diff options
Diffstat (limited to '15178-8.txt')
| -rw-r--r-- | 15178-8.txt | 3548 |
1 files changed, 3548 insertions, 0 deletions
diff --git a/15178-8.txt b/15178-8.txt new file mode 100644 index 0000000..e2d9938 --- /dev/null +++ b/15178-8.txt @@ -0,0 +1,3548 @@ +The Project Gutenberg EBook of Alaska, by Jón Ólafsson + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Alaska + +Author: Jón Ólafsson + +Release Date: February 26, 2005 [EBook #15178] + +Language: Icelandic + +Character set encoding: CP-1252 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ALASKA *** + + + + +Produced by David Starner, Keith Edkins and the PG Online Distributed +Proofreading Team. + + + + + +ALASKA. + + * * * * * + +LÝSING + +A LANDI OG LANDS-KOSTUM, + +ÁSAMT SKÝRSLU INNAR ÍSLENZKU SENDINEFNDAR. + + * * * * * + +UM + +STOFNUN ÍSLENZKRAR NÝLENDU. + + * * * * * + +EFTIR + +JÓN ÓLAFSSON, + +FORMANN ALASKA-FARARINNAR 1874, M.M. + + * * * * * + +WASHINGTON, D.C. + +1875. + + * * * * * + +TIL LANDA MINNA. + +Langan formála fyrir lítilli bók skal ég ekki rita. + +Það, sem ég vildi sérlega taka fram hér, er það: að það er EKKI tilgangr +minn með riti þessu, að hvetja fólk til útflutninga af Íslandi alment, eins +og hver og einn getr séð, er les síðari hlut kvers þessa; heldr AÐ EINS: að +benda þeim, ER Á ANNAÐ BORÐ ÆTLA að flytja vestr, á þann stað, er ég ætla +ÞEIM SJÁLFUM og ÞJÓÐERNI voru bezt hentan. Hins vegar hefi ég álitið það +skylt að verja réttmæti útflutninga.--Það er, ef til vill, eins hentugt +fyrir lesandann, að lesa FYRST síðari hlut kversins: "Um stofnun ísl. +nýlendu." + +Höfuðrit það, er ég hefi við stuðzt, er: "ALASKA, and its resources. By Wm. +H. Dall, Director of the Scientific Corps of the late W.U. Telegraph +Expedition. Boston. 1870." (xii + 628 bls. stórt 8º með myndum og korti.) +Auk þessa hefi ég yfir farið og lesið í vetr yfir 100 bœklinga, rit og blöð +um Alaska eða að því lútandi meira og minna. + +Ég kann öllum þakkir, er hafa stutt mig í samningi bœklingsins, um fram alt +mínum ógleymanlega vini Marston Niles, Esq., lögfrœðingi í New York, fyrrum +foringja í sjóhernum; þar næst inum ágæta vísinda-manni og frœga Alaska- +fara W.H. Dall, og eins yfirstjóra strandmælinga-skrifstofunnar, og öllum +öðrum, er mér hafa lið og aðstoð sýnt,--að ég ekki nefni hér sérstaklega, +hve þakklátan ég finn mig við Forseta Banda-ríkjanna og sjóliðs-ráðherrann +og ráðherra inna innlendu mála. + +Ef nokkuð gott leiðir af bók þessari, þá er það mest öðrum að þakka, en +mér, og hefi ég þó lagt í sölurnar fyrir mál þetta það lítið, er mér var +unnt. En guð veit ég hefi gjört það í góðum tilgangi, og að ég tel mér þá +fullu launað, ef árangrinn mætti svo blessast löndum mínum sem ég ann þeim +bezt. + +Ritað í febrúar-mán. 1875, + +_Washington, D.C._ + +JÓN ÓLAFSSON. + + * * * * * + +TIL MINNIS. + +1 fet enskt = 135.115 Parísarlínur. + +1 fet danskt = 139.13 Parísarlínur. + +1 míla ensk = 5280 ensk (= 5127 dönsk) fet. + +1 míla dönsk = 4-1164/1709 enskar mílur. + +1 jarðmíla = 1 dönsk míla = 1/15 mælistigs (af miðbaugi). + +1 "knútr" (_knot_) = 1 míla, 885 fet, 6 þuml. enskir. ["Knútr" = sjómíla +ensk.] + +30 knútar (hér um) = 34.75 mílur enskar. + +1 samfella (_league_) = 3 knútar. + +1 [] jarðmíla = 21.16 [] mílur enskar. + +-> Lesarinn ætti jafnan að hafa í hug, að HÉRUMBIL er: + +1 míla dönsk = 4-2/3 enskar mílur. + +6 knútar = 7 enskar mílur. + +1 samfella = 3 knútar. + +1 [] míla dönsk = 20 [] mílur enskar (liðugar). + +1 dollar ($1.00) er 100 cent. þá er punktr sker tvo stafi aftan af tölunni, +táknar það dollara fyrir framan, en cent fyrir aftan punktinn; t.d.: +$175.50 þýðir 175 doll. og 50 cent; $10.00 þýðir tíu dollara og engin cent. +$1.00 í gulli gengr oftast um 3 krónur, 67 aura (þ.e.: 11 mörk); en pappírs +dollar um 3 krón. 33 aura (þ.e.: 10 mörk) í dönskum peningum. + +-> Grœnuvíkr-baugr liggr 18° 9' 23" austar, en Ferró-baugr. (Grœnavík = +_Greenwich_.) + + * * * * * + +EFNI. + +ALASKA. bls. +I. KAFLI: LANDLÝSING [1. Takmörk.--2. Höf.--3. Firðir og flóar.-- 1.--8. +4. Eyjar og eyja-klasar.--5. Strendr og hafnir.--6. Fljót og ár.- +-7. Hafstraumar.--8. Fjallgarðar.--9. Stœrð Alaska.] +II. KAFLI: UM SÖGU LANDSINS 8.--9. +III. KAFLI: INNLENDAR ÞJÓÐIR 9.--10. +IV. KAFLI: LOFTSLAG OG GRÓÐR [Inngangr.--1. Yukon-fylki.--2. 10.--21. +Aleuta-fylki.--3. Sitka-fylki.--Ályktar orð.] +V. KAFLI: STEINA OG MÁLMA TEGUNDIR [Um jarðar-frœði.--Steinar og 22.--24. +málmar o.s.frv.] +VI. KAFLI: FISKIVEIÐAR 25.--26. +VII. KAFLI: LOÐSKINN, DÝRAVEIÐAR O. FL. [Inngangs-orð.--1. Sæ-otr 26.--27. +og þelselr.--2. Land-dýr.--3. Fleira bjargræði.] +VIII. KAFLI: SKÝRSLA INNAR ÍSLENZKU SENDINEFNDAR [Cooks-flói.-- 28.--33. +Kadíak.--Niðrlag.] + + * * * * * + +UM STOFNUN ÍSLENZKRAR NÝLENDU. +I. SIÐFERÐISLEGT RÉTTMÆTI VESTRFARA [Frá sérstaklegu (íslenzku) 37.--42. +sjónarmiði.--Frá almennu sjónarmiði.] +II. NAUÐSYN ÍSLENZKRAR NÝLENDU [Tvens konar vestrfarar.--Ytri og 42.--43. +innri (andleg) nauðsyn nýlendu.--Þjóðernisást.] +III. LANDVAL [Kröfur, er gjöra verðr til nýlendu-stœðis.-- 44.--46. +Heimfærsla þeirra.] +IV. NIÐRLAG [_Praeteritum_: Hvað gjörzt hefir í máli þeu.-- 46.--48. +_Praesens_: Annmarkar á Alaska.--_Futurum_: Hvað verða má.] + + * * * * * + +ALASKA. + + * * * * * + +I. KAFLI. + +LANDLÝSING. + +1. _Takmörk._ + +Alaska nefnist vestasti og nyrzti hluti meginlands Norðr-Ameríku; er það +skagi allmikill og gengr til vestrs frá landareign Breta.--Banda-ríkin eiga +nú landið.--Norðan að Alaska liggr Íshafið nyrðra, en að vestan liggr +Bærings-sund (Bering Strait) og Bærings-haf (Bering Sea), en að sunnan +Norðrhafið Kyrra (North Pacific Ocean); að austan er Alaska áfast við +meginlandið og taka þar að eignir Breta. Landið er þannig girt sævi á þrjá +vegu. + +Þar sem mœtist Alaska og eignir Breta, eru in nákvæmari takmörk þannig: +Alaska nær svo langt suðr að austan, sem nemr til syðsta tanga eyjar +þeirrar, er nefnist Vala-prinz-ey (Prince of Wales Island), en það er á 54° +40' norðrbreiddar og nær 132° vestrlengdar (frá Grœnuvík); felli svo beina +línu til austrs í mynni fjarðar þess, er Portlands-fjörðr (Portland +Channel) nefnist, en svo norðr á við þaðan inn eftir miðjum firði miðmunda +milli beggja landa, á fram til 56° norðrbreiddar; en þaðan skal línu draga +til norðrs og vestrs samfara ströndinni (_parallel_ með ströndinni fram), +svo að hvergi sé skemra né lengra en 10 samfellur (30 sjómílur) til sjávar, +og mælt frá fjarða-botnum; skal þessari línu þannig fram halda unz hún kemr +á Elías-tind (Mount St. Elias); skér hún þar 141. mælistigslínu +vestrlengdar (frá Gr.) og skal hún þaðan af falla saman við þessa +mælistigslínu í hánorðr alt í Íshaf út--og er þetta takmarkalína Alaska- +lands og Bretlands-eigna. + +Takmörkin í hafi að vestanverðu milli Asíu og Alaska eru þannig: Stinga +skal mælipunkt í Bærings-sundi á 65° 30' norðrbreiddar og 169° vestrlengdar +(frá Gr.) og verðr það miðvega milli Ratmanoff-eyjar og Krúsenstern-eyjar, +láti svo línu fylgja hádegisbaug til norðrs í Íshaf út; dragi svo beina +línu í suðr og vestr frá þeim inum sama punkti, þá er falli miðvega milli +Lafranz-eyjar (St. Lawrence Island) og suðr-höfða Chukotski-skaga í +Síberíu, og sker hún þar 172° vestrlengdar (fr. Gr.); en frá þeim punkti, +þar sem in síðast nefnda lína sker 172°, skal enn hefja nýja línu og stefna +meira í vestr en suðr, svo að hún falli miðvega milli eyjanna Attou og +Kopar-eyjar (Copper Island) unz hún sker 193. mælistigalínu vestrlengdar +(fr. Gr.), og mynda þá línur þær, er svo eru dregnar, sem nú hefir fyrir +sagt verið, endimörk heimsálfanna á þessu svæði, svo að Asía á land alt +fyrir vestan, en Alaska fyrir austan. + +2. _Höf._ + +Af þeim höfum, er að Alaska liggja, er miklu stœrst haf það, er kallað er +Norðrhafið Kyrra (North Pacific Ocean), en það er norðrhlutr úthafs þess +ins mikla, er liggr milli Austrálfu og Vestrheims, og nefnist það einu +nafni Kyrra-Hafið (Pacific Ocean; The Pacific). + +Sá hlutr hafs þessa, er liggr fyrir norðan 56° n. br. milli Kadíak-eyjanna +að vestan og Alexanders-eyja að austan, nefnist Alaska-flói (Gulf of +Alaska).--Fyrir vestan Kadíak-eyjar er talið að Norðrhafið Kyrra nái að +Alíaska-skaga og að eyja-kraga þeim inum mikla, er gengr í boga frá suðrtá +Alíaska-skaga alt vestr undir Asíu-strendr og nefnist einu nafni Aleuta- +eyjar. + +Bærings-haf (Bering Sea) liggr milli Alaska og Asíu fyrir norðan Aleuta- +eyjar. + +Þaðan má sigla gegn um Bærings-sund (Bering Strait) norðr í Íshafið nyrðra +(Arctic Ocean). + +3. _Firðir og flóar._ + +Alaska er alt mjög vogskorið; segir nokkuð gjörr frá því hér á eftir, er +lýst er ströndunum. Hér skal að eins nefna ina stœrstu flóa. + +Þar sem saman kemr landsuðrhorn Alaska og Bretlands-eignir gengr Portlands- +fjörðr (Portland Channel) inn í landið til landnorðrs; eiga Bretar land +fyrir austan og sunnan, en Alaska fyrir vestan. Þessi fjörðr gengr inn úr +Norðrhafinu Kyrra. + +Norðr af Kadíak-eyjum gengr skagi mikill í sjó suðr og heitir Kenai-skagi. +Fyrir austan hann er breiðr flói, og nefnist Chugach-flói (Ch. Gulf)[1] en +öðru nafni Vilhjálms-flói (Prince William Sound), og er það hentara nafn. +Cooks-flói (Cooks Inlet) gengr í landnorðr fyrir vestan Kenai-skaga. Það er +geysi-mikill flói: 180 knúta langr eða 200 knúta, ef með er talinn fjöðr +sá, er gengr austr úr botni hans; mynnið er 50 knúta breitt; en breiðastr +er hann þar, sem Chugachik-fjörðr gengr austr úr honum, en Kamishak-vík +vestr; það er skamt fyrir innan mynnið; þar verðr hann 150 knúta breiðr. +Þessir flóar ganga inn úr Alaska-flóa. + +Fyrir vestan Alíaska-skaga gengr inn úr Bærings-hafi mikill flói og stór, +og heitir Bristol-flói (B. Bay). Þar fyrir norðan gengr Kouloulak-vík (K. +Bay); þar fyrir norðan Kuskoquim-fjörðr (K. Bay); út í hann fellr +Kuskoquim-fljót. Austr af Lafranz-ey gengr stórmikill flói inn í landið og +kallast Nortons-grunn (Norton Sound); norðr og austr úr því gengr annar +flói minni og heitir Nortons-flói (N. Bay). Þessir eru stœrstir flóar, er +skerast inn í landið úr Bærings-hafi. + +Úr Íshafinu skerst inn í útnorðrhorn landsins flói sá, er Kotzebue-grunn +(K. Sound) nefnist. Suðr úr því gengr Góðrarvonar-flói (Good Hope Bay) og +nokkrir smærri firðir. + +[Um firði og flóa sbr. "5. Strendr og hafnir" hér á eftir.] + +4. _Eyjar og eyja-klasar._ + +Út af Portlandsfirði liggr allstór eyja sunnan við fjarðar-mynnið; heitir +sú Karlottu-ey og eiga hana Bretar; þá ey eiga þeir nyrzta við Kyrra-Hafs- +strendr. Norðr af henni liggr Valaprinz-ey (Prince of Wales Island); milli +þeirra er sund það, er Dixons-sund heitir. Þar norðr af liggr klasi mikill +eyja, og heita Alexanders-eyjar einu nafni; til þeirra telst Valaprinz-ey. +Auk hennar má af þeim nefna Baranoff-ey og Chichagoff-ey; fyrir norðan +Chichagoff-ey, milli hennar og meginlands, gengr Cross-sund. + +Austr af Alíaska-skaga milli 151° og 158° vestrlengdar (fr. Gr.) er +eyja-klasi, og heita Kadíak-eyjar (Kadiak Archipelago) eftir stœrstu +eyjunni, Kadíak. Um þá ey mun síðar gjörr talað í bœklingi þessum, því +þessar eyjar verða að nokkru leyti höfuðinntakið í miklum hlut hans. Milli +Kadíak og Alíaska-skaga gengr Shelikoff-sund. Norðr af Kadíak liggr +Afognak; hún er nokkru minni.--Eyjaklasi nokkur minni liggr í suðr og vestr +frá Kadíak-eyjum, en austr af suðrtá Alíaska-skaga, og heita Shumagin- +eyjar. Þar er fiskafli beztr í heimi. + +Fram af Alíaska-skaga liggr Unimak-ey, og Ófœru-sund (Fals Pass) milli +hennar og meginlands, og eyja-klasi þar vestr og suðr af, suðr að +Amukhta-sundi (172° vestrl. fr. Gr.), og eru kallaðar Fox-eyjar; eru meðal +þeirra Unalaska og Umnak-ey. Eldfjöll eru á sumum af eyjum þessum. Gegn um +sundið fyrir sunnan Unimak-ey er bezt leið fyrir skip að sigla inn í +Bærings-haf.--Vestr frá Amukhta-sundi og vestr að 180° vestrlengdar eru +eyjar þær, er nefnast Andreanoffski-eyjar; þær eru um 30 talsins.--Frá 180° +til 185° vestrl. er enn eyja-klasi, og heita þær eyjar Rottu-eyjar eðr +Völsku-eyjar (Kreési); þeirra er stœrst Rotta eðr Rottu-ey (Kreésa).--Fyrir +vestan 185° og vestr fyrir 187° vestrl. liggja eyjar þær, er Blijnie-eða +Blizhni-eyjar heita. + +Þessir 4 eyja-flokkar: Fox-eyjar, Andreanoffski-eyjar, Rottu-eyjar og +Blizhni-eyjar, nefnast allar saman einu nafni Aleuta-eyjar. + +Fyrir vestan Aleuta-eyjar, í norðr og vestr frá Blizhni-eyjum, eru +Formanns-eyjar (Kommandórski Islands). Þær liggja nær 193° vestrl. og á 55° +norðrbreiddar. Þeirra austust er Kopar-ey (Copper Island); en Attou er +vestust af Blizhni-eyjum; falla takmörk Alaska og Asíu miðvega milli eyja +þessara, svo að Kopar-ey og inar aðrar Formanns-eyjar teljast með +Asíu.--Formanns-eyjar og Aleuta-eyjar og Shumagin-eyjar, það er: alt +eyja-beltið frá 158° til 195° (vestrl. fr. Gr.) kallaði Forster ferðalangr +(1786) einu nafni Katrínar-eyjar (Catherina Archipelago) eftir Katríni +annari Rússa-drotning. Eru þær stundum svo nefndar á eldri bókum. + +Í Bærings-hafi verða fyrst fyrir Pribyloff-eyjar; þær eru fjórar; tvær inar +stœrri heita Páls-ey (St. Paul Island) og Girgis-ey (St. George Island). +Þar er þelselr mikill[2].--Norðr af Pribyloff-eyjum eru Maþeifs-eyjar, og +eru þrjár, en Maþeifs-ey (St. Mathew's Island) stœrst. Allar eru þær +fjöllóttar og óbygðar hrjóstugar og óbjörgulegar. Nokkrir Rússar voru þar +eftir skildir 1816, til að safna selskinnum um vetrinn; fórust þeir úr +harðrétti. Hinseginn segja þó hvalveiða-menn, og leggja trúnað á, að +Maþeifs-ey sé full af hvítabjörnum. Fyrir því kalla sjómenn hana Bjarney +(Bear Island). Eigi rekr hafís að mörkum suðr fyrir Maþeifs-eyjar, og +aldrei svo mikið, að nokkurn tálma gjöri siglingum, enda eigi um hávetr.-- +Væri lína dregin frá Thaddeus-höfða (á Kamchatka-ströndum) til Maþeifs- +eyja, og þaðan austr og suðr í tangann norðan við Bristol-flóa, þá markar +sú lína fyrir því sviði, er hafís rekr lengst í suðr.--Austr frá Maþeifs- +eyjum er Núnivak-ey; gengr Etolin-sund milli hennar og megin lands. Núnivak +er allstór eyja, en eigi er hún könnuð enn.--Í norðr frá henni er +Lafranz-ey (St. Lawrence Island) og er vestr af Nortons-grunni.--Í +Bærings-sund miðju liggja eyjar þær tvær, er Diomedes eru kallaðar. +Takmarka-lína Asíu og Alaska liggr miðvega milli þeirra. Heitir sú eyjan, +er Asíu heyrir og Rússar eiga, Ratmanoff eðr Imaklit, en hin, er Alaska +heyrir, heitir Krúsenstern eðr Ingaliuk. + +5. _Strendr og hafnir._ + +Alaska er land mjög vogskorið og eyjum þakið hafið með ströndum fram +umhverfis landið. Hér er ekki rúm til að rita neitt það, er lýsing megi +heita, hve stutt sem vera skyldi, á ströndum landsins, höfnum og sundum; +heldr verðr hér að drepa að eins á fátt eina á svæðinu umhverfis Alaska- +flóa, einkum á það, er þýðing getr haft að þekkja fyrir þá, er vilja gjöra +sér hugmynd um Kadíak-eyjar sem nýlendu-stað; en allr Alaska-flói liggr +bezt við siglingum og samgöngum frá Kadíak á sjó. + +Það eru eitthvað 1100 eyjar í klasa þeim, er ber nafnið Alexanders-eyjar. +Nokkrar hafnir eru á landinu upp af Alexanders-eyjum og eru þar Bandaríkja- +vígi (Forts; United States military posts). Sund eru óteljandi milli +eyjanna og flest skipgeng, svo að aðalsamgönguvegr af náttúrunnar hendi er +þar sjórinn; kvað mega koma við hvar sem vill á ströndum eyjanna og +landsins og fara frá einum stað til annars innan um þær allar án þess að +stíga fœti á land. Syðsta og austasta höfn í Alaska er á 54° 46' n. br. og +130° 35' v.l. fr. Gr.; heitir hún Tayakhonsiti Harbour; þar er þorp eitt og +búa þar Tongas-Indíánar; þar er og Bandaríkja-vígi, er Tongas heitir +(United States military post of Fort Tongas); það var reist 1867.--Þá er +skógr var höggvinn til að fá timbr til virkis-gjörðarinnar, voru þar feld +gul Sedrus-viðar-tré (yellow cedar), átta feta að þvermáli. Eyjar þessar +eru fjöllóttar og hálendar, og hlíðarnar þaktar inum ágætasta viði, þeim er +beztan getr, frá sjávar-máli og upp eftir alt að 1500 fetum yfir sjávar- +mál.--Á 55° 27' n. br. og 132° 01' er sögð höfn góð og innsigling auðveld. +Þar eru gnœgtir of inum bezta viði.--Norðan og vestan til á Wrangel-ey er +höfn sú, er nefnist Etolin Harbour á 56° 31' 30"; þar er Banda-ríkja vígi +og heitir Fort Wrangel; þar eru kola-námar og gnœgð timbrs.--Á Baranoff-ey +er þorp það, er Sitka heitir. Þar var landstjóri Rússa meðan þeir áttu +landið. Þar eru hafnir góðar, önnur vestanvert, en hin austanvert á eynni, +báðar góðar, en in eystri þó betri. Sitka stendr undir fjalli því, er +Vostovia heitir; það er 3216 feta hátt og er á 57° 03' 23" n.-br. og 135° +12' 57" v.-l. fr. Gr. 1867 voru þar 968 íbúar í bœnum, og voru 349 þeirra +Rússar, en hinir Indíánar og kynblendingar eðr Kreólar; svo nefnast afkvœmi +þau, er Rússar gátu við innlendum konum í Alaska. Þar var þá stjörnu-hús, +kyrkja og spítali. Hús eru flest öll bjálka-hús (log-houses) og steind +daufgulum lit. Kyrkjuturninn er steindr grœnum farfa og svo á lit sem +steinn sá, er emeraldus heitir, (það er fémætr steinn). Svo segir Dall +Alaska-fari, að þá er hlíðarnar þaktar myrkgrœnum skógi og grösugar eru í +framsýni, en bœrinn í násýni, að sjá úr vestrhöfninni, þá sé þar fagrt yfir +að líta og svo einkennilegt, að hvergi muni neitt sviplíkt geta annars +staðar í Ameríku.--Sögunarmylla var í nánd við bœinn og gekk með eimkrafti. +Baranoff-ey má heita ókönnuð enn að mestu; er jarðvegr svo mýrlendr og +skógar svo þykkir, að torveldlegt þykir og eigi háskalaust að kanna eyna. +1867 var um 1000 manns á eynni, þriðjungr Rússar, en hitt kreólar og +Indíánar. Mjög er vætusamt á öllum eyjum þessum; en þá er sól sér og +góðviðris-dagar eru, kvað land vera ið fegrsta á að líta og alþakið þéttum +skógi milli fjalls og fjöru; er útsýni og landslag víða ið yndislegasta.[3] + +Hafströndin vestr frá Cross-sundi og vestr að Vilhjálms-grunni (eðr +Chugach-flóa) er sæbrött og öll viði vaxin, vogskorin mjög, smáfirðir og +fjöllótt að, en samstaðar langir firðir, mjóir og þröngir. Eigi er þorskr í +þeim öllum, en nóg heilagfiski (fliðrur 10 fjórðunga og yfir það) og als +konar tegundir af laxi og silungi, svo öll vötn eru af þeim krök og kvik. +Fjöllin eru 5 til 6 þúsund feta há og alþakin þéttum skógi; en skógarnir +eru fullir af als konar berjum. Þar eru fjölmargir birnir, refir, íkorn, +merðir og margt annara dýra. + +Vilhjálms-grunn er áðr nefnt; það skerst inn fyrir vestan 146° v.-l. fr. +Gr. og nær botninn vestr að 149°. Milli þess að austan og Cooks-flóa að +vestan liggr nes eitt breitt og mikið og fjöllótt, og heitir Kenai-skagi. +Vilhjálms-grunn er þakið eyjum stórum og smám, en firðir skerast úr því í +landið inn á alla vegu. Merkastar eyjanna eru: Montagu, Hinchinbrook, +Knight og Hawkin. Eyjarnar í Vilhjálms-grunni og strendrnar umhverfis það +eru þaktar ágætum skógi. Rússar höfðu þar skipgjörðar-stœði, þá er þeir +áttu landið, og gjörðu þar mikinn fjölda skipa. Veðrátta er þar óblíðari á +vetrum og kaldari, en á ströndunum suðr og austr af. Þó er ávalt allr snjór +upp tekinn í júní. Fiskr kvað þar nœgr og timbr ið ágætasta; ber vaxa þar +margvísleg og korntegund þarlend, Elymus (melr?), og gnœgð bauna vex þar af +sjálfu sér vilt.--Innuit-ar eru þar víða; það fólk er sama ætternis sem +Grœnlendingar, og segir gjörr frá því síðar. + +Kenai-skagi er vogskorinn mjög á allar síður. Sumstaðar eru þar hafnir +góðar. Fjöll eru há á skaganum og sumstaðar jökull efst; en þar fyrir +neðan, niðr fjalshlíðarnar og undirlendið slétta fyrir neðan, er alt þakið +þéttum skógum og stórum, og er viðr þar góðr. Eyjar eru nokkrar með +ströndum fram. Syðsti höfði skagans og vestasti heitir Elizabetar-höfði; +gagnvart honum að vestan er Douglas-höfði. Í mynni flóans milli höfðanna +eru eyjar þær, er Bersvæðis-eyjar (Barren Islands) heita, klettóttar og +gróðrlausar; má inn sigla beggja vegna eyjanna. Austanmegin skerst inn úr +Cooks-flóa Port Chatham rétt fyrir norðan Elizabetar-höfða; þar upp af er +bygð sú, er Alexandrowsk heitir; norðar skerst inn Grahams-fjörðr (Port +Graham) eðr öðru nafni Engla-höfn (English Harbor); þar fyrir norðan er +Chugachik Bay; þar er höfn góð undir Kolhöfða (Coal Point). Þar er gnœgð +steinkola; þau eru með inum beztu að gœðum og lagið 7 feta þykt. Kola-lag +þetta hygg ég að liggi í jörðinni með allri austrströnd Cooks-flóa. Það +kemr fram aftr við Akkerishöfða (Anchor Point), og enn aftr fyrir norðan +hann. Ég sá hvervetna kol í jörð í bökkunum norðr af Nikulásar-vígi, er ég +skoðaði og tók sýnishorn af. Lagið var þunt þar, en ég hefi ástœðu til að +ætla að það verði þykkvara, er fjær dregr; en við höfðum engin föng né tíma +til að kanna það. Undan Nikulásar-vígi er höfn og kölluð St. Chrysostom +Harbour, en það þýðir Gullmunns-höfn; þar lág skip vort, er vér dvöldum að +Nikulásar-vígi. Höfnin er rétt undan mynni Kaknu-fljóts, og er gullsandr í +fljótinu; er því réttnefni þó höfnin sé kölluð Gullmynnis-höfn. Þessa megin +Cooks-flóa er graslendi mikið, einkum er upp undir fjöllin dregr, en skógar +ágætir á undirlendinu. Víðast er útfiri mikið við strendr.--Að vestan er +undirlendi minna, en land gott; þar eru færri hafnir. + +þá er Cooks-flóa sleppir, er suð-austr-ströndin á Alíaska-skaga hlykkjótt, +óslétt, sumstaðar hálf-hrjóstrug, en víðast, einkum syðst, frjólend, vaxin +grasi og viltum korntegundum, mestan part skóglaus, nema smákjarr, skorin +óteljnadi fjörðum, víkum, vogum og þrongum sundum, meiri og minni. Víða er +hún klettótt, einkum nyrzt Helzti fjörðr, er ég hirði hér að greina frá, er +Katmai-fjörðr í beint vestr að kalla frá norðrhöfða Kadíak-eyjar. Á vatni +einu skamt þar frá finst steinolía, og flýtr hún sem þykk brá á vatninu. +Sýnishorn af henni var fœrt efnafrœðingunum við SMITHSONIAN INSTITUTION og +rannsökuðu þeir hana. Hafi sýnishornið verið trútt, þá er olía þessi betri +en öll sú olía, er finst í austr-ríkjunum, með því hún logar fult eins vel, +er eins drjúg, en hefir þann eiginleik, að hún er eigi hraðkveyk +(_explosiv_); en þann eiginleik fær in venjulega steinolía fyrst við +hreinsun af mannavöldum. + +Milli Kadíak-eyja og meginlands liggr Shélikoff-sund. Svo er að sjá, sem +eyjar þessar sé að jarðmyndun til framhald fjall-beltis þess, er myndar +Kenai-skaga, enda þótt breitt hafsund liggi þar á milli. Klettarnir eru +líkir, og lögunin, jarðmyndunin og stefnan yfir höfuð sú sama. Hvervetna +þar, sem heldr er í skjóli fyrir veðrum, eru eyjarnar vaxnar miklum, fríðum +og ágætum skógi. Og á þessum eyjum og ströndum Cooks-fjarðar er mikið af +inu bezta yrkingarlandi; haglendi er ei unt betra að kjósa, en það er hér +getr. Á dögum Rússa var bygð hér eigi all-lítil og var í rauninni á +Kadíak-ey aðalaðsetr allrar Alaska-verzlunarinnar. Höfuð-þorp eyjarinnar er +nefnt St. Paul eðr Páls-borg, en stundum _City of Kadíak_ þ.e. Kadíaks- +borg. Páls-borg er að flestöllu merkari miklu, en Sitka, eða var það að +minsta kosti meðan Rússar áttu landið; enda liggr Kadíak betr en nokkur +annar staðr við verzlun og hefir flesta hluti til þess að verða höfuðból +als lífs í Alaska, er stundir líða, þótt nú sé þar fátt um að vera. það +voru eingöngu pólitiskar ástœður, er leiddu Rússa til að hafa höfuðbœinn +sem syðst og einkum sem austast og setja hann því í Sitka. Viðey (Woody +Island) liggr rétt við bœinn á Kadíak. Þar er ísgeymslu-hús og +sögunarmylla. Norðr af Kadíak liggr Afognak, stór eyja og að öllu lík +Kadíak, nema að sínu leyti enn fjöllóttari, og skógr er þar stœrri. Austr +af Afognak er Marmot-ey. Milli Afognak og Kadíak er Skógey (Spruce Island); +þar er viðr meiri og betri en á nokkurri annari af Kadíak-eyjum. Margar +eyjar stórar og smár liggja kring um Kadíak á alla vega; nefni ég meðal +annara Þrenningar-eyjar (Trinity Islands) fyrir sunnan suðrtána. Ukamok- +eðr Chirikoff-ey telst og með Kadíak-eyjum; hún liggr til suðrs og lítið +eitt til vestrs frá Þrenningar-eyjum. Á Ukamok hafði rússneska kompaníið +sölubúðir; þangað flutti það á eyjuna dýr það, er á ensku nefnist _marmot_, +en á lærðra manna máli SPERMOPHILUS PARRYI (Danir kalla það "murmeldyr"); +það er eins og bjórinn [bifrinn] af flokki þeim, er SCIURIDAE nefnast af +kyni gnagdýra (RODENTIA). Mætti kalla það bjórbróðr (eða fjallrottu). Skinn +þess er ágætt og er fémætt. Þetta dýr fjölgaði svo ótt á eyjunni, að það +varð atvinna fyrir fjölda fólks að verka skinn þeirra. + +Sémidi-eyjar liggja í suðr og vestr frá Kadíak, en í norðr og vestr frá +Ukamok.--Meðal Shumagin-eyja eru tvær eyjar bygðar, Pópoff og Únga. Á Unga +eru tvær góðar hafnir; heitir in nyrðri Kola-höfn (Coal Harbour); þar er in +mesta ofrgnœgð af þorski. Þar er almennr samkomustað fiskimanna. Sunnan á +eyjunni er Delaroff fjörðr; þar er bygð. Nálega vestr beint frá Únga er á +landi í Alíaska bygð sú, er heitir Belkofski eðr Íkornssveit (Squirrel +Settlement). Það er enginn staðr hér til að lýsa þeim aragrúa eyja smárra +og stórra, kletta og skerja, er þekr hafið við strendr Alíaska-skaga.-- +Vestr af syðsta odda skagans liggr Únimak-ey. Milli hennar og meginlands +liggr Rif-sund (False Pass); frakkneskir siglingamenn höfðu lengi sagt það +skipgengt, en það reyndist lygi, og eru tómir boðar og rif. + +Það eru fyrr nefndir inir helztu flokkar af Aleuta-eyjum. Bygð er þar helzt +á eyjunum Unalashka, Akhun, Tigalda, Úmnak, Amlia, Atka, Adakh og +Attu.--Helztar hafnir eru á Unalashka: Iliuliuk eðr Formanns-höfn +(Captain's Harbour), Bjórfjöðr (Beaver Bay) og Makushin-fjörðr. + +Í Formanns-höfn (á Unalashka) er þriðja bygð merkust í Alaska og stœrst, +næst Páls-borg (á Kadíak-ey) og Sitka. Síðan Banda-ríkin keyptu landið +hefir kviknað þar verzlun töluverð; leggja skip þar tíðum að, til að skipta +vöru, fá vatn, við og nýja ávexti og kálmeti. + +Á Attu er höfn, er heitir Chichagoff Harbour. Sé sögum að trúa, þá er þar +leyni-verzlun eigi all-lítil (_smuggling_). Safalaskinn frá Síberíu og +ópíum frá Kína eru hátt tollaðar vörur, er þær eru fluttar inn í Banda-ríki +frá útlöndum, en ótollaðar eftir að þær eru komnar inn í landar-eign +Banda-ríkja. Því eru safala-skinn og ópíum flutt á laun til Chichagoff +Harbour, en seldar þaðan aftr með stórum hagnaði til ýmsra staða í +Banda-ríkjum. + +Þess er áðr getið, að þelselr veiðist í Bærings-hafi. En sakir rúmleysis +hér og fyrir því, að það þykir minna um vert, að minsta kosti í bráð, verðr +hér að sleppa að lýsa nákvæmara vestrströndinni fyrir vestan Alíaska-skaga +og eyjunum í Bærings-hafi. Það verðr hœgt að rita langa lýsing og nákvæma á +þeim eins og hverjum öðrum parti af Alaska, er þörfin sýnist þess að +krefja. + +6. _Fljót og ár._ + +Vötn þau, er falla út í Alaska-flóa, eru miklu minni, en hin, sem í +Bærings-haf falla. Fjöllin taka víðast svo að segja fast að sjó fram að +sunnan; en vatnsmegin það, er fær afrás í ánum, dregst saman langt uppi í +meginlandinu og ryðr sér þaðan veg til sjávar gegn um fjöllin um þröng +gljúfr og í fallháum fossum. Mikið af regnvatninu frýs á inum afarháu +fjöllum og nær fyrst til sjávar sem jökulvatn þegar þýður eru. + +Austast vil ég nefna Stikine-fljót. Það er af því kunnugt, að gull hefir +grafið verið á bökkum þess; eigi eru þó gullnámar þessir allríkir og liggja +þeir ofarla við fljótið í Bretlands-eignum, áðr en það rennr inn í +Alaska.-- + +Á 60° 17' n. br. og 145° 20' vestrlengdar frá Grœnuvík liggr mynni fljóts +þess, er heitir Atna eðr Koparfljót (Copper River); það fellr í tveim +kvíslum í sjó út og verðr eyri allmikil í milli kvíslanna þrjátíu mílur á +lengd, en 4-5 mílur á breidd; eyri þessi er alþakin pílviðar-skógi +(_willow_). Í norðvestr-kvíslinni er aðal-vatnsmeginið; þar nærri er +Innuita-þorp, og heitir Alaganik. Fljótið fellr nokkurn veg um slétt +undirlendi áðr það fellr í sæ út; á því undirlendi er fjöldi stöðuvatna. +Lítið er kunnugt um farveg fljóts þessa, það er víst sé; er sagt það falli +um gljúfr og fjöll lengra uppi í landinu og sé stórir skógar beggja vegna. +Eigi vita menn með fullri vissu, HVAR það er, sem koparnámr sá er, sem +fljótið tekr nafn af. Koparinn finst þar í ávölum, vatnsleiktum klumpum, +líkt og á sér stað við Lake Supirior; en það þykjast menn fara nærri un, að +koparinn sé innan 100 mílna (enskra) frá sjó. Indíánar selja hann, en leyna +náma-stöðvunum. 1741 fann Bæringr eðr fylgdarmenn hans brýnistein, er +koparknífar höfðu vorið á hvattir. Eigi þektu inir þarlendu menn járn +fyrri, en erlendir menn tóku að verzla við þá; en leiknir voru þeir í að +gjöra ónetta knífa úr kopar. + +Í Vilhjálms-grunn falla engar ár að marki, en í Cooks-flóa innanverðan +fellr mikil á, er heitir Knik eðr Eldvatn (Fire River). Það fljót er +skipgengt 12 mílur frá sæ upp; en úr því breikkar það og grynnist. Rússar +kváðu hafa farið á skinnbátum upp eftir því, unz þeir komu að vatni því, er +Plavejno heitir. Þaðan er vegr eigi langr til Kopar-fljóts. Tvær ár stórar +falla að austanverðu í Cooks-flóa. Í annari þeirra er gull, og mun þess +getið síðar í skýrslu vorri. Margar eru minni ár og lœkir með Cooks-flóa; +og er alt bókstaflega spriklandi og á iði af laxi og silungi. + +Alíaska-skagí er fjöllótr, einkum nyrzt; þau fjöll eru þó eigi samföst og +lækka eftir því sem suðr eftir dregr; þau eru framhald af Alaska-fjöllum. +Frá norðvestr-hlut skagans renna nokkrar ár út í Bristol-flóa. Milli inna +háu fjalla, er mynda framhald af Alaska-fjöllum, og eins þar sem þeim +sleppir, er landið lágt og votlent. Víða eru þar stöðuvötn og mörg allstór. +Liggja sum svo lágt yfir sjávarflöt, að vatn þeirra er salt. Úr þeim renna +ár og lœkir til beggja hliða í haf út. Aleutar ferðast svo á lœkjum og ám, +að þeir róa léttum skinnbát, það sem áin endist, taka svo bátinn, er vatn +þrýtr, og bera hann með sér þar til, er önnur á tekr við; því bátarnir eru +fisléttir. Þannig getr maðr róið sumstaðar yfir þveran Alíaska-skaga, frá +Kyrra Hafi yfir í Bærings-haf, nálega án þess að stíga fœti á land.--Eitt +af inum stœrstu stöðuvötnum er Iliamna. Það er enn ókannað að mestu; ætla +menn það muni fremr grunt eftir stœrð; en það vita menn, að það er yfir 80 +mílur á lengd og um 24 mílur á breidd, og er það meira en hálft Ontario- +vatn. + +Ár þær, er falla í Bærings-haf, eru bæði meiri og fleiri, en þær, sem falla +í Alaska-flóa. En sakir þess, að mér þykir hér mest undir komið, að lýsa +þeim hlut landsins, er liggr að Alaska-flóa, en rúmið hinsvegar lítið, þá +verðr hér að sinni að eins drepið á tvö in helztu af þessum vatnsföllum. + +Fyrir norðan Bristol-flóa fellr í sjó fljótið Kuskoquim; það er annað mest +fljót í Alaska, næst Yukon-fljóti, og stœrst allra þeirra vatnsfalla, er +upp spretta í Alaska; er það kallað að vera frá 500 til 600 mílur á lengd; +það er straumhart. Uppi í landi langt, fyrir sunnan Kuskoquim, kvað geta +Zeolít, brennistein og blátt kopar-_carbonate_;[4] hefir það verið keypt að +þarlendum mönnum. Þar kvað og vera ofrgnœgð af gáshauk (_gosehawk_--fálka- +tegund, er svo nefnist). Indíánar eru um þetta svæði, en aldrei hefir neinn +hvítr maðr þangað fœti stigið enn. Þar kváðu vera eldfjöll og náttúra in +hrikalegasta. + +Yukon-fljótið fellr í tveim aðal-kvíslum í sjó, og verðr stór eyri í milli; +tekr sú eyri frá 62° 21' til 62° 50' n. br. og er 60 mílna á lengd að ensku +máli. Aðal-áin fellr út í kvísl þeirri, er Kúsilvak heitir; sú er kvísl in +dýpri; en Kwikhpak heitir nyrðri kvíslin, og er breiðari. Lengd als +Yukon-fljóts, frá Kennicott-vatni (57° 45' n. br. og l30° 45' v. l.) og til +þess er Kúsilvak-kvíslin fellr í sjó, er 1800 mílur; þó er þetta líkl. of +lítið í lagt, og sé bugður fljótsins teknar með í reikninginn, sem eigi var +hér gjört, þá er ekki ýkt að kalla það 2000 mílna langt, og er það +skipgengt frá sjó þrjá fjórðunga af lengd þess upp eftir.--Sakir stœrðar +sinnar og þýðingar á Yukon-fljót skilið að nefnast eitt af inum stœrstu og +merkustu vatnsföllum í heiminum. Það er stœrra en Ganges og Orinoco, og +áþekt að stœrð sem Danube eðr La Plata-fljótið. Það heyrir til innar sömu +ættkvíslar af norðrheims-fljótum, sem in nafnkunnu fljót Obi, Lena, +Saskatchewan og Mackenzie. + +7. _Hafstraumar._ + +Eigi hlýðir annað en að minnast stuttlega á ina miklu strauma í Kyrra +Hafinu og Bærings-hafi; því að þeim er það að þakka, hve milt og blítt +loftslagið er í suðrhlut Alaska og yfir höfuð á öllum norðvestr-ströndum +Ameríku, í samanburði við norð-austr-strendrnar. + +Inn mikla hita-straum í Kyrra Hafinu, þennan annan Gulf-straum, kalla +Japans-menn Kuro Siwo þ.e. dökkva straum; því í honum er vatn dekkra, en +ella er í Kyrra Hafi. Nýrri landa-frœðingar og allir lagar-frœðingar nú á +tímum nefna hann Japans-straum. Straumr þessi klofnar á vestrhorni +Aleuta-eybeltisins; gengr þá annar straumrinn austr fyrir sunnan Aleuta- +eyjar og beygist alt af með ströndinni unz er kemr austr fyrir Alíaska- +skaga; þar klofnar straumrinn aftr; gengr þá aðalstraumrinn norðr og austr +með ströndinni og fylgir henni, beygir suðr með henni austan við Alaska- +flóa og gengr suðr með Alexanders-eyjum og svo suðr með ströndum Bretlands- +eigna, Washington-fylkis, Oregon-ríkis og Kaliforníu-ríkis; hin kvíslin, er +klofnar úr strauminum fyrir austan Alíaska-skaga, slær sér beint austr, og +kemr saman við nyrðra strauminn við Alexanders-eyjar og sameinast honum þar +aftr. Með þessum straumum streymir heitt og blítt loft frá suðri; dregst +það saman og þykknar á fjallatindunum fyrir ofan strendrnar og veldr inu +mikla regnfalli, sem einkennir alla ströndina suðr fyrir Oregon.--Inn +nyrðri og minni aðal-armr straumsins, eftir að hann klofnar fyrst, streymir +norðr sundið milli Formanns-eyja og Aleuta-eyja og norðr alt Bærings-haf, +norðr um Bærings-sund og út í Íshaf. Fyrir því kemst eigi hafís suðr um +sundið. Aftr á móti segja hvalarar að oft sjáist stórir ísjakar hrönnum +saman sigla norðr um sundið, geta þeir farið alt að hálfum öðrum knút á +klukkustund móti allströngu norðanveðri. Það er ís, er leysir frá +ströndunum við Bærings-haf. Á sumrin kemr lítill kaldr straumr að norðan og +gengr suðr að austan fram með Kamchatka-ströndum í Asíu. Fyrir því er +kaldara miklu að tiltölu á Asíu-ströndum, en jafn-norðarlega á Alaska- eðr +Ameríku-ströndum.--Nálægt Shumagin-eyjum var í ágúst 1865 stríðr straumr +til norðrs og austrs, og var hitinn í sjónum þar +56° Fahrenheit (þ.e. +10.7° Réaumur).--Í sundunum í Aleuta-eybeltinu eru ýmislegir straumar, og +breytast með sjávar-föllum; þó eru ríkari straumar til norðrs en suðrs. +Sakir breytileika straumanna er varasamt fyrir ókunnug skip að leggja í +sund þessi nema með varúð. + +8. _Fjallgarðar._ + +Öll in hæstu fjöll í Alaska liggja fyrir sunnan 65° n. br.--Stranda-fjöll +(Coast Range) eðr Elíasar-fjallgarðr (St. Elias Range) ganga með ströndinni +fram; í þeim fjallgarði eru hæst fjöll og hnjúkar, og spúa sum eldi. Stefna +þessa fjallgarðs er norð-vestr. Þá er kemr vestr fyrir 142° (v.-l. fr. Gr.) +er það eigi lengr samanhangandi fjallgarðr; klofnar þá á ýmsa vega eftir +það, og ná sumar álmurnar saman við Alaska-fjöll; en Alaska-fjöll eru +framhald af Steina-fjöllum (Rocky Mountains). Annars er lítt kunnugt um +fjöllin uppi í meginlandi, og eru þau sett vitlaust út í bláinn á öllum +kortum Evrópu-manna, nema inum síðustu þýzku kortum frá Gotha; þar eru þau +löguð eftir kortum Dalls; en hans kort eru in fyrstu áreiðanlegu kort yfir +Alaska. + +Fjallgarðarnir hlífa við öllum norðanveðrum, og er það munr eða í +Mississippí-dalnum, er blasir opinn við öllum norðanveðrum og kulda úr +þeirri átt. Eiga fjöllin í Alaska vafalaust næst eftir straumunum mestan +þátt í því að gjöra vetrinn svo mildan og blíðan á suðrströndinni og +eyjunum í Alaska-flóa. + +Hæstu fjöll, er mæld hafa verið, eru 14000 feta há (Mount Fairweather-- +Góðviðris-fjall); en gizkað er á, að Elías-tindr muni vera 16000 feta. +Iliamna, eldfjall á Alíaska-skaga, er 12066 feta, en Redoubt 11270 feta. Á +Valaprinz-ey er Mount Calder 9000 feta hátt. + +9. _Stœrð Alaska._ + +Eftir því, sem Fr. Hahnemann í Gotha hefir reiknað, skal hér skýrt frá +stœrð Alaska. Þess ber að gæta að inu þýzka ferhyrnings-mílna-tali er +breytt í enskar ferhyrnings-jarðmílur eftir hlutfallinu 1 á móti 21.16. + +Stœrðin verðr þá þannig: +Eyjar í Bærings-hafi 3 963.0584 +Aleuta-eyjar 6 391.5896 +Kadíak-eyjar og Shumagin-eyjar 5 676.3816 +Chúgach- og aðrar eyjar 1 031.7616 +Alexanders-eyjar 14 142.9208 + ---------------- + Flatarmál eyjanna samtals 31 205.7100 +Meginlandið 548 901.6148 + -------------------- + Als 580 107.3248 + enskar [] jarðmílur. + + * * * * * + +II. KAFLI. + +UM SÖGU LANDSINS. + +Saga norðvestr-hluta Ameríku er því nær undantekningarlaust saga um verzlun +og landa-könnun. Þrældómrinn af verzlunar-ánauð þeirri, er eitt eínokunar- +félag lagði á landið, stóð svo lengi yfir, að það er fyrst á síðustu árum, +síðan frelsið létti okinu af, að pólitík á nokkurn þátt í sögu landsins. +Jafnvel þótt sagan um slíkt sé að vísu eigi uppbyggileg að sumu leyti, tel +ég þó mein, að rúmið leyfir eigi að skýra neitt frá sögu landsins að sinni, +því hún er þó ekki að öllu ómerkileg í sjálfri sér. + +Eignarréttr Rússa til Alaska var bygðr á því, að þeir höfðu fyrstir fundið +landið. Pétr mikli Rússa-czar var sjálfr skipasmiðr og kunni til sjómensku; +honum var forvitni á að vita, hvort Asía og Ameríka væri áfastar að norðan; +því þá var ekki um það kunnugt, hvort svo væri eðr eigi. Einhvern dag +ritaði karlinn með eigin hendi á blað þessi fyrirmæli: + +"Að byggja einn eða tvo báta, með þiljum, á Kamchatka eðr öðrum hentugum +stað; á þeim ætti að gjöra eftirleit um norðrstrendrnar, til að sjá, hvort +þær ná eigi saman við Ameríku, þar sem endimörk þeirra eru ókunn; því næst +skyldu þeir að því huga, hvort þeir gætu ekki einhvers staðar fundið höfn, +sem heyrði til Evrópu-mönnum eðr Evrópu-skip. Einnig ættu þeir að dreifa +nokkrum mönnum um, sem skyldu spyrjast fyrir um nafn og legu þeirrar +strandar, er þeir finna; halda skyldi nákvæma dagbók yfir alt þetta, og +skyldu þeir koma með hana til Pétrsborgar." Þetta blað fékk Pétr í hendr +œzta aðmírál sínum, og bauð honum að sjá svo um, að þessu yrði +framgengt.[5] En Pétr czar inn mikli dó vetrinn 1725; en Katrín drotning +lagði ástundun á, að framkvæma vilja haus. Maðr er nefndr Bæringr (Veit eðr +Vitus Bering) og var danskr, fœddr á Hrossanesi í Jótlandi, enda virðist +hafa verið í honum hvorki dáð né dugr. Hann var gjör formaðr (_Commander_) +fararinnar og lagði upp frá Pétrsborg 5. febr. 1725 yfir Síberíu og +Norðr-Asíu til Kamchatka; var hann yfir 3 ár á leiðinni. 20. júlí 1728 +lagði hann í haf og sigldi norðr og austr; hann sigldi all-raglega og hélt +sér undir ströndum Asíu; fann hann ey þá, er hann nefndi Lafranz-ey eftir +heilögum Lafranzi; það var á Lafranz-messu. Eigi sá hann neitt af Ameríku, +og eigi hætti hann sér lengra norðr en á 67° 30' n. br.--Þóttist hann þess +nú fullvís orðinn, að Asía væri eigi áföst Ameríku; snéri síðan heim aftr. +Minnir þetta ferðalag á það, er Sigurðr Pétrsson kvað um inar dönsku +hetjur, er fóru að leita Grœnlands: + + "Þeirra' af ferðum rómur rís + fyrir rausnar-verkin stóru; + þeir sigldu burt og sáu ís, + og svo til baka fóru." + +Bæringr kom til Pétrsborgar aftr í marz 1730 eftir 5 ára útivist, og þótti +garpr mikill orðinn af ferðinni. Eftir Bæringi danska er nefnt Bærings-haf +og Bærings-sund.[6] Gwosdew, rússneskr maðr, fann vestr-strönd Alaska +1730.--1741 fór Bæringr enn að leita Ameríku, og komst hann nú í Alaska- +flóa og sá Elías-tind. En hann dó úr vesöld á einni eyjunni í flóanum og +hvíla þar bein hans. Eyja sú heitir Bærings-ey. Rússar eignuðu sér landið; +en eigi var það mikið, er fyrst fanst. En smátt og smátt fanst meira og +meira og jukust farir til Alaska til verzlunar. Þó var lítið um að Rússar +hefði neina stjórn á verzluninni fyrri, en 1799. Var verzlunin alla tíð +síðan seld í hendr einokunar-félagi með einka-leyfi, unz Rússar létu landið +af hendi. + +Árið 1867 seldu Rússar landið Banda-ríkjunum, en þau gáfu fyrir sjö +miljónir og tvö hundruð þúsundir gullpenninga ($7 200 000 í gulli), en það +lætr nærri 28 miljónum danskra króna. Kaupsamningrinn er gjör í Washington, +D.C., höfuðborg Bandaríkjanna, 30. dag marz-mánaðar 1867, en síðan +staðfestr af Rússa-czar. + + * * * * * + +III. KAFLI. + +INNLENDAR ÞJÓÐIR. + +Innlendum þjóðum í Norðr-Ameríka eðr frumbyggjum landsins (ef svo má kalla) +er eðlilegast að skipta í tvær meginþjóðir. Önnur er sú þjóð, er kallast +Indíánar eðr rauðir menn. Á hina hefir lengi vantað hœfilegt eitt nafn. Á +fundi í inu ameríska vísinda-félagi (_American Association for Advancement +of Science_) stakk Dall Alaska-fari upp á nafni, er félagið félst á, en það +er, að kalla þá Óraríána (þ.e.: Stranda-menn), fyrir því að þeir búa +hvervetna með sjó fram, en hvergi langt uppi í landi (að því frá skildu, að +þeir byggja œði-langt upp með Yukon-fljóti, en þó að eins með bökkunum +fram). Verðr það ljósast, hve vel heiti þetta er valið, ef lesarim vill +líta á landkortið, og mun hann þá skjótt gæta þess, að flokkar af þessari +þjóð hafa svo bygð sína, að hún er sem belti umhverfis allar strendr +Ameríku að norðan og vestan, og aðeins örsjaldan lítið eitt upp í land fram +með stórfljótum, t.d. Yukon, en slitnar að eins á sárfáum stöðum, svo sem +t.a.m. á norðrströnd Kenai-höfða, þar sem Indíánar hafa bygð á ströndinni; +annars byggja Indíánar upplandið, en Óraríánar strendrnar milli Indíána og +sjóarins. + +Óraríánar deilast í þrjá kynflokka, sem allir eru nokkuð mismunandi. + +Fyrst er flokkr sá er nefnist Innuit; af þeim flokki eru Grœnlendingar og +Eskimóar þeir, er byggja norðrströnd Ameríku og eyjarnar þar í kring, og +sömuleiðis eyjarnar í Bærings-hafi og strendrnar á Alaska að vestan, alt +suðr að Elías-fjalli. + +Annar flokkrinn er Aleutar; þeir byggja Aleuta-eyjar og Alíaska-skaga austr +að 160° v.-l. (fr. Gr.). + +Þriðji flokkrinn eru þeir menn, er Túski eru kallaðir. Þeir byggja +norðaustr-skagann á Síberíu og eyjar í Bærings-sundi; en annars koma þeir +eigi við þetta mál. + +Aleutar eru menn friðsamir, svo að undrum má sæta þykja, greindir og fremr +námfúsir en latari eru þeir en frá megi segja. Þó mun mest á því bera, þar +sem in svo kallaða menning (_civilization_) hefir spilt þeim. Góðmenni eru +þeir in mestu, fámálugir og orðheldnir að náttúrufari, þar sem uppeldi +hvítra manna á þeim er eigi orðið náttúrunni yfirsterkara. Flestir eru þeir +kristnir að nafni (grísk-kaþólskir). Þeim er flest vel gefið af náttúrunnar +hendi. Þeir eru veiðimen góðir og fiskimenn, en forsjálausir, lifa í sukki +og als gnœgtum meðan nokkuð er til, en svelta svo þolinmóðir heilu hungrinu +þegar harðnar í búi. Útlendir verzlunarmenn hafa náttúrlega spilt siðum +þeirra sumra, og drykkjumenn eru þeir nálega allir, er þeir fá nokkurn +dropa. Tóbak þykir þeim og sælgæti mikið og borga það dýrum dómum. Það er +jafnan svo í heiminum, að spillingin verðr menningunni samfara; syndin grœr +á skilnings-trénu.--Aleutar eru hvergi nærri ment þjóð, en þó geta þeir enn +síðr heitið vilt þjóð; þeir hafa fasta bústaði og öll þeirra háttsemi er +svo, að þeir mega vel kallast að hafa hálf-menningu eðr meira. + +Innuit eru sams konar menn sem Grœnlendingar. Standa þeir Aleutum nokkuð á +baki bæði að líkamans og sálarinnar atgjörfi. En af því lesendr munn +flestir hafa einhverja hugmynd um Grœnlendinga, þá þykir minni þörf á að +lýsa þessum kynflokki hér, þó þeir byggi mest það pláss, er ég helzt vil +lýsa hér. + +Indíánar eru hér líkir því, sem þeir víðast eru; en þeir koma eigi mjög til +máls hér, með því þeir byggja lítið sem ekki strendrnar, og byggja als eigi +það svæði, er ég einkum vil hér lýsa, en það eru Kadíak-eyjar. Indíánar +þeir, sem eru á litlu svæði við Cooks-flóa, eru friðsamir, meinlausir og +eigi ógreindir, sumir dáfríðir í sjón. + +Aleutar eru ljósir á hörund og sumir dáfríðir menn. Eigi eru þeir skírlífir +svo orð verði á gjört. Margir eru því kynblendingar komnir af Rússum í +föðurætt; eru sumir kynblendingar fríðir sýnum, og margir þeirra hafa aftr +gengið að eiga rússneskar persónur. Margir þeirra eru hagir menn til smíða. + + * * * * * + +IV. KAFLI. + +LOFTSLAG OG GRÓÐR. + +Alaska er feyki-stórt land svo sem þegar hefir sýnt verið. Það er því +háskalegr, en, því miðr, almennr misskilningr að gjöra sér eina og sömn +hugmynd um alt Alaska, gætandi eigi þess, að Alaska er eins stórt og hálf +Norðrálfan. Menn verða að minnast þess, að nyrzti höfði í Alaska (Point +Barrow) liggr á 71° 27' 0" n. br. og að syðsta eyjan í Alaska liggr á 51° +10' 0" (að því er Gibson segir; Salamatoff segir 51° 12' 0"). Frá nyrzta +höfða í Alaska til ins syðsta er því eins langr vegr og frá Reykjavík á +Íslandi til Florenz á Italíu. Nyrzti tangi í Alaska liggr álíka norðarlega +og Norðr-höfði (Nord Cap) í Noregi; en syðsti tanginn á Aleuta-eyjum liggr +sunnar en Leipzig á Þýzkalandi. Má vera þetta hjálpi upp á skilninginn hjá +þeim, er ætla að Alaska sé öll einn sífrosinn Niflheimr eða jökulkaldir +tröllheimar. Ég ætla að lesaranum mundi þykja það eigi all-vitrlega mælt, +ef einhver fœri að lýsa Evrópu, og lýsti henni svo, að þar væri ólifandi +nokkurri mentaðri þjóð; hafnir allar væru þar íslagðar mikinn hlut árs, +dögum saman á vetrum sæi enga sól, o.s.frv., o.s.frv.--og þó á þessi lýsing +jafn-vel eða jafn-illa við Evrópu einsog við Alaska. Það á jafn-vel við +norðrstrendr Noregs, Finnlands og Rússlands eins og það á við norðrstrendr +Alaska. Það á jafnilla við suðrstrendr Alaska eins og við Holland, Belgíu, +England og Þýzkaland o.s. frv. Og þó hefi ég orðið að heyra, að Alaska væri +"verra en Ísland," "skrælingja-land," o.s.fr. Já, "Alaska" og "Alaska" er +ekki það sama! Alaska er verra en Ísland, en Alaska er líka betra en +Skotland--alt kemr undir, hvaða héröð af Alaska um er talað. Já, Alaska er +"skrælingja-land"--en öll Ameríka, þetta dýrðlega land, er líka skrælingja- +land; það var alt bygt skrælingjum, og það verri skrælingjum, en nú eru í +Alaska, áðr hvítir menn námu þar bólfestu; en nú er víst skrælingjaskaprinn +meiri orðinn á inu mentaða Íslandi, en í skrælingja-landinu Ameríku. Ég +skal svo ekki eyða fleirum orðum að þessu, en að eins láta í ljósi þá von, +að skynsamr lesandi láti eigi blekkjast af því hrekkvíslegu orða-gjálfri, +sem ætlar að slá sandi í augu manna með því að fela stórmikið höfuðland +undir einu nafni, og lýsa því svo öllu með þeim eiginleikum, sem að eins +eiga við lítinn hluta þess. Sé nokkur svo andlega starblindr að láta +blekkjast af slíku, þá liggr mér við að segja sá inn sami sé eigi þess +verðr að leggja hann á hné sér til að sýna honum sannleikann. + +Alaska er svo stórt land, að eigi er unt að lysa loftslagi og gróðri +landsins als í einu; svo ólíkt er loftslagið og gróðrinn á ýmsum stöðum. + +Náttúran sjálf bendir til að deila Alaska í þrjú aðalfylki eðr héröð, hvað +maðr vill kalla það; hvert fyrir sig af fylkjum þessum er ólíkt hinum að +loftslagi, gróðri og landsháttum. + +Hér skal haldið þeim nöfnum á fylkjum Alaska-lands, er Dall Alaska-fari +hefir gefið þeim í sinni bók. + +Þessi fylki Alaska-lands eru: + +1. _Yukon-fylki_, + +2. _Aleuta-fylki_, og + +3. _Sitka-fylki_. + +_Yukon-fylki_ er nyrzt; að austan nær það að takmarka-línu Bretlands-eigna, +og að sunnan að Alaska-fjöllum, að vestan að Bærings-hafi og að norðan að +Íshafinu. + +_Aleuta-fylki_ tekr yfir þann hlut Alíaska-skaga, er liggr fyrir vestan +155° vestrlengdar og eyjar þær, sem eru vestr af þeirri línu. + +_Sitka-fylki_ tekr yfir meginlandið og eyjarnar fyrir sunnan Yukon-fylki og +austan Aleuta-fylki. + +Nú skal lýst stuttlega hverju þessu fylki fyrir sig, en lesarinn verðr að +gæta þess, að Yukon-fylki varðar minstu fyrir tilgang þessa ritlings, og +verðr það að vera afsökun þess, að því er stuttlegar lýst, en hinn, er +meira varðar. + +1. _Yukon-fylki._ + +Landslagið fram með Yukon-fljóti er svo lagað, að fyrst er landið lágt, +öldumyndað og hólótt, sumstaðar grýtt, en víðast hvar greitt yfirferðar; þá +er fjær dregr fljótinu, koma breiðar sléttur oftast meira eða minna +mýrlendar, og taka yfir margar mílur á breidd, beggja vegna fljótsins; +breiðastar eru þessar sléttur þó næst mynninu. Engir eru samgöngu-vegir í +fylki þessu, nema gangstigir á stöku stað, óglöggvir sem fjárgötur á +Íslandi, og verða varla aðrir þeirra varir, en Indíánar og þeir, sem vanir +eru að lesa sig fram eftir Indíána-stigum í óbygðum. Yukon-fljótið og ár +þær inar minni, er í það renna, eru þjóðvegir fylkisins. + +Steinategundirnar eru ýmislegar; mestr partr er þó _conglomerate_ +(ávala-grjót) _syenite_ (samsetningr af brunagrjóti og kvarz), _quartzite_ +(kvarz eðr steypu-grjót) og _sandstone_ (móberg?). Vikrkol, skúrsteinn og +bruna-grjót ("lava," hraun) er gnœgt á sumum stöðum. Yfirborðs-jarðvegrinn +er og ýmislegr, sumstaðar sand-kendr, á öðrum stöðum aftr meir leir-kendr +og mó-kendr. Þar sem jarðvegr er leir-kendr, er oft vætu-mosi vaxinn yfir +yfirborðið og þekr það; spillir það mjög jarðveginum undir; kemr þetta af +skurða-leysi, af því vatninu er eigi framrás veitt. Á mjög miklu svæði er +jarðvegrinn frjósamr og _alluvial_ (myndaðr við vatna-gang), er það sandr +ofr-smágjör, mold og fúið jurta-efni (_vegetable matter_); hefir fljótið +borið þetta með sér og hefir það safnast í lög svo djúp, að eigi hefir mæld +orðið dýpt þeirra. Nývetnis-frjóleir (_fresh-water marl_) er ofr-gnógr á +slíkum stöðum víða hvar. + +Víða helzt ís í jörð árið um í kring, þrem fetum undir yfirborði; er þetta +einkum þar, sem yfirborðið er mosa þakið. Þar sem skurðir eru og vatninu er +vel veitt afrás, liggr ísinn dýpra eðr hverfr með öllu; er enginn efi á, að +ísinn hverfr með tímanum þar sem jörðin er vel plœgð og vatn-ræst.--Það er +fróðlegt að bera hér saman við það, sem Aiton segir í sinni "Treatise on +Peat moss," &c., í Edinb. Encyclop., Vol. XVI, p. 738, þar sem hann eignar +að talsverðu leyti mosa-vextinum ið kalda og vætusama loftslag Skotlands. +Segir hann: "32½ únsa af þurrum mosa heldr í sér 18 únsum af vatni, án þess +að láta það drjúpa; þar sem 39 únsur af inni frjóustu garðmold halda að +eins 18½ únsu. Mosi heldr og meiri kulda í sér, en nokkur önnur +jarðvegstegund. Þar sem mosi er þykkr (í Skotlandi) helzt oft frost í jörð +fram yfir miðsumar. Af þessu verðr ljóst hver áhrif mosinn hefir á +loftslagið til að kœla það." [1 únsa er nærfelt 2 lóð.] + +Það er svo í Yukon-fylki sem hvervetna í Alaska, að loftslagið uppi í +landinu er mjög frábrugðíð því, sem það er á ströndunum, og það á stöðum, +setti eigi eru fjarlægir hvor frá öðrum. Ið mikla megin af nálega volgu +vatni, sem er í Bærings-hafi, og inir mörgu hita-straumar frá Kyrra Hafinu, +gjöra loftslagið á ströndinni miklu mildara heldr en uppi í landinu; svo að +munrinn er fjarska-mikill þegar 30 mílur (liðl. sex danskar mílur) frá +ströndinni; því þó eigi að há fjöll á ströndinni, þá er þó hálendi nœgt til +þess að bœgja heitum vindum frá að blása inn yfir meginlandið. En sakir +regns og votviðra er sumarið miklu kaldara og óskemtilegra á ströndunum +heldr en uppi í landinu. Þó eru mánuðirnir maí, júní og mikill partr af +júlí yndislega veðrblíðir--sólríkir, heitir og heiðir. Svo segir Seemann í +sinni bók:[7] "Allr gróðr er þar (þ.e.: á norðr-ströndinni) gífrlega +bráðþroska; og naumast hefir snjóinn tekið upp fyrr en alt er þakið kafi af +grösum og jurtum í fullum gróðri, og þar sem alt var fyrir fám dögum undir +fanna-blæju, grúir nú alt í gróðri, og blöð, blóm og ávextir springa út +hvað á eftir öðru á örstuttum tíma." + +Taflan, sem hér fylgir á eftir, sýnir meðalhita árstíðanna að St. Michael's +(á austr-ströndinni við Nortons-grunn, 63° 28' n. br.) og að Fort Yukon +(1200 mílur frá mynni fljótsins, á 66° 34' n. br.) + +------------------------------------------------------------------------ +Meðalhiti. | St. Michael's. | Fort Yukon. | + |Fahrenheit. | Réaumur. |Fahrenheit. | Réaumur. | +------------------------------------------------------------------------ +Vor | +29° 3 | -1° 1 | +14° 22 | -7° 9 | +Sumar | +53° 0 | +9° 3 | +59° 67 | +12° 3 | +Haust | +26° 3 | -2° 2 | +17° 37 | -6° 5 | +Vetr | + 8° 6 | -10° 4 | -23° 80 | -24° 7 | +------------------------------------------------------------------------ +Alt árið | +29° 3 | +1° 1 | +16° 92 | -6° 7 | +------------------------------------------------------------------------ + +Meðalhiti ársins í Yukon-fylki öllu, sem heild skoðað, má ætla að fari +nærri 0 +25° á Fahrenheit (= -3° 1 á Réaumur). Hér við má bera saman ýmsa +staði, sem nefndir eru í Almanakinu íslenzka (þó þar sé hvorki nákvæmt né +alskostar áreiðanlega frá skýrt). Inn mesti kuldi, sem menn vita komið hafa +í Yukon-héraði, er -70° á Fahrenheit (= -45° 3 Réaumur). Þó frjósa fljót og +stórár eigi í inum mestu grimdum. En meðalhiti ársins er engan veginn +mælikvarði fyrir því, hvað gróið og þroskazt getr í einu landi; heldr kemr +það undir hita og lengd sumarsins; þannig er meðalhiti ársins sami í +þrándheimi (Niðar-ósi) og í Reykjavík; þó er kornyrkja og epla-rœkt í +Þrándheimi; en sumarhitinn í Fort Yukon er þó heldr meiri en í Þrándheimi. +"Ég hefi í Fort Yukon séð hitamælinn sýna +112° Fahr. (+35° 5 Réaum.) um +sumarhádegi, en þó í skugga, og foringinn í víginu skýrði mér frá, að það +hefði oft til borið, að hitamælar, er fyltir voru vínanda og merktir +120° +Fahr. (39° 1 Réaum.), hefðu brostið undir inum brennandi geislum +heimskauts-sólarinnar; og fær sá einn þeim hita nærri getið, er hann hefir +reynt" (Dall). "Gróðrinn fram með efra hlut Yukon-fljótsins verðr svo +blómlegr, að maðr mætti ætla að maðr væri í hitabeltinu, er maðr sér það +blómskrúð alt um sumartímann" (Sami). + +Nálega alstaðar í Yukon-fylki er gnœgð af timbri. Ið stœrsta og mest um +verða tré, er finst í þessu fylki, er hvíta skrúðfuran (_white spruce_; +_ABIES ALBA_). Þetta fagra tré finst hvervetna í fylki þessu, en stœrst og +þroska-mest í námunda við rennandi vatn. Vðr þess er hvítr, þéttr og beinn; +auðunninn, léttr og þó seigfastr í sér. Eigi getr betra sperruvið; en +oftari hverju eru trén heldr grönn í siglur á stórskip, eins og þau (trén) +eru í þessu fylki; sunnar eru þau enn stœrri. Skrúðfuran verðr hér +jafnaðarlega 50 til 100 feta há og 3 fet að þvermáli (_diameter_); en +almennasta stœrð má þó heita 30 til 40 feta hæð, og 12 til 18 þuml. +þvermál.--Þar næst má telja birkið (_Betula glandulosa_). Eigi verðr það +jafnaðarlega yfir 40 feta á hæð og 18 þuml. að þvermáli. Einnig vex víðast +blakka-birki eða krœklu-birki, en það er til fárra hluta nýtt, þar eð það +er svo smávaxið. Til allrar óhamingju fyrir ina upp vaxandi kynslóð eru +engir skólameistarar í þessu fylki, til að neyta birkihríslnanna til þess, +sem þær eru hœfastar til! + +Ýmsar tegundir af poplar-viði (_Populus balsamifera_ og _P. tremuloides_) +vaxa hér kynstrum saman, og oftast vel vaxin. In fyrr nefnda tegund vex með +vötnum fram, en in síðar nefnda á harðvelli. In fyrr nefnda tegund verðr 40 +til 60 feta á hæð, og 2 til 3 fet að þvermáli. En mjög er viðr þessi mjúkr +og linr. + +Pílviðr (_Salix_) og öln (_Alnus_) eru þau trén, sem mest gnœgð er af; vaxa +hér ýmsar tegundir þeirra, svo sem _Salix speciosa_; _Sal. Richardisonii_, +og _Sal. villosa_; _Alnus viridis_, _Aln. incana_, og _Aln. rubra_. + +Margar aðrar trjá-tegundir vaxa hér þótt eigi sé nú rúm né ráð til að telja +það alt hér. + +Það yrði með öllu ofverk að fara að reyna að telja hér upp nokkuru fjölda +af inum mörgu og margvíslegu grasa-tegundum, er vaxa í fylki þessu. Þess +skal að eins geta, að gras-vöxtr er þar mikill og góðr hvervetna; má nefna +meðal inna almennustu grasa alkunna blágresis-tegund, er Kentucky-blágresi +kallast (_Poa pratensis_); enn fremr _Poa nemoralís_, _Calamagrostis +Canadensis_, og ótal aðrar grasa-tegundir. Meðal-gras er eigi lægra en 3 +feta, en oft 4 til 5 feta hátt.--Tvær tegundir af _Elymus_ (mel, rúg-grasi) +gróa svo ríkulega sumstaðar, að ferðamaðrinn freistast til að halda hann +sjái sána kornakra, þar sem þær vaxa viltar; þær bera þroskað korn. + +Kornyrkja má kalla sé óreynd í þessu fylki. Tvisvar hefir bygg-grjónum +verið sáð í Fort Yukon og hepnaðist vel í hvortveggja skipti; grasið varð +smávaxið, en kornið þroskaðist vel. En sakir þess að skinnaverzlunin krafði +allan vinnukraft þeirra hvítra manna, sem þar voru, hefir því eigi verið +fram haldið. Næpur, rófur og redikur og salat og aðrir garðávextir þrífast +vel; Dall segir, að næpur þær, er hann hafi smakkað að St. Michael's hafi +verið þær beztu er hann hafi nokkru sinni séð á æfi sinni. Ávaxtatré eru +engin í þessu fylki, en óteljandi fjöldi berja; Dall nefnir um 20 tegundir, +sem hann segir sé "nokkrar af inum almennari tegundum, er þar vaxa." + +Fyrir nauta-rœkt og fjárrœkt er víða ágætt land í fylki þessu. Enginn er +skortr beitilands og slægna; en góða vetrar-hirðing þyrftu gripir að hafa. +Hefir það verið reynt og hepnazt í Fort Yukon, og er það þó fyrir norðan +hvarfbaug (það er talið að liggja á 66° 34' n. br.). + +Með því þetta fylki varðar oss litlu eftir tilgangi kvers þessa, þá þykir +þetta nóg um það sagt að sinni. + +2. _Aleuta-fylki._ + +Þetta fylki tekr yfir Aleuta-eyjarnar og Alíaska-skaga austr að 155° v.-l. +Sakir þess að Kadíak-eyjar eru skógi vaxnar þykja þær heldr heyra til +Sitka-fylki. Flestar eru eyjar þessar fjöllóttar, og eru sum þeirra fjalla +eldfjöll, og rjúka nokkur þeirra gufu eðr eim; milli fjallanna og sjávar +eru aflíðandi öldóttar hæðir og engi-vellir. Jarðvegrinn er feitr og frjór, +er það mold jurtakends efnis og dökkleitr eðr blakkr leir og hér og hvar +kalkkendr frjóleir (_mergel_). Sumstaðar hefir mosi gróið yfir, vætukendr, +og spillir jörðinni, "en það liggr hverjum í augum uppi, hversu auðvelt er +að útrýma honum" segir Dall. Sumstaðar er jarðvegrinn myndaðr af ösku og +affalli frá eldfjöllunum og er mest af þeim jarðvegi mjög frjósamt. +Loftslag er saggasamt, en milt. Chamisso segir að snjólínan liggi 3510 +fetum yfir sjávar-flöt. Mesti kuldi, er menn þekkja til að komið hafi (á +eyjunni Unalashka) segir faðir Veniamínoff sé 0° á Fahrenheit (= -14° 2 +Réaumur), en mestr hiti +77 Fahr. (= +20° Réaum.)--Taflan, sem hér kemr, +sýnir hita á Unalashka um 4 ár (1830, 31, 32, 33) og meðaltals-hita fimm +ára (1834 talið með): + + Kl. 7 f.m. Kl. 1 e.m. Kl. 9 e.m. + Fahr. Réaum. Fahr. Réaum. Fahr. Réaum. +Ár: +1830 +35 +1.3 +38 +2.7 +34 +0.9 +1831 +36 +1.8 +40 +3.5 +34 +0.9 +1832 +39 +3.1 +42 +4.4 +38 +2.7 +1833 +38 +2.7 +41 +4.0 +36 +1.8 +Meðaltal um 5 ár +37 +2.2 +40.5 +3.7 +36 +1.8 + + Mestr hiti. Mestr kuldi. + Fahr. Réaum. Fahr. Réaum. +Ár: +1830 +77 +20.0 0 -14.2 +1831 +64 +14.2 +7 -11.1 +1832 +77 +20.0 +7 -11.1 +1833 +76 +19.5 +5 -12.0 +Meðaltal um 5 ár +77 +20.0 0 -14.2 + + Veðrlag, meðaltala um 7 ár: +Dagar + Jan. Febr. Marz. Apr. Maí. Júní. +Alheiðir, skýlausir (1) 11 9 3 4 2 6 +Hálf-heiðríkir (2) 111 86 112 104 105 95 +Alskýja (3) 95 103 102 102 104 109 + + Júlí. Ág. Sept. Okt. Nóv. Des. Als. +(1) 0 5 2 2 3 6 53 +(2) 118 106 107 115 88 116 1263 +(3) 99 106 101 100 119 95 1235 + +Þessar athuganir eru gjörðar að Iliúluk, Unalashka, af inum velæruverða +föðr Innocentius Veniamínoff. Frá Október til Apríl segir hann vindar blási +mest frá norðri og vestri. Hitamælir stendr lægst í janúar og marz, en hæst +í júlí og ágúst. Loftþunga-mælir fellr og stígr milli 27.415 og 29.437 +þumlunga, stígr með norðanátt, en fellr með sunnan-átt, stendr jafn-hæst í +desember og jafn-lægst í júlí. + +Það er eigi ófróðlegt að bera hér saman þetta fylki af Alaska og annað +land, sem er því í öllu mjög líkt, en hefir nú verið undir rœkt um margar +aldir. Það sýnir, hvað mannleg elja með tilstyrk þeirrar mentunar, er +reynsla og þekking veitir, getr framkvæmt og til leiðar komið í landi, sem +er nálega jafn-kalt, fult svo rigningasamt og miklu gróðrlausara og +ófrjórra en Aleuta-fylkið í Alaska. Ég á við Hálöndin í Skotlandi og +eyjarnar í kring um Skotland, sem er svo þokusamt, að "skozk þoka" er að +orðtaki höfð um heim allan. + +Dr. Graham af Aberfoyle segir (í Edinb. Encyclop., art. "Scotland," Vol. +XVI, p. 733 & seqq.) um vestrhlut Skotlands, að í Ayreshire sé mjög +vætusamt og saggasamt loftslag, en milt og temprað. I Renfrewshire eru +stór-rigningar tíðar; svo er og í Dumbartonshire. Argyllshire er +rigningasamasta pláss í Skotlandi. + +"Fjalla-tindarnir háu," segir Dr. Graham, "draga eðlilega að sér gufuna, +sem stígr upp frá sjónum, og skýin þykna þangað til þau falla í straumum +niðr yfir dalina. Vetrnir eru mildir að mestu og tempraðir, en sumrin +einatt vætusöm og köld. Loftslag á Hjaltlandseyjum er líkt og á Orkneyjum. +Þó loftið sé hráslagalegt og saggasamt, fer þó mjög fjarri að það sé +óheilnæmt. Það rignír þar ekki stundum saman, heldr dögum og vikum saman, +þá er vindr blæs frá vestri," &c. + +Þessi lýsing passar einmitt nákvæmlega uppá rigningasamasta plássið í +Aleuta-fylki. + +Meðalhiti ársins í Norðr-Skotlandi er frá 42° til 48° á Fahrenheit (+ 4° 4 +til 7° 1 á Réaumur). Í Aleuta-fylkinu í Alaska er meðalhiti ársins frá 36° +til 40° Fahr. (+ 1° 8 til + 3° 5 Réaum.). Á Hjaltlands-eyjum og Orkneyjum +er loftslag óblíðara talsvert og vætusamara. + +Regnfall í Orkneyjum er 36.66 þuml; í Glasgow á Skotlandi er regnfallið 40 +þuml.; í Ayreshire 42 þuml.; í Hvíthöfn 48 þuml.; í Restwick 67 þuml.; og í +Easthwaite 86 þuml. (_Encyclopædia Brittannica._) Ef mig minnir rétt, er +regnfallið í Reykjavík 34 þuml. Í Drymen í Sterlingshire á vestrströnd +Skotlands hafa dagar þeir, er regn fellr, verið taldir um 14 ár, og verðr +meðaltalan 205 regndagar á ári. Í Unalashka hefir þetta verið talið um 7 +ár, og meðaltala regndaga þar er 150 dagar á ári (hver sá dagr, þá er regn +fellr, þótt lítið sé, er talinn regndagr). Séra Veniamínoff segir +regnfallið sé þar 27 þuml. Þetta ætlar Dall sé ef lítið, og gizkar á 40 +þuml. í bók sinni; en síðar hefir hann sagt mér munnlega, að hann álíti nú, +að séra Veniamínoff muni hafa rétt að mæla. + +Vér skulum nú stuttlega líta yfir afrakstr þessa lands, sem hefir loftslag +og regnfall svo líkt Aleuta-fylkinu; það getr bent á, hvers vænta megi með +tímanum af Aleuta-fylki, er það byggist, og það því fremr, sem jarðvegr er +þar frjórri en á Skotlandi. + +Á næstu síðu er tafla sem sýnir afrakstr Hálanda á Skotlandi og eyjanna í +kring; er hún gjörð eftir opinberum skýrslum í "_Transactions of the +Highland and Agricultural Society of Scotland_," Vol. XV, 1856.--Það er +óþarfi að fara um töfluna mörgum orðum; tölur mæla oftast sjálfar máli sínu +furðu-vel. + +Tafla yfir afrakstr og búnað á Hálöndum í Skotlandi og eyjunum í nánd. + + |Fólkstal|Hveiti,bushel| Bygg | Hafrar | + | 1855 |1854 | 1855 | 1854 | 1855 | 1854 | 1855 | +----------------------------------------------------------------------- +Argyll | 1620 | 7315| 13394| 56795| 46819| 806395| 705375| +Arran | 152 | 4373| 4688| 1974| 619| 49139| 42154| +Caithness | 504 | 4644| 5607| 9549| 7609| 748215| 613799| +Inverness | 749 | 47573| 37814| 93100| 54957| 437584| 363176| +Orkneyjar og | 262 | 180| 393| 5727| 2746| 238728| 258789| + Zetland | 39 | | | | | | | +Ross og Cromatry | 873 |220179|233018|264112|204417| 620035| 493042| +Sutherland | 141 | 10183| 8885| 51936| 35759| 93637| 80136| +----------------------------------------------------------------------- + Alsendis | 4340 |294447|303799|483193|362726|2993733|2557871| + + | Rúgr |Baunir og ertur| Næpur | + | 1854 | 1855 | 1854 | 1855 | 1854 | 1855 | +------------------------------------------------------------------ +Argyll | 65144| 59093| 15147| 21641| 84907| 103444| +Arran | 7086| 4655| 4403| 3523| 6497| 4344| +Caithness | 98924| 56292|.......|.......| 143416| 120787| +Inverness | 23068| 22206| 2572| 5227| 84984| 73948| +Orkneyjar og | 108168| 105525| 342|.......| 39230| 42536| + Zetland | | | | | | | +Ross og Cromatry | 4104| 6167| 8273| 21834| 160145| 163834| +Sutherland | 1065| 2693|.......| 114| 32052| 29707| +------------------------------------------------------------------ + Alsendis | 308059| 256631| 30737| 52339| 551231| 528600| + + | Sœnskar | Kartöflur | Gulrófur,| Hvítkál,| + | næp., ekr. | | ekrur | ekr. | + |1854 | 1855 | 1854 | 1855 | 1854 |1855|1854|1855| +------------------------------------------------------------------- +Argyll | 28| 33| 10504| 26412| 24| 17| 23| 28| +Arran | 22| 10| 671| 1493| 4½| 4| 7| 5| +Caithness | 28|......| 8310| 5931| 0¼|....| 10| 9| +Inverness | 10| 17| 6519| 12176| 4| 2| 35| 26| +Orkneyjar og |.....| 2| 6532| 6261| 4| 4| 30| 35| + Zetland | | | | | 1| 1| 6| 7| +Ross og Cromatry | 23| 15| 17281| 20876| 4| 1| 9| 5| +Sutherland |.....|......| 1540| 1633| 2| 4| 3| 2| +------------------------------------------------------------------- + Alsendis | 111| 77| 51357| 74782| 43¾| 33| 123| 117| + + |Hör, ekrur| Gras, ekrur |Hross |Nautfé| Sauðfé| Svín| + | 1854|1855| 1854 | 1855 | 1855 | 1855 | 1855 | 1855| +----------------------------------------------------------------------- +Argyll | 26| 15| 36151| 40303| 8512| 60378| 814029| 3458| +Arran | 12½|....| 3002| 2588| 2367| 3010| 25630| 360| +Caithness | 7| 15| 19043| 18076| 801| 14659| 60447| 1149| +Inverness | 2| 3| 15313| 14226| 3485| 24061| 567694| 1667| +Orkneyjar og | 1| 1| 4954| 8297| 2437| 8128| 10815| 1337| + Zetland |.....|....| 232| 535| | 1250| 5845| 50| +Ross og Cromatry | 3| 1| 19641| 20491| 4414| 16190| 288015| 4557| +Sutherland |.....|...1| 3936| 4446| 914| 3642| 200553| 550| +----------------------------------------------------------------------- + Alsendis | 49½| 36|102272|108962| 22930|131318|1973028|13128| + | Gripir als......2 140 404 | + +Loftslagið á Skotlandi er svo líkt því, sem það er í Aleuta-fylkinu í +Alaska, að tvö lönd svo fjarlæg á hnettinum geta trauðlega líkari verið. +Austrströnd Skotlands er í skjóli fyrir vindunum og hafgufunni frá +Atlantshafi, þar eð fjöllin skýla fyrir að vestan; því er þar eigi svo +vætusamt sem á vestrströndinni, og meiri munr hita og kulda; að þessu leyti +svarar austrströndin á Cooks-flóa til austrstrandar Skotlands. + +Íbúar þessa fylkis eru Aleutar, tryggir og námfúsir, en latir og +fyrirhyggjulausir. Þeir eru sjómenn góðir, en búslóðar; enda hafa Rússar +verið einu lærifeðr þeirra í búskap, og þá er nú ekki á verra von! + +Eigi er timbr í fylki þessu annað en kjarr eitt; en allir ljúka upp um það +einum munni, að eigi sé annað að sjá, en að skógr hljóti að geta vaxið þar, +ef hann er gróðrsettr og hirtr. En í sumum inna beztu ríkja í álfu þessari +vex lítill sem engi skógr nema gróðrsettr sé. Mikill hluti Nebraska-ríkis +er skóglaus af náttúrunnar hendi; en mönnum verðr hér eigi svo mikið fyrir +að grœða skóga, og þáð enda svo, að muni til bóta á loftslagi í heilum +landsplássum.--Með því loftslag í þessu fylki er miklu mildara en í +Yukon-fylkinu, og þurrara en í mestum hlut Sitka-fylkis, þá blómgast grös +hér svo, að grasvöxtr verðr nærri meiri, en maðr óskar eftir, ef svo mætti +segja, þar sem maðr sumstaðar veðr alt að hæð sinni í grasi. + +Svo er t.a.m. sagt um Unalashka, að í nánd við Formanns-höfn (Captain's +Harbour) sé in mesta ofrgnœgð af grasi, en loftslag miklu betr fallið til +heyskapar en, á ströndum Oregon-ríkis. Naut á útigangi verða spikfeit, og +kjötið svo mjúkt og bragðgott, að fágæti er ef aligripir annarstaðar taka +því fram. Jörðin liggr af náttúrunnar hendi albúin undir plóginn. Þar sem +melr (_elymus_) grœr og þroskast, sem þar, af sjálfu sér þar er bágt að sjá +hví aðrar korntegundir skyldu eigi geta gróið og þroskazt, ef þær væru +yrktar umhyggjusamlega og haustsánar. Þess ber að gæta, að engin korntegund +ber nema hálfan ávöxt, og hann rýran, nokkurstaðar á ströndum Kyrra- +Hafsins, hvorki norðarlega né sunnarlega; nema sáð sé að haustinu til.[8] + +Ertur vaxa viltar nálægt Unalashka-firði, segir Davidson; er þar mesta +gnœgð af þeim. Það er sú tegund, er grasafrœðingar kalla _Lathyrus +maritimus_. Hún grœr hvervetna á syðri hlut austrstrandanna á Alíaska- +skaga, að því er Dall hefir munnlega sagt mér. Þess er í ritum getið að +talsvert grói af þessari tegund á einum stað á Kenai-skaga. Það liggr í +augum uppi að sú tegund sem grœr þannig vilt og umhirðingarlaus mundi gróa +eigi síðr í vel yrktri jörð með góðri pössun. Hún kvað gróa í Alaska víða +norðr að 64° n. br. + +Það, sem sagt er um Unalashka, gildir í engu síðr, nema fremr sé, um +eyjarnar fyrir vestan. Ymsar rófu-tegundir vaxa viltar á öllum þessum +eyjum; er gnœgð af þeim, og þær eru góðar átu. Svín, geitr og enda naut og +sauðir geta gengið sjálfala árið um í kring. + +Það virðist óþarfi að fara orðum um, hvort kvikfjárrœkt muni hepnast í +þessu fylki, eða að bera það saman við Ísland; það getr hver gjört sjálfr +eftir að hann hefir þetta lesið. + +3. _Sitka-fylki._ + +Þetta fylki nær frá takmarka-línu Alaska að sunnan, og nær yfir meginlandið +og eyjarnar norðr að Yukon-fylki og vestr að Aleuta-fylki; inni lykr það +því í sér Kadíak-eyjarnar og landið umhverfis Cooks-flóa. + +Yfirborð landsins í þessu fylki er svo óslétt og fjöllótt sem framast má +verða. Að eins norðvestr-hluti þess inni lykr yrkjandi land að nokkrum mun. +Það eru reyndar blettir og blettir hér og hvar um syðra hlut þess, er vel +eru lagaðir til yrkingar. En mestmegnis er þó sá hluti fjöllóttr, og +fjöllin sæbrött mjög og undirlendislaus, en þakin skógum svo þykkum, að +varla er fœrt í gegn um þá, og ná þeir skógar frá ströndunum og upp eftir +fjöllunum 1500 fet yfir sjávarmál. + +Sundin og djúpin milli Alexanders-eyjanna mynda þjóðvegi fylkisins, enda +eru það beztu þjóðvegirnir, sem orðið geta í fjöllóttu landi. Ekki þarf að +ryðja blessaðan sjóinn, ekki þarf að kosta stórfé í járnbrautir á hann, og +ekkert kostar að halda honum við. Alstaðar í þessu fylki er timbr svo +gnógt, sem nokkurstaðar ella á hnetti þessum, svo eldiviðrinn er eigi +kostbær fyrir gufubáta; enda eru kol nœg í fylkinu og kosta ekki annað en +að taka þau upp; ekki þarf að flytja þau né timbrið langt til skips; alt er +í flœðarmálinu. + +Jarðvegrinn er mestmegnis frjómold af jurta-efni með undirlagi af sandleir +eða dökkleitam deigulmó. Jarðvegrinn umhverfis Cooks-flóa og á Kadíak-eyjum +er þessa eðlis; en þar er þó jarðvegrinn blandinn ösku-brunnum sandi, er +sjórinn hefir borið upp, og þykk sandleirs-lög undir, svo jarðvegrinn verðr +þar léttari, þurrari og enn frjóvari, og þannig betr lagaðr til yrkingar en +ella. Loftslagið í suðrhlut fylkísíns er mjög milt, en ótœklega vætusamt. +Regnfallið í Sitka er frá 60 til 95 þuml. árlega; og tala regndaga er frá +190 til 235. Á Kadíak og við Cooks-flóa mun regnfallið vera litið yfir 30 +þuml. að meðallagi, ef það er svo hátt. + +Veðrátta í Sitka frá 31. okt. 1867 til 31. okt. 1868: + + Meðal-hiti. Heíðríkir Þyktloft, + Fahr. Réaum. Regnfall. dagar. dagar. Regndagar. Snjódagar. + +Vor +42.6º + 4.7º 14.64 þuml 22 70 33 15 +Samar +55.7º +10.6º 10.14 " 21 71 36 0 +Haust +45.9º + 6.2º 28.70 " 19 72 44 5 +Vetr +31.9º - 0.1º 14.59 " 44 47 21 6 + +Alt árið +44.07º + 5.4º 68.07 " 106 260 134 26 + +Mestr kuldi, sem kom það ár, var +11° Fahr. (-9° 3 Réaum.) Margra ára +rannsókn sýnir, að meðalhiti á vetrum er um +33° Fahr. (+0.4 Réaum.); er +það álíka og í Mannheimum við Rín, en heitara en í München, Vínar-borg eða +Berlinni. Það er sem næst áþekt sem í Washington, höfuðborg Banda-ríkjanna +(sem þó liggr 1095 mílum sunnar) og heitara en í New York, Philadelphia eðr +Baltimore.[9] En sagga-loftið og rigningarnar valda því að sumarið er miklu +kaldara í Sitka en á inum áðr nefndu stöðum. + +Indíánar byggja á Alexanders-eyjum og ströndinni nálega norðr undir +Vilhjálms-grunn (Prince William Sound.) Þaðan af byggja Innuitar ströndina, +og Indíánar að eins upplandið. Við Cooks-flóa, á Kadíak og á suðrströnd +Alíaska-skaga hafa Innuitar dálitla viðburði til jarðrœktar. + +Á Kadíak-ey og austanmegin við Cooks-flóa eru vetrar kaldari og sumur +þurrari og heitari en á Sitka. Þó eru mildari miklu vetrar á Kadíak, en við +Cooks-flóa. Sumartíðin er in bezta fyrir heyskap og gras gnœgða-gott og +mikið. Hafrar og bygg hefir yrkt verið við Cooks-flóa meðan Rússar áttu +landið. Skógar eru góðir og nœgir. I skýrslu nýlendu-nefndarinnar til +Rússa-keisara (Pétrsborg, 1863) er talið meðal afrakstrs við Cooks-flóa 180 +000 pund af saltkjöti, 180 mæliker af berjum o.s.fr.; nú er lítið um yrkju +eðr afrakstr, með því fáir hvítir menn búa hér, síðan Rússar seldu landið +og drógu burt setulið sitt.--Dr. Kellogg segir um Kadíak: "Grös og grœnar +jurtir þekja fjöllin upp át hátinda. Sumarveðrið er hér ólíkt því, sem það +er í Sitka, og er vel fallið fyrir heyskap." Á vetrna er kuldinn eigi svo +hár á Kadíak, en jafn. Eftir að fer að frjósa helzt kuldinn jafnt og þétt +án snöggra veðrbreytinga. Ísinn á stöðuvatninu á Viðey (á höfninni í St. +Paul á Kadíak) er orðinn tólf þumlunga þykkr, þegar vel er, í lok desember +eðr byrjun janúar, þykknar svo í janúar og febrúar, og hefir, þegar bezt +lætr, náð 18 þuml. þykt í lok febrúarmánaðar. Mesti kuldi, sem menn vita +komið hafa á Kadíak, er -18° Fahr. (-22° Réaum.); og hefir það borið við +einu sinni, svo menn hafi sögur af: þá þyknaði ísinn um 1½ þumlung á +sólarhring, og er það inn hraðasti vöxtr, sem hann hefir haft svo menn +viti. + +Lisiansky[10] getr þess, að byggi hafi sáð verið á Kadíak 1804, og hafði +það þroskazt víðast hvar. En "ið vætusama og heiðríkju-litla veðr, sem eigi +er holt akryrkju, veldr því að korntegundir þurfa hér pössunarsemi og +hirðu--en það eru kostir, sem innlendir menn hér hafa eigi til að bera." + +"Hvort veðrið er bjart eðr þykt, kemr alsendis undir veðrstöðunni. Veðr er +fagrt er vindar blása frá suðri, suðvestri, vestri, norðvestri eða norðri; +en alt hvað vindar eru austanstœðari en hánorðr eðr hásuðr, veldr það þokum +og rigningum. Í desember-mánuði var veðrið fremr milt, þó vindr væri á +norðan. Hitamælir vísaði aldrei lægra en +38° Fahr. (+2° 7 Réaum.) þar til +24. desbr.; þá féll hann til +26° Fahr. (-2° 7 Réaum.). Þá féll snjór á +jörð, og hélzt hann um nokkra mánuði. Eigi er þó talið að vetr byrji +reglulega fyrri en með janúar. Meðan vetr stóð yfir var loft alt af þurt og +hreint (að frá teknum fám dögum í febrúar) og vindar léku milli suðvestrs +og vestrs. Mestr kuldi var 22. janúar, þá féll hitamælir niðr á 0° Fahr. +(-14° 2 Réaum.) Síðustu dagar í febrúar og fyrstu dagar í marz voru og svo +kaldir, að hitamælir féll niðr á milli 13° og 14° Fahr. (-8° til 8° 4 +R.)--Um þessa daga mældi ég þykt íssins á vatninu í Viðey, og var hún 18 +þuml.--9. marz byrjaði vorið." [Lisiansky, 171. bls.] "Vetrinn, sem ég +dvaldi hér, var þurrari en í meðallagi." (Sami, 190. bls.) "Dagana, sem vér +dvöldum á Kadíak, frá 26. til 31. ágúst (1867), var meðalhiti loftsins 49° +5 F. (+7° 8 R.), og sjóarins 45° 8 F. (+6° R.)" (Davidson: "_Coast Pilot of +Alaska_," Washington, D.C., 1869, 27. bls.) + +_Veðr-tafla_, dregin saman úr dagbók, haldinni á Kadíak-ey 1/10 1872 til +30/9 1873. + + | Meðalhiti | Mestr hiti. | +Mánuðir | Klukkan | Klukkan | +1872-73 |8.f.m|12.m.|6.e.m|Medaltal|8.f.m|12.m.|6.e.m| +--------------------------------------------------------- +Október R|+ 2.7|+ 5.3|+ 4.4| + 4.1|+ 6.2|+ 8.0|+ 7.1| + F| 38.1| 43.9| 42.0| 41.3| 46. | 50. | 48. | +Nóvember R|+ 1.6|+ 4.4|+ 2.3| + 2.7|+ 5.3|+ 6.2|+ 6.2| + F| 35.7| 42.1| 37.2| 38.3| 44. | 46. | 46. | +Desember R|+ 0.3|+ 1.0|+ 0.8| + 0.7|+ 4.4|+ 5.3|+ 4.9| + F| 32.7| 34.3| 33.7| 33.6| 42. | 44. | 43. | +Janúar R|- 4.1|- 3.3|- 3.2| - 3.5|+ 2.7|+ 4.4|+ 6.2| + F| 22.8| 24.5| 24.7| 24.0| 38. | 42. | 46. | +Febrúar R|- 2.1|- 0.1|- 1.0| - 1.1|+ 2.7|+ 3.5|+ 5.3| + F| 27.2| 31.8| 29.8| 29.6| 38. | 40. | 44. | +Marz R|- 4.8|- 1.8|- 1.8| - 2.8| 0.0|+ 1.8|+ 1.8| + F| 21.2| 28.0| 27.9| 25.7| 32. | 36. | 36. | +Apríl R|+ 0.7|+ 3.5|+ 2.8| + 2.3|+ 3.5|+ 8.0|+ 8.9| + F| 33.5| 40.0| 38.5| 37.3| 40. | 50. | 52. | +Maí R|+ 3.4|+ 5.5|+ 4.9| + 4.6|+ 4.4|+ 9.8|+11.5| + F| 39.7| 44.5| 43.0| 42.4| 42. | 54. | 58. | +Júní R|+ 6.6|+10.4|+10.2| + 9.1|+10.7|+16.9|+16.9| + F| 46.9| 55.3| 55.1| 52.4| 56. | 70. | 70. | +Júlí R|+ 9.8|+13.0|+13.2| +12.0|+10.7|+16.9|+17.8| + F| 54.0| 61.2| 61.8| 59.0| 56. | 70. | 72. | +Ágúst R|+ 9.3|+13.5|+13.9| +12.2|+11.5|+16.0|+16.9| + F| 53.0| 62.4| 63.2| 59.5| 58. | 68. | 70. | +September R|+ 7.1|+ 9.8|+ 9.0| + 8.6|+ 8.0|+11.5|+10.7| + F| 47.9| 54.1| 52.2| 51.4| 50. | 58. | 56. | +--------------------------------------------------------- +Alt árið R|+ 2.5|+ 5.1|+ 4.6| + 4.1|+11.5|+16.9|+17.8| + F| 37.7| 43.5| 42.4| 41.2| 58. | 70. | 72. | + + + + | Minstr hiti | +Mánuðir | Klukkan | +1872-73 |8.f.m|12.m.|6.e.m|Heidríkir| + | dagar | +---------------------------------------- +Október R|- 2.7| 0.0| 0.0|\ 13½ | + F| 26. | 32. | 32. |/ | +Nóvember R|- 1.8| 0.0| 0.0|\ 13 | + F| 28. | 32. | 32. |/ | +Desember R|-10.7|- 8.0|- 8.9|\ 8½ | + F| 8. | 14. | 12. |/ | +Janúar R|-10.7|- 9.8|- 9.8|\ 11½ | + F| 8. | 10. | 10. |/ | +Febrúar R|-10.7|-10.7|-11.5|\ 11 | + F| 8. | 8. | 6. |/ | +Marz R|- 9.8|- 8.0|- 7.1|\ 16½ | + F| 10. | 14. | 16. |/ | +Apríl R|- 3.5|- 1.8|- 2.2|\ 11½ | + F| 24. | 28. | 27. |/ | +Maí R|+ 0.9|+ 2.7|+ 1.8|\ 8 | + F| 34. | 38. | 36. |/ | +Júní R|+ 3.5|+ 7.1|+ 6.2|\ 16 | + F| 40. | 48. | 46. |/ | +Júlí R|+ 8.0|+ 9.8|+ 8.9|\ 15 | + F| 50. | 54. | 52. |/ | +Ágúst R|+ 7.1|+ 9.8|+ 9.8|\ 21 | + F| 48. | 54. | 54. |/ | +September R|+ 4.4|+ 8.0|+ 7.1|\ 5 | + F| 42. | 50. | 48. |/ | + +Alt árið R|-10.7|-10.7|-11.5|\ 150½ | + F| 8. | 8. | 6. |/ | + + + +1872-73 | Skýjað loft | + | Úrkoma |Urkomu-|Dagar| Meðalhiti | + |Snjór|Regn.| laust | als.| árstiða. | +------------------------------------------------------ +Október R| 2 | 8 | 7½ | 31 |\ | + F| | | | | \ | +Nóvember R| 2 | 8 | 7 | 30 | Haust: 37.7 | + F| | | | | (= +2.5) | +Desember R| 4 | 11 | 7½ | 31 | / | + F| | | | |/ | +Janúar R| 8 | 1 | 10½ | 31 |\ | + F| | | | | \ | +Febrúar R| 8½ | 3½ | 5 | 28 | Vetr: 26.4 | + F| | | | | (= -2.5) | +Marz R| 7 | 0 | 7½ | 31 | / | + F| | | | |/ | +Apríl R| 2 | 6 | 10½ | 30 |\ | + F| | | | | \ | +Maí R| 1 | 16 | 6 | 31 | Vor: 44.0 | + F| | | | | (= +5.3) | +Júní R| 0 | 3 | 11 | 30 | / | + F| | | | |/ | +Júlí R| 0 | 5 | 11 | 31 |\ | + F| | | | | \ | +Ágúst R| 0 | 3 | 7 | 31 | Sumar: 56.6 | + F| | | | | (= +11.0) | +September R| 0 | 8 | 17 | 30 | / | + F| | | | |/ | +------------------------------------------------------ +Alt árið R|34½ |72½ | 107½ | 365 |\ +4.1 | + F| | | | |/ 41.2 | + +Vér sjáum af þessari töflu enn fremr, að af öllum dögum ársins eru 150½ +heiðríkir, en 214½ dagr hafa skýjað eðr þykt loft (þ.e.: meira en hálfan +himin skýjaðan); af þessum 214½ skýjuðu dögum eru 107 úrkomu-dagar (regn +eða snjór), en 107½ úrkomu-lausir. Þannig verða als á árinu 107 úrkomu- +dagar, en 258 úrkomu-lausir (heiðríkir og skýjaðir). Þetta ár (1. okt. 1872 +til 30. sept. 1873.) sýnir einmitt meðal-ár á Kadíak. Veðrtafla, sem þeir +Ólafr og Páll hafa sent yfir nóvember og hálfan desember 1874, sýnir mjög +áþekt veðrlag um þann tíma sem um tilsvarandi tíma hér í töflunni. + +Mesta auðlegð suðrhluta þessa fylkis er falin í timbrinu. Hér skal nefna +nokkrar inar helztu trjátegundir, og eru þær taldar í þeirri röð, sem þær +hafa eftir verði sínu, inar dýrmætustu fyrst o.s.frv. + +GULR SEDRUS-VIÐR (_Chamœcyparís nutkatensis_).--Þetta er inn dýrmætasti +viðr, sem vex nokkurstaðar á ströndum Kyrra Hafsins; hann er smágjör í sér +og þéttr, allharðr og frábærlega endingargóðrog hefir sœtan ylm. "Enginn +viðr jafnast við hann til skipsmíða; hann er svo léttr, þéttr, auðunninn og +dœmalaust endingargóðr." (Kellogg.) Hann vex hvergi nema í Alaska, og er in +eina viðartegund á ströndum Kyrra Hafsins, sem er góðr efniviðr í skip. Ef +menn gæta þess, að öll skip, sem nú eru bygð á Kyrra Hafs ströndum +(mestmegnis úr Oregon-greni) verða að svara talsvert hærra ábyrgðar-gjaldi +en vanalegt er, og fá að-eins ábyrgð um stuttan tíma, þá bendir það +ljóslegar, en nokkur löng rakaleiðsla, til þess, hverja þýðing þessi viðr +hlýtr að fá fyrir sjóverzlunina á öllum Kyrra Hafs ströndum, þá er menn +fara að byggja Alaska og nota viðinn. Efniviðr í skip er og verðr ávalt +mjög útgengileg og arðsöm vara til að selja í öllum ríkjum við Kyrra Hafið. +Þvermál sedrustrjánna hér er venjulega frá 3 til 5 feta, en nær þó stundum +alt að 8 fetum. + +SKRÚÐFURA eða HVÍTGRENI (_SPRUCE_, _Abies Sitkensis_).--Þessi viðr er vel +kunnr í timbrverzluninni á Kyrra Hafs ströndunum nú; hann er hár og bolrinn +þráðbeinn. Það er góðr viðr, þó eigi jafnist hann við sedrusviðinn. + +FURA (_HEMLOCK_, _Abies mertensiana_).--Þessum viði er oft blandað saman +við inn siðast nefnda. Sumir grasafrœðingar álíta það sé aðeins afbrigði af +sömu tegund. Timbrkaupmenn blanda þeim oft saman; og er þó skrúðfuran +endingar-betri. + +BALSAM-FURA (_Abies Canadensis_).--Viðrinn sjálfr er lélegr, en börkrinn af +honum og inum síðast nefnda við er hafðr til að barka (garfa) leðr með. +Balsamið hafa læknar til meðala, og listamenn nota það einnig. + +SKRUBB-GRENI (_SCRUB PINE_, _Pinus contorta_).--Þessi viðr verðr sjaldan +hærri en 40 fet af heilvöxnum bol, og 18 fet að gagnmáli. + +Júníper og ýms önnur tré, er minna þykir um vert, vaxa og í þessu fylki. + +(Um Kadíak er meira sagt í skýrslu sendi-nefndarinnar.) + +Flestallar þær berja-tegundir, sem vaxa í Yukon-fylkinu, eru og algengar í +Aleuta-fylkinu og norðvestr-hlut Sitka-fylkis. + +Um syðri hlut Sitka-fylkis segir Dall: "Það er eigi unt að hugsa sér betra +skógland; alstaðar eru samgöngur og flutningsvegir auðveldir á sjónum, og +fjöllinn svo brött, að eigi þarf annað, en að slá bjálkum úr lélegasta +timbrinu undir viðar-flekana og setja þá á stað (um vetrartímann), og renna +þeir þá sjálfkrafa niðr fannirnar til sjóar." + +"Margt hefir verið ritað um Alaska af mönnum, sem ekkert þektu til, og eru +því rit þeirra þar eftir--hégóminn einber." + +"Þar sem ríkið Massachusetts[11] hefir frá upphafi sínu til þessa dags +ALDREI FLUTT ÚT til annara ríkja ANNAN AFRAKSTR AF LANDI SÍNU, EN ÍS OG +GRJÓT,[12] þá getum vér vænzt með tímanum að fá inn flutt frá Alaska +skipavið, smjör, ost, ull og alskonar kjötmeti; og þar sem ýmsar berja- +tegundir eru nú fluttar þaðan til San Francisco, þá má ætla að fleiri +ávextir bœtist þar við." [Dall.] + + * * * * * + +V. KAFLI. + +STEINA OG MALMA TEGUNDIR. + +Því er miðr, að hvorki er hér rúm til að skýra frá jarðarfrœði Alaska, enda +mun mentun flestallra lesenda þessa kvers vera á því stigi, að þeir hefðu +þess lítil not; ég verð líka að játa vankunnáttu mína í þessu efni svo +mikla, að þó ég hafi rit annara til að fara eftir í þessu efni, þá er svo +margt, sem mönnum ber eigi saman um í inni vísindalegu kennig um uppruna +jarðlaganna, myndun þeirra og aldr, að eigi verðr skynsamlega dregið saman +úr því neitt ágrip, nema maðr hafi nœgilega þekking á jarðarfrœði +(_geology_), til þess að meta sjálfr rökin og gjöra sér glöggva hugmynd um +efnið sjálfr; en kunnátta mín í þessu efni er sára-mögr; og mér er ekki um +gefið að hætta mér staflaust á hálan ís, og reyna að kenna öðrum það, er ég +hefi eigi glögt skyn á sjálfr; hafði ég og það ætlað, að ég skyldi ekkert +það fullyrða í þessu kveri, er ég væri eigi sannfœrðr um sjálfr. + +Svo mikið er víst, að endr í árdaga hefir verið miklu heitara á jörð vorri +en nú er; þá hafa grös og tré gróið í heimskauta-löndunum og dýr lifað þar, +sem nú lifa og þróast að eins í tempraða beltinu og hita-beltinu. Finnast +leifar þeirra nú steingjörðar. Þetta var áðr eignað því, að jarðhitinn +hefði þá verið meiri; en nú þykjast menn vita að sú tilgáta sé hégómi. +Sumir hafa sagt, að t.d. fílar þeir, er leifar hafa af fundizt í Síberíu, +gæti hafa borizt norðr þangað í sjóflóði, en hefðu aldrei lifað þar. En í +Alaska finst slíkr urmull af leifum fíla og annara slíkra dýra innan um +leifar af gróðri (_vegetation_) sem samsvarar eðlisháttum þeirra og að öðru +leyti á þeim stöðvum og í því ástandi, er fullkomlega sýnir, að slík dýr +hafa lifað þar, og gróðr jarðar og loftslag vorið þar eftir. Síðan hefir +komið tímabil, þá er kuldi var miklu meiri á jörðinni, en nú er; þá hefir +allr norðrhluti Ameríku verið þakinn einlægum jökli, svo sem Grœnland er +nú; síðan hefir aftr orðið mildara, og er svo nú á jörð vorri.--Vísindin +hafa enga skýlausa fullnœgjandi úrlausn enn á því, hvað valdið hafi þessum +breytingum á loftslagi. Ein in nýjasta og, að mér virðist, sennilegasta +getgáta þessu viðvíkjandi er sú, er Dr. Oswald Heer hefir fram sett. Dr. +Heer kvað hafa ransakað steingjörvinga ins heita tímabils gaumgæfilegar en +nokkur annar jarðarfrœðingur fyrr eða síðar. Hans kenning er þessi: + +Það er stjörnufrœðingum kunnugt, að sólkerfi vort gengr í afarstórum hring +um einhvern fjarlægan miðpunkt, og að það kemr þannig ávalt inn í nýtt og +nýtt rúm; oss ber frá ókunnu rúmi, og oss kastar inn í ókunnugt rúm; en það +vitum vér með óyggjandi vissu, að sólkerfi vort er sem stendr í rúmi í +himingeiminum, sem er strjál-bygt af stjörnum. Það er engin ástœða til að +efast um, að sólkerfi vort hafi einhvern tíma gengið í gegn um eitthvert af +þeim héröðum himingeimsins (ef svo mætti að orði komast), sem vér sjáum í +sjónglerum að eru miklu þéttskipaðri af stjörnum, en það rúm, sem sólkerfi +vort er í nú sem stendr. En allar þessar stjörnur eru skínandi sólir, og +inn meiri eða minni fjöldi þeirra hlýtr því að hafa nokkur samsvarandi +áhrif á hita loftsins í rúminu umhverfis þær í himingeiminum. Vér getum +þannig ætlað, að á heita (_miocene_) tímabilinu hafi sólkerfi vort verið í +rúmi í himingeiminum, sem var þéttskipað stjörnum, og hafi þannig jörð vor +orðið aðnjótandi heitara loftslags, er þar af leiddi, svo að jafnvel löndin +við heimskaut hennar fengu gróðr þann, sem nú finst að eins um miðbik +hennar. En sól vor hélt á fram sinni óstöðvandi rás og fylgdi henni allr +hennar herskari af plánetum, og svo sem aldir liðu fram, bar sólkerfi vort +inn í ný héruð í himingeiminum, er voru þunnskipuð mjög af stjörnum og því +köld; það olli því, að eftir MIOCENE-tímabilið kom ísöldin eða ið kalda +tímabil; en sólkerfi vort hélt á fram, og loks kom það í rúm í +himingeiminum, er var þéttskipaðra stjörnum en ið síðasta, en þó +þunnskipaðra en það, er það hafði fyrst í verið, og þar sem hitinn því var +í meðallagi milli þess, er verið hafði á inum fyrri tveim tímabilum, og á +þessum stað er það nú sem stendr, og af því leiðir loftslag það, er nú er á +jörðinni.[13] + +En hversu sem er nú um þetta alt, þá er það víst og vafalaust, að jöklarnir +í Alaska eru alt af að mínka og loftslagið að verða þurrara og heitara. +Hver sem orsökin er, þá er þetta svo ljóslega reynt og auðsætt, að það er +hafið yfir allan efa; svo þó menn gefi lítið út á allar getgátur +vísindanna, þá verða menn þó að játa, að reynslan er ólygin. + +Það þykir nú engum efa bundið, að alt Alaska (og eyjarnar) fyrir vestan +150° v.-l. fr. Gr. sé að hefjast og hækka smátt og smátt; sama er að segja +um austrstrendr Síberíu; og ið sama virðist eiga sér stað að minsta kosti í +öllum austrhlut Bærings-hafs og Bærings-sunds og enda norðr í Íshaf, að +sjóinn er að smágrynna. Er það þannig eigi ósennileg spá, að sá tími geti +komið, þó fjarri sé, ef til vill, enn, að Ameríka og Asía vaxi saman að +norðan, og yrði þar þá efni í allra-fallegasta landa-þrætumál handa +einhverjum ókomnum þrándi vefara til að skera úr, því eigi mundi af veita +"tólf-kónga-viti" til þess! + +Eldfjöll eru mörg í Alaska, en mörg eru nú útbrunnin, og sýnist þeim altaf +vera að fækka. Um 50 eldfjöll hafa gosið þar síðan Rússar námu landið; en +nú eru að eins 11 þeirra, er eigi eru álitin út brunnin. + +Jarðskjálftar eru tíðir, en engar sögur eru af, að þeir hafi nokkru sinni +verið svo miklir að neitt hafi kveðið að þeim; þeir eru rétt svo, að þeir +merkjast. Þeir eru ávalt að verða fágætari og fágætari ár frá ári. Helzt +verða menn þeirra varir í október. Það varð vart við einn ómerkilegan í +Viðey (við Kadíak) meðan við dvöldum þar (í lok október-mánaðar 1874). + +Hverar eru ótalmargir í Alaska; er hiti þeirra ýmislegr; sumir eru að eins +94° Fahr. (+27° 5 Réaum.); aðrir eru 167° F. (+60° R.) og ef til vill þar +yfir. Sumir þeirra eru sagðir "nálega jafnir inum stœrstu og merkustu +hverum annarstaðar í heiminum." + + * * * * * + +Kol finnast mjög víða í Alaska, en beztir eru þó námarnir við Cooks-flóa. +Kolin eru hér frá _miocene_-jarðmyndun (_tertiary_) eins og flest kol í +vestrhlut Ameríku. Flest kol af þeirri myndun eru rýrari, en þau kol, er +kölluð eru "_carboniferous_." Taflan hér á eftir sýnir gœði þeirra í +samanburði við önnur kol í Vestr-Ameríku og við beztu "_carboniferous_" kol +í Pennsylvania og á Englandi: + +------------------------------------------------------------------------ + Stöðvar. |Vatn- |Fast | Skjót-|Aska. |Brenni-| Einkunn. + | sefni.|kolefni, | brenn.| |steinn.| + | |(carbon.)| andi | | | + | | | efni.| | | +------------------------------------------------------------------------ +CARBONIFEROUS. | | | | | | +Pittsburgh, | 2.34 | 55.82 | 34.31 | 7.16 | ? |Bituminous. + Pennsylvania | | | | | | +Ormsby, | 4.00 | 66.56 | 26.93 | 2.50 | ? |Bituminous. + Pennsylvania | | | | | | +Kentucky | 2.00 | 56.01 | 37.89 | 4.10 | ---- |Cannel. +Lehigh, | 2.34 | 88.05 | 2.94 | 6.66 | ---- |Anthracite. + Pennsylvania | | | | | | +Newcastle, | 0.99 | 61.70 | 33.55 | 3.75 | 0.23 |Bituminous. + England | | | | | | +------------------------------------------------------------------------ +CRETACEOUS | | | | | | +Nanaimo, | 2.98 | 46.31 | 32.16 |18.55 | ? |Lignitic. + Vancouver Island.| | | | | | +Bellingham Bay | 8.39 | 45.69 | 33.26 |12.66 | ? |Lignitic. +Mount Diabolo, | 14.69 | 46.84 | 33.89 | 4.58 | ? |Lignitic. + California, | | | | | | + beztu svört | | | | | | + demants-kol | | | | | | +------------------------------------------------------------------------ +MIOCENE TERTIARY | | | | | | +Goose Bay, | 20.09 | 41.98 | 32.59 | 5.34 | ? |Lignitic. + Oregon | | | | | | +Carbon Station } | 11.60 | 51.67 | 27.68 | 6.17 | 2.90 |Lignitic. + (Pacific-járnbr)} | | | | | | +Weber River } | 9.45 | 26.21 | 58.32 | 3.64 | 2.40 |Lignitic. +Cook's Inlet, | 1.25 | 49.89 | 39.87 | 7.82 | 1.20 |Lignitic. + Alaska | | | | | | +------------------------------------------------------------------------ + +Þessi tafla sýnir betr, en nokkur lýsing, að kolin við Cooks-flóa eru betri +en öll "miocene" eða "cretaceous" kolin í Vestr-Ameríku; hún sýnir og að +kolin við Cooks-flóa innihalda að eins 0.37 hundruðustu pörtum minna af +brennanlegu efni og að eins 0.66 hundruðustu pörtum meiri ösku, en góð, +"bituminous" Pittsborgar-kol, og er það meira en unnið upp aftr við það, að +Pittsborgar-kol innihalda 1.09 hundruðustu pörtum meira af vatni. Í kolunum +við Cooks-flóa er og minna af brennisteini en í beztu kolum við Kyrra-Hafs- +brautina, og vatnsefni þeirra er minna, er nokkurra annara kola í Ameríku, +sem töflur taka yfir. + +En þess ber að minnast, að verð kola liggr eigi eingöngu í gœðum þeirra. Sé +kolalagið minna, en 3 feta þykt (af hreinum kolum), þá eru þau einskis +virði til verzlunar, og svarar þá að eins kostnaði að hafa þau til +heima-brúkunar. (Kolalögin við Cooks-flóa kváðu vera 3 til 7 feta þykk); +fjarlægð frá markaði, ástand og lengd flutnings-vegarins, ýptin ofan á +þeim, og margt fleira hefir áhrif á verð þeirra og verðr að taka þetta alt +til greina. + +Eigi er annað auðið að sjá, en að kola-námarnir við Cooks-flóa muni vel +borga fyrirhöfnina við að vinna þá; en að hve miklu leyti, verðr reynslan +að sýna. Þeir hafa eigi verið svo kannaðir til hlítar enn, að um það verði +sagt með vissu; en vel er af þeim látið. + +Rafr finst víða í kola-lögunum, saman með surtarbrandi. Það er algengt á +Alíaska-skaga, finst og á Kadíak og víða í Alaska; sumstaðar mikið af því. + +Steinolía (_petroleum_) hefir fundizt í Alaska. Finst hún fljótandi í +þykkri brá ofan á vatni einu nálægt Katmai-vík á Alíaska-skaga, gagnvart +Kadíak-ey. In "specifiska" vigt hennar er 25° (Beaume); hún er alveg +lyktarlaus og ágætr áburðr á verkvéla-málm óhreinsuð, eins og hún finst. +Það er enda sagt það megi brenna henni óhreinsaðri. + +Hvítr marmari finst við Sitka, góð tegund og dýrmæt. + +Gull og silfr finst í Alaska, en smátt er um það, að því er menn enn þekkja +til. Silfrið er oft blandað saman við kopar. Gull hefir fundizt víða, meðal +annars í Kaknú-fljóti við Cooks-flóa og á Kadíak; en eigi hefir það þótt +vera svo mikið, að borgaði að verka það. En athugandi er að enginn +praktískr gullnemi hefir enn reynt það né ransakað; svo lítið er um það +kunnugt.--Töflugrjót, sumt með æðum af kvarz, finst á Kadíak. + +Kopar finst á ýmsum stöðum; en ugglaust er mest af honum við Attu- eða +Kopar-fljót, sem fyrr er um getið í kveri þessu. Þar hlýtr að vera +fjarska-mikið af honum. + +Blý hefir fundizt nálægt Sitka, og líka skamt frá St. Paul á Kadíak; en að +eins er það lítið eitt. + +Járn finst víða, en hvergi svo, að menn ætli það borgi sig að vinna það. + +Graphit hefir fundizt á Kadíak, á Alíaska-skaga og víðar. + +Brennisteinn finst víða gnœgða-gnógur; meðal annars kvað hann hafa fundizt +á Kadíak (?). Fyrir brennistein mundi góðr markaðr í California og víðar á +Kyrra-Hafs-ströndum.--"Nitrum" finst og í Alaska. + +Ýmsir aðir málmar finnast í Alaska, þótt hér sé eigi nefndir. + +Landið má enn heita alveg ókannað að kalla, og enginn kann að segja, hver +óþrjótandi uppspretta af málmum þar kann að felast. Jarðlögin og myndunin +benda til, að Alaska muni auðugt land af málmum. + +Ýmsir gimsteinar finnast og þar í landi; má þar til nefna amethyst, zeolit, +tourmalin, spinel, kristall o.m. fl. Sagt hefir verið að demant hafi +fundizt á Únga; en það kvað eigi satt vera. Ýmsar marmara-tegundir finnast +allvíða. + +Ís hefir lengi verið verzlunarvara þaðan. Á vatni einu í Viðey (Woody +Island) við Kadíak er ís skorinn; þó er það stundum í góðum vetrum, að +ís-uppskeran bregzt. Ís hefir og tekinn verið úr jöklunum á suðr- +ströndinni. Árið 1868 var fluttr til San Francisco ís fyrir $28 000. Eigi +hefir eftirsókn eftir ís vaxið að mun síðustu árin. En enginn efi er á, að +selja má mikið af ís í Mexico og Suðr-Ameríku og eins í Asíu, ef hann væri +þangað fluttr. Eins og nú stendr er ís fluttr frá austustu ríkjunum í +Ameríku til Indlands og Sínlands í Asíu; er það vegr miklu lengri, og +lengri ferð gegn um heit lönd, og hlýtr því flutningr að verða dýrari og +meira að spillast á leiðinni, en ef flutt væri frá Alaska. Er því efalaust, +að ísverzlun getr orðið mikil auðsuppspretta fyrir landið, ef einhverjir +koma til að nota sér það. + + * * * * * + +VI. KAFLI. + +FISKIVEIÐAR. + +Meðal allra þjóða eru miklar fiskiveiðar álitnar einhver in ríkulegasta +auðs-uppspretta og velmegunar. + +Fiskiveiðar Breta er mælt að séu virði 25 miljóna dollara árlega. +Fiskiveiðar Frakka eru virði $3 000 000 árlega, og fiskiveiðar Ameríku- +manna við austr-strendrnar á álfunni virði $2 000 000 árlega. + +In ýkja-mikla gnœgð fiskjar við strendr Alaska vakti þegar forundran inna +fyrztu ferðamanna, er þar komu, og allra síðan til þessa dags. Billing, +Cook, La Perouse, Lütké, Lisiansky, Belcher, Sir George Simpson, Davidson +og Dall hafa allir borið vitni um inn ótrúlega aragrúa af þorski, laxi, +heilagfiski og síld, er fylli höfin umbergis Alaska. Fiskr hefir jafnan +verið aðalfœða innlendra manna. Veiðiskapr, eða tilburðir til að hagnýta +sér þessa óþrjótandi auðsuppsprettu, er þó enn í fyrstu bernsku. + +Sjófiska-tegundir eru helztar: þorskr, heilagfiski, síld, "tom"-þorskr, +"úlikon" og "mullet." + +Af þorski er mest, og hann er sá sjófiskr, sem mest er verðr. Hann veiðist +á 25 til 50 faðma dýpi því nær alstaðar, og víða má veiða hann af klöppum +við fjöruborðið. Beztu veiðistöðvar eru kring um Kadíak-eyjar, Shumagin- +eyjar og Aleuta-eyjar. Grunnin, þar sem fiskr veiðist hér, eru miklu stœrri +en við Nýfundna-land (New Foundland) og Ísland til samans; og +veiðistöðvarnar við Alaska eru svo langstœrstar og beztar af öllum +veiðistöðvum á hnettinum, að eigi kemr til samanburðar við neitt annað. +Beztar veiðistöðvar eru við Shumagin-eyjar. + +Fram til síðustu tíma var fluttr fiskr frá veiðistöðvum í Atlantshafi til +San Francisco. Árin 1863 og 1864 var flutt um 500 "tons" hvort ár til +California frá Atlantshafi. + +Fiskimenn frá California hafa veitt: + +1 skip 1864, 120 "tons" eða ............ 40 000 fiska. +(6)? skip l865, 523 "tons" eða ....... 249 000 fiska. +18 skip 1866, 1614 "tons" eða ......... 706 200 fiska. +23 skip 1867, 2164 "tons" eða ........ 947 264 fiska. + +Meira en helmingr þessa fiskjar veiddist við Shumagin-eyjar. 1869 veiddust +1 082 000 fiskar, og sé lítið í lagt hafa þeir vegið að minsta kosti 3½ +pund (enskt) hver að meðaltali; og kalli maðr pundið eigi meira vert en 5 +cent, þá gjörir þetta þó $189 350 í gulli. Nú er fiskrinn að skifta um veg +og fer nú aðra leið, er hann ferðast á þurru landi, en áðr; því nú er farið +að flytja hann FRÁ San Francisco og TIL Atlants-hafs. Í april, maí og júní +1868 voru flutt 47 000 pund af fiski og 17 tunnur af tunnu-fiski frá San +Francisco til New York. Á sömu mánuðum var fluttr frá útlöndum inn til +Ameríku fiskr fyrir $119 127, og sýnir það að nokkur markaðr er enn í +Ameríku fyrir fisk. Auk þess selst fiskr í Japan og Sínlandi og víðar í +Asíu, og firni gætu selzt í Mexico og Suðr-Ameríku, þar sem svo mikið er af +kaþólsku fólki. Engin skortr er á beitu í Alaska. Hingað til hefir verðið á +góðum fiski í California verið frá 13 til 7½ cent í gulli fyrir pundið; en +líklegt er að verðið lækki nokkúð, er aflinn vex. Þó ber þess að gæta, að +Íslendingar gætu ugglaust selt fisk þar betr en aðrir, því enginn kann í +Ameríku að verka salt-fisk hálft svo vel sem þeir. Fiskimenn frá California +eru þollausir og heimtufrekir við gjafarann allra góðra hluta; þeir vilja +grípa upp miljónir á svipstundu[14]; ef það tekst eigi, eru þeir hlœgilega +vanþakklátir. Það er einkennilegt að sjá aðra eins þráðfrétt og þessa í San +Francisco-blaði: "San Francisco. Skip komandi: Skonnortan N.N. með 35 000 +þorska; lætr dauflega af aflanum!" Þorskrinn veiðist ALT ÁRIÐ UM Í KRING. + +Heilagfiski er smávaxnara vestr í eyjum, heldr en við Sitka og strendrnar +þar eystra; þar vega meðal-lúður 300 til 500 pund. + +Síldin er sams konar og in norska síld; kemr hún á vísum tíma ár hvert, en +stendr skamma stund við. 1. júní koma hafþök af henni, og má ausa henni á +land eins og maðr vill í hálfan mánuð. Það er kýmin aðferð, sem innlendir +menn hafa til að veiða hana, og bendir það á hver ógrynni af henni eru. +Þeir hafa aflangt skaft úr tré og reka í gegn um það þrjá nagla oddhvassa; +slá þeir skaftinu niðr í sjóinn, og er fágætt ef eigi stendr síld á hverjum +nagla. Einn maðr fyllir hœglega bát sinn á minna en klukkustund með þessum +útbúnaði! + +"Mullet" er laxtegund, er í sjó lifir og að eins í norðrhöfunum. + +"Tom"-þorskr heldr og til í norðrhöfum; hann er góðr til beitu. + +"Úlikon" er merkilegr fiskr, lítill, silfrgljár á lit, venjulega um 14 +þumlunga að meðallagi á lengd. Hann er við strendr Bretlands-eigna og +syðsta part af Alaska-ströndum. Vertíðin fyrir þennan fisk byrjar 20. til +25. marz og stendr yfir um 3 vikur. Lýsi hans er mjög ágætt. Hann er svo +feitr, að hann verðr eigi geymdr í vínanda til vísindalegrar skoðunar. Þá +er hann er þurkaðr, má hafa hann fyrir kerti; þarf ekki annað en kveykja á +sporðinum, og brennr hann þá eins og kerti. Engin lýsing getr gefið hugmynd +um þann ógrynnis-fjölda sem af honum er, þá er hann gengr upp í lœkina og +árnar; vatnið sýnist bókstaflega lifandi eins og velli í potti. Villidýr +taka nœgju sína til átu af honum þannig, að þau slæma hramminum í vatnið og +ausa honum upp á jörðina. + +Af vatna-fiski í Alaska eru laxinn og hvítfiskrinn merkastir; auk þeirra er +"losh" eðr "burbot," "pike" (langa?) og "sucker." + +Af laxi og silungi er ótal tegunda. Af handa-hófi má nefna _Salmo +orientalis_, _Salmo proteus_, _Salmo alpinus_ og rauðfiskinn (_Salmo +sanguineus_). Það þykir lágt í lagt, að telja að innbornir menn í Alaska +veiði tólf miljónir laxa á ári. Að eins á Kadíak og við Cooks-flóa er veidd +hálf miljón árlega. "Öll mannleg mælska þrýtr og málin vantar orð" til að +lýsa fjölda laxins í Alaska. Ógrynni laxíns eru þar svo, að ég get ekki +gefið lesandanum betri hugmynd um það með öðru, en því, að segja að það sé +meira en nokkur getr gjört sér hugmynd um, nema hann sjái það. Ég verð að +játa, að ég gat ekki ímyndað mér annað, en að sögurnar um þetta væru ýkjur, +þangað til ég sá það með eigin augum. Við Cooks-flóa er MEÐALVIGT laxins 50 +til 60 pund; það eru reglulegar stórskepnur! + +Hvítfiskr er, einkanlega norðan til, nærri eins gnœgr og laxinn. + +Ég sleppi hér að minnast inna annara tegunda af fiski, þar ég ætla nóg sagt +til að gefa lesandanum hugmynd um auðlegð Alaska í þessu tilliti. + +Skelfisks-tegundir als konar (nema ostrur), krabba og múslinga er nálega +alstaðar að finna. + +Eigi skal heldr meira en að eins geta inna miklu hvala, rostunga og sela +veiða, er nemr miljónum dala árlega. + + * * * * * + +VII. KAFLI. + +LOÐSKINN, DÝRAVEIÐAR OG FLEIRA. + +Loðskinn frá Alaska hafa verið fræg um allan heim í meira en öld. Saga +loðskinna-veiðanna er saga landsins. Þau voru nálega eina orsökin til þess, +að landið hefir verið að nokkru kannað; þau hafa verið ið eina, er hingað +til dróg hvíta menn þangað, þótt fáir hafi verið. Þetta er inn eini +bjargræðisvegr, er kalla má að verið hafi að nokkru hagnýttr; og inn +feyki-mikli ágóði af loðskinnunum hefir dregið svo gjörsamlega alla +eftirtekt og ástundun til sín, að engu öðru hefir verið skeytt að neinu. +Þau hafa verið gullnámr Alaska. Skinna-takan hefir verið drifin af þeirri +áfergju og fyrirhyggjuleysi, að hún hefir stórum rýrnað, en er þó enn +gullnámum dýrmætari; en auðgefið er að vernda hana með skynsamlegri +lagasetning, og er nú verið að reyna það. + +Til auðveldara yfirlits skal hér fyrst nefna þau loðskinna-dýr, er í sjó +lifa; en það er þelselrinn (_Callorhinus ursinus_) og sæ-otrinn (_Enhydra +marina_). + +1. _Sæ-otr og þelselr._ + +Rússar nefna sæ-otrinn sæ-bjór. Sæ-otrinn er stór skepna; skinnið er mjúkt +og dökkt, en löngum hárum hvítum í broddinn skýtr út í milli og eykr það +fegrð skinnsins. Feldr af vöxnum sæ-otri er um 6 feta langr og 4 feta +breiðr.--Sæ-otrinn er rotaðr, en eigi má skjóta hann, því það fœlir hann. +Áðr var gnœgð af sæ-otrum alt frá Kamchatka og hringinn í kring með +ströndunum alt suðr að syðri hlut California. Nú veiðast fáeinir við +Kamchatka, um 5 eða 6 þúsund við Katrínar- og Alexanders-eyjar og þar á +milli, en varla neitt að ráði sunnar. + +Sæ-otrskinn kostaði fyrrum $200.00 til 500.00, en þau hafa nú fallið í +verði, og kosta nú um $100.00. Aleutum eru borgaðir $20.00 í gulli eða +vörum fyrir gott skinn. Ég sá þó skinn á Kadíak, er eigandinn vildi ekki +selja fyrir $400.00 til 500.00; hann hafði gefið $20.00 fyrir það. + +Þelsela-veiðin var fyrr meir minna um verð, en sæ-otra-veiðin; en nú er hún +í raunini miklu meira verð. Nú er það á Pribyloff-eyjum (Girgis-ey og +Páls-ey) að mestallr þelselr er veiddr. Þelselrinn er náskildr sæljóninu; +mynda þau til samans ættflokk þann, er _Otariidæ_ nefnist á lærðu máli, en +það þýðir eyrnaselir; þau hafa útvaxin eyru og þríklóa hreifa, og eru +þannig auðgreind frá hárselnum (_Phocida_). Aleutar veiða þelseli svo, að +þeir reka þá á land upp, og geta tveir menn rekið 4 eða 5 hundruð eins og +sauða-hjörð; jafnótt og hver þeirra þreytist, er hann rotaðr. 1868 voru +þel-skinn verð $7.00 í gulli óverkuð í Lundúnum. Meðalverðið mun vera frá +$7.00 til $5.00. Aleutar fá $0.35 fyrir hvert skinn! + +Þó það sé fróðlegt í sjálfu sér, að lýsa þessum dýrum smásmuglega, þá er +hér eigi rúm til þess, enda varða þau oss hér eigi svo miklu. + +2. _Land-dýr._ + +In helztu land-dýr, er dýrmætir feldir fást af, eru þessi: refir, merðir, +"mink," bjórar, otrar (land-otrar), "lynx," svarta-birnir og "wolverine." +Þessi dýr veiða innlendir menn í tréboga (slagboga, fellu). Auk þessa eru: +"whistler," bjórbróðir, hreindýr, villi-sauðfé, geitr, úlfar (í norðr- +Alaska), moskus-rottur og hermelín; eru skinn þeirra nokkurs virði, þó eigi +sé það að telja í samanburði við hin. + +Flest af þessum dýrum finnast á Kadíak og við Cooks-flóa. Fleiri orðum skal +eigi um þau eyða. + +3. _Fleira bjargræði._ + +Sæljónið (_Eumetopias Stelleri_) og rostungrinn eru og mikilsverð dýr. Af +þeim getr húðir, lýsi og tennr. Árlega vinnast um 100000 pund rostungs- +tanna. Bustirnar og gallið af sæljóninu er og fémætt. Sínverjar kaupa það +og gefa vel fyrir; hafa þeir bustirnar fyrir tannstöngla, en gallið er haft +til silki-tilbúnings. + +Fugl og eggtekja er óþrjótandi nálega hvervetna í Alaska, sér í lagi á +öllum eyjum. Æðarvarp er víða í norðrhlut landsins; svanir, gásir og als +konar fuglar, sem nöfnum kann að nefna; eru yfir 200 ýmislegar +fuglategundir í landinu.--Hver vara æðar-dún, svana-dún, fiðr, vængir, +fuglshamir, egg, fugla-kjöt o.s.frv. sé, þarf eigi að segja. Íslendingum. + +Enn mætti margt og margt til týna, og sumt merkilegt og mikilsvarðandi, er +telja mætti til bjargræðis í Alaska, t.a.m. þangtegundir, sem eru svo +miklar og góðar þar, að það er sumra manna mál, að hvergi í heimi muni +þangbrensla svo arðsöm, sem þar. En einhvern enda verðr hér á að gjöra; og +vona ég að ég hafi líklega ritað nóg til að gefa dálitla, en þótt +ófullkomna hugmynd um landið og kosti þess. Ég hefi lýst því þannig, að ég +skal ábyrgjast að ekkert verulegt sé mishermt; ég hefi lýst því svo, að +þeir gallar, sem á því kunna að vera, sjást eins ljóst og kostirnir. En ég +vona lýsingin beri með sér, hvort sé meira vert, kostir eðr ókostir. + + * * * * * + +VIII. KAFLI. + +SKÝRSLA ÍNNAR ÍSLENZKU SENDINEFNDAR UM FERD HENNAR TIL ALASKA. + + Landar góðir! + +Vér[15] undirskrifaðir, er kjörnir vorum á fundi Íslendinga í Wisconsin til +að ferðast til Alaska, eðr sér í lagi Kadíak-eyja, til að skoða landið þar +og skýra frá, hvort það mundi eigi vel fallið til nýlendustaðar fyrir +Íslendinga, og hvort lýsing sú, er W.H. Dall hefir gefið á landinu, sé sönn +og rétt, fullnœgjum hér með loforði voru um, að skýra yðr frá árangri +ferðar vorrar, með því að gefa yðr fylgjandi skýrslu, er vér höfum í skyndi +samið í dag og sem við Ólafr og Páll felum Jóni að flytja ykkr og birta. + +Eftir 24 daga ferð með stöðugu andviðri sáum vér land 9. október. Það var +Kadíak; og vorum við um hádegis-bil austr af St. Paul. Þá er við komum á +þiljur upp á laugardags-morguninn, inn 10. okt., vorum við komnir í mynnið +á Cooks-flóa og höfðum Barren-eyjar skáhalt að baki, en Elizabetar-höfða á +hœgri hönd. Fjöllin að austan voru þakin snjó á tindum, og var það gamall +snjór; sýndust oss þau mjög lík fjöllunum á Íslandi einkum á norðrlandi og +austrlandi. Vindr var á móti og urðum við að beita og gekk seigt. Merki +sáum vér til bygðar á austrströndinni, 3 timbrhús; þar voru skógar miklir á +land að sjá. Þó sýndust oss stœrri skógarnir á vestrströndinni; þar mœndi +við himin ið mikla eldfjall Iliamna 12 066 feta hátt, og var skýkápa á +tindinum hæsta, líkt sem einatt er á Heklu. Miklu minni snjór var í fjöllum +þessa megin flóans; þeim megin er og undirlendi miklu minna, en +austanmegin, og sumstaðar varla neitt. + +Sunnudag, 11. okt., vorum við um 40 mílur suðr af Nikulásar-vígi; var fagrt +land á hœgri hönd að sjá (sunnan og austan megin). Við urðum enn að beita +og miðaði lítið þann dag; við gátum séð yfir landið til beggja handa; var +það alt skógi þakið og meira undirlendi austan megin. Við lögðumst um +kvöldið undan bygð þeirri, er Munina heitir; þar eru nokkur býli. + +Mánudag, 12. okt., var þoka og dimt uppi yfir; vér gátum því lítið á fram +haldið og lítið af landi séð. Regn um kvöldið. + +Þriðjud., 13. okt. Vér höfðum austrströndina á hœgri hönd, en Kalgin-ey á +vinstri. Vér gátum lítið siglt áðr vér urðum að leggjast sakir rigningar, +myrkrs og andstreymis. Straumr er gríðar-harðr hér. Kalgin-ey er öll þakin +stórviðar-skógi. + +Miðvikud., 14. okt., hélzt sama veðr. Náðum að leggjast undan Nikulásar- +vígi. + +Fimtudag, 15. okt., var kalt, 32-33° Fahr. (um 0° á Réaumur) á þiljum uppi +um morguninn. Snjór féll um nóttina, en þó festi eigi á þiljum né á +jörðinni á landi. Þennan morgun var hreinviðri og fagrt haustveðr. Kl. 12, +15' e.m. fórum við frá skipi í inum litla gufubát, er við höfðum, og komum +á land í Nikulásar-vígi kl. 2. Komu skrælingjar á mót oss í skinnbátum; en +sumir biðu vor í fjörunni. Þar mœtti oss Wilson, amerískr maðr, er hefir +verzlun þar og umsjón yfir húsum þeim, er stjórnin á. Hann fylgdi oss ½ +mílu austr til bygða skrælingja og útvegaði oss skrælingja einn fyrir +fylgdarmann. Buðum við honum að vera til taks næsta morgun er sól roðaði. + +Wilson sagði oss að yfir undirlendið upp til fjalla væru 40 mílur, og mundi +það taka langan tíma, ef til vill hálfan mánuð, að fara þangað fram og +aftr, sakir þess að vegr væri illr og ógreiðfœr; en háskaför væri nú að +fara upp eftir Kaknu-á á skinnbát, þareð vatn væri svo lítið í ánni. Vér +höfðum tekið með oss vistir af skipinu, og fengum eitt af húsum +stjórnarinnar til íbúðar; hvorki var eldstó, ofn né stólar í húsinu; en vér +höfðum ullar-ábreiður og bjarnarfeldi nokkra, er Wilson léði oss.--Vér +hittum að máli Rússa einn; mælti hann tiltakanlega vel á enska tungu; hann +hefir verið í Alaska um nærfelt 20 ár; mest í Sitka og á Kadíak. Á yngri +árum hafði hann farið víðast um Ameríku; hann var gullnemi, og mátti það á +honum sjá. Hann sagði lítið um dýr og fugla í nágrenninu, fyrr en 10 mílur +frá; fœlast dýrin skot Vígis-manna. Þó var gnœgð þar af villigásum. Hann +sagði oss, að enginn sjófiskr gengi í Cooks-flóa; kemr það líklega til af +því, að svo mikið jökulvatn fellr í hann; svo er og botn leirugr og sjór +oftast gruggaðr af straumum eða vindi, er rótar upp sandi og gruggi frá +botninum. Lax fyllir öll vötn, ár og lœki á sumrin, og vegr frá 60 til 50 +pund að meðallagi. Maðr getr staðið á bökkunum og stungið þá, og fengið svo +marga, sem maðr vill. Fyrsti lax kemr í byrjun apríl-mánaðar; er laxinn +beztr og feitastr ina fyrstu mánuði. Eigi fer hann burtu fyrri en í lok +ágúst-mánaðar. Vetr sagði hann oss væri talinn að byrja í miðjum nóvember, +eða enda 1. nóv., og endaði í miðjum marz eða í marz-mánaðar lok. Eigi kvað +hann nú annað rœktað við Nikulásar-vígi, en kartöflur, kálhöfuð og aðra +garðávexti; væri engin tilraun gjörð með annað. Naut voru þar og voru vel +útlítandi. 40 mílum sunnar sagði hann væri bygð sú, er hann nefndi +Noodshick; mun það vera Munina öðru nafni; þar kvað hann rúg yrktan.--Rússi +þessi var í húsi hjá sœnskum Finna og konu hans. Þeir eru gullnemar báðir +og eru komnir til að ransaka gullnámana í Kaknu-fljóti, er rennr rétt hjá +Nikulásar-vígi, og einkum, hvort eigi muni meira gull í legi árinnar uppi í +fjöllum. Finni þess hafði komið í haust eðr sumar, er leið. Hann hafiði +farið upp um fjöll á Kenai-skaga; hann sagði, að þá er hann fór ofan eftir +ánni á skinnbát, hefði verið svo fult af laxi í henni, að bátrinn hefði +sumstaðar mist skrið í torfunum. Áin kemr úr inu mikla stöðuvatni, er +kallað er Skillokh. Wilson, sem þó gerði sér far um, að draga úr öllum +kostum landsins, sagði oss, að hann hefði eittsinn á minna en klukkustund +stungið 63 laxa í ánni; og inn stœrsti 95 pund, en meðalvigtin upp til hópa +varð 51¼ pund. Rússinn (Tom Jones) sagði land-gœði miklu betri í Noodshik. +Finninn (Fred. Holm) sagði að uppi í fjallinu hefði gras verið víða á +brjóst upp og í öxl, og sumstaðar meira en hæð hans.--Við áttum kalda nótt +í einhýsinu. Næsta morgun kl. 6½ , + +föstud., 16. okt., var 26° á Fahr. (-2.7 R.) inni þar sem við sváfum, en +18° Fahr. (-6.2 R.) úti. Við fórum og hittum leiðsögumann vorn, og lögðum á +stað austr með ánni, en þó nokkuð frá henni. Var land fyrst stórhæðótt og +óslétt og þakið þykkum skógi; jarðvegr var mosakendr og graslítill, en +talsvert af lyngi og buska. Trén eru allhá, sum um 80 fet og yfir það og 2 +fet og meira að þvermáli. Þá er við höfðum gengið 4 eða 5 mílur komum við +að mýrar-flóum skóglausum. Eigi var þar grasmikið, en þó var vatnið eigi +djúpt; jarðvegr var 8 til 12 þuml. djúpr, ef til vill sumstaðar dýpri. +Auðsætt er af landslaginu að þessar mýrar má vel skera fram allar, og mundi +þar þá grasvöxtr góðr. Við gengum nokkrar mílur út í mýrarnar og snérum þá +við; var vatn tekið að dýpka og fœrð að verða ill.--Á heimleiðinni fórum +við norðar og því um lengra veg gegn um skóginn; gjörðum við bál í skóginum +og tókum miðdegisverð. Mestr viðrinn í skóginum var skrúðfura; þó var +nokkur pílviðr og baðmr. Meiri var undirskógr þar, en verið hafði þar er +við fórum um morguninn; mosi var og minni; en þó var lítið um gras, og +gróðr allr mjög fábreyttr. Nóttin var mjög köld. + +Laugardaginn, 17. okt, kl. 6½ um morguninn, var 16° Fahr. (-7.1 Réaumur) +úti. Þennan dag gengum við norðr á við, og gengum enn í gegn um skóg; hér +voru tré stœrri, undirskógr jafnmeiri, jarðvegr þurrari, mosaminni og +grasgefnari, en í austr frá víginu. Vér beygðum út úr skóginum niðr til +strandar; þar var rjóðr og gras hátt. Vér gengum niðr í fjöruna og svo inn +fjörur unz vér komum að lœk þeim eðr á, er Salamakha heitir. Eftir eitthvað +7 mílna gang gjörðum vér bál og tókum snœðing og hvíld. Þá snérum við aftr, +en eigi sama veg; gengum við upp úr fjörunni sunnan við lœkinn; var þar +stórt rjóðr og mikið gras; enda þótt grasið væri þá sölnað tók það oss í +brjóst og sumstaðar vel það. Gengum við nú gegn um skóginn nokkrar mílur, +áðr við snérum út úr til sjávar og niðr í fjörur. Bakkarnir eru hér +fjarska-háir. Skoðuðum við jarðlögin í bakkanum og var efst fúið jurta-efni +um fet eða 1½ fet á dýpt; þar undir kom svört mold og blandin ofr +smágjörðum sandi; það lag var 6 þuml. til 1 fet á dýpt; þar undir er lag af +rauðbrúnum límkendum leir, ljósari en kaffibrúnum; þar undir kemr sandr +sams konar og er í fjörunni; þar undir er oftast sandberg eða móhella, og +þar undir deigulmór; deigulmór er mjög blandaðr innan um öll lögin meira og +minna og milli þeirra. Víða fundust merki til kola og surtarbrands, en +hvervetna í mjög þunnum lögum. Bakkinn var hér margar mannhæðir. Síðan +gengum við heim yfir fjörurnar. + +Sunnudag, 18 okt., var veðr kalt og ilt og snjófall talsvert; kom enginn +bátr í land. Vér héldumst eigi við í húsi voru, en gengum í ina fornu +virkisbygging. Þar var gamall ofn brotinn; og gjörðum við eld í honum, +matreiddum rjúpur handa oss, sem bezt við kunnum, og hituðum te-vatn. + +Á mánudag fórum við á skip út; var þá snjóbleyta, dimt og ilt veðr. Á +sunnudags-nóttina höfðum vér mist eimbát vorn; hafði hann sokkið í +sjógangi; en eimvélin var laus í honum, og hvolfdi hann henni úr sér, svo +við héldum bátnum, en mistum vélina. + +Bezta landið við Cooks-flóa virðist vera með ströndunum fram, og aftr fyrir +ofan mýrlendið, næst fjöllunum og uppi í þeim. Mýrarnar má þurka með því að +skera þær fram. Minna undirlendi er vestanmegin flóans, og er það +sameiginleg ætlun vor allra, að þar muni heldr betra land. En eigi var oss +kostr yfir um að fara eftir að vér mistum eimbátinn. Als konar dýr eru í +fjöllunum: björn, refr, land-otr, hermelín, mörðr og safali, o.s.fr. + +Alit vort á landinu við Cooks-flóa er, að það mundi víðast vel fallið til +bygðar fyrir Íslendinga; en að það sé þó eigi hentugr staðr til að BYRJA +nýlendustofnun á. Byrjunin yrði þar erviðari fyrir frumbýlinginn, en á +Kadíak. Laxveiðin yrði að vera aðalbjargræði nýlendumansins, áðr hann fengi +ágróða af jörðinni; en til að hafa þeirrar veiðar full not ætti nýlendumaðr +að koma þangað í apríl eða maí. Í öðru lagi, þó að eigi sé efi á að +kvikfjárrœkt og akryrkja hljóti vel að gefast með tímanum þar, þá þarf þó +jörðin undirbúning af manna höndum áðr en mikils árangrs verðr vænzt. Sumur +verða hér afar-heit, þó stutt sé; mælt er að Fahrenheit hafi komizt yfir +100 mælistig (yfir 30° á Réaumur); en á vetrum koma grimdir miklar (alt að +-40° Fahr., þ.e. -32° Réaum.). 6 feta snjór kvað falla á láglendinu, en 12 +til 14 feta á fjöllum. + +Kenai-skagi og öll löndin kring um Cooks-flóa eru líka svo lítt kunn enn, +og þarf að kanna þau gaumgæfilega, til að kynnast öllum kostum og ókostum +þeirra. En þetta mundi skjótt verða, er bygð mentaðra manna kemr á Kadíak. + +Suðr- og austr-strönd Kenai-skaga er metamorfisk; ströndin austanmegin +flóans fram með Chugachik-firði og norðr að Kaknu-fljóti er _tertiary_, og +eru þar kola-námar. Fyrir norðan Kaknu-fljót finst deigulmókent töflugrjót +með æðum af gullblöndnum diorit. + +Eftir 3 daga ferð komum vér inn 24. október til + +_Kadíak._ + +Eftir miðdegisverð fórum við í land og hittum tollheimtumann stjórnarinnar- +Sendi yfirforingi skipsins einn af undirforingjum í land með oss ásamt +bréfi til tollheimtumans, til að tjá honum vort erindi og biðja hann að +vera oss innan handar. + +Tollheimtumaðr skýrði oss frá, að eigi væri tiltök að fara nú yfir þvera +eyna, eins og vér höfðum ætlað oss; væri hætta að ganga langt á land upp, +helzt fylgdarlaust, sakir veiði-véla inna innlendu manna. Eru það bogar +þeirra, er svo eru kœnlega faldir, að stundum falla þeir sjálfir í þá, er +lagt hafa. Bjarnar-bogar meiða menn stundum til dauðs.--Hann sýndi oss garð +sinn, og hafði hann rœktað þar hvítkál, næpur og rófur af ýmsum tegundum, +grœnkál, salat, redikur, kartöflur og margt fleira. Kartöflurnar voru +stórar og góðar. Hvítkálið var fullþroskað og væn kálhöfuðin, og hafði þó +eigi sáð verið til þeirra fyrri en í ágúst, svo líklegt er að tvær +uppskerur mætti af þeim fá á sumri.--Stjórnin á mörg hús á Kadíak; eru það +forn herforðabúr Rússa, og ýmis hús, er höfð voru til bústaðar fyrir +foringja þeirra, embættismenn og hermenn; stendr það nú autt alt. Við +fengum að velja úr þeim hvert, er við vildum, til bústaðar fyrir þá af oss, +er eftir kynnu að verða. Rússneskir hituofnar eru í flestum þeirra, en eigi +eldstó nein,--Mikið lét tollari yfir ómensku og leti innlendra manna; kvað +þá betligesti tíða, en þó versna hvívetna, er þeim væri nokkru vikið. Eigi +lofaði hann kaupmenn mikið; enda ljúka flestir upp um þá einum munni. Þó +hefir verzlunarstjóri Commercial-kompanísins reynzt oss í öllu vel. Hann +heitir Smith og er rússneskr gyðingr.[16] Þetta var á laugardag að við +komum, og fórum við til skips aftr um kvöldið. + +Sunnudag, 25. okt., vórum við á skipi til kl. 3. e.m. að við fórum í land +og höfðum vistir með oss. Gengum við austr í holtin um kvöldið með axir +vorar og hjuggum við til eldsneytis. Við bjuggumst svo um í húsi voru. + +Mánudag, 26., var rigning og ófœrt út að fara. Héldum vér kyrru fyrir, nema +hvað einn af oss (P.B.) gekk niðr á bryggju-sporða og dróg þorska úr sjó +til matar.--Eigi þarf annað, ef mann langar hér í fisk, en að skreppa ofan +á bryggju-sporð og sœkja hann með fœri sínu; má beita hverju því, sem rautt +er, reyktum laxi eða rauðri klæðispjötlu. + +Þriðjudaginn, 27. okt., var þoka um morguninn og ýrði úr lofti með köflum +fyrra hlut dags. Við Ólafr og Páll fórum upp eftir fjallinu fyrir ofan +bœinn, en eigi þó upp á háfjallið, og inn eftir því til vestrs og suðrs uns +vér komum í dal einn, er gengr til vestrs (og norðrs). Dalrinn er eigi +allvíðr, hæðóttr og tjarnir á milli í lautum, og lœkir margir smáir. Á rann +eftir dalnum (_English River_). Birkirunnar voru hér og hvar í dalnum, en +eigi annar skógr; en grösugr er hann, og hæðir allar þaktar grasi og lyngi +og ýmsar tegundir berja á því; sunnan til í honum er vatn eigi all-lítið. +Við tókum dagverð á hól einum og nefndum Dögurðar-hól, en dalinn Dögurðar- +dal. Eigi gengum við inn í botn hans. Við gengum síðan út fjörur og komum +heim kl. 4. e.m. + +Ég, Jón Ólafsson, gekk beint upp á fjallið að krossmarki því, er reist er á +hæð einni, og svo vestr eftir háfjallinu og upp á hæsta hnjúkinn, síðan +vestr og nokkuð norðr á við yfir fjallið; þar er það flatt fyrst, en svo +ýmist hæðir eða djúpar lautir; gekk ég svo unz vötn féllu til vestrs; þá +var niðaþoka; en ég hafði með mér áttavita, er Páll átti. Ég fylgdi +lœkjargili niðr af fjallinu og niðr að sjó; þá er ég gekk niðr hlíðarnar +rofaði upp í svip, og sá ég í fjörðinn og sýndist hann ganga frá norðri (og +austri) til suðrs (meira en vestrs). Þess ber að gæta við áttavita hér, að +_declination_ nálarinnar er í St. Paul á Kadíak vel 26°; er norðr þeim mun +austar, en nálin vísar til. Ég gekk lítið eitt með sjó fram til suðrs, og +kom ég því innar á fjallið er ég kom til baka aftr, en ég hafði áðr verið. +Síðan kom ég niðr af fjallinu og kom niðr í fjörur, skamt fyrir innan St. +Paul. Fjörðr þessi hefir verið Marmot-fjörðr. Þá var af nóni, er ég kom +aftr. Gekk ég því aftr upp á fjall til norðrs, og kom þar til, er ég sá +yfir fjörð og gekk þar niðr að sjó; mun það verið hafa botninn á Devils +Bay, er vér síðar nefndum Króksfjörð; síðan gekk ég sama veg til baka. Hæst +á fjallinu, er upp á það er komið, er sumstaðar bert, melar eða +klappir,[17] en þó víðast lyng, en gras, þegar er niðr dregr beggja vegna. +Skógr er minni norðanmegin á fjallinn, en birkirunnar víðast í lautum og +með giljum fram. Bláber voru svo mikil uppi á fjalls-brúnum, að eigi varð +um gengið nema troða á berja-torfum í hverju spori; einnig voru þar ýmsar +aðrar berja-tegundir. Gras var kafgnœgt hvervetna, er niðr af blá-brúnum +dróg. Þá er upp rofaði sá ég af háfjallinu austr á Skóg-ey (_Spruce +Island_) og suðr á Viðey (_Woody Island_) og eyjarnar í kring. Það hygg ég, +að þá er veðr er bjart og gott, sé þaðan af fjallinu svo fögr útsjón, sem +mannlegt auga má líta. Ég kom niðr að St. Paul laust fyrir miðaftan. + +Miðvikudag, 28. okt., gengum við norðr og austr á tanga þann, er gengr út +frá bœnum. þar er alt þakið skógi stórum og víða jarðvegr grasi vaxinn +milli trjánna; gnœgð er þar og tjarna og stöðuvatna. Vér gengum út á odda +til sjóvar og snérum þá inn í skóginn aftr, en snérum til norðvestrs. +Skógrinn er hér geysi-þykkr og stórvaxinn og víða fögr rjóðr og grösug, en +hvervetna tjarnir og lœkir með köldu, svalandi, góðu vatni. Við gengum þar +til, er við komum til _Devils Bay_ (Djöfuls-fjarðar); skýrðum við hann um +og kölluðum Króks-fjörð. Vér gengum inn með firði; þar er grösugt mjög +milli skógar og sjávar, og land ið frjósamasta og fegrsta að sjá. Er það ið +björgulegasta land, er við höfum enn séð í landi hér. Vér sáum norðr yfir +Skógey. Hinu megin fjarðarins og inn með honum var lítill skógr að sjá, en +alt grösugt, fjöllin há og grasi þakin upp úr gegn; fjörðrinn er +tiltakanlega víkóttr og krókóttr.--Vér snérum svo heim yfir hálsana, og +komum heim í myrkrí að St. Paul, kl. 7½ e.m. + +Fimtudag, 29. okt., var rigning mest af; en er upp rofaði um hádegisbil, +fórum við á bát út með landi svo sem mílu og höfðum eitt fœri með oss. +Drógum við á skammri stund 19 þorska, 1 grjót-þorsk (_rock-cod_) og 1 +smálúðu. + +Föstudag, 30. okt., fórum við Jón og Páll á báti út um eyjarnar inar +smærri, er liggja fyrir utan St. Paul; eru þær sumar þaktar smáum skógi, en +sumpart grösugar með tjörnum og lœkjum; allar eru þær byggilegar og +björgulegar. Síðast fórum við yfir á Viðey, hittum formann ísfélagsins og +höfðum tal af honum. Hann hefir 5 hesta og tvo múla; sáir hann höfrum og +þroskast þeir því sem næst; en eigi er mikil rœkt við þá lögð; eru þeir +eigi þresktir, heldr skornir sem hey handa hestunum, svo sem siðr er til að +gjöra í California. Við gengum suðr eftir eyju og þar inn í skóginn og +lengi gegn um hann, unz hann varð svo þykkr, að okkr þótti torfœrt lengra. +Undirskógr er þar meiri, en nokkurstaðar annarstaðar er vér höfum hér +komið, og skógrinn sjálfr geysi-stór. Mældum við digrð á mörgum trjám, er +voru tvo feðminga ummáls og talsvert þar yfir; hæðin gizkum við á að verið +hafi að minsta kosti 100 fet. Þetta, voru skrúðfuru-tré. Þá er við komum +aftr, skoðuðum við ísvatnið og sögunar-mylluna, er þar er; komum síðan við +í leiðinni á skipinu, og fengum vistir í viðbót við það, er vér höfðum áðr +fengið og þá var mjög upp gengið. + +Ég, Ólafr Ólafsson, fór þennan dag upp á fjall og inn eftir háfjallinu til +suðvestrs. Þá var veðr bjart og útsýni ið fegrsta yfir firði, dali og +eyjar. Ég sá suðr yfir flóann, og sá, að inn úr honum ganga þrír firðir og +dalir af fram til fjalla, eigi langir, að því er ég fékk séð. Fjöll vóru há +til lands að sjá og luktu fyrir dalina; voru sum þeirra með snjósköflum í; +heldr virtust þau ógreið til yfirgöngu. Gróðr á fjöllum þeim, er ég fór +yfir, var líkr því, er áðr er lýst. + +Laugardaginn, 31. októb., fengum við bát frá skipinu með sex hásetum og +einum undirforingja. Fórum við á bátnum þvert yfir allan flóann (_Chiniak +Bay_), og lentum norðan megin á nesi því eðr skaga, er gengr út fyrir +sunnan flóann (_Cape Greville_). Við komum á land kl. 10. f.m. og gengum á +land upp vestr með vatni eðr tjörn, sem þar er fyrir ofan, er vér lentum; +vorum við varaðir við, að þar væri bogar lagðir víða um nesið og urðum því +að fara varlega og þreifa fyrir oss með löngu priki. Einn af oss (P.B.) +varð viðskila við hina og gekk vestr með strönd og til híbýla innlendra +manna, er þar höfðu stöðvar skamt frá við bogveiðar. Skoðaði hann þar um +kring, og var grösug mjög ströndin; gekk hann síðan til báts aftr og beið +hinna. + +Við Jón og Ólafr beygðum suðr með vestrenda vatnsins og suðr yfir +fjallhálsinn, sumpart yfir mýrar-blár alþaktar hán grasi og sumpart yfir +lyngmóa og gegnum skóga. Gengum við yfir skagann til sjávar að sunnan. +Skógr var þéttr, en eigi stórvaxinn. Við fundum þar "cranberries" auk +annara berja-tegunda. Jarðvegr var frá 1½ til 2½ fet á dýpt, feitr og +frjór. Við gengum í kring austr fyrir háls, yfir skagann nálægt ströndinni, +og komum fyrir austrenda vatnsins austan fjörur til báts. Þá var af nóni. +Héldum svo heim aftr til St. Paul, og komum þar í svarta myrkri. Hvervetna +á skaganum voru lœkir og gnœgð ins bezta vatns. + +Sunnudaginn og mánudaginn, 1. og 2. nóvember, bárum við saman dagbœkr vorar +og sömdum í hasti eftir þeim skýrslu-ágrip þetta og bjuggumst á annan hátt +til skilnaðar, er það var af ráðið að við, Ólafr og Páll, yrðum eftir á +Kadíak vetrarlangt fyrir það fyrsta, en að ég, Jón Ólafsson, fœri til baka +aftr, til að skýra frá árangri ferðarinnar og reyna að vinna hvað ég gæti í +hag þeim, er fýstust að fara vestr hingað. + +Laxveiði er viðlíka góð og mikil á Kadíak eins og við Cooks-flóa, nema hvað +laxinn er hér smærri. Hásetar af skipinu veiddu um 60 laxa á svipstundu með +höndunum, því þeir höfðu engin veiðarfœri, rotuðu þeir laxinn með spítum og +skutu hann með skammbyssum, er hann óð uppi í lœknum. Gnœgð er af þorski og +heilagfiski ALT ÁRIÐ UM Í KRING.--Veiðiskapr er talsverðr á Kadíak, fuglar +og dýr. Þelselr og sæ-otr kvað fást eigi langt frá eyjunni. Að dœma eftir +loftslagi og jarðvegi verðr engin ástœða séð til, að eigi geti hér þrifizt +alt, sem þrífst og grœr í Skotlandi og á Hjaltlands-eyjum og Orkneyjum. + +Beitiland og heyskaparland er hér svo gnœgt og gott, að enginn efi er á, að +Íslendingar, sem fara miklu betr með skepnur, en hér er títt, mundu verða +hér inir öflugustu fjárbœndr. + +Þá er vér berum saman það, er vér höfum lesið í ritum manna, sér í lagi í +bók Dalls, um Alaska, við það, er vér höfum nú sjálfir séð og á annan hátt +kynt oss og komizt að raun um, þá verðum vér að segja, að bók Dalls er í +einu og öllu verulegu sönn og rétt lýsing landsins og auðsjáanlega ritin af +inni mestu samvizkusemi. Kadíak hefir í nálega öllu STÓRA YFIRBURÐI YFIR +ÍSLAND; SÉR Í LAGI ER LOFTSLAG MILDARA Á VETRUM, EN ÞÓ EIGI HEITARA AÐ +NEINUM MUN Á SUMRUM; SUMARIÐ ER HÉR LENGRA TALSVERT OG VETR ÓLÍKU STYTTRI. + +Vér hikum því eigi við, að ráða þeim löndum vorum, er þegar eru í Ameríku, +og eins þeim, er á annað borð eru einráðnir í að flytja af Íslandi, til að +koma hingað og kljúfa til þess tvítugan hamarinn; því hér er léttara að +byrja búskap með litlum eða engum efnum, en nokkurstaðar ella, er vér +þekkjum til. Og vér gefum þetta ráð eftir ná-kvæma og samvizkusamlega +íhugun á öllum málavöxtum, í þeirri fastri sannfœring, að það verði þeim +til góðs, er því fylgja. Landið sýnist beinlínis skapað handa Íslendingum +og svarar í því efni fyllilega til allra vona vorra. + +Það er sannfœring vor, að Kadíak sé betr lágað land fyrir Íslendinga, enn +nokkurt annað land, er vér þekkjum, á jörðunni. + +Vér svikjum þá, er oss sendu, vér svikjum sjálfa oss og vér svikjum +sannleikann, ef vér segðum annað en vér höfum sagt. + + Ritað í _Saint Paul, Kadiak Island, Alaska,_ + 2. dag nóvember-mánaðar 1874. + JÓN ÓLAFSSON. + ÓLAFR ÓLAFSSON. + PÁLL BJÖRNSSON. + + * * * * * + +UM STOFNUN ÍSLENZKRAR NÝLENDU. + + * * * * * + +I. + +SIÐFERÐISLEGT RÉTTMÆTI VESTRFARA. + +Það eru eigi svo fáir enn, sem hafa á móti útflutningi fólks af Íslandi af +þeirri ástæðu, að það sé til eyðileggingar Íslandi að fólk flytjist þaðan, +og að þeir, sem fara af landi burt, drýgi því siðferðislegt afbrot gegn +fóstrjörð sinni og þjóðerni; gengr þessi skoðun svo ríkt hjá sumum, að einn +alkunnr pólitiskr klerkr fyrir austan, sem víst þykist mikill +föðrlandsvinr, kvað hafa látið það í ljósi, að réttast væri að hýða á þingi +alla vestrfara áðr en þeim væri slept út fyrir landsteinana, og láta þá svo +fara. Því er miðr, að það eru ugglaust nokkrir á Íslandi, sem eru svo +fáfróðir og andlega blindir, að þeir kunna að álíta slík heimskuleg og +illmannleg, ókristileg fjarmæli vott frelsisanda og föðrlandsástar. Þessi +heilögu orð: "frelsi" og "föðrlandsást" eru svo herfilega misbrúkuð oft af +hálfmentuðum fáfrœðlingum og ímynduðum frelsisvinum, sem ekki hafa hugmynd +um, hvað frelsi er. En svo er guði fyrir þakkandi, að hann skóp þó ekki tóm +fól og afglapa, heldr einnig skynsamar verur; og þeir, sem hafa stundað +politisk vísindi og HUGSAÐ slík málefni í þeim tilgangi einum, að leita +sannleikans, en eigi látið sér nœgja, að læra utan að orðagjálfr, sem þeir +skildu eigi sjálfir til hálfs, þeir inir sömu munu sjá, að slíkar skoðanir, +sem prests þessa, eru eigi sprotnar af sannri og réttskildri frelsisást, +heldr af inu skaðvænlegasta mentunarleysi og af inum rammasta ófrelsisanda; +þeir munu skilja, að þeir sem mest fyrirlíta þjóðerni vort, rétt og frelsi, +eru eigi hálft svo skaðvænir þjóð vorri og frelsi hennar eins og slíkir +prestar, sem þessi. Vér sjánm við þeim, er ganga skýlaust í berhögg við +oss; en síðr við þeim, er þykjast fylgja vorum merkjum, en vinna í rauninni +alt oss til meins. Þeir, sem trufla og rugla hugmyndir alþýðu um sannleik +og lygi, rétt og rangt, þeir eru vorir verstu óvinir; því þeir eyðileggja +það, sem er grundvöllr, og einasti fastr grundvöllr ALS frelsis, nl. mentun +og réttlætis eða siðferðis-tilfinningu þjóðarinnar. + +En það eru líka aðrir og heiðarlegri menn, sem eru móthverfir útflutningi +fólks. Ástœður þeirra eru að mestu inar sömu; en þeir skoða þó eigi +vestrfara sem afbrota-menn, heldr að eins sem "týnda sauði." Þeir eru of +skynsamir og réttsýnir menn, til að vilja berjast móti vestrförum með öðrum +vopnum, en þeim, er ein hœfa mentuðum og ráðvöndum mönnum, nl. andans +vopnum. Þeir sjá, að laga-bann og hegningar mundu eigi stöðva útflutning, +heldr gjöra ilt verra, og að eina ráðið til að stöðva hann, er að bœta hag +fóstrjarðarinnar. En þeir álíta það þó illa gjört af mönnum, að fara úr +landi burt. Hér til liggja nú mörg andsvör. Sum þeirra hœfa bezt inum fyrr +nefndu mönnum, sum inum síðar nefndu, og sum báðum. Vona ég, að hvorir um +sig taki sitt til sín; en sér í lagi bið ég ina síðar nefndu, ina einlæegu +og heiðarlegu mótstöðumenn útflutninga fólks, að taka sér eigi til af því, +er ég kann hér að segja það sem þeir finna þeir eiga ekki, og sem því eigi +er til þeirra miðað. + +Það á að sýna skort á þjóðernisrœkt, að flytja af landi, að sumir segja. En +það kemr nú undir því, hvort þeir, sem af landi flytja, leggja niðr +þjóðerni sitt, eðr þeir halda því og hasla því nýjan völl í heiminum. Það +mætti svara því, að frelsið væri meira vert, en þjóðernið. En ég vil svara +því, að ættjarðarást og þjóðernisást geta stundum komið í bága hvor við +aðra. Ef forfeðr vorir hefðu elskað ættjörð sína (Noreg) meira, en frelsi +og þjóðerni, þá væri þeirra þjóðerni dautt og dottið úr sögunni fyrir +löngu; þá væri tunga þeirra og þjóðerni, sem nú lifir hvergi nema á Íslandi +(því Norðmenn týndu því fyrir konungsvaldinu og útlendri kúgun), afmáð úr +sögu heimsins. + +Því spyr ég: hvort munu feðr vorir hafa elskað meir, jörðina, er þeir +fœddust á, ættjörðina, eðr þjóðerni sitt og frelsi, er þeir flýðu eignir og +óðul, til að firrast yfir-gang konungsvalds og harð stjórnar, en endrreisa +eitt fagrt musteri frelsisins í fjalldölum Íslands? Eigi var Ísland þá +fóstrjörð þeirra, heldr var það Noregr. En fóstrjörðina flýðu þeir, til að +sjá því borgið, er meiru varðaði og þeir unnu öllu öðru fremr, en það var +frelsið og þjóðernið. En eigi hefi ég enn vitað neinn slá þann pústr á +nasir sjálfum sér, að leggja landnámsmönnum ámælisorð á bak fyrir þetta, að +þeir fluttu þjóðerni sitt og frelsi í þann reit, þar er það mátti bezt +blómgvast og sem því varð þeim sann-nefndr "sælunnar reitr." + +Eigi þótti það heldr í þá tíð "óþjóðlegt" né óálitlegt fyrir einstaka menn +að fara utan. Í þann tíð voru það inir göfugustu menn af inu bezta kyni, +menn með lifandi tilfinning fyrir frelsi og óhá, með fjörugri lífsterkri +löngun á að kynnast háttum og hugum heimsins þjóða, og með brennandi áhuga, +þori og þreki til frægðar og frama, er leituðu ungir úr foreldra-húsum til +að freista hamingju sinnar og afla sér frama víða um lönd; þóttu þeir af +því ágætir drengir, en sá "heimskr,"[18] er heima ólst. En nú virðist svo, +sem sumum af prestunum í inu pólitiska kreddu-musteri Íslands þyki það +órækastr vottr um föðrlands-ást og ágætast einkenni ungra efnismanna heima, +að leggjast í öskustó og draga annað auga í pung, svo ekkert megi þeir sjá +né vita af heiminum í kring um sig, en einblína hinu auganu á golþorskinn, +er oss Íslendingum var einhverju sinni settr til virðingar í danska +ríkismerkinu, og kyrja svo í sælli sjálfs-aðdáun: "Ísland er það bezta +land, sem sólin skín upp á!" með eins dogmatískri trú, eins og uglan hefir +á því, að tunglið sé bjartara en sólin. Og eigi er þetta undarlegt, því svo +mun láta nærri, sem nokkrir Íslendingar muni síðan 2. ágúst í fyrra verða +allnæmir á að falla fram og tilbiðja inn pólitiska, hvíta, danska kross á +rauða grunninum; og skyldi mig eigi undra þótt slíkir klerkar, sem sá, er +áðr var getið, hefði þá það prédikað, að eigi mundi hann síðr ljúfr og +léttbær, en krossinn Kristí, eigi sízt þeim, er þá auðnaðist, að hljóta +annan á brjóst til að halda jafnvæginu.--Nú þykir mér það þó einsætt, að +eigi verði með rökum móti því borið, að í því sé fróðleikr nokkur og +lífsreynsla, að fara víða með þjóðum, sjá margt og reyna lífið í sem +flestum myndum, nema rit og mál merkismanna, dauðra og lifendra, kynnast +því, er merkt er og mikils vert á ýmsum stöðum heimsins, og, ef svo mætti +segja, "mæla við Míms höfuð." Þykir enn mega sannast ið fornkveðna, að "sá +einn veit, er víða ratar og hefir fjöld um farið," hafi hann greind og gáfu +til slíkt að nýta. Er og eigi því að leyna, að Íslandi má sómi verða og +gagn í góðum sonum erlendis, er flytja hróðr þess til fjarra landa. Þetta +sýna bezt in útendu blöð, og sá sómi, er ýmsar erlendar þjóðir sýndu landi +voru á þúsund-ára-hátíð þess.--Eftirtektavert er það og, að þessir miklu +"föðrlandsvinir" heima ámæla aldrei þeim löndum vorum, er flytja til +Danmerkr og lifa þar alla æfi, svo sem vorum merka og fræga þjóðhöfðingja +Jóni Sigurðssyni! En ef hann og aðrir ágætismenn breyta eigi "óþjóðlega" í +því, að flýja fóstrjörð sína, hví skal þá leggja vestrförum ámæli á bak? +Eða munu þeir, þessir heima-öldu föðrlandsvinir, ætla Danmörku fóstrjörð +Íslendinga eins vel og Ísland? Eðr mun göfugra að ala aldr sinn hjá kotþjóð +einni lítilli og vesallegri og ómerkri, sem Danir eru, en að dvelja með +inum göfugustu og merkilegustu höfuðþjóðum? Sumir munu nú svara, að þeir +hafi eigi á móti því, að einstakir fáir menn flytji úr landi; en það sé +útflutningr FJÖLDA manna, er þeir hafa á móti; það sé slíkir útflutningar, +er Íslandi verði mein að. En ég sé eigi það bœti málstað þeirra. Ef þeir +viðrkenna siðferðislegan rétt einstaklingsins, til að flytja af landi, þá +hafa þeir engan rétt til að ámæla fjöldanum. Ef EINN einstaklingr hefir +þennan rétt, þá hefir HVER EINN einstaklingur, þ.e. ALLIR einstaklingar +þann sama rétt; hér er um PRINSÍP að tala! Það er ranglátt að gjöra einum +hærra undir höfði en öðrum.--En um það, hvort Íslandi verði skaði að +útflutningi, er annað mál. Ég ætla það liggi í augum uppi að svo geti eigi +verið. Enginn sá, sem getr jafnauðveldlega unnið sér brauð heima, eins og +erlendis, mun þaðan fara, ef hana á undir frelsi og réttlæti að búa. En +geti Ísland eigi veitt öllum börnum sínum það (--og það gjörir það +eigi!--), þá er það eigi skaði þess, að þau börn, er útundan verða, létti á +því ómegðinni; þá rýmkar um hina, sem eftir eru. Meðan Íslendingar hafa ráð +á að myrða mikinn fjölda ungbarna sinna árlega, eins og þeir vitanlega +gjöra með vanhirðu og óþrifum, þá hafa þeir hvorki ástœðu né rétt til, að +hafa á móti, þó nokkrir fari burt úr landinu á annan hátt, þ.e. ómyrtir.-- +Norðrlánda-þjóðir eru annars svo frjósamar, sér í lagi Íslendingar, að +þjóðin getr tvöfaldazt á hálfri öld, þrátt fýrir það þó mörg hundruð flytti +úr landi árlega, EF BJARGRŒÐISVEGIR LANDSINS EFLAST SVO, að þeir HVETJI TIL +slíkrar fjölgunar og LEYFI hana. Það sýnir Noregr, sem sendir um 13 000 +manna árlega til Ameríku, og þó hefir fólkið meira en tvöfaldazt heima í +Noregi á 50 árum. 1814 voru Norðmenn 800 000 að tölu; nú eru þeir 1 800 +000, og þó um 500 000 að auki í Ameríku.--En svo er um suma þessa +stokkhörðu föðrlandsvini, að vísi maðr þeim til dœma annara þjóða, t.d. +Noregs, þá leggja þeir augun aftr og vilja eigi sjáandi sjá né heyrandi +heyra, hversu útflutningar hafa einmitt eflt og styrkt framfarir og frelsi +þess lands, í stað þess að veikja það. Að vísa slíkum mönnum til rita inna +merkustu nútíðar-vitringa og þjóðmegunar-frœðinga, er til einskis, því svo +er várið pólitískri mentun þeirra, að þeir hafa numið þá frœði, er í gildum +stóð 1836 til 1848, en hafa aldrei lengra komizt, þótzt hafa gleypt allan +heimsins vísdóm, og dagað svo uppi sein steingjörvingar eða nátt-tröll, er +blinduðust af uppruna þeirrar saltvíkr-týru, er brá döpru skini yfir +danskar sálir 1848. Þeir þekkja eigi og vilja eigi um vita neitt það, er +síðan hefir gjörzt í stjórnvísindum, þjóðmegunarfrœði eðr öðrum +heimspekilegum frœðum. + +Ég vil enn framar spyrja: Ef Íslendingar geta flutt til þess lands, þar sem +þeir og niðjar þeirra um ókomnar aldir geta haldið tungu og þjóðerni, og +orðið einir íbúar landsins, sett sjálfir rétt með sér og ráðið lögum og +lofum, þ.e. myndað frjálst íslenzkt þjóðveldi, frjálst og fullmyndugt og +engum háð, að eins frjálst sambandsríki í voldugu og merku ríkja-sambandi, +eins og þeir geta, ef þeir vilja, í Alaska, svo að þeir missi einskis +annars í, við að fyrirláta fóstrjörð sína, en að leggja þar af sér hlekki +fornrar ánauðar,--ef þeir gera þetta, segi ég, ef út fluttir Íslendingar +geta endrreist þjóðveldi Íslands í nýrri og betri mynd í framandi og nýju +landi, er með tímanum gæti, ef til vill, orðið sakir landrýmis og landgœða +aðalaðsetr íslenzks þjóðernis í heiminum--eins og óneitanlega má verða í +Alaska--hvaða ástœðu munduð þér þá fœra móti útflutningi fólks frá Íslandi +til slíks lands, þér miklu þjóðernis og frelsis-vinir?--Hvers er þá í mist +við útflutninginn, ef vér höldum öllu því, er oss er kært og dýrmætt og +mikilsvert í andlegu tilliti, og flytjum það með oss þangað, er það má betr +þroskast, dafna og blómgast? Hvers er þá í mist, segi ég?--Jú, nokkurs er í +mist, segið þér; það er eitthvað óljóst, einhver töfrandi draummynd, +eitthvert lokkandi yndi og andans unaðr, er heillar vorar gagn-íslenzku +sálir, og sem þær mega hvergi finna nema á Íslandi--og í Kaupmannahöfn! Jú, +þar kom það! Þér sjáið ekki gegn um glámskygnis-gleraugu yðar ímynduðu +föðrlands-ástar, hvað það er? Ég skal segja ykkr það, dúfurnar mínar! Það +er: ekki flatti golþorskrinn; því hann getið þér flutt með yðr, ef yðr er +all-annt!--en það er ... danski krossin á rauða grunninum! Það er DANSKAN +og KONUNGS-VALDIÐ! Það eru hlekkirnir, sem rakkinn er orðinn svo vanr að +bera, að hann kann eigi við sig án þeirra. Þessi eru þau súrdeig, sem hafa +gagnsýrt yðar íslenzku sálir og gjört þær að illa dönskum súrmjólkr-sálum, +svo að alt, sem þér vitið og skynjið, er danskt. Þér kunnið ekki annað en +dönsku, og hana lélega. Þér kunnið ekki einu sinni að elska fóstrjörð yðar +nema upp á dönsku! Föðrlandsást yðar og frelsis-ást er ekki annað, en +pólitísk kredda, er þér lærðuð utan að af Dönum 1848; af frelsi þekkið þér +ekki annað, en danskt frelsi. Stjórnarskrá Dana er yðar œzta hugsjón, já +afgoð yðar, það vesala pappírsblað! Og þá má nærri geta, hvílíkir garpar +frelsisins þér séuð, þar sem þér hafið læert að elska frelsið af þeirri +þjóð, er aldrei þekti frelsi og aldrei vissi hvað það var, því Danir hafa +ávalt verið þrælar í anda. Það játa inir vitrustu og beztu menn sjálfrá +þeirra.[19] En óþarfi er um það að þreyta! Þeir, sem heima verða eftir, og +það yrði þó ávalt mestr hlutinn, að líkindum, þeir halda flagginu danska! +Það eru að eins þeir, er út flytja, sem segja við það skilið; en hinum, er +eigi fá slitið það frá hjartarótum sínum, er vænst að fara hvergi; enginn +óskar eftir þeim! + +En það er eigi nóg með þetta. Það má sýna það frá víðsýnna sjónarmiði, en +frá sjónarmiði Íslands eins, nefnilega frásjónarmiði mannkynssögannar og +mannfrœðinnar (anþropologia), að útflutningar fólks sé í sjálfu sér +réttmætir og sé als herjar heimsnauðsyn. Verðr það þá ljóst, að ef þeir eru +það (eins og þegar skal sýnt), þá VERÐR eigi við þeim spornað. Er því bæði +illmannlegt, ókristilegt og heimskulegt, að leggja ámæli á vestrfara. Það +er illmannlegt og ókristilegt af því að þeir hafa, eins og vér höfum sagt, +siðferðislegan rétt á, að flytja út; og enginn meiri réttr er til að hamla +þeim frá því, heldr en til þess að innleiða ættstétta-skipun ("kasta"- +skipun) eðr átthaga-band (_"stavnsbaand"_); en það er ókristilegt að ámæla +meðbrœðrum sínum að sakleysi. Það er heimskulegt, að ætla að stöðva þá rás, +sem er bundin lögmáli mannlegs eðlis, eins og það opinberast í sögunni; það +er eins heimskulegt, eins og að ætla að stöðva flóð og fjöru: + + _"Rusticus exspectat dum defluat amnis; at ille labitur, et labetur in + omne volubilis aevum!"_ + +Þar að auki er það óhyggilegt; ást vestrfara til ættjarðar sinnar er +ugglaust svo sterk, að slík ámæli geta eigi komið inn hjá þeim kala til +hennar; en það er ugglaust, að hver sá pólitiskr flokkr heima, sem gjörir +sig sekan í þeirri heimsku og því ranglæti, að leggja ámæli á vestrfara, +hann ætti eigi að búast við samhuga eðr styrk frá þeim, hvorki +siðferðislegum né öðruvísi; og er það óhyggilega gjört að hrinda þannig frá +sér með ranglæti og hranaskap miklum flokki landa sinna, er í mörgu tilliti +geta verið til beinlínis og óbeinlínis styrktar og aðstoðar. Þetta vildi ég +óska að allir hefðu í huga heima; það er ómögulegt að neitt gott geti leitt +af því, að leggja ámæli á bak vestrförum; það sjá allir. En margt getr ilt +af því leitt, og ætti það að vera nœg ástœða til, að unna þeim réttlætis og +sannmælis. Vér erum svo fámennir, Íslendingar, að inn sterkasti flokkr má +eigi við því, að hrinda neinum frá sér, er ætti og vildi flokkinn fylla og +styðja. Þetta hefir höfðingi ins frjálslynda flokks vors séð, og þó hann +hafi eigi mikinn gáning á útflutningi fólks, þá hefir hann varazt í ritum +sínum að leggja ið minsta áfellis eða rýrðar-orð á vestrfara; væri vel, að +allir þeir, sem þykjast frelsismenn heima, vildu vera eins samvizkusamir og +réttsýnir í þessu efni; þeir hafa, því miðr, eigi allir verið það hingað +til. + + * * * * + +Veraldarsagan og mannfrœðin sýna oss, að inar norrœnu þjóðir eru inir +eiginlegu ERFINGJAR JARÐRÍKISINS, ef svo mætti segja. + +Þetta er eigi nein tilviljun; það má meðal annars telja sér í lagi þrjár +aðal-ástœður til þess: + +I.--Maðrinn þarf að eiga í stöðugri baráttu við náttúruna, ef hann á að +halda þrótti sínum og manndómi óskerðum; alveg á sama hátt, eins og +heljarmennið þarf aflraunir af og til, ef hann á að halda fimleika og +hraustleika sínum óskerðum. Hjá meira eða minna mentuðum þjóðum eða hjá +þjóðum, er meðtœkilegar eru fyrir mentun, er atorku-semi og dugnaðr +fólksins oftast í öfugri tiltölu við frjósemi jarðarinnar í þeim löndum er +þær byggja. Því betra sem landið er, því daufari, latari og ónýtari er +þjóðin; því hrjóstrugra sem það er, því atorkusamari og harðsnúnari er +þjóðin. Berum saman Holland og Ítaliu, Ísland og Spán. Í norðlægu löndunum +er loftslag óblíðara og harðara, jarðvegrinn er ófrjórri, en í heitu +löndunum. Þessi óblíða náttúrunnar REKR manninn til að vinna meira og hafa +forsjá á efnum sínum. Þetta styrkir þrótt hans og íhugunar-semi.[20] Í +hitabeltis-löndunum og öðrum heitum löndum, þar á móti, leggr náttúran +nærri því alla hluti upp í hendrnar á manninum; hann vinnr lítið erviði +þar, af því að þörfin rekr hann eigi til þess og því úrættist hann og +veiklast. Þess vegna er öll veraldarsagan saga um innhlaup frá norðri. + +II.--Óblíða náttúrunnar í norðrlöndum heimsins neyðir manninn til að sjá +fyrir vetrar-híbýlum; menn verða að lifa meira innan-húss og saman; +samlífið innanhúss vekr og elr tilfinningar hjartans; það tengir +heimilisfólkið nánari böndum og eykr ást hjóna og ættfólks og allra +skyldmenna. Þetta ásamt góðri heilsu og þrótti, sem norðrbúinn nýtr sem +afleiðingar af einfaldri, nærandi fœðu og svölu, hreinu og hollu loftslagi, +veldr því, að þessar þjóðir eru frjósamari, en suðrlanda-búar; börnin verða +fleiri að tölu að jafnaði. Því vex íbúa-talan skjótlegar þar, en meðal +annara þjóða, er sunnar byggja. + +III.--Samfara þessu rekr löngunin eftir léttu lífi og hœgu stöðuglega fólk +að norðan suðr eftir; og þannig er stöðugr straumr í mannkyninu frá norði +til suðrs. Þetta hefir ávalt svo verið; þannig óð inn ariski kynflokkr inn +á Indland í myrkri fornöld, áðr en sögur hófust og lagði undir sig ina +innlendu þjóð.--Þannig átti ið sama sér stað í Norðrálfunni, áðr sögur +hófust; og frá því innhlaupi er að rekja orsakirnar til ins tevtónska +eðlis, sem er svo ríkt í grísku og latnesku.--Þannig lögðu hjarðkonungar +frá norðri Egiptaland undir sig.--Þannig lögðu Makedónar undir sig Grikki, +er sunnar bjuggu.--Þannig kollvörpuðu inar norrœnu tevtónsku þjóðir inum +rómversku ríkjum.--Þannig steyptu fylgismenn Genghis Khans sér yfir þjóðir, +er suðlægari vóru.--Þannig lögðu Tartarar undir sig Sínland.--Þannig leggja +Englar undir sig Indland.--Þannig í Ameríku leggja norðr-ríkin suðr-ríkin +undir sig.--Og þannig mætti telja upp alla veraldarsöguna. + +Það sýnist að vera ráðstöfun og regla guðlegrar forsjónar, að jafnskjótt +sem þjóðflokkr fer að úrættast og veslast upp sakir langvarandi aðsetrs í +suðrœnu loftslagi, skuli inn streyma nýtt fjör, táp og manndáð frá norðri. +Hingað til hefir þetta oftast orðið fyrir blóðugar styrjaldir og ófrið. En +hvað er eðlilegra, en að hugsa sér, að það megi eftirleiðis verða á +friðsamlegan hátt fyrir innflutning fólks? En að það verði á EINHVERN hátt, +virðist óumflýjanlega nauðsynlegt fyrir velferð inna suðrœnu þjóða. + +Í inum siðferðislega heimi eða andans ríki svarar þetta til innhlaups +SKILNINGSINS eða skynseminnar í VILJANS ríki. Skilningrinn eða skynsemin +kemr og leggr viljann undir sig; þar við sefast og kœlast ástríðurnar, og +maðrinn verðr settari og íhugunarsamari í eftirsókn sinni að uppfylla óskir +sínar. Því inar norðlægu þjóðir hafa meira af SKYNSEMI eðr íhugun í +eðlisfari sínu; og inar suðrœnu þjóðir hafa meira af VILJA eðr girnd í sínu +eðli. + +Sæl er því sú þjóð, er á að minsta kosti RŒTR sínar í inu fjarlæga norðri; +því þá getr in nauðsynlega endrfœðing eða uppynging þess hluta, er sunnar +er, átt sér stað smátt og smátt á friðsamlegan hátt og án þess að kollvarpa +þurfi með ofríki stjórnarháttum eðr konungs-stólum, ef alt er undir einni +og sömu stjórn. Fyrir því er það mjög svo œskilegt fyrir Banda-ríkin, að ið +nyrzta land þeirra byggist mentaðri þjóð. Þörfin á þessu er, ef til vill, +eigi svo brýn, rétt NÚ sem stendr, meðan innflutnings-straumrinn heldr enn +á fram frá Evrópu og þjóðin er enn svo ung og blönduð; en eftir fá hundruð +ára verðr þörfin komin; og ef norrœnn og mentaðr kynflokkr er gróðrsettr +þar NÚ, þá eykst hann og margfaldast; en alt það, er um of verðr af þeim +kynflokki, mun smám saman streyma suðr og fœra DÁÐ, ÞRÓTT OG KALT BLÓÐ eðr +STILLINGU til inna suðlægari íbúa. + +Í þessum skilningi virðast því inir norrœnu (þ.e. norðlægu) kynflokkar (að +minsta kosti inir mentuðu) að vera LÖGARFAR þessa heims. Þeir eru eigi svo +mjög óðalsbœndr hans, eins og ERFINGJAR; þeir ná umráðum arf síns eða verðá +handahafar hans, setjast á óðal sitt, þá er þeir flytja suðr; en þá eru +þeir eigi lengr NORRŒNIR úr því; og eftir nokkra mannsaldra þarf nýjan +lífstraum norðan að aftr, og svo framvegis. + +Ef Íslendingar næmu nú land í Alaska--segjum 10 þúsundir á 15 árum, og +fjöldi þeirra tvöfaldaðist þar t.d. á hverjum 25 árum, sem vel mætti verða +og ugglaust yrði í svo hagfeldu landi, þá væru þeir eftir 3 til 4 aldir +orðnir 100 miljónir, og mundu þá þekja alt meginlandið frá Hudson-flóa til +Kyrra-Hafs. Þeir gætu geymt tungu sína, aukið hana og auðgað af hennar +eigin óþrjótandi rótum, og, hver veit, ef til vill sem erfingjar ins mikla +lands fyrir sunnan sig, smátt og smátt útbreitt hana með sér yfir þessa +álfu, og endrfœtt ina afskræmdu ensku tungu. + +Já, þetta sýnist ráðleysu rugl og viltir draumórar; og ég segi heldr eigi +að svo verði; en ég segi svo MEGI VERÐA. Það er ALSENDIS MÖGULEGT! Meira +segi ég eigi. Íslenzka og enska eru af sömu rótum runnar; og þó enskan sé +mannsterkari NÚ, þá höfum vér hvergi lesið það drottins lögmál, að hún +skuli svo verða að eilífu. Og, ef svo mættí um tungur segja, þá hefir sú +fagra íslenzka mær meira siðferðislegt afl, en in enska portkona, er lagt +hefir lag sitt við allar skrælingja- og skrípa-tungur þessa heims.--En svo +að enginn bregði mér um ópraktiskar skálda-grillur í svo mikilsverðu máli, +skal ég þess geta, að hugmyndin um þennan mögulegleika á sigri íslenzkunnar +er ekki mín, heldr heyrir til amerískum vísindamanni, er stundað hefir bæði +engil-saxnesku og norrœnu, þótt eigi sé málfrœði aðal-iðn hans. + +Ég þykist nú hafa réttlætt vestrfarirnar bæði frá sérstaklegu og almennu +sjónarmiði. En sé svo, að vér hvorki höfum siðferðislegan rétt á að hindra +né GETUM hindrað vestrfarirnar, hvað er þá annað til, en að reyna að beina +straumnum í sem bezt horf, svo að sem bezt megi af leiða bæði fyrir þá, er +út flytja, og fyrir ina íslenzku þjóð yfir höfuð og fyrir mannkynið alt? + + * * * * * + +II. + +NAUÐSYN ÍSLENZKRAR NÝLENDU. + +Þegar á alt er litið, má segja, að til sé TVENS KONAR VESTRFARAR. Það eru +nl. fyrst og fremst einslyppir menn, karlar og konur, menn, sem fara úr +landi til að leita sér betri atvinnu, eða til að leita sér frama og +mentunar í framandi landi; menn, sem eigi eru öðrum böndum bundnir, en að +dvelja þar, sem þeim vegnar bezt, þar sem atvinna er nœgust og hentust +fyrir þá, eða þar, sem þeir af einhverjum orsökum una bezt lífi sínu og +högum; það eru "guðs og kóngsins lausamenn" í veröldinni, eins og ég og +mínir líkar. Slíkir farfuglar eru eigi bundnir við stað né stund, en flögra +hingað og þangað til að baða sig í sólskininu eða svala svala sér í +forsœlunni, rétt eftir því hvernig veðrið er og á þeim liggr. Það liggr í +augum uppi, að það er næsta torvelt að gefa margar almennar reglur um slíka +menn. Þó má þess geta, að fyrir karlmenn, er ætla að lifa sem daglaunamenn +í annara þjónustu, annað hvort við útivinnu eða iðnað, er útlitið til +atvinnu miklu lélegra nú, en verið hefir nokkru sinni áðr í Ameriku yfir +höfuð; og er því eigi ýkja-fýsilegt hingað í því tilliti; en þó er hér enn +betra yfir höfuð, en víðast í Evrópu. Fyrir námsmenn, er eigi geta eða +vilja unnið líkamlegu vinnu, að minsta kosti í byrjuninni, er alveg +óálitlegt hingað að koma. Ameríka hefir nóg af slíkum mönnum sjálf, og þarf +eigi að sœkja þá til Norðrálfu; enda hafa innlendir námsmenn það fram yfir +aðkomendr, að vera fœrir í málinu. Það er varla einn af hundraði, sem getr +brotið sér hér braut á þennan hátt; þar með vil ég eigi segja, að þeir sem +á einn eða annan hátt eru sérlegt afbragð að þekking eða gáfum geti ekki +fundið hér rúm fyrir sig við sitt hœfi. Slíkir menn eru alstaðar velkomnir; +en þeir eru svo--fáir! Hending, atvik og "hamingja," er vér köllum, geta +líka gjört á þessu undantekningar; en á það er valt að stóla. + +Hinn hlutr vestrfara verðr fjölmennastr; það eru kvæntir menn og barna- +menn, menn með fjölskyldu. Það verðr ávalt valt líf og magrt til lengdar +fyrir þá, að ætla að lifa sem annara þjónar. Tilgangr slíkra manna er yfir +höfuð ugglaust sá, að verða sjálfum sér ráðandi, sjálfra sín menn í óháðum +kjörum; en það verðr yfir höfuð að eins með því, að taka sér land og byrja +búskap. + +Það er eðlilegt, að menn frá sama landi, aldir upp í sama loftslagi, við +sömu störf og lífs-kjör, með sama máli og þjóðerni og venjum, þurfi sömu +skilyrði fyrir vellíðan og velvegnan á sál og líkama. Krafir nattúrunnar +neyða þá alla til að velja sér bólfestu í plássum með líku ytra +ásigkomulagi; en krafir andans vekja hjá þeim löngun og þörf til að búa +fremr saman við þá, er sömu andlegum skilyrðum eru bundnir, sem hafa sömu +endrminningar, sömu vini, kunningja og skyldmenni, sömu ættjörð kæra og +sama innihald andlegs lífs, heldr en að búa fjarri öllum, er skilja +minningar þeira, langanir og þrá, skilja sorg og gleði þeirra. Þetta veldr +nauðsyninni til að halda saman fyrir Íslendinga í framanda landi, myndar +nauðsynina á að finna stað, þar sem þeir geti búið nálægt hver öðrum, en +eigi á dreif innan um útlendinga--veldr í einu orði nauðsyninni á íslenzkri +nýlendu. Þetta á sér því fremr stað um Íslendinga, en aðra, sem fjall- +landa-búar unna ávalt, meir en aðrir, frelsi og fóstrjörð.[21] Og ástin á +fóstrjörðinni heimtar fullnœgju, eins og hver önnur eðileg og réttmæt +tilfinning í brjósti mannanna. En vestrfarinn, er eigi getr fullnœgt henni +beinlínis, fullnœgir henni bezt og eðlilegast með því að elska þeim mun +heitara þær dýrustu leyfar fóstrjarðarinnar, er hann hefr með sér flutt, en +það er þjóðernið. Þess vegna hangir fjallbúinn fastara en aðrir við +þjóðerni sitt, af því in meðfœdda ást á frelsi og óhá kemr honum til +hjálpar. Hann finnr það, að ef hann gefr upp þjóðerni sitt fyrir inu +útlenda þjóðerni, þá lætr hann það þjóðerni kúga sitt eigið. En þar rís +hugr hans og hjarta öndvert á móti. En vér erum fámennir, Íslendingarnir, +og verðum að halda saman ALLIR, ef vér viljum geyma þjógernið í framanda +landi. Þess vegna verðum vér að halda saman í EINNI nýlendu. En þjóðernið +geymist bezt í landi, sem í útliti, atvinnuvegum og loftslagi, þ.e. í öllu +eðlisfari er LÍKT voru forna fóstrlandi, þó BETRA sé. Ekkert huggar +fjallbúann eins og fjöllin hans. Hann á ekki heima á sléttunum, framar en +fiskrinn uppi á reginheiðum. Í fjöllunum finnr hann þá hvíld augans, er +andi hans þráir. Það er er ekki til neins að einsetja sér heima, að sakna +eigi fóstrjarðarinnar; slíkum góðum ásetningi þyrlar í burtu eins og reyk +fyrir vindi, þá er til þess kemr að reyna lífið á sléttunum. Það er ekki +til neins að ætla að láta skynsemina fara að rekja föðrlandsástina í sundr, +og sýna að hún sé á engu bygð. Sál vor er ekki gjörð af tómri, kaldri +skynsemi; í hjartanu býr önnur jafnborin systir hennar, sem heitir +tilfinning; hún er skörungr mikill og lætr aldrei sinn rétt að fullu. Ég +hefi reynt þetta; ég hefi eins mikið af skynsemi og fólk flest, og ég hefi +orðið að margvenjast því í lífinu, að beygja tilfinningar mínar, kann ske +stundum ofbjóða þeim. En alt á sín takmörk, þar sem á stendr: hingað, en +ekki lengra. Og ég hefi fundið það rœtast hér.--Það er enn satt, sem Óvíð +gamli segir: + + Eigi veit ég hverjum + alla dregr + ættjörð unaðs-böndum + og sínum sín vera + sonum leyfir + óminnugum aldrei.[22] + +Ég veit SVO mikið um þetta "Nescio quid," að það er sterkt afl og strangt, +og líklega fæstra fœri að brjóta á bak aftr. + +En hví skyldu menn og reyna að pynda og plága sjálfa sig, ef þeir fá við +því gjört? + +Ef vér höfum fundið land, sem samsvarar kröfum vorum og þörfum, og þar sem +vér getum fundið svo líka ímynd fóstrjarðarinnar, sem orðið getr--þá sýnist +eigi hikunarmál fyrir þá, er út vilja fyltja, að velja það allir einhuga +til nýlendustaðar. + +Ég vil nú nefna hér þær kröfur, er nanðsynlegt sýnist að gjöra til íslenzks +nýlendustaðar, og getr svo hver, sem vill, borið þær saman við lýsinguna á +Alaska hér að framan, og dœmt svo um, að hverju leyti það land fullnœgir +þeim. + + * * * * * + +III. + +UM LANDVAL. + +Ég skal þá hér fyrst stuttlega nefna þær kröfur, er gjöra verðr til þess +lands, er vera ætti hentugt nýlendu-stœði fyrir Íslendinga. Síðan skal ég +fara fám orðum um hverja fyrir sig.--Kröfur þær, sem reynsla vor hefir sýnt +og skynsemin segir oss að sé ómissandi, eru þá þessar helztar: + +1º Að landið hafi frjálsa stjórn og sem rýmst borgaralegt frelsi að verða +má; + +2º að það sé frjórra og bjargræðissamara en Ísland; + +3º að þar sé gnœgð lands, er nýkomendr geti numið ókeypis; + +4º að þar sé atvinna svo nœg, eða þá land svo agnsamt, að nýkomendr þurfi +eigi að liða nauð í byrjuninni; + +5º að skógr sé nœgr til húsagjörða, smíða og eldsneytis; en þó eigi eintómt +skóglendi, er torvelt sé að yrkja; + +6º að loftslag sé eigi alt of ólíkt því, sem á sér stað á Íslandi; vor og +haust blíðari, sumur lengri, en eigi miklum mun heitari, en þar er; + +7º að landið liggi við sjó; + +8º að það sé lagað til kvikfjárrœktar, og að atvinnuvegir sé yfir höfuð +eigi gjörsamlega allir aðrir og ólíkir því, er á sér stað á Íslandi. + +Eigi nokkur von að vera í framtíð íslenzkrar nýlendu, þá er ómissandi: + +9º að svo hagi til, að Íslendingar geti setið einir að landinu, án þess +framandi þjóðir dreifi sér innan um þá. + +Ég skal nú fara fám orðum um hvert af þessum atriðum með tilliti til þeirra +Bandaríkja og þeirra hluta af Canada, er enn hafa til tals eða reynslu +komið sem framtíðarbústaðr Íslendinga. + +1. Canada er að vísu allfrjálst land, en þó eigi lýðveldi, og eigi svo +frjálst sem Banda ríkin. En það varðar mestu um Alaska, að ef Íslendingar +næmu þar land nú, þá væru þeir in eina þjóð mentuð, er þar bygði, og gæti +því gjört sér öll lög sjálfir og haft sjálfir alla stjórn sína í höndum sér +að eins undir sambands-skránni. + +2. Um þetta skilyrði er fátt að tala; það á sér víðast stað; þó hefir +nýlega til tals komið um Nova Scotia í Canada; en á því er mér vafi, hvað +það land hefir fram yfir Ísland. + +3. Hvað snertir gnœgð ónumins lands, þá á hún sér að vísu stað í Canada; en +það land hefir þá annmarka, er sumpart gjöra það ófýsilegt fyrir efnalitla +nýkomendr, hvaðan sem þeir eru, sumpart alveg óaðgengilegt fyrir +Íslendinga. Sumarhitar eru þar geysi-miklir, vetrar harðir og grimmir, +skógr víða ofmikill svo landið verðr torvelt að yrkja, og jörðin sjálf víða +ófrjó. Atvinna er þar og víða fremr stopul. Í Wisconsin er eigi annað eftir +ónumið, en það úrkast úr landi, er enginn hefir viljað nýta. _Shawano- +county_ eða Ljósavatns-hreppr, sem það nú er kallað meðal landa hér, er +lélegt land, og þar að auki svo lítið, að um það er ekki að tala. Atvinna +er nú orðin svo ill og lítil og stopul í Wisconsin, að innlendir menn +margir eiga fult í fangi með að hafa ofan af fyrir sér þar, og sjá þá +allir, hvers nýkomendr eiga að vænta. (Þess bes að geta um atvinnu, að +einslyppar stúlkur geta alstaðar fengið góð laun í öllum Banda-ríkjunum.)-- +Til Nebraska hefir helzt þótt vert að líta í þessu efni; en þar er +heimbúðarland eigi orðið að fá nema í vestrhlutanum. Atvinna virðist þar +éigi eins torfengin og í Wisconsin; en in síðustu ár hefir ríki þetta verið +plágað af engisprettum, er öllum gróðri hafa eytt; sá ég ófögr merki þess í +haust, er leið (1874), og er eigi ólíklegt, að þó sé verra eftir enn. +Bœndr, er nýlega höfðu reist þar bú, hafa flúið ríkið ekki hundruðum, heldr +þúsundum saman. + +4. Um atvinnu er það að segja, að hennar er oftast skortr þar, sem mest er +gnœgð óbygðs lands. Atvinna var góð og gnœg fram að síðustu árum í +vestrríkjunum; en er nú alstaðar í Ameríku (nema, ef til vill, í +California) rýrari miklu en áðr var. Sama er að mestu um Canada að segja. Á +sumrin má viðast eitthvað fá að gjöra fyrir einhverja borgun, og sumstaðar +góða atvinnu; en á vetrna eru þúsundir manna útlendra og innlendra +verklausir og sumpart brauðlausir. Þó þetta sé nú mest að kenna verka-mönum +sjálfum, þá er það nú svona samt; og vér skulum eigi í þessu efni ætla +Íslendingum meira en öðrum. Þeir hafa eigi sýnt sig sumir svo ófúsa að +halla sér upp á hreppinn hér og leggjast á sveit; þó býðr sannleikrinn að +segja, að þessir eru fáir. Í Nebraska er góð sumar-atvinna, en tregt verðr +þar líklega um vetrar-atvinnu nema maðr ráði sig til árs, og verðr þá lítið +úr fyrir nýbýlingnum að vinna á sjálfs síns landi. En sá, er heimbúðarland +("homestead") tekr, verðr að búa á jörð sinni minst 6 mánuði á ári; ella +missir hann rétt sinn til landsins. + +5. Skóg skortir eigi í Canada; en þar er heldr mikið af honum, svo landið +verðr þungt að yrkja; svo er og í Michigan, enda er land þar ófrjótt. Aftr +er skógarhögg og viðarsala þar atvinna. Í Nebraska er víða meinlegr skortr +skógar, og verðr allan við að kaupa. Nýbyggjendr grœða þar skóg, og verðr +það bót með tímanum. + +6. Loftslagið er fjarskalega áríðandi atriði. Íslendingar eru eigi +afarhitum vanir og verðr því illa vært við stritvinnu í afarhitum; enda er +lífi og heilsu af slíku hœtta búin; en í öllum þeim ríkjum, er nefnd hafa +verið (nema Alaska), eru sumarhitar fjarskalegir. Sólstunga ("sun-stroke") +er eigi neitt óvenjuleg enda í Wisconsin. Það eru langt frá ekki sælustu +löndin þar sem alt "brennr og frýs" eins og í helvíti. Í Wisconsin (og +Canada) og vestrríkjunum öllum vestr að Steinafjöllum eru vetr grimmari og +harðari miklu, en þá er verst er á Íslandi. Í Illinois, sem þó liggr suðr +af Wisconsin, hefir komið -58° á Fahrenheit (þ.e. -40° á Réaumur) og er það +meiri grimd, en Íslendingar hafi hugmynd um. Mér virðist auðsætt, að oss +verði affara-bezt sumur, er eigi sé miklum mun heitari, en heima, en +töluvert lengri, og þetta er einmitt það, sem á sér stað í Alaska; en +vetrar eru þar styttri, staðviðrasamari og mildari, en á Íslandi.--Umskifti +hita og kulda eru mjög snögg í Wisconsin og þeim ríkjum; á eftir afarheita +daga koma frostkaldar nætur; því er þar kölduhætt, ef eigi er því varlegar +farið. Á Nova Scotia koma vetrar verri miklu, en á Íslandi tíðkast.-- +Loftslagið er svo þýðingarmikið, að það er ekki ástœðulaust að efa, að +nokkur talsverðr fjöldi Íslendinga geti lifað til lengdar í þessum +landsplássum. + +7. Þá er þess er gætt, að ekkert land, er liggr langt frá sjó, hefir eins +temprað loftslag og hin, er við sjó liggja, og þess er enn framar gætt, að +vestrstrendr allra meginlanda eru tiltölulega miklu heitari, en +austrstrendr, þá liggr í augum uppi, eigi að eins, að œskilegt væri að hafa +nýlenduna við sjávarsíðu, heldr og að Alaska er eina land í álfu þessari, +sem um er að gjöra til þessa. Nova Scotia er verra land og harðara, en +Alaska; en í Banda-ríkjunum er eigi um neitt land að gjöra við austrsíðu +sjávar, nema Maine; og satt að segja væri Maine ugglaust langbezt fyrir +Íslendinga næst eftir Alaska. En í Maine er engi von að vér höldum þjóðerni +voru.--Íslendingar margir eru líka aldir upp við sjó og fiskiveiðar, svo að +það má kalla að sjórinn sé önnur náttúra sumra þeirra.--Maine er ið eina af +þeim ríkjum Banda-ríkjanna, er við sjó liggja, sem enn er eigi fullbygt. +Svíar margir flytja þangað árlega.--Vetrarríki er þar mikíð, en þó eigi svo +sem í Canada. + +8. Öll þau landspláss í Banda-ríkjunum eða Canada, sem enn hafa til mála +komið (að Alaska undan skildu), eru svo löguð, að akryrkja er aðal- +atvinnuvegrinn, og verða því fullorðnir menn að heiman að læra hér alt af +nýju sem börn, er til verka heyrir. Alaska eitt veitir fœri á að stunda +sömu atvinnu sem heima. Í engu þessara landsplássa, nema Alaska, er +veiðiskapr svo mikill, að nýkomandi geti við það lifað í fyrstu. Í Alaska +er hverjum auðgefið að lifa, þó hann stígi fœti á land þar alslaus að öðru +öllu, ef hann hefir skotfœri og fœri og öngul, öxi og tálguhníf með sér. +Það segir sig sjálft að það sé betra, að hafa meiri útbúnað. En sá, sem +þetta hefir, ÞARF ekki að deyja úr harðrétti og hefir vísinn til komandi +velmegunar í hendi sér. + +9. Nálega allar, eða enda allar þær þjóðir, er til Ameríku flytja aðrar, en +Íslendingar, eru að meiru eða minnu leyti akryrkju-þjóðir. Þannig enda +Norðmenn og Svíar; þeir hafa nokkra akryrkju heima, og gefa sig alla við +henni, er þeir koma hingað. Í Noregi og Svíþjóð eru og sumur heitari og +vetrar kaldari, en á Íslandi, og það að miklum mun. Allar þessar aðrar +þjóðir leita því akryrkju-landa hér, og þau finna þær miklu austar og munu +enn finna um langan aldr; þær hafa enga ástœðu til, að leita svo langt +vestr, sem til Alaska. Íslendingum er því anðgefið, að byggja einir landið +nú um sinn. En nái þeir þar fótfestu, þá eru þeir sjálfráðir, hvort þeir +vilja halda því einir eða ekki; þeim eru nefnilega ótal löglegir vegir +opnir til að halda öðrum þjóðum frá sér; ef þeir byggja þar nú í fyrstu, þá +fá þeir alt löggjafarvald landsins í hendr sér, því engir aðrir menn byggja +þar nú, nema ómentaðir skrælingjar, er eigi hafa borgaraleg réttindi. Þá er +þeir hafa löggjafarvaldið (og það fá þeir þegar), þá gjöra þeir íslenzku að +þjóðtungu þess ríkis, og þeir hafa rétt til að gjöra þau lög, að enginn +hafi atkvæðisrétt sem borgari í landinu, nema hann kunni íslenzku; þetta +neyddi þá hvern útlending, sem inn kœmi, til að taka upp tungu og þarmeð +þjóðerni þeirra, og verða Íslendingr. Þeir mundu líkt og önnur ríki gefa +land af eign ríkisins til eflingar skólum og mentun; þeir geta gjört alla +þessa skóla íslenzka. Þeir mundu styrkja til innflutnings fólks í landið; +en þeir gætu á kveðið að styrkja að eins íslenzka menn til innflutnings, +o.s.frv. Þeir hefðu alveg í höndum sínum að búa um sig eins og þeir vildu +eins og frjálst ríki. EKKERT ANNAÐ LAND VEITTI ÞEIM FŒRI Á ÞESSU! Og þetta +er stórmikið atriði--já, í mínum augum verðr það eigi vegið upp með neinu! + + * * * * * + +IV. + +NIÐRLAG. + +Það liggr í augum uppi, að það er nauðsynlegt, að finna einn nýlendu-stað +fyrir íslenzka vestrfara. Það þykist ég hafa sýnt að framan. Það vaknaði +fyrir mér þegar, er ég hafði skamma stund hér í landi verið. Það var +auðséð, að Wisconsin var í engan máta til þess hœft; og Ólafr Ólafsson, inn +gáfaði og mentaði landi vor, frá Espihóli, hafði ferðazt um Canada vítt og +breitt, til að leita að hentum stað. Við séra Jón Bjarnason og ég +skrifuðumst mikið á um þetta í fyrra vetr, og ráðfœrðum okkr við ýmsa +helztu landa umþað, fremst af öllum við Ólaf. Varð niðrstaðan sú, að sent +var til Nebraska. Fóru þeir þangað Sigfús Magnússon og Jón eldri +Haldórsson, báðir greindarmenn og gætnir. Ég hélt altaf fram Nebraska fram +yfir Iowa; því ég sá þetta, að því vestar sem vér nemum land, því minna +þurfum vér að blanda oss innan um aðrar þjóðir. En það varð oss þó skjótt +ljóst, að aldrei gæti íslenzkt þjóðerni geymzt í þessu ríki heldr. Svo +fréttist nú síðar um landpláguna miklu, engispretturnar; og að öðru leyti +fullnœgði Nebraska eigi öllum kröfum. Um þetta leyti vakti vinr minn einn +og vinr Íslands hérlendr athygli mína á Alaska; ég bar málið undir aðra, og +leizt öllum vel á. Ég las bók Dalls um Alaska og leitaði allra upplýsinga, +er ég gat, um landið; kvaddi síðan landa í Milwaukee á fund og skýrði fyrir +þeim málið; stakk upp á, að velja menn þrjá til að fara og skoða landið, og +skyldi þeir gjöra það á sjálfra sín kostnað. Banð ég lið mitt þeim, er +kosnir yrðu, til að reyna fyrir aðstoð vinar míns Niles í New York, að +útvega þeim að minsta kosti létti í förinni eða fría ferð að nokkru leyti. +Var ég kosinn með öllum atkvæðum til fararinnar, og Ólafr Ólafsson og Árni +Sigvaldason voru og kosnir. Árni gat síðar eigi fárið; en við Ólafr tókum +Pál Björnsson í hans stað. Íslendingar í Wisconsin sendu þá bœnarskrá +forseta Banda-ríkjanna og báðu hann styrkja og aðstoða skoðunarför vora. +Svaraði hann því máli vel og léði oss herskip albúið í San Francisco til að +sigla á til Alaska; var það seglskip, og hafði als 18 fallbyssur og yfir +200 manna. Segir skýrsla vor að framan frá árangri ferðarinnar. Þeir Ólafr +og Páll urðu eftir á Kadíak og eru þar.--Að við, sem fórum vestr, höfum +kostað fé og tíma í förina, er varla þörf að geta. Vér hefðum eigi gjört +það, ef vér hefðum eigi haft traust á því, að við gjörðum með því þarft +verk löndum vorum. En um alt fram ber mér að geta þess, að það lítið, sem +við höfum lagt í sölurnar fyrir gott málefni, þá álítum við það ekki annað +en uppfylling ljúfrar skyldu við landa vora og þjóðerni; en hitt er meira +vert, að útlendingr, sem ekkert á að rœkja við þjóð okkar, og sem eigi +hefir aðrar hvatir haft, en göfuglyndi sitt og rœkt, er hann hefir tekið +við þjóðerni vort af því að stunda mál vort og sögu, hefir lagt miklu meira +í sölurnar, en vér, til að styðja mál vort. Það er Marston Niles (frb. +Næls), lögfrœðingr í New York og fyrrum foringi í sjóher Banda-ríkjanna, +sem ég á við; það er sami maðr, sem samdi og sendi inn á banda-þingið í +fyrra laga-frumvarpið um bóka-gjöf frá þinginu til Íslands, og peninga- +veitingu til að borga flutning þeirra. Hvað gott og gagnsamlegt, sem af +þessu má leiða, þá er það honum að þakka. + + * * * * + +Það eru tveir agnhnúar á Alaska sem nýlendustað, er fœra má til á móti því. +Og því er ekki að leyna, að ANNAR þeirra er mjög verulegr. Ég ætla nú að +nefna hann fyrst; það er VEGALENGDIN og þar af leiðandi HÆÐ +FERÐAKOSTNAÐARINS. Það er víst, að ætti að fara á járnbraut þvert yfir +Ameríku, og svo á gufuskipi frá San Francisco til Alaska, þá yrði ferðin um +130rd til 140rd danska fyrir alla leið frá Íslandi til Alaska; þó mætti +líklega fá hana, ef til vill, nokkru ódýrari. Þetta er óneitanlega mikill +ókostr, mesti ókostrinn og eini; því væri hann eigi, þá gæti ekki verið +augnabliks áhorfsmál að velja Alaska. En ég ætla, að kostirnir sé þó svo +miklir, að þeir ætti meira en að vega upp þennan eina ókost. Að geta haldið +þjóðerni sínu og myndað sjalfstœtt íslenzkt ríki, er svo mikils vert, svo +stór hugmynd og fögr, að 20-30 danskir dalir ættu að vega létt móti því. +Auk þessa er athugandi að þeir, sem fara til Canada eðr Wisconsin eðr +annarstaðar í ríkin hér, verða altaf að búast við að fá eigi atvinnu þegar +í stað og verða því að vera út búnir með peninga til að lifa við, ef til +vill nokkrar vikur fyrst eftir að þeir koma. En á Kadíak þufa þeir eigi að +gjalda húsaleigu; húsin standa og bíða þeirra, og það, sem mest er um vert, +þeir geta unnið fyrir sér fyrsta daginn sem þeir koma í land, og það ekki +með því að gjörast daglaunamenn annara, heldr með því, að taka björgina á +sjó eða landi. + +Alt um það hefi ég gjört mér alt far um, að reyna að byggja brú yfir þessa +torfœru: ferða-kostnaðinn. Ég fór því hingað til Washington (höfuðborgar +sambandsins) til að reyna að fá aðstoð löggjafarvaldsins til að létta +ferðakostnað landa minna til Alaska eða enda flytja þá frítt. Forseti +Banda-ríkjanna og ráðherrarnir eru því hlyntir mjög; en þingið hefir verið +mjög í önnum með fjölda fyrir liggjadi eldri mála, svo að óvíst er, að +þetta mál nái að komast að á þessu þingi; en ef það kemst eigi að í vetr, +þá kemr það ásamt fleiri laga-frumvörpum að Alaska lútandi, er ég hefi fram +að leggja, fyrir á næsta þingi; og ef mér auðnast að verða hér þá aftr og +fylgja málunum (sem nauðsynlegt er hér í landi að gjöra), eða einhver betr +hœfr í minn stað, þá er eigi stór efi á, að nokkuð má vinna til léttis í +þessu efni.--En vér ættum að byrja þegar í stað, ef unt er, að flytja vestr +til Alaska, allir, sem það geta, og sem á annað borð ætla að flytja úr +landi. Því ekkert styrkir eins málið á þinginu, eins og það, að geta sýnt +þó ekki sé nema lítinn vísi til nýlendu--nokkra menn! + +Hinn annmarkinn, sem talinn hefir verið á Alaska, er samgönguleysi við hin +ríkin. Þessi viðbára þýðir lítið. Fyrst og fremst er, að verzlunar-skip +kaupmanna (er verzla við ina innlendu menn) ganga nú svo oft milli Kadíak +og San Francisco, að Kakíak hefir nú eins miklar samgöngur við heiminn, og +Reykjavík hefir. Í öðru lagi gengr gufuskip frá San Francieco til Sitka í +Alaska 30. hvern dag árið í kring, og mundi það verða látið ganga til +Kadíak þegar, er þar kemr bygð hvítra manna. Auk þess ber oss að minnast +þess, að í Alaska er efniviðr nógr í skipin og nœgr eldiviðr, svo efnið +kostar ekkert; það er ekki nema verkið að byggja þau; og mundum vér þar +skjótt hafa vorn eigin skipa-stól og reka sjálfir verzlun vora. + +Um verzlun á Kadíak nú er það eitt að segja, að þar eru þrjár sölubúðir; má +fá þar allar nauðsynjar víð líku verði og í San Francisco. Ég hefi lagt svo +undir við eigendr einnar af þeim verzlunum, að þeir flytji salt til Kadíak +eftir þörfum og taki fisk í verzlun sína. + +Ég þykist nú hér með hafa getið kosta og ókosta allra, svo sem mér er +ljósast unt. Menn geta nú metið þá og vegið. + +En vér ættum að minnast þess ávalt, að vér vinnum eigi oss að eins, heldr +framtíðinni og niðjum vorum: + + "Nos numerus sumus, et fruges consumere nati." + +Mér virðist það samboðið ódauðlegri veru og konungi skepnunnar, sem +manneskjan er, að skygnast svo langt fram í framtíðina, sem eðli vort og +skynsemi leyfir.--Það er kunnugt, að Kyrra-Hafs verzlunin við Japan og +Sínland er einhver in ábatamesta í heimi. Það er og víst, að sá andi sem +lifði í Íslendingum, þegar Noregs-konungr sagði um ofrhugana, er sigldu svo +djarflega í ófœru veðri: að þar sigldu annað hvort vitlausir menn eða +Íslendingar,--sá sami hugrekkis og garps andi lifir enn.[23] Og þá er slík +sjómensku-þjóð sem Íslendingar festu fót í landi, þar sem timbr kostar ekki +annað, en að smíða úr því, þá mundu þeir skjótt gerast siglinga-menn og +farmenn eins og frændr þeirra í Noregi. Noregr á nú þriðja stœrstan +skipastól í heimi. Og Íslendingar, svo vel lagaðir til sjómensku, í landi +þar sem alt, er til skipasmíða heyrir, liggr við fœtr mans, í landi, sem +liggr betr, en nokkurt annað við inni arðsömustu verzlun í heimi, í landi, +sem einmitt mundi eiga ágætasta markað fyrir alla vöru sína í Japan og +Sínlandi--þeir mundu, segi ég, þar sem svo á stendr, skjótt verða ein in +frægasta siglingaþjóð heimsins, og að líkindum með tímanum ná undir sig +allri Kyrra-Hafs verzluninni; þetta væri nœg atvinna hundruðum þúsunda, +nei, miljónum manna;--og íslenzkt þjóðerni á það, ef til vill, ólifað enn, +að bera œgishjálm yfir meginþjóðir þessa heims. Það er djarfr og fallegr +draumr, þetta! En ÞAÐ ER KOMIÐ UNDIR VESTRFÖRUM ÍSLANDS SJÁLFUM, HVORT +ÞESSI DRAUMR Á AÐ RŒTAST EÐR EIGI! + +Það hlæja ugglaust mörg fífl að þessu; en heilagir spádómar, vísindi, trú, +kristindómr, já, alt, sem fagrt og satt var í veröldinni, hefir sætt þeim +forlögum, og lifir þó enn! Ég held það hafi aldrei neinn stór sannleikr í +heimi þessum verið hleginn í hel! + + * * * * * + +[1] Eigi má blanda þessum flóa við Chugachik-fjörð (Ch. Bay). Sjá síðar. + +[2] _Fur-seal_ heitir sú tegund á ensku, en "sæ-kettir" eftir rússnesku +máli; þeir hafa hár mjúkt sem þel, og er skinnið dýrmætt. + +[3] Þá er ég kom til San Francisco frá Alaska í nóvember, voru fundnir +gullnámar all-álitlegir skamt frá Sitka (fundust í október).--J. Ól. + +[4] "_Carbonate_" er samsetningr er myndast, er "_carbonic acid_" sameinast +einhverju öðru grundvallar-efni (_base_). + +[5] Müller's Voyages from Asia to America, p. 45; cfr. Speech of Hon. Chas. +Sumner on cession of R. Amer. to U.S., page 4. + +[6] Sjálfr reit hann nafn sitt "Voit Bering" (sjá ritlíki af nafni hans í +Æfisögum rússneskra aðmírála). Beering og Behring eru afbakanir. Bæringr er +in upprunalega norrœna mynd nafnsins. + +[7] "Narrative of the voyage of H.M.S. Herald, 1845-51." By Dr. Berthold +Seemann, London, 1853. + +[8] Report of Dr. Kellogg, Botanist to the U.S. Coast Survey Exploring +Party. Ho. Ex. Doc. 177, XL. Congress, II. Session, p. 218. + +[9] Cfr. Report of Prof. Lorin Blodgett in the Report of House Committee on +Foreign Affairs, XL. Congress, II. Session, p. 36 & seqq. + +[10] Lisiansky: Voyage round the World in the ship Neva. By Urey Lisiansky, +Captain, Russian Navy. London, 1814. + +[11] Ugglaust einna menta-ríkast allra ríkja í Vestrheimi, og ættríki +fjölda af inum mestu ágætismönnum Vestrálfunnar.--J. Ól. + +[12] "Og ágætismenn" mætti við bœta. Þetta er bókstaflega svo.--J. Ól. + +[13] Sbr. bók Hartwigs um heimskauta-löndin, á 14. bls. í inni ensku +útgáfu. Bókin er og gefin út á dönsku. + +[14] Garmarnir eru frá gull-landinu. + +[15] Skýrslu um þessa ferð á ensku og íslenzku til forseta Banda-ríkjanna +samdi ég í New York 15. desbr. 1874 og fœrði hana sjálfr forseta Banda- +ríkjanna Hans Tign U.S. Grant, 19. desbr. s.á.í. Washington. Ið enska +frumrit hennar lét innanríkis-ráðherrann prenta að boði forsetans: "Report +of the ICELANDIC Committee from Wisconsin on the Character and Resources of +ALASKA. Washington. Government Printing Office. 1875." (Einnig prentað í +"N.Y. Herald," 21. des. 1874.)--J.Ól. + +[16] Ið annað félag, sem hefir verzlun á eyjunni, er "Sherpser & Co."; þeim +er illa við alla nýlendustofnun, óttast þeir að innlendir menn verði þá +mentir og eigi eins auð-rúnir gemlingar.--"Alaska Commercial Co." hefir +sýnt sig vingjarnlegt og velviljað og eins ís-félagið. J.Ól. + +[17] Grjót á Kadíak er mestmegnis metamorfiskt, trachýtskt og chloritskt +töflugrjót með æðum af kvarzi. _Tertiary_ sandsteinn eðr móberg með +steingjörvingum í finst og. J.Ól. + +[18] Uppruni orðsins bendir á þetta; af "heima" kemr "heimskr" og +"heima-alningr," þ.e.: sá, er fátt hefir séð. + +[19] Sbr. "Om Friheden. Med Hensyn til danske Forhold" í "Nyt dansk +Maanedsskrift" 2. árg. (fyrirsögnin eftir minni). + +[20] Gefr honum "MENTEM SANAM IN CORPORE SANO." + +[21] "Montani semper liberi" = Jafnar eru fjallbúar frjálsir. Orðtak. (Haft +í skjaldmerki Vestr-Virginíu). + +[22] + + "Nescio qua natale solum + dulcedine cunctos + trahit et immemores + non sinit esse sui." + +[23] Það var á þessari öld að Svarti-Pétr (próf. við hásk. í Höfn) sagði, +er hann sá ofrhuga leika sér á skautum á Eyrarsundi utar, en alla aðra, þar +sem ísinn var svo veikr, að díjaði undan: "Det er enten én fra gale- +anstalten, eller en islandsk regentsianer" (þ.e.: "það er annað hvort +einhver af vitlausra-spítalanum, eða íslenzkr stúdent!") + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Alaska, by Jón Ólafsson + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ALASKA *** + +***** This file should be named 15178-8.txt or 15178-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/1/5/1/7/15178/ + +Produced by David Starner, Keith Edkins and the PG Online Distributed +Proofreading Team. + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |