1 files changed, 2889 insertions, 0 deletions

diff --git a/13959.txt b/13959.txt
new file mode 100644
index 0000000..ec57955
--- /dev/null
+++ b/13959.txt
@@ -0,0 +1,2889 @@
+The Project Gutenberg EBook of Door Oost-Perzie, by Percy Molesworth Sykes
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Door Oost-Perzie
+
+Author: Percy Molesworth Sykes
+
+Release Date: November 5, 2004 [EBook #13959]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ASCII
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DOOR OOST-PERZIE ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+
+
+
+
+
+
+
+DOOR OOST-PERZIE
+
+Reis van Majoor Percy Molesworth Sykes,
+Consul-Generaal van Engeland te Khorassan.
+
+
+
+I
+
+	Aankomst te Astrabad.--Vroegere belangrijkheid der stad.--Het
+	land der Turkomannen.--Mesjed, zijn moskee en zijn handel.--De
+	Loetwoestijn.--Op den weg naar Kirman.
+
+
+Perzie heeft altijd een groote bekoring uitgeoefend op mijn geest. Ik
+had lang in Indie gediend, zonder gelegenheid te hebben, er een bezoek
+aan te brengen. Het werd Januari 1893 eer ik, na mijn Kerstvacantie
+in Engeland te hebben doorgebracht, mijn plan ten uitvoer brengen
+kon en een reis door Perzie kon maken, om te Boesjir de boot, die
+mij daar wachtte, te bereiken.
+
+Uit Engeland komend, was ik per spoor over Weenen naar Odessa gereisd,
+waar ik mij naar Batoem inscheepte; van Batoem naar Bakoe volgde ik
+de bekende transkaukasische lijn. Daarna scheepte ik mij te Bakoe in,
+niet voor Enzeli en Resjd, wat de gewone weg is, maar voor Bandar-Gaz.
+
+De stoomboot op de Kaspische Zee moest eerst stoppen te Oezoen-Ada,
+toen nog uitgangspunt van den transkaspischen spoorweg. Na een ruwen
+overtocht, waar een heele dag mee heenging, voeren wij langzaam
+het smalle kanaal binnen, waar een voor anker liggend schip ons
+waarschuwde, voorzichtig te zijn, en ofschoon wij slechts negen meter
+diepgang hadden, moesten wij voortdurend van den oever afhouden,
+om niet vast te raken. De ondiepe zee was bedekt met een dun laagje
+ijs. In elk opzicht leek Oezoen-Ada mij een zeer slechte basis voor
+een spoorweg. Dus vernam ik dan ook een jaar daarna met genoegen,
+dat Krasowodsk, veel dichter bij de open zee en in 't bezit van een
+diepe haven, ten slotte gekozen was, om Oezoen-Ada te vervangen.
+
+Wij verlieten met moeite het nauwe toegangskanaal en wendden den steven
+zuidwaarts, om na vijftien uren de russische grensstad Tsjitsjikar
+te bereiken. De aanlegplaats is bijna buiten het gezicht der stad;
+dus kon ik er geen bezoek aan brengen. Maar er is niet veel te zien,
+en zij heeft geen beste reputatie, wat betreft den bodem en het
+klimaat. Door Astrabad staat Tsjitsjikan met het telegraafnet van
+Perzie in gemeenschap; maar de transkaspische spoorweg heeft aan
+dezen militairen post al zijn belangrijkheid ontnomen.
+
+Toen wij onzen weg naar het zuiden vervolgden, zagen wij al spoedig,
+hoe het klimaat snel veranderde. Na het dejeuner bevonden wij ons
+tegenover het russische marine-station Asjoer-Ada, en voor ons lag,
+in dichte nevelen gehuld, Iran.
+
+De Asjoer-Ada-eilanden maken deel uit van een zandbank, door den
+noordenwind gevormd, die de heerschende is in deze streken. Daarachter
+breidt zich een wijde lagune uit, _Murdal_ of dood water geheeten,
+waarin zich veel rivieren uitstorten, die alluviale aanslibbing
+aanvoeren. Men treft veel van die lagunen langs de kust aan; die
+van Enzeli is het meest bekend; maar de baai van Astrabad, om ons
+te bedienen van den naam die gewoonlijk op de kaarten staat, is het
+diepst. De stoombooten kunnen er tot vlak aan de kust komen en zijn
+niet genoodzaakt te lossen voor de zandbank, zooals te Enzeli.
+
+Asjoer-Ada, dat een verschrikkelijk ongezonde post moet zijn, werd
+in 1858 door Rusland bezet, toen men besloot een eind te maken aan
+de zeerooverijen van de Turkomannen. De regeering van den czar is
+herhaaldelijk uitgenoodigd, zich terug te trekken van de plek, die,
+in strikten zin genomen, nog perzisch grondgebied is; maar zoo zij aan
+dien wensch gevolg gaf, zou de zeerooverij maar al te spoedig weer
+het hoofd opsteken. Daar tengevolge van het tractaat van Gerlistan
+de perzische vlag niet over de Kaspische Zee mag waaien, wordt alle
+politie daar uitgeoefend door de groote mogendheid van het Noorden.
+
+Drie aanlegplaatsen waren bij het eiland aangebracht, 'twelk zoo smal
+is, dat het schuim der golven er bij slecht weer overheen vliegt. Na
+een langzame vaart door de stille en rustige lagune, legden wij aan
+bij een vuurtoren tegenover Bandar-Gaz. Wij namen onze bagage bijeen
+en werden in een roeiboot overgebracht naar een havenplaatsje in een
+treurigen staat van verval. Tegen het vallen van den avond bevonden
+wij ons op perzischen grond, bestaande uit dikke, glibberige modder.
+
+Ik had geen voorkeur, waar wij zouden heengaan; maar Joessoef Abbas,
+een geleerde Pers, dien ik te Odessa aan mij had verbonden, en die meer
+gereisd moet hebben dan iemand van zijn leeftijd, zei, dat we zouden
+kunnen logeeren bij een ambtenaar van de telegraaf. Deze ontving ons
+inderdaad zeer vriendelijk en ik kon weldra ten zijnent genieten van
+een echten pilaw, het perzische gerecht bij uitnemendheid.
+
+Bij dag kwam Bandar-Graz mij als een zeer melancholiek plaatsje
+voor. Er is zooveel slijk, dat een paar stelten van nut zouden kunnen
+zijn. De hutten van boomstammen zien er vuil en ellendig uit.
+
+Mazanderan, de perzische provincie die met Ghilan de zuidkust van de
+Kaspische Zee inneemt, is een belangrijke provincie, al was het maar om
+het sprekend contrast, dat zij maakt met de andere deelen van Perzie,
+of zelfs met de andere districten aan de binnenzee gelegen. Als men
+uit de lagune komt, waar men veel rottende planten ziet, heeft men
+eerst een strook jungle van afwisselende breedte, dicht struikgewas,
+waar het van allerlei insecten, vooral muskieten, krioelt, die er
+in den zomer iemand het leven ondragelijk maken. Het heet ook, dat
+er nog veel tijgers zijn, maar het gebeurt niet dikwijls, dat er een
+geschoten wordt.
+
+Als men de bergen heeft bereikt, verandert het land plotseling van
+aanzien, en de reiziger kan zich in Kaschmir verplaatst wanen. Hij
+vindt er dezelfde boomen en weiden, en hooger de kale hellingen
+der bergen. Een prachtig soort van hert komt, evenals daar ook hier
+veelvuldig voor.
+
+De bewoners der provincie Mazanderan hebben een geelachtige, ongezonde
+gelaatskleur, maar ze zijn niet klein of lichamelijk slecht ontwikkeld,
+zooals men verwachten zou in dat arme land. Zij kleeden zich in wol
+en voeden zich met rijst, die ze in groote hoeveelheden tot zich
+nemen. Het is een gelukkig volkje, en ik ontmoette niemand, die het
+land zou willen verlaten; zij kunnen in andere streken van Perzie
+niet aarden.
+
+In twee dagen bereikten wij Astrabad langs een zeer slechten weg. De
+zon ging onder; wij kwamen de stad binnen door een ingang zonder poort
+en zonder bewaking, en het eerste wezen, waar ons oog op viel, was
+een jakhals. Eindelijk zagen wij een man in de verlaten straten. Hij
+bracht ons op de vriendelijkste manier naar het huis van Mirza Taki,
+den engelschen agent, waar wij de groote voldoening smaakten, droge
+kleeren te kunnen aantrekken. De vereeniging van vocht en koude is
+zeer onaangenaam, om niet te zeggen gevaarlijk in het Oosten, nog
+meer dan elders, en ik gevoelde mij gelukkig, dat ik zonder slechte
+gevolgen de streek van de koorts was doorgekomen en een der bekendste
+steden van Perzie had bereikt.
+
+Astrabad, dat in den bloemrijken stijl van het Oosten _Dar-ul-Muminin_,
+dat is de Woning der Geloovigen heet, is voor zoover men kan nagaan,
+geen oude stad, hoewel de plaats volgens de legende gesticht is
+door Nosjirevan, met geld, gegeven door Azad Mahan, gouverneur
+der Keronans. Voor Engeland is de stad buitendien interessant om de
+mislukte poging, in de 18de eeuw gedaan, om er een engelsch-perzischen
+handel te vestigen.
+
+In het begin der 19de eeuw heeft men zich van het belang van Astrabad
+te veel voorgesteld. Napoleon en czar Paul I hadden het plan gevormd,
+langs dien weg een aanval te wagen op Britsch-Indie. Het werd weer
+opgevat door Rusland tijdens den Krim-oorlog; maar zoowel in het eene
+als in het andere geval zou de uitvoering zeker op een noodlottige
+ramp zijn uitgeloopen.
+
+Thans heeft de transkaspische spoorweg het stadje alle gewicht
+ontnomen, ofschoon bij een aanval op Perzie uit het Noorden de
+bezetting van Sjahroed, na de verovering van Astrabad, de hoofdstad
+zou afscheiden van Medsjed.
+
+Astrabad beslaat nu misschien de helft van de oorspronkelijke
+oppervlakte, en er wordt mij gezegd, dat de bevolking niet meer
+dan tien duizend zielen bedraagt. De meeste straten zijn geplaveid,
+waarschijnlijk door shah Abbas, en de huizen zijn van natuursteen of
+van gebakken steen opgetrokken met daken van roode pannen, wat een
+vroolijk gezicht geeft zelfs in den winter; daar op de muren overal
+bloemen zijn geplant, moet het er in het voorjaar aardig uitzien. Er
+zijn in de stad veel zeepfabrieken; potasch wordt er bereid uit
+planten van den oever der rivier. Ook kruit wordt bereid in Astrabad,
+maar dat is dan ook alle plaatselijke industrie.
+
+Er begon veel sneeuw te vallen, een zonderling gezicht, terwijl de
+oranje-appels aan de boomen hingen. Ik vertrok op de jacht, hopende
+dat de sneeuw de herten uit de bergstreken naar beneden drijven
+zou. Ik zag er niet een, hoeveel moeite ik mij ook een heele week lang
+gaf. Daarentegen zag ik wel veel wilde zwijnen, en ik doodde er een,
+om mijn nieuw geweer te probeeren.
+
+Toen ik te Astrabad terugkeerde, waren de toebereidselen voor mijn
+bescheiden expeditie in het turkmeensche land afgeloopen, en ik begaf
+mij in noordelijke richting op reis. Terwijl het woud bijna den
+zuidkant der stad bereikt, is het land in 't noorden vlak en open
+en veelal bebouwd. Na door een paar gehuchten te zijn getrokken,
+bereikten wij de Kara Soe of Zwart Water, een rivier met langzaam
+stroomend, slijkerig water. Er ligt een brug over naar het land der
+Turkomannen. Enkele mijlen trokken wij voort door een zeer vruchtbare
+vlakte en kwamen toen aan de oevers der Gurgan, een rivier, waarvan de
+naam denzelfden wortel heeft als het woord Hyrcanie. Een tweede brug,
+even stevig als de eerste, ligt bij het fort Akkala of het Witte Fort,
+een oude plaats van de Kadjaren, waar nog een garnizoen is en die er
+indrukwekkend uitziet. Wij gingen den stroom niet over, maar trokken
+langs den linker oever, om zoo te komen in het kamp van Moesa khan,
+hoofd der Ak-Atabai, voor wien ik een brief had van kolonel Stewart.
+
+Om u een alasjoek of Turkomannen-woning voor te stellen, moet ge
+denken aan een kring van omgebogen takken, min of meer in den vorm
+van een bijenkorf en zoowat twintig voet in diameter; zwart vilt is
+over alles heen getrokken, en het resultaat is een beweegbaar huis,
+dat ten minste als het koud weer is, de voorkeur verdient boven een
+tent. Binnenin wordt het hebben en houden van den eigenaar bewaard
+in reuzenpakken, terwijl de karabijn van den heer des huizes binnen
+het bereik van zijn hand is. Stukken tapijt bedekken de reten en
+spleten van het vilt, en als er vuur brandt op den open haard, kan men
+zich comfortabel voelen in zulk een verblijf. Alleen de rook blijft
+een groot bezwaar. Ieder kamp werd bewoond door een aantal gezinnen
+tusschen tien en dertig. Zij brengen zoo vijf maanden door ten zuiden
+van de Gurgan, halen hun oogst binnen en laten daarna weer hun kudden
+weiden dichtbij de Atrek.
+
+Men kan als vaderland der Turkomannen beschouwen een strook gronds,
+die beginnend bij de baai van Astrabad doorloopt tot het punt, waar
+de drie staten Rusland, Perzie en Afghanistan samenkomen.
+
+Hun eerste belangrijk optreden in de geschiedenis dagteekent van de
+12de eeuw, toen zij sultan Sandjar van den troon stieten. In de 19de
+eeuw gaf Shah Abbas bij zijn troonsbestijging aan talrijke kolonien
+van Koerden grondgebied in die streken, wat een slag was voor de
+turkmeensche roovers; maar zij bleven tot hun definitieven val, na de
+inneming van Khiwa en van Merw, een ware plaag voor Perzie. Men kan
+daar goed over oordeelen, als men, zooals ik, vroegere gevangenen
+van hen heeft gezien en gehoord heeft wat zij hadden te verdragen,
+te meer daar bij de natuurlijke wreedheid der Turkomannen zich de
+haat voegde van de Sunnieten tegen de Sjiieten. De heer Vambery heeft
+mij verteld, dat, hoewel hijzelf tijdens zijn gevangenschap aan de
+Atrek heel goed werd behandeld, hij getuige moest zijn van allerlei
+tooneelen, die hem de Turkomannen deden verfoeien.
+
+Zeer tegen mijn zin was Moesa khan voor den nacht naar Astrabad
+gegaan. Ik maakte van den dag, dien ik wachtende moest doorbrengen,
+gebruik, om de ruinen van de stad Kizil-Alan te gaan zien. Er zijn
+ook verschillende hoogten, die verspreid in het dal der Gurgan
+liggen, waar door reizigers veel onderzoekingen zijn gedaan. Enkelen
+hebben er reeksen van seinposten in willen zien. Het is eenvoudiger,
+te veronderstellen, dat het ruinen van dorpen of steden zijn. Wij
+kunnen er niet meer van zeggen, voor men systematische opgravingen
+zal hebben gedaan. Dan zal een rijke oogst de exploratie van het oude
+Hyrcanie beloonen.
+
+Zoodra hij was aangekomen, liet Moesa khan mij door Joessoef weten,
+dat hij het niet op zich durfde nemen, mij door het turkmeensche land
+te laten gaan. Ik kon er zeker van zijn, te worden gedood of bestolen,
+en hij zou er door de perzische regeering voor aansprakelijk worden
+gesteld. Het kostte mij zeer veel moeite, hem op zijn besluit te
+doen terugkomen. Eindelijk, na verloop van drie dagen, gaf hij toe op
+de bedreiging, dat zijn naam van gezaghebbend hoofdman er in Europa
+onder zou lijden, en zoo beloofde hij, mij een geleide te bezorgen
+tot de Atrek. Drie bloedverwanten van hem zouden mijn verdere reis
+organiseeren.
+
+Dus scheidde ik van mijn gastheer op de plek, waar wij de Gurgan
+over moesten trekken, en wij trokken noordwaarts door de besneeuwde
+steppe. Eerst was die geheel vlak, maar bij het naderen van de Atrek
+gingen wij over een keten van lage bergen, bekend onder den naam
+Kara-tapa of Zwarte heuvels. 's Avonds bereikten wij in een sneeuwstorm
+een kamp van den stam der Atabai, waar wij den nacht doorbrachten. Die
+stam telt ongeveer twee duizend gezinnen in Perzie en duizend in
+Rusland. Wij zetten toen den tocht langs de Atrek voort onder het
+geleide van een turkmeenschen mollah, Hak Nafas, die niet erg zeker
+van zijn zaak was. Ik vernam van Joessoef, dat het een roover was,
+die niet viel te vertrouwen.
+
+Voor hij van ons wegging, had hij op fluisterenden toon een gesprek
+gevoerd met enkele mannen van ons gevolg, 's Avonds van dien dag,
+toen wij de rivier waren overgegaan, kampeerden wij bij een groep van
+vijf tenten. Wij kregen niet als gewoonlijk een uitnoodiging om binnen
+te komen in de alasjoeks, en het viel niet moeilijk, uit een en ander
+op te maken, dat men iets tegen ons in den zin had. Ik barricadeerde
+dus mijn tent en bleef wakker, wat niet al te moeilijk was, aangezien
+ik gekweld werd door hevige kiespijn. Tegen middernacht kwamen de
+Turkomannen op onze tent af, kruipend en met geladen geweren. Toen
+ze op vijfhonderd meters afstands waren, ging Joessoef zeer beleefd
+naar hun gezondheid informeeren. Waarop zij, zonder een woord te
+zeggen, verdwenen. Wij belaadden onze muildieren voor zonsopgang,
+en Joessoef, die al dien tijd zich kranig en dapper hield, sprak
+de dieven in partibus, die bij ons gebleven waren, krachtig toe en
+verweet hun de schending van de wetten der gastvrijheid, hen dreigend
+met allerlei verschrikkelijke straffen. Ten slotte verdwenen zij ook
+en lieten ons met rust. Denzelfden dag waren wij bijna overvallen door
+onze gidsen van den vorigen dag, die ons op den anderen oever van de
+Atrek volgden. Maar zij trokken zich terug, waarschijnlijk overtuigd,
+dat de Sahib machtige beschermers hebben moest, en dat hij anders
+zich ook nooit in deze streken zou hebben gewaagd.
+
+Te Aksjanim, beneden een kloof, waar de Atrek door vloeit, kwam ik op
+het grondgebied van de Goklan-Turkomannen. Dit was de eerste plek,
+waar mij een vriendelijke ontvangst bereid werd. Mijn gastheer,
+Mustapha Koeli, was in 1874 verbonden geweest aan de zending van den
+Honorable G. Napier naar de Gurgan.
+
+Wij passeerden daarna langs een zeer sterke helling den doorgang,
+die bekend is onder den naam Hanaki-pas; de top is 1020 M. hoog. Van
+daar deed het dal, dat wij juist waren doorgegaan, zich voor als een
+reliefkaart; op den achtergrond verhief zich de Sonar Dagh. Overal
+om ons heen waren sneeuwvelden, en de wolken dreigden met nieuwen
+voorraad. Dus haastten wij ons, en toch was het maar even voor
+zonsondergang, dat wij het fort Amend, waarvan niet veel meer dan
+een puinhoop over is, bereikten. Er waren enkele tenten der Toktimasj
+omheen gegroepeerd.
+
+Den volgenden dag ging het met moeite door het dal der Insja, om daarna
+weer over een pas te trekken en den daarop volgenden dag bereikten
+wij in een bebouwde streek en op den weg van Astrabad naar Boesjnoert
+het dorp Semalgan, waarschijnlijk Samangan van sjah Nameh, een der
+talrijke dorpen, die aan de Koerden behooren. Onnoodig te zeggen,
+dat ik blij was, het land der Turkomannen achter mij te hebben,
+maar ook dat het mij aangenaam was, een blik te hebben mogen werpen
+op hun gewoonten en hun denkbeelden, wat mij nooit zou zijn gelukt,
+als ik met een uitgebreid escorte had gereisd.
+
+De Koerden ontvingen mij vriendelijk. Zij hadden nog veel herinneringen
+bewaard van kolonel Napier. Maar ik werd er een weinig verlegen mee,
+dat ik na hem dit bezoek aflegde; hij had edelmoedig geschenken
+uitgedeeld en ik trok door met ledige handen.
+
+Over den Halinurpas gaand, die door een hooge bergketen een weg
+opent, kwamen wij eindelijk in het stadje Boesjnoert. Ik werd er zeer
+vriendelijk door den gouverneur ontvangen, die mij geluk wenschte met
+het ongedeerd volbrengen van zulk een gevaarlijke reis. En inderdaad,
+nu eerst begon ik mij rekenschap te geven van de gevaren, die ik had
+geloopen. Kolonel Yate, die een jaar later met zeventig man door
+deze streek trok en een gewapend geleide bij zich had, noemt haar
+"het meest woeste en onafhankelijke gedeelte van het gebied der
+Turkomannen, waar de Perzen geen voet durven zetten."
+
+De provincie Khorassan, die wij nu pas hadden betreden, ligt in
+den noord-oosthoek van Perzie; de naam beteekent Land der Zon. Zij
+besloeg vroeger een verbazende uitgestrektheid; ze strekte zich van
+de Kaspische Zee tot Samarkand uit en zuidelijk tot de grenzen van
+Sind. Tegenwoordig reikt zij van den transkaspischen spoorweg in het
+Noorden tot Seistan in het Zuiden en van Afghanistan in het Oosten
+tot Astrabad in het Westen. De oppervlakte is door lord Curzon geschat
+op 375,000 tot 435,000 vierkante kilometers.
+
+Op den avond van mijn aankomst legde ik een bezoek af bij den
+Saham-u-dola, een hoofd, dat hoog in aanzien stond. Ik zei hem eerst
+niet, dat ik een officier was, die voor mijn genoegen reisde; maar
+toen ik bemerkte, dat hij in mij een deelgenoot zag van de een of
+andere bijzondere zending, vertelde ik hem de waarheid. Hij geloofde
+mij niet, natuurlijk. Een Oosterling reist nooit anders, dan om geld
+te verdienen of als pelgrim.
+
+Boesjnoert is een stadje van misschien tien duizend inwoners. Er is
+maar een lange straat; de plaats is door een telegraaflijn met Mesjed
+verbonden, en er gaat wekelijks een post tusschen beide steden. De
+straat is vol winkels, waar men russische samovars en manchestersch
+katoen ziet. Ik kocht er drie turkmeensche tapijten voor ongeveer
+zeven pond. Een goed gesternte had mij bij den koop geleid, want ze
+waren in Engeland vier- of vijfmaal die som waard.
+
+Daar drie dagen voldoende bleken, om alle merkwaardigheden van
+Boesjnoert te bekijken, huurden wij versche muildieren en gingen
+op weg naar Koetsjan. Door de Mesjedpoort vertrokken, reisden wij
+langs de oude stad, waar nog slechts ruinen van over zijn en daalden
+af naar de Atrek. Onder de vele dorpen, waar wij doorheen trokken,
+hadden enkele vierkante torens, gelijkend op die van engelsche kerken;
+overal was welvaart te bespeuren, veel meer dan wij hadden gevonden in
+het door de natuur rijker bedeelde district Astrabad. Den volgenden
+dag gingen wij over een in goeden staat zijnde brug, en bij Sissah
+betraden wij het gebied van Koetsjan. Het dal wordt breeder; de grond
+is zeer vruchtbaar, en de dorpen zijn even talrijk als in sommige
+deelen van Pendsjab.
+
+Op onzen tocht waren wij getuigen van een nog in wezen zijnd oud
+gebruik, het huwelijk bij roof. Wij ontmoetten eerst het geleide
+van een bruid te paard; zij was gekleed in een rijk wit met rood
+gewaad. Iets verder vonden wij andere ruiters, die bij de nadering der
+dame een soort van gevecht nabootsten, tot zij een teeken had gegeven,
+dat zij zich overgaf.
+
+Te Sjirwan kwam ik weer in bekende streken en wel op den weg naar
+Koetsjan daar, waar een levendige handel wordt gedreven met Geok
+Tepe, het punt, dat het dichtst bij den transkaspischen spoorweg is
+gelegen. De Atrek was hier niet veel meer dan een groote beek. Een
+tocht van 35,000 mijlen door een der vruchtbaarste dalen van
+Perzie bracht ons te Koetsjan. Het district, waar die plaats de
+hoofdstad van is, moet als het belangrijkste der drie koerdische
+districten worden beschouwd; tot in den jongsten tijd was het half
+onafhankelijk. Nadir Shah werd vermoord in 1747, toen hij een poging
+deed, het te onderwerpen. De _ilkhani_ is reeds door lord Curzon op
+amusante manier beschreven; hij is gewoonlijk in een toestand van
+ontoerekenbaarheid door de uitwerking van opium of alcohol, en men
+moet hem altijd drie dagen van te voren, een bezoek aankondigen. Ik
+onthield mij van een visite, daar ik geen tijd wilde verliezen.
+
+Ik vond te Koetsjan een brief van den engelschen consul-generaal
+te Mesjed, den heer Elias, die zoo vriendelijk was, mij te melden,
+dat hij mij op een dagreis afstands van de stad een _sowar_ en twee
+paarden had tegemoet gezonden. Wij namen een wagen, om ons met onze
+bagage naar de stad te brengen.
+
+Het land was vruchtbaar maar eentonig. Door de strenge vorst was de weg
+hard en vlak. In den namiddag van den derden dag ontdekte ik een man
+in de verte, die de sowar bleek te zijn, en in minder dan vijf minuten
+draafde ik in de richting van Mesjed, terwijl Joessoef in het rijtuig
+volgde. Voor ons schitterde op vele mijlen afstands de prachtige
+vergulde koepel als een vuurzee in de stralen van de ondergaande zon.
+
+Een nieuwsgierige menigte wachtte ons af op de pleinen der stad. Door
+de Khiaban, de hoofdstraat, iets als het _Unter den Linden_ der
+plaats, daarna door de kronkelende straatjes, kwamen wij aan het
+Consulaat-generaal, waar wij hartelijk werden ontvangen. Nu ik
+twee maanden lang buiten de beschaafde wereld had verkeerd, was
+ik onuitsprekelijk gelukkig, mij weer in een bevriende omgeving
+te bevinden.
+
+Mesjed, welks naam beteekent "Graf eens Martelaars", heet zoo,
+omdat men er het graf vindt van een heilige Reza, den achtsten
+iman. Zijn monument behoort tot de rijkste en meest bezochte van
+Azie. De schatten, die er bewaard worden, bestaan niet alleen uit
+ruime jaarlijksche schenkingen van geld en kostbaarheden, maar het
+graf ontvangt ook giften en legaten in grond en tuinen, en wel van
+alle klassen der bevolking. Het is niet toegankelijk voor christelijke
+bezoekers, een regel, waaraan men zich in Perzie bij vele instellingen
+houdt. Toch is hij niet steeds in acht genomen, en de spaansche gezant
+aan het hof van Timoer, Ruy Gonzalez de Clavyo, vertelt, dat hij de
+moskee te Mesjed heeft bezocht.
+
+Het tegenwoordige heiligdom ligt, naar ik hoor, in het midden tusschen
+drie groote pleinen. De bouwtrant, de opengewerkte lantaarn en het
+gouden traliewerk geven er van buiten een ernstige schoonheid aan,
+geschikt om een diepen indruk op vrome gemoederen te maken.
+
+Mesjed is tegenwoordig een belangrijke stad uit het oogpunt van den
+handel en de politiek. Van engelsch standpunt gezien, zou het een goede
+post zijn ter bewaking van westelijk Afghanistan en een bruikbaar
+entrepot voor den engelsch-indischen handel. Maar voor Rusland is
+de post van nog veel grooter beteekenis, daar Mesjed de hoofdstad
+is van de provincie Khorassan, waarvan Askhabad voor zijn onderhoud
+afhankelijk is. Zooals men wel kan begrijpen, zijn de bazars voor
+'t meerendeel gevuld met russische goederen, maar de voorwerpen van
+engelsche herkomst worden op niet minder hoogen prijs gesteld. Men kan
+hier een beeld vinden van den strijd tusschen de beide mogendheden,
+die elkaar den invloed in Perzie betwisten.
+
+Ten tijde van mijn bezoek werd het ambt van britsch consul-generaal
+waargenomen door den sedert overleden heer Ney Elias, den deken van
+een reeks van bekende reizigers in Centraal-Azie. De belangen van
+Rusland waren toevertrouwd aan den heer Vlassof, die nu een ruimer
+arbeidsveld gevonden heeft in Abessynie. Zooals dat dikwijls het
+geval is, hadden hij en zijn secretaris engelsche vrouwen getrouwd,
+wat voor mij de genoegens van het samenzijn nog grooter maakte. Ik ben
+nooit ergens vriendelijker ontvangen dan in die kleine maatschappij,
+de europeesche kolonie van Mesjed. En toen ik dan ook na verloop van
+een week vertrok, om mij naar Kirman te begeven door de Loetwoestijn,
+deed het mij innig leed de vrienden te verlaten, van wie ik een week
+te voren geen enkele kende.
+
+Na het verlaten van Mesjed volgden wij den weg van Teheran naar
+Sjerifabad. Hij loopt door een golvend terrein en maakt een bocht op
+het punt, waar de uit het Zuiden komende pelgrims voor de eerste maal
+den heiligen koepel der groote moskee aanschouwen.
+
+Den tweeden dag na ons vertrek ging het over den Bidarpas, waar wij tot
+onze groote verbazing een dikke sneeuwlaag vonden. Van dien pas, die
+bijna 2000 M. hoog is, daalden wij naar een rivierdal. De benedenloop
+van den stroom heet Kal-i-Sala. Er ligt een pas gebouwde brug over,
+een vreemd verschijnsel in Perzie.
+
+Na weer door heuvelachtige streken te zijn getrokken, kwamen wij
+te Turbat, stad van 15000 inwoners, nog op ouderwetsche manier
+Turbat-i-Haidari genoemd, naar het graf van rooden steen van een
+beroemd heilige, Kutb-u-Din-Haider. Tegenwoordig gebruikt men meestal
+den naam Turbat-i-Ichak-Khan, naar een hoofd van de Karai's, die ter
+dood gebracht werd nadat hij beproefd had, Mesjed te veroveren aan
+de spits van een vereeniging van stammen.
+
+Turbat, dat te midden van tuinen ligt, is sinds 1901 een belangrijk
+russisch centrum geworden; een russisch dokter is er gevestigd
+onder bescherming van Kozakken voor de gevallen van pest- en
+cholera-epidemieen. Zijde was oudtijds het hoofdproduct van deze
+streek, en tegenwoordig begint men weer meer aan die cultuur te
+doen, hoewel de nawerking der ziekte van de zijderupsen zich nog
+doet gevoelen.
+
+Na Turbat volgden wij den loop der Kal-i-Sala en moesten dikwijls van
+richting veranderen. Het was belangrijk op te merken, hoe alle op de
+kaart aangegeven dorpen verwoest waren, terwijl er in de nabijheid
+nieuwe gehuchten waren ontstaan, en tot onze nog grootere verbazing
+was de rivier, die zich naar het Westen wendt, voorgesteld als naar
+het Zuidoosten stroomend.
+
+Vervolgens reden wij naar Djangal, Bimurgh, Beidukht. Het laatste
+dorp is bekend als de woning van den groot-murschid van Perzie, een
+man, die zeer grooten invloed uitoefent, vooral op de kooplieden van
+Teheran. Zijn naam is Hadji Mullah sultan Ale, hij heeft een mooie
+school of _mederssch_ laten bouwen, waar hij dagelijksch lessen geeft
+en preekt. Hij moet ongeveer zestig jaar zijn.
+
+Djouvein, de hoofdstad van het district Gunabad, bestuurd door den
+gouverneur van Turbat, heeft een bevolking van 8000 inwoners en een
+kleinen bazar. Men maakt er een soort van aardewerk, zoo grof en zoo
+leelijk, dat ik geen enkel stuk ervan kon koopen.
+
+De vlakte van Gunabad ligt aan den voet van een bergketen, die van
+het Zuidoosten naar het Noordwesten loopt, en hier het betrekkelijke
+hooggelegen land, dat ik doorreisd had, scheidt van de sombere
+Loetwoestijn, die ik weldra zou betreden. Verder naar het Westen sluit
+het terrein zich aan bij het noordelijk deel van die woestijn. Na
+die keten te zijn doorgetrokken, kwamen wij te Toen, een ommuurde
+stad van 4000 inwoners. Binnen de stad zelf waren veel tuinen, en
+het algemeene aanzien van de plaats was niet onbehagelijk.
+
+Zoo had ik dan de noordgrens bereikt van de groote woestijn, die
+ik voor de eerste maal zou doorgaan, en waar ik nog dikwijls zou
+terugkeeren. Laat ik er een korte beschrijving van geven. Eerst moet
+ik meedeelen, dat verschillende aardrijkskundigen zonder voldoende
+reden de groote perzische woestijn verdeeld hebben in twee deelen, een
+noordelijk, het Dasjt-i-Kavir, en een zuidelijk, het Dasjt-i-Loet. Lord
+Curzon, die drie afleidingen mogelijk acht van het woord _havir_, kiest
+terecht het arabische _hafr_, dat beteekent "zoutmoeras". Dat woord is
+nog voortdurend in gebruik in Zuid-Perzie. Wat de uitdrukking _Loet_
+betreft, die is stellig afgeleid van Lot, en de gidsen wijzen nog
+dikwijls in de groote woestijn de Sjahr-i-Loet of "steden van Lot". Zij
+leggen dan uit, dat de Almachtige ze door hemelvuur verwoestte,
+juist als de plaatsen, die nu bedolven liggen in de Doode Zee.
+
+Na langdurige onderzoekingen ben ik tot het besluit gekomen, dat de
+geheele woestijn van Perzie niet anders heet dan Loet (Dasjt-i-Loet
+is een weinig gebruikte uitbreiding), en dat zij een aantal _kavirs_
+bevat, die alle eenzelfde karakter hebben. Ik geef intusschen toe,
+dat zij talrijker zijn in het Noorden, waar nog het meeste water
+wordt aangetroffen. Een Pers, in Engeland opgevoed, heeft mij gezegd,
+dat hij wel den weg Yezd-Pabas had aangewezen gezien op de kaart als
+het punt, waar twee woestijnen bij elkander komen, maar dat al zijn
+pogingen, om op de plaats zelve zich te overtuigen van het bestaan
+eener woestijn Dasjt-i-Kavir, mislukt waren. Dat had zijn eerbied
+voor de europeesche kaarten aan het wankelen gebracht.
+
+De groote Loetwoestijn breidt zich van de buurt van Teheran tot de
+grens van britsch Beloetsjistan uit over een lengte van meer dan 100
+KM. Het is de oostelijke afhelling van die groote uitgestrektheid, die
+het dorp Basiran draagt, het hoogste punt op 1400 M. Ik heb het dorp in
+1899 bezocht. De gemiddelde hoogte der woestijn is ongeveer 600 M.; de
+laagste punten bij Khabis liggen ter hoogte van 300 M. Het slechtste
+gedeelte van de Loetwoestijn is dat tusschen oostelijk Perzie en
+Khabis, dat in het midden der 19de eeuw door Khemikoff doorreisd werd.
+
+Ziehier wat hij schrijft: "Men zal zich gemakkelijk ons genoegen
+kunnen voorstellen, dat wij veilig en ongedeerd waren, nadat wij
+een woestijn waren doorgetrokken, die in dorheid door geen andere
+in Azie overtroffen wordt; vergeleken bij den Loet, zijn de Gobi en
+de Kizel-Koem inderdaad vruchtbare weiden. Ik heb den troosteloozen
+aanblik van de landengte van Suez gezien. Veel gedeelten van die
+dorre streek schijnen getroffen door dezelfde onvruchtbaarheid als
+de Loetwoestijn; maar dit karakter is dan nooit over zoo groote
+uitgestrektheden heerschend."
+
+Gemeenlijk neemt men aan, dat de Loet een oude binnenzee is
+geweest. Die meening is onder anderen gegrond op het bestaan van
+een werkzamen vulkaan, te Sarhad, van den uitgedoofden vulkaan
+Koeh-i-Bazamn, en op veel legenden.
+
+Ik ben ook van oordeel, dat door de moordende oorlogen, waar
+Perzie onder heeft geleden, de grenzen der woestijnachtige streken
+uitgebreid zijn. Perzie is een woestijn met dorpen, waartusschen zich
+enkele bebouwde mijlen uitstrekken en die met moeite door middel van
+irrigatie worden in stand gehouden. Als er geen water meer is, gaan de
+dorpelingen heen, en omgekeerd, als de dorpsbewoners gedood zijn, raken
+de kanalen en waterleidingen verstopt, en de woestijn wordt grooter.
+
+Buiten de Loetwoestijn zijn er gebieden in Perzie, waar men drie of
+vier dagreizen lang geen enkel dorp ziet. Al die kleine woestijntjes
+lijken op de groote. Ik moet er bijvoegen, dat, zooals uit alles
+blijkt, de regenhoeveelheid verminderd is. Oorzaak en gevolg van dat
+feit is, dat het land zoo goed als in 't geheel geen boomen heeft. De
+twee groote zaken, waaraan Perzie behoefte heeft, om materieel een
+herleving te ondergaan, zijn het water en het woud.
+
+Ik heb de pretentie, die ik meen dat gerechtvaardigd is, dat ik de
+eerste Europeaan ben, die dit deel van de Loetwoestijn doorkruist heb,
+hoewel ik op het oogenblik dat ik de zaak in studie nam, meende,
+dat ik de sporen van Marco Polo volgde. Buitendien biedt de weg,
+als men de noodige voorzorgen neemt, geen groote moeilijkheden aan,
+ten minste gedurende zeven maanden van het jaar. Het is de hoofdweg
+van Kirman naar Mesjed, en bij gevolg wordt hij nu door duizenden
+reizigers, vooral pelgrims, betreden.
+
+Voorbij Toen sloegen wij de richting van het Zuiden in, en nadat
+wij de bebouwde streken achter ons hadden gelaten, kwamen we in een
+district van lage, door de zon verbrande, zwarte heuvels. Alle vier
+mijlen troffen wij waterreservoirs, bekend onder den naam van _hauz_
+en bestaande uit onderaardsche gewelven, waarin men langs trappen
+neerdaalt. Het water, dat erin is, smaakt gewoonlijk slecht en in
+droge jaren vindt men er vaak niets in.
+
+Gedurende den tweeden dag zagen wij, terwijl we met moeite door de
+vlakte voortsukkelden, een keten met besneeuwde bergen, die op geen
+enkele kaart stond aangeduid. Den dag daarna waren we bij het dorp
+Dahuk in een inzinking van dat gebergte, dat wel 2700 M. hoog moet
+zijn en Moer Koesj heet.
+
+De inwoners vertoonden een verbazende nieuwsgierigheid, en geen
+wonder, want zij zagen voor het eerst Europeanen in hun land. Die
+belangstelling was nog grooter geworden, daar ze, naar hun zeggen,
+van pelgrims hadden gehoord, wat voor wonderen de Farangi's konden
+verrichten en tot stand hadden gebracht, vooral te Bombay.
+
+Dit deel van de Loetwoestijn was veel dichter bevolkt, dan wij gedacht
+hadden. Wij gingen door de dorpen Arababad en Zenagoen, van waar
+een vijftig mijlen lange weg ons naar Naiband voerde. Wij hielden
+stil te Ab-i-Garm, een echte _havir_ maar van een abnormaal type. Het
+omliggend district werd gedraineerd door het moeras, waarin zich brak
+water bevond. Er waren veel tamarinden, enkele stuks hoornvee aten
+van het harde gras en wij schoten eenige eenden.
+
+In den avond verloren wij in een storm het paadje, dat onzen weg
+verbeeldde. Toen ik bespeurde dat we geen water meer hadden, en
+daar wij niet wisten hoe ver Naiband nog verwijderd was, ging ik den
+volgenden morgen bij het aanbreken van den dag er alleen op uit te
+paard, om mijn gezelschap water te kunnen toevoeren.
+
+Bij een bocht van den weg had ik eensklaps een vizioen van een
+feeenland. De bergen aan de overzijde waren bedekt met palmboomen,
+die hun kruinen wiegden op de lucht en waarmee het groene koren de
+liefelijkste tegenstelling vormde. Op een hoogte stond schilderachtig
+een oud rood fort. In het bosch van palmen binnentredend, zag ik in
+alle richtingen waterstroomen. Ruime grotten maakten de omgeving nog
+aantrekkelijker en mooier.
+
+Ik zond mijn reisgezellen een hoeveelheid water, en weldra kwamen
+zij ook zelf. Wij sloegen ons kamp op bij den top van den berg,
+waar wij tusschen de groene palmen de gele woestijn zagen liggen,
+de brandende Loetwoestijn, die zich tot den horizon uitbreidde. Ik
+hoorde, dat het dorp Naiband twee eeuwen geleden als vooruitgeschoven
+post tegen de Beloetsjen gebouwd werd. Wij kwamen nu in het gebied
+der strooptochten van dat volk.
+
+Daar de muildieren rust behoefden, bracht ik twee dagen door met een
+onderzoek van het naburig gebergte, dat bijna 2800 M. hoog was. Water
+vond men er zoo goed als niet.
+
+Onze volgende etappe zou veertig mijlen bedragen. Zij voerde
+ons door echte steden van Lot, heuvels met steile hellingen, die
+vizioenen wekten van torens en huizen en menschelijke gedaanten in
+een schitterenden maneschijn. Wij bereikten dien dag de karavanserai
+Darband, bewaakt door een eenzamen soldaat, die zijn kost verdient met
+het verkoopen van proviand tegen hongersnoodprijzen. Den volgenden
+dag kwamen we in 't stadje Rawar, dat 8000 inwoners telt en beroemd
+is om zijn vijgen en granaatappels, terwijl het tevens een middelpunt
+is van de tapijtindustrie. Te Ab-Bid zagen wij ons plotseling omringd
+door een bende Arabieren, die, nadat ze bij ons tevergeefs om geld
+hadden aangeklopt, besloten de karavanserai te plunderen. Twee mannen
+kwamen ons dat vertellen en smeekten ons hen te helpen, om hun bezit
+terug te krijgen. "Heel graag," was ons antwoord, en het was een waar
+genoegen de bandieten te dwingen het gestolene terug te geven. In het
+begin trokken ze hun messen, maar het zien van onze revolvers joeg
+hun schrik aan en ten slotte gaven ze alles af wat ze gestolen hadden.
+
+Ons volgend kamp lag te Hur, een gehuchtje, waar oorspronkelijk enkele
+soldatengezinnen woonden, die daar waren geplaatst om het land te
+bewaren voor de invallen en strooptochten der Beloetsjen. Vervolgens
+kwamen onze etapen van Gwark en Tejen. Voor we Khabis bereikten,
+ging de weg door den beroemden pas Kar-i-Sjikan of pas van den Dood
+der ezels. Een enorme rots sluit hier den weg af, zoodat men alle
+lastdieren moet ontlasten en hun lichte vrachten moet laten dragen. Een
+weinig dynamiet zou voldoende zijn, om dadelijk dat euvel te verhelpen.
+
+Het stadje Khabis, waar wij toen aankwamen, heeft ongeveer 8000
+inwoners; het brengt uitnemende dadels voort, oranjes, henneh, de
+veelgebruikte verfstof, en is een druk bezocht winterstation. Het
+stadje was vele malen in handen der Afghanen, voor de Kadjaren-dynastie
+in Perzie stevig gevestigd was. De reverend A.R. Blackett van de
+_Church Missionary Society_, die als predikant en zendeling Khabis in
+1900 heeft bezocht, vertelt mij, dat hij er de ruinen heeft gevonden
+van wat waarschijnlijk een christelijke kerk was, onder een groep
+gebouwen een mijl ten oosten van de plaats.
+
+Voor wij te Kirman kwamen, moesten wij nog de Koehpara-keten passeeren
+over een hoogen pas; we kampeerden in het dorpje Amarestan en bereikten
+den volgenden morgen de Kirman-vlakte. Het aanzien der oude, perzische
+stad is niet zeer indrukwekkend, alles is er khaki-kleurig. Langs
+enkele tuinen en huizen buiten de muren, traden wij voor 't eerst
+Kirman binnen, zonder dat ik vermoedde later zooveel met die stad
+uit te staan te zullen krijgen.
+
+
+
+II
+
+	De provincie Kirman.--Aardrijkskunde: de flora, de
+	fauna, het bestuur, het leger.--Geschiedenis: invallen
+	en verwoestingen.--De stad Kirman, de hoofdstad der
+	provincie.--Een seizoen op het Sardoe-plateau.
+
+
+De provincie Kirman is altijd belangrijk geweest sedert haar eerste
+optreden in de geschiedenis. Waarschijnlijk is, in aanmerking genomen
+de physieke gesteldheid van het land, hare uitgebreidheid zoo ongeveer
+dezelfde als voor twee duizend jaar. Aan den anderen kant is ook
+het verschil uiterst gering tusschen den naam der klassieke oudheid
+_Kermania_ en dien van Kirman.
+
+Uit aardrijkskundig oogpunt is de provincie, bijna even
+groot als Frankrijk, van veel belang, al was het alleen om de
+klimaatsverschillen, de natuurlijke voortbrengselen en de volksstammen,
+die men er aantreft. Over een groote uitgestrektheid is het land
+vlak; de palmen groeien er goed; tarwe en gerst rijpen in den winter
+en worden geoogst in het begin der lente. In sommige streken, in
+Djiruft bij voorbeeld, vormen mooie plateaux, die tot 2700 M. hoog
+worden, het zuidelijkste gedeelte van het perzische bergstelsel,
+waarin de bergketenen zoo ongeveer in noordwestelijke richting
+loopen. In het Zuiden van Kirman treft men toppen aan, die bijna tot
+5000 M. reiken. In het Noorden en Oosten der provincie vermindert de
+hoogte geleidelijk, maar de bergen dicht bij de hoofdstad zijn hoog,
+om echter al spoedig voor de lage, eenzame vlakte van de Loetwoestijn
+plaats te maken.
+
+De beste beschrijving, die men van de geheele provincie kan geven,
+is, dat zij voor een deel zuiver woestijnachtig is en voor een ander
+deel verscheiden oasen vertoont. Zoo breidt zich de woestijn wel ten
+westen, ten zuiden en ten oosten van Kirman uit, maar op een afstand
+van eenige mijlen vindt men kleine dorpen en hier en daar grootere
+nederzettingen, in stand gehouden door bronnen, die in 't bergland
+opborrelen en welker water door _kanats_ naar de vlakte wordt geleid.
+
+In sommige gevallen kan de eerste bron zich wel op 120 M. diepte
+bevinden, en nieuwe putten moeten dan gegraven worden op kleine
+onderlinge afstanden. Het is onmogelijk, de geduldige vlijt der boeren
+niet te bewonderen, die erin slagen hun bestaan te verzekeren met zoo
+groote inspanning. Dikwijls kan een hevige regen of een zandhoos de
+kanalen verstoppen.
+
+Natuurlijk zijn de rivieren van geen beteekenis. Alleen de Halil Roed
+verdient te worden genoemd. Zij ontspringt ten zuiden van de groote
+keten, die ik noemde, loopt door het district Djiruft en stort zich
+in de Bampoer. Er is tot heden geen poging gedaan, om het water voor
+besproeiing te gebruiken.
+
+Ook heeft men geen voordeel weten te trekken van den regenval. Daar
+die te Teheran ongeveer 25 cM. bedraagt, mag men voor Kirman een
+gemiddelde hoeveelheid van 17 cM. aannemen of iets minder. Maar er
+zijn op dat punt groote verschillen tusschen de districten. Dat van
+Djiruft is het meest begunstigd.
+
+Op de hooge plateaux wordt het begin van 't voorjaar bedorven door
+aanhoudende hevige winden en stormen, die uit het zuidwesten geweldige
+massa's stof aanvoeren. De onweersbuien zijn in goede jaren talrijk. Te
+Kirman zijn de dagen in het midden van den zomer warm, maar de nachten
+zijn aangenaam, en er is in den namiddag meestal wat wind. De hitte
+is voorbij tegen het einde van September. Na de herfstnachtevening is
+er meestal eenige dagen lang mist en nevel. Dat zal wel de mist zijn,
+waarvan Marco Polo zegt: "En gij moet weten, dat als de Caraona's
+een strooptocht willen doen, zij sommige tooverspreuken bezitten,
+waardoor ze duisternis kunnen brengen over het aangezicht van den dag,
+zoo dat ge nauwelijks uw buurman, die naast u rijdt kunt herkennen,
+en zij kunnen die verduistering tot zeven dagen doen duren."
+
+Op deze uitzondering na is de herfst verrukkelijk, ofschoon de Perzen
+de temperatuur te laag vinden en er koorts van krijgen. Dat laat
+zich verklaren, daar zij teveel vruchten eten. In den winter vriest
+het sterk en meestal is de lucht volkomen helder. Gewoonlijk valt er
+eenige regen tegen het eind van November en een weinig sneeuw valt
+in December. In Januari heeft men, als het een goed jaar is, drie of
+vier dagen van zwaren sneeuwval; maar de sneeuw smelt spoedig in de
+vlakte. Zoo zingt de dichter Omar Khaygam: "De hoop der wereld, waar
+de menschen hun hart op stellen, wordt asch of wordt werkelijkheid;
+maar dan, evenals de sneeuw op de stoffige woestijnoppervlakte,
+schittert zij een kort oogenblik en verdwijnt."
+
+Maar toch zou zonder de bergen, die de schatten aan sneeuw bewaren voor
+de tijden van nood, zuidoostelijk Perzie volkomen onbewoonbaar zijn. In
+Garmsir zijn de wintermaanden zeer aangenaam, maar zelfs in Maart
+wordt een tent verbazend warm, en de zomer is drukkend en ongezond,
+ofschoon op vele plaatsen gemakkelijk bestijgbare bergen koelte bieden.
+
+De bevolking van deze groote provincie telt misschien 750,000 inwoners,
+die men kan verdeelen in lieden met vaste woonplaatsen en in nomaden;
+de laatsten zijn zeer talrijk. De menschen uit de steden en dorpen
+zijn voor het meerendeel Iraniers. De horden der overweldigers, die
+achtereenvolgens kwamen opdagen, hebben bijna altijd een zwervend
+leven geleid, een leven zoo ongeveer als ons in het Boek Job wordt
+beschreven.
+
+De reiziger, die uit Europa komt, vindt de onvruchtbaarheid van het
+land verschrikkelijk, en wat treurig mag heeten, zij is bezig toe
+te nemen. Naarmate de bevolking zich meer aan vaste woonplaatsen
+gewent, raakt de voorraad hout meer uitgeput, vooral door het werk
+der kolenbranders. Steenkolen zijn er in het land niet, en op bijna
+geen enkelen berg vindt men een echt bosch. Meestal treft men min of
+meer verspreide boschjes aan van struiken; die de gomsoort tragacanth
+leveren of de _assa foetida_, die in de apotheek gebruikt wordt. Op
+de bergen groeien, naar men mij zeide, allerlei Alpenplanten.
+
+Reizen in Zuid-Perzie beteekent gewoonlijk gaan over een grond, die
+een verblindend licht terugkaatst tusschen steenachtige hoogten. De
+vermoeide reiziger begroet met geestdrift elk klein beekje, zelfs een
+stumperige wilg lijkt hem een bewonderenswaardig ding bij zoo groote
+uitgestrektheden zonder boomen.
+
+Tegenwoordig wordt nog, als in de oudste tijden der perzische
+monarchie, elke provincie bestuurd door een gouverneur-generaal, die
+voor de inning der belastingen aansprakelijk is en zich verplicht,
+aan den shah een pikasj of officieel geschenk aan te bieden. De
+ministers ontvangen daarbij ook gratificaties. Dank zij der gewoonte,
+om salarissen uit te betalen aan de afstammelingen van bijna alle
+ambtenaren en aan elken khan, kan het gebeuren, dat alle inkomsten
+eener provincie op de plaats zelve worden opgebruikt. Er is mij
+verzekerd, dat een der ambtenaren 172 jaargelden genoot voor zich en
+zijn bloedverwanten.
+
+Om in de provincies de orde te bewaren, zijn in elk twee regimenten
+infanterie geplaatst, waarvan vier compagnieen ongeveer altijd onder
+de wapens zijn. Er zijn ook een klein aantal artilleristen met enkele
+veldbatterijen. Bam en Narmasjir hebben te zamen een regiment, waarvan
+de helft in garnizoen is in Beloetsjistan. De soldaten zien er over
+'t algemeen goed uit en zijn flink gehard. Maar hun wapens laten te
+wenschen over, terwijl de roovers meestal Martini-geweren bezitten.
+
+Volgens Herodotus vormden de Kermanii een der twaalf stammen van
+Perzie, en de provincie Kirman maakte deel uit van de veertiende
+satrapie. Strabo beschrijft ze reeds als vruchtbaar. Zooals wij
+zoo aanstonds zullen zien trok Alexander er doorheen van 't Oosten
+naar het Westen. Ik heb in 't geheel geen melding zien maken van
+Kirman in den tijd der Parthen; maar de provincie werd beroemd,
+toen na de verovering van Fars zij vermeesterd werd door Ardechis,
+zoon van Papak, stichter van de nationale dynastie der Sassaniden,
+die stand hield tot den tijd der arabische overheersching. Gedurende
+de regeering van dit vorstengeslacht genoot deze provincie, die van
+de west- en de noordgrens verwijderd lag, een volkomen vrede.
+
+Op het tijdstip, toen de Nestorianen in Perzie veel aanhang kregen,
+werd Kirman een diocees, dat afhankelijk was van den metropolitaan
+van Fars. Merkwaardig genoeg, was Perzie zoozeer een geworden met
+het christendom, dat in China een decreet van keizer Iwentsoeng de
+kerken aanduidt met den naam van "perzische tempels".
+
+De laatste der sassanidische koningen, de ongelukkige Yezdigerd,
+terug moetende trekken voor de soldaten van Omar, hield eenigen tijd
+te Kirman verblijf, voor hij naar de woestijn vluchtte.
+
+De opstand, die in Perzie plaats had na Omars dood, hechtte de banden,
+door de verovering door de Arabieren gelegd, nog steviger vast, vooral
+voor de provincies, die het dichtst bij het centrum van het bestuur
+lagen, zooals met Kirman het geval was. Er werden forten gebouwd en
+arabische kolonies gesticht, met name in de warmste deelen van het
+land, daar de aanhangers van Zoroaster nog de hooge plateaux bezet
+hielden, die te koud waren voor de Arabieren.
+
+Wij zullen de geschiedenis van Kirman niet vervolgen gedurende de
+twee eeuwen van arabische overheersching en na de stichting van
+nationale dynastieen, onafhankelijk van het kalifaat. Dat zou de
+geheele historie van Perzie uit dien tijd moeten zijn. Kirman zelf
+had enkele onafhankelijke bestuurders, Aboe Ali, een rooverhoofdman
+en de dynastie der Deilamiten. En dan in den tijd der veroveringen
+door de Seldsjukken, die op den dood van sultan Mahmoed de Ghazna
+volgden, stichtte Malik Kaward, zoon van Sjaker-Beg, zich een
+rijk uit de provincie Kirman; zijn dynastie hield anderhalve eeuw
+stand. Deze periode heeft twee historie-schrijvers zien geboren
+worden, wier werken niet in een europeesche taal zijn vertaald. De
+twee belangrijkste souvereinen van deze dynastie waren Malik Shah en
+Arslan Sjah. Die laatste bracht gedurende een regeering van veertig
+jaren veel verbeteringen in Kirman aan, zoodat men die provincie
+best bij Khorassan kon vergelijken en bij Iran. Karavanen kwamen er
+heen uit alle richtingen en trokken door het land, terwijl Fars en
+Oman aan Kirman onderworpen waren. Togroe Shah volgde hem op; maar
+bij zijn dood bracht de oneenigheid tusschen zijn drie broeders de
+provincie tot een staat van verval.
+
+Zij werd toen vermeesterd door den stam der Ghazzen, die Merw
+hadden geplunderd en de streek binnen korten tijd tot een woestijn
+maakten. Deze stam werd ten slotte ten onder gebracht door het
+leger van den atabeg Sed-bin-Zangi, en van dien tijd af herstelde
+zij zich niet weer van de geleden rampen. Thans wonen er de Rai's,
+een onbelangrijke nomadenstam.
+
+Kirman had het zeldzame voorrecht te ontsnappen aan de verwoestingen
+van een verovering door Mongolen, het ergste lot, waarvan de
+geschiedenis gewaagt. Maar toch bleef de inval van Gengis-Khan niet
+zonder indirecten invloed op zijn lot. Een officier van den khan der
+Kara-Kitai, namelijk Borak Hadjib, die door de provincie trok en zich
+verbeeldde haar gouverneur te zijn, vroeg en verkreeg de erkenning van
+Gengis-Khan. Hij stierf in 1234. Hij werd vervangen door zijn neef en
+schoonzoon Koet-boe-din, die, nadat hem het gezag betwist was door
+zijn schoonbroeder, de nieuwe gouverneur werd en in 1258 stierf aan
+de gevolgen van een wond, hem door den stoot van een bok toegebracht
+in de Djoeparketen in hetzelfde jaar, waarin khalief Mostasim-Billa
+ter dood was gebracht door Hoelagoe, zoon van Gengis-Khan.
+
+Op Koet-boe-din volgde zijn vrouw, onder wie het land tot bloei
+kwam. Zij stichtte dorpen en liet putten graven, en zij zetelde op
+den troon, toen Marco Polo door het land reisde op zijn terugweg. Zij
+stierf in het jaar 1282. Een andere vrouw, die over Kirman regeerde,
+was Padsjah Katoem, een merkwaardige vorstin, die een goeden naam had
+als dichteres. In deze periode werd het eiland Ormoezd schatplichtig
+aan Kirman. In 1470 werd de provincie Kain vereenigd met Kirman, en
+drie jaar later werden beide bij Fars gevoegd onder het gouverneurschap
+van Shah Kalib. Zij deelden in het lot van het overige rijk.
+
+In October 1894 kreeg ik de opdracht een consulaat te vestigen te
+Kirman en in Perzisch Beloetsjistan. Ik nam die met genoegen aan,
+ofschoon er geen groote financieele voordeelen aan verbonden waren,
+en ik begaf mij erheen in gezelschap van mijn zuster, die haar
+reisindrukken heeft weergegeven in haar werk, dat den titel draagt
+_Through Persia on a side saddle_. Wij begaven ons naar onzen post
+over Enzeli, Teheran, waar wij eenigen tijd bleven, Koem, Kasjan,
+Yezd en Bahramabad.
+
+Op vier mijlen afstands van Kirman kwam een generaal mij welkom
+heeten en bood mij thee aan in zijn tent. De omstreken der stad hebben
+buitendien ook eenige theehuizen. Tot mijn groote verbazing zag ik een
+microscopisch paardje aankomen, met schitterend fluweelen dekkleed en
+gouden tuig. Op dat beestje moest ik mijn entree maken in de stad. De
+_Sahib Dwan_ had het speciaal voor mij gezonden. Gelukkig kon ik
+die moeilijke verplichting van de hand wijzen, door te zeggen, dat,
+daar ik in uniform gekleed was, ik genoodzaakt was, mij te bedienen
+van een militair zadel, en dat mijn zadel natuurlijk niet paste voor
+zulk een kleinen pony.
+
+Toen wij het daaromtrent eens waren geworden, ging het in optocht
+naar de stad met wanhopige langzaamheid en voorafgegaan door een
+troep van ongeveer tweehonderd ruiters en talrijke bij den teugel
+geleide paarden. De hindoesche kooplieden en de zoroastrische gemeente
+heetten ons welkom. Bij de westelijke poort klonk een fanfare, en
+een honderdtal menschen liep mee met den stoet, die langzaam door de
+nauwe bazars ging, waar alle handel stilstond.
+
+De tuin, die voor het consulaat gehuurd was, lag een mijl buiten de
+wallen, maar ten slotte bereikten wij dien toch. Wij werden een trap
+opgeleid en weer werd ons thee gepresenteerd. Daarna vertrokken tot
+mijn groote verlichting allen, die aan de _istikbal_ of receptie
+luister hadden trachten bij te zetten.
+
+De hoofdstad van de provincie Kirman is reeds van den aanvang af
+een belangrijk middelpunt geweest; maar het is zeker, dat het oude
+_Karmana_ niet op dezelfde plek lag als de tegenwoordige stad. Zooals
+met zooveel steden in Perzie het geval is, hangt ook Kirman van de
+putten of kanats af voor zijn watervoorziening. De plaats ligt in
+een inzinking, nog altijd 1730 M. boven het niveau der zee, aan den
+voet van een kalkgebergte, dat geheel door woestijnen omgeven is;
+maar daar er veel wegen samenkomen, is er een middelpunt voor den
+handel ontstaan.
+
+Als men van het Oosten te Kirman komt, lijkt de stad een vrij verwarde
+opeenhooping van minarets en moskeeen, met bijna overal ruinen
+eromheen. De beide forten, die de stad beheerschen, waren vroeger
+middelpunten van verkeer. Aan de westzij ligt een mooier gedeelte, de
+Bag-i-Ziriss, waar veel tuinen zijn, een soort van uitspanningsoord,
+dat een oppervlakte van 250 hectaren beslaat. De tegenwoordige stad
+Kirman is omgeven door een muur in goeden staat, met zes poorten,
+waarvan een, bekend onder den naam _Sultani_, het werk moet zijn
+van Sjah Roek. De vorm der stad is onregelmatig; de middellijn van
+oost naar west bedraagt juist een engelsche mijl of 1609 M., die
+van noord naar zuid is een paar honderd meters langer. Er zijn vijf
+wijken, met de namen Sjahr, Khodja-Khizr, Koetbabad, Meidan-i-Kala
+en Sjah-Actil; men kan er de drie buitenwijken Gabri, Mahoeni en
+Yoe-Moedi nog bijvoegen.
+
+Aan den westelijken muur grenst het Fort, waar de gouverneur-generaal
+resideert. Daar zijn ook het telegraafkantoor, de kazernen en het
+arsenaal. Die gebouwen zijn voor het meerendeel modern; ze zijn mooi
+en goed onderhouden. Een groote tuin omgeeft de particuliere vertrekken
+van Zijne Excellentie.
+
+Tot 1896, het jaar toen het door een aardbeving verwoest werd, was
+het merkwaardigste gebouw van Kirman de Koeba Sabz of Groene Dom. Het
+was het graf van de dynastie der Karakhiten; het was een eigenaardig
+cylindrisch monument, bijna 16 M. hoog met groenachtige mozaieken,
+terwijl de vloer van binnen sporen van veel goud vertoonde.
+
+Niet ver van daar is een steen, die prachtig gebeeldhouwd is en
+waarop verzen van den Koran staan. Hij is gevoegd in den muur van een
+vierkant gebouw, gedekt door een koepel en op dezelfde wijze versierd
+als de Koeba Sabz. Een gewelf eronder schijnt er op te wijzen, dat
+het ook een graf is geweest, maar de eenige inlichting, die ik op dit
+punt te Kirman krijgen kon, was dat het gebouw der Khodja-Atabeg of
+Sang-i-Atabeg heette.
+
+Kirman, dat in de oostersche talen _Das-ul-Aman_ heet, dat is "Woning
+des Vredes" kan met de voorsteden een bevolking van een weinig minder
+dan 50,000 zielen tellen. Uit godsdienstig oogpunt is zij aldus over
+de verschillende secten verdeeld: sjiietische Mohammedanen 37,000,
+sunnietische 70, Babi's Behai 3000, Babi's Ezeli 60, Sjeikhi's 6000,
+Soefi's 1200, Joden 70, Zoroastriers of Persen 1700, Hindoes 20.
+
+De Babi's, aanhangers van Mirza-Ali-Mohammed van Sjiraz, in 1848 ter
+dood gebracht, maken in 't geheim tal van proselieten. Zij hebben
+verheven principes, willen vriendschappelijke betrekkingen tusschen
+alle menschen, afschaffing van godsdienstoorlogen, studie van nuttige
+wetenschappen enz. De uitbreiding van de leer der Babi's zou voor de
+wedergeboorte van Perzie veel goed kunnen doen. Zij zijn verdeeld
+in Ezeli's of Behai's, al naarmate zij de leer van Mirza-Yahia,
+sub-i-Ezel, den opvolger door den stichter der leer zelf aangewezen,
+zijn toegedaan of volgelingen van Mirza-Husein-Ali, Beha Ulla, zijn
+ouderen broeder, die zich in 1866 tot hoofd der sectie opwierp.
+
+De secte van de Sjeikhi's heeft, ofschoon men het tegendeel heeft
+beweerd, veel overeenkomst met die der Babi's. Zij is gesticht door
+Sjeik Ahmad, d'Ahsa of Lahsa op de Bahreineilanden, die ongeveer 1750
+werd geboren. De secte telt 7000 volgelingen in de provincie Kirman
+en 50,000 in Perzie. Het tegenwoordige hoofd is Hadji Mohammed Khan,
+een man met vriendelijke, wellevende manieren, die een uitgebreide
+wereld- en menschenkennis bezit, aangenaam is in den omgang en vrij
+blijkt van alle dweepzucht.
+
+De Joden uit Kirman zijn er ongelukkig aan toe. Het zijn kleine
+kooplui, bespottelijk inhalig en op hun voordeel uit. 't Is een tak
+van een grootere kolonie, te Yezd gevestigd en die uit Bagdad gekomen
+moet zijn.
+
+De Zoroastriers, interessant omdat zij aanhangers zijn van zulk
+een ouden eeredienst, zijn ook belangwekkend om de zuiverheid van
+hun bloed. Het zijn echte Iraniers zonder die mengeling van arabisch
+bloed of van mongoolsche en turksche elementen, door achtereenvolgende
+invallen in Perzie ingevoerd. Zij vormen een schooner en gezonder ras
+dan hun muzelmansche geloofsgenooten. Hun broeders in den geloove uit
+Bombay geven een voorbeeld van physieken achteruitgang, waarschijnlijk
+teweeggebracht door het klimaat van Indie.
+
+Uit industrieel oogpunt was Kirman tot voor weinige jaren uitsluitend
+bekend om zijn sjaals, maar tegenwoordig nog meer om de tapijten. Die
+weergaloos mooie producten van zijn weefstoelen worden geweven
+uit zijde en wol, en de fijnheid, de schitterende kleuren maken ze
+inderdaad tot de schoonste ter wereld; alle andere weefsels schijnen
+daarnaast banaal. De modellen zijn zeer oud en dagteekenen blijkbaar
+uit den voor-mohammedaanschen tijd. Er komen dikwijls menschenfiguren
+op voor, maar meer gestyliseerde bloemen, alles met een prachtige
+mengeling van kleuren.
+
+Te Kirman zelf telt men ongeveer een duizendtal van die
+weefstoelen. Elk tapijt wordt gemaakt door een meester-wever en
+twee of drie kleine jongens, die naar een formule werken, welke zij
+opzeggen en die veel verouderde woorden bevat. Het wordt beweerd,
+dat die formules van mond tot mond zijn gegaan, overgeleverd van den
+vader op den zoon, eeuwen en eeuwen lang. Er worden geen vrouwen,
+noch meisjes aan dit werk gezet.
+
+Anilineverfstoffen, die de tapijtindustrie onder de nomaden bijna
+onmogelijk hebben gemaakt, worden zorgvuldig vermeden.
+
+De sjaal wordt geweven uit geitehaar of wol. Evenals bij de tapijten,
+worden de modellen van buiten geleerd; maar het werk is veel fijner
+en kan alleen door kinderhanden worden verricht.
+
+Andere industrieen van minder beteekenis zijn de fabrieken van vilt,
+van _abba's_, dat zijn overkleeden van arabischen oorsprong en veel
+door de Perzen gedragen, van voorwerpen uit brons gemaakt, enz.
+
+Mijn verblijf te Kirman is altijd zeer aangenaam geweest; nergens ter
+wereld zouden wij met meer achting behandeld hebben kunnen worden, en
+naar mijne meening zijn de beleedigingen, die Europeanen zoo dikwijls
+den Perzen naar het hoofd slingeren, volkomen onverdiend. De Perzen
+zijn over 't algemeen bijzonder beleefd en geestig, en hun vlugheid
+van begrip en repartie zijn spreekwoordelijk. Ze zijn als Franschen
+door hun beleefdheid en hun zin voor complimentjes, en als Engelschen
+in zoo ver zij het 't beste gebruik van geld achten, als ze het aan
+voedsel en aan kleeren besteden.
+
+De opvoeding der jeugd is tot hiertoe schandelijk verwaarloosd; maar
+men kan tegenwoordig daaromtrent een heilzame ontevredenheid opmerken,
+waardoor men later aan de kinderen nog wat anders zal onderwijzen
+dan spreuken uit den Koran, die, daar ze in 't arabisch vervat
+zijn, niet eens door hen begrepen worden. Thans is de positie van
+een schoolmeester er even slecht als in het Engeland der 17de eeuw,
+en de betaling gelijkt op die van een huisbediende. Het is dus niet
+verwonderlijk, als men meesters ontmoet, die leeren, dat Londen de
+naam is van een land, waarvan een der steden de Atlantische Oceaan is!
+
+In Juni begonnen de nachten warm te worden, en mijn zuster leed veel
+onder de aanvallen der muskieten. Dus besloten wij van verblijfplaats
+te veranderen. Men had ons een koeler streek aangeraden. Daar ik er
+zeer op gesteld was, den weg van Marco Polo terug te vinden, besloten
+wij, ons eerst naar Koeh-i-Hazar te begeven of den "berg der tulpen",
+daarna Sardoe een bezoek te brengen, waar ik zeker was, dat de groote
+Venetiaan vertoefd had.
+
+In vier etapes waren wij aan het dorp Hazar gekomen, en wij kampeerden
+middenin de bergen op een hoogte van 3300 M. Ik kon er heerlijk jagen;
+de bergstreek was bewaard gebleven voor den gouverneur-generaal,
+en er was in verscheiden jaren geen jachtgeweer afgeschoten.
+
+Op een dag volbrachten wij met mijn zuster de bestijging van den
+berg met den langen oosterschen naam die "Heiligenberg" beduidt. Het
+was de tweede in hoogte van de toppen van Zuidoostelijk Perzie, 4180
+M. hoog. Op den top was een kapelletje, waarin een collectie munten
+werd bewaard, waaronder een met het beeld van koningin Victoria en
+het jaartal 1837.
+
+De lucht was volkomen helder, en het panorama verrukkelijk mooi. In
+het Noorden zagen wij de hoekige keten, aan welker voet Kirman ligt;
+in het Oosten de reusachtige Koeh-i-Hazar, die hooger is dan 4000
+M. Het is een prachtige berg, op den weg naar Beloetsjistan op meer
+dan 100 mijlen afstands zichtbaar en in staat om de oogen van meer
+dan een Kermani van trots te doen stralen. In het Zuiden liggen Sardoe
+en de reeks groote ketenen, die onder verschillende namen het plateau
+van Iran dragen. Bijna naar elke richting van den horizon hadden wij
+een inderdaad nooit door Europeanen betreden land voor ons; op de
+kaarten zijn enkel hoofdwegen aangegeven, en aan beide kanten ervan
+heeft men op korten afstand totaal onbekende streken.
+
+Van daar gingen wij naar het plateau van Sardoe. Te Rahboer brachten
+wij een bezoek aan den gouverneur, en we ontmoetten ten zijnent
+een grijsaard van den stam der Mehni, die beweerde 125 jaar oud
+te wezen. Zijn gelaat had de kleur van was; zijn haren geleken
+zilverdraad.
+
+Bij het verlaten van Rahboer hielden wij bij benadering een oostelijke
+richting en gingen over verschillende armen der Halil Roed, waarvan
+een vrijwat dieper was, dan wij hadden gewenscht. Des nachts hielden we
+stil bij een tuin, waaromheen een vijftigtal gezinnen kampeerden. Het
+was de maand Moharram, en uren aaneen moesten wij het klaaglied uit
+de Lijdensweek aanhooren. Toch kwam er tot onze groote voldoening een
+eind aan, en het had wel iets van een grappige vertooning, toen wij de
+opvoeringen overal weer aantroffen. Dit was eigenlijk de eenige maal,
+dat ik in Perzie iets anders dan echte vroomheid bij de godsdienstige
+plechtigheden zag; maar de nomaden zijn over 't algemeen minder stipt
+in de opvolging der voorschriften van den godsdienst dan de menschen
+met vaste woonplaatsen.
+
+De volgende dagreis voerde ons door het vruchtbare district Herza,
+waar de vele boomen een aangename tegenstelling vormden met de gewone
+kaalheid der velden. Over een pas van 2700 M. gaande, bereikten
+wij geleidelijk door golvende tarwevelden Dar-i-Mazar, hoofdstad
+van Sardoe. Men ziet er een goed onderhouden heiligdom ter eere
+van sultan Sejid-Ahmad-Saghis, die van den imam Moesa afstamt. Het
+omringende terrein is eigendom van het heilige gebouw, en boeren, die
+zich sjeiks noemen, zijn zoo goed als de eenige vaste bewoners van het
+district, daar de nomaden, ten getale van vierhonderd gezinnen ruim,
+in deze streken slechts de weinige zomermaanden doorbrengen. Rondom
+het heiligdom ziet men een twaalftal winkels, en een badhuis is er
+onlangs verrezen. Eenige Kermani waren er van het heerlijk koele
+klimaat komen genieten.
+
+Wij kampeerden verderop bij den pas van Sarbizan, waar men de ruinen
+van een karavanserai vindt, gebouwd door den zevenden Seldsjukkensultan
+Malik Mohammed. Het was er best jagen, en wij zouden er wel een
+maand hebben willen blijven. Maar de Sahib Dwan was teruggeroepen,
+en zijn opvolger werd plechtig geinstalleerd, en dus moesten wij te
+Kirman terugkeeren voor de aankomst van Zijne Hoogheid.
+
+Een weinig voor Kerstmis 1895 kwamen twee Duitschers, die gewed hadden
+een reis om de wereld te doen en daarbij hun eigen kost te verdienen,
+te Kirman aan. Het zou voor onze kolonie een slechten indruk hebben
+gemaakt, dat Europeanen bedelden, dus achtte ik mij verplicht den
+reizigers zooveel mogelijk hulp te bieden. Maar ik kan niet zeggen,
+dat het mij gespeten heeft te hebben vernomen, dat hun onderneming
+ten slotte mislukt was; zulke zonderlinge, excentrieke menschen doen
+niets dan kwaad, vooral in het Oosten. De inlichtingen, die zij geven,
+hebben meestal geen waarde en kunnen gevaarlijk worden. Bovendien is
+er geen enkele oosterling, die geen minderwaardige voorstelling van
+Europeanen krijgt, als hij er ziet, die zonder bedienden reizen en
+in de eerste de beste plaats hun logies goed genoeg vinden.
+
+
+
+III
+
+	In Beloetsjistan.--Makran, geschiedenis en aardrijkskunde
+	van de streek.--Sachad.
+
+
+Op zijn eerste reis in 1893 vertrok majoor Sykes van Kirman, om zich
+naar Boesjir te begeven aan de Perzische Golf. Van daar volgde hij
+de kust tot Karatsji, welken post hij verliet, om zijn tweede reis te
+ondernemen. Toen werd hij vergezeld door majoor Brazier Creagh van den
+gezondheidsdienst bij 't leger, door sultan Soekhroe, officier van
+een cavalerie-regiment uit Pendsjab, door twee sowars van het corps
+gidsen en door twee hindoesche bedienden. Hij vertelt het volgende
+van die tweede reis.
+
+Uit Karatsji vertrokken, was onze eerste tocht naar Gwadoer, een
+bezitting van den sultan van Mascate, waar zich veel ontvluchte
+perzische slaven ophouden. Den volgenden dag voer onze stoomboot
+bij mooi, stil weer de baai van Sjahbar binnen, de veiligste en best
+toegankelijke haven aan de kust. Voor den zuidwestmoesson is men er
+beschut door het land van Oman, waar zich het lange voorgebergte Ras
+Koelab uitstrekt, terwijl in het westen een lange klip een natuurlijken
+golfbreker vormt. Maar bij de breedte van twaalf KM. en de diepte
+van wel twintig KM. is het toch nog geen volkomen veilige ankerplaats.
+
+Onze ontscheping ging niet zonder moeite door middel van een inlandsche
+boot of _baggala_. Toen we aan land waren, brachten we al onze
+_impedimenta_ naar 't naastbij zijnde postkantoor.
+
+Beloetsjistan is de gewoonlijk gebruikte naam van een uitgestrekt
+gebied, dat maar dun bevolkt is en verdeeld is tusschen Engeland
+en Perzie. De afgelegen provincie beantwoordt zoo ongeveer aan
+de zeventiende satrapie van Darius, waarvan Herodotus gewaagt. De
+groote koning vermeesterde Hapta Sindoe of Pendsjab, waarschijnlijk
+langs den weg van Beloetsjistan, terwijl een vloot onder bevel van
+den griekschen admiraal Scylax den Indus afzakte en, zonder zich om
+de gevaren ter zee te bekommeren, de kusten van Gedrosie en Arabie
+exploreerde. Die expeditie had plaats in 512 voor Jezus Christus,
+en in zekeren zin vermindert zij den roem van Alexander, die zeker
+niet wist, dat de Grieken al in de zee van Erythrea hadden gevaren,
+verondersteld, dat zij het hebben gedaan, wat niet bewezen is.
+
+In den tijd van Alexander was de Makrankust bekend als 't land
+der Ichthyophagen, en het binnenland heette Gedrosie. Sir Thomas
+Holdich ziet in het  woord Makran een samentrekking van de beide
+perzische woorden _Mahi_ en _Khoeran_, vischeters of ichtyophagen
+beteekenend. Maar ik geloof, dat het woord veel ouder is en ik zou de
+volgende etymologie voorslaan. De Assyriologen verschillen van meening
+op het punt of de naam _Magan_ beteekent het Sinai-schiereiland of de
+kust van Arabie achter de Bahrein-eilanden met Oman er in begrepen;
+in elk geval hebben wij het _Maka_ der opschriften, een vorm, die met
+weinig verandering terug te vinden is in de Mykians of Mekians van
+Herodotus. Nu was Makran in 't bijzonder bekend om zijn wortelboomen
+of mangroven, want het land was gelijk aan de naburige kust, die men
+de _Ran_ van Katsj noemt, een woord, dat afkomt van het Sanskriet
+_aranya_ of _irina_ en dat een woestijn of een moeras beteekent. Is
+het dus niet aan te nemen, dat de oorsprong van dit welbesproken woord
+_Maka irina_ zal zijn, wat beteekent "de woestijn van Maka"? In Sind
+is de uitspraak thans Makaran, juist de vorm, dien de beide woorden
+vereenigd moesten aannemen.
+
+Uit natuurkundig oogpunt breidt Makran zich uit tot de eerste
+belangrijke keten, die een waterscheiding is. Tot op een dertigtal
+kilometers van de kust vindt men een zandige vlakte, waar verschillende
+waterloopen door gaan en die op vele plaatsen met tamarinden is
+begroeid. Behalve na den regen loopen die rivieren maar voor een deel
+aan de oppervlakte van den grond. Haar loop wordt dan onderaardsch,
+'t geen intusschen het voordeel heeft het water aan de verdamping
+te onttrekken. Het district moest minder arm zijn dan het is, want
+de grond is vruchtbaar en wordt voldoende besproeid, terwijl men er
+uitstekende weiden voor kameelen vindt. Daarachter strekt zich een
+reeks heuvels uit, laag en afgerond, die meer landwaarts in voor ruwe
+kalksteenbergen plaats maken, de waterscheiding van Makran.
+
+Sir Thomas Holdich beschrijft het landschap Makran uitstekend in
+zijn werk _The Indian Borderland_ aldus: "Een eentonige reeks van
+ketenen, de eene achter de andere als de ribben van een walvisch,
+zich verheffend boven lage slijkheuvels met hier en daar een zoutige
+plas en, als eenig versiersel, wat tamarinden met neutrale tinten
+en gele stengels van vergeten gras van 't vorig jaar, zoo zag het
+landschap er uit, dat wij maar al te dikwijls onder de oogen hadden".
+
+De noordelijke hellingen van het kalkgebergte dalen af naar de
+rivieren Bampoer en Mesjkil, die geen van beide de zee bereiken. In
+het Noordwesten loopt de Loetwoestijn tot de rivier Bampoer, terwijl
+in het Oosten van de Fahradsjvlakte de perzische bergketenen, die
+van het Noordwesten naar 't Zuidwesten liepen, eene oost-westelijke
+richting nemen, die zoo karakteristiek is in Zuid-Beloetsjistan en
+die voor een deel den achterlijken toestand van die streek verklaart
+door van de kust den toegang erheen zeer moeilijk maken. Meer naar
+het Noorden eindelijk ligt het district Sarhad, waar twee naar het
+Noordwesten gerichte evenwijdige ketenen deze hooge streek afscheiden
+van de Loetwoestijn in 't Westen en van de eveneens lage Kharanwoestijn
+in het Oosten.
+
+Het centrale gedeelte van Beloetsjistan is zeer bergachtig; maar er
+zijn geen maatregelen genomen, om van den aanwezigen watervoorraad
+partij te trekken, en het land bestaat uit niet veel anders dan magere
+weiden. De rivier, de Bampoer, zou tegen een geringe uitgaaf voor
+irrigatiewerken met gemak een aanzienlijk aantal inwoners kunnen
+voeden.
+
+Sarhad, dat enkele jaren geleden nog een echt rooversnest was en nu
+nog niet veel beters is geworden, heeft veel latente hulpmiddelen op
+zijn hooge vlakten, die tot Koeh-i-Taftan loopen. Toch is het district
+bijna niet bevolkt, ofschoon het graven van _kanats_ reeds eenige
+resultaten heeft gehad en men in het land veel overblijfselen vindt
+van vroegere cultures. De opening van de spoorlijn van Quettah naar
+Seistan zal wel haar werking uitoefenen, langzaam maar zeker. De
+Engelsche regeering kan niet meer zooals vroeger onverschillig
+blijven voor de razzia's. Buitendien begint Perzie zelf er ook de
+orde te herstellen, en de razzia's zijn al niet meer, wat ze vroeger
+waren, toen de Beloetsjen allen doodden, die zij gevangen namen of
+bij uitzondering hen hielden als slaven en hen verminkten, om hen de
+lust te benemen, naar hun vroegere woonplaats terug te keeren.
+
+Wij weten niets zekers omtrent den oorsprong der Beloetsjen, want zij
+hebben geen oude boeken, zijn zeer onwetend en zijn daar trotsch op,
+zooals de baronnen uit de Middeleeuwen het waren. Sir Henry Pottinger
+schrijft hun een turkmeensche afkomst toe; maar volgens professor
+Rawlinson is het woord Beloetsje afgeleid van den naam Belus, dien
+van een koning van Babylonie, dien men beschouwt als den Nimrod,
+zoon van den Koesj uit de Schrift. Het woord _koesj_ komt ook wel
+onder den vorm _koessoen_ voor. In Sjah Nameh van Firdoesi worden de
+Beloetsjen genoemd als een stam, in Ghilan gevestigd onder de regeering
+van Nosjirwan. Van daar zijn ze geemigreerd naar Beloetsjistan door
+Seistan. Zeer waarschijnlijk zijn ze van arische afkomst; maar het ras
+is veranderd door kruising met arabische immigranten, vluchtelingen
+voor de vervolgingen, die na Hussein's dood plaats hadden. De hoofden
+beweren, dat zij van arabische voorouders afstammen, en zij maken ook
+den indruk te behooren tot een menschensoort, verschillend van die
+der boeren. De Brahoeis, die er dan nog zijn, hebben een eigen type;
+ze zijn klein en hebben een rood gelaat, terwijl de Beloetsjen lang
+en slank zijn met een langen vorm van hoofd. Die Brahoeis spreken een
+taal aan het Tamoel verwant en moeten van dravictischen oorsprong zijn.
+
+Het is belangrijk op te merken, dat verscheiden duizenden Beloetsjen
+wonen buiten Beloetsjistan, men treft ze veel aan in de grensprovincies
+van Indie.
+
+De eenige voorislamietische ruinen, die ik ontmoet heb, zijn de
+_Gorbasta_, dikwijls vergeleken bij de Cyclopenmuren van de Grieken. Ze
+zijn gewoonlijk gebouwd bij den uitgang van een pas en dikwijls moesten
+zij stuwen zijn voor het water, dat ter irrigatie dient. In sommige
+gevallen vindt men ze op hellingen, en in vorstelijk Beloetsjistan
+schijnt een talrijke bevolking voor haar levensonderhoud afhankelijk
+te zijn geweest van deze dammen.
+
+Maar kolonel Mockler heeft, toen hij een zestigtal kilometers ten
+noordwesten van Gwadoer reisde, enkele oude steenen gebouwen opgegraven
+en heeft ook steenen stuwwerken gevonden. Hij heeft mede beenderen
+ontdekt en aardewerk en steenen messen. In andere gedeelten van Makran
+heeft hij steenen graven gevonden, maar hij trekt geen enkel besluit
+uit die ontdekkingen, evenmin als uit de opgravingen, door hem verricht
+te Bahrein, waar ook gemetselde graven aan het licht zijn gekomen.
+
+Beloetsjistan was schatplichtig aan het oude perzische rijk. Het is
+zeker, dat Alexander de Groote het van het Oosten naar het Westen
+doortrok, maar daarna heeft men het eenige honderdtallen van jaren
+uit het oog verloren. Er is eerst weer sprake van, als men onder de
+regeering van Nosjirwan besluit, de Beloetsjen voor hun strooptochten
+te straffen en er groote moordpartijen aanrichtte. Zij hielden zich
+toen rustig, ten minste gedurende een geslacht, hernamen daarna echter
+weer hun roofzuchtige gewoonten, en hun onafhankelijkheid is nooit
+duurzaam bedreigd geworden.
+
+Toen de Mohammedanen kwamen opdagen, werd de provincie Kirman veroverd
+in de eerste jaren na de Hedsjra, en Beloetsjistan trof weldra
+hetzelfde lot. Maar het is twijfelachtig, dat het land permanent
+door de Muzelmannen bestuurd is, voor het veroverd werd door Yakoeb
+bin Lais van de Saffaren-dynastie. Deze regeerde over een rijk, dat
+zich uitstrekte van den Indus tot den Sjat el Arab, maar de voorspoed
+duurde niet lang, want zijn broeder Amz werd gevangen genomen door
+Ismael van het geslacht der Samaniden en te Bagdad ter dood gebracht.
+
+Intusschen bleven de Saffaren nog verscheiden eeuwen in het bezit van
+Beloetsjistan, en zij vormden in den loop der tijden een vereeniging
+van opperhoofden. Verschillende arabische reizigers, Masoedi, Istakhri
+en Ibn Hankal bij voorbeeld, hebbens ons Makran in dien tijd als een
+bloeiend land geschilderd.
+
+Ten tijde van den inval der Mongolen kwam Djelaleddin van Kheiva uit
+Indie naar Makran, om zich met de overweldigers te meten, en in 1223
+zond Gengis-Khan, toen hij Herat had verwoest, Dehagatai erheen, om
+Makran te verwoesten, ten einde de verbindingslijnen met Djelaleddin
+af te snijden.
+
+Op het einde van de 13de eeuw voer Marco Polo op zijn terugweg van
+China langs Makran; maar het is niet zeer waarschijnlijk, dat de
+groote Venetiaan op eenige plaats de kust heeft aangedaan.
+
+In 1839 spreekt een intelligent reiziger Hadji Abdoel Nali van de
+verschillende beloetsjistansche hoofden, die razzia's houden in Perzie
+en lachen om de bedreigingen van den gouverneur-generaal van Kirman.
+
+Maar sedert 1844 begint Beloetsjistan zijn vrijheid te verliezen. Twee
+leden van den stam der Kadjaren werden aangewezen, om het woelige
+district te besturen, maar zij slaagden niet in hun pogen, en het
+was de verdienste van Ibrahim Khan, de verovering te voltooien van
+wat tegenwoordig perzisch Beloetsjistan is. Hij wordt van wreedheid
+beschuldigd, en hij had inderdaad een zekere neiging om de slaven te
+exploiteeren; maar men moet rekening houden met alle geschenken, die
+van hem gevorderd werden en alle geldsommen, die hij moest opbrengen.
+
+Ibrahim Khan ontving de grensregelingscommissie onder bevel van
+Sir Frederick Goldsmith niet al te vriendelijk, en pas was de
+commissie, die de perzisch-beloetsjistansche grens geregeld had,
+vertrokken, of hij maakte zich van Koehak meester, dat niet aan hem
+was toegewezen. Hij stierf in 1884, na dertig jaren in dezen hoek
+van Perzie het bestuur te hebben gevoerd. Zijn zoon stierf eenige
+maanden na hem, en zijn schoonzoon werd gouverneur, maar werd in 1887
+vervangen door een Turk, Aboel Fath Khan, om echter weldra weer tot
+gouverneur te worden uitgeroepen. Deze Zein ul Abidin Khan regeerde,
+toen ik er in 1893 kwam, en hij had later twee opstanden der Beloetsjen
+te onderdrukken, een na den moord op den Sjah in 1896, en den anderen
+in het daarna volgende jaar.
+
+Tegenwoordig, nu de britsche regeering den verkoop van geweren
+verboden heeft, is Beloetsjistan afhankelijker dan ooit; maar het
+vooruitzicht is niet schitterend. De luiheid en onverschilligheid
+van dit volk zijn zoodanig, dat ik meen te kunnen voorspellen, dat
+binnen honderd jaar na dezen hun leven niet meer dan thans van dat
+der patriarchen zal verschillen.
+
+Voor onze reis waren, dank zij den heer Lovell, de kameelen
+gereed. Maar de Beloetsjen hadden geen touwen, en buitendien bleek
+het uiterst moeilijk, de lasten te verdeelen. Zij beklaagden
+zich buitendien over de zwaarte der vrachten, die een perzisch
+muilezeldrijver licht zou hebben gevonden. Wij deden hierbij de
+belangwekkende waarneming, dat ieder kameel een eigenaar had, en dat
+er soms een viertal aanspraak maakte op hetzelfde dier.
+
+Wij besloten eindelijk onszelven met de verdeeling der vrachten te
+belasten, en wij vertrokken laat in den namiddag, om tot Tiz te gaan
+op twaalf kilometer afstands. Eerst gingen wij door het dorp Sjahbar,
+waar veel hindoesche kooplieden woonden en waar alles vuil en leelijk
+was, behalve de enkele boomen, die er stonden; vervolgens bestegen
+wij geleidelijk het rotsachtige gebergte, dat het dorp scheidt van
+Tiz. Die laatste plaats is veel beter gelegen dan Sjahbar, daar zij
+zich bevindt aan den uitgang van den hoofdweg naar het binnenland
+over Kasakand, die volkomen den weg langs de kust beheerscht, welke
+oostwaarts in zigzag van het gebergte daalt en naar het Westen door
+een opening tusschen de rotsen de zee bereikt.
+
+Het was te laat, om de ruinen te gaan zien, die trouwens nu uit niet
+anders bestaan dan een duizendtal graven. Wij hadden nog juist den
+tijd een blik te slaan op het oude perzische fort, twintig jaar geleden
+gebouwd, om Sjahbar, door de Perzen veroverd op een arabischen sjeik,
+te beschermen; kort daarna werd het reeds door het garnizoen verlaten.
+
+In 1188 van onze jaartelling was Tiz blijkbaar een groote haven; de
+karavanen, die van het Westen kwamen, volgden dien weg, toen tengevolge
+van plaatselijke troebelen de haven van Ormoezd geblokkeerd was. Hun
+weg leidde blijkbaar van Irak naar Kirman en van daar naar Bampoer,
+Kasakand en Tiz; de andere weg, die mogelijk was, namelijk over
+Geh bood teveel moeilijkheden voor de karavanen. De belangrijkheid
+van Tiz lag ook hierin, dat de plaats het middelpunt was van den
+suikerhandel in Makran en misschien de uitvoerplaats van het graan
+uit Seistan; stellig was het de zetel der kooplieden, die niet tot
+Ormoezd wilden gaan.
+
+Daar wij ons kamp hadden moeten opslaan in een nauw dal, waar
+alleen wat water was in een paar vuile poelen, vertrokken wij
+den volgenden dag in gloeiende hitte en richtten ons naar Parag,
+een vuil dorpje. Daar wendden we onzen rug naar de zee en naar de
+telegraaflijn, die dicht langs het strand loopt en veel van vocht
+te lijden heeft. Daar onze paarden vermoeid waren door hun reis per
+spoor en per boot, rustten wij eenigen tijd uit in de schaduw der
+tamarinden, en wij zetten onze reis eerst voort in den koelen avond,
+waarbij we over een lavavlakte gingen, waar enkele magere katoenvelden
+te zien waren.
+
+Ons kamp voor dien dag werd opgeslagen in het gehuchtje
+Noer-Moehamedi. Den volgenden dag dwongen onze Beloetsjen onder
+voorwendsel, dat hun kameelen, die 's avonds laat waren aangekomen,
+rust behoefden, om stil te houden.
+
+Een nieuwe marsch van 25 KM. bracht ons te Pich-Mant, welke naam
+beduidt "plaats van den dwergpalm". De bladeren van dien daar veel
+voorkomenden boom worden voor verschillende doeleinden gebruikt; men
+maakt er sandalen van, matwerk en manden, daken, touwen enz. "en", zegt
+de schrijver van _Eastern Persia_, "ook mutsen, sabelscheeden, zweepen
+enz. De gedroogde bessen dienen voor het maken van rozenkransen;
+de jonge spruiten worden gegeten, en de wortels zijn een uitstekende
+brandstof, wat een groot voordeel is in het aan hout zoo arme land".
+
+Toen wij de vlakte achter ons lieten, kwamen wij in een steenachtig
+dal en van daar over een lagen pas op een plateau. Dien dag streek
+een zwerm horzels op ons ontbijt neer en at het voor ons op.
+
+De volgende dag bracht ons tot Ziarat, een gelukkig oord, omdat wij
+er stroomend water vonden, waar onze paarden zich heerlijk aan te
+goed deden.
+
+De eenige Europeaan, die voor ons in deze streek is geweest, is
+kapitein Grant, een van de wetenschappelijke onderzoekers, op aandrang
+van Sir John Malcolm naar Perzie gezonden in het eerste tiental jaren
+van de 19_de_ eeuw. Zijn mededeelingen beteekenen niet veel.
+
+Te Ziarat hadden wij de noordgrens bereikt van het kustdistrict,
+waarvan de versterking, naar ons gezegd werd, voor ongeveer 5000
+francs per jaar is toegezegd. Het water der rivier, die een paar
+mijlen geheel verdwenen was, kwam wat hoogerop weer te voorschijn, en
+wij gingen door een reeks kleine gehuchtjes en dadelboschjes, om ten
+slotte te Nokinja stil te houden, waar wij ons bundels groene rijst
+konden aanschaffen voor de paarden en eieren en melk voor onszelven.
+
+Wij waren nu eindelijk buiten het gebied van de afgeronde heuvels,
+en de bergketens, waardoor onze weg leidde, eindigden in spitse
+kapen boven de bedding der rivier. Onmiddellijk boven Nokinja volgt
+de samenvloeiing met de Sirha. Hooger nog was het ons een genoegen,
+Geh te bereiken, de hoofdplaats van het district. Ik heb honderden
+beloetsjische dorpen gezien, maar Geh, het _Bih_ van den reiziger
+uit Arabie, blijft in mijn herinnering gegrift als het mooiste. Een
+prachtig boschje van dadelpalmen verrijst bij de bron van twee
+rivieren, de Gung en de Kisji; een oud schilderachtig fort staat op
+een rots, en alleenstaande, kale heuvels in den omtrek verhoogen den
+indruk, dien de frischgroene rijstvelden maken.
+
+Het dorp ligt ongeveer 450 M. hoog. Hoewel wij op het einde van
+October waren, wees de thermometer 's middags bij de 38 deg. C.
+
+Geh met Kasakand ten oosten en Bint ten westen vormen de drie steden
+van perzisch Makran, waar de reiziger aankomt, als hij van de kust het
+land in gaat. Ze moeten alle drie hetzelfde aantal inwoners hebben,
+dat de twee duizend niet te boven gaat, naar het ons scheen.
+
+Wij kregen een bezoek van Sjakar Khan, oudsten broeder van Sardar
+Hussein Khan, die den ouden staat van zaken in de provincie
+vertegenwoordigt en zich Beloetsjistan herinnert op den tijd, toen
+het onafhankelijk was van Perzie; natuurlijk keurt hij de opgetreden
+verandering af. Enkele inwoners spraken het Hindostansch, en wij
+hoorden, dat zij een weinig handel dreven met de kust. Visch was een
+der handelsartikelen; zij wordt nog verkocht, als ze reeds vrij oud is
+geworden. De toestand der bevolking was er treurig, want de gouverneur,
+die niet als in Perzie wordt in bedwang gehouden door de openbare
+meening, noch de telegraaf heeft te vreezen, onderdrukte de menschen,
+en veel inwoners verhuisden naar Karatsji, Maskate of Zanzibar.
+
+Wij vertrokken, na onze kameelen te hebben weggezonden en eenige
+gidsen uit Lasjar te hebben gehuurd, de sterkste en beste geleiders
+voor reizen in het bergland. Wij moesten nu door het nog onbekende
+district, dat ons van Fanoch scheidde. Wij volgden de steenachtige
+bedding van de Gung stroomop en kwamen daarna in het gebied van de
+Sirha, op welker beide oevers veel dorpen liggen. Wij hielden stil
+te Maloeran aan een zijtak van de Rapsj. De bewoners, die blijkbaar
+nooit van Europeanen hadden hooren spreken, keken ons achterdochtig
+aan. Toen zij binnen het bereik van onze stem waren, beproefden wij
+het middel, dat ons gewoonlijk gelukte en dat bestond in het geven
+van een roepij aan een man, om hem te toonen, dat wij wenschten te
+betalen voor wat wij zouden noodig hebben.
+
+Dezen keer gelukte het niet. Een levendig gesprek begon; ik trachtte
+van mijn kant duidelijk te maken, dat wij zouden betalen en dat wij hun
+vrienden waren; maar het hoofd der bende, een schelm met een bijzonder
+ongunstig uiterlijk, bleef bij zijn weigering. Ten slotte vloog een
+der onzen op hem af en duwde hem in de rivier, waaruit de schurk
+weer opdook met den mond vol slijk. Maar dadelijk daarna arriveerden
+de gevraagde levensmiddelen. Men kan de tegenwerping maken, dat wij
+geen recht hadden, tot geweld onze toevlucht te nemen; maar ik zou
+mijn bedillers wel eens in een dergelijk geval geplaatst willen zien
+en zou dan eens kijken, hoe zij te werk gingen. Bij slot van rekening
+werden de menschen uit Maloeran onze beste vrienden en wij brachten een
+geheelen dag onder hen door. Wij merkten de eigenaardige bijzonderheid
+op, dat zij konden fluiten, een talent, dat in het Oosten zeldzaam is,
+waar fluiten gemeenlijk voor een "taal des duivels" doorgaat.
+
+Een moeilijke tocht was het naar de rivier Fanoch of Rapsj. In de
+plaats van dien naam werden wij zeer vriendschappelijk ontvangen;
+de zoons van Sjakar Khan waren er gouverneurs, en zij toonden zich
+bijzonder geinteresseerd bij het zien van onze geweren.
+
+Begeerig, om het onbekende land in het Westen althans eenigszins te
+leeren kennen, beklommen wij den Koeh-i-Fanoch, een lastige bestijging,
+die vier uren duurde. De laatste 150 M. worden gevormd door een rots
+van witten kalksteen, die bijna loodrecht is. Van den top konden
+wij met gemak de vijf afzonderlijke stroomen volgen, die te zamen
+de Fanoch vormen. Het was een prachtig panorama, en het gaf ons,
+wat wij zoo vurig verlangden, een denkbeeld van de formatie van het
+land. Naar het Westen werd het uitzicht voor een gedeelte beperkt
+door hooge bergen; maar naar het Noorden zagen wij den prachtigen
+Koeh-i-Bogman, die eenzaam tot 2700 M. boven de vlakte oprijst. Naar
+het Oosten breiden zich het Azabadbergland uit en het district Lasjar.
+
+Fanoch, waar wij een dag bleven rusten, om over onze vermoeienis heen
+te komen, ziet er veel welvarender uit dan Geh, en verscheiden huizen
+waren er van steen gebouwd. Er is een fort, dat zeer oud schijnt te
+zijn; maar zooals gewoonlijk in Beloetsjistan konden wij volstrekt
+geen inlichtingen krijgen over de geschiedenis van het gebouw.
+
+Er waren in Fanoch schapen en gevogelte, eieren, melk, gerst, rijst
+en tarwe in overvloed, en de dadels uit Beloetsjistan zijn beroemd;
+maar het eenige industrie-artikel, dat er gemaakt wordt, zijn kleine,
+met roode zijde geborduurde petten. Ik vroeg of Fanoch in Makran
+lag. Er werd mij gezegd, dat de grens gevormd wordt door den kam van
+den Band-i-Linag, ten noorden waarvan zich de stad bevindt; Basjkird
+ten westen ervan wordt niet meer beschouwd als tot Beloetsjistan
+te behooren.
+
+Wij keerden terug langs denzelfden weg, dien wij gekomen waren, maar
+voorbij Sartab sloegen wij een meer noordelijke richting in naar Tehan,
+een welvarend dorp van wel duizend inwoners.
+
+Te Geh terug zijnde, vonden we ons reisgezelschap goed uitgerust,
+en toen wij twee dagen na onze terugkomst ons gereed maakten om naar
+Fahradsj te vertrekken, werden wij aangenaam verrast door de aankomst
+van twee Beloetsjen, die de gouverneur van perzisch Beloetsjistan
+gezonden had, om ons tot gidsen te dienen, Mir khan Mohammed en
+Moellah Basjan.
+
+Eerst volgden wij een zijtak van de Sirha en daarna bereikten we den
+hoofdstroom, aan welks oevers een weinig aan landbouw werd gedaan. Wij
+kampeerden in de bedding zelve der rivier, en den volgenden dag hadden
+wij den ellendigsten weg, dien ik ooit heb gezien. Een mijl stroomop
+wordt het rivierdal nauwer, tot het niet veel meer dan 30 M. breed is
+en wij kwamen bij rotsachtige trappen, waar de rivier in een waterval
+bij neer viel. Iets verder weer een ander pretje, namelijk in de
+bedding blokken rots van allerlei afmeting, van de grootte van een
+omnibus tot die van een voetbal. Toen eindelijk verscheen een diepe
+plas, die de gansche breedte van het dal vulde. Daarlangs liep een
+smal pad, als voor geiten gemaakt, waar het ons onmogelijk leek voor
+onze beladen beesten om zich op voort te bewegen. Maar tot mijn groote
+verbazing liep alles zonder ongelukken af.
+
+Onze paarden waren doodop, toen we bij de bron van de rivier
+kwamen, in het dadelbosch van de Sirha, een groot, maar geheel
+verwaarloosd terrein. Wij kampeerden ter hoogte van 990 M., en dit
+was de eerste dag, waarop wij een temperatuur hadden van onder de 30 deg.
+C. Den volgenden dag was het ook betrekkelijk koel; wij stegen tot de
+waterscheiding in Makran, op ongeveer 1100 M., en van daar begonnen we
+te dalen rondom de hellingen van de groote massa van den Azbag, dien
+wij gezien hadden vanaf den top Koeh-i-Fanoch. 's Avonds kampeerden
+wij te Pip, de hoofdstad van Lasjar.
+
+De gouverneur kwam ons begroeten. Hij was eerst zeer beschroomd. Zijn
+gezicht klaarde echter op, toen wij hem naar de geschiedenis van
+zijn geslacht vroegen. Hij was een jongen van zestien jaar. Pip is
+een dorp van tweehonderd huizen, die rondom een versterkte vesting
+gegroepeerd staan, op een zekeren afstand van een mooi dadelbosch. In
+Beloetsjistan zijn de dorpen altijd gebouwd op boomlooze terreinen,
+waaromheen koren verbouwd wordt. De verandering van lucht, van de
+droge warmte der woestijn naar de betrekkelijk koele vochtigheid
+van het dadelbosch, was zeer aangenaam, maar misschien gevaarlijk
+voor hen, die vatbaar zijn voor koorts. Maar als men uren aaneen in
+den brandenden zonnegloed heeft gereden, is de schaduw zoo welkom,
+dat wij altijd zoo dicht mogelijk bij boomen kampeerden, en voor zoo
+ver ik weet, heeft niemand onzer er leed van ondervonden.
+
+Mijn reisgezel en ik waren van oordeel, dat de Lasjaren boven alle
+andere Beloetsjen, die wij hadden ontmoet, uitmuntten. Physiek
+waren het krachtige staaltjes van het menschenras en daarbij waren
+ze altijd vroolijk en opgewekt, wat niet het geval is met de meeste
+Beloetsjen, die begeerig en ijdel en niet zeer hulpvaardig zijn, en
+daarbij stug en koppig als kameelen. Maar het is billijk er bij te
+voegen, dat de Beloetsjen buitengewoon eerlijk zijn, en dat als men
+hun brieven of dingen van waarde toevertrouwt, zij ze met gevaar van
+eigen leven zullen verdedigen. Uit zedelijkheidsoogpunt staan ze ook
+niet laag en hun vrouwen behandelen ze bijna als huns gelijken. Men
+kan als voorbeeld van hun eerlijkheid het feit noemen, dat, om de
+telegraafbeambten te betalen, men gewoon was een zak met roepijen
+van den eenen post naar den anderen langs de lijn te verzenden, waar
+ieder op zijn beurt zijn soldij uit nam. Een enkele maal maakte een
+ambtenaar misbruik van dit vertrouwen, en hij moest zijn land verlaten,
+wat voor een Beloetsje de zwaarste straf is.
+
+Na een dag van welverdiende rust daalden wij verder langs het
+vruchtbare dal der Pip. Te Ispaka waren we aangekomen in het district
+Fahradsj, en wij ontdekten de eerste vertegenwoordigers van het
+perzische element, in de gedaante van twee of drie soldaten en een
+sergeant. Daar de Beloetsjen nooit met andere Perzen in aanraking
+komen, dan met menschen, die belasting komen innen, zijn de Perzen
+er zeer gehaat. Ze worden Gagars genoemd, verbastering van Kadjaren,
+de naam der regeerende dynastie.
+
+Den volgenden dag kwamen we op onzen tocht naar de rivier, de Bampoer,
+in het dorp Kasimabad en daarna te Bampoer, het vroegere stadje,
+dat de oude hoofdstad van Beloetsjistan is en waar nu niet meer dan
+een paar honderd vuile hutten staan; een dadelbosch was er niet en
+wij moesten kampeeren in een slordige omgeving, die oudtijds een tuin
+zal zijn geweest.
+
+Zein ul Abidin Khan, de gouverneur, had mij geschreven, dat hij
+mij te Fahradsj wachtte, dat op vier mijlen afstands lag en veel
+belangrijker is, daar het ongeveer twee duizend zielen telt, het
+garnizoen erin begrepen. Zein ul Abidin Khan ontving ons vrij koel;
+onze belangstelling kwam hem blijkbaar wat verdacht voor, zooals zij
+dat veel Oosterlingen doet, maar na enkele moeilijkheden werden wij
+ten slotte goede vrienden.
+
+Ons doel was nu eerst het district Sarhad, waarvan nog zoo weinig
+bekend is en waarheen wij den eersten December 1895 ons op weg
+begaven. Een der eerste dagen, toen wij, na het dal der Konar
+Rud te zijn doorgegaan, te Sonar waren, werden wij eenige dagen
+opgehouden door een aanval van dysenterie van Brazier Creagh. Met
+twee kameeldrijvers deed ik de volgende dagen de bestijging van
+den Hamant, om het land te verkennen. Die berg is 2320 M. hoog, hij
+is ten onrechte voor een vulkaan gehouden. De tocht was moeilijk,
+vooral het dalen ging bezwaarlijk. Van den top hadden wij een ruim
+uitzicht over het zuiderdistrict, dat een eentonig veld van lage
+bergen geleek; maar in alle richtingen was het panorama prachtig,
+al konden wij tot onze spijt den grooten vulkaan Sahrad niet zien.
+
+Twee dagen later overschreden wij op 1680 M. hoogte de waterscheiding
+tusschen de Bampoer en de Mesjkil, en daalden af naar het dorp Magaz,
+dat ongeveer 2000 inwoners telt en 't beste klimaat heeft van heel
+Beloetsjistan. Den weg naar het Noorden inslaand, trof onze blik
+den Koeh-i-Taftan, die op den afstand van honderd mijlen ongeveer,
+waarop wij hem zagen, op een witten kegel geleek.
+
+Het district Sarhad deed zich het eerst aan ons voor van een pas,
+van waar het ons voorkwam, niets dan kale bergen te bezitten, zonder
+eenig dorp, zelfs zonder een tent van nomaden. Toch vonden wij er het
+fort Kivasj met een garnizoen van ongeveer 450 soldaten, infanterie
+en cavalerie. Met enkele zwarte tenten was dat fort de hoofdstad van
+het district. Landbouw werd er niet beoefend.
+
+De verwaarloozing van Sarhad is droevig, want het is de eenige streek
+tusschen Quettah en Kirman, die koel mag worden genoemd. In vroegeren
+tijd woonde er een dichtere bevolking, zooals ook uit de overblijfselen
+van putten of kanats blijkt, en men mag de hoop koesteren, dat het land
+later een belangrijke weg zal zijn tusschen Quettah en Zuid-Perzie.
+
+Van Kivasj uit wilde ik den Koeh-i-Taftan bestijgen, ofschoon de
+gouverneur het mij afried. Twee dagen later echter kampeerden wij
+op bijna 2000 M. hoogte in het kleine dorp Waradji, en den volgenden
+dag klauterde ik tegen den top op, ongelukkig zonder Bazier Creagh,
+die een zweer aan zijn voet had. De laatste uren der bestijging waren
+lastig en onaangenaam. Eerst moest men over groote rotsblokken klimmen,
+en daarna ging het door een dikke laag witte asch, die uit de verte aan
+den berg het voorkomen had gegeven, alsof hij met eeuwige sneeuw bedekt
+was. Wij bereikten den top eerst om twee uur in den namiddag, na acht
+uren bijna aanhoudend te hebben geklommen. De Koeh-i-Taftan eindigt
+in twee toppen, den noordelijken of hoogsten en den zuidelijken,
+den vulkaan, dien wij wenschten te bezoeken.
+
+De krater, waaruit verblindende zuilen van zwavelachtigen damp
+opstegen, heeft twee openingen, ieder ongeveer drie meter in omtrek
+en van boven gescheiden door een afstand van een meter. Er was
+geen enkele versche lavastroom te zien, en er wordt van geen enkele
+uitbarsting melding gemaakt. Het gezicht, dat men van den top had,
+was 't mooiste, dat ik ooit in Perzie heb gezien; alle bergtoppen
+waren duidelijk zichtbaar. Zooveel ik heb kunnen nagaan, vereeren de
+bewoners van het dal den vulkaan al sinds overoude tijden.
+
+Bij het dorp Bagman voegde zich onze colonne weer bij de bagage en
+de reis door Sarhad leerde ons, dat het district water genoeg heeft,
+om bij een goed bestuur een welvarend land te worden.
+
+
+
+IV
+
+	Grensregeling tusschen Perzie en Beloetsjistan.--Van Kirman
+	naar de grensstad Koeak--De grensregelingscommissie.--Vraag
+	naar den voorrang.--Het werk der commissie.--Van Koeak
+	naar Kelat.
+
+
+Ik was in Kirman in December 1895. Sinds eenige maanden hadden
+onderhandelingen plaats met de perzische regeering ter zake van
+de grenslijn tusschen Malik Sia en Koeak, die nog niet juist was
+afgebakend, maar de winter was begonnen, zonder dat men tot een
+beslissing was gekomen. Toen reisde in de laatste dagen van December
+de perzische commissaris Ali Achraf Khan door Kirman, en enkele
+dagen na zijn vertrek werd mij uit Teheran getelegrafeerd, dat ik
+benoemd was tot de post van assistent-commissaris. Mijn zuster gaf
+er de voorkeur aan, mijn reis, die vermoeiend en oncomfortabel was,
+met mij mee te maken, liever dan de vriendelijke aanbieding van lady
+Durand aan te nemen, bij haar te komen logeeren.
+
+De toebereidselen voor den tocht waren nog al omslachtig, het was
+een lange reis en wij moesten vooraf zorgen, hier en daar proviand
+te vinden en daarbij hulpkameelen, als de andere vermoeid waren;
+onderzoeken, waar water te krijgen was enz. enz. Bovendien waren
+onze bedienden niet ingenomen met het denkbeeld van de reis door
+Beloetsjistan en moesten telkens aangemoedigd worden.
+
+Het was reeds zeer koud te Mahoen, onze pleisterplaats; te Hanaka,
+waar de karavanserai op een hoogte van bij de 2400 M. ligt, was
+het werkelijk arctisch koud, maar te Rain, op de zuidelijke helling
+van den Djoeparketen, werd het weer gelukkig minder ijzig. Langs de
+rivier, de Sandoe, ging het naar Abarik een moeilijk eindweegs door
+het geaccidenteerde terrein. In de warmere streken gekomen, voelden
+wij ons vermoeid en niet in staat tot eenige inspanning. Wij waren
+in het district Fehroed, en Abarik en Fehroed zijn in Perzie berucht
+om den hevigen wind die er veelal heerscht. In een gedicht heet het
+dat, den wind wordt gevraagd, waar hij woont en dat hij antwoordt:
+"Mijn armzalige woning is in Fehroed en ik bezoek dikwijls Abarik en
+Sarbistan." Dit laatste dorp ligt aan den rechteroever van de rivier,
+waar ik in 1894 bij hevigen storm kampeerde.
+
+Een nog al vervelende rit langs de droge rivierbedding bracht ons te
+Darzin. Het dorp is bekend om zijn vroegeren rijkdom. In de 12de eeuw
+zegt een schrijver: "Wij stonden op het dak van het paleis te Darzin,
+en wij zagen een groot aantal dorpen, die bijna elkander raakten
+en heerlijke geuren verspreidden. Zein ed Din maakte de opmerking,
+dat Fars een groot en vruchtbaar land was en dat hij het geheel had
+doorreisd, maar dat hij zweren kon in heel Fars niet zulk een mooi
+plekje te hebben gezien."
+
+Helaas, hoe is alles veranderd! Darzin ligt in een ellendige
+woestijn. Toch is er eenige vooruitgang, want een der oude kanats of
+putten is hersteld, en daardoor zal het bebouwbare land toenemen.
+
+Te Bam vonden wij een onderkomen in een nieuw gebouwd huis, dat uitzag
+op een schaduwrijken tuin vol palmen. Bam is al sinds de oudste tijden
+in Perzie een beroemde stad; een mijl van het tegenwoordige fort,
+liggen de ruinen van de oude stad. Ten tijde van de verovering door de
+Arabieren was de stad zeer belangrijk en hoofdplaats der provincie. Bam
+is herhaaldelijk belegerd en de moderne stad dateert van den jongsten
+tijd. Het is nu het middelpunt van een rijk district, ligt op een
+hoogte van 1100 M, heeft een bevolking van 13.000 inwoners, een
+vruchtbaren bodem en een klimaat, dat even gunstig is voor de cultuur
+van palmboomen als voor die van de producten der hoogere streken.
+
+De zomerwarmte is er gematigd, want er waait dan een koele wind uit
+het Noorden, en de belangrijkheid der stad wordt nog grooter door
+het feit, dat zij in Oost-Perzie het laatste handelscentrum is voor
+Quettah. De bloei der plaats vloeit voort uit de productie van henneh,
+want bijna de geheele opbrengst van die kostbare verfstof wordt in dat
+district verkregen. De garnizoenen in Beloetsjistan bestaan gewoonlijk
+uit soldaten uit die provincie, en de gouverneur is meestal een Bami.
+
+Een reiziger verhaalt, dat Bam op een indische stad gelijkt. Die
+opmerking heb ik niet gemaakt. Misschien zag men er dertig jaar geleden
+op het tijdstip van die reis nog geen palmen, en zoo zou dan die indruk
+zijn te verklaren. Ingevolge een bijzondere uitnoodiging bezochten wij
+het beroemde fort, en wij constateerden, dat de oude stad nog stond,
+omgeven door een hoogen muur en een gracht. Boven was de woning
+van den gouverneur. Men heeft er een prachtig uitzicht. Achter ons
+werden onze blikken getrokken door den Koeh-i-Hazar met zijn mantel
+van versch gevallen sneeuw, en aan beide kanten van het dal teekenden
+de bergen zich scherp af op den turkooizen hemel. Boven ons wuifden
+de bouquetten van de dadelpalmen van Bam, en wij konden de rivier
+van dien naam naar het Noordoosten volgen.
+
+Vier mijlen van Bam verwijderd, bracht een steile daling ons tusschen
+de gehuchten, die het dorp Bora samenstellen; er is een bevolking
+van 5000 inwoners en het voert jaarlijks 120,000 pond henneh uit,
+behalve granen en dadels.
+
+Te Vakilabad, waar wij aankwamen, na langs een mooi, beschaduwd
+riviertje te zijn gegaan, hadden wij het district Narmasjir
+bereikt. Met zijn sierlijke tamarinden en mimosa's schijnt het land
+een losgeraakt stukje van Sind. Het is er veel warmer dan in Bam. Tot
+in het midden der 19_de_ eeuw was het in 't bezit van de Afghanen,
+en tegenwoordig begint het eerst weer een weinig vooruit te gaan.
+
+Ook verder bleef de streek goed besproeid, en er groeiden echte boomen,
+tot we bij een reuzenuitgestrektheid jungle kwamen en van daar in
+de woestijn, die weer door jungle gevolgd werd, te midden waarvan
+het dorp Rigan is gelegen. Het lijkt nog al wat op de kaart, maar
+het bestaat in werkelijkheid slechts uit een fort van gebakken leem,
+waar een garnizoen ligt van tien soldaten, en uit eenige huizen voor
+een bevolking van niet meer dan tweehonderd zielen. Te Rigan vonden
+wij een wanhoopsboodschap van den perzischen commissaris, dien wij
+bijna overvallen hadden, met verzoek onze komst uit te stellen. Wij
+hielden met die smeekbede geen rekening.
+
+Tusschen ons en Bampoer strekken zich 250 K.M. van de Loetwoestijn
+uit. Maar daar het de beide vorige dagen zwaar geregend had, konden
+wij over meer en beter water beschikken dan meestal de reizigers kunnen
+doen, en wij legden den weg in negen dagen, bijna zonder ophouden, af.
+
+Te Grazak, ongeveer op twee derden van den weg, verbaasde het ons,
+eenige tenten van nomaden te zien en een boschje van palmen. Ten slotte
+bereikten wij de rivier Bampoer bij Koesjgardan, waar ik reeds geweest
+was. Daar ontmoetten wij eene afdeeling gewapende kameeldrijvers, en
+ik heb zelden een woester en ongeregelder troep aanschouwd. Beschermd
+door dat escorte en door onze cavalerie van kleine pony's, bereikten
+wij Bampoer en van daar Fahradsj.
+
+Op die plaats werden wij met groote staatsie ontvangen; het garnizoen
+stond langs den weg geschaard, en de muziek speelde het volkslied. De
+commissaris kwam kort na ons aan.
+
+Wij huurden hier dertig beloetsjistansche kameelen, en kwamen overeen,
+dat ik een dagreis vooruit zou gaan, om aan de grens tegenwoordig te
+zijn, als de Perzen kwamen. De dagen begonnen zeer warm te worden. Te
+Soran meldde een bericht van kolonel Holdich mij, dat zij Pandsjgoer
+naderde, en dat hij de grens in het midden van Februari hoopte te
+bereiken.
+
+Te Isfandak vonden wij een bekoorlijk bosch van dadelpalmen, een
+rivier met kristalhelder water, maar geen bewoners. Het dorpshoofd
+had zich niet op zijn gemak gevoeld bij het idee, den commissaris
+te ontmoeten, want hij was in verschillende plunderingen en andere
+wandaden betrokken geweest. Bij gevolg bivouakkeerden hij en zijn
+dorpelingen nu in de bergen, afwachtend, wat er zou gebeuren, en
+ongetwijfeld der Commissie de schuld gevend van hun ballingschap.
+
+Wij waren nu op den linkeroever van de rivier Mesjked of Mesjkil. Men
+kan nog aan haar breede bedding en steile oevers zien, dat het vroeger
+een groote waterloop geweest is, terwijl men nu, zelfs in den tijd van
+hoog water, er gemakkelijk door kan waden. De wateren van de rivier
+worden door de woestijn ingedronken, en ten oosten van Djalsk voeden
+zij een gedeelte van de dadelboschjes.
+
+Wij waren slechts twee uren nog verwijderd van ons doel, toen een
+boodschapper ons kwam berichten, dat de britsche commissie aangekomen
+was, en weldra konden wij de hand van landgenooten drukken na een
+reis van meer dan 1000 KM., voor 't meerendeel door woestijnen, met
+zeer weinig comfort te onzer beschikking, hetgeen wel een heldenstuk
+mag heeten voor een per karavaan reizende dame.
+
+Ik wil hier eenige bijzonderheden meedeelen over de grenscommissie,
+die tusschen Perzie en Beloetsjistan werkte, of zooals zij wel genoemd
+wordt, de perzisch-kelatsche commissie.
+
+Het is nu meer dan dertig jaar geleden, dat toen er sprake was van een
+telegraaflijn van Britsch-Indie over land, Sir Frederick Goldsmith dat
+afgelegen gebied bereisde, en het eindresultaat was toen, dat er een
+grenslijn getraceerd werd van Koeak naar de zee. Koeak, dat toen als
+een sterke vesting werd beschouwd, was te dien tijde onafhankelijk en
+bleef dat ook. In het Noorden tot Seistan was het land nog onbekend,
+en men wist eigenlijk niet, aan wien het behoorde, zoodat men daar geen
+moeite deed voor de vaststelling der grens. Perzie had toen het geluk,
+er een uitmuntende gouverneur te hebben in den persoon van Ibrahim
+Khan. Hij deed al wat hij kon, opdat men zich van de vaststelling
+der grens zou onthouden; maar toen hij het niet kon verhinderen,
+maakte hij zich van Koeak meester, zoodra de engelsche commissaris
+vertrokken was. Die daad werd niet erkend door onzen minister van
+Buitenlandsche Zaken; maar daar wij nog tien jaren lang geen notitie
+namen van ons protectoraat over Kelat, bleef alles bij het oude.
+
+Maar toen wij troepen te Pandsjgoer hadden liggen, en de razzia's
+ondragelijk werden, gaven wij Zijner Majesteit Nasr ed Din in
+overweging, het nog onbepaalde gedeelte der grens definitief vast
+te stellen, terwijl wij terzelfdertijd de quaestie van Koeak zouden
+oplossen. Er had op die punten een drukke briefwisseling plaats; een
+oogenblik dreigden de onderhandelingen te zullen worden afgebroken,
+daar de shah er tegen opzag, zich de kosten te getroosten voor een
+commissie, die niet ten doel had, zijn inkomsten te vergrooten,
+toen plotseling Naoroz, khan van Kharan, de palmboschjes van Mesjkil
+bezette. Dit nieuws bereikte Kirman, waarna de gouverneur mij een
+officieelen brief schreef, om mij te verzoeken, de indringers van
+den perzischen bodem te verdrijven. In mijn antwoord deed ik hem
+opmerken, dat dergelijke incidenten onvermijdelijk waren, zoolang de
+grens niet vastgesteld was, en dat het mij onmogelijk was, in dien
+tusschentijd handelend op te treden. Een copie van dien brief werd
+door den gouverneur naar Teheran gezonden, en Zijne Majesteit kon zich
+dus rekenschap geven van de gevaren zijner onverschilligheid. Toen
+besloot de shah toe te geven en de commissie te benoemen, die op het
+einde van Februari te Koeah bijeenkwam.
+
+Onze commissie was niet zeer talrijk; voorzitter was kolonel, thans
+Sir Thomas Holdich, de commissieleden waren kapitein A.C. Kemball
+en mijn persoon. Luitenant-kolonel R. Wahab leidde de topografische
+expeditie, en luitenant C.V. Price voerde het bevel over het escorte,
+dat uit twee compagnieen fuseliers en eenige sowars bestond.
+
+Wij waren te Koeak aangekomen vier dagen na de engelsche commissie
+en het perzische commissielid kwam den volgenden dag, doch als wij
+geen haast hadden gemaakt, zouden we ons werk niet voltooid hebben
+in het koude seizoen. Zelfs op dat oogenblik was de zon om ruim tien
+uur reeds te brandend heet, om niet gevaarlijk te zijn, en de tijd
+van helderen hemel, zoo noodig voor topografische opnemingen, duurt
+slechts tot einde Maart en wordt gevolgd door zes maanden nevel.
+
+Toen allen bijeen waren, deed zich de moeilijke vraag voor, wie het
+eerste bezoek moest brengen. Onze meening was, dat omdat wij het
+eerst waren aangekomen, het de Perzen waren; maar dezen, zich op
+hun etiquette beroepend, hielden een redeneering in tegengestelden
+zin. Kolonel Holdich, beweerden ze, was slechts een afgevaardigde
+van den onderkoning van Indie, terwijl de perzische afgevaardigde
+den koning der koningen zelven vertegenwoordigde. Het debat zou zich
+dagen aaneen hebben kunnen voortzetten; het liep hierop uit, dat,
+daar de perzische commissaris en de gouverneur van Beloetsjistan mij
+te Kirman een bezoek hadden gebracht en te Fahradsj, zij niet konden
+nalaten, nu hun opwachting bij mijn superieur te maken.
+
+Toen de Perzen kwamen, bewezen wij hun alle mogelijke eer. Maar wij
+hadden samen slechts een zeer kort gesprek, wat voor een deel het
+gevolg was van het feit, dat het Perzisch, 't welk in Indie wordt
+gesproken en dat van Iran twee geheel verschillende talen zijn. Men
+had in Indie niet genoeg met dat verschil rekening gehouden, zoodat
+onze tolk, die voor zijn bemoeiingen een zeer hoog salaris kreeg,
+zelfs niet in staat was een brief te vertalen, en dat de geheele taak
+der vertolking op mij neerkwam.
+
+Het uitgangspunt voor het werk der commissie lag aan de Mesjkil
+tegenover Koeak; een kunstmatige heuvel werd op den linkeroever
+opgericht, niet zonder eenigen tegenstand. Maar voor de plaatsing
+van den tweeden grenspaal was langere discussie noodig. Als mijn
+zuster den heuvel niet beklommen had, waar wij den hoop steenen
+opstapelden, zou nooit de dikke gouverneur van Beloetsjistan in de
+beklimming hebben toegestemd. Eenmaal boven, werd hij, na op adem te
+zijn gekomen, weerspannig en verklaarde, dat wij hem een kostelijke en
+vruchtbare provincie afnamen; feitelijk was het een lapje van twintig
+aren. Het feit, dat de grenzen reeds zoo te Teheran waren getraceerd,
+beteekende voor hem niets; wij lieten zijn vrienden hem kalmeeren.
+
+De onvermoeide kolonel Wahab verliet ons hier, om de Siaharketen te
+bestijgen, en wij gaven hem het denkbeeld aan de hand, zich te doen
+vergezellen door Soliman Mirza, vertegenwoordiger van den gouverneur
+van Kirman. Deze stemde daar slechts noode in toe; maar hij besteeg
+toch piek na piek met zijn engelschen collega, die een volleerd
+bergbestijger was.
+
+De beide commissies begaven zich toen in twee etapes naar Isfandak
+en van daar naar Djalsk over den Bonsazpas, aan welks begin
+wij kampeerden. Daar deed zich een nieuw incident voor, want de
+perzische commissaris had laten rondstrooien, dat een grenspaal ten
+westen van den pas was geplaatst, hetgeen de gemoederen ten hoogste
+verontrustte. Wij gingen ons overtuigen, dat het niets anders was dan
+een paal voor de triangulatie, en wij drukten er onze spijt over uit,
+dat men ons van zulk een daad verdacht had, waarover de Perzen zich
+op hun beurt teleurgesteld toonden.
+
+De beide commissies waren uit de meest verschillende elementen
+samengesteld, Engelschen, Perzen, Beloetsjen, soldaten der geregelde
+en ongeregelde troepen. Wij hadden veel kameelen bij ons en ezels en
+muildieren, alsook een kudde schapen en geiten.
+
+Wij bleven veertien dagen te Djalsk, gedurende welken tijd men de
+grenspalen zette, die de palmboschjes van Mesjkil bij Kelat voegden,
+zooals te Teheran was afgesproken. Het meer noordelijk gelegen
+district was slechts woestijn, en kolonel Holdich stelde, om een
+nieuwe wintercampagne te vermijden, voor, als grens de ketenen aan
+te nemen, die naar 't Zuidoosten liepen van den Koeh-i-Malik-Sia af
+en dan alleen een vliegende colonne uit te zenden voor de exploratie.
+
+Toen de Pers dat goed had gevonden, bleef er niet anders te doen dan
+te beschikken over enkele niet belangrijke palmbosschen. Daar ik er
+in 1893 in Sarhad over had hooren spreken en ik enkele aanteekeningen
+over die quaestie had gemaakt, ging de zaak gemakkelijk.
+
+De oase van Djalsk is zeer groot, zij beslaat een tiental vierkante
+kilometers. Men vindt er overal dadelpalmen, waaronder gerst en
+tarwe en boonen groeien, en in de tuinen treft men granaatappelen,
+vijgenboomen en wijnstokken aan. Een moerassige plas ligt midden in
+de oase, die acht verspreid liggende dorpen telt.
+
+In de oase zijn een zeker aantal bouwwerken in het bezit van koepels;
+zij bevatten de graven van een oud vorstengeslacht, dat over
+Beloetsjistan heeft geregeerd.
+
+Op het perzische Nieuwjaar 21 Maart, even voor wij uiteen zouden
+gaan, onstonden nog weer quaesties over den voorrang tusschen den
+gouverneur van Beloetsjistan en den vertegenwoordiger van den Shah,
+maar door wat schikken en plooien liep alles goed af.
+
+Den volgenden dag vertrokken wij vroeg van Koeak na een
+allerhartelijkst afscheid. Zoo eindigde het werk van de
+perzisch-beloetsjistansche commissie.
+
+Wij moesten nu tot Quettah door Britsch Beloetsjistan reizen. Dat
+land heeft nog geen historieschrijver gevonden tot heden, ofschoon het
+materiaal voor zijn historie gereed ligt. Aardrijkskundig breidt het
+westelijk deel zich als woestijn naar het Noorden uit tot de woestijn
+Helmand en bestaat in het midden en het Zuiden uit lange, smalle dalen,
+die met de grootste regelmaat van het Noordoosten naar het Zuidwesten
+loopen. Meer oostwaarts komt men in de beloetsjistansche bergen,
+takken van den machtigen Hindoekoesj en op die groote hoogvlakte
+liggen Kelat en Quettah. Zooals men kan begrijpen, is het klimaat
+van het westelijk deel des lands bijna gelijk aan dat van perzisch
+Beloetsjistan, en men vindt te Pandsjgoer dadels, die tot de beste der
+wereld behooren; maar tusschen Kelat en Quettah is de koude soms vrij
+hevig, en ik herinner mij, dat de kolonel Wahab mij een plek wees,
+waar zijn expeditie door een storm was overvallen. In de duisternis
+hadden zij hun tenten geplaatst achter een heuvel, naar zij meenden,
+en den volgenden dag bleek het, dat het een hoop ossen waren, die
+door de vorst waren omgekomen.
+
+De bevolking van britsch Beloetsjistan is zeer gemengd, en zij is
+nog in 't geheel niet gewend aan de beperkingen die het leven in de
+beschaafde maatschappij meebrengt. Men vergeet echter wel eens, dat
+de eerste vertegenwoordiger van Groot-Brittannie pas voor nog geen
+twintig jaar te Pandsjgoer verscheen in den persoon van Sir Robert
+Sandeman. Daar de Indische regeering niet graag noodeloos groote
+uitgaven wilde doen, begon zij gedurende vele winters alleen een
+officier op expeditie naar het land te zenden. De Beloetsjen wachtten
+dan slechts op zijn vertrek, om hun onderlinge twisten te hervatten.
+
+In 1891 beval majoor Muir, die de rechtspraak in handen had, de
+gevangenneming van Mir Sjahdad, een bekend roover. Deze verzette
+zich met zijn aanhangers; een ongewapende bediende werd gedood, en de
+majoor zelf ernstig gewond, terwijl Shahdad er in slaagde, zich uit de
+voeten te maken. Toen hij daarna op de hoogte was gebracht van mijne
+aanwezigheid te Kirman, gaf hij zich ten laatste over aan Kemball,
+toen deze zijn reis ondernam in 1894 en 1895. Er werd toen een paar
+jaar lang een klein garnizoen te Pandsjgoer onderhouden; maar dat
+werd in 1896 ingetrokken, daar het land tot rust gebracht scheen.
+
+Eenige kilometers van Koeak verwijderd, werd de eentonigheid van de
+reis op aangename wijze verbroken door de verschijning van twee beren,
+de eerste, die ik in Beloetsjistan onder de oogen kreeg; zij joegen
+Tumbull, die hen had ontmoet, op de vlucht. Wij gingen ze achtervolgen,
+maar konden ze niet onder schot krijgen. Beren moeten er zeer zeldzaam
+zijn, en ik heb buiten dezen eenen keer nog slechts een enkele maal
+hun sporen gezien.
+
+Wij gingen over de Mesjkil, die ongeveer een voet diep was en
+koffiekleurig water had en betraden toen het Raksjandal. Die rivier
+is breed en ondiep, maar had ziltig water, dat ook de minst verwende
+onzer soldaten ondrinkbaar vonden, en het speet ons zeer, dat wij
+een vat bier aan onze perzische collega's hadden afgestaan en dat
+ons meel beschimmeld en oneetbaar was.
+
+Wij stegen intusschen aanhoudend, zooals ook onze aneroide barometers
+aanwezen. De tochten waren uiterst eentonig; de eene dag volgde
+den anderen, zonder dat men ergens een teeken van leven te zien
+kreeg. Intusschen waagden wij ons aan gissingen omtrent de oorzaken,
+die de bevolking uit het dal hadden doen vluchten. Wij zagen op
+de terrasvormige hellingen hier en daar nog hoopen aardewerk
+en gereedschap. Natuurlijk had de krijg velen verdreven; maar
+buitendien had in dit district, zoowel als in de naburige provincies,
+de vernieling der bosschen een vermindering in de hoeveelheid regen,
+die er viel, teweeggebracht, had de bronnen doen opdrogen en had ten
+laatste de bevolking op de vlucht gedreven.
+
+Toch kan men zich hier wel water verschaffen, en artesische
+putten zouden zeker uitstekende diensten kunnen bewijzen; maar wat
+mij vooral trof, was de geschiktheid van het land voor de teelt
+van kameelen. Overal was de grond dicht bedekt met kreupelhout,
+terwijl het klimaat deed denken aan dat van een groot deel van
+Afghanistan. Kameelen, die daar werden grootgebracht, zouden zeker
+den dienst over de grenzen kunnen waarnemen, wat niet het geval is
+met de kameelen uit de vlakte. Zelfs in den jongsten afghaanschen
+oorlog heeft, zegt men, de miskenning van deze waarheid den dood van
+zes-en-dertig duizend kameelen veroorzaakt, en niet alleen bracht dat
+verlies den geheelen transportdienst in de war, maar het veroorzaakte
+ook veel ziekten. Het blijft in elk geval te betreuren, dat men geen
+gebruik maakt van deze woeste streek, waar wij 320 K.M. ver geen
+teeken van leven zagen.
+
+Te Nagha Kelat, waar wij twee dagen bleven, om onze kameelen te laten
+uitrusten, maakten wij van het oponthoud gebruik, om de reusachtige
+ruinen, die er zich bevinden, te gaan zien; vooral die van groote
+waterreservoirs of _gobasta's_ waren interessant.
+
+Het werd einde April, toen we Kelat bereikten, de hoofdstad van
+Beloetsjistan, op de aanzienlijke hoogte van 2100 M. gelegen. De
+stad heeft een bevolking van bij de 50,000 inwoners, die in aantal
+wisselt met de seizoenen; midden in den winter is de stad zoo goed als
+verlaten. De bazars zijn zeer middelmatig, en men ziet aan alles, dat
+de hier wonende menschen ver beneden de Perzen staan in de vorderingen
+der beschaving.
+
+In 1838, in den eersten oorlog met Afghanistan, werden britsche
+officieren naar Kelat gezonden, om de medewerking van den khan te
+krijgen bij het noodzakelijk reizen door zijn land op den tocht
+naar Kandahar. Men kreeg eenig wantrouwen, dacht aan verraad, en in
+November 1839 viel een britsche krijgsmacht Kelat aan en maakte er
+zich bij verrassing van meester.
+
+In 1877 kochten de Engelschen Quettah, en in den volgenden oorlog met
+Afghanistan bewees Khoedabad, khan van Kelat, ons groote diensten. Zijn
+zoon Mahmoed Khan is hem opgevolgd en regeert thans over Kelat.
+
+Maar om mijn verhaal te vervolgen. Wij trokken over een niet zeer
+hoogen pas in de bergen en kwamen tegenover een schilderachtig gelegen
+fort, waar zich de broeder van den khan bij de britsche commissarissen
+aansloot met eenige juist aangeworven lansiers. Ons bivak werd dichtbij
+de armoedige gebouwen opgeslagen, waar de politieke agent woont; maar
+wij hadden geen reden tot klagen, want de tuin leverde ons de beste
+groenten, die wij sinds we te Djalsk waren, hadden geproefd. Daar
+had men ons een heerlijken schotel linzen voorgezet. Wij waren nu
+weer aan de telegraaflijn, die wij te Kharan hadden verlaten, en
+twee etapes verder, na door het heerlijke Mastangdal te zijn gegaan,
+bereikten wij den weg van Kelat, die toen in aanleg was en die nooit
+geheel voltooid is geworden.
+
+In ons laatste kamp konden we den spoorweg zien over den Bolanpas,
+zoo goed als geheel voltooid. Onze perzische bedienden kwamen zeggen,
+wat het was, blij dat ze ons wat nieuws konden vertellen. Onze
+paarden namen hier met niet veel genoegen de noodige rust en gingen
+bijna op hol, toen ze eerst een spoorwaggon en toen het station
+zagen. Wijzelven waren verrukt van de frischgroene omgeving en de
+mooie lanen, en toen wij eindelijk het consulaat van Quettah hadden
+bereikt, voelden wij neiging, om uit te roepen: "Hier moet werkelijk
+het paradijs zijn geweest!"
+
+De vriendelijke ontvangst van Sir James Brown, zijn mooi huis met
+het echt engelsche aanzien en vol van smaakvolle weelde, besloten
+op aangename wijze deze reis, en mijn zuster kon voortaan aanspraak
+maken op de eer, de eerste vrouw te zijn geweest, die te paard van de
+Kaspische Zee naar Indie reed over een afstand van meer dan 3000 K.M.
+
+
+
+V
+
+	Seistan.--Zijn geschiedenis.--De delta van de
+	Helmand.--Vergelijking van Seistan met Egypte.--Uitstapjes
+	in Helmand.--Terugkeer van Yezd naar Kirman.
+
+
+Een nieuwe tocht ter grensvaststelling was noodig, om het werk te
+voltooien van de engelsch-perzische commissie, tusschen Afghanistan,
+Beloetsjistan en Perzie. Op 2 Januari 1899 waren wij te Robat-Kelat
+aangekomen, dichtbij den zuidwesthoek van Afghanistan, en we zouden
+Seistan binnentreden. Zonder weer het werk der grensregeling te
+beschrijven, wil ik een en ander meedeelen over de aardrijkskundige
+gesteldheid van dit land, dat tot nu toe zoo onvoldoende bestudeerd is.
+
+Seistan is het land der roemrijke geslachten van krijgers, waar Rustem
+uit is voortgekomen, de held van Firdoesi's heldendicht, die nu nog,
+als voor duizend jaren, de nationale held der Perzen is. Al wat men
+niet begrijpt, wordt aan hem toegeschreven, zelfs bij voorbeeld de
+sassanidische beeldhouwwerken op de rotsen te Persepolis.
+
+De tijd der dynastieen van Parthen en Sassaniden wordt in die
+provincie door geen merkwaardige gebeurtenissen gekenmerkt; maar
+de arabische veroveraars zijn er misschien verantwoordelijk voor,
+dat de zeer oude steden Keikobad en Garsjap totaal verwoest zijn,
+en dat op die plekken arabische steden zijn verrezen.
+
+In 1363 maakte hij, die later de beroemde Timoer worden zou, zich van
+verscheiden dorpen meester; maar hij werd verslagen en moest zich in
+Makran terugtrekken. In dezen veldtocht deed hij de wonde op aan den
+voet, die hem den bijnaam _lang_, den kreupele, bezorgde, waardoor hij
+Timoerlang of Tamerlan werd. Hij verscheen weer een-en-twintig jaren
+later, maar als veroveraar en moordenaar en maakte zich van Zirra,
+daarna van Zalidan meester, dat toen waarschijnlijk de hoofdstad der
+provincie was. Het garnizoen der stad werd aan zijn degen geregen, en
+de ruinen bleven aan de jakhalzen overgelaten, die er nog leven. Tot
+overmaat van ramp vernielde Timoer het groote afdammingswerk, dat
+den naam van _Band-i-Rustem_ droeg.
+
+Door zulke rampen veranderde geheel het voorkomen der
+provincie. Seistan, bestaande uit het meer en de delta, door de
+Helmand gevormd, was op dat oogenblik door aanslibbing der rivieren
+aan de noordzij van het meer ontstaan, terwijl het latere bewoonde
+Seistan op de plaats lag van het verdwenen en uitgedroogde meer.
+
+Dat Alexander de Groote op zijn tocht deze streken passeerde, bewijst,
+dat zij toen niet zoo droog waren als tegenwoordig, en op een groot
+deel van Azie is ditzelfde van toepassing.
+
+Het tegenwoordige Seistan heeft de Helmand of Hilmend tot oostgrens,
+terwijl zich in het Noorden en Westen de hamoen uitstrekt, de
+lagune. In het Zuidoosten van het bewoonde Seistan bevindt zich de
+_Gand i Zirra_ of het Zirrahol, waarin het water der lagune gebracht
+wordt door den Sjelag, een waterloop van 350 M. breedte met 15 M. hooge
+oevers, waar ik er overheen trok. Het groote bekken zelf is minstens
+160 KM. lang en 50 KM. breed; het heeft zeker al het water opgenomen,
+dat men nu in het meer vindt, of ten minste al het overvloedige
+van de hooge waterstanden, anders kan men zich onmogelijk de groote
+uitgestrektheid verklaren. Als het meer veel water heeft, is de Sjelag
+een rivier met zout water, die met de Helmand evenwijdig loopt maar
+in tegengestelde richting en daarvan gescheiden is door zandduinen. In
+'t algemeen is er niet anders dan een moeras in de laagste inzinking,
+en zelfs in het voorjaar bedekken de wateren geen tiende deel van
+zijn oppervlakte. Volgens Istakhri liep de Helmand uit in het meer
+Zirra. Voor de aankomst van Tamerlan was de rivier afgedamd en van
+dien dam, de Band-i-Aok of Akoa ging een breed kanaal uit, dat diep
+was en waaruit het district in het Zuiden werd besproeid. Men vindt
+er nu niet anders dan de resten van groote steden. De grootste was
+Hauzdar, waar volgens de legende de zoon van Rustem gedood werd.
+
+De hoofdarm van de delta vloeide toen naar het Noordwesten, maar toen
+na den inval der Tartaren en de verwoesting der kanalen Hauzdar zijn
+toevoer van water verloor, werd Sekoeba de hoofdstad van Seistan.
+
+Voor zoo ver wij weten, hadden er geen groote veranderingen plaats,
+tot een zestigtal jaren geleden volgens Conolly, die er kort daarna
+een reis ondernam, de nieuwe afdammingen door het water weggesleurd
+werden en Seistan tot droogte veroordeelden. Tusschen 1840 en 1850
+heeft men weer nieuwe leidingen aangelegd.
+
+Toen Sir Frederick Goldsmith als scheidsrechter was benoemd tusschen
+Perzie en Afghanistan, plaatste hij de grens aan de rivier, waarvan
+de loop niet was veranderd. Maar acht jaren geleden baande zij zich,
+door de alluviale aanslibbingen waarschijnlijk, een doorgang naar
+het Westen, en op den tijd van ons bezoek stroomde de hoofdarm van de
+Helmand onder den naam van Roed Perian naar het Oosten en evenwijdig
+met de Roed Nasroe, die Djahanabad, Ibrahimbad en Djalalabad had
+verwoest, de wieg der kejanische dynastie. Men begrijpt, dat de rivier,
+die geen tegenstand meer ontmoette, haar oorspronkelijken loop hernam,
+en van toen af konden de Afghanen zich terecht beklagen, dat zij op
+een droogje werden gelaten, daar de arm de Nad-i-Ali slechts weinig
+water had.
+
+Om op de geschiedenis terug te komen, het land werd na Tamerlan
+bestuurd door den stam der Kejaniers, die voorgeeft, af te stammen
+van de koninklijke familie der Achemeniden. Het hoofd was nu en dan
+onafhankelijk, maar toen de dynastie der Saffaren haar hoogtepunt
+van macht had bereikt, moest hij zich onderwerpen en erkende het
+oppergezag van Perzie.
+
+Toen Isfahan belegerd was geworden door de Afghanen, kwam Malik
+Mahmoed, de regeerende vorst, te hulp met 10,000 soldaten, maar daar
+de overweldigers hem het bezit van Khorassan hadden beloofd, liet hij
+de koningsstad aan haar lot over. Kort daarna werd hij te Mesjed door
+Nadir gevangen genomen, die zich op de eerste plaats begon te dringen,
+en zijn erfgenamen, twee broeders, hielden een beleg van zeven jaren
+uit op den Koeh-i-Khoya; maar zij verzoenden zich ten laatste met
+den overheerscher en onderwierpen zich.
+
+Bij den dood van Nadir Sjah werd het koninkrijk Afghanistan gesticht
+door shah Ahmed, die geheel Oost-Perzie in bezit had, met Kain
+en Seistan erin begrepen, provincies, die van Herat uit bestuurd
+werden. De stam van de Kejani's verdween langzamerhand; op het eind der
+18de eeuw werd de stam der Nahrvei's uit Beloetsjistan uitgenoodigd,
+zich in Seistan te vestigen, om een tegenwicht te vormen tegen de
+Sjahreki's en Sarbandi's.
+
+Tegen 1850 werd Ali khan, het hoofd der Sarbandi's, schatplichtig
+aan Perzie en verkreeg de hand der dochter van Bahram Mirza, een
+bloedverwant van den shah. Doch deze werd overwonnen en gedood door
+een van zijn neven Tadsj Mohammed, die eerst erkend werd, doch later
+in de gevangenis geworpen, toen ontsnapte en verder een zwervend
+leven leidde, dat hij te Quettah eindigde.
+
+Daarna nam de perzische regeering geleidelijk Seistan in bezit en
+begon de forten aan de overzij van de Helmand weer te bezetten. Maar
+Sjir Ali, de beheerscher van Afghanistan trachtte dat te beletten,
+en om een oorlog tusschen Perzie en Afghanistan te voorkomen, stemde
+de britsche regeering erin toe, scheidsrechterlijk op te treden,
+volgens het tractaat van Parijs.
+
+Het was een moeilijk geval. De scheidsrechter had niet alleen
+tusschen tegenstrijdige eischen te kiezen, maar moest ook den waren
+_status quo_ vaststellen. Toen generaal Goldsmith echter inzag, dat
+een volledige enquete onmogelijk was, kwam hij naar Teheran terug en
+liet van daar zijn beslissing vallen, waardoor de Helmand de grens
+werd, en Perzie het geheele gedeelte kreeg, waar eenige opbrengst
+van was te verwachten. Toch kwamen beide partijen in hooger beroep,
+en de beslissing werd uitgesteld.
+
+Seistan werd een weinig uit het oog verloren. Maar de openstelling
+van den weg Quettah-Noesjki-Khorassan, een der resultaten van de
+perzisch-afghaansche onderneming tot vaststelling der grens, vestigde
+er weer de aandacht op, en kapitein Webb Ware bracht er een bezoek
+aan in 1897. Er werd een russische vice-consul benoemd in den herfst
+van 1898, en in datzelfde jaar kreeg ik de opdracht, er een britsch
+consulaat te vestigen.
+
+Intusschen waren wij aangekomen bij de zwarte, lage bergketen
+Koeh-i-Malik-Sia, die alleen belangrijk is, omdat daar de drie rijken,
+Groot-Brittannie, Perzie en Afghanistan aan elkander grenzen.
+
+Ik ontmoette Wood en zijn expeditie bij het station Hoermak, het
+laatste waar wij voor Helmand nog versch water zouden vinden. Dan zou
+een eindelooze, dorre vlakte volgen, die een troosteloozen aanblik
+opleverde.
+
+Den volgenden morgen kwamen wij aan den oever der Sjelag, die groote
+zoutwaterplassen vormde, waar eenige eenden in rondzwommen. In een
+diagonaal passeerden wij de breede, diepe bedding der rivier, en na den
+linkeroever te hebben bereikt, zagen wij de eerste ruinen. Wij sloegen
+ons kamp op te Girdi-Sjah, waar ik mijn post moest vestigen niet ver
+van de Ramroed-ruinen, waar de huizen, van leem opgetrokken en reeds
+zoo lang verlaten, nog zoo goed als bewoonbaar waren. Girdi-Sjah,
+de eenige plaats, die mijlen ver in 't rond drinkbaar water had aan
+te bieden, wordt altijd aangedaan door de karavanen, die uit Perzie
+of uit Afghanistan komen. Mijn sowars hebben er wat koren gezaaid en
+hebben de putten en bronnen schoon gemaakt, zoodat daar later een dorp
+zal kunnen ontstaan, wat een groote weldaad voor de karavanen zal zijn.
+
+De volgende etape bracht ons door een gebied van verlaten steden
+en dorpen. We passeerden de ruinen van Koendar en Hauzdar, en we
+kampeerden te Asak-Sjah, waar wij eenige bronnen met vrij goed water
+aantroffen, in de buurt waarvan groote kudden schapen graasden. We
+waren nu dicht bij het bewoonde Seistan.
+
+Over een grasvlakte rijdend, kregen wij weldra het eerste
+besproeiingskanaal te zien, dat wel 5 M. diep was. Onze paarden waren
+overgelukkig, en zij dronken zoo begeerig, dat wij hen wel tot hun
+eigen heil moesten weghalen. Langs door het water afgesleten rotsen
+kwamen we bij Varmal, een groot dorp, bevolkt met een duizendtal
+inwoners. In ons kamp aangekomen, genoten we van de verrassing, daar
+zakken met gerst en meel te vinden; we waren nu weer in een land
+van overvloed.
+
+Ik ben getroffen geworden door de overeenkomst, die er bestaat tusschen
+Seistan en Egypte aan den eenen kant, en Sarhad en Palestina aan
+den anderen. Seistan is even afhankelijk van de rivier de Helmand
+of Hilmend als Egypte van den Nijl, en de beide districten zijn de
+korenschuren voor de omringende gebieden. Eveneens maakt de droogte
+juist als in Palestina het land in Sarhad onbewoonbaar; de kudden
+schapen en geiten sterven door gebrek aan voedsel. Als ik in Sarhad
+onderzoek deed naar een stam, die er vroeger had gewoond, luidde
+onveranderlijk het antwoord, dat hij naar Seistan was gegaan.
+
+Zooals Abraham en Jacob genoodzaakt waren naar Egypte te gaan, om
+het bestaan van hun gezinnen te verzekeren, zoo vereenigen de nomaden
+zich in Seistan en in de buurt. Om de vergelijking te voltooien nog
+dit, dat, zooals de reiziger in Egypte door de arabische woestijn
+trok met het oog gericht op de Middellandsche Zee, zoo sleepen zich
+de herders, die van hongersnood te lijden hebben, met moeite door de
+woestijn naar Seistan en zien daar de breede Helmand en de moerassen,
+het vochtige land, dat herders en kudden van den dood zal redden.
+
+Ons eerste bezoek aan het meer vertoonde ons een groote uitgestrektheid
+water, volkomen open en bedekt met myriaden wilde vogels. Als ze
+opvlogen maakte dat hetzelfde geluid als de zee kan maken, als de
+golven breken op de kust. Zij waren buiten het bereik van onze geweren,
+en wij hadden geen boot om erbij te komen.
+
+In het kamp teruggekeerd, vonden wij er een ambtenaar, dien
+de gouverneur gezonden had, om ons naar zijn residentie te
+geleiden. Gedurende den tocht naar Nasratabad vielen velen onzer
+kameelen met hun lasten neer, soms in de irrigatie-kanalen. Er is
+geen treuriger aanblik, dan zoo'n arm schip der woestijn in het water
+te zien.
+
+Op zes kilometer afstands van Nasratabad voegde zich de gouverneur,
+Mir Masoem Khan, bij ons. Maar na enkele begroetingen en wat muziek
+ter eere van den avond, die aan den Ramadan voorafgaat, liet men ons
+in ons kamp met rust.
+
+Het fort van Nasratabad, vroeger Nasirabad, is gebouwd door den emir
+van Kain, nu zoowat dertig jaar geleden, in den tijd toen Perzie zich
+in Seistan vestigde, in de onmiddellijke nabijheid van Husseinabad,
+een belangrijk dorp van twintig duizend zielen. Het bestaat in een
+omsloten ruimte van een weinig meer dan 50 HA. oppervlakte, omringd
+door negen meter hooge muren van aanzienlijke dikte, waar torens op
+zijn geplaatst dicht bij elkaar. Daaromheen een overdekte weg met
+schietgaten en een diepe gracht, die soms vol water is.
+
+In het inwendige ziet men van vijftig tot honderd winkels, waar
+soldaten zich met den handel bezig houden tijdens hun verblijf in
+Seistan. Ook treft men hier en daar enkele kleine, bebouwde velden
+aan en overal ontmoet men ezels als rij- en lastdieren. Het garnizoen
+van Nasratabad bestaat uit twee regimenten.
+
+Mir Masoen Khan, de gouverneur, is een jonge man van negentien jaren,
+wien ik op 't eerste gezicht vijf-en-twintig zou hebben gegeven,
+misschien gedeeltelijk omdat hij een blauwen bril droeg. Wij brachten
+hem den dag na onze aankomst een bezoek. Hij had een bleeke, ongezonde
+tint, en ik vond hem zeer onwetend en lichtelijk ijdel, wat in die
+omgeving van perzische hovelingen niet te verwonderen was.
+
+Van Nasratabad keerden wij naar Varmal terug, waar ik samen zou komen
+met de expeditie Webb Ware. Twee dagen later verliet zij ons, en om
+het gevoel van eenzaamheid te overwinnen, besloot ik den Koeh-i-Khoya
+te gaan bezoeken.
+
+Het is de eenige berg van Seistan, en hij speelt een groote rol in
+de oude heldengeschiedenis van het land. De berg is niet hoog en
+vlak, en men zou hem zeker den Tafelberg hebben genoemd, als de
+Perzen tafels hadden. Alleen van het zuiden en zuidoosten was de
+berg toegankelijk. De geheele oppervlakte was overdekt met openingen,
+resten van mijnen en grachten, van waterleidingen en reservoirs van het
+regenwater, of men vond er gesloten graven, waar ruw opeengestapelde
+steenblokken op lagen of een koepeltje van leem was gebouwd.
+
+Van den Koeh-i-Khoya ging ik naar Band-i-Seistan aan de Helmand. Te
+Dolatabad, stond de omgeving onder water en het dorp was een eiland
+geworden. De huizen zijn ellendige leemen hutten met modderpoelen
+ervoor en een ezel ernaast. Zoo is het heel Seistan, ook te Sehkoeba,
+het volgende dorp, dat doorgaat voor de hoofdstad van Seistan.
+
+Wij brachten meer dan een bezoek aan de Helmand, de Etymander uit
+de oude aardrijkskunde. Het is een mooie rivier, even breed als de
+Theems voor den Tower van Londen, en na vele maanden reizens door de
+woestijnen, was voor ons de aanblik bijzonder verkwikkend.
+
+De dam bij Band-i-Seistan scheen zeer weinig soliede. Maar misschien
+ligt zijn kracht in zijn zwakheid, want hij kan gemakkelijk hersteld
+worden, terwijl een steenen dam, op die plek aangelegd, een verandering
+zou kunnen teweegbrengen in den loop der rivier.
+
+Ten tijde van de expeditie naar Seistan had hij de volgende
+afmetingen. De totale lengte was 220 M. de grootste breedte 33 M.,
+de hoogte 5 1/2 M. Op den tijd van mijn bezoek waren breedte en hoogte
+van den dam sterk verminderd, en ofschoon het laag water was, vloeide
+de stroom erdoor of er overheen. Het eenige hout, dat erbij gebruikt
+was geworden, was dat der tamarinde; palen van geringe dikte waren
+in de bedding der rivier geslagen en dunne takken waren er doorheen
+gevlochten. Om de constructie steviger te maken, worden er takkebossen
+aan toegevoegd, die ieder jaar vernieuwd moeten worden. Zoo is Seistan
+feitelijk zonder water, als de toevloed, teweeggebracht door het
+smelten der sneeuw op de Berberbergen opgehouden heeft, en duizenden
+dorpelingen moeten dan aan het werk gaan, om den dam te herstellen.
+
+Er wordt beweerd, dat de Helmand uitstekende visch levert; maar die
+wij vingen, was altijd flauw en smakeloos. De oevers van het kanaal,
+dat Madar Ab of Moeder der wateren wordt genoemd, zijn bedekt met
+een dichten plantengroei van lage tamarinde, een der weinige jungles,
+die ik in Perzie heb gezien.
+
+Wij gingen in den omtrek op snippen en eenden jagen. Het was geen
+kwaad jachtterrein; maar wij liepen onophoudelijk door het water,
+en zoo werd het zwaar werk. Al dit land, dat nu met tamarindestruiken
+en hoog riet bedekt is, was nog slechts enkele jaren bebouwd.
+
+Men vindt er ook nog ruinen van oude steden, als Sjahristan en
+Zahidan. De belangwekkendste waren die van een toren van gebakken
+steen, omstreeks twintig meter hoog. Een breede bres aan de zuidzijde
+bedreigt hem met verval en instorting, welke ramp niet lang meer kan
+uitblijven. De toren, waarop koefische opschriften zijn te lezen,
+was blijkbaar de minaret van een verdwenen moskee.
+
+Nadat wij weer eenige dagen in het kamp te Nasratabad hadden
+doorgebracht, toog ik er op uit voor eene nieuwe excursie, waarbij
+ik mij voorstelde, de lagune te bezoeken. Rondom het dorp Haldimi
+woont aan de oevers der lagune de stam der Sajaden, die mij belang
+inboezemden, omdat ze waarschijnlijk tot de oorspronkelijke bevolking
+van het land behoorden. Dat beweren ze ten minste, en hun uiterlijk
+schijnt het te bevestigen.
+
+Dichtbij hen wonen de Gaudars, wier kudden zich te goed doen aan
+het jonge riet van de lagune. De koeien van Seistan genieten een
+goede reputatie.
+
+De Sajaden zijn volgens hun zeggen de eenige echte Seistani's,
+en dat is mogelijk, want zij alleen hebben kunnen ontkomen aan de
+mongoolsche horden, door voorraden mee te nemen aan boord van de
+groote vlotten en zich ermee in het riet te verbergen. De stam telt
+ongeveer vierhonderd gezinnen.
+
+Wij gingen door Djalalabad, vroegere bezitting van den stam der Kejans,
+nu een onbeteekenend plaatsje. De nieuwe loop van de rivier heeft het
+dorp gespaard, maar 't bouwland vernield. Wij bezochten de ruinen aan
+de Roed Nasroe. Men vindt daar overblijfselen van steenen huizen, die
+op een beteren bouwtrant wijzen dan de gewone leemen verblijven. Zeker
+hebben Timoer en shah Roek aan de perzische beschaving een zwaren
+slag toegebracht, waardoor de loop der geschiedenis een wijziging
+heeft ondergaan.
+
+Mian Kangi bleek een dichte jungle van tamarindestruiken tusschen die
+Roed Persian en de Helmand, waar op de open plekken dorpen lagen. De
+rivier, de Helmand, is er zeer ondiep; de bedding was bijna droog,
+toen wij erdoor trokken. Daar wij niet door de dichte struiken konden
+marcheeren, moesten wij wel de rivier volgen, en in de weinige dorpen
+hoorden wij telkens verhalen over de onderdrukking door de Afghanen.
+
+De uit Europa gekomen schrijvers zijn naar mijn bescheiden meening veel
+te streng, als zij over toestanden in Perzie oordeelen. Om alleen maar
+over deze provincie Seistan te spreken, voor de perzische regeering
+er bezit van nam, was het leven van geen enkel reiziger er veilig. En
+ten tijde van de eerste zending naar Seistan was daarin reeds veel
+verbetering gekomen, terwijl men nu in het district even veilig is
+als in de meeste landen van Europa. Een geregelde immigratie heeft
+er plaats uit Afghanistan, en zoo neemt het bebouwde deel van het
+land steeds toe; het is wel verviervoudigd onder de regeering van
+Nasr ed Din.
+
+Mijn beide excursies hadden mij Seistan goed doen zien, en ik kan er nu
+met kennis van zaken over oordeelen. Het wordt, zooals ik heb gezegd,
+in twee deelen verdeeld, de boomlooze streek en de jungle. In beide is
+de grond dezelfde en bestaat in hoofdzaak uit een lichte leemsoort. Op
+sommige einden treft men veel vierkante kilometers van zandheuvels, die
+toch wel voor bebouwing geschikt zouden zijn. Rondom Nasratabad bevat
+de grond veel zout en men vindt er veel gaten en kuilen en ondiepe
+plassen, die een opperbeste kweekplaats opleveren voor schadelijke
+muskieten. Gelukkig dat er van April tot Juni in Seistan een nog al
+krachtige wind waait, die het district bewoonbaar maakt en, hoewel
+warm en niet aangenaam, toch de malariadampen wegvoert.
+
+Lord Curzon behandelt in zijn boek over Perzie uitvoerig de quaestie
+van Seistan uit politiek oogpunt. Ik heb haar slechts beschouwd met het
+oog van den geograaf. Er is reeds opgemerkt, dat het een klein Egypte
+was, een korenschuur voor de omliggende streken. Dat karakter wordt nog
+meer in het oog vallend door de ligging van het land halfweg tusschen
+de russische bezittingen en de Perzische Golf, met aan beide zijden
+zeer weinig bevolkte landstreken. Daarbij is het 't eenige bebouwde
+district tusschen Quettah en de provincie Kirman. Aan den anderen kant
+bestaat het bebouwbare Seistan met een bevolking van nauwelijks 100,000
+inwoners, 7000 nomaden daaronder begrepen, uit niet veel meer dan de
+delta der Helmand. Ik geloof niet, dat de groote hoeveelheden water,
+die tegenwoordig ongebruikt worden gelaten door een andere mogendheid
+dan die, welke den bovenloop der rivier in haar bezit heeft, kunnen
+worden gebruikt, en in die omstandigheden kan men niet verwachten,
+dat de bebouwde gronden sterk zullen toenemen in den eersten tijd.
+
+
+
+
+
+
+End of Project Gutenberg's Door Oost-Perzie, by Percy Molesworth Sykes
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DOOR OOST-PERZIE ***
+
+***** This file should be named 13959.txt or 13959.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/3/9/5/13959/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the PG Distributed Proofreaders Team
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.