diff options
Diffstat (limited to '14982-8.txt')
| -rw-r--r-- | 14982-8.txt | 2277 |
1 files changed, 2277 insertions, 0 deletions
diff --git a/14982-8.txt b/14982-8.txt new file mode 100644 index 0000000..b86365f --- /dev/null +++ b/14982-8.txt @@ -0,0 +1,2277 @@ +The Project Gutenberg EBook of Panukala sa Pagkakana nang Repúblika nang +Pilipinas, by Apolinario Mabini + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Panukala sa Pagkakana nang Repúblika nang Pilipinas + +Author: Apolinario Mabini + +Release Date: February 8, 2005 [EBook #14982] + +Language: Tagalog + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PANUKALA SA PAGKAKANA *** + + + + +Produced by Tamiko I. Camacho, Jerome Espinosa Baladad and PG +Distributed Proofreaders. Produced from page scans provided by +University of Michigan. + + + + + +[Transcriber's note: Tilde g in old Tagalog which is no longer used is +marked as ~g.] + +[Paalala ng nagsalin: May kilay ang mga salitang "ng, mga," at iba pa +upang ipakita ang dating estilo sa pag-sulat ng Tagalog na sa ngayon +ay hindi na ginagamit.] + + + +PANUKALA SA PAGKAKANA + +NANG + +REPÚBLIKA NANG PILIPINAS + +MEY PAHINTULOT ANG GOBIERNO. + +=KAVITE= + +Limbagan, sa kapamahalaan ni M.Z. Fajardo + +1898. + + + +_Sa M. Presidente nang Gobierno Revolucionario ó Pamunoang +Tagapagbañgong puri_, + +_Si Apolinario Mabini, taglay ang puspos na galang, ay dumudulog po sa +inyo at nagsasaysay_: + +_Sa pagka't di nalilin~gid sa kaniya na sa ganitong kapiitan nang +bayan ay may katungkulan ang sino mang taga Pilipinas na umabuloy sa +boong makakaya sa pagtatayo n~g lubhang malaking gawa n~g ating +pagbabagong buhay, at natatanto din ang pagkakailan~gang magcaroon ang +bayan n~g kamunti man lamang pagkaaninaw tungcol sa katatayoan at +pagkabuhay n~g isang bayang nagsasarilí, upang macapamili n~g lalong +maigui, ay sumulat n~g isang munting libro na ang Pamagát ay «PANUKALA +SA PAGKAKANA NANG REPÚBLIKA NANG PILIPINAS»_. + +_Sa pagka't walang nakahihila sa kaniya kundi ang nakaisaisang han~gad +na paquinaban~gan n~g kaniyang m~ga kababayan ang kamunti pa niyang +lakas, ay namamanhik sa inyo na mangyaring ipalimbag at ipakalat ang +nasabing libro at magpasin~gil sa kan~gino mang magcailan~gan nito n~g +halagang maaabot n~g lahat na hanap-buhay, upang magamit yaon sa m~ga +kailan~gan sa Pagbaban~gong puri (Revolución) gaano man ang halagá_. + +_In~gatan po kayo n~g Dios na mahabang panahon. Tan~gway ikalima n~g +Julio n~g taong isang libo walong daan at siyam na pu't walo_. + +[Lagda]_Apo Mabini_ + + + +GOBIERNO REVOLUCIONARIO N~G PILIPINAS 6 NANG JULIO NANG TAONG 1898. + +Ayon sa kahin~giang nan~gun~guna, ay limbaguin at ikalat ang librong +sinasabi, na ang halaga ay _isang peseta_ bawat isa, na iuukol sa mg~a +kailan~gang sinasabi n~g gumawa. + +E. AGUINALDO. + + + +SA BAYANG PILIPINAS + +Sa pagca't talastas co na ang pagbaban~gon ay isa lamang paghahalili ó +pagiiba caya, ay quinusá cong yao'y siyang maguing dahil nang iyong +ganap na pagbabagong buhay at pagbabalat cayó. + +Sa bagay na ito'y idinulot co sa iyo ang tunay na sampong utos nang +Dios, upang mataroc mo na ang bait, ang iyong sariling calooban ang +nacaisaisang matibay at uagás na patungtun~gan nang pagaalaga sa iyong +ugali, at gayon din naman ang casipagan ang siya lamang lalong matibay +na haligui nang pagpapalaqui sa iyong catauan. Dahil dito'y +mapaquiquilala mo na ang tunay na capurihan, ang uagás na camahalan ay +di naquiquita sa dugó; cundi sa ugali nang tauo na linalang sa hin~ga +nang bait at sa himas nang malinis na gaua. + +Kinusa co rin namang iguhit doon ang simuláng mapagcucunan mo nang +dapat asalin sa iyong bayan, na hindi pa na-aabot nang iyong +pagiisip, alang-alang sa pan~gan~galaga at pagpupuyat nang +nagpapangap mong ina na malapit pang di palac sa inang pan~gaman ó +inali; ibig cong ipaquilala sa iyo na ang cagalin~gan nang isa ay di +macacatumbas nang cagalin~gan nang lahat, na ang isang tauo ay ualang +halaga cun ititimbang sa isang bayan hari nan~gang iuacsí iyang +caraycotan at di tantong paghahan~gad nang iyo lamang na +pagcapadasaling na siyang dumadagan at umiinis sa iyo, iyang +capanaghilian at pagmamapuri na nacaduduahagui sa iyo at ang +cahambugan at catabilang iquinahahalay mo. Kinacailan~gang tunay na +butasan mo ang iyong man~ga ugat nang lumabas na paminsanan iyang +buloc at masamang dugong isinilid nang iyong ina-inahan, upang yao'y +quilanlin mong utang sa caniya magpacailan man. + +Ito n~ga't di iba ang pagbabagong ugali na hinaha~gad co: and +pagbabalat cayó ay maquiquita mo dito sa Panucala sa panahong sasapit. +¿Nataosan co caya ang aquing hinaha~gad? + +Icao na ang magsabi, yayamang dahil lamang dito caya aco cumucuhang +tanong sa iyo; n~guni't ang masasabi co lamang ay cung pagninilayin mo +ang aquin man~ga gaua, ay, maquiquilalang pilit na uala acong ibang +pacay cundi ito: una ay turuan ang man~ga tauo; saca biguian sila nang +lalong malalaquing caluagan at calayaan, nang pagsaquitan nang baua't +isa sa boó niyang caya ang lalo niyang minamabuti sa daan nang +magaling at nang catouiran; bago co ibubucas ang pintó nang pamamahalá +sa bayan sa ma~ga marurunong, nang canilang usiguin at lipulin nang +ualang saua at humpay ang masamang gaui na binanguit co sa itaas, +upang ang man~ga quilos nang naturang pamamahalá ay sumunod sa atas +nang bait, maquisama sa gauang magaling at tumun~go lamang sa +catouiran; tuloy namang aanyayahan nang pacundan~gan ang man~ga +tumutulong nang lalong malaqui sa man~ga dadalhin nang bayan, nang +pagtatangquilic nang lahat na gumagaua nang magaling at nang pitagan +ang man~ga babaying may puri; at catapustapusa'y sa capupunan nang +lahat nang ito ay uala acong quiquilin~gan at uala namang cacabiguin +sa pamamahagui nang man~ga paquinabang at dadalhin sa bayan, upang +maitayó co ang casamahan nang man~ga tauong mahal, hindi sa dugó at +hindi rin sa man~ga caran~galang paquitang tauo, cundi sa puso at +tunay na carapatan nang bauat isa. + +Naquita mo na't itong pacay ay mahirap at malaqui; n~guni't sa iyo aco +umaasa, palibhasa'y icao ay malaqui rin at malacas pa. + +Naualan ca nang man~ga anac na daquila at hindi mapapalitán, n~guni't +ualang cailan~gan: gumaua tayo at umasa at ang Dios ay laong malaqui +sa lahat. + +Mayo nang 1898. + + + +ANG TUNAY NA SAMPUNG UTOS NANG DIOS + +Una. Ibiguin mo ang Dios at ang iyong puri n~g lalo sa lahat n~g +bagay: ang Dios na siyang bucal n~g boong catotohanan, n~g boong +catuiran at boong lacás; ang paghahan~gad n~g puri ang siya lamang +macaaaquit sa iyo na huag magbulaan, cundi laguing manuto sa catuiran +at magtaglay n~g casipagan. + +Icalaua. Sambahin mo ang Dios sa paraang lalong minamatuid at +minamarapat n~g iyong bait at sariling calooban, na cun tauagui'y +consiensia; sa pagca't sa iyong consiensia na sumisisi sa gaua mong +masama at pumupuri sa magaling ay doon nan~gun~gusap ang iyong Dios. + +Icatlo. Sanayin mo at dagdagan ang catutubong alam at talas n~g isip +na ipinagcaloob n~g Dios sa iyo sa pamamagitan n~g pagaaral, at +pagsaquitan mo sa boong macacaya ang gauang quinahihiligan n~g iyong +loob, na huag cang sisinsay cailan man sa daan n~g magaling at n~g +catuiran, n~g mapasa iyo ang lahat na bagay na dapat mong cailan~ganin +at sa paraang ito'y macatulong ca sa icasusulong n~g calahatan: cun +gayo'y magaganap mo ang ipinatutungcol sa iyo n~g Dios sa buhay na +ito, at cun ito'y maganap mo'y magcacapuri ca at cun maypuri ca na'y +ipatatanghal mo ang calualhatian n~g iyong Dios. + +Icapat. Ibiguin mo ang iyong bayan ó Inang bayan na ca-icalaua n~g +Dios at n~g iyong puri at higuit sa iyong sarili, sa pagca't siya ang +nacaisa-isang Paraisong pinaglaguian sa iyo n~g Dios sa buhay na itó; +bugtong na pasunod sa iyong lahi; nacaisa-isang mamamana mo sa iyong +m~ga pinagnuno; at siya lamang pagasa n~g iyong inanac; dahil sa +caniya'y humahauac ca n~g buhay, pagibig at pagaari; natatamo mo ang +caguinhauahan, capurihan at ang Dios. + +Icalima. Pagsaquitan mo ang caguinhauahan n~g iyong bayan n~g higuit +sa iyong sarili at pagpilitan mong siya'y pagharian n~g cabaitan, n~g +catuiran at n~g casipagan: sa pagca't cun maguinhaua siya'y pilit ding +guiguinhaua icao at ang iyong casambahay at camaganacan. + +Icaanim. Pagpilitan mo ang casarinlán n~g iyong bayan. Sa pagca't icao +lamang ang tunay na macapagmamasaquit sa caniyang icadadaquila at +icatatanghal, palibhasa'y ang caniyang casarinlan ang siya mong +sariling caluagan at calayaan, ang caniyang pagca daquila ang +magdadala sa iyo n~g lahat mong cailan~gan at ang caniyang +pagcatanghal ang siya mong cabantugan at cabuhayang ualang hangan. + +Icapitó. Sa iyong baya'y huag cang cumilala sa capangyarihan nino mang +tauo na hindi palagay ninyong magcacababayan, sa pagca't ang boong +capangyariha'y sa Dios ang mumula at ang Dios ay sa consiensia n~g +bauat tauo nan~gun~gusap; caya't ang sino mang ituro at ihalal n~g +man~ga consiensia n~g lahat na mamamayan ang siya lamang +macapagtataglay n~g uagas na capangyarihan. + +Icaualó. Ihanap mo ang iyong bayan n~g República, yaon bagang ang +lahat na nagpupuno ay palagay n~g man~ga namamayan, at huag mong +payagan cailan man ang Monarquía ang pagcacaroon baga nang hari; sa +pagcat ualang binibigyan ang hari nang camahalan cundi ang isa ó ilan +lamang na maganac upang maitanghal ang sarili niyang camaganacan, na +siyang pangagalin~gan nang lahat na maghahari; hindi ganito ang +República na nagbibigay n~g camahalan at carapatan sa lahat ayon sa +bait n~g bauat isa, nang pagcadaquila alangalang sa caluagan at +calayaan at n~g casaganaan at cadilagang tinataglay n~g casipagan. + +Icasiam. Ibiguin mo ang iyong capua tauo paris n~g pag ibig mo sa +iyong sarili, pagca't biniguian siya n~g Dios at gayon din naman icao +n~g catungculang tulun~gan ca at huag gauin sa iyo ang di niya ibig na +gauin mo sa caniya; n~guni't cun ang iyong capua ay nagcuculang dito +sa camahalmahalang catungculan at nagtatangca n~g masama sa iyong +buhay at calayaan at pag aari, ay dapat mong ibual at lipulin siya +pagca't ang mananaig n~gayo'y ang cauna-unahang utos n~g Dios na mag +in~gat ca at ini-in~gatan quitá. + +Icapú. Laguing itatan~gi mo sa iyong capua ang iyong cababayan at +lagui namang aariin mo siyang tunay na caibigan at capatid ó cundi +ma'y casama, palibhasa'y iisa ang inyong capalaran, iisa rin naman ang +inyong casayahan at cadalamhatian, at gayon ding nagcacaayon ang +inyong m~ga hinahan~gad at pag-aari. + +Caya't habang tumutulay ang m~ga patuto n~g m~ga bayan na ibinan~gon +at inaalagaan n~g pagcacanicaniya n~g m~ga lahi at angcan, ay sa +caniya lamang dapat cang macuisama at tunay na maquipagisa sa +hinahan~gad at pagaari, upang magcalacas ca sa paquiquibaca sa caauay +ninyong dalaua at sa paghanap nang lahat na quinacailan~gan sa +cabuhayan n~g tauo. + + * * * * * + +Unang tagobilin.--Tayo ay tinuruan at binihasa n~g Pamunoang castila +at m~ga Paring religioso sa laguing pagtataas nang ating man~ga mata +at ating pag-iisip sa isang balobalong lan~git, upang bayaan natin +sila sa pagtatamong hinusay n~g m~ga cagalin~gan dito sa lupa. Caya't +lason sa canila ang macaquita at macabasa tayo n~g m~ga librong +macapagtuturo sa atin n~g m~ga catotohanang ito, na cung maganap natin +ay matatamong ualang sala ang caguinhauahan sa buhay na ito at sa +cabila'y ang calualhatian at cabuhayang ualang hangan. + +Icaluang tagobilin.--Ang inang bayan ay hindi lamang ang cabayanan +provincial, hindi lamang ang bayan (pueblo) at lalong hindi ang lugal +na pinan~ganacan sa baua't isa; ang lahat na cabayanan, ang lahat na +bayan at ang lahat na lugal na tinubuan nino mang taga Pilipinas, +cahit ano ang caniyang sinasamba at ano man ang caniyang salita, ang +siyang tunay na Bayang Pilipinas na ina nating lahat. + + + +PANUKALA SA PAGBABAN~GON + +NANG + +REPÚBLICA NANG PILIPINAS + + +UNANG CASAYSAYAN.--_Tungcol sa man~ga taga Pilipinas_. + +I.--Man~ga taga Pilipinas: una ang man~ga tubo sa lupang nasasacop n~g +República n~g Pilipinas; icalaua ang man~ga anac n~g ama ó inang taga +Pilipinas, cahi ma't tubo sa ibang lupa; icatlo ang man~ga taga ibang +lupa na nagcaroon n~g catibayan n~g pamamayan dito; icapat ang man~ga +cahit ualang catibayan ay nabilang na sa man~ga mamamayan sa alin mang +bayang sacop n~g República. + +Naaalis ang pagca taga Pilipinas cung lumipat n~g pamamayan sa ibang +lupa ó tumangap caya n~g catungculan sa ibang Pamunoan n~g ualang +pahintulot ang sa República. + +Nabibilang sa man~ga taga ibang lupa: una ang man~ga tubo dito sa +República, cung ang magugulang ay man~ga taga ibang lupang hindi +nalipat dito n~g pamamayan; icalaua ang man~ga anac n~g amang taga +ibang lupa, cahit ang ina'y taga rito, cailan ma't quinilala n~g ama +ang anac upang masunod sa caniyang pinamamayanan. + +Macahihin~gi sa Kapisanan (Congreso) n~g catibayan sa paglipat dito +n~g pamamayan ang man~ga taga ibang lupang natitira dito alang alang +sa alin man sa man~ga cadahilanang ito: una sa pagca't nacapagasaua +sila sa babaying taga rito; icalaua sa pagca't may natatayo silang +hanap-buhay dito sa capuluan ó nacatuclas caya n~g ano mang +mapagquiquitaan na malaquing halaga, ó may lupain caya ó bahay na +ipinagbabayad n~g malaquing ambagan, ó may calacal cayang +pinamumuhunanan nila n~g sarili at malaquing halagá ayon sa acala n~g +Capisanan: at icatlo sa pagca't nacagaua n~g malalaquing paglilincod +sa icagagaling at icatitimaua n~g República. + +Mabibilang sa man~ga mamamayan dito sa Pilipinas ang man~ga anac nang +man~ga taga ibang lupang natitira dito, cun pagsapit sa dalauangpu at +isang taong ganap ay mamayan dito at humauac nang ano mang hanap-buhay +na may casaysayan at tumalicod sa pinamamayanan n~g caniyang +magugulang sa harap nang catampatan may capangyarihan. + +2.--Ang man~ga taga ibang lupa ay macatatayo cailan ma't ibig nila sa +lupang nasasacop nitong Capuluan, at macapaghahauac n~g hanap-buhay ó +ano mang catungculan na hindi hinihin~gan nang man~ga cautusan n~g +catibayang galing sa may man~ga capangyarihan dito sa Pilipinas. + +Ang hindi nalipat dito n~g pamamayan ay hindi macahahauac n~g +catungculang may taglay na capangyarihan sa bayan ó macapagpaparusa +caya sa tauong bayan. + +3.--Ang sino mang taga Pilipinas ay may catungculang manandata at +magtangol sa bayan cun siya'y cailan~ganin ayon sa cautusan, at +umambag naman n~g nauucol sa caniyang pagaari sa man~ga cailan~gan n~g +bayan. + +Hindi ipahihintulot sa alin mang cautusan na mabayaran nang salapi ang +paglilincod sa sandatahan; n~guni't hindi gagamit sa hocbong pangdigma +nang tauong dinaan sa pilit haban mayroong maquitang maglincod n~g +kusa. + +Sino may hindi mapipilit magbayad n~g ambagang hindi ipinacacana at +tinatangap n~g Capisanan. + +4.--Ang sino mang taga Pilipinas at taga ibang lupa ay hindi mapipiit +cundi siya pagbuntuhan nang man~ga hinalang may caliuanagan at +catuiran na siya ang may sala, ó cun siya caya'y nasuboc sa pag gaua +nang casalanan. + +Ang sino mang piitin ay ibibigay pagdaca sa Hucom na may +capangyarihan, at ito'y siyang magmamacaalam sa ilalim nang boo niyang +pananagot na huag gamitan ang napipiit n~g ano mang gauing +pagpapasigao at pagpapahirap at agad-agad susugpuin ang ano mang +maquitang paglabag sa capurihan at mabuting pinagaralan. Capag +tinangap n~g naturang may capangyarihan ang alin mang napipiit ay +uusisaing agad-agad cun ito'y dinala sa ibang lugal ó cun pinahirapan, +at alin man dito ang nagaua ay gagamitin capagdaca ang paguusig na +catampatan laban sa man~ga nagculang. + +Ang alin mang pagpiit ay pauaualang bagsic ó isusulong sa pagcabilango +sa loob nang pitongpu at dalauang oras mulang isulit ang napiit sa +Hucom na may capangyarihan. Ang pasiyang isadya sa alin man sa +cabagayang yaon ay ipatatanto sa may han~gad sa loob n~g nasabing +panahon ó tacdá. + +5.--Hindi mabibilango ang sino mang taga Pilipinas cun ualang utos ang +Hucom na may capangyarihan. + +Ang pasiyang capalamnan nitong utos ay pagtitibayin ó pauaualang +bagsic, capag nadin~gig ang tinuturang may sala sa loob n~g pitongpu +at dalauang oras na susunod mulang magaua ang pagbibilango. + +Ang sino mang tauong mapiit ó mabilango sa caparaanang nasisinsay sa +ipinaguutos ó sa man~ga gauang di nabibilin sa cautusan ay pauaualan +agad sa cahin~gian niya ó nino mang mamamayan. Ibibilin nang cautusan +ang paraan nang madaling paggaua n~g pagpapaluag na ito at gayon din +naman ang man~ga quinacailan~gan upang lapatan n~g mabilis na parusa +ang man~ga nagsigaua nang di nadadapat na pagpiit ó pagbibilango. + +6.--Ualang macapapasoc sino man sa pamamahay nino mang taga Pilipinas +ó taga ibang lupang natitira dito, nang ualang pahintulot ang +maybahay, liban na lamang cun acalain n~g Hucom na di maipagpapaliban +ang paguusisang ito, at cun magcaganito'y idadaos yaon sa paraang +nabibilin sa cautusan. + +Ang paghahalughug n~g man~ga casulatan at casangcapan ay gagauin +palagui sa harap n~g mayari ó nang isang casambahay nito, at cun uala +ay sa harap nang dalauang sacsing cahangan ó cababayan. + +7.--Hindi mapipiguil at hindi rin mabubucsan nang Punongbayang hindi +Hucom ang man~ga sulat na inihulog sa coreo. + +8.--Ang lahat nang pasiya tungcol sa pagbibilango, sa paghahalughug +nang bahay ó sa pagpiguil nang sulat ay magcacaroon nang cadahilanan. + +9.--Sino mang taga Pilipnas ay di mapipilit magbago nang bahay ó n~g +lupang tahanan, cun hindi ito ipagutos sa hatol na ilinagdá nang +catampatang may capangyarihan, capagnadin~gig ang may usap, sa man~ga +bagay na nabibilin sa cautusan. + +10.--Hindi maicacapit cailan man ang parusang samsamin ang man~ga +pagaari at sino ma'y hindi maaalisan nang caniyang pamumuhay, cundi +yaon iutos nang may capangyarihan sa napagquiquilalang icagagaling +nang lahat; n~guni't cun magcagayon ma'y papalitan nang nauucol sa +halagá. + +Cun hindi magcacaganito'y aamponin n~g man~ga Hucom at ibabalic ang +pagaari sa inalisan. + +11.--Hindi rin maicacapit cailan man ang parusang patayin, sapagca't +ang tapat na parusang nauucol sa catouiran ay di dapat tumun~go sa +ibang bagay cundi sa pagbabago at pagbabalic loob n~g may sala, cailan +ma't ito-y itutulot n~g hayag na pagbabayad sa nagauang sala. + +Natatan~gi lamang dito ang paglabag n~g man~ga sandatahan sa harap +nang caauay, sa pagca't cun magcacaganito'y maaalisan n~g buhay ang +tunay na may sala, cun mahihila ang boong hocbo sa gauang masama pag +hindi ito guinaua. + +12.--Ang República palibhasa'y isang Katipunan ay di nagtalaglay n~g +ano mang religion, cundi ipinauubaya sa consiensia nang baua't catauo +ang boong capangyarihan sa pagpili nang inaacala niyang lalong marapat +at matouid. + +Caya't sa loob nang bacuran nitong Pilipinas ay di maliligalig ang +sino man dahil sa man~ga caisipang tinataglay niya tungcol sa religión +at sa pag gamit nang pagsambang minamagaling niya, at ang hindi lamang +ipahihintulot ay ang hayag na pagsalansang sa ugaling minamabuti nang +lahat nang tauo. + +Gayon ma'y di magagaui nang ualang pahintulot ang may capangyarihan +ang ano mang hayag na pagbibigay puri sa isang religión. + +13.--Ang sino ma'y macapipili at macapagaaral nang gauang lalo niyang +minamabuting tunculin sa paghahanap-buhay. + +Ang sino mang mamamayan dito ay macapagtatayo at macapaglalagay nang +bahay na talagang pagtuturuan ó pagaaralan ayon sa man~ga cautusan. + +Ang Pamunoan ang magbibigay nang man~ga catibayan tungcol sa ano mang +catungculan at siyang magsasabi nang man~ga casangcapang dapat +taglayin nang lahat na magsipaghan~gad noon at nang paraang dapat +pagcaquilanlan nang canilang carapatan. + +Isang tan~ging cautusan ang magsasabi n~g man~ga catungculan nang +man~gagsisipagturo at n~g man~ga patungtun~gang dapat sundin sa +pagtuturo sa man~ga bahay na palagay nang bayan. + +14.--Ang sino mang mamamayan ay may catouirang: + +Macapagpahayag nang caniyang man~ga caisipa't inaacala, maguing sa +bibig maguing sa sulat, at macagagamit nang limbagan ó nang iba pang +ganitong paraan na hindi mapaquiquialaman at mababago nino man. + +Magcatipon n~g tahimic at hinusay. + +Man~gagsama at man~gaglamita sa anomang cabuhayan n~g tauo. + +Macapagharap na isa-isa ó pisan-pisan n~g ano mang cahin~gian sa +Kapisanan (Congreso), sa Tanun~gan (Senado), sa Presidente n~g +República at sa iba't ibang may capangyarihan. + +Gayon ma'y hindi pahihintulutan cailan man sa loob n~g lupain n~g +República na matira ang man~ga Kapisanan n~g man~ga paring religioso +na may sinusunod na Puno sa Roma sa piling n~g Papa. Ang malalabi +lamang dito ay ang man~ga Katipunan (Congregaciones) ó Kapatiran +(Hermandades, Cofradías) na lubos na nasasacupan n~g Obispo. + +Hindi pahihintulutan ang ano man Katipunan ó casamahan tungcol sa +magaling, cun ang casulatang pinagcayarian sa pagtatayo noon ay di +naquiquita at minamagaling n~g tunay na may capangyarihan, bucod +lamang ang m~ga samahan ó lamitahan sa pan~gan~galacal at ano mang +hanap buhay. + +Ang capangyarihan sa paghaharap n~g ano mang cahin~gian ay di +magagamit n~g alin mang casamahan n~g sandatahan. Hindi rin +macagagamit noon ang sino mang tauong nabibilang sa m~ga sandatahan, +cundi alinsunod sa ipinag-uutos sa caniyang casamahan at cung +natutungcol dito. + +15.--Ualang maca pag bibigay usap at macahahatol sa sino mang +namamayan cundi ang Hucom ó Tribunal na may catampatan, alinsunod sa +cautusang nan~gun~guna sa, pag gaua n~g casalanan at sa paraang +nabibilin sa cautusang itó. + +16.--Ang m~ga namamayang sumapit sa dalauangpu at isang taong sincad +at hindi hampas lupa at hindi rin binibiguiang usap at nahatulan sa +ano mang casalanan, ay macapipili at macapaghahalal sa ano mang +catungculan sa bayan; n~guni't upang mapili sila ay quinacailan~gan +bucod dito na matutong bumasa't sumulat at mag taglay n~g iba pang +casangcapang hinihin~gi n~g cautusan sa baua't catungculan. + +Tatauaguing hampas lupa ang m~ga ualang napagquiquilalang hanap-buhay, +ó di caya'y ualang pinagcacaquitaan cundi ang laro. + +17.--Ang m~ga babaying taga Pilipinas ay di macahahauac n~g ano mang +catungculang may capangyarihang maca pag parusa sa tauong bayan; +n~guni't macahahauac n~g m~ga di nag tataglay n~g capangyarihang ito, +cun nacacapit sa canilang catayuan at cailan ma't sila'y di namumuhay +n~g halaghag at mag taglay n~g m~ga casangcapang hinihin~gi nang +cautusan. + +Ang calaman~gan nila'y hindi papasoc sa sandatahan at di mag babayad +n~g ambagang iatac ó iayao sa baua't catauo ó ulohang ambagan; +n~guni't mag babayad n~g nauucol sa catungculan ó hanap-buhay na +canilang hauacan. Ang m~ga nag babayad n~g ambagan na sumapit sa +dalauangpu at isang taong sincad, at di nasusucuban n~g capangyarihan +n~g magulang ó nang asaua, ay magcacaroon nang catuirang macapaghalal +sa ano mang catungculan sa bayan, liban na lamang cun iuala nila ang +capangyarihang ito sa pamumuhay na halaghag ó sa pagca't sila'y +binibiguiang usap ó nahatulan sa ano mang casalanan. + +Ang m~ga babayi ay macapag-aaral n~g ano mang san~ga n~g carunun~gan +maguing sa isip maguing sa quimotin ó talas n~g camay sa m~ga sanayang +palagay n~g bayan at macahahauac n~g ano mang catungculang na uucol sa +m~ga catibayang canilang macuha. + +18.--Itititic n~g m~ga cautusan ang m~ga patuntun~gang quinacailan~gan +upang quilalanin sa man~ga mamamayan at houag mapuing nino man ang +m~ga catuirang quiniquilala sa canila n~g casaysayang itó sa paraang +hindi maca aapi sa calahatan at sa may m~ga capangyarihan. + +Pasisiyahin din naman ang pananagot na aacoin n~g m~ga Hucom at iba +pang may capangyarihan na sumalansang sa m~ga catuirang itó, pati nang +parusang lalapat sa canilang catauan ó nang casiraang sasapit sa +canilang pag aari. + +At gayon din ihahanay ang m~ga patuntun~gang naaayos sa cabaitan at +matuid upang mapag tibay sa m~ga babaying may puri ang galang at +pacundan~gang dapat ibigay sa canila n~g m~ga lalaqui at ang +calaman~gang dapat iparaya sa canila n~g bayan sa boong panahon, dala +n~g mabuting aral at magaling na ugali. + +19.--Ang m~ga catuirang nabibilin sa una, icalaua at icatlong pangcat +n~g núm. 14 ay di masasansala muna, at ang m~ga taning na natatalá sa +m~ga bilang na 4 at 5 ay di mapaglalaonlaon sa cabooan ó isang bahagui +n~g nasasacupan n~g República, cundi may cahanganan at sa pamamag-itan +n~g isang cautusang buhat sa Kapisanan, capag yao'y quinacailan~gan +n~g catibayan n~g bayan sa panahon n~g caguipitan. + +Liban na lamang cun ang Kapisana'y nasasará at totoong mahigpit ang +pagcacailan~gan, at cun magcaganito'y maipacacana n~g Pamunoan sa +ilalim n~g boo niyang pananagot at pag naicuhang sanguni sa Tanu~gan +ang pagsansala n~g catuiran at pagpapahaba n~g taning na nababanguit +sa itaas; n~guni gayon ma'y caracaraca'y ipagbibigay alam sa Kapisanan +cailan ma't ito'y mangyayari. + +At sa cailan pa ma'y hindi na macasasansala n~g iba pang catuiran at +macagagaua n~g iba pang pagbago, liban sa nasabi na, at cun cahi ma't +pairalin ang gaui n~g digma ay ang may m~ga capangyarihan sa +sandatahan ay pilit yuyuco sa m~ga catuirang quiniquilala dito at di +macagagamit n~g parusang di nabibilin sa utos. + + + +ICALAUANG CASAYSAYAN.--_Tungcol sa República nang Pilipinas._ + +20.--Ang República n~g Pilipinas ay ang Katipunan n~g m~ga namamayan +dito, na natatayó sa lupaing nasasaclao n~g m~ga Puló n~g Luzong, n~g +m~ga Bisaya at Mindanao, n~g capuluan n~g Joló at n~g iba pang m~ga +pulopuloang nacacapit sa m~ga sinabing itó at nasasa loob n~g +calauacang tinatauag n~g una pa na capuluan n~g Pilipinas. + +Ang Marianas, ang Carolinas at iba pang nasasacop n~g Pamunoang +castila dito sa Oceania ay malalaquip sa República cun sila'y talagang +maquipag-isá sa m~ga taga Pilipinas sa gauang pagbaban~gon n~g +casarinlan ó sariling basaysay. + +21.--Ang lupain n~g República ay pagtatan~gitan~giin sa man~ga nayon, +at baua't isa nito'y pamamahayan n~g ilang maganac na napopooc sa +isang lugal. + +Ang pooc n~g man~ga nayon ay tatauaguing bayan at ang pooc n~g man~ga +bayan ay pan~gan~ganlang cabayanan. Ang Kapisanan n~g man~ga cabayanan +ay siyang Katipunang tinatauag na República n~g Pilipinas. + +22.--Ang República n~g Pilipinas ay namumuhay n~g sarili at ang +pamahalaan niya ay ang nababagay sa caniyang pan~galan, sa macatuid ay +ang pamamahala n~g isang República. + +Caya n~ga't mula sa Presidente hangang sa lalong maliit na may +capangyarihan ay sa tauong bayan huhugutin at ualang ibang gagaoing +patungtun~gan sa pagpili cundi ang uagas na carapatan at lubos na +caran~galan at capurihan at iba pang cahusayan n~g ugali na ipaquita +n~g isa't isa. + +Ang lahat na catungculang hindi ihalal n~g bayan, cahit ano ang uri +at gaano man ang halaga ay dadaaning lahat sa sungcaran, upang +mahirang ang lalong marapat, at ang matayó doon ay di mapupuing n~g +pagayon lamang. + +Ang matatan~gi lamang dito ay ang m~ga Kagauad nang Pamunoan at ang +m~ga Punongcabayanan at Punongbayan na ipalalagay n~g Presidente, +n~guni't sa paraang nabibilin sa Panucalang itó. + +23.--Ang capangyarihan sa pagcat-ha n~g cautusan ay tataglayin n~g +Kapisanan, casama ang Presidente n~g República na inaalalayan n~g +Tanun~gan. + +Ang nan~gan~gasiua sa pagpapatupad n~g m~ga cautusan ay ang Presidente +nang República na tinutulun~gan nang m~ga Kagauad nang Pamunoan at +inaalalayan n~g Tanun~gan. + +At ang capangyarihan sa paghatol ay tataglayin nang m~ga Tribunal ó +Kapulun~gan nang catuiran at nang m~ga Hucoman. + + + +ICATLONG CASAYSAYAN.--_Tungcol sa Kapisanan (Congreso_). + +24.--Ang Kapisanan ay isang Katipunan nang man~ga Tagatayong inihalal +n~g m~ga umaambag na may carapatán, upang man~gatauan sa canila at +magtangcacal sa m~ga catuiran at pagaaring nasasaclau nang canilang +Cabayanan at nang boong República. + +Umaambag na may carapatán ang m~ga lalaquing may taglay nang m~ga +casangcapang nabibilin sa núm. 16 at ang m~ga babaying nasasaclau sa +icalauang pangcat nang núm. 17. + +25.--Upang mahalal na Tagatayo ay quinacailan~gan, bucod sa m~ga +casangcapang naulit na nang núm. 16, na ang mahalal ay magtaglay nang +dalauangpu at limang taong singcad at nagtutumirá sa bayan ó cundi +ma'y sa cabayanang quinalalagyan n~g m~ga pumipili; sampahan n~g isang +hanap na malinis at maliuag na maparam na maguing pang agdon sa buhay +na catamtaman at di naguiguing utang sa iba; huag magtan~gan sa bayan +ó sa cabayanan nang capangyarihang macapagparusa sa tauong bayan; at +quilanlin siyang isa sa man~ga namamayang lalong marunong at may +sinimpang sariling dan~gal nang caramihang tauo. + +26.--Hindi macapaghahalal at gayon ding hindi mahahalal na Tagatayo +ang sino mang humanap nang botos ó man~gaco nito sa can~gino mang +tauo. + +Ang sino mang may capangyarihan na magcupcup at tumulong sa alin mang +naghahan~gad ay hahalan~gan sa catungculan at cacapitan nang usap na +nababagay sa caniyang masamang quilos. + +27.--Ang catungculan nang Tagatayo ay siyang lalong maran~gal sa lahat +na mahahan~gad n~g taga rito sa Pilipinas, sa pagca't ang caniyang +capangyarihan ay lubhang mataas at pinaquiquinang n~g di mayabang na +urian n~g suyo sa bayan. + +Sucat na lamang ang naturang catungculan na maguing tactac na di +mapapaui n~g capurihan sa maguin dapat sa caniya alang-alang sa +cahusayan n~g paquitang ugali at calaquihan n~g na aalaman at +casipagan; siya ang catibayan; di mapupuing n~g sariling dan~gal at +pag ibig sa bayan. + +28.--Ang patungtun~gang dapat alinsunurin sa paglalagay n~g Tagatayo +sa bayan ay ang dami n~g man~ga umaambag na may carapatan, at n~g +matanto ito ay ipacacana n~g Pamunoang Tagapagban~gon, caracaracang +matamó ang tagumpay at quilanlin ang casarinlan n~g Pilipinas, ang +paggaua sa madaling panahon n~g isang Censo ó Talaan n~g man~ga +mamamayan, at tuloy ipahahayag ang man~ga tagubiling quinacailan~gan +n~g huag magculang at mamali. + +--Sa Talaang ito maquiquita ang dami nang tauo at n~g man~ga umaambag +na may carapatán at gayon din naman ang bilang n~g man~ga catiualang +matun~god sa baua't bayan at n~g m~ga Tagatayó n~g baua't cabayanan, +ayon sa man~ga susunod. + +29.--Ang man~ga cabayanang bumilang n~g dalauang pu at limang libong +mamamayang may carapatán ay magcacaroon n~g isang Tagatayó. + +Cun humiguit sa dalauang pu at limang libo hangan limangpung libo ay +dalaua; paglampas n~g limangpu hangan pitongpu at limang libo ay +tatlo; cun lumampas pa dito hangan isang daang libo ay apat; at lima +cun lumabis pa n~g paacyat. + +Ang calabisan sa man~ga naturang bilang ay di macadadagdag n~g +Tagatayo cundi umabot sa isang libo man lamang na umaambag na may +carapatan. + +30.--Ang man~ga bayang di macaabot sa isang libong mamamayan na may +carapatan ay pipili n~g isang catiuala lamang; cun lumabis sa isa +hangan limang libo dalaua; tatlo cun lumampas hangan sampung libo; +apat cun lumampas pa hangan labinglimang libo: at lima cun lumabis pa +nang paacyat. + +Ang calabisan sa man~ga bilang na ito ay di macadadagdag pag hindi +umabot sa isang libo man lamang na umaambag na may carapatan. + +31.--Bauat nayong bumilang n~g limangpung mamamayang may carapatan ay +pipili n~g isang matanda; paglabis sa limampu hangan isang daan ay +dalaua; mahiguit sa isang daan hangan isang daan at limampu, tatlo; +mahiguit na isang daan at limampu hangan dalauang daan, apat; at lima +pag labis sa dalauang daan na paacyat. + +Ang di bumilang nang limampu man lamang ay lalaquip sa man~ga capit +nayon sa pag pili nang matandá. + +Ang calabisan na di umabot sa tatlong pu man lamang ay di macadadagdag +n~g bilang n~g man~ga matandá. + +Ang loob n~g bayan ay isang tunay na nayon. + +32.--Hindi mahahalal na matandá at catiuala ang hindi maaaring mahalal +sa ano mang catungculan sa bayan ayon sa bilin n~g núm. 16 nitong +Panucala, at ang ualang sariling basaysay at pamumuhay. + +Hindi rin mahahalal ang man~ga tumatan~gan n~g capangyarihang +magparusa sa tauong bayan, at gayon ding hindi magagauang matandá ang +nagtutumirá sa ibang bayan ni catiuala ang taga ibang cabayanan, at +bucod pa'y itong catiuala ay cailan~gang matuto n~g salitang bayan +(idioma oficial). + +33.--Ang paghahalal sa man~ga matandá ay gagauin sa buan n~g +Septiembre n~g taong nan~gun~guna sa pagbubucas n~g Kapisanan. Sa pag +gaua nito ay magsasadya ang Punong bayan sa baua't nayon, upang ang +paghahalal ay maidaos ayon sa ipinaguutos. + +Ang pag hahalal sa m~ga Katiuala ay gagauin sa buan n~g Octubreng +susunod at dahil dito'y lalacbayin nang Punong cabayanan ang baua't +bayan. + +34.--Sa arao na tadhana n~g m~ga nasabing Puno ay mag titipon ang m~ga +may carapatán sa baua't nayon at ang m~ga matandá sa baua't bayan at +pasisimulan ang pulong, pag papauna n~g Puno sa m~ga caharap na ang +tunay na mag sasangalang sa capurihan at cagalin~gan n~g lahat ay +hindi iba cundi ang man~ga tauong tuga at may puring inin~gat, +marunong cumilala at sumunod sa catuiran at masipag; caya't ang +macapagsanla nitong tatlong hiyas ang siya lamang dapat macahiram n~g +pananalig n~g bayan. + +Isusunod dito ang paghahalal n~g dalauang tagapagsiyasat na +maquiqui-agapay sa Puno at nang isang Kagauad na lulucluc sa harap +nito at siyang mag tititic sa casulatan n~g lahat na mangyari sa +pulong, at itong tatlo catauo ay ituturo at huhugutin n~g m~ga caharap +sa canila ring nan~gagcacapisan at siyang maquiqui-umpoc sa Puno sa +Tribunal nang paghahalal. + +Saca itatanong n~g Puno sa m~ga caharap cun may ibig mag saysay n~g +pagsusuhulan sa paglicom n~g botos, at cun mayroon ay sa oras ding +yao'y palalaguian n~g ganap na caliuanagan at catotohanan, na hindi na +isusulat ang ano mang pag uusisa. Cun totoo ang hablá ay aalisan n~g +capangyarihang macapag halal at mahalal naman ang sino pamulpugan n~g +casalanan, at ito rin ang gagauin sa sino mang mag ban~gon n~g +paratang; at ang maguing hatol dito ay di mababago nino man. + +Cun magcaroon nang usapan tungcol sa tinataglay na carapatan nang alin +man sa manga caharap ay ang Tribunal ang magpapasiya nang lalong +matouid at sa maihatol sa oras ding yaon ay ualang macasasalangsang at +macasusuay. + +Pagtutuluyan ang pagpili sa man~ga matanda ó catiuala, at sa bagay na +ito ay lalapit na isá-isá sa Tribunal, nan~gun~guna ang man~ga +marunong bumasa at sumulat at sasambitin ang pan~galan nang man~ga +tauong napipili na isusulat nang cagauad sa harap nang napili sa isang +talaang natatalaga. Cun ang napili ay di maalam bumasa ay +macapagsasama nang isang marunong sa man~ga caharap, upang maquilala +niya na ang pan~galang caniyang sinambit ang siyang isinulat. Dito at +sa alin mang paghahalal ay ang bumutos sa caniyang sarili ay +maaalisan nang botos. + +Cun matapos ang pilian ay bibilan~gin nang Puno at n~g man~ga +tagapagsiyasat ang man~ga botos at itititic n~g Cagauad sa casulatan +ang ano mang mangyari. At cun mayari na ang casulatan ay babasahin n~g +malacas nito ring cagauad at cun ualang bumati at tumotol ó pag +naititic ang ano mang ipacli, ay pagpipirmahanan nang man~ga caharap +cun ang pinili ay man~ga catiuala, at cun matandá ang man~ga nahalal +ay ang pipilma ay ang man~ga casangcap sa Tribunal lamang. + +At lulutasin ang pulong pag nabiguian ang m~ga nahalal n~g tig-isang +salin n~g casulatang guinaua, sa may pilma nang Tribunal sa bauat +salin, at matitira ang sinalinan sa Archibo ó Tagoan nang man~ga +casulatan nang bayan. + +35.--Upang mahalal ang sino man namamayan quinacailan~gang malicom +niya ang mahiguit sa calahati n~g man~ga botos. + +Ang m~ga may carapatan cahit ano ang catungculang hinahauacan ay di +macapagtataglay nang lalabis sa isang botos, at ang m~ga taga pag +usisa at cagauad ang huling pipili sa lahat. + +Ang Punong nan~gu~guna sa paghahalal ay di bobotos; n~guni't pagnagca +patas ay maiquiquiling niya ang caniyang pasiya upang macahiguit ang +caniyang magalin~gin. + +Hindi maaaring maquisalamuha sa pulong ang sino mang magbitbit nang +sandata. + +36.--Sa unang lingo n~g buan n~g Noviembre ay man~gagtitipon sa loob +n~g cabayanan ang m~ga catiuala n~g baua't bayan na dala ang m~ga +saling magpapaquilala nang canilang hauac na capangyarihan, upang +maihalal ang m~ga Tagatayong nauucol sa cabayanan. + +37.--Ang pulong ay pan~gu~gunahan n~g Punong cabayanan sa bahay na +itinalagà nito at gagauin itong man~ga paghahandá: ipaquiquita n~g +baua't catiualá ang saling dala niya; ihahalal at huhugutin sa +nan~gagcacapisan ang pagcacaisahan nang marami na tatlong taga +pagsiyasat at isang Kagauad na siyang magnonoynoy sa m~ga saling +iniharap, at n~g tatlong sugó na magsisiyasat sa salin nitong apat na +nahugot; at bago babasahin ang man~ga Pangcat nitong Panucala na +nagsasabi n~g paghahalal. + +Sa quinabucasa'y magtitipon oli at dito'y pagnaipagpauna n~g Puno ang +nabibilin sa unang pangcat n~g núm. 34 ay ipababasa n~g malacas ang +pinagcatoosan n~g man~ga tagapagsiyasat at Kagauad gayon din ang sa +man~ga sugó, at ang pasiyahin n~g caramihan sa man~ga bating ipaclí sa +man~ga salin ó catiuala ay siyang susundin n~g ualang tutol sa +pangyayaring yaon lamang. + +Bago gagauin nang Puno ang tanong na nasasabi sa icalauang pangcat +nang naturang número 34 at gagauin din naman ang iba pang nabibilin sa +pangcat ding ito. Sacá idadaos ang paghahalal nang man~ga Tagatayó sa +paraang sinasaysay nang icapat na pangcat nang naulit na número. + +Cun matapos na ang paghahalal ay tutuusin nang Puno pati nang man~ga +tagapagsiyasat at nang cagauad ang man~ga botos at mahahalal ang +macalicom nang mahiguit sa calahati. Cun ualang macatipon nang ganito +carami ay pagbobotosang muli ang man~ga nagcaroon nang lalong maraming +botos hangan matagpoan ang bilang na hinahanap. + +At catapustapusa'y ititic nang Kagauad ang casulatan at pagcayari +babasahin nang malacas at pag napalagay ang man~ga bating itutol ay +pipilma ang lahat na caharap, at lulutasin ang pulong capag nabiguian +nang tig-isang salin ang man~ga nahalal, na pipilmahan nang Puno, nang +man~ga tagapagsiyasat at n~g Kagauad. + +Sa Kapulun~gan nang m~ga matandá cun ihalal ang m~ga catiuala ay ang +pagsisiyasat n~g m~ga salin ay gagauin sa oras ding yaon n~g Tribunal, +capag naipabasa ang m~ga salin n~g tagapagsiyasat at Kagauad na +nahugot. Cun batiin at paualang halagá ang salin n~g alin man sa +nahugot na ito ay hahalan~gan n~g ibang pagcaisahan n~g caramihan. + +38.--Cun mamatay ó di macacaya ang alin man sa m~ga Tagatayó ay dadayo +at haharap sa Kapisanan ang m~ga nagcaroon n~g mababang bilang n~g +botos sa m~ga napili, cun umabot sa mahiguit sa calahati at cun hindi +ay mas gagaua n~g bagong paghahalal sa paraang nasabi na. + +39.--Ang catungculan n~g Tagatayó ay di malalangcapan n~g iba pang +catungculan ano man ang uri at bagay, at hindi macahahauac noon ang +maytan~gang capangyarihang magparusa sa tauong bayan sa loob n~g +cabayanang pinag gauan n~g paghahalal. + +Ang m~ga Tagatayo'y hindi muling mahahalal cundi mahalinhan muna at +macaraan ang caniyang capanahunan. + +40.--Ang baua't Tagatayo'y may catungculang man~galaga sa m~ga +catuirang quiniquilala nitong Panucala sa m~ga namamayan at magsigasig +n~g icaguiguinhaua n~g República at n~g cabayanang caniyang +tinatayuan. + +41.--Upang matambin~gan ang capagalan n~g m~ga Tagatayó ay tatalagahan +sila n~g canicanilang cabayanan nang catampatang upa sa caniyang +Presupuesto ó Tandaan nang magugugol at nang pagcucunan nang +gugugulin. + +42.--Sino ma'y di macatatangui sa catungculang Tagatayô, Catiuala ó +matanda man, sa pagca't ito'y isang suyong dapat gugulin n~g sino man +sa caniyang bayan, cun may puri at dan~gal na sinimpan at may +pagtin~gin sa sariling cagalin~gan. + +43.--Sa unang arao n~g baua't taon ay man~gagtitipon ang man~ga +Tagatayó sa calooban (capital) n~g República at gagauin ang hayag na +pagbubucas nang Kapisanan, tuloy babasahin ang taonang calatas n~g +Presidente n~g República nito ring Presidente, ó di caya'y n~g +Presidente n~g Kapisanan cundi taon n~g pagbabago. + +Ang man~ga abala at pagpupulong n~g Kapisanan ay mumulan sa nasabing +arao hangang catapusan n~g buan n~g Marzo sa taontaon. Ang man~ga +pulong ay hayagan at hindi macapagpupulong nang lihim cundi +mapagquilalang yao'y cailan~gan. + +Ang panahon nang pagcacabucas ay mapalalaon n~guni't catagalán na ang +isa pang buan, una cung yao'y hin~gin nang Presidente nang República +at icalaua cung yao'y mapagquilalang cailan~gan nang dalauang icatlong +bahagui nang m~ga Tagatayó. + +44.--Ang capanahunan n~g nan~gagcacapisan ay tatagal n~g apat na taon, +at cung ito'y macaraan ay papalitan ang man~ga datihan n~g bagong +Tagatayo. + +45.--Sa unang taon n~g pagcacatayo n~g Kapisanan at sa pagpapalit ay +ang pagbubucas ay gagauin nang Presidente nang República na cun +macatapos n~g pagbasa nang Calatas ay man~gan~gasiua nang pagtatayó +nang dalauang Paniualaan na pagcaisahan n~g marami, isa ay lima catauo +ang sangcap na siyang magsisiyasat nang lahat nang salin nang iba +nilang casama at ang isa'y lalaguian nang tatlo catauo na sisiyasat +nang man~ga salin nitong limang nauna. + +Ang m~ga Paniualaang ito ay siyang magbibigay saysay quinabucasan +tungcol sa cayarian ó caculan~gan nang naturang m~ga salin at siyang +magmamacaalam na ualang pucnat sa m~ga paghahandang gagauin, han~gan +mapasiya at pagcaisahan nang marami ang m~ga iban~gong usapan tungcol +sa cayarian nang m~ga salin at calagayan nang m~ga Tagatayó. bago +lumampás ang sampong arao. Sa susunod nang taon gagauin, pagcatapos +nang pagbubucas, ang m~ga quinacailan~gan sa pagpapasiya sa m~ga salin +at calagayan nang m~ga Tagatayóng maharap na bago. + +Caracaraca'y huhugot dito rin sa nan~gagcacapisan at sa butusang lihim +nang pagcaisahan nang mahiguit sa calahati na isang Presidente, isang +Pan~galauang Presidente at tatlong Kagauad, at lulutasin ang +paghahanda capag naisulat sa Presidente n~g República ang man~ga +paghahalal na itó. + +46.--Ang man~ga Tagatayo'y hindi mapaquiquialaman tungcol sa canilang +man~ga caisipan at di sila masisisi dahil dito nino mang may +capangyarihan sa ano mang paraan. + +Habang bucás ang Kapisanan ay di mabibigyang usap ang sino mang +magcasala hangan di naquiquilala ang casalanan nang isang Paniualaang +ipalagay nito ring Kapisanan. Ang m~ga habla sa ano mang casalanan +habang nasasará ay mabibigyang usap na di na magdadaan sa alin mang +Paniualaan, n~guni't ang kapulun~gang hahatol ay magpapasabi sa +laguing Paniualaan at dadali-daliin ang usap upang matapos agad. +Samantalang ganito'y ang may usap ay di macahaharap sa m~ga pulong +nang Kapisanan hangan di maquilalang siya'y ualang sala. + +47.--Ang man~ga capangyarihan nang Kapisanan ay ito: + +Una. Cupcupin at itangcacal ang man~ga catuirang quiniquilala sa +mamamayan nitong Panucalá at pan~galagaan ang ganap na catuparan nang +cautusan sa pagbaban~gon at iba pá. + +Icalaua. Kumathá n~g m~ga cautusan, magpaliuanag sa m~ga cahulugan +nito at paualan n~g bagsic ang m~ga naquiquilalang lipás na. + +Icatlo. Ilagay sa catungculan ang mahalal na Presidente nang República +capag nadin~gig ang unang Calatas nito sa pagbati. + +Icapat. Aminin bago pagtibayin ang ano mang cayaring gauin sa m~ga +taga ibang lupa at quilanlin muna ang pagcacailan~gan bago pairalin +ang ano mang digma. + +Icalima. Magbigay ó tumangui sa capahintulutang quinacailan~gan upang +macapasoc ang m~ga sandatahang taga ibang lupa sa nasasacupan nang +República. + +Icaanim. Pasiyahin taon taon cung maquita ang hamong n~g Presidente +n~g República ang Hocbong dagat at Hocbong cati na dapat gamitin sa +panahon n~g capayapaan at ang maguiguing caragdagan sa arao n~g digma, +at maglagay n~g man~ga cautusan tungcol sa cahusayan at paraang dapat +sundin n~g m~ga naturang hocbo. + +Icapito. Ipacana taontaon ang m~ga ambagan at ang pagaayau-ayau noon. + +Icaualo. Pasiyahin ang dami nang magugugol sa pamamahala sa bayan at +pagnoynoyin ang catoosan (cuenta) noon. + +Icasiyam. Magtayo nang m~ga Aduana (pamahalaan sa m~ga lalauigan) at +maglagay n~g man~ga Aransel ó Tandaan nang m~ga opang dapat sin~gilin +sa m~ga calacal na idoong. + +Icasampu. Magpasiya nang nauucol sa pamamahala, pagiin~gat at +pagaaluas n~g m~ga pag aari n~g República at humiram sa n~galan nito +n~g salapi cun baga't cailan~gan. + +Icalabingisá. Magdagdag ó magbauas n~g m~ga Katungculang +quinacailan~gan n~g isang matipid na pamamahala. + +Icalabingdalaua. Pasiyahin ang halaga, timbang, uri at n~galan nang +man~ga salapi, at gayon din ang huarang lalong madali at matuid n~g +man~ga timban~gan at panucat. + +Icalabingtatlo. Guisin~gin at pasulon~gin ang lahat nang paraan nang +hanap-buhay at alisin ang man~ga nacahahadlang sa paglaqui. + +Icalabingapat. Ilagay ang paraan n~g pagtuturo sa bayan sa boong +nasasacupan n~g República at ituro ang man~ga patungtun~gang susundin +sa paghuhusay sa man~ga malacas at sa man~ga maysaquit. + +Icalabinglima. Magcaloob n~g man~ga Karan~galan at gantí, pati nang +capatauaran sa sála, na ihamong nang Pamunoan. + +Icalabinganim. At catapustapusa'y pasiyahin muna ang capanagutan n~g +man~ga Kagauad n~g Pamunoan, at n~g Presidente n~g República cun ito'y +mahahalinhan na. + +48.--Ang lugal na pinagpupulun~gan nang Kapisanan ay lubhang +cagalang-galang at di mapagpapahamacan at sino ma'y ualang macapapasoc +doon cun may bitbit na sandata cahima't ang Presidente n~g República. +At hindi rin macapapasoc dito ang m~ga sandatahan, liban na lamang cun +ipatauag nang Presidente nang Kapisanan upang maoli ang cahusayan sa +loob na guinambala nang man~ga di marunong magbigay puri sa sarili at +sa hinahauacang catungculan. + +49.--Ang alin mang Tagatayó ay macapaghaharap sa Kapisanan nang ano +mang panucala nang cautusan, cailan ma't ito'y gauin sa sulat; at cun +ipahayag nang Kapisanan na yao'y marapat pagpulun~gan at pagnoynoyin +ay bibiguian n~g salin ang Tanun~gan upang paglini~gin nitó. + +Hindi mapagbobotosan sa Kapisanan ang ano mang panucala, cun hindi +maquita muna ang man~ga pinag usapan sa Tanun~gan. + +Ang man~ga pacaná nang Kapisanan ay may bagsic nang cautusan, n~guni't +hindi pa dapat sundin cun hindi pa ilinalat-hala yaon nang Presidente. + +50.--Sa man~ga pagpupulong at iba pang nauucol sa panihala at +cahusayan sa loob nitong Kapisanan ay ang susundin ay ang man~ga +Tagobiling caniyang quinathá. + +51.--Ang man~ga Tagatayó sa cabayanang calooban nang República pati +nang tigisang pili sa man~ga tumatayo sa man~ga capit cabayanan ang +naguiguing Laguing Paniualaan na, cun nasasara ang Kapisanan, ay +man~gan~galaga sa ganap na catuparán n~g m~ga Cautusan at siyang +tatauag sa man~ga capulong cun ito'y hin~gin n~g Presidente sa pagca't +dumaan ang caguipitan ó may pagpupulun~gang lubhang malaquing bagay. + + + +ICAPAT NA CASAYSAYAN.--_Tungcol sa Tanun~gan (Senado)._ + +52.--Ang Tanun~gan ay isang cabilugang lubos na cagalang-galang, na +quinadoroonan n~g man~ga tauong lalong hirang dahil sa cahusayan n~g +paquitang ugali at sa calaquihan n~g naalaman sa ano mang san~gá n~g +carunun~gan at paghahanap-buhay. + +Ito'y natatalagang magpaliuanag sa Kapisanan at sa Pamunoan sa +canicaniyang usap na hinahauacan, upang ang lahat na itadhana nilong +dalaua ay masamahang palagui n~g pagcatuga at catuiran; caya't ualang +macaaaquiat dito sa mataas na luclucan cundi yaong m~ga piling +mamamayan na nagpaquita n~g di caraniuang talas n~g isip at casipagan. + +53.--Ang Tanun~gan ang una-unang magsisigasig sa icasusulong n~g +pagtuturo sa bayan at n~g gaua sa lupa, gauang camay at gauang +mag-calacal, pati n~g m~ga daong na calacalan at pangdigma; caya't +pag-aaralan ang malayong inabot n~g m~ga iba't ibang lupa tungcol sa +m~ga bagay na ito at iba pang icagagaling n~g República, ihahamong sa +Presidente ang pagpapasoc dito n~g man~ga cagagauang hindi pa +natatahacan n~guni't napagquilalang mabuti, cucupcupin ang m~ga tan~gi +sa caramihan dahil sa talas n~g isip at sa m~ga natuclasang +icagagaling n~g lahat at pasisiglahin ang loob n~g tauo sa pagtatayó +n~g m~ga samahan at pagpapaquitaan n~g canicanilang gauang carunun~gan +paris n~g m~ga peria at exposición at sa pagbubucas n~g mabibilis na +daan n~g pagcacaabutan n~g m~ga iba't ibang bayan sa pamamagitan n~g +man~ga limbagang marunong magpahatid tungcol cabaitan at catotohanan, +palibhasa'y di nasosopalpalan nang casaquiman at cadayaan. + +54.--M~ga Apo na tatayó sa Tanun~gan (Senador) at magbibibig sa +canicanilang casamahan ang man~ga General at Almiranteng casalucuyang +naglilincod; ang Rector ó namamahala sa bucal n~g carunun~gan +(Universidad Central) at n~g m~ga Sanayang (Academia) itayó ucol sa +alin man san~gá n~g dunong at alám; ang m~ga Decano n~g m~ga +Sindicatong itayó n~g m~ga humahauac nang iisang hanap-buhay; at ang +m~ga Director n~g m~ga bahay na natatalaga sa pagcacaauang gaua sa +tauo, na pinan~gan~gasiuaan n~g Pamunoan. + +Ang m~ga nasabing Rector n~g m~ga Sanayan gayon din ang m~ga Decano at +Director ay hindi macatatayong Apo, cundi nila hin~gin sa Kapisanan na +sila'y, biguian n~g capangyarihang itó sa pagca't ang canicanilang +pinamamahalaan ay nacatutulong n~g malaqui sa cagalin~gan n~g lahat. + +55.--Macahihin~gi din naman nitong capangyarihan sa Kapisanan at +macahuhugot n~g isang Apo sa canila rin ang m~ga casangcap sa +malalaquing samahan sa pagcacalacal at iba pang hanap-buhay na itayó +n~g m~ga taga Pilipinas upang macapagbucas n~g m~ga mabibilis na daan +at magcaabutan ang m~ga malalayong bayan ó di caya'y maisulong ang +m~ga naturang hanap-buhay at guminhaua ang lahat. + +56.--Ang ibang m~ga Apo ay pipiliin n~g m~ga tagapaghalal na ipalagay +n~g capulun~gan n~g m~ga Propesor sa baua't Colegiong pagturuan n~g +mataas na aral ó n~g carunun~gan, tig-isa ang baua't Colegio; n~g m~ga +tagapaghalal na ipalagay n~g m~ga casan~ga sa baua't samahan sa +pagcacalacal ó hanap-buhay na hindi nasasaclao n~g núm. 55, n~guni't +bumabayad n~g m~ga ambagang pinacamalaqui sa lahat tungcol sa malinis +na hanap na sumampa taontaon, tig-isa ang baua't samahán; n~g m~ga +Director sa m~ga bahay na itayó sa pagcacaauang gaua sa m~ga +cabayanan; at n~g m~ga umaambag na bumayad n~g malaqui sa lahat sa +ambagan sa hanap-buhay. + +57.--Ang m~ga cabayanang bumilang n~g limangpung tagapaghalal na +paitaas ay pipili n~g tig-isang Apo; mula sa isang daan na paaquiat +dalauang Apo; at tatlo mula sa isang daan at limangpu na paitaas. + +Capag ang m~ga tagapaghalal n~g isang cabayanan ay di umabot sa +limangpu ay pipisan sa m~ga tagacapit cabayanan upang macapili. + +58.--Ang paghahalal sa m~ga Apo ay gagauin para n~g m~ga Tagatayó. + +59.--Ang Tanun~gan ay magpapalit n~g m~ga Apo bauat apat na taon gaya +n~g Kapisanan; n~guni't palaguing bucás. + +Sa Presupuesto n~g calahatan ay maglalaan nang pang upa sa Presidente, +Pan~galauang Presidente at m~ga Kagauad. Ang ibang Apo ay di tatangap +n~g ano mang upa, n~guni't hindi magbabayad n~g ano mang ambagan +habang humahauac nang Katungculan. + +60.--Sa pamula n~g Tanun~gan at sa baua't taon n~g paghahalili ay +ito'y bubucsan n~g Presidente n~g República at gagauin ang m~ga pag +hahandang nabibilin sa núm. 45. na ualang maiiba cundi ang bilang n~g +m~ga Kagauad na mababauasan at madadagdagan n~g Pamunoan alinsunod sa +dami n~g gagauin. + +61.--Ang lugal na pinagpupulun~gan n~g Tanun~gan ay lubhang +cagalangalang para rin n~g sa Kapisanan at ang m~ga Apo ay di +mapaquiquialaman sa canilang m~ga caisipan gaya n~g m~ga Tagatayó. + +62.--Ang m~ga pulong n~g Tanun~gan ay hayag din at upang magcaroon n~g +bagsic ang caniyang m~ga tadhana ay cailan~gang maharap ang dalauang +icatlong bahagui man lamang n~g m~ga Apo. + +Ang Presidente, ang Pan~galauang Presidente at ang m~ga Kagauad ay di +macaliliban sa ano mang dahilan; n~guni't ang m~ga ibang Apo ay +macapaghahalihalili n~g pagliban cun may pahintulot ang Tanun~gan, +matiran lamang na palagui n~g dalauang icatlong bahagui. Sa panahon +n~g cahigpitan at cahirapan ay ualang macaliliban. + +63.--Ang Tanun~ga'y didin~giguing palagui nang Presidente na parang +Sangunian sa lahat na bagay na malaquing halaga at mabigat, n~guni't +ang m~ga casagutan noo'y hindi macapipilit dito. Gayon may cun ang ano +mang tadhana ay pagcaisahang macaitlo sa iba't ibang panahon ay +cailan~gang icuhang sanguni sa Kapisanan upang pasiyahin cun dapat +magcaroon n~g bagsic n~g cautusan. + +Macapaghaharap din naman n~g ano mang panucala tungcol sa cautusan; +n~guni't ito'y gagauing palagui sa Presidente n~g República na siyang +magpapadalá sa Kapisanan cun minamagaling niya. + +Sa m~ga pagpupulong at sa iba pang nauucol sa pamamahala at cahusayan +sa loob ay susundin ang m~ga Tagobiling cathain nito ring Tanun~gan. + +64.--Upang maguing Apo ay quinacailan~gan, bucod sa caraniuang +casangcapan, ang mag taglay n~g tatlongpung taong sincad; sampahan n~g +isang malinis na hanap na maliuag maparam at magcasiya sa isang buhay +na catamtaman at sarili; at magcaroon n~g m~ga casangcapang nasasabi +sa número 52 ó macagaua n~g malaquing paglilingcod sa bayan. + +Ang katungculang Apo ay casing tagal n~g sa Tagatayó, at itong +dalauang catungculan ay di mapipisan sa isang tauo at di rin +malalangcapan n~g ano mang capangyarihan sa pagpaparusa sa tauong +bayan. + + + +ICALIMANG CASAYSAYAN.--_Tungcol sa man~ga Sanguniang cabayanan at +Sanguniang bayan_. + +65.--Pagcapaghalal n~g man~ga Tagatayo ay ang m~ga catiuala sa baua't +cabayanan ay magbubucod-bucod sa apat na puctó, cailan ma't bauat +puctó ay bumilang n~g pito catauo man lamang. + +Cun ang bauat puctó ay di macaabot sa nasabing bilang ay magbubucod sa +dalauang puctó lamang. + +Ang m~ga puctong ito ang maghahalili sa taon-taon ó bauat icadalauang +taon sa Sanguniang cabayanan sa loob n~g isang capanahunan, at +maquiquialam sa m~ga usap sa cabayanan na parang m~ga casanguni. + +66.--Ang m~ga matanda sa bauat bayan ay magbubucodbucód sa dalauang +puctó na siyang maghahalili baua't icalauang taon sa Sanguniang bayan. + +67.--Ang m~ga catungculang ito ay nagbibigay puri, n~guni't ualang +upa; gayon ma'y ang m~ga Kasanguni ay di magbabayad n~g ano mang +ambagan sa canicanilang capanahunan. + +68.--Sasangcap sa Sanguniang cabayanan ang Punong cabayanan na siyang +Presidente, ang Punong bayan sa loob na n~g cabayan na siyang +Pan~galauang Presidente, ang m~ga casanguning dinatnan n~g capanahunan +sa cabilugan n~g m~ga catiuala at ang Kagauad n~g Pamunoang cabayanan; +n~guni't ito'y di macapagbibibig ni macabobotos sa m~ga pagpupulong. + +Ang Pan~galauang Presidente ang hahalang sa Presidente sa boong +capangyarihan nitó. + +69.--Sasangcap sa Sanguniang bayan ang Punong bayan na siyang +Presidente, ang Pan~gulo sa loob nang bayan na siyang Pan~galauang +Presidente, ang iba pang man~ga Pan~gulo at ang m~ga Kasanguning +dinatnan nang capanahunan sa cabilugan nang m~ga matandá at ang +Kagauad sa Pamunoang bayan na hindi macapagbibibig at di rin +macabobotos. + +Ang Pan~galauang Presidente ang siyang hahalang sa Presidente sa +dalauang cutungculan nito na Presidente n~g Sangunian at Punong bayan. + +70.--Tutungculin nitong m~ga Sangunian ang pagpapasiglá sa pagtuturo +at pagaaral at gayon din ang pagpapasulong sa gaua sa lupa, +paghahayop, gauang camay at pan~gan~galacal, at cucupcupin ang m~ga +nacacatuclas n~g m~ga mabubuti at malalacas na paraan; gumaua n~g +Tandaan n~g m~ga tauo at m~ga usap (Censo y Estadistica) at n~g yaman +(Catastro) para n~g tandaan n~g m~ga lupain, bahay at hayop at iba +pang pag aari; at man~galaga sa mahusay na pag gugol sa salapi n~g +bayan, ihablá ang m~ga sumira noon at gauain ang canicanilang +Presupuesto ó Kuruan nang magugugol. + +Pan~gan~galagaan din naman nang m~ga Sanguniang cabayanan na sa bauat +cabayanan ay magcaroon man lamang nang isang Colegio ó Aralán na +magturo nang mataas na aral at nang isang limbagan, hindi lamang upang +maquilala n~g lahat ang m~ga pacaná nang napupunoan, cundi naman upang +macalat sa paraang itong mabisa ang pagcabucas nang isip at iba pang +pagcaquilalang paquiquinaban~gan sa sariling pamumuhay n~g m~ga tauo +at cagalin~gan nang lahat. + +71.--Ang m~ga Kasanguni sa cabayanan ay may catungculang magpaaninao +at maghamong sa Pamunoang cabayanan n~g lahat na m~ga pacanang +nahihinguil sa caguinhauahan n~g cabayanan; maquialam sa n~galan nitó +sa pamamahala n~g salapi n~g bayan: at magtangcacal sa m~ga duc-ha at +di macacaya sa canilang m~ga usap sa Pamunoan. + +Ang m~ga Kasanguning bayan ay magcacaroon n~g m~ga ganito ring +catungculan sa canilang quinalalagyang bayan at mag hahalal n~g isa sa +canila na maguiguing Pintacasing maquiquialam sa Hucuman, upang dito'y +maganap ang m~ga cautusan n~g ualang quiquilin~gan ang sino man. + + + +ICAANIM NA CASAYSAYAN.--_Tungcol sa Presidente n~g República at +caniyang Pamunoan_. + +72.--Ang Presidente at Pan~galauang Presidente n~g República ay +ihahalal n~g m~ga cabilugan nang m~ga katiuala sa baua't cabayanan +cahalintulad n~g paghahalal sa m~ga Tagatayó; n~guni't maquiquialam sa +paghahalal bucod sa Punong cabayanan na pinaca Presidente ang m~ga +Pintacasi n~g República sa bauat cabayanan na m~ga taga pagsiyasat +casama n~g m~ga inihalal n~g m~ga catiuala, na siyang man~gan~galaga +upang ang paghahalal ay madaos ayon sa ipinaguutos. + +Ang Puno at ang m~ga Pintacasi ay hindi macabobotos; n~guni't +susugpuing mahigpit ang suhulan at daya sa butusan. + +73.--Ang m~ga tunay na casulatan n~g paghahalal sa bauat cabayanan ay +ipadadalá n~g Puno sa Tanun~gan at ang matitirá sa archivo n~g +cabayanan ay isang saling pinilmahan n~g naturang Puno, n~g m~ga +Pintacasi at iba pang tagapagsiyasat. + +Capag natangap n~g Tanun~gan ang m~ga casulatan sa paghahalal n~g +lahat na cabayanan ay magpasabi sa Kapisanan ó sa Laguing Paniualaan +cun nasasará, at ito'y magsusugo n~g tatlo catauong tagapagsiyasat na +maqui-alam sa pagbibilang n~g botos. + +Cun ualang macalicom n~g botos n~g dalauang icatlong bahagui man +lamang n~g lahat na katiuala sa m~ga cabayanan ay uulitin ang +paghahalal, n~guni't ang pag bubutusan ay ang m~ga nacalicom n~g +lalong maraming botos hangan sa tatlo man lamang. + +74.--Ang Pan~galauang Presidente ay ang macalicom n~g mahiguit sa +calahati n~g botos at siya ang hahalang sa Presidente, cun ito'y +mamatay ó magcaroon n~g tunay na capansanan bago matagpós ang +capanahunan na limang taon. + +Habang hindi siya humahalang ay di macagagamit n~g ano mang +capangyarihan ucol sa caniyang sariling catungculan; n~guni't +paghalang ay malilipat sa caniya ang boong capangyarihan n~g +Presidente. + +75.--Ang mahalal na Presidente ay ihaharap sa Kapisanan n~g +hahalinhan at n~g Presidente n~g Tanun~gan, at cun malagay na sa +talagang luclucan n~g Presidente n~g Kapisanan ay babasahin ang +caniyang calatas sa pagbati at dito'y ipan~gan~gaco sa mahigpit na +panghahauac sa sariling dan~gal at capurihan na pagpipilitan niya sa +boong macacaya ang caguinhauan n~g bayan at mag bibigay nang halimbaua +sa lahat sa pagyucó at pag galang sa m~ga cautusan sa pagbaban~gon at +iba pang bagaybagay. + +Pagcatapos n~g pagbasa ay igagauad n~g Presidenteng hahalinhan ang +m~ga saguisag na pagcacaquilanlan nitong mataas na catungculan, at +quiquilanling hauac na niya ang boong capangyarihan. + +76.--Ang presidente ay siyang pinaca catauan n~g bayan, caya't siya'y +dapat igalang at huag pagpahamacan at di mabibiguiang usap habang di +naa-alisán nang catungculan. + +Ang Presidente ay hindi iba cundi ang capatid at caibigan n~g lahat na +taga Pilipinas, at caya lamang mauiuicang siya'y nacalalalo ay sa +pagca't siya ang dapat man~guna sa pagpapasunod nang ugaling magandá +at mahusay at sa cabutihan nang gaua sa bayan. + +Utang niya sa caniyang sariling dan~gal at sa Dios ang mag taglay n~g +isang ugaling ualang ipipintas, upang mapapurihan niya ang caniyang +bayan sa harap n~g m~ga taga ibang lupa, at mag bigay sa caniyang m~ga +cababayan n~g halimbaua n~g cabaitan at casipagan. + +77.--Siya ang quinabobooan n~g capangyarihang magpasunod sa m~ga +cautusan at nalalaganapan n~g capangyarihang itó ang lahat na bagay na +quinacailan~gan n~g cahusayan sa loob n~g bacuran nang República at sa +icapapanatag sa labas, ayon sa ibinibilin n~g m~ga cautusan sa +pagbaban~gon at sa iba pang bagay. + +78.--Ang Presidente ang mag lalathalâ n~g m~ga tadhana n~g Kapisanan +upang mapilit sa pag sunod ang tauo; gayon ma'y cun inaacala niya na +ang alin man sa m~ga tadhanang ito ay macagagambala sa cahusayan sa +loob at sa capanatagan sa labas ay malalaguian niya n~g sansalâ (veto) +sa ilalim n~g boo niyang capanagutan. + +79.--Ang Presidente sa sarili niyang isip ó sa hamong n~g alin man sa +caniyang m~ga Kagauad ay macapaghaharap sa Kapisanan n~g ano mang +panucala n~g cautusan; n~guni't bago gauin yaon ay didinguin muna ang +Tanun~gan. + +80.--Bucod pa'y nauucol sa caniya itong m~ga malaquing capangyarihang +susunod: + +Una. Kumathá n~g m~ga atas at tagobiling quinacailan~gan sa pagtupad +n~g m~ga cautusan at man~galaga na sa boong nasasacupan n~g República +ay ualang maghari cundi ang madali at ganap na catouiran. + +Icalaua. Gumaua n~g m~ga cautusan at bagong pacaná na inaacala niyang +dapat ihamong sa Kapisanan ucol sa cagalin~gan n~g República, upang +pagnoynoyin n~g nararapat. + +Icatlo. Maghalal sa m~ga may catungculan sa bayan ayon sa m~ga +cautusan. + +Icapat. Acayin ang Hocbong dagat at Hucbong cati at pagayao-ayaoin sa +paraang lalong nararapat sa pamamaguitan n~g m~ga Generales na lalong +may catampatan na siyang pagsasalinan niya n~g Kapangyarihan. + +Icalimá. Mag tuto sa paquiquipulong sa m~ga Pamunoang taga ibang lupa +at maghalal n~g m~ga sugo at Consul na cacatauanin niya. + +Icanim. Mamahala sa pagpapabubo n~g m~ga salapi at mag atas n~g m~ga +pag-gugulan, n~g m~ga itinatalagá sa baua't san~gá n~g pamamahala sa +bayan. + +Icapitó. At catapustapusa'y man~galaga sa lahat n~g nauucol sa +cahusayan at icatitimaua n~g bayan sa m~ga sáquit. + +81.--Ang man~ga hanganan nang capangyarihan nang Presidente ay itong +man~ga susunod: + +Una. Sa ano mang dahila'y hindi masasan-sala ang pagcacatipon n~g +Kapisanan sa m~ga panahon at pangyayaring nabibilin sa cautusan, at +gayon ding hindi yaon mapipiguil at mapaghihiua-hiualay at cailan ma'y +di magagambala ang man~ga pagpupulong at paglilining nitó. + +Icalaua. Hindi siya macalalabas sa nasasacupan n~g República at di +niya masisira ó maihihiualay at malalaguian nang ano mang capanagutan +ang alin mang bahagui nang lupain nitó. + +Icatló. Hindi macapagyayari n~g anomang tipanan at iba pang casundó at +gayon ding hindi mapaiiral ang digmá at mapababalic at mapagtitibay +ang capayapaan cun ualang pahintulot ang Capisanan. + +82.--Ang man~ga pasiya nang Presidente nang República ay pipilmahang +palagui nang Kagauad na nauucol; n~guni't hindi ito mananagot na +casama niya cundi maquilala na itong Kagauad ang naghamong nang m~ga +naturang pasiya. + +83.--Hihirang ang Presidente sa m~ga Tagatayó at Apong halili na at +quinaquitaan nang ugaling ualang ipipintás sa pag ganap nang +catungculan ó di caya'y sa man~ga nag gugol nang malalaquing +paglilingcod sa bayan, n~g m~ga Kagauad n~g Pamunoan na siyang +tutulong sa caniya sa paglulutas nitong m~ga susunod na san~gá: + +Una. Paquiquipanayam sa tagá ibang lupa at pagcacalacal. + +Icalaua. Panihala sa loob na nacasasaclao sa cahusayan sa loob, sa +pagtuturo at pagpapalayó sa m~ga sáquit. + +Icatlo. Gauang bayan, at dito'y masasama pati n~g gayang lupa at +gauang camay. + +Icapat. Catuiran. + +Icalima. Yaman. + +Icanim. Digmang cati. + +Icapito. Digmang dagat. + +84.--Ang m~ga Kagauad n~g Pamunoan ay macahaharap sa Capisanan at +Tanun~gan cailan ma't may ipagsasabi sa n~galan n~g Presidente ó +sila'y turulin cayá n~g hayág nino man sa Kapulun~gang itó. + +N~guni't cun pagbobotosan na ang dahil n~g canilang pagdayo ay lalabas +at di maquiquialam dito. + +85.--Hihirang din naman sa m~ga tauong nababanguit sa núm. 83 at sa +m~ga Katiuala at Punong bayang halili na at quinaquitaan n~g ugaling +ualang ipipintas, n~g m~ga ihahalal niyang Punong cabayanan, na siyang +pagsasalinan niya n~g boong capangyarihan sa loob n~g cabayanang +masacop nitó. + +86.--At gayon ding hihirang sa tatlong iharap sa caniya n~g Sanguniang +bayan n~g gagauing Punong bayan na cacatauanin niya sa baua't bayan. +Upang mabilang sa m~ga ihaharap ay quinacailan~gang nagdaan sa pagca +matandá ó Pan~gulo at di napapintas sa ugali. + +Ang m~ga Pan~gulo na siyang catiuala n~g Punong bayan sa bauat nayon +ay ihahalal n~g Punong cabayanan sa m~ga mapili n~g umaambag na may +carapatán. Ang pagpili sa m~ga Pan~gulo ay caparis din sa m~ga +matandá. + +87.--Ang catungculan n~g Punong bayan at man~ga Pan~gulo ay tatagal +n~g dalauang taon; at ang m~ga Punong cabayanan ay apat, liban na +lamang cun bago lumampas ang taning na ito ay mapagquilala n~g +Presidente na ang cagalin~gan n~g boong República at ang sariling +cagalin~gan n~g cabayanang quinalalaguian ay nagcacailan~gang siya'y +halinhan nang iba. + +88.--Sa bauat san~gá n~g pamamahala sa bayan ay magcacaroon n~g Lugal +cagauad na siyang Pan~galauang Puno sa baua't Gauaran; sa bauat Pitac +ay maglalagay n~g isang Oficial at m~ga catulong at manunulat na +quinacailan~gan sa madaling paglulutas n~g man~ga usap. + +Ang man~ga Katungculang ito ay maguiguing isang tan~ging hanap-buhay +gaya naman n~g sa man~ga Hocom at sandatahan, at ualang macapapasoc +dito cundi magdaan muna sa sungcaran, maguing sa hagdang mataas na +buhat sa baitang n~g man~ga Katulong na paitaas, maguing sa mababa na +quinalalagyan n~g man~ga manunulat at iba pang alagad na +quinacailan~gan sa baua't sánayan. + +Ualang maguiguing dahil n~g pagtaas dito sa dalauang hagdan cundi ang +catagalan at ang man~ga tan~ging paglilingcod na gauin n~g may +Katungculan, cun yao'y mapatotohanan at marapatin n~g Tanun~gan. Upang +macalipat mulá sa mababa tun~go sa mataas na hagdan ay cailan~gan ding +magdaan sa sungcaran. + +89.--Ang lahat na Katungculan sa bayan cahit ano ang quinauuculan ay +babayaran n~g catamtaman, liban na lamang ang man~ga nasasabing ualang +bayad sa man~ga cautusan, at di matatalagahan n~g ano mang upa ang +man~gahiualay sa Katungculang ito. Ang sino mang mapahamac sa pagtupad +n~g Catungculan at dahil dito'y marapatin n~g Kapisanan na gantihin +ang gauang yaon, ang bihis ay ibibigay na paminsanan sa halagang +pasiyahin nito ring Kapisanan. + +90.--Ang man~ga sanayán (oficina) n~g Bayan ay bubucsan umaga't hapon +gaya n~g sa man~ga magcacalacal, at magtatayó lamang n~g man~ga +calalaguiang tunay na quinacailan~gan sa madaling paglulutas n~g +man~ga usap. + +91.--Baua't Punong cabayanan ay magcacaroon n~g nasasacupan niyang +man~ga oficial, catulong at manunulat na quinacailan~gan sa iba't +ibang san~ga n~g pamamahala sa cabayanang nasasacop niya, at ang +oficial na catiuala sa cahusayan sa loob ay siyang Kagauad na +maguiguing pan~galauang Puno sa Sanayán n~g cabayanan. + +Ang m~ga manunulat ay caniyang ihahalal capag nasungcad n~g +Sanguniang-cabayanan. + +Ang sino man~gatungculán sa cabayanan ay dapat macaalam n~g salitá +dito. + +92.--Baua't Punong bayan ay magcacaroon nang; isang kagauad hugot sa +baitang n~g m~ga catulong at n~g m~ga manunulat na ihahalal niya, +capag nasungcad n~g Sanguniang-bayan. Magcacaroon nang isang catulong +na Comisario n~g Pan~galagaan na may bayad. (Comisario de Policía). + + + +ICAPITONG CASAYSAYAN.--_Tungcol sa panihala nang catuiran_. + +93.--Ang capangyarihan sa paghatol at sa pagpapatupad sa maguing hatol +ay tataglayin lamang n~g m~ga Kapulun~gan (Tribunales) n~g catuiran at +n~g m~ga Hocom, na ualang magagaua cundi ang mag lapat n~g m~ga +cautusan sa usap ó gauang ihablá. + +94.--Itatadhana n~g m~ga cautusan ang pagcacasunodsunod n~g m~ga +paraan at pag uusisang dapat gauin sa m~ga usapin sa boong nasasacop +n~g República, at ang panununtunan ay ang camunting sabi at ang +caliuanagan at lilipulin yaong man~ga gauing luma na ualang +quinauuculan cundi ang mag acsayá n~g m~ga papel at ang pahabain mag +parating man saan ang m~ga casulatang usap. + +Bibiguian ang m~ga nahablá sa usap-sala n~g boong-caluagan upang +magamit ang m~ga paraang quinacailan~gan nila sa pagliligtas sa +canilang catauan sa ano mang calagayan n~g nasabing usap. + +Catagalan n~g m~ga usap-sala ang anim na buan at pagcaraan nitong +taning ay dudusahin nang mahigpit n~g m~ga Capulun~gan ang m~ga Hocom +na di magpaquita n~g tunay na cadahilanan nang pagcabalam. + +95.--Magcacaroon n~g iisa lamang sacdalan (fuero) sa lahat na usap +sala at usap catuiran, bucod lamang ang m~ga sandatahan na magcacaroon +n~g sariling sacdalan cun sila'y magculang sa man~ga Cautusang nauucol +sa canilang casamahan; n~guni't masasacupan din sila n~g sacdalan n~g +lahat cun sila'y magcasala sa paquiquisama sa man~ga tauong bayan. + +96.--Aalisin ang man~ga Pintacasing hindi upahan n~g bayan, pagca't sa +haharapin ay ang man~gan~gasiua ay ang tunay na may usap ó di caya'y +ang man~ga Abogadong biguian nito nang kapangyarihan. + +Gayon ma'y cun ang may ari ay ualang cáya at di macaquita n~g +Abogadong magmacaalam ay macapaglalagay n~g m~ga tan~ging sugo na +man~gatauan sa caniya, n~guni't ang m~ga sugong ito ay mapapara sa +m~ga tunay na Abogado na bumabayad n~g ambagan dahil sa canilang +katungculan. + +87.--Ang m~ga cahalili, Hocom at iba pang may katungculang nacacapit +sa san~gang itó ay mananagot na isa-isá sa man~ga gauang pagcuculang +sa cautusan, at sino mang mamamayan ay macapaghahablá tungcol sa +pagpapasuhol at masamang pag gamit n~g katungculan. + +98.--Sa calooban n~g República ay magcacaroon nang isang +kataastaasang Kapulun~gan n~g catouiran na mag bubucod sa +quinacailan~gang Licmoan (Sala) na lalaguian n~g limang cahalili bauat +isá; sa bauat calauacan (Region) ay lalaguian n~g isang Kapulun~gan +(Audiencia ó Tribunal) na may tatlong cahalili; sa bauat Hucuman +(Distrito Judicial) ay magcacaroon n~g isang Pan~gulong Hocom (Juez +mayor); at sa bauat bayan ay isang Hocom na taga pamaguitan (Juez de +Paz), na ihahalal n~g Presidente n~g Kapulun~gang nacasasacop capag +naiharap n~g Sanguniang bayan ang man~ga mamayang lalong marapat sa +catungculang itó cun may sariling pamumuhay. + +Sa boong nasasacupan n~g República ay magcacaroon n~g anim na +calauacan man lamang na iaayao sa m~ga lupang lalong nauucol ayon sa +dami n~g m~ga tumatahan, at sa bauat calauacan ay magcacaroon n~g m~ga +Hucumang macailan~gan sa madali at matuid na pag aayos n~g catuiran. + +99.--Sa siping n~g m~ga Kapulun~gan n~g catuiran ay malalagay ang +casamahan n~g m~ga Pintacasi n~g República na pinan~gun~gunahan n~g +Punong Pintacasi. + +Ang m~ga Pintacasing itó ang man~gag aalaga sa mahigpit na catuparan +n~g m~ga cautusan at maquiquialam hindi lamang sa m~ga usap-sala at +usap catuiran (Juicios criminales y civiles), cundi naman sa m~ga +usap-bayan (expedientes administrativos). Sila rin ang +macapagpapatotoo sa m~ga gaua at casundong ibig pagtibayin upang +paniualaan. + +Sa bauat cabayanan ay magcacaroon n~g isang Pintacasi na casingtaas +n~g Pan~gulong Hocom, at cun dito'y magcaroon n~g dalauang Hucuman ay +ilalagay sa Piling n~g Hucumang (Juzgado) uala sa loob n~g cabayanan +ang isa pang Pintacasing catulong na capantay n~g kagauad n~g Hucuman. + +Sa bauat Kapulun~gan ay magcacaroon din nang isang Pintacasi na +casingtaas n~g Cahalili, n~guni't ito'y ualang paquiquialaman cundi +ang m~ga usap sa Kapulun~gan: at sa calooban (capital) n~g República +lalagay ang Punong-Pintacasi na siyang mag tututo sa m~ga ibang +Pintacasing quinacailan~gan upang mapaquialaman ang m~ga usap sa +cataastaasang Kapulun~gan at sa m~ga Sanayan n~g Pamunoan at gayon din +ang paghuhusay at pamamahala sa casamahan. + +Sa bauat bayan ay magcacaroon n~g isang Pintacasing-bayan na huhugutin +sa m~ga kasanguning casalucuyan. + +100.--Sa mataas na hagdan nang pan~gan~gatungculang-hocom ay +macapapanhic cun mag daan sa suncaran mulá sa unang baitang n~g m~ga +kagauad n~g Hucuman at m~ga Pintacasing catulong, at ang pagtaas ay +para n~g sa pan~gan~gatungculang bayan dahil sa catagalan at sa +malalaquing paglilingcod na pinatotohanan at minarapat n~g Tanun~gan. + +Sa pan~gan~gatungculang itó ay ualang tatangapin sa hagdang mataas +cundi ang m~ga Doctor sa catuiran (Doctor en derecho) at ang m~ga +Abogado. + +101.--Tatalagahan n~g Kapisanan ang m~ga naglilingcod sa +pan~gan~gatungculang Hocom n~g catamtamang bayad, upang magcaroon sila +n~g pitagan at casarinlang quinacailan~gan sa maluag na pagtupad n~g +mahal nilang catungculan; at huag tutulutan na sa m~ga Kapulun~gan at +Hucuman magcaroon n~g m~ga manunulat at iba pang alagad na tagá +mababang hagdan na di bibiguian n~g catamtamang upa, upang mailagan +ang masasamang gauing pinag apuhan na sa ilalim n~g yamungmong n~g +Pamunoang castila. + +102.--Ang lahat na cahalili sa cataastaasang Kapulun~gan ang hahatol +sa Presidente n~g República capag naipahayag n~g Kapisanan na ito'y +may casalanan, pagca nahalinhan sa catungculan. + +At ang isang Licmoan nitó ring Kapulung~gan ang hahatol: + +Una. Sa m~ga Kagauad n~g Pamunoan, pagnaipahayag n~g Kapisanan na +sila'y may casalanan. + +Icalaua. Sa m~ga Tagatayó at Apo, cun maipahayag na sila'y may +casalanan n~g isang Paniualaang ipalagay n~g canicanilang casamahan. + +Icatló. At sa m~ga cahalili nito ring Kapulun~gan at n~g m~ga natatayo +sa calauacan at sa m~ga Pintacasing capantay n~g m~ga cahalili at sa +m~ga Punong cabayanan. + +103.--Iisang cabooan (Código) n~g m~ga cautusan ang iiral sa boong +nasasacop n~g República at dito ipagsasaysay ang bilang n~g m~ga +Hucumang itatayó gayon din ang m~ga capangyarihan n~g isa't isa at n~g +bauat Capulun~gan ayon sa patuntun~gan nabibilin dito sa Panucala. + +104.--Sino mang nalalagay sa pan~gan~gatungculang-hocom ay di +macahihin~gi n~g ano mang upa sa m~ga usap-sala at usap-catuiran at +iba't iba pang pag gamit n~g catungculan. Pagcatapos n~g m~ga usap ay +babayaran ang costas n~g mahatulang magbabayad nito at ang cabooa'y +guguling lahat sa m~ga papel-multá na itatahi sa m~ga sulat-usap. + +105.--Sa baua't bahay-bayan ay magcacaroon n~g isang silid na +parusahan, sa bauat Hucuman ay isang bilangoan at sa baua't +Capulun~gan ay isang Presidio. + +Ang pasunod na icacana sa m~ga parusahang itó ay ang lalong nauucol sa +pagcaaua sa tauo at sa pagbabalicloob n~g may m~ga sala. + +106.--Ang m~ga Cahalili at Hocom pati naman n~g m~ga Pintacasi ay di +mapaquiquialaman sa pag gamit n~g canilang capangyarihan at paris din +n~g may m~ga catungculang bayan at sandatahan na di maaalisan n~g +catungculan cun ualang usap at hindi maililipat sa ibang lugal cundi +nila hin~gin ó dumating caya ang panahon n~g canilang pag taas, ayon +sa ipinaguutos. + + + +ICAUALONG CASAYSAYAN.--_Tungcol sa man~ga ambagan_. + +107.--Ang Capisanan ang magpapasiya n~g gugugulin sa taontaon sa lahat +n~g san~ga nang pamamahala sa bayan alinsunod sa Curuang (Presupuesto) +iharap sa caniya n~g Kagauad sa Yaman, at siya ring mag aatas n~g m~ga +ambagang macayang ibayad n~g isa't isa ayon sa panucalang (plan) +iharap nito ring Kagauad. Sa pagbabayad n~g ambaga'y ualang maliligtas +cundi ang m~ga Apo na hindi mahalal na Presidente, Pan~galauang +Presidente at m~ga Kagauad n~g Tanun~gan; ang m~ga Punong-bayan, ang +m~ga kasanguning bunot sa cabilugan n~g m~ga Catiuala at Matandá at +ang m~ga Pan~gulo, na hindi magbabayad n~g anomang ambagan habang +gumugusad n~g catungculan. + +Hindi rin magbabayad ang m~ga tauong napapasoc sa sandatahan n~g +República at ang pangcat n~g m~ga caual sa Hocbong dagat at Hocbong +cati. + +108.--Pipilitin na ang m~ga ambaga'y tapatan at huag pailalim, bucod +sa magaan. + +Ang ulohang ambagan (contribución ó capitación personal) ay babayaran +n~g lahat n~g tauo na hindi magcacalaman~gan mula sa edad na +labingualong taong singcad hangan sa di na macacaya sa gaua sa +halagang maluag pasanin n~g m~ga duc-ha. + +Ang ambagan sa hanap-buhay (contribución de rentas ó industrial) ay +babayaran n~g m~ga sinasampahan n~g halagang lumalabis sa pagaagdon sa +buhay na catamtaman, dahil sa hinahauacang pagaari ó hanap-buhay. + +Ang ambagang bahay (contribucion urbana) ay dadalhin n~g may m~ga ari +n~g bahay na inuupahan ó talagang paupahan. + +109.--Macagagamit lamang n~g ambagang pailalim upang macupcup ang m~ga +calacal nitong bayan ó di caya'y cun ang bigay na cabigatan ay may +cauyang paquinabang, ó cun di ma'y upang mapiguil ang malabis na +pagsusunodsunod sa catauan. + +Caya't ang m~ga Aransel n~g m~ga pamahalaan sa lalauigan (Aduana) ay +isusunod at ibabagay sa guinagamit sa m~ga capit lalauigan (puertos +vecinos) at n~g marami sa m~ga ibang sacupan. + +Ang papel na may tatac ay gagamitin lamang sa man~ga catibayan +(títulos), sa m~ga multá at sa m~ga casundong itititic n~g ualang +bayad n~g man~ga Pintacasi sa Pan~gulong Hucuman (Juzgados mayores), +at ang papel na pangdigquit ó pangdiquit (timbre móvil) ay gagamitin +lamang sa m~ga padalahan sa coreo, sa cauad (telégrafo) at suclian +(giro). + +Ang lotería ripa at ang m~ga patente sa juego at ang hulugan sa sabong +ay maguiguing pan~git, na anino lamang n~g Pamunuang castila, sa +pagca't sa haharapin ay ang lahat na laro ó ripang may tayaan ó +pustahan ay maguiguing salang paguusiguin n~g may m~ga Kapanyarihan. + +Ang m~ga sabun~gan ay mapaparis sa man~ga pareha n~g cabayo, at +ipauubaya sa may ibig ang pagcacaná noon; n~guni't babahagui sa +paquinabang ang Pamunoan. Kalaquihan na ang pahintulutan ang sabong sa +catapusang lingó n~g baua't buan at sa capistahan n~g pagtatayó n~g +República, at di na mangyayari sa ibang arao pa. + +Sa lugal nito'y ang paiiralin ay ang m~ga Mangharan at peria +(Esposiciones y férias), ang m~ga palabas at aliuang macapagsusulong +sa m~ga hanap-buhay ó di caya'y macababago sa masasamang gaui ó cundi +ma'y macapagtuturo n~g pagquilala tungcol gauang carictan (bellas +artes.) + +110.--Ang icatlong bahagui n~g man~gasin~gil sa bauat bayan ay +iin~gatan sa Tagoan n~g cabayanan na pan~gan~galagaan n~g isang +nan~gan~gatungculan sa yaman sa ilalim n~g pamamahala n~g +Punong-cabayanan na siyang magaatas n~g pagcacagugulan at n~g m~ga +Casanguning-cabayanan na mag hahalihalili sa catungculang umayon sa +pagpapabayad. + +Ang dalauang icatlong bahagui ay dadalhin sa Caloobang tagoan (Tesoro +Central), na paaalagaan sa Banco n~g Pilipinas na uuyanan n~g m~ga +tan~ging pagcacaloob, at ang maguiguing catibayan n~g salaping ito ay +ang malinis na puhunan n~g nasabing Banco at cun culang pa ay ang m~ga +pag aari n~g m~ga calamitang nan~gan~gasiua dito. + +111.--Baua't Punong bayan ay tutulun~gan nang m~ga Pan~gulo sa +paninin~gil bauat icatlong buan n~g m~ga ambagan, at ang masin~gil ay +aalagaan n~g Kasanguning may pagaaring casiyang ipanagot, na siyang +pipilma pagtangap sa m~ga tandaan n~g paninin~gil, hangan maisulong +ang masin~gil sa Tagoan n~g cabayanan. + +112.--Ang Sanguniang-bayan ang gagaua sa taon-taon n~g Curuan n~g +pagcacagugulan sa bayan pati n~g panucala n~g m~ga ambagang dapat +ipalagay sa caniyang nasasacupan cun may pagcucunan, at ipadadala yaon +sa Sanguniang cabayanan na siyang magboboo sa m~ga Curuan sa +bayan-bayan upang magcapisanpisan sa Curuan n~g boong cailan~gan n~g +cabayanan. + +Itong Curuan n~g cabayanan pati n~g panucala n~g m~ga ambagan sa boong +Kabayanan at bauat bayan ay ipadadala sa Kagauad sa Yaman, upang +mapalagay sa Curuan at Panucala n~g calahatan at mapagsiyasat at +mapagnoynoy n~g Kapisanan. + +Ang m~ga cailan~gan sa baua't bayan ay tatacpan n~g salapi sa +cabayanan, caya't ipaguutos n~g Punong cabayanan n~g macapagpacuha sa +Tagoan n~g halagang nasasabi sa Curuang napagtibay na ang bauat +Punong-bayan na pipilma sa sulat-bayad (Carta ú orden de pago) ó +recibo casama n~g Kasanguni sa Yaman. + +Ang m~ga cailan~gan n~g Kabayanan ay tatacpan n~g salapi ding itó at +cun magculang ay pupunan sa iniuucol sa calahatan. + +113.--Ang m~ga olat (cuentas) ay magcacaroon n~g dalauang hanayan, isá +sa pumasoc at isá sa lumabas, at dadalahin n~g m~ga Kagauad n~g +Sanguniang bayan at may tungcol nito sa Pamunoang cabayanan: at sa +taontaon ay ipadadala n~g m~ga Punong cabayanan sa Kagauad sa Yaman, +upang mapag isá ang m~ga olat sa iba't ibang san~ga at maiharap sa +Kapisanan. + +114.--Ang Pamunoan ay di macauutang sa loob ó labas n~g República +cundi quilanlin n~g Kapisanang yao'y cailan~gan at pasiyahin tuloy ang +cahalagahan at ang paraang gagauin upang mabayaran n~g unti-unti. + +115.--Ang m~ga Sanguniang bayan ang magtutungcol n~g m~ga Talaan n~g +tauo at yaman ó pagaari (Centro, Estadística y Catastro), tan~gi ang +Talaan n~g hayop, lupa at bahay (Registro de la propiedad) at n~g m~ga +paglilipatlipat n~g m~ga bagay na ito, upang tumibay. + +Dito sa m~ga huling gagauin ay macasisin~gil n~g camunting upa na +siyang pagcucunan n~g magugol sa lahat n~g gagamitin at sa +quinacailan~gang catulong at alagad sa Sanayang bayan, pati nang upa +n~g Kagauad at n~g Comisario cun maaabot pa. + +116.--Ang m~ga Hocom na tagapamaguitan ang magdadalá n~g Talaang +bayan (Registro civil) na siyang pagtatandaan n~g pan~gan~ganac, +pagcacasal at pagcamatay, at sa m~ga capagalang ito ay macasisin~gil +n~g camunting upa na pagcucunan nang gagamitin at ibabayad sa Kagauad +at iba pang; catulong sa Hucuman (Juzgado). + + + +ICASIYAM NA CASAYSAYAN.--_Tungcol sa Lacas n~g Bayan (Fuerza +militar._) + +117.--Sino mang mamamaya'y di macatatangui sa pananandata cun siya'y +cailan~ganin ayon sa cautusan, n~guni't di mapipilit ang alin man +hangan may magcusang pumasoc. + +Ang Kapisanan ang magpapasiya sa taon-taon n~g dami n~g lacas sa dagat +at cati na dapat in~gatan sa cahusayan sa loob at capanatagan sa labas +n~g República. + +118.--Magtatayó n~g m~ga aralán sa pananandata ayon sa m~ga houarang +lalong mabuti na maquita sa iba't ibang lupa, na pagtuturuan n~g lahat +nang paraan sa paquiquidigmá sa dagat at cati, at pipilitin na ang +pangcat n~g m~ga caual ay matuto n~g m~ga bagay na nasasaclao n~g +simulang aral (instrucción elemental). + +Ang sino mang maghan~gad mula sa pangcat n~g m~ga caual hangan sa +baitang n~g Sargento ay pahihintulutan sa panahong payapa na macapasoc +sa m~ga aralan sa pananandata, upang macaaquiat sa pangcat n~g m~ga +Puno (clase de Jefes). + +Ang pagtaas ay manununton lamang sa catagalan ó sa malaquing +paglilincod na napaglinao at natunayan sa pamamag-itan n~g isang +hatulan. + +119.--Ihahanay n~g Kapisanan sa pamamag-itan n~g nauucol na cautusan +ang lahat na quinacailan~gan sa pagtatayó, paghuhusay at pamamahala na +lalong mabuti n~g Hocbong dagat at Hocbong cati. + +120.--Sa bauat baya'y ang m~ga bagong-tauong sumapit sa dalauangpung +taong singcad ay papasoc sa sandatahan n~g República, bucod lamang ang +man~ga nagaaral sa m~ga Colegio, Alulod nang carunun~gan (Universidad) +ó Bucal n~g carunun~gan (Universidad central), na natatayó sa ibang +bayan at ang m~ga hindi macacaya na may tunay na cadahilanan. + +Sino ma'y ualang macatatangui sa pag gusad na itó at sa m~ga +bagongtauo ring itó huhugutin ang macailan~gan sa m~ga alagang Hocbo +(fuerza permanente) cun ualang mag cusa. + +Ang m~ga naturang bagongtauo'y magbubucod sa dalauang puctó na +maghahaliling gumusad sa bauat anim na buan, cun ang bauat puctó ay di +nagcuculang sa dalauang pu catauo; n~guni't cun magculang ay gugusad +na lahat sa loob n~g isang taon. + +Sila'y pagpupunuan n~g Comisario n~g Pan~galagaan (Policía) at sila +rin ang maguiguing lacas na taga pagalaga sa bayanbayan, upang maganap +ang m~ga atas n~g Punong bayan at Hocom na tagapamaguitan na siyang +malapit nilang Puno at n~g Punong-cabayanan na siyang lalong Puno. + +Ang Comisario n~g Pan~galagaan ay bubunutin sa m~ga nahiualay sa +sandatahan mula sa baitang n~g Sargento na paitaas, cailan ma't di +naquitaan n~g ipipintas na ugali; siya'y babayaran at quiquilanling +parang isang Teniente n~g Hocbo at siyang magtatayó at magtuturo sa +caniyang acay na lacás na parang tunay na sandatahan sa Hocbo. + +Ang nan~gapapasoc sa sandatahan n~g República ay di magbabayad n~g ano +mang ambagan at pararamtan at pacacainin n~g Pamunoan sa bayan habang +gumugusad n~g catungculan. + +121.--Sa calooban n~g República at sa m~ga bayang malalaqui at +daldalan n~g sarisaring tauo ay maglalagay n~g isang casamahan n~g +m~ga Polisonte, at ang macapapasoc dito ay ang m~ga tauong may +pinagaralan at quilalang may inin~gat na dan~gal at tuga ang +pamumuhay, na mauauan~gis sa Comisario sa caupahan at catayuan. + +Ang m~ga nasabing Polisonte ang siyang man~gan~galaga sa bayan at +tutulun~gan n~g lacás na ibigay sa canila n~g Comisario sa paghuhusay, +at malalagay para rin nitong Comisario sa ilalim n~g capangyarihan n~g +isang Prepecto na babayaran at quiquilanling parang isang Capitan n~g +Hocbo. + +122.--Pipilitin na sa Hocbong cati at Hocbong dagat at sa m~ga +Pan~galagaan ay tingnan n~g m~ga Puno ang canilang nasasacop na parang +tunay na anac, cayá susugpuin n~g ualang aua hindi lamang ang paglabag +sa Puno cundi naman ang masamang pasunod sa m~ga sacop. + +123.--Sa panahon n~g digma ay papapagsandatahin ang m~ga lalaquing +ualang asaua mula sa dalauangpu at isang taon hangan limangpu, at cun +di pa magcasiya ito ay tatauaguin ang m~ga uala ring asaua mula sa +labing ualo. + + + +ICASAMPUNG CASAYSAYAN.--_Tungcol sa pagtuturo sa bayan_. + +124.--Ang pagtuturo sa bayan ay magcacaroon n~g tatlong pagtang: una +simulang aral; icalaua mataas na aral; icatló m~ga carunun~gan. + +Sa simulang aral ay ituturo ang pagbasa, pagsasalitá at pagsulat n~g +mahusay nang uicang tagalog na siyang uicang bayan (idioma oficial), +at camunting pagcaaninao n~g uicang inglés, pagbilang at n~g m~ga +quinauuculan n~g sarisaring bagay na naquiquita sa ibabao n~g lupa +(Ciencias exactas, fisicas y naturales), at pupunan n~g camunting +pagcaquilala n~g catungculan n~g tauo at n~g namamayan. + +Sa mataas na aral ituturo ang dalauang sunduan (curso) n~g uicang +inglés at dalaua ring sunduan n~g uicang francés na isasalit sa m~ga +iba't ibang sunduan n~g m~ga sipi n~g nabanguit na carunun~gan at iba +pang nauucol sa caugalian at pamamahala sa bayan (Ciencias morales y +politicas), at n~g m~ga pasimulá n~g pag gauâ n~g m~ga libro at +pagsulat sa m~ga limbagan at n~g m~ga gauang carictan (principios de +literatura y bellas artes). + +Sa m~ga carunun~gan ituturo ang malaqui at ganap na pagcaquilala n~g +iba't ibang san~gá na nasasaclao n~g talas n~g isip at talas n~g +camay. Sa carunun~gan n~g pilosopia at panunulat ay malalaquip ang +pagtuturo n~g uicang latin at griego. + +125.--Sa bauat baya'y magcacaroon n~g isang aralán n~g bayan, at +dito'y nacapapasoc n~g ualang upa ang m~ga batang lalaqui at babayi na +ibig macataroc n~g simulang aral, at ito'y pan~gan~gasiuaan n~g +Sanguniang bayan na siya ring magpapalagay n~g m~ga Maestrong catulong +sa baua't náyon. + +Sa bauat cabayanan na may calaquihan ay pipiliting macapaglagay n~g +isang Colegio na pagtuturuan n~g mataas na aral, at sa bauat bayang +pinacamalaqui at mainam sa lahat ay magtatayó n~g isang Alulod n~g +carunungan (Universidad). + +Sa calooban n~g República ay maglalagay n~g bucal n~g carunungan +(Universidad Central) at dito at sa malalaquing bayan ay maglalagay +din naman n~g m~ga Sanayán (Academias y Conservatorios) sa ibat ibang +san~gá n~g carunun~gan, gauang carictan at tálas sa hanap-buhay; +casiping naman dito ang m~ga bahay na itinatalaga sa pagcacaauang +gauá sa m~ga duc-ha at may m~ga saquit. + +126.--Ang m~ga Propesor sa simulang aral ay cailan~gang mag taglay n~g +catibayan n~g pagcabatsilier sa mataas na aral, at ang m~ga Propesor +dito sa mataas ay magcacaroon naman n~g catibayang hauac n~g isang +Licenciado ó Doctor sa ano mang san~gá n~g carunun~gan. Ang m~ga +Propesor sa m~ga carunun~gan ay cailan~gang maguing Doctor sa san~gang +ituturo. + +127.--Casapol nitong pan~gan~galaga sa isip nang bayan ang +pan~gan~galaga naman sa catauan, at dito'y sasanayin ang lacas n~g +m~ga nagsisipagaral n~g unti-unti hangang matayang totoo at magamit sa +pag aagao buhay (lucha por la existencia). + +128.--Ang Tanun~gan, at sa capaniualaan nito'y ang m~ga Sanguniang +cabayanan, ang cadóroonan n~g mataas na pan~gan~gasiua sa pagtuturo sa +bayan, at dahil dito'y pag-aaralan at ihahamong sa Capisanan ang +lalong mabuting pagpapatayó n~g m~ga Aralan at ang paraang lalong +mabisa upang macapag aral ang lalong salát, at bucod pa'y +pan~gan~galagaan na magcaroon ang m~ga Propesor nang catamtamang upa +sa pagca't ang caalama'y isa sa malalaquing panulong sa icadadaquila +n~g bayan. + +129.--Ang m~ga Colegiong iban~gon n~g m~ga mámamayan ay ibabagay sa +m~ga sinabi dito. + +130.--Capag totoong nacalat na sa boong Capuluan ang uicang inglés ay +siyang gagauing uicang-bayan. + + + +MAN~GA CAPUPUNAN. + +Cailan ma't aminin n~g Capisanang Tagapagban~gon ang Panucalang ito ay +siyang maguiguing maliuanag na sigao at mistulang anino n~g m~ga +hinagap at pacay n~g Pagbaban~gon (Revolución); caya't alin mang +Tagapagban~gon na mag ibá n~g lacad at di tumulong sa paglalatag nitó +mulang maagao ang tagumpay ay tutucuying mag lililo sa caniyang bayan. + +Habang umiiral ang Pagbaban~gon ay gagamitin itó n~g Pamunoang +Tagapagban~gon na parang pang dagdag na cautusan; caya't itó ang +ipupunó sa m~ga caculan~gan n~g m~ga umiiral na cautusan at gagauin +ang boo niyang macacaya upang maihandâ ang bayan, n~g pagsapit n~g +tagumpay ay caracaracang mapairal at maipasunod ang boong maisasalio +at papayagan n~g di ugaling cabagayan n~g digmá. + +Capagcatayó n~g unang Capisanan n~g República ay mumulan ang pagcat-há +n~g tunay na cautusan sa pagtatayó (Ley constitucional), na huag +sisinsay sa m~ga patuntun~gang natititic dito sa Panucala at sa m~ga +Pagbabagong ihatol n~g caramihan sa bayan, pagca't ang cautusang yao'y +siyang bugtong na catibayan sa pagpasoc sa cabilugan n~g m~ga bayang +timaua. + + + +=INDICE= + +Sa bayang Pilipinas + +Ang tunay na sampung utos n~g Dios,13 + +Unang casaysayan.--Tungcol sa m~ga taga Pilipinas,17 + +Icalauang casaysayan.--Tungcol sa República n~g Pilipinas,26 + +Icatlong casaysayan.--Tungcol sa Capisanan (Congreso),27 + +Icapat na casaysayan.--Tungcol sa Tanun~gan (Senado),39 + +Icalimang casaysayan.--Tungcol sa m~ga Sanguniang cabayanan at +Sanguniang bayan,43 + +Icaanim na casaysayan.--Tungcol sa Presidente n~g República at +caniyang Pamunoan,45 + +Icapitong casaysayan.--Tungcol sa panihala n~g catouiran,52 + +Icaualong casaysayan.--Tungcol sa m~ga ambagan,57 + +Icasiyam na casaysayan.--Tungcol sa lacas n~g bayan (Fuerza +militar),61 + +Icasampung casaysayan.--Tungcol sa pagtuturo sa bayan,63 + +M~ga capupunan,65 + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Panukala sa Pagkakana nang Repúblika +nang Pilipinas, by Apolinario Mabini + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PANUKALA SA PAGKAKANA *** + +***** This file should be named 14982-8.txt or 14982-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/1/4/9/8/14982/ + +Produced by Tamiko I. Camacho, Jerome Espinosa Baladad and PG +Distributed Proofreaders. Produced from page scans provided by +University of Michigan. + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |