178 +Fingra kalendaro . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 +El la posxto . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214 +La logxejoj de la termitoj . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 +Korespondado komerca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 +Kronika katara konjunktivito . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 +La sunhorlogxo en Dijon. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235 + + + ARTIKOLOJ PRI ESPERANTO + +El la unua libro de la lingvo Esperanto. . . . . . . . . . . . . . . 241 +Plena gramatiko de Esperanto . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254 +Al la historio de la provoj de lingvoj tutmondaj de Leibnitz gxis la + nuna tempo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 +Esenco kaj estonteco de la ideo de lingvo internacia . . . . . . . . 268 + + * THESE DASHES SHOULD BE M-DASHES (BUT DOUBLEDASHES UPSET THE HTML VALIDATOR + + POEZIO + +L. Zamenhof. - La espero. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 317 + - La vojo. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318 + - Al la fratoj . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 319 + - Mia penso. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 + - Ho mia kor'. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 322 + - La vojevodo (Mickiewicz) . . . . . . . . . . . . . . 323 + - La rozeto (Goethe) . . . . . . . . . . . . . . . . . 325 + - En nord' unu pino (Heine). . . . . . . . . . . . . . 326 + - En songxo (Heine). . . . . . . . . . . . . . . . . . 326 + - Lorelej' (Heine) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 327 + - Kanto de studentoj . . . . . . . . . . . . . . . . . 323 + - Al la regxo. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329 + - Nokta kanto de soldato (W. Hauff). . . . . . . . . . 330 + - Kanto de l'ligo (A. Mozart). . . . . . . . . . . . . 330 + - La kapelo (L. Uhland). . . . . . . . . . . . . . . . 331 + - La gaja migranto . . . . . . . . . . . . . . . . . . 332 + - La vojo (B. N. Delvig) . . . . . . . . . . . . . . . 339 +Leo Belmont. - Nokt' en la koro (Byron) . . . . . . . . . . . . . . 333 + - Al brusto, al min (Heine). . . . . . . . . . . . . . 334 +V. Devjatnin. - Printempo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 + - Sxipeto . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 + - Sciuro kaj papago . . . . . . . . . . . . . . . . . 336 + - Angxelo (Lermontov) . . . . . . . . . . . . . . . . 336 + - Husaro (Pusxkin). . . . . . . . . . . . . . . . . . 337 + - Infano de zorgo (Herder). . . . . . . . . . . . . . 341 + - Espero (Schiller) . . . . . . . . . . . . . . . . . 343 + - Garantio (Schiller) . . . . . . . . . . . . . . . . 344 +A. Dombrowski. - Mia mizero . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 348 + - Nova kanto . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 349 + - La malliberulo . . . . . . . . . . . . . . . . . . 350 +M. Goldberg. - La turo babilona . . . . . . . . . . . . . . . . . . 351 + - Nova Dio {S. Frug) . . . . . . . . . . . . . . . . . 353 + - Cigno, ezoko kaj kankro (Krylov) . . . . . . . . . . 359 +A. Grabowski. - Tri Budrysoj (Mickiewicz) . . . . . . . . . . . . . 360 + - Revajxo (P. Dalman) . . . . . . . . . . . . . . . . 361 + - Excelsior (Longfellow). . . . . . . . . . . . . . . 362 + - La pluva tago (Longfellow). . . . . . . . . . . . . 364 + - La sago kaj la kanto (Longfellow) . . . . . . . . . 364 + - Sonoriloj de vespero (T. Moore) . . . . . . . . . . 365 +E. Haller. - Mi rakontis (Vejnberg) . . . . . . . . . . . . . . . 366 +G. Janowski. - Mi eliras (Lermontov}. . . . . . . . . . . . . . . . 366 +D. Jegorov. - Auxtuno. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 367 +F. de Kanalosxsxy-Lefler. - Kusxas somero (Heine) . . . . . . . . . 368 +A. Kofman. - Filino de Iftah. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 368 + - La sklavosxipo (Heine) . . . . . . . . . . . . . . . 374 +V. Langlet. - Al la memoro de Jozef Wasniewski . . . . . . . . . . 378 +R. Libeks. - Latva popola kanto . . . . . . . . . . . . . . . . . 380 +I. Lojko. - Malgrand'-rusa kanteto. . . . . . . . . . . . . . . . . 380 + - Profeto (Lermontov) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 381 +F. Lorenc. - Alauxdeto (Boheme) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 382 +A. Naumann. - Mi amis vin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 383 + - Printempo venos . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 384 +Poeteto. - La Cxaso . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 384 +I. Seleznet. - Kanto. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 385 + - Ne riprocxu la sorton. . . . . . . . . . . . . . . . 386 + - Revo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 386 +E. Smetanka. - La poeto (V. Halek). . . . . . . . . . . . . . . . . 387 +L. Sokolov. - La velo (Lermontov) . . . . . . . . . . . . . . . . . 388 +M. Solovjev. - Plendo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 388 + - Tri palmoj (Lermontov) . . . . . . . . . . . . . . . 389 +K. Svanbom. - Laux sveda melodio. . . . . . . . . . . . . . . . . . 391 +S. Satunovski. - Ne diru (Nadson) . . . . . . . . . . . . . . . . . 391 +W. Waher. - Spirita Sxipo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 392 +J. Wasniewski. - El la paperujo de miaj fabloj. . . . . . . . . . . 391 +E. de Wahl. - Cxe l' maro (Heine) . . . . . . . . . . . . . . . . . 395 +F. Zamenhof. - Versajxo sen fino. . . . . . . . . . . . . . . . . . 395 + - Vizito de la steloj sur la tero. . . . . . . . . . . 397 +0. Zeidlitz. - Vespero (A. Nikander). . . . . . . . . . . . . . . . 402 +L. Zamenhof. - El Hamleto . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 403 +A. Kofman. - El Iliado. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 441 + + + ALDONO + +Pregxo sub la verda standardo. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 459 + +--> + +<p style="text-align: center; font-size: larger; font-weight: bold"> + TABELO DE LA ENHAVO +</p> + +<hr /> + +<table > + <tr><td colspan="2"><div style="margin-top: 2em; margin-bottom: 1em"><b>EKZERCOJ</b></div></td><td align="right">1</td></tr> + <tr><td colspan="3" align="center"><div style="margin-top: 2em; margin-bottom: 1em"><b>FABELOJ KAJ LEGENDOJ</b></div></td></tr> + <tr><td colspan="2">La novaj vestoj de la reĝo</td><td align="right">19</td></tr> + <tr><td colspan="2">Aleksandro Macedona (V. Jabec)</td><td align="right">24</td></tr> + <tr><td colspan="2">Kiu estas la plej bona amiko de la viro?</td><td align="right">26</td></tr> + <tr><td colspan="2">La deveno de la virino</td><td align="right">28</td></tr> + <tr><td colspan="2">La naskiĝo de la tabako (C. Bachiller)</td><td align="right">30</td></tr> + <tr><td colspan="2">Karagara</td><td align="right">34</td></tr> + <tr><td colspan="2">La virineto de maro</td><td align="right">35</td></tr> + <tr><td colspan="2"><div style="margin-top: 2em; margin-bottom: 1em"><b>ANEKDOTOJ</b></div></td><td align="right">61</td></tr> + <tr><td colspan="3" align="center"><div style="margin-top: 2em; margin-bottom: 1em"><b>RAKONTOJ</b></div></td></tr> + <tr><td colspan="2">Nokto</td><td align="right">92</td></tr> + <tr><td colspan="2">La hejmo de la metiisto</td><td align="right">108</td></tr> + <tr><td colspan="2">La forgesita pipo (A. Edelmann)</td><td align="right">117</td></tr> + <tr><td colspan="2">Arturo</td><td align="right">122</td></tr> + <tr><td colspan="2">La nigra virino</td><td align="right">138</td></tr> + <tr><td colspan="2">La karaj braceletoj</td><td align="right">143</td></tr> + <tr><td colspan="2">Nur unu vorton</td><td align="right">145</td></tr> + <tr><td colspan="2">La porcio da glaciaĵo</td><td align="right">154</td></tr> + <tr><td colspan="3" align="center"><div style="margin-top: 2em; margin-bottom: 1em"><b>EL LA VIVO KAJ SCIENCOJ</b></div></td></tr> + <tr><td colspan="2">Bagateloj</td><td align="right">178</td></tr> + <tr><td colspan="2">Fingra kalendaro</td><td align="right">208</td></tr> + <tr><td colspan="2">El la poŝto</td><td align="right">214</td></tr> + <tr><td colspan="2">La loĝejoj de la termitoj</td><td align="right">222</td></tr> + <tr><td colspan="2">Korespondado komerca</td><td align="right">227</td></tr> + <tr><td colspan="2">Kronika katara konjunktivito</td><td align="right">229</td></tr> + <tr><td colspan="2">La sunhorloĝo en Dijon</td><td align="right">235</td></tr> + <tr><td colspan="3" align="center"><div style="margin-top: 2em; margin-bottom: 1em"><b>ARTIKOLOJ PRI ESPERANTO</b></div></td></tr> + <tr><td colspan="2">El la unua libro de la lingvo Esperanto</td><td align="right">241</td></tr> + <tr><td colspan="2">Plena gramatiko de Esperanto</td><td align="right">254</td></tr> + <tr><td colspan="2">Al la historio de la provoj de lingvoj tutmondaj de Leibnitz ĝis la nuna tempo</td><td align="right">256</td></tr> + <tr><td colspan="2">Esenco kaj estonteco de la ideo de lingvo internacia</td><td align="right">268</td></tr> + <tr><td colspan="3" align="center"><div style="margin-top: 2em; margin-bottom: 1em"><b>POEZIO</b></div></td></tr> + <tr><td >L. Zamenhof. —</td><td >La espero</td><td align="right">317</td></tr> + <tr><td > —</td><td >La vojo</td><td align="right">318</td></tr> + <tr><td > —</td><td >Al la fratoj</td><td align="right">319</td></tr> + <tr><td > —</td><td >Mia penso</td><td align="right">321</td></tr> + <tr><td > —</td><td >Ho mia kor'</td><td align="right">322</td></tr> + <tr><td > —</td><td >La vojevodo (Mickiewicz)</td><td align="right">323</td></tr> + <tr><td > —</td><td >La rozeto (Goethe)</td><td align="right">325</td></tr> + <tr><td > —</td><td >En nord' unu pino (Heine)</td><td align="right">326</td></tr> + <tr><td > —</td><td >En sonĝo (Heine)</td><td align="right">326</td></tr> + <tr><td > —</td><td >Lorelej' (Heine)</td><td align="right">327</td></tr> + <tr><td > —</td><td >Kanto de studentoj</td><td align="right">323</td></tr> + <tr><td > —</td><td >Al la reĝo</td><td align="right">329</td></tr> + <tr><td > —</td><td >Nokta kanto de soldato (W. Hauff)</td><td align="right">330</td></tr> + <tr><td > —</td><td >Kanto de l'ligo (A. Mozart)</td><td align="right">330</td></tr> + <tr><td > —</td><td >La kapelo (L. Uhland)</td><td align="right">331</td></tr> + <tr><td > —</td><td >La gaja migranto</td><td align="right">332</td></tr> + <tr><td > —</td><td >La vojo (B. N. Delvig)</td><td align="right">339</td></tr> + <tr><td >Leo Belmont. —</td><td >Nokt' en la koro (Byron)</td><td align="right">333</td></tr> + <tr><td > —</td><td >Al brusto, al min (Heine)</td><td align="right">334</td></tr> + <tr><td >V. Devjatnin. —</td><td >Printempo</td><td align="right">335</td></tr> + <tr><td > —</td><td >Ŝipeto</td><td align="right">335</td></tr> + <tr><td > —</td><td >Sciuro kaj papago</td><td align="right">336</td></tr> + <tr><td > —</td><td >Anĝelo (Lermontov)</td><td align="right">336</td></tr> + <tr><td > —</td><td >Husaro (Puŝkin)</td><td align="right">337</td></tr> + <tr><td > —</td><td >Infano de zorgo (Herder)</td><td align="right">341</td></tr> + <tr><td > —</td><td >Espero (Schiller)</td><td align="right">343</td></tr> + <tr><td > —</td><td >Garantio (Schiller)</td><td align="right">344</td></tr> + <tr><td >A. Dombrowski. —</td><td >Mia mizero</td><td align="right">348</td></tr> + <tr><td > —</td><td >Nova kanto</td><td align="right">349</td></tr> + <tr><td > —</td><td >La malliberulo</td><td align="right">350</td></tr> + <tr><td >M. Goldberg. —</td><td >La turo babilona</td><td align="right">351</td></tr> + <tr><td > —</td><td >Nova Dio {S. Frug)</td><td align="right">353</td></tr> + <tr><td > —</td><td >Cigno, ezoko kaj kankro (Krylov)</td><td align="right">359</td></tr> + <tr><td >A. Grabowski. —</td><td >Tri Budrysoj (Mickiewicz)</td><td align="right">360</td></tr> + <tr><td > —</td><td >Revaĵo (P. Dalman)</td><td align="right">361</td></tr> + <tr><td > —</td><td >Excelsior (Longfellow)</td><td align="right">362</td></tr> + <tr><td > —</td><td >La pluva tago (Longfellow)</td><td align="right">364</td></tr> + <tr><td > —</td><td >La sago kaj la kanto (Longfellow)</td><td align="right">364</td></tr> + <tr><td > —</td><td >Sonoriloj de vespero (T. Moore)</td><td align="right">365</td></tr> + <tr><td >E. Haller. —</td><td >Mi rakontis (Vejnberg)</td><td align="right">366</td></tr> + <tr><td >G. Janowski. —</td><td >Mi eliras (Lermontov}</td><td align="right">366</td></tr> + <tr><td >D. Jegorov. —</td><td >Aŭtuno</td><td align="right">367</td></tr> + <tr><td >F. de Kanaloŝŝy-Lefler. —</td><td >Kuŝas somero (Heine)</td><td align="right">368</td></tr> + <tr><td >A. Kofman. —</td><td >Filino de Iftah</td><td align="right">368</td></tr> + <tr><td > —</td><td >La sklavoŝipo (Heine)</td><td align="right">374</td></tr> + <tr><td >V. Langlet. —</td><td >Al la memoro de Józef Wasniewski</td><td align="right">378</td></tr> + <tr><td >R. Libeks. —</td><td >Latva popola kanto</td><td align="right">380</td></tr> + <tr><td >I. Lojko. —</td><td >Malgrand'-rusa kanteto</td><td align="right">380</td></tr> + <tr><td > —</td><td >Profeto (Lermontov)</td><td align="right">381</td></tr> + <tr><td >F. Lorenc. —</td><td >Alaŭdeto (Boheme)</td><td align="right">382</td></tr> + <tr><td >A. Naumann. —</td><td >Mi amis vin</td><td align="right">383</td></tr> + <tr><td > —</td><td >Printempo venos</td><td align="right">384</td></tr> + <tr><td >Poeteto. —</td><td >La Ĉaso</td><td align="right">384</td></tr> + <tr><td >I. Seleznet. —</td><td >Kanto</td><td align="right">385</td></tr> + <tr><td > —</td><td >Ne riproĉu la sorton</td><td align="right">386</td></tr> + <tr><td > —</td><td >Revo</td><td align="right">386</td></tr> + <tr><td >E. Smetanka. —</td><td >La poeto (V. Halek)</td><td align="right">387</td></tr> + <tr><td >L. Sokolov. —</td><td >La velo (Lermontov)</td><td align="right">388</td></tr> + <tr><td >M. Solovjev. —</td><td >Plendo</td><td align="right">388</td></tr> + <tr><td > —</td><td >Tri palmoj (Lermontov)</td><td align="right">389</td></tr> + <tr><td >K. Svanbom. —</td><td >Laŭ sveda melodio</td><td align="right">391</td></tr> + <tr><td >S. Satunovski. —</td><td >Ne diru (Nadson)</td><td align="right">391</td></tr> + <tr><td >W. Waher. —</td><td >Spirita Ŝipo</td><td align="right">392</td></tr> + <tr><td >J. Wasniewski. —</td><td >El la paperujo de miaj fabloj</td><td align="right">391</td></tr> + <tr><td >E. de Wahl. —</td><td >Ĉe l' maro (Heine)</td><td align="right">395</td></tr> + <tr><td >F. Zamenhof. —</td><td >Versaĵo sen fino</td><td align="right">395</td></tr> + <tr><td > —</td><td >Vizito de la steloj sur la tero</td><td align="right">397</td></tr> + <tr><td >O. Zeidlitz. —</td><td >Vespero (A. Nikander)</td><td align="right">402</td></tr> + <tr><td >L. Zamenhof. —</td><td >El Hamleto</td><td align="right">403</td></tr> + <tr><td >A. Kofman. —</td><td >El Iliado</td><td align="right">441</td></tr> + <tr><td colspan="3" align="center"><div style="margin-top: 2em; margin-bottom: 1em"><b>ALDONO</b></div></td></tr> + <tr><td colspan="2">Preĝo sub la verda standardo</td><td align="right">459</td></tr> +</table> + +<hr /> + +<p class="center"> + 1432-05. — Coulommiers. Imp. <span class="smallcaps">Paul BRODARD</span>. — 12-05. +</p> + + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Fundamenta Krestomatio, by L. Zamenhof + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK FUNDAMENTA KRESTOMATIO *** + +***** This file should be named 8224-h.htm or 8224-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/8/2/2/8224/ + +Produced by David Starner, William Patterson and the Online +Distributed Proofreading Team + +Updated editions will replace the previous one--the old editions will +be renamed. + +Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright +law means that no one owns a United States copyright in these works, +so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United +States without permission and without paying copyright +royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part +of this license, apply to copying and distributing Project +Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm +concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, +and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive +specific permission. If you do not charge anything for copies of this +eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook +for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, +performances and research. They may be modified and printed and given +away--you may do practically ANYTHING in the United States with eBooks +not protected by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the +trademark license, especially commercial redistribution. + +START: FULL LICENSE + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full +Project Gutenberg-tm License available with this file or online at +www.gutenberg.org/license. + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project +Gutenberg-tm electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or +destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your +possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a +Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound +by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the +person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph +1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this +agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm +electronic works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the +Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection +of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual +works in the collection are in the public domain in the United +States. If an individual work is unprotected by copyright law in the +United States and you are located in the United States, we do not +claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, +displaying or creating derivative works based on the work as long as +all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope +that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting +free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm +works in compliance with the terms of this agreement for keeping the +Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily +comply with the terms of this agreement by keeping this work in the +same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when +you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are +in a constant state of change. If you are outside the United States, +check the laws of your country in addition to the terms of this +agreement before downloading, copying, displaying, performing, +distributing or creating derivative works based on this work or any +other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no +representations concerning the copyright status of any work in any +country outside the United States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other +immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear +prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work +on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the +phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, +performed, viewed, copied or distributed: + + This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and + most other parts of the world at no cost and with almost no + restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it + under the terms of the Project Gutenberg License included with this + eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the + United States, you'll have to check the laws of the country where you + are located before using this ebook. + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is +derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not +contain a notice indicating that it is posted with permission of the +copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in +the United States without paying any fees or charges. If you are +redistributing or providing access to a work with the phrase "Project +Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply +either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or +obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm +trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any +additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms +will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works +posted with the permission of the copyright holder found at the +beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including +any word processing or hypertext form. However, if you provide access +to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format +other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official +version posted on the official Project Gutenberg-tm web site +(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense +to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means +of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain +Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the +full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works +provided that + +* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed + to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has + agreed to donate royalties under this paragraph to the Project + Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid + within 60 days following each date on which you prepare (or are + legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty + payments should be clearly marked as such and sent to the Project + Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in + Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg + Literary Archive Foundation." + +* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or destroy all + copies of the works possessed in a physical medium and discontinue + all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm + works. + +* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of + any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days of + receipt of the work. + +* You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project +Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than +are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing +from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and The +Project Gutenberg Trademark LLC, the owner of the Project Gutenberg-tm +trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +works not protected by U.S. copyright law in creating the Project +Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm +electronic works, and the medium on which they may be stored, may +contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate +or corrupt data, transcription errors, a copyright or other +intellectual property infringement, a defective or damaged disk or +other medium, a computer virus, or computer codes that damage or +cannot be read by your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium +with your written explanation. The person or entity that provided you +with the defective work may elect to provide a replacement copy in +lieu of a refund. If you received the work electronically, the person +or entity providing it to you may choose to give you a second +opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If +the second copy is also defective, you may demand a refund in writing +without further opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO +OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT +LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of +damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement +violates the law of the state applicable to this agreement, the +agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or +limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or +unenforceability of any provision of this agreement shall not void the +remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in +accordance with this agreement, and any volunteers associated with the +production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm +electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, +including legal fees, that arise directly or indirectly from any of +the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this +or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or +additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any +Defect you cause. + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of +computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It +exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations +from people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future +generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see +Sections 3 and 4 and the Foundation information page at +www.gutenberg.org + + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by +U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is in Fairbanks, Alaska, with the +mailing address: PO Box 750175, Fairbanks, AK 99775, but its +volunteers and employees are scattered throughout numerous +locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt +Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up to +date contact information can be found at the Foundation's web site and +official page at www.gutenberg.org/contact + +For additional contact information: + + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To SEND +DONATIONS or determine the status of compliance for any particular +state visit www.gutenberg.org/donate + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. To +donate, please visit: www.gutenberg.org/donate + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project +Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be +freely shared with anyone. For forty years, he produced and +distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of +volunteer support. + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in +the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not +necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper +edition. + +Most people start at our Web site which has the main PG search +facility: www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + + +</pre> + +</body> +</html> + |