diff options
Diffstat (limited to '15178-h')
| -rw-r--r-- | 15178-h/15178-h.htm | 4067 |
1 files changed, 4067 insertions, 0 deletions
diff --git a/15178-h/15178-h.htm b/15178-h/15178-h.htm new file mode 100644 index 0000000..23c7a5a --- /dev/null +++ b/15178-h/15178-h.htm @@ -0,0 +1,4067 @@ +<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" + "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd"> + +<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml"> + <head> + <meta http-equiv="Content-Type" content= + "text/html; charset=iso-8859-1" /> + <title> + The Project Gutenberg eBook of Alaska + </title> + + <style type="text/css"> + +<!-- + p { margin-top: .75em; + text-align: justify; + margin-bottom: .75em; + } + H1,H2,H3,H4,H5,H6 { + text-align: center; /* all headings centered */ + } + hr {text-align: center; width: 50%;} + hr.full {width: 100%;} + hr.short {text-align: center; width: 20%;} + body { margin-left: 10%; + margin-right: 10%; + } + + table { border-collapse: collapse; border: none } + td { padding-left: 1em; padding-right: 1em; border: none } + td.tbar { border-left : thin solid black; vertical-align: top; } + td.mbar { border-left : thin solid black; vertical-align: middle; } + table.allb { border : thin solid black; border-collapse: collapse } + td.allb { border : thin solid black; padding-left: 1em; padding-right: 1em; } + .single p {margin: 0;} + + .contents + {margin-left:30%; margin-right:10%; margin-bottom: 1em; text-align: left;} + .contents .stanza {margin: 1em 0em 1em 0em;} + .contents p {margin: 0; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + + .poem + {margin-left:10%; margin-right:10%; margin-bottom: 1em; text-align: left;} + .poem .stanza {margin: 1em 0em 1em 0em;} + .poem p {margin: 0; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + p.i2 {margin-left: 1em;} + p.i4 {margin-left: 2em;} + p.i6 {margin-left: 3em;} + p.i8 {margin-left: 4em;} + p.z8 {margin-left: 4em; font-style: italic;} + p.i10 {margin-left: 5em;} + p.z10 {margin-left: 5em; font-style: italic;} + p.i12 {margin-left: 6em;} + p.i16 {margin-left: 8em;} + p.i20 {margin-left: 10em;} + + a:link {color:blue; text-decoration:none} + a:visited {color:blue; text-decoration:none} + a:hover {color:red} + link {color:blue; text-decoration:none} + + .noflo + {margin-bottom: 1em; text-align: left;} + .noflo .stanza {margin: 1em 0em 1em 0em;} + .noflo p {margin: 0; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + .noflo p.i2 {margin-left: 1em;} + .noflo p.i16 {margin-left: 8em;} + + .author {text-align: right; margin-top: -1em; margin-right: 5%;} + .center {text-align: center; } + .right {text-align: right; } + .t {vertical-align: top; } + .tr {vertical-align: top;} + .tc {vertical-align: top;} + .tr p {text-align: right;} + .tc p {text-align: center;} + .m {vertical-align: middle; } + .mr {vertical-align: middle;} + .mc {vertical-align: middle;} + .mr p {text-align: right;} + .mc p {text-align: center;} + .b {vertical-align: bottom; } + .vol {/*font-weight: bold;*/ font-size: small;} + /* .grk {font-weight: bold; font-style: italic; } */ + .grk {font-style: normal; } + pre {font-family: fixed; margin-left: 1em; } + .linenum {position: absolute; top: auto; left: 60%;} /* poetry number */ + blockquote {margin-left: 2em; margin-right: 2em; } + blockquote.small {font-size: small; } + .pagenum {position: absolute; left: 92%; font-size: smaller; text-align: right;} /* page numbers */ + .sidenote {position: absolute; left: 92%; font-size: smaller; text-align: left;} /* sidenotes */ + .note {margin-left: 2em; margin-right: 2em; + font-size: small; } /* footnote */ + + .figure, .figcenter, .figright, .figleft + {padding: 1em; margin: 0; text-align: center; font-size: 0.8em;} + .figure img, .figcenter img, .figright img, .figleft img + {border: none;} + .figure p, .figcenter p, .figright p, .figleft p + {margin: 0; text-indent: 1em;} + .figure p.in, .figcenter p.in, .figright p.in, .figleft p.in + {margin: 0; text-indent: 8em;} + .figcenter {margin: auto;} + .figright {float: right;} + .figleft {float: left;} + // --> + </style> + </head> +<body> + + +<pre> + +The Project Gutenberg EBook of Alaska, by Jón Ólafsson + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Alaska + +Author: Jón Ólafsson + +Release Date: February 26, 2005 [EBook #15178] + +Language: Icelandic + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ALASKA *** + + + + +Produced by David Starner, Keith Edkins and the PG Online Distributed +Proofreading Team. + + + + + + +</pre> + + +<h1>ALASKA.</h1> + + <br clear="all" /> +<hr /> + +<h2>LÝSING</h2> + +<h3>A LANDI OG LANDS-KOSTUM,</h3> + +<h3>ÁSAMT SKÝRSLU INNAR ÍSLENZKU SENDINEFNDAR.</h3> + + <br clear="all" /> +<hr /> + +<h3>UM</h3> + +<h1>STOFNUN ÍSLENZKRAR NÝLENDU.</h1> + + <br clear="all" /> +<hr /> + +<p class="center">EFTIR</p> + +<h2>JÓN ÓLAFSSON,</h2> + +<p class="center">FORMANN ALASKA-FARARINNAR 1874, M.M.</p> + + <br clear="all" /> +<hr /> + +<h2>WASHINGTON, D.C.</h2> + +<h3>1875.</h3> + + <br clear="all" /> +<hr /> + +<h2>TIL LANDA MINNA.</h2> + + <p>Langan formála fyrir lítilli bók skal ég ekki rita.</p> + + <p>Það, sem ég vildi sérlega taka fram hér, er það: að það er <b>ekki</b> + tilgangr minn með riti þessu, að hvetja fólk til útflutninga af Íslandi + alment, eins og hver og einn getr séð, er les síðari hlut kvers þessa; + heldr <b>að eins</b>: að benda þeim, <b>er á annað borð ætla</b> að + flytja vestr, á þann stað, er ég ætla <b>þeim sjálfum</b> og + <b>þjóðerni</b> voru bezt hentan. Hins vegar hefi ég álitið það skylt að + verja réttmæti útflutninga.—Það er, ef til vill, eins hentugt fyrir + lesandann, að lesa <b>fyrst</b> síðari hlut kversins: "Um stofnun ísl. + nýlendu."</p> + + <p>Höfuðrit það, er ég hefi við stuðzt, er: "<b>Alaska</b>, and its + resources. By Wm. H. Dall, Director of the Scientific Corps of the late + W.U. Telegraph Expedition. Boston. 1870." (xii + 628 bls. stórt 8º með + myndum og korti.) Auk þessa hefi ég yfir farið og lesið í vetr yfir 100 + bœklinga, rit og blöð um Alaska eða að því lútandi meira og + minna.</p> + + <p>Ég kann öllum þakkir, er hafa stutt mig í samningi bœklingsins, + um fram alt mínum ógleymanlega vini Marston Niles, Esq., lögfrœðingi + í New York, fyrrum foringja í sjóhernum; þar næst inum ágæta + vísinda-manni og frœga Alaska-fara W.H. Dall, og eins yfirstjóra + strandmælinga-skrifstofunnar, og öllum öðrum, er mér hafa lið og aðstoð + sýnt,—að ég ekki nefni hér sérstaklega, hve þakklátan ég finn mig + við Forseta Banda-ríkjanna og sjóliðs-ráðherrann og ráðherra inna + innlendu mála.</p> + + <p>Ef nokkuð gott leiðir af bók þessari, þá er það mest öðrum að þakka, + en mér, og hefi ég þó lagt í sölurnar fyrir mál þetta það lítið, er mér + var unnt. En guð veit ég hefi gjört það í góðum tilgangi, og að ég tel + mér þá fullu launað, ef árangrinn mætti svo blessast löndum mínum sem ég + ann þeim bezt.</p> + + <p>Ritað í febrúar-mán. 1875,</p> + + <p><i>Washington, D.C.</i></p> + + <p>JÓN ÓLAFSSON.</p> + + <br clear="all" /> +<hr /> + +<h3>TIL MINNIS.</h3> + + <p>1 fet enskt = 135.115 Parísarlínur.</p> + + <p>1 fet danskt = 139.13 Parísarlínur.</p> + + <p>1 míla ensk = 5280 ensk (= 5127 dönsk) fet.</p> + + <p>1 míla dönsk = 4-1164/1709 enskar mílur.</p> + + <p>1 jarðmíla = 1 dönsk míla = 1/15 mælistigs (af miðbaugi).</p> + + <p>1 "knútr" (<i>knot</i>) = 1 míla, 885 fet, 6 þuml. enskir. ["Knútr" = + sjómíla ensk.]</p> + + <p>30 knútar (hér um) = 34.75 mílur enskar.</p> + + <p>1 samfella (<i>league</i>) = 3 knútar.</p> + + <p>1 □ jarðmíla = 21.16 □ mílur enskar.</p> + + <p>→ Lesarinn ætti jafnan að hafa í hug, að <b>hérumbil</b> + er:</p> + + <p>1 míla dönsk = 4-2/3 enskar mílur.</p> + + <p>6 knútar = 7 enskar mílur.</p> + + <p>1 samfella = 3 knútar.</p> + + <p>1 □ míla dönsk = 20 □ mílur enskar (liðugar).</p> + + <p>1 dollar ($1.00) er 100 cent. þá er punktr sker tvo stafi aftan af + tölunni, táknar það dollara fyrir framan, en cent fyrir aftan punktinn; + t.d.: $175.50 þýðir 175 doll. og 50 cent; $10.00 þýðir tíu dollara og + engin cent. $1.00 í gulli gengr oftast um 3 krónur, 67 aura (þ.e.: 11 + mörk); en pappírs dollar um 3 krón. 33 aura (þ.e.: 10 mörk) í dönskum + peningum.</p> + + <p>→ Grœnuvíkr-baugr liggr 18° 9' 23" austar, en Ferró-baugr. + (Grœnavík = <i>Greenwich</i>.)</p> + + <br clear="all" /> +<hr /> + +<h2>EFNI.</h2> + + +<table border="1" width="93%" class="single" title="Contents"> +<tr><td class="t" width="86%"> +<p class="center">ALASKA.</p> + +</td> +<td class="t" width="13%"> + <p>bls.</p> +</td></tr> + +<tr><td class="t"> + <p>I. <b>Kafli: Landlýsing</b> [1. Takmörk.—2. Höf.—3. Firðir + og flóar.—4. Eyjar og eyja-klasar.—5. Strendr og + hafnir.—6. Fljót og ár.—7. Hafstraumar.—8. + Fjallgarðar.—9. Stœrð Alaska.]</p> +</td> +<td class="t"> + <p><a href="#page1">1</a>.—<a href="#page8">8</a>.</p> +</td></tr> + +<tr><td class="t"> + <p>II. <b>Kafli: Um sögu landsins</b></p> +</td> +<td class="t"> + <p><a href="#page8">8</a>.—<a href="#page9">9</a>.</p> +</td></tr> + +<tr><td class="t"> + <p>III. <b>Kafli: Innlendar þjóðir</b></p> +</td> +<td class="t"> + <p><a href="#page9">9</a>.—<a href="#page10">10</a>.</p> +</td></tr> + +<tr><td class="t"> + <p>IV. <b>Kafli: Loftslag og gróðr</b> [Inngangr.—1. + Yukon-fylki.—2. Aleuta-fylki.—3. Sitka-fylki.—Ályktar + orð.]</p> +</td> +<td class="t"> + <p><a href="#page10">10</a>.—<a href="#page21">21</a>.</p> +</td></tr> + +<tr><td class="t"> + <p>V. <b>Kafli: Steina og málma tegundir</b> [Um + jarðar-frœði.—Steinar og málmar o.s.frv.]</p> +</td> +<td class="t"> + <p><a href="#page22">22</a>.—<a href="#page24">24</a>.</p> +</td></tr> + +<tr><td class="t"> + <p>VI. <b>Kafli: Fiskiveiðar</b></p> +</td> +<td class="t"> + <p><a href="#page25">25</a>.—<a href="#page26">26</a>.</p> +</td></tr> + +<tr><td class="t"> + <p>VII. <b>Kafli: Loðskinn, dýraveiðar o. fl.</b> [Inngangs-orð.—1. + Sæ-otr og þelselr.—2. Land-dýr.—3. Fleira bjargræði.]</p> +</td> +<td class="t"> + <p><a href="#page26">26</a>.—<a href="#page27">27</a>.</p> +</td></tr> + +<tr><td class="t"> + <p>VIII. <b>Kafli: Skýrsla innar íslenzku sendinefndar</b> + [Cooks-flói.—Kadíak.—Niðrlag.]</p> +</td> +<td class="t"> + <p><a href="#page28">28</a>.—<a href="#page33">33</a>.</p> +</td></tr></table> + + <br clear="all" /> +<hr /> + + +<table border="1" width="93%" class="single" title="Contents"> +<tr><td class="t" width="86%"> +<p class="center">UM STOFNUN ÍSLENZKRAR NÝLENDU.</p> + +</td> +<td class="t" width="13%"> +</td></tr> + +<tr><td class="t"> + <p>I. <b>Siðferðislegt réttmæti vestrfara</b> [Frá sérstaklegu (íslenzku) + sjónarmiði.—Frá almennu sjónarmiði.]</p> +</td> +<td class="t"> + <p><a href="#page37">37</a>.—<a href="#page42">42</a>.</p> +</td></tr> + +<tr><td class="t"> + <p>II. <b>Nauðsyn íslenzkrar nýlendu</b> [Tvens konar + vestrfarar.—Ytri og innri (andleg) nauðsyn + nýlendu.—Þjóðernisást.]</p> +</td> +<td class="t"> + <p><a href="#page42">42</a>.—<a href="#page43">43</a>.</p> +</td></tr> + +<tr><td class="t"> + <p>III. <b>Landval</b> [Kröfur, er gjöra verðr til + nýlendu-stœðis.—Heimfærsla þeirra.]</p> +</td> +<td class="t"> + <p><a href="#page44">44</a>.—<a href="#page46">46</a>.</p> +</td></tr> + +<tr><td class="t"> + <p>IV. <b>Niðrlag</b> [<i>Praeteritum</i>: Hvað gjörzt hefir í máli + þeu.—<i>Praesens</i>: Annmarkar á Alaska.—<i>Futurum</i>: + Hvað verða má.]</p> +</td> +<td class="t"> + <p><a href="#page46">46</a>.—<a href="#page48">48</a>.</p> +</td></tr></table> + + <br clear="all" /> +<hr /> + +<h1>ALASKA.</h1> + + <br clear="all" /> +<hr /> + +<p><!-- Page 1 --><span class="pagenum"><a name="page1"></a>[1]</span></p> + +<h2>I. KAFLI.</h2> + +<h3>LANDLÝSING.</h3> + +<p class="center">1. <i>Takmörk.</i></p> + + <p>Alaska nefnist vestasti og nyrzti hluti meginlands Norðr-Ameríku; er + það skagi allmikill og gengr til vestrs frá landareign + Breta.—Banda-ríkin eiga nú landið.—Norðan að Alaska liggr + Íshafið nyrðra, en að vestan liggr Bærings-sund (Bering Strait) og + Bærings-haf (Bering Sea), en að sunnan Norðrhafið Kyrra (North Pacific + Ocean); að austan er Alaska áfast við meginlandið og taka þar að eignir + Breta. Landið er þannig girt sævi á þrjá vegu.</p> + + <p>Þar sem mœtist Alaska og eignir Breta, eru in nákvæmari takmörk + þannig: Alaska nær svo langt suðr að austan, sem nemr til syðsta tanga + eyjar þeirrar, er nefnist Vala-prinz-ey (Prince of Wales Island), en það + er á 54° 40' norðrbreiddar og nær 132° vestrlengdar (frá Grœnuvík); + felli svo beina línu til austrs í mynni fjarðar þess, er Portlands-fjörðr + (Portland Channel) nefnist, en svo norðr á við þaðan inn eftir miðjum + firði miðmunda milli beggja landa, á fram til 56° norðrbreiddar; en þaðan + skal línu draga til norðrs og vestrs samfara ströndinni (<i>parallel</i> + með ströndinni fram), svo að hvergi sé skemra né lengra en 10 samfellur + (30 sjómílur) til sjávar, og mælt frá fjarða-botnum; skal þessari línu + þannig fram halda unz hún kemr á Elías-tind (Mount St. Elias); skér hún + þar 141. mælistigslínu vestrlengdar (frá Gr.) og skal hún þaðan af falla + saman við þessa mælistigslínu í hánorðr alt í Íshaf út—og er þetta + takmarkalína Alaska-lands og Bretlands-eigna.</p> + + <p>Takmörkin í hafi að vestanverðu milli Asíu og Alaska eru þannig: + Stinga skal mælipunkt í Bærings-sundi á 65° 30' norðrbreiddar og 169° + vestrlengdar (frá Gr.) og verðr það miðvega milli Ratmanoff-eyjar og + Krúsenstern-eyjar, láti svo línu fylgja hádegisbaug til norðrs í Íshaf + út; dragi svo beina línu í suðr og vestr frá þeim inum sama punkti, þá er + falli miðvega milli Lafranz-eyjar (St. Lawrence Island) og suðr-höfða + Chukotski-skaga í Síberíu, og sker hún þar 172° vestrlengdar (fr. Gr.); + en frá þeim punkti, þar sem in síðast nefnda lína sker 172°, skal enn + hefja nýja línu og stefna meira í vestr en suðr, svo að hún falli miðvega + milli eyjanna Attou og Kopar-eyjar (Copper Island) unz hún sker 193. + mælistigalínu vestrlengdar (fr. Gr.), og mynda þá línur þær, er svo eru + dregnar, sem nú hefir fyrir sagt verið, endimörk heimsálfanna á þessu + svæði, svo að Asía á land alt fyrir vestan, en Alaska fyrir austan.</p> + +<p class="center">2. <i>Höf.</i></p> + + <p>Af þeim höfum, er að Alaska liggja, er miklu stœrst haf það, er + kallað er Norðrhafið Kyrra (North Pacific Ocean), en það er norðrhlutr + úthafs þess ins mikla, er liggr milli Austrálfu og Vestrheims, og nefnist + það einu nafni Kyrra-Hafið (Pacific Ocean; The Pacific).</p> + + <p>Sá hlutr hafs þessa, er liggr fyrir norðan 56° n. br. milli + Kadíak-eyjanna að vestan og Alexanders-eyja að austan, nefnist + Alaska-flói (Gulf of Alaska).—Fyrir vestan Kadíak-eyjar er talið að + Norðrhafið Kyrra nái að Alíaska-skaga og að eyja-kraga þeim inum mikla, + er gengr í boga frá suðrtá Alíaska-skaga alt vestr undir Asíu-strendr og + nefnist einu nafni Aleuta-eyjar.</p> + + <p>Bærings-haf (Bering Sea) liggr milli Alaska og Asíu fyrir norðan + Aleuta-eyjar.</p> + + <p>Þaðan má sigla gegn um Bærings-sund (Bering Strait) norðr í Íshafið + nyrðra (Arctic Ocean). <!-- Page 2 --><span class="pagenum"><a + name="page2"></a>[2]</span></p> + +<p class="center">3. <i>Firðir og flóar.</i></p> + + <p>Alaska er alt mjög vogskorið; segir nokkuð gjörr frá því hér á eftir, + er lýst er ströndunum. Hér skal að eins nefna ina stœrstu flóa.</p> + + <p>Þar sem saman kemr landsuðrhorn Alaska og Bretlands-eignir gengr + Portlands-fjörðr (Portland Channel) inn í landið til landnorðrs; eiga + Bretar land fyrir austan og sunnan, en Alaska fyrir vestan. Þessi fjörðr + gengr inn úr Norðrhafinu Kyrra.</p> + + <p>Norðr af Kadíak-eyjum gengr skagi mikill í sjó suðr og heitir + Kenai-skagi. Fyrir austan hann er breiðr flói, og nefnist + Chugāch-flói (Ch. Gulf)<a name="NtA_1"></a><a + href="#Nt_1"><sup>[1]</sup></a> en öðru nafni Vilhjálms-flói (Prince + William Sound), og er það hentara nafn. Cooks-flói (Cooks Inlet) gengr í + landnorðr fyrir vestan Kenai-skaga. Það er geysi-mikill flói: 180 knúta + langr eða 200 knúta, ef með er talinn fjöðr sá, er gengr austr úr botni + hans; mynnið er 50 knúta breitt; en breiðastr er hann þar, sem + Chugāchik-fjörðr gengr austr úr honum, en Kamishak-vík vestr; það er + skamt fyrir innan mynnið; þar verðr hann 150 knúta breiðr. Þessir flóar + ganga inn úr Alaska-flóa.</p> + + <p>Fyrir vestan Alíaska-skaga gengr inn úr Bærings-hafi mikill flói og + stór, og heitir Bristol-flói (B. Bay). Þar fyrir norðan gengr + Kouloulak-vík (K. Bay); þar fyrir norðan Kuskoquim-fjörðr (K. Bay); út í + hann fellr Kuskoquim-fljót. Austr af Lafranz-ey gengr stórmikill flói inn + í landið og kallast Nortons-grunn (Norton Sound); norðr og austr úr því + gengr annar flói minni og heitir Nortons-flói (N. Bay). Þessir eru + stœrstir flóar, er skerast inn í landið úr Bærings-hafi.</p> + + <p>Úr Íshafinu skerst inn í útnorðrhorn landsins flói sá, er + Kotzebue-grunn (K. Sound) nefnist. Suðr úr því gengr Góðrarvonar-flói + (Good Hope Bay) og nokkrir smærri firðir.</p> + + <p>[Um firði og flóa sbr. "5. Strendr og hafnir" hér á eftir.]</p> + +<p class="center">4. <i>Eyjar og eyja-klasar.</i></p> + + <p>Út af Portlandsfirði liggr allstór eyja sunnan við fjarðar-mynnið; + heitir sú Karlottu-ey og eiga hana Bretar; þá ey eiga þeir nyrzta við + Kyrra-Hafs-strendr. Norðr af henni liggr Valaprinz-ey (Prince of Wales + Island); milli þeirra er sund það, er Dixons-sund heitir. Þar norðr af + liggr klasi mikill eyja, og heita Alexanders-eyjar einu nafni; til þeirra + telst Valaprinz-ey. Auk hennar má af þeim nefna Baranoff-ey og + Chichagoff-ey; fyrir norðan Chichagoff-ey, milli hennar og meginlands, + gengr Cross-sund.</p> + + <p>Austr af Alíaska-skaga milli 151° og 158° vestrlengdar (fr. Gr.) er + eyja-klasi, og heita Kadíak-eyjar (Kadiak Archipelago) eftir stœrstu + eyjunni, Kadíak. Um þá ey mun síðar gjörr talað í bœklingi þessum, + því þessar eyjar verða að nokkru leyti höfuðinntakið í miklum hlut hans. + Milli Kadíak og Alíaska-skaga gengr Shelikoff-sund. Norðr af Kadíak liggr + Afognak; hún er nokkru minni.—Eyjaklasi nokkur minni liggr í suðr + og vestr frá Kadíak-eyjum, en austr af suðrtá Alíaska-skaga, og heita + Shumagin-eyjar. Þar er fiskafli beztr í heimi.</p> + + <p>Fram af Alíaska-skaga liggr Unimak-ey, og Ófœru-sund (Fals Pass) + milli hennar og meginlands, og eyja-klasi þar vestr og suðr af, suðr að + Amukhta-sundi (172° vestrl. fr. Gr.), og eru kallaðar Fox-eyjar; eru + meðal þeirra Unalaska og Umnak-ey. Eldfjöll eru á sumum af eyjum þessum. + Gegn um sundið fyrir sunnan Unimak-ey er bezt leið fyrir skip að sigla + inn í Bærings-haf.—Vestr frá Amukhta-sundi og vestr að 180° + vestrlengdar eru eyjar þær, er nefnast Andreanoffski-eyjar; þær eru um 30 + talsins.—Frá 180° til 185° vestrl. er enn eyja-klasi, og heita þær + eyjar Rottu-eyjar eðr Völsku-eyjar (Kreési); þeirra er stœrst Rotta + eðr Rottu-ey (Kreésa).—Fyrir vestan 185° og vestr fyrir 187° + vestrl. liggja eyjar þær, er Blijnie-eða Blizhni-eyjar heita.</p> + + <p>Þessir 4 eyja-flokkar: Fox-eyjar, Andreanoffski-eyjar, Rottu-eyjar og + Blizhni-eyjar, nefnast allar saman einu nafni Aleuta-eyjar.</p> + + <p>Fyrir vestan Aleuta-eyjar, í norðr og vestr frá Blizhni-eyjum, eru + Formanns-eyjar (Kommandórski Islands). Þær liggja nær 193° vestrl. og á + 55° norðrbreiddar. Þeirra austust er Kopar-ey (Copper Island); en Attou + er vestust af Blizhni-eyjum; falla <!-- Page 3 --><span + class="pagenum"><a name="page3"></a>[3]</span> takmörk Alaska og Asíu + miðvega milli eyja þessara, svo að Kopar-ey og inar aðrar Formanns-eyjar + teljast með Asíu.—Formanns-eyjar og Aleuta-eyjar og Shumagin-eyjar, + það er: alt eyja-beltið frá 158° til 195° (vestrl. fr. Gr.) kallaði + Forster ferðalangr (1786) einu nafni Katrínar-eyjar (Catherina + Archipelago) eftir Katríni annari Rússa-drotning. Eru þær stundum svo + nefndar á eldri bókum.</p> + + <p>Í Bærings-hafi verða fyrst fyrir Pribyloff-eyjar; þær eru fjórar; tvær + inar stœrri heita Páls-ey (St. Paul Island) og Girgis-ey (St. George + Island). Þar er þelselr mikill<a name="NtA_2"></a><a + href="#Nt_2"><sup>[2]</sup></a>.—Norðr af Pribyloff-eyjum eru + Maþeifs-eyjar, og eru þrjár, en Maþeifs-ey (St. Mathew's Island) + stœrst. Allar eru þær fjöllóttar og óbygðar hrjóstugar og + óbjörgulegar. Nokkrir Rússar voru þar eftir skildir 1816, til að safna + selskinnum um vetrinn; fórust þeir úr harðrétti. Hinseginn segja þó + hvalveiða-menn, og leggja trúnað á, að Maþeifs-ey sé full af + hvítabjörnum. Fyrir því kalla sjómenn hana Bjarney (Bear Island). Eigi + rekr hafís að mörkum suðr fyrir Maþeifs-eyjar, og aldrei svo mikið, að + nokkurn tálma gjöri siglingum, enda eigi um hávetr.—Væri lína + dregin frá Thaddeus-höfða (á Kamchatka-ströndum) til Maþeifs-eyja, og + þaðan austr og suðr í tangann norðan við Bristol-flóa, þá markar sú lína + fyrir því sviði, er hafís rekr lengst í suðr.—Austr frá + Maþeifs-eyjum er Núnivak-ey; gengr Etolin-sund milli hennar og megin + lands. Núnivak er allstór eyja, en eigi er hún könnuð enn.—Í norðr + frá henni er Lafranz-ey (St. Lawrence Island) og er vestr af + Nortons-grunni.—Í Bærings-sund miðju liggja eyjar þær tvær, er + Diomedes eru kallaðar. Takmarka-lína Asíu og Alaska liggr miðvega milli + þeirra. Heitir sú eyjan, er Asíu heyrir og Rússar eiga, Ratmānoff + eðr Imāklit, en hin, er Alaska heyrir, heitir Krúsenstern eðr + Ingāliuk.</p> + +<p class="center">5. <i>Strendr og hafnir.</i></p> + + <p>Alaska er land mjög vogskorið og eyjum þakið hafið með ströndum fram + umhverfis landið. Hér er ekki rúm til að rita neitt það, er lýsing megi + heita, hve stutt sem vera skyldi, á ströndum landsins, höfnum og sundum; + heldr verðr hér að drepa að eins á fátt eina á svæðinu umhverfis + Alaska-flóa, einkum á það, er þýðing getr haft að þekkja fyrir þá, er + vilja gjöra sér hugmynd um Kadíak-eyjar sem nýlendu-stað; en allr + Alaska-flói liggr bezt við siglingum og samgöngum frá Kadíak á sjó.</p> + + <p>Það eru eitthvað 1100 eyjar í klasa þeim, er ber nafnið + Alexanders-eyjar. Nokkrar hafnir eru á landinu upp af Alexanders-eyjum og + eru þar Bandaríkja-vígi (Forts; United States military posts). Sund eru + óteljandi milli eyjanna og flest skipgeng, svo að aðalsamgönguvegr af + náttúrunnar hendi er þar sjórinn; kvað mega koma við hvar sem vill á + ströndum eyjanna og landsins og fara frá einum stað til annars innan um + þær allar án þess að stíga fœti á land. Syðsta og austasta höfn í + Alaska er á 54° 46' n. br. og 130° 35' v.l. fr. Gr.; heitir hún + Tayakhōnsiti Harbour; þar er þorp eitt og búa þar Tongas-Indíánar; + þar er og Bandaríkja-vígi, er Tongas heitir (United States military post + of Fort Tōngas); það var reist 1867.—Þá er skógr var höggvinn + til að fá timbr til virkis-gjörðarinnar, voru þar feld gul + Sedrus-viðar-tré (yellow cedar), átta feta að þvermáli. Eyjar þessar eru + fjöllóttar og hálendar, og hlíðarnar þaktar inum ágætasta viði, þeim er + beztan getr, frá sjávar-máli og upp eftir alt að 1500 fetum yfir + sjávar-mál.—Á 55° 27' n. br. og 132° 01' er sögð höfn góð og + innsigling auðveld. Þar eru gnœgtir of inum bezta viði.—Norðan + og vestan til á Wrangel-ey er höfn sú, er nefnist Etolin Harbour á 56° + 31' 30"; þar er Banda-ríkja vígi og heitir Fort Wrangel; þar eru + kola-námar og gnœgð timbrs.—Á Baranoff-ey er þorp það, er + Sitka heitir. Þar var landstjóri Rússa meðan þeir áttu landið. Þar eru + hafnir góðar, önnur vestanvert, en hin austanvert á eynni, báðar góðar, + en in eystri þó betri. Sitka stendr undir fjalli því, er Vostōvia + heitir; það er 3216 feta hátt og er á 57° 03' 23" n.-br. og 135° 12' 57" + v.-l. fr. Gr. 1867 voru þar 968 íbúar í bœnum, og voru 349 þeirra + Rússar, en hinir Indíánar og kynblendingar eðr Kreólar; svo nefnast + afkvœmi þau, er Rússar gátu við innlendum konum í Alaska. Þar var þá + stjörnu-hús, kyrkja og spítali. Hús eru flest <!-- Page 4 --><span + class="pagenum"><a name="page4"></a>[4]</span> öll bjálka-hús + (log-houses) og steind daufgulum lit. Kyrkjuturninn er steindr + grœnum farfa og svo á lit sem steinn sá, er emeraldus heitir, (það + er fémætr steinn). Svo segir Dall Alaska-fari, að þá er hlíðarnar þaktar + myrkgrœnum skógi og grösugar eru í framsýni, en bœrinn í + násýni, að sjá úr vestrhöfninni, þá sé þar fagrt yfir að líta og svo + einkennilegt, að hvergi muni neitt sviplíkt geta annars staðar í + Ameríku.—Sögunarmylla var í nánd við bœinn og gekk með + eimkrafti. Baranoff-ey má heita ókönnuð enn að mestu; er jarðvegr svo + mýrlendr og skógar svo þykkir, að torveldlegt þykir og eigi háskalaust að + kanna eyna. 1867 var um 1000 manns á eynni, þriðjungr Rússar, en hitt + kreólar og Indíánar. Mjög er vætusamt á öllum eyjum þessum; en þá er sól + sér og góðviðris-dagar eru, kvað land vera ið fegrsta á að líta og + alþakið þéttum skógi milli fjalls og fjöru; er útsýni og landslag víða ið + yndislegasta.<a name="NtA_3"></a><a href="#Nt_3"><sup>[3]</sup></a></p> + + <p>Hafströndin vestr frá Cross-sundi og vestr að Vilhjálms-grunni (eðr + Chugāch-flóa) er sæbrött og öll viði vaxin, vogskorin mjög, + smáfirðir og fjöllótt að, en samstaðar langir firðir, mjóir og þröngir. + Eigi er þorskr í þeim öllum, en nóg heilagfiski (fliðrur 10 fjórðunga og + yfir það) og als konar tegundir af laxi og silungi, svo öll vötn eru af + þeim krök og kvik. Fjöllin eru 5 til 6 þúsund feta há og alþakin þéttum + skógi; en skógarnir eru fullir af als konar berjum. Þar eru fjölmargir + birnir, refir, íkorn, merðir og margt annara dýra.</p> + + <p>Vilhjálms-grunn er áðr nefnt; það skerst inn fyrir vestan 146° v.-l. + fr. Gr. og nær botninn vestr að 149°. Milli þess að austan og Cooks-flóa + að vestan liggr nes eitt breitt og mikið og fjöllótt, og heitir + Kenai-skagi. Vilhjálms-grunn er þakið eyjum stórum og smám, en firðir + skerast úr því í landið inn á alla vegu. Merkastar eyjanna eru: Montagu, + Hinchinbrook, Knight og Hawkin. Eyjarnar í Vilhjálms-grunni og strendrnar + umhverfis það eru þaktar ágætum skógi. Rússar höfðu þar + skipgjörðar-stœði, þá er þeir áttu landið, og gjörðu þar mikinn + fjölda skipa. Veðrátta er þar óblíðari á vetrum og kaldari, en á + ströndunum suðr og austr af. Þó er ávalt allr snjór upp tekinn í júní. + Fiskr kvað þar nœgr og timbr ið ágætasta; ber vaxa þar margvísleg og + korntegund þarlend, Elymus (melr?), og gnœgð bauna vex þar af sjálfu + sér vilt.—Innuit-ar eru þar víða; það fólk er sama ætternis sem + Grœnlendingar, og segir gjörr frá því síðar.</p> + + <p>Kenai-skagi er vogskorinn mjög á allar síður. Sumstaðar eru þar hafnir + góðar. Fjöll eru há á skaganum og sumstaðar jökull efst; en þar fyrir + neðan, niðr fjalshlíðarnar og undirlendið slétta fyrir neðan, er alt + þakið þéttum skógum og stórum, og er viðr þar góðr. Eyjar eru nokkrar með + ströndum fram. Syðsti höfði skagans og vestasti heitir Elizabetar-höfði; + gagnvart honum að vestan er Douglas-höfði. Í mynni flóans milli höfðanna + eru eyjar þær, er Bersvæðis-eyjar (Barren Islands) heita, klettóttar og + gróðrlausar; má inn sigla beggja vegna eyjanna. Austanmegin skerst inn úr + Cooks-flóa Port Chatham rétt fyrir norðan Elizabetar-höfða; þar upp af er + bygð sú, er Alexāndrowsk heitir; norðar skerst inn Grahams-fjörðr + (Port Graham) eðr öðru nafni Engla-höfn (English Harbor); þar fyrir + norðan er Chugāchik Bay; þar er höfn góð undir Kolhöfða (Coal + Point). Þar er gnœgð steinkola; þau eru með inum beztu að gœðum + og lagið 7 feta þykt. Kola-lag þetta hygg ég að liggi í jörðinni með + allri austrströnd Cooks-flóa. Það kemr fram aftr við Akkerishöfða (Anchor + Point), og enn aftr fyrir norðan hann. Ég sá hvervetna kol í jörð í + bökkunum norðr af Nikulásar-vígi, er ég skoðaði og tók sýnishorn af. + Lagið var þunt þar, en ég hefi ástœðu til að ætla að það verði + þykkvara, er fjær dregr; en við höfðum engin föng né tíma til að kanna + það. Undan Nikulásar-vígi er höfn og kölluð St. Chrysostom Harbour, en + það þýðir Gullmunns-höfn; þar lág skip vort, er vér dvöldum að + Nikulásar-vígi. Höfnin er rétt undan mynni Kaknu-fljóts, og er gullsandr + í fljótinu; er því réttnefni þó höfnin sé kölluð Gullmynnis-höfn. Þessa + megin Cooks-flóa er graslendi mikið, einkum er upp undir fjöllin dregr, + en skógar ágætir á undirlendinu. <!-- Page 5 --><span class="pagenum"><a + name="page5"></a>[5]</span> Víðast er útfiri mikið við strendr.—Að + vestan er undirlendi minna, en land gott; þar eru færri hafnir.</p> + + <p>þá er Cooks-flóa sleppir, er suð-austr-ströndin á Alíaska-skaga + hlykkjótt, óslétt, sumstaðar hálf-hrjóstrug, en víðast, einkum syðst, + frjólend, vaxin grasi og viltum korntegundum, mestan part skóglaus, nema + smákjarr, skorin óteljnadi fjörðum, víkum, vogum og þrongum sundum, meiri + og minni. Víða er hún klettótt, einkum nyrzt Helzti fjörðr, er ég hirði + hér að greina frá, er Katmai-fjörðr í beint vestr að kalla frá norðrhöfða + Kadíak-eyjar. Á vatni einu skamt þar frá finst steinolía, og flýtr hún + sem þykk brá á vatninu. Sýnishorn af henni var fœrt + efnafrœðingunum við <b>Smithsonian Institution</b> og rannsökuðu + þeir hana. Hafi sýnishornið verið trútt, þá er olía þessi betri en öll sú + olía, er finst í austr-ríkjunum, með því hún logar fult eins vel, er eins + drjúg, en hefir þann eiginleik, að hún er eigi hraðkveyk + (<i>explosiv</i>); en þann eiginleik fær in venjulega steinolía fyrst við + hreinsun af mannavöldum.</p> + + <p>Milli Kadíak-eyja og meginlands liggr Shélikoff-sund. Svo er að sjá, + sem eyjar þessar sé að jarðmyndun til framhald fjall-beltis þess, er + myndar Kenai-skaga, enda þótt breitt hafsund liggi þar á milli. + Klettarnir eru líkir, og lögunin, jarðmyndunin og stefnan yfir höfuð sú + sama. Hvervetna þar, sem heldr er í skjóli fyrir veðrum, eru eyjarnar + vaxnar miklum, fríðum og ágætum skógi. Og á þessum eyjum og ströndum + Cooks-fjarðar er mikið af inu bezta yrkingarlandi; haglendi er ei unt + betra að kjósa, en það er hér getr. Á dögum Rússa var bygð hér eigi + all-lítil og var í rauninni á Kadíak-ey aðalaðsetr allrar + Alaska-verzlunarinnar. Höfuð-þorp eyjarinnar er nefnt St. Paul eðr + Páls-borg, en stundum <i>City of Kadíak</i> þ.e. Kadíaks-borg. Páls-borg + er að flestöllu merkari miklu, en Sitka, eða var það að minsta kosti + meðan Rússar áttu landið; enda liggr Kadíak betr en nokkur annar staðr + við verzlun og hefir flesta hluti til þess að verða höfuðból als lífs í + Alaska, er stundir líða, þótt nú sé þar fátt um að vera. það voru + eingöngu pólitiskar ástœður, er leiddu Rússa til að hafa + höfuðbœinn sem syðst og einkum sem austast og setja hann því í + Sitka. Viðey (Woody Island) liggr rétt við bœinn á Kadíak. Þar er + ísgeymslu-hús og sögunarmylla. Norðr af Kadíak liggr Afognak, stór eyja + og að öllu lík Kadíak, nema að sínu leyti enn fjöllóttari, og skógr er + þar stœrri. Austr af Afognak er Marmot-ey. Milli Afognak og Kadíak + er Skógey (Spruce Island); þar er viðr meiri og betri en á nokkurri + annari af Kadíak-eyjum. Margar eyjar stórar og smár liggja kring um + Kadíak á alla vega; nefni ég meðal annara Þrenningar-eyjar (Trinity + Islands) fyrir sunnan suðrtána. Ukamok- eðr Chirikoff-ey telst og með + Kadíak-eyjum; hún liggr til suðrs og lítið eitt til vestrs frá + Þrenningar-eyjum. Á Ukamok hafði rússneska kompaníið sölubúðir; þangað + flutti það á eyjuna dýr það, er á ensku nefnist <i>marmot</i>, en á + lærðra manna máli <b>Spermophilus Parryi</b> (Danir kalla það + "murmeldyr"); það er eins og bjórinn [bifrinn] af flokki þeim, er + <b>Sciuridae</b> nefnast af kyni gnagdýra (<b>Rodentia</b>). Mætti kalla + það bjórbróðr (eða fjallrottu). Skinn þess er ágætt og er fémætt. Þetta + dýr fjölgaði svo ótt á eyjunni, að það varð atvinna fyrir fjölda fólks að + verka skinn þeirra.</p> + + <p>Sémidi-eyjar liggja í suðr og vestr frá Kadíak, en í norðr og vestr + frá Ukamok.—Meðal Shumagin-eyja eru tvær eyjar bygðar, Pópoff og + Únga. Á Unga eru tvær góðar hafnir; heitir in nyrðri Kola-höfn (Coal + Harbour); þar er in mesta ofrgnœgð af þorski. Þar er almennr + samkomustað fiskimanna. Sunnan á eyjunni er Delaroff fjörðr; þar er bygð. + Nálega vestr beint frá Únga er á landi í Alíaska bygð sú, er heitir + Belkōfski eðr Íkornssveit (Squirrel Settlement). Það er enginn staðr + hér til að lýsa þeim aragrúa eyja smárra og stórra, kletta og skerja, er + þekr hafið við strendr Alíaska-skaga.—Vestr af syðsta odda skagans + liggr Únimak-ey. Milli hennar og meginlands liggr Rif-sund (False Pass); + frakkneskir siglingamenn höfðu lengi sagt það skipgengt, en það reyndist + lygi, og eru tómir boðar og rif.</p> + + <p>Það eru fyrr nefndir inir helztu flokkar af Aleuta-eyjum. Bygð er þar + helzt á eyjunum Unalāshka, Akhūn, Tigālda, Úmnak, Amlia, + Atka, Adākh og Attū.—Helztar hafnir eru á Unalashka: + Iliuliuk eðr Formanns-höfn (Captain's Harbour), Bjórfjöðr (Beaver Bay) og + Mākushin-fjörðr. <!-- Page 6 --><span class="pagenum"><a + name="page6"></a>[6]</span></p> + + <p>Í Formanns-höfn (á Unalashka) er þriðja bygð merkust í Alaska og + stœrst, næst Páls-borg (á Kadíak-ey) og Sitka. Síðan Banda-ríkin + keyptu landið hefir kviknað þar verzlun töluverð; leggja skip þar tíðum + að, til að skipta vöru, fá vatn, við og nýja ávexti og kálmeti.</p> + + <p>Á Attū er höfn, er heitir Chichagoff Harbour. Sé sögum að trúa, + þá er þar leyni-verzlun eigi all-lítil (<i>smuggling</i>). Safalaskinn + frá Síberíu og ópíum frá Kína eru hátt tollaðar vörur, er þær eru fluttar + inn í Banda-ríki frá útlöndum, en ótollaðar eftir að þær eru komnar inn í + landar-eign Banda-ríkja. Því eru safala-skinn og ópíum flutt á laun til + Chichagoff Harbour, en seldar þaðan aftr með stórum hagnaði til ýmsra + staða í Banda-ríkjum.</p> + + <p>Þess er áðr getið, að þelselr veiðist í Bærings-hafi. En sakir + rúmleysis hér og fyrir því, að það þykir minna um vert, að minsta kosti í + bráð, verðr hér að sleppa að lýsa nákvæmara vestrströndinni fyrir vestan + Alíaska-skaga og eyjunum í Bærings-hafi. Það verðr hœgt að rita + langa lýsing og nákvæma á þeim eins og hverjum öðrum parti af Alaska, er + þörfin sýnist þess að krefja.</p> + +<p class="center">6. <i>Fljót og ár.</i></p> + + <p>Vötn þau, er falla út í Alaska-flóa, eru miklu minni, en hin, sem í + Bærings-haf falla. Fjöllin taka víðast svo að segja fast að sjó fram að + sunnan; en vatnsmegin það, er fær afrás í ánum, dregst saman langt uppi í + meginlandinu og ryðr sér þaðan veg til sjávar gegn um fjöllin um þröng + gljúfr og í fallháum fossum. Mikið af regnvatninu frýs á inum afarháu + fjöllum og nær fyrst til sjávar sem jökulvatn þegar þýður eru.</p> + + <p>Austast vil ég nefna Stikine-fljót. Það er af því kunnugt, að gull + hefir grafið verið á bökkum þess; eigi eru þó gullnámar þessir allríkir + og liggja þeir ofarla við fljótið í Bretlands-eignum, áðr en það rennr + inn í Alaska.—</p> + + <p>Á 60° 17' n. br. og 145° 20' vestrlengdar frá Grœnuvík liggr + mynni fljóts þess, er heitir Atna eðr Koparfljót (Copper River); það + fellr í tveim kvíslum í sjó út og verðr eyri allmikil í milli kvíslanna + þrjátíu mílur á lengd, en 4-5 mílur á breidd; eyri þessi er alþakin + pílviðar-skógi (<i>willow</i>). Í norðvestr-kvíslinni er + aðal-vatnsmeginið; þar nærri er Innuita-þorp, og heitir Alāganik. + Fljótið fellr nokkurn veg um slétt undirlendi áðr það fellr í sæ út; á + því undirlendi er fjöldi stöðuvatna. Lítið er kunnugt um farveg fljóts + þessa, það er víst sé; er sagt það falli um gljúfr og fjöll lengra uppi í + landinu og sé stórir skógar beggja vegna. Eigi vita menn með fullri + vissu, <b>hvar</b> það er, sem koparnámr sá er, sem fljótið tekr nafn af. + Koparinn finst þar í ávölum, vatnsleiktum klumpum, líkt og á sér stað við + Lake Supirior; en það þykjast menn fara nærri un, að koparinn sé innan + 100 mílna (enskra) frá sjó. Indíánar selja hann, en leyna náma-stöðvunum. + 1741 fann Bæringr eðr fylgdarmenn hans brýnistein, er koparknífar höfðu + vorið á hvattir. Eigi þektu inir þarlendu menn járn fyrri, en erlendir + menn tóku að verzla við þá; en leiknir voru þeir í að gjöra ónetta knífa + úr kopar.</p> + + <p>Í Vilhjálms-grunn falla engar ár að marki, en í Cooks-flóa innanverðan + fellr mikil á, er heitir Knik eðr Eldvatn (Fire River). Það fljót er + skipgengt 12 mílur frá sæ upp; en úr því breikkar það og grynnist. Rússar + kváðu hafa farið á skinnbátum upp eftir því, unz þeir komu að vatni því, + er Plavējno heitir. Þaðan er vegr eigi langr til Kopar-fljóts. Tvær + ár stórar falla að austanverðu í Cooks-flóa. Í annari þeirra er gull, og + mun þess getið síðar í skýrslu vorri. Margar eru minni ár og lœkir + með Cooks-flóa; og er alt bókstaflega spriklandi og á iði af laxi og + silungi.</p> + + <p>Alíaska-skagí er fjöllótr, einkum nyrzt; þau fjöll eru þó eigi samföst + og lækka eftir því sem suðr eftir dregr; þau eru framhald af + Alaska-fjöllum. Frá norðvestr-hlut skagans renna nokkrar ár út í + Bristol-flóa. Milli inna háu fjalla, er mynda framhald af Alaska-fjöllum, + og eins þar sem þeim sleppir, er landið lágt og votlent. Víða eru þar + stöðuvötn og mörg allstór. Liggja sum svo lágt yfir sjávarflöt, að vatn + þeirra er salt. Úr þeim renna ár og lœkir til beggja hliða í haf út. + Aleutar ferðast svo á lœkjum og ám, að þeir róa léttum skinnbát, það + sem áin endist, taka svo bátinn, er vatn þrýtr, og bera hann með sér þar + til, er önnur á tekr við; því bátarnir eru <!-- Page 7 --><span + class="pagenum"><a name="page7"></a>[7]</span> fisléttir. Þannig getr + maðr róið sumstaðar yfir þveran Alíaska-skaga, frá Kyrra Hafi yfir í + Bærings-haf, nálega án þess að stíga fœti á land.—Eitt af inum + stœrstu stöðuvötnum er Iliāmna. Það er enn ókannað að mestu; + ætla menn það muni fremr grunt eftir stœrð; en það vita menn, að það + er yfir 80 mílur á lengd og um 24 mílur á breidd, og er það meira en + hálft Ontario-vatn.</p> + + <p>Ár þær, er falla í Bærings-haf, eru bæði meiri og fleiri, en þær, sem + falla í Alaska-flóa. En sakir þess, að mér þykir hér mest undir komið, að + lýsa þeim hlut landsins, er liggr að Alaska-flóa, en rúmið hinsvegar + lítið, þá verðr hér að sinni að eins drepið á tvö in helztu af þessum + vatnsföllum.</p> + + <p>Fyrir norðan Bristol-flóa fellr í sjó fljótið Kuskoquim; það er annað + mest fljót í Alaska, næst Yukon-fljóti, og stœrst allra þeirra + vatnsfalla, er upp spretta í Alaska; er það kallað að vera frá 500 til + 600 mílur á lengd; það er straumhart. Uppi í landi langt, fyrir sunnan + Kuskoquim, kvað geta Zeolít, brennistein og blátt + kopar-<i>carbonate</i>;<a name="NtA_4"></a><a + href="#Nt_4"><sup>[4]</sup></a> hefir það verið keypt að þarlendum + mönnum. Þar kvað og vera ofrgnœgð af gáshauk + (<i>gosehawk</i>—fálka-tegund, er svo nefnist). Indíánar eru um + þetta svæði, en aldrei hefir neinn hvítr maðr þangað fœti stigið + enn. Þar kváðu vera eldfjöll og náttúra in hrikalegasta.</p> + + <p>Yukon-fljótið fellr í tveim aðal-kvíslum í sjó, og verðr stór eyri í + milli; tekr sú eyri frá 62° 21' til 62° 50' n. br. og er 60 mílna á lengd + að ensku máli. Aðal-áin fellr út í kvísl þeirri, er Kúsilvak heitir; sú + er kvísl in dýpri; en Kwikhpak heitir nyrðri kvíslin, og er breiðari. + Lengd als Yukon-fljóts, frá Kennicott-vatni (57° 45' n. br. og l30° 45' + v. l.) og til þess er Kúsilvak-kvíslin fellr í sjó, er 1800 mílur; þó er + þetta líkl. of lítið í lagt, og sé bugður fljótsins teknar með í + reikninginn, sem eigi var hér gjört, þá er ekki ýkt að kalla það 2000 + mílna langt, og er það skipgengt frá sjó þrjá fjórðunga af lengd þess upp + eftir.—Sakir stœrðar sinnar og þýðingar á Yukon-fljót skilið + að nefnast eitt af inum stœrstu og merkustu vatnsföllum í heiminum. + Það er stœrra en Ganges og Orinoco, og áþekt að stœrð sem + Danube eðr La Plata-fljótið. Það heyrir til innar sömu ættkvíslar af + norðrheims-fljótum, sem in nafnkunnu fljót Obi, Lena, Saskatchewan og + Mackenzie.</p> + +<p class="center">7. <i>Hafstraumar.</i></p> + + <p>Eigi hlýðir annað en að minnast stuttlega á ina miklu strauma í Kyrra + Hafinu og Bærings-hafi; því að þeim er það að þakka, hve milt og blítt + loftslagið er í suðrhlut Alaska og yfir höfuð á öllum norðvestr-ströndum + Ameríku, í samanburði við norð-austr-strendrnar.</p> + + <p>Inn mikla hita-straum í Kyrra Hafinu, þennan annan Gulf-straum, kalla + Japans-menn Kuro Siwo þ.e. dökkva straum; því í honum er vatn dekkra, en + ella er í Kyrra Hafi. Nýrri landa-frœðingar og allir + lagar-frœðingar nú á tímum nefna hann Japans-straum. Straumr þessi + klofnar á vestrhorni Aleuta-eybeltisins; gengr þá annar straumrinn austr + fyrir sunnan Aleuta-eyjar og beygist alt af með ströndinni unz er kemr + austr fyrir Alíaska-skaga; þar klofnar straumrinn aftr; gengr þá + aðalstraumrinn norðr og austr með ströndinni og fylgir henni, beygir suðr + með henni austan við Alaska-flóa og gengr suðr með Alexanders-eyjum og + svo suðr með ströndum Bretlands-eigna, Washington-fylkis, Oregon-ríkis og + Kaliforníu-ríkis; hin kvíslin, er klofnar úr strauminum fyrir austan + Alíaska-skaga, slær sér beint austr, og kemr saman við nyrðra strauminn + við Alexanders-eyjar og sameinast honum þar aftr. Með þessum straumum + streymir heitt og blítt loft frá suðri; dregst það saman og þykknar á + fjallatindunum fyrir ofan strendrnar og veldr inu mikla regnfalli, sem + einkennir alla ströndina suðr fyrir Oregon.—Inn nyrðri og minni + aðal-armr straumsins, eftir að hann klofnar fyrst, streymir norðr sundið + milli Formanns-eyja og Aleuta-eyja og norðr alt Bærings-haf, norðr um + Bærings-sund og út í Íshaf. Fyrir því kemst eigi hafís suðr um sundið. + Aftr á móti segja hvalarar að oft sjáist stórir ísjakar hrönnum saman + sigla norðr um sundið, geta þeir farið alt að hálfum öðrum knút á + klukkustund móti <!-- Page 8 --><span class="pagenum"><a + name="page8"></a>[8]</span> allströngu norðanveðri. Það er ís, er leysir + frá ströndunum við Bærings-haf. Á sumrin kemr lítill kaldr straumr að + norðan og gengr suðr að austan fram með Kamchatka-ströndum í Asíu. Fyrir + því er kaldara miklu að tiltölu á Asíu-ströndum, en jafn-norðarlega á + Alaska- eðr Ameríku-ströndum.—Nálægt Shumagin-eyjum var í ágúst + 1865 stríðr straumr til norðrs og austrs, og var hitinn í sjónum þar +56° + Fahrenheit (þ.e. 10.7° Réaumur).—Í sundunum í Aleuta-eybeltinu eru + ýmislegir straumar, og breytast með sjávar-föllum; þó eru ríkari straumar + til norðrs en suðrs. Sakir breytileika straumanna er varasamt fyrir + ókunnug skip að leggja í sund þessi nema með varúð.</p> + +<p class="center">8. <i>Fjallgarðar.</i></p> + + <p>Öll in hæstu fjöll í Alaska liggja fyrir sunnan 65° n. + br.—Stranda-fjöll (Coast Range) eðr Elíasar-fjallgarðr (St. Elias + Range) ganga með ströndinni fram; í þeim fjallgarði eru hæst fjöll og + hnjúkar, og spúa sum eldi. Stefna þessa fjallgarðs er norð-vestr. Þá er + kemr vestr fyrir 142° (v.-l. fr. Gr.) er það eigi lengr samanhangandi + fjallgarðr; klofnar þá á ýmsa vega eftir það, og ná sumar álmurnar saman + við Alaska-fjöll; en Alaska-fjöll eru framhald af Steina-fjöllum (Rocky + Mountains). Annars er lítt kunnugt um fjöllin uppi í meginlandi, og eru + þau sett vitlaust út í bláinn á öllum kortum Evrópu-manna, nema inum + síðustu þýzku kortum frá Gotha; þar eru þau löguð eftir kortum Dalls; en + hans kort eru in fyrstu áreiðanlegu kort yfir Alaska.</p> + + <p>Fjallgarðarnir hlífa við öllum norðanveðrum, og er það munr eða í + Mississippí-dalnum, er blasir opinn við öllum norðanveðrum og kulda úr + þeirri átt. Eiga fjöllin í Alaska vafalaust næst eftir straumunum mestan + þátt í því að gjöra vetrinn svo mildan og blíðan á suðrströndinni og + eyjunum í Alaska-flóa.</p> + + <p>Hæstu fjöll, er mæld hafa verið, eru 14000 feta há (Mount + Fairweather—Góðviðris-fjall); en gizkað er á, að Elías-tindr muni + vera 16000 feta. Iliāmna, eldfjall á Alíaska-skaga, er 12066 feta, + en Redoubt 11270 feta. Á Valaprinz-ey er Mount Calder 9000 feta hátt.</p> + +<p class="center">9. <i>Stœrð Alaska.</i></p> + + <p>Eftir því, sem Fr. Hahnemann í Gotha hefir reiknað, skal hér skýrt frá + stœrð Alaska. Þess ber að gæta að inu þýzka ferhyrnings-mílna-tali + er breytt í enskar ferhyrnings-jarðmílur eftir hlutfallinu 1 á móti + 21.16.</p> + +<pre> +Stœrðin verðr þá þannig: +Eyjar í Bærings-hafi 3 963.0584 +Aleuta-eyjar 6 391.5896 +Kadíak-eyjar og Shumagin-eyjar 5 676.3816 +Chúgach- og aðrar eyjar 1 031.7616 +Alexanders-eyjar 14 142.9208 + ---------------- + Flatarmál eyjanna samtals 31 205.7100 +Meginlandið 548 901.6148 + -------------------- + Als 580 107.3248 + enskar □ jarðmílur. + +</pre> + <br clear="all" /> +<hr /> + +<h2>II. KAFLI.</h2> + +<h3>UM SÖGU LANDSINS.</h3> + + <p>Saga norðvestr-hluta Ameríku er því nær undantekningarlaust saga um + verzlun og landa-könnun. Þrældómrinn af verzlunar-ánauð þeirri, er eitt + eínokunar-félag lagði á landið, stóð svo lengi yfir, að það er fyrst á + síðustu árum, síðan frelsið létti okinu af, að pólitík á nokkurn þátt í + sögu landsins. Jafnvel þótt sagan um slíkt sé að vísu eigi uppbyggileg að + sumu leyti, tel ég þó mein, að rúmið leyfir eigi að skýra neitt frá sögu + landsins að sinni, því hún er þó ekki að öllu ómerkileg í sjálfri + sér.</p> + +<p><!-- Page 9 --><span class="pagenum"><a name="page9"></a>[9]</span></p> + + <p>Eignarréttr Rússa til Alaska var bygðr á því, að þeir höfðu fyrstir + fundið landið. Pétr mikli Rússa-czar var sjálfr skipasmiðr og kunni til + sjómensku; honum var forvitni á að vita, hvort Asía og Ameríka væri + áfastar að norðan; því þá var ekki um það kunnugt, hvort svo væri eðr + eigi. Einhvern dag ritaði karlinn með eigin hendi á blað þessi + fyrirmæli:</p> + + <p>"Að byggja einn eða tvo báta, með þiljum, á Kamchatka eðr öðrum + hentugum stað; á þeim ætti að gjöra eftirleit um norðrstrendrnar, til að + sjá, hvort þær ná eigi saman við Ameríku, þar sem endimörk þeirra eru + ókunn; því næst skyldu þeir að því huga, hvort þeir gætu ekki einhvers + staðar fundið höfn, sem heyrði til Evrópu-mönnum eðr Evrópu-skip. Einnig + ættu þeir að dreifa nokkrum mönnum um, sem skyldu spyrjast fyrir um nafn + og legu þeirrar strandar, er þeir finna; halda skyldi nákvæma dagbók yfir + alt þetta, og skyldu þeir koma með hana til Pétrsborgar." Þetta blað fékk + Pétr í hendr œzta aðmírál sínum, og bauð honum að sjá svo um, að + þessu yrði framgengt.<a name="NtA_5"></a><a + href="#Nt_5"><sup>[5]</sup></a> En Pétr czar inn mikli dó vetrinn 1725; + en Katrín drotning lagði ástundun á, að framkvæma vilja haus. Maðr er + nefndr Bæringr (Veit eðr Vitus Bering) og var danskr, fœddr á + Hrossanesi í Jótlandi, enda virðist hafa verið í honum hvorki dáð né + dugr. Hann var gjör formaðr (<i>Commander</i>) fararinnar og lagði upp + frá Pétrsborg 5. febr. 1725 yfir Síberíu og Norðr-Asíu til Kamchatka; var + hann yfir 3 ár á leiðinni. 20. júlí 1728 lagði hann í haf og sigldi norðr + og austr; hann sigldi all-raglega og hélt sér undir ströndum Asíu; fann + hann ey þá, er hann nefndi Lafranz-ey eftir heilögum Lafranzi; það var á + Lafranz-messu. Eigi sá hann neitt af Ameríku, og eigi hætti hann sér + lengra norðr en á 67° 30' n. br.—Þóttist hann þess nú fullvís + orðinn, að Asía væri eigi áföst Ameríku; snéri síðan heim aftr. Minnir + þetta ferðalag á það, er Sigurðr Pétrsson kvað um inar dönsku hetjur, er + fóru að leita Grœnlands:</p> + + <div class="poem"> + <div class="stanza"> + <p>"Þeirra' af ferðum rómur rís</p> + <p>fyrir rausnar-verkin stóru;</p> + <p>þeir sigldu burt og sáu ís,</p> + <p>og svo til baka fóru."</p> + </div> + </div> + <p>Bæringr kom til Pétrsborgar aftr í marz 1730 eftir 5 ára útivist, og + þótti garpr mikill orðinn af ferðinni. Eftir Bæringi danska er nefnt + Bærings-haf og Bærings-sund.<a name="NtA_6"></a><a + href="#Nt_6"><sup>[6]</sup></a> Gwosdew, rússneskr maðr, fann + vestr-strönd Alaska 1730.—1741 fór Bæringr enn að leita Ameríku, og + komst hann nú í Alaska-flóa og sá Elías-tind. En hann dó úr vesöld á + einni eyjunni í flóanum og hvíla þar bein hans. Eyja sú heitir + Bærings-ey. Rússar eignuðu sér landið; en eigi var það mikið, er fyrst + fanst. En smátt og smátt fanst meira og meira og jukust farir til Alaska + til verzlunar. Þó var lítið um að Rússar hefði neina stjórn á verzluninni + fyrri, en 1799. Var verzlunin alla tíð síðan seld í hendr + einokunar-félagi með einka-leyfi, unz Rússar létu landið af hendi.</p> + + <p>Árið 1867 seldu Rússar landið Banda-ríkjunum, en þau gáfu fyrir sjö + miljónir og tvö hundruð þúsundir gullpenninga ($7 200 000 í gulli), en + það lætr nærri 28 miljónum danskra króna. Kaupsamningrinn er gjör í + Washington, D.C., höfuðborg Bandaríkjanna, 30. dag marz-mánaðar 1867, en + síðan staðfestr af Rússa-czar.</p> + + <br clear="all" /> +<hr /> + +<h2>III. KAFLI.</h2> + +<h3>INNLENDAR ÞJÓÐIR.</h3> + + <p>Innlendum þjóðum í Norðr-Ameríka eðr frumbyggjum landsins (ef svo má + kalla) er eðlilegast að skipta í tvær meginþjóðir. Önnur er sú þjóð, er + kallast Indíánar eðr rauðir menn. Á hina hefir lengi vantað hœfilegt + eitt nafn. Á fundi í inu ameríska <!-- Page 10 --><span + class="pagenum"><a name="page10"></a>[10]</span> vísinda-félagi + (<i>American Association for Advancement of Science</i>) stakk Dall + Alaska-fari upp á nafni, er félagið félst á, en það er, að kalla þá + Órāríána (þ.e.: Stranda-menn), fyrir því að þeir búa hvervetna með + sjó fram, en hvergi langt uppi í landi (að því frá skildu, að þeir byggja + œði-langt upp með Yukon-fljóti, en þó að eins með bökkunum fram). + Verðr það ljósast, hve vel heiti þetta er valið, ef lesarim vill líta á + landkortið, og mun hann þá skjótt gæta þess, að flokkar af þessari þjóð + hafa svo bygð sína, að hún er sem belti umhverfis allar strendr Ameríku + að norðan og vestan, og aðeins örsjaldan lítið eitt upp í land fram með + stórfljótum, t.d. Yukon, en slitnar að eins á sárfáum stöðum, svo sem + t.a.m. á norðrströnd Kenai-höfða, þar sem Indíánar hafa bygð á + ströndinni; annars byggja Indíánar upplandið, en Órāríánar + strendrnar milli Indíána og sjóarins.</p> + + <p>Órāríánar deilast í þrjá kynflokka, sem allir eru nokkuð + mismunandi.</p> + + <p>Fyrst er flokkr sá er nefnist Innuit; af þeim flokki eru + Grœnlendingar og Eskimóar þeir, er byggja norðrströnd Ameríku og + eyjarnar þar í kring, og sömuleiðis eyjarnar í Bærings-hafi og strendrnar + á Alaska að vestan, alt suðr að Elías-fjalli.</p> + + <p>Annar flokkrinn er Aleutar; þeir byggja Aleuta-eyjar og Alíaska-skaga + austr að 160° v.-l. (fr. Gr.).</p> + + <p>Þriðji flokkrinn eru þeir menn, er Túski eru kallaðir. Þeir byggja + norðaustr-skagann á Síberíu og eyjar í Bærings-sundi; en annars koma þeir + eigi við þetta mál.</p> + + <p>Aleutar eru menn friðsamir, svo að undrum má sæta þykja, greindir og + fremr námfúsir en latari eru þeir en frá megi segja. Þó mun mest á því + bera, þar sem in svo kallaða menning (<i>civilization</i>) hefir spilt + þeim. Góðmenni eru þeir in mestu, fámálugir og orðheldnir að náttúrufari, + þar sem uppeldi hvítra manna á þeim er eigi orðið náttúrunni + yfirsterkara. Flestir eru þeir kristnir að nafni (grísk-kaþólskir). Þeim + er flest vel gefið af náttúrunnar hendi. Þeir eru veiðimen góðir og + fiskimenn, en forsjálausir, lifa í sukki og als gnœgtum meðan nokkuð + er til, en svelta svo þolinmóðir heilu hungrinu þegar harðnar í búi. + Útlendir verzlunarmenn hafa náttúrlega spilt siðum þeirra sumra, og + drykkjumenn eru þeir nálega allir, er þeir fá nokkurn dropa. Tóbak þykir + þeim og sælgæti mikið og borga það dýrum dómum. Það er jafnan svo í + heiminum, að spillingin verðr menningunni samfara; syndin grœr á + skilnings-trénu.—Aleutar eru hvergi nærri ment þjóð, en þó geta + þeir enn síðr heitið vilt þjóð; þeir hafa fasta bústaði og öll þeirra + háttsemi er svo, að þeir mega vel kallast að hafa hálf-menningu eðr + meira.</p> + + <p>Innuit eru sams konar menn sem Grœnlendingar. Standa þeir Aleutum + nokkuð á baki bæði að líkamans og sálarinnar atgjörfi. En af því lesendr + munn flestir hafa einhverja hugmynd um Grœnlendinga, þá þykir minni + þörf á að lýsa þessum kynflokki hér, þó þeir byggi mest það pláss, er ég + helzt vil lýsa hér.</p> + + <p>Indíánar eru hér líkir því, sem þeir víðast eru; en þeir koma eigi + mjög til máls hér, með því þeir byggja lítið sem ekki strendrnar, og + byggja als eigi það svæði, er ég einkum vil hér lýsa, en það eru + Kadíak-eyjar. Indíánar þeir, sem eru á litlu svæði við Cooks-flóa, eru + friðsamir, meinlausir og eigi ógreindir, sumir dáfríðir í sjón.</p> + + <p>Aleutar eru ljósir á hörund og sumir dáfríðir menn. Eigi eru þeir + skírlífir svo orð verði á gjört. Margir eru því kynblendingar komnir af + Rússum í föðurætt; eru sumir kynblendingar fríðir sýnum, og margir þeirra + hafa aftr gengið að eiga rússneskar persónur. Margir þeirra eru hagir + menn til smíða.</p> + + <br clear="all" /> +<hr /> + +<h2>IV. KAFLI.</h2> + +<h3>LOFTSLAG OG GRÓÐR.</h3> + + <p>Alaska er feyki-stórt land svo sem þegar hefir sýnt verið. Það er því + háskalegr, en, því miðr, almennr misskilningr að gjöra sér eina og sömn + hugmynd um alt Alaska, gætandi eigi þess, að Alaska er eins stórt og hálf + Norðrálfan. Menn verða að minnast þess, að nyrzti höfði í Alaska (Point + Barrow) liggr á 71° 27' 0" n. br. og að syðsta <!-- Page 11 --><span + class="pagenum"><a name="page11"></a>[11]</span> eyjan í Alaska liggr á + 51° 10' 0" (að því er Gibson segir; Salāmatoff segir 51° 12' 0"). + Frá nyrzta höfða í Alaska til ins syðsta er því eins langr vegr og frá + Reykjavík á Íslandi til Florenz á Italíu. Nyrzti tangi í Alaska liggr + álíka norðarlega og Norðr-höfði (Nord Cap) í Noregi; en syðsti tanginn á + Aleuta-eyjum liggr sunnar en Leipzig á Þýzkalandi. Má vera þetta hjálpi + upp á skilninginn hjá þeim, er ætla að Alaska sé öll einn sífrosinn + Niflheimr eða jökulkaldir tröllheimar. Ég ætla að lesaranum mundi þykja + það eigi all-vitrlega mælt, ef einhver fœri að lýsa Evrópu, og lýsti + henni svo, að þar væri ólifandi nokkurri mentaðri þjóð; hafnir allar væru + þar íslagðar mikinn hlut árs, dögum saman á vetrum sæi enga sól, + o.s.frv., o.s.frv.—og þó á þessi lýsing jafn-vel eða jafn-illa við + Evrópu einsog við Alaska. Það á jafn-vel við norðrstrendr Noregs, + Finnlands og Rússlands eins og það á við norðrstrendr Alaska. Það á + jafnilla við suðrstrendr Alaska eins og við Holland, Belgíu, England og + Þýzkaland o.s. frv. Og þó hefi ég orðið að heyra, að Alaska væri "verra + en Ísland," "skrælingja-land," o.s.fr. Já, "Alaska" og "Alaska" er ekki + það sama! Alaska er verra en Ísland, en Alaska er líka betra en + Skotland—alt kemr undir, hvaða héröð af Alaska um er talað. Já, + Alaska er "skrælingja-land"—en öll Ameríka, þetta dýrðlega land, er + líka skrælingja-land; það var alt bygt skrælingjum, og það verri + skrælingjum, en nú eru í Alaska, áðr hvítir menn námu þar bólfestu; en nú + er víst skrælingjaskaprinn meiri orðinn á inu mentaða Íslandi, en í + skrælingja-landinu Ameríku. Ég skal svo ekki eyða fleirum orðum að þessu, + en að eins láta í ljósi þá von, að skynsamr lesandi láti eigi blekkjast + af því hrekkvíslegu orða-gjálfri, sem ætlar að slá sandi í augu manna með + því að fela stórmikið höfuðland undir einu nafni, og lýsa því svo öllu + með þeim eiginleikum, sem að eins eiga við lítinn hluta þess. Sé nokkur + svo andlega starblindr að láta blekkjast af slíku, þá liggr mér við að + segja sá inn sami sé eigi þess verðr að leggja hann á hné sér til að sýna + honum sannleikann.</p> + + <p>Alaska er svo stórt land, að eigi er unt að lysa loftslagi og gróðri + landsins als í einu; svo ólíkt er loftslagið og gróðrinn á ýmsum + stöðum.</p> + + <p>Náttúran sjálf bendir til að deila Alaska í þrjú aðalfylki eðr héröð, + hvað maðr vill kalla það; hvert fyrir sig af fylkjum þessum er ólíkt + hinum að loftslagi, gróðri og landsháttum.</p> + + <p>Hér skal haldið þeim nöfnum á fylkjum Alaska-lands, er Dall + Alaska-fari hefir gefið þeim í sinni bók.</p> + + <p>Þessi fylki Alaska-lands eru:</p> + + <p>1. <i>Yukon-fylki</i>,</p> + + <p>2. <i>Aleuta-fylki</i>, og</p> + + <p>3. <i>Sitka-fylki</i>.</p> + + <p><i>Yukon-fylki</i> er nyrzt; að austan nær það að takmarka-línu + Bretlands-eigna, og að sunnan að Alaska-fjöllum, að vestan að + Bærings-hafi og að norðan að Íshafinu.</p> + + <p><i>Aleuta-fylki</i> tekr yfir þann hlut Alíaska-skaga, er liggr fyrir + vestan 155° vestrlengdar og eyjar þær, sem eru vestr af þeirri línu.</p> + + <p><i>Sitka-fylki</i> tekr yfir meginlandið og eyjarnar fyrir sunnan + Yukon-fylki og austan Aleuta-fylki.</p> + + <p>Nú skal lýst stuttlega hverju þessu fylki fyrir sig, en lesarinn verðr + að gæta þess, að Yukon-fylki varðar minstu fyrir tilgang þessa ritlings, + og verðr það að vera afsökun þess, að því er stuttlegar lýst, en hinn, er + meira varðar.</p> + +<p class="center">1. <i>Yukon-fylki.</i></p> + + <p>Landslagið fram með Yukon-fljóti er svo lagað, að fyrst er landið + lágt, öldumyndað og hólótt, sumstaðar grýtt, en víðast hvar greitt + yfirferðar; þá er fjær dregr fljótinu, koma breiðar sléttur oftast meira + eða minna mýrlendar, og taka yfir margar mílur á breidd, beggja vegna + fljótsins; breiðastar eru þessar sléttur þó næst mynninu. Engir eru + samgöngu-vegir í fylki þessu, nema gangstigir á stöku stað, óglöggvir sem + fjárgötur á Íslandi, og verða varla aðrir þeirra varir, en Indíánar og + þeir, sem vanir eru að lesa sig fram eftir Indíána-stigum í óbygðum. + Yukon-fljótið og ár þær inar minni, er í það renna, eru þjóðvegir + fylkisins. <!-- Page 12 --><span class="pagenum"><a + name="page12"></a>[12]</span></p> + + <p>Steinategundirnar eru ýmislegar; mestr partr er þó <i>conglomerate</i> + (ávala-grjót) <i>syenite</i> (samsetningr af brunagrjóti og kvarz), + <i>quartzite</i> (kvarz eðr steypu-grjót) og <i>sandstone</i> (móberg?). + Vikrkol, skúrsteinn og bruna-grjót ("lava," hraun) er gnœgt á sumum + stöðum. Yfirborðs-jarðvegrinn er og ýmislegr, sumstaðar sand-kendr, á + öðrum stöðum aftr meir leir-kendr og mó-kendr. Þar sem jarðvegr er + leir-kendr, er oft vætu-mosi vaxinn yfir yfirborðið og þekr það; spillir + það mjög jarðveginum undir; kemr þetta af skurða-leysi, af því vatninu er + eigi framrás veitt. Á mjög miklu svæði er jarðvegrinn frjósamr og + <i>alluvial</i> (myndaðr við vatna-gang), er það sandr ofr-smágjör, mold + og fúið jurta-efni (<i>vegetable matter</i>); hefir fljótið borið þetta + með sér og hefir það safnast í lög svo djúp, að eigi hefir mæld orðið + dýpt þeirra. Nývetnis-frjóleir (<i>fresh-water marl</i>) er ofr-gnógr á + slíkum stöðum víða hvar.</p> + + <p>Víða helzt ís í jörð árið um í kring, þrem fetum undir yfirborði; er + þetta einkum þar, sem yfirborðið er mosa þakið. Þar sem skurðir eru og + vatninu er vel veitt afrás, liggr ísinn dýpra eðr hverfr með öllu; er + enginn efi á, að ísinn hverfr með tímanum þar sem jörðin er vel + plœgð og vatn-ræst.—Það er fróðlegt að bera hér saman við það, + sem Aiton segir í sinni "Treatise on Peat moss," &c., í Edinb. + Encyclop., Vol. XVI, p. 738, þar sem hann eignar að talsverðu leyti + mosa-vextinum ið kalda og vætusama loftslag Skotlands. Segir hann: "32½ + únsa af þurrum mosa heldr í sér 18 únsum af vatni, án þess að láta það + drjúpa; þar sem 39 únsur af inni frjóustu garðmold halda að eins 18½ + únsu. Mosi heldr og meiri kulda í sér, en nokkur önnur jarðvegstegund. + Þar sem mosi er þykkr (í Skotlandi) helzt oft frost í jörð fram yfir + miðsumar. Af þessu verðr ljóst hver áhrif mosinn hefir á loftslagið til + að kœla það." [1 únsa er nærfelt 2 lóð.]</p> + + <p>Það er svo í Yukon-fylki sem hvervetna í Alaska, að loftslagið uppi í + landinu er mjög frábrugðíð því, sem það er á ströndunum, og það á stöðum, + setti eigi eru fjarlægir hvor frá öðrum. Ið mikla megin af nálega volgu + vatni, sem er í Bærings-hafi, og inir mörgu hita-straumar frá Kyrra + Hafinu, gjöra loftslagið á ströndinni miklu mildara heldr en uppi í + landinu; svo að munrinn er fjarska-mikill þegar 30 mílur (liðl. sex + danskar mílur) frá ströndinni; því þó eigi að há fjöll á ströndinni, þá + er þó hálendi nœgt til þess að bœgja heitum vindum frá að blása + inn yfir meginlandið. En sakir regns og votviðra er sumarið miklu kaldara + og óskemtilegra á ströndunum heldr en uppi í landinu. Þó eru mánuðirnir + maí, júní og mikill partr af júlí yndislega veðrblíðir—sólríkir, + heitir og heiðir. Svo segir Seemann í sinni bók:<a name="NtA_7"></a><a + href="#Nt_7"><sup>[7]</sup></a> "Allr gróðr er þar (þ.e.: á + norðr-ströndinni) gífrlega bráðþroska; og naumast hefir snjóinn tekið upp + fyrr en alt er þakið kafi af grösum og jurtum í fullum gróðri, og þar sem + alt var fyrir fám dögum undir fanna-blæju, grúir nú alt í gróðri, og + blöð, blóm og ávextir springa út hvað á eftir öðru á örstuttum tíma."</p> + + <p>Taflan, sem hér fylgir á eftir, sýnir meðalhita árstíðanna að St. + Michael's (á austr-ströndinni við Nortons-grunn, 63° 28' n. br.) og að + Fort Yukon (1200 mílur frá mynni fljótsins, á 66° 34' n. br.)</p> + +<pre> +------------------------------------------------------------------------ +Meðalhiti. | St. Michael's. | Fort Yukon. | + |Fahrenheit. | Réaumur. |Fahrenheit. | Réaumur. | +------------------------------------------------------------------------ +Vor | +29° 3 | -1° 1 | +14° 22 | -7° 9 | +Sumar | +53° 0 | +9° 3 | +59° 67 | +12° 3 | +Haust | +26° 3 | -2° 2 | +17° 37 | -6° 5 | +Vetr | + 8° 6 | -10° 4 | -23° 80 | -24° 7 | +------------------------------------------------------------------------ +Alt árið | +29° 3 | +1° 1 | +16° 92 | -6° 7 | +------------------------------------------------------------------------ + +</pre> +<p><!-- Page 13 --><span class="pagenum"><a name="page13"></a>[13]</span></p> + + <p>Meðalhiti ársins í Yukon-fylki öllu, sem heild skoðað, má ætla að fari + nærri 0 +25° á Fahrenheit (= -3° 1 á Réaumur). Hér við má bera saman ýmsa + staði, sem nefndir eru í Almanakinu íslenzka (þó þar sé hvorki nákvæmt né + alskostar áreiðanlega frá skýrt). Inn mesti kuldi, sem menn vita komið + hafa í Yukon-héraði, er -70° á Fahrenheit (= -45° 3 Réaumur). Þó frjósa + fljót og stórár eigi í inum mestu grimdum. En meðalhiti ársins er engan + veginn mælikvarði fyrir því, hvað gróið og þroskazt getr í einu landi; + heldr kemr það undir hita og lengd sumarsins; þannig er meðalhiti ársins + sami í þrándheimi (Niðar-ósi) og í Reykjavík; þó er kornyrkja og + epla-rœkt í Þrándheimi; en sumarhitinn í Fort Yukon er þó heldr + meiri en í Þrándheimi. "Ég hefi í Fort Yukon séð hitamælinn sýna +112° + Fahr. (+35° 5 Réaum.) um sumarhádegi, en þó í skugga, og foringinn í + víginu skýrði mér frá, að það hefði oft til borið, að hitamælar, er + fyltir voru vínanda og merktir +120° Fahr. (39° 1 Réaum.), hefðu brostið + undir inum brennandi geislum heimskauts-sólarinnar; og fær sá einn þeim + hita nærri getið, er hann hefir reynt" (Dall). "Gróðrinn fram með efra + hlut Yukon-fljótsins verðr svo blómlegr, að maðr mætti ætla að maðr væri + í hitabeltinu, er maðr sér það blómskrúð alt um sumartímann" (Sami).</p> + + <p>Nálega alstaðar í Yukon-fylki er gnœgð af timbri. Ið stœrsta + og mest um verða tré, er finst í þessu fylki, er hvíta skrúðfuran + (<i>white spruce</i>; <b><i>Abies alba</i></b>). Þetta fagra tré finst + hvervetna í fylki þessu, en stœrst og þroska-mest í námunda við + rennandi vatn. Vðr þess er hvítr, þéttr og beinn; auðunninn, léttr og þó + seigfastr í sér. Eigi getr betra sperruvið; en oftari hverju eru trén + heldr grönn í siglur á stórskip, eins og þau (trén) eru í þessu fylki; + sunnar eru þau enn stœrri. Skrúðfuran verðr hér jafnaðarlega 50 til + 100 feta há og 3 fet að þvermáli (<i>diameter</i>); en almennasta + stœrð má þó heita 30 til 40 feta hæð, og 12 til 18 þuml. + þvermál.—Þar næst má telja birkið (<i>Betula glandulosa</i>). Eigi + verðr það jafnaðarlega yfir 40 feta á hæð og 18 þuml. að þvermáli. Einnig + vex víðast blakka-birki eða krœklu-birki, en það er til fárra hluta + nýtt, þar eð það er svo smávaxið. Til allrar óhamingju fyrir ina upp + vaxandi kynslóð eru engir skólameistarar í þessu fylki, til að neyta + birkihríslnanna til þess, sem þær eru hœfastar til!</p> + + <p>Ýmsar tegundir af poplar-viði (<i>Populus balsamifera</i> og <i>P. + tremuloides</i>) vaxa hér kynstrum saman, og oftast vel vaxin. In fyrr + nefnda tegund vex með vötnum fram, en in síðar nefnda á harðvelli. In + fyrr nefnda tegund verðr 40 til 60 feta á hæð, og 2 til 3 fet að + þvermáli. En mjög er viðr þessi mjúkr og linr.</p> + + <p>Pílviðr (<i>Salix</i>) og öln (<i>Alnus</i>) eru þau trén, sem mest + gnœgð er af; vaxa hér ýmsar tegundir þeirra, svo sem <i>Salix + speciosa</i>; <i>Sal. Richardisonii</i>, og <i>Sal. villosa</i>; <i>Alnus + viridis</i>, <i>Aln. incana</i>, og <i>Aln. rubra</i>.</p> + + <p>Margar aðrar trjá-tegundir vaxa hér þótt eigi sé nú rúm né ráð til að + telja það alt hér.</p> + + <p>Það yrði með öllu ofverk að fara að reyna að telja hér upp nokkuru + fjölda af inum mörgu og margvíslegu grasa-tegundum, er vaxa í fylki + þessu. Þess skal að eins geta, að gras-vöxtr er þar mikill og góðr + hvervetna; má nefna meðal inna almennustu grasa alkunna blágresis-tegund, + er Kentucky-blágresi kallast (<i>Poa pratensis</i>); enn fremr <i>Poa + nemoralís</i>, <i>Calamagrostis Canadensis</i>, og ótal aðrar + grasa-tegundir. Meðal-gras er eigi lægra en 3 feta, en oft 4 til 5 feta + hátt.—Tvær tegundir af <i>Elymus</i> (mel, rúg-grasi) gróa svo + ríkulega sumstaðar, að ferðamaðrinn freistast til að halda hann sjái sána + kornakra, þar sem þær vaxa viltar; þær bera þroskað korn.</p> + + <p>Kornyrkja má kalla sé óreynd í þessu fylki. Tvisvar hefir bygg-grjónum + verið sáð í Fort Yukon og hepnaðist vel í hvortveggja skipti; grasið varð + smávaxið, en kornið þroskaðist vel. En sakir þess að skinnaverzlunin + krafði allan vinnukraft þeirra hvítra manna, sem þar voru, hefir því eigi + verið fram haldið. Næpur, rófur og redikur og salat og aðrir garðávextir + þrífast vel; Dall segir, að næpur þær, er hann hafi smakkað að St. + Michael's hafi verið þær beztu er hann hafi nokkru sinni séð á æfi sinni. + Ávaxtatré eru engin í þessu fylki, en óteljandi fjöldi berja; Dall nefnir + um 20 tegundir, sem hann segir sé "nokkrar af inum almennari tegundum, er + þar vaxa."</p> + + <p>Fyrir nauta-rœkt og fjárrœkt er víða ágætt land í fylki + þessu. Enginn er skortr <!-- Page 14 --><span class="pagenum"><a + name="page14"></a>[14]</span> beitilands og slægna; en góða + vetrar-hirðing þyrftu gripir að hafa. Hefir það verið reynt og hepnazt í + Fort Yukon, og er það þó fyrir norðan hvarfbaug (það er talið að liggja á + 66° 34' n. br.).</p> + + <p>Með því þetta fylki varðar oss litlu eftir tilgangi kvers þessa, þá + þykir þetta nóg um það sagt að sinni.</p> + +<p class="center">2. <i>Aleuta-fylki.</i></p> + + <p>Þetta fylki tekr yfir Aleuta-eyjarnar og Alíaska-skaga austr að 155° + v.-l. Sakir þess að Kadíak-eyjar eru skógi vaxnar þykja þær heldr heyra + til Sitka-fylki. Flestar eru eyjar þessar fjöllóttar, og eru sum þeirra + fjalla eldfjöll, og rjúka nokkur þeirra gufu eðr eim; milli fjallanna og + sjávar eru aflíðandi öldóttar hæðir og engi-vellir. Jarðvegrinn er feitr + og frjór, er það mold jurtakends efnis og dökkleitr eðr blakkr leir og + hér og hvar kalkkendr frjóleir (<i>mergel</i>). Sumstaðar hefir mosi + gróið yfir, vætukendr, og spillir jörðinni, "en það liggr hverjum í augum + uppi, hversu auðvelt er að útrýma honum" segir Dall. Sumstaðar er + jarðvegrinn myndaðr af ösku og affalli frá eldfjöllunum og er mest af + þeim jarðvegi mjög frjósamt. Loftslag er saggasamt, en milt. Chamisso + segir að snjólínan liggi 3510 fetum yfir sjávar-flöt. Mesti kuldi, er + menn þekkja til að komið hafi (á eyjunni Unalāshka) segir faðir + Veniamínoff sé 0° á Fahrenheit (= -14° 2 Réaumur), en mestr hiti +77 + Fahr. (= +20° Réaum.)—Taflan, sem hér kemr, sýnir hita á + Unalāshka um 4 ár (1830, 31, 32, 33) og meðaltals-hita fimm ára + (1834 talið með):</p> + +<pre> + Kl. 7 f.m. Kl. 1 e.m. Kl. 9 e.m. Mestr hiti. Mestr kuldi. + Fahr. Réaum. Fahr. Réaum. Fahr. Réaum. Fahr. Réaum. Fahr. Réaum. +Ár: +1830 +35 +1.3 +38 +2.7 +34 +0.9 +77 +20.0 0 -14.2 +1831 +36 +1.8 +40 +3.5 +34 +0.9 +64 +14.2 +7 -11.1 +1832 +39 +3.1 +42 +4.4 +38 +2.7 +77 +20.0 +7 -11.1 +1833 +38 +2.7 +41 +4.0 +36 +1.8 +76 +19.5 +5 -12.0 +Meðaltal um 5 ár +37 +2.2 +40.5 +3.7 +36 +1.8 +77 +20.0 0 -14.2 + + Veðrlag, meðaltala um 7 ár: +Dagar + Jan. Febr. Marz. Apr. Maí. Júní. Júlí. Ág. Sept. Okt. Nóv. Des. Als. +Alheiðir, skýlausir 11 9 3 4 2 6 0 5 2 2 3 6 53 +Hálf-heiðríkir 111 86 112 104 105 95 118 106 107 115 88 116 1263 +Alskýja 95 103 102 102 104 109 99 106 101 100 119 95 1235 + +</pre> + <p>Þessar athuganir eru gjörðar að Iliúluk, Unalāshka, af inum + velæruverða föðr Innocentius Veniamínoff. Frá Október til Apríl segir + hann vindar blási mest frá norðri og vestri. Hitamælir stendr lægst í + janúar og marz, en hæst í júlí og ágúst. Loftþunga-mælir fellr og stígr + milli 27.415 og 29.437 þumlunga, stígr með norðanátt, en fellr með + sunnan-átt, stendr jafn-hæst í desember og jafn-lægst í júlí.</p> + + <p>Það er eigi ófróðlegt að bera hér saman þetta fylki af Alaska og annað + land, sem er því í öllu mjög líkt, en hefir nú verið undir rœkt um + margar aldir. Það sýnir, hvað mannleg elja með tilstyrk þeirrar mentunar, + er reynsla og þekking veitir, getr framkvæmt og til leiðar komið í landi, + sem er nálega jafn-kalt, fult svo rigningasamt og miklu gróðrlausara og + ófrjórra en Aleuta-fylkið í Alaska. Ég á við Hálöndin í Skotlandi og + eyjarnar í kring um Skotland, sem er svo þokusamt, að "skozk þoka" er að + orðtaki höfð um heim allan.</p> + + <p>Dr. Graham af Aberfoyle segir (í Edinb. Encyclop., art. "Scotland," + Vol. XVI, p. 733 & seqq.) um vestrhlut Skotlands, að í Ayreshire sé + mjög vætusamt og saggasamt loftslag, en milt og temprað. I Renfrewshire + eru stór-rigningar tíðar; svo er og í Dumbartonshire. Argyllshire er + rigningasamasta pláss í Skotlandi. <!-- Page 15 --><span + class="pagenum"><a name="page15"></a>[15]</span></p> + + <p>"Fjalla-tindarnir háu," segir Dr. Graham, "draga eðlilega að sér + gufuna, sem stígr upp frá sjónum, og skýin þykna þangað til þau falla í + straumum niðr yfir dalina. Vetrnir eru mildir að mestu og tempraðir, en + sumrin einatt vætusöm og köld. Loftslag á Hjaltlandseyjum er líkt og á + Orkneyjum. Þó loftið sé hráslagalegt og saggasamt, fer þó mjög fjarri að + það sé óheilnæmt. Það rignír þar ekki stundum saman, heldr dögum og vikum + saman, þá er vindr blæs frá vestri," &c.</p> + + <p>Þessi lýsing passar einmitt nákvæmlega uppá rigningasamasta plássið í + Aleuta-fylki.</p> + + <p>Meðalhiti ársins í Norðr-Skotlandi er frá 42° til 48° á Fahrenheit (+ + 4° 4 til 7° 1 á Réaumur). Í Aleuta-fylkinu í Alaska er meðalhiti ársins + frá 36° til 40° Fahr. (+ 1° 8 til + 3° 5 Réaum.). Á Hjaltlands-eyjum og + Orkneyjum er loftslag óblíðara talsvert og vætusamara.</p> + + <p>Regnfall í Orkneyjum er 36.66 þuml; í Glasgow á Skotlandi er + regnfallið 40 þuml.; í Ayreshire 42 þuml.; í Hvíthöfn 48 þuml.; í + Restwick 67 þuml.; og í Easthwaite 86 þuml. (<i>Encyclopædia + Brittannica.</i>) Ef mig minnir rétt, er regnfallið í Reykjavík 34 þuml. + Í Drymen í Sterlingshire á vestrströnd Skotlands hafa dagar þeir, er regn + fellr, verið taldir um 14 ár, og verðr meðaltalan 205 regndagar á ári. Í + Unalashka hefir þetta verið talið um 7 ár, og meðaltala regndaga þar er + 150 dagar á ári (hver sá dagr, þá er regn fellr, þótt lítið sé, er talinn + regndagr). Séra Veniamínoff segir regnfallið sé þar 27 þuml. Þetta ætlar + Dall sé ef lítið, og gizkar á 40 þuml. í bók sinni; en síðar hefir hann + sagt mér munnlega, að hann álíti nú, að séra Veniamínoff muni hafa rétt + að mæla.</p> + + <p>Vér skulum nú stuttlega líta yfir afrakstr þessa lands, sem hefir + loftslag og regnfall svo líkt Aleuta-fylkinu; það getr bent á, hvers + vænta megi með tímanum af Aleuta-fylki, er það byggist, og það því fremr, + sem jarðvegr er þar frjórri en á Skotlandi.</p> + + <p>Á næstu síðu er tafla sem sýnir afrakstr Hálanda á Skotlandi og + eyjanna í kring; er hún gjörð eftir opinberum skýrslum í "<i>Transactions + of the Highland and Agricultural Society of Scotland</i>," Vol. XV, + 1856.—Það er óþarfi að fara um töfluna mörgum orðum; tölur mæla + oftast sjálfar máli sínu furðu-vel. <!-- Page 16 --><span + class="pagenum"><a name="page16"></a>[16]</span></p> + + <p>Tafla yfir afrakstr og búnað á Hálöndum í Skotlandi og eyjunum í + nánd.</p> + +<pre> + |Fólkstal|Hveiti,bushel| Bygg | Hafrar | + | 1855 |1854 | 1855 | 1854 | 1855 | 1854 | 1855 | +----------------------------------------------------------------------- +Argyll | 1620 | 7315| 13394| 56795| 46819| 806395| 705375| +Arran | 152 | 4373| 4688| 1974| 619| 49139| 42154| +Caithness | 504 | 4644| 5607| 9549| 7609| 748215| 613799| +Inverness | 749 | 47573| 37814| 93100| 54957| 437584| 363176| +Orkneyjar og | 262 | 180| 393| 5727| 2746| 238728| 258789| + Zetland | 39 | | | | | | | +Ross og Cromatry | 873 |220179|233018|264112|204417| 620035| 493042| +Sutherland | 141 | 10183| 8885| 51936| 35759| 93637| 80136| +----------------------------------------------------------------------- + Alsendis | 4340 |294447|303799|483193|362726|2993733|2557871| + + | Rúgr |Baunir og ertur| Næpur | + | 1854 | 1855 | 1854 | 1855 | 1854 | 1855 | +------------------------------------------------------------------ +Argyll | 65144| 59093| 15147| 21641| 84907| 103444| +Arran | 7086| 4655| 4403| 3523| 6497| 4344| +Caithness | 98924| 56292|.......|.......| 143416| 120787| +Inverness | 23068| 22206| 2572| 5227| 84984| 73948| +Orkneyjar og | 108168| 105525| 342|.......| 39230| 42536| + Zetland | | | | | | | +Ross og Cromatry | 4104| 6167| 8273| 21834| 160145| 163834| +Sutherland | 1065| 2693|.......| 114| 32052| 29707| +------------------------------------------------------------------ + Alsendis | 308059| 256631| 30737| 52339| 551231| 528600| + + | Sœnskar | Kartöflur | Gulrófur,| Hvítkál,| + | næp., ekr. | | ekrur | ekr. | + |1854 | 1855 | 1854 | 1855 | 1854 |1855|1854|1855| +------------------------------------------------------------------- +Argyll | 28| 33| 10504| 26412| 24| 17| 23| 28| +Arran | 22| 10| 671| 1493| 4½| 4| 7| 5| +Caithness | 28|......| 8310| 5931| 0¼|....| 10| 9| +Inverness | 10| 17| 6519| 12176| 4| 2| 35| 26| +Orkneyjar og |.....| 2| 6532| 6261| 4| 4| 30| 35| + Zetland | | | | | 1| 1| 6| 7| +Ross og Cromatry | 23| 15| 17281| 20876| 4| 1| 9| 5| +Sutherland |.....|......| 1540| 1633| 2| 4| 3| 2| +------------------------------------------------------------------- + Alsendis | 111| 77| 51357| 74782| 43¾| 33| 123| 117| + + |Hör, ekrur| Gras, ekrur |Hross |Nautfé| Sauðfé| Svín| + | 1854|1855| 1854 | 1855 | 1855 | 1855 | 1855 | 1855| +----------------------------------------------------------------------- +Argyll | 26| 15| 36151| 40303| 8512| 60378| 814029| 3458| +Arran | 12½|....| 3002| 2588| 2367| 3010| 25630| 360| +Caithness | 7| 15| 19043| 18076| 801| 14659| 60447| 1149| +Inverness | 2| 3| 15313| 14226| 3485| 24061| 567694| 1667| +Orkneyjar og | 1| 1| 4954| 8297| 2437| 8128| 10815| 1337| + Zetland |.....|....| 232| 535| | 1250| 5845| 50| +Ross og Cromatry | 3| 1| 19641| 20491| 4414| 16190| 288015| 4557| +Sutherland |.....|...1| 3936| 4446| 914| 3642| 200553| 550| +----------------------------------------------------------------------- + Alsendis | 49½| 36|102272|108962| 22930|131318|1973028|13128| + | Gripir als......2 140 404 | + +</pre> +<p><!-- Page 17 --><span class="pagenum"><a name="page17"></a>[17]</span></p> + + <p>Loftslagið á Skotlandi er svo líkt því, sem það er í Aleuta-fylkinu í + Alaska, að tvö lönd svo fjarlæg á hnettinum geta trauðlega líkari verið. + Austrströnd Skotlands er í skjóli fyrir vindunum og hafgufunni frá + Atlantshafi, þar eð fjöllin skýla fyrir að vestan; því er þar eigi svo + vætusamt sem á vestrströndinni, og meiri munr hita og kulda; að þessu + leyti svarar austrströndin á Cooks-flóa til austrstrandar Skotlands.</p> + + <p>Íbúar þessa fylkis eru Aleutar, tryggir og námfúsir, en latir og + fyrirhyggjulausir. Þeir eru sjómenn góðir, en búslóðar; enda hafa Rússar + verið einu lærifeðr þeirra í búskap, og þá er nú ekki á verra von!</p> + + <p>Eigi er timbr í fylki þessu annað en kjarr eitt; en allir ljúka upp um + það einum munni, að eigi sé annað að sjá, en að skógr hljóti að geta + vaxið þar, ef hann er gróðrsettr og hirtr. En í sumum inna beztu ríkja í + álfu þessari vex lítill sem engi skógr nema gróðrsettr sé. Mikill hluti + Nebraska-ríkis er skóglaus af náttúrunnar hendi; en mönnum verðr hér eigi + svo mikið fyrir að grœða skóga, og þáð enda svo, að muni til bóta á + loftslagi í heilum landsplássum.—Með því loftslag í þessu fylki er + miklu mildara en í Yukon-fylkinu, og þurrara en í mestum hlut + Sitka-fylkis, þá blómgast grös hér svo, að grasvöxtr verðr nærri meiri, + en maðr óskar eftir, ef svo mætti segja, þar sem maðr sumstaðar veðr alt + að hæð sinni í grasi.</p> + + <p>Svo er t.a.m. sagt um Unalāshka, að í nánd við Formanns-höfn + (Captain's Harbour) sé in mesta ofrgnœgð af grasi, en loftslag miklu + betr fallið til heyskapar en, á ströndum Oregon-ríkis. Naut á útigangi + verða spikfeit, og kjötið svo mjúkt og bragðgott, að fágæti er ef + aligripir annarstaðar taka því fram. Jörðin liggr af náttúrunnar hendi + albúin undir plóginn. Þar sem melr (<i>elymus</i>) grœr og þroskast, + sem þar, af sjálfu sér þar er bágt að sjá hví aðrar korntegundir skyldu + eigi geta gróið og þroskazt, ef þær væru yrktar umhyggjusamlega og + haustsánar. Þess ber að gæta, að engin korntegund ber nema hálfan ávöxt, + og hann rýran, nokkurstaðar á ströndum Kyrra-Hafsins, hvorki norðarlega + né sunnarlega; nema sáð sé að haustinu til.<a name="NtA_8"></a><a + href="#Nt_8"><sup>[8]</sup></a></p> + + <p>Ertur vaxa viltar nálægt Unalāshka-firði, segir Davidson; er þar + mesta gnœgð af þeim. Það er sú tegund, er grasafrœðingar kalla + <i>Lathyrus maritimus</i>. Hún grœr hvervetna á syðri hlut + austrstrandanna á Alíaska-skaga, að því er Dall hefir munnlega sagt mér. + Þess er í ritum getið að talsvert grói af þessari tegund á einum stað á + Kenai-skaga. Það liggr í augum uppi að sú tegund sem grœr þannig + vilt og umhirðingarlaus mundi gróa eigi síðr í vel yrktri jörð með góðri + pössun. Hún kvað gróa í Alaska víða norðr að 64° n. br.</p> + + <p>Það, sem sagt er um Unalāshka, gildir í engu síðr, nema fremr sé, + um eyjarnar fyrir vestan. Ymsar rófu-tegundir vaxa viltar á öllum þessum + eyjum; er gnœgð af þeim, og þær eru góðar átu. Svín, geitr og enda + naut og sauðir geta gengið sjálfala árið um í kring.</p> + + <p>Það virðist óþarfi að fara orðum um, hvort kvikfjárrœkt muni + hepnast í þessu fylki, eða að bera það saman við Ísland; það getr hver + gjört sjálfr eftir að hann hefir þetta lesið.</p> + +<p class="center">3. <i>Sitka-fylki.</i></p> + + <p>Þetta fylki nær frá takmarka-línu Alaska að sunnan, og nær yfir + meginlandið og eyjarnar norðr að Yukon-fylki og vestr að Aleuta-fylki; + inni lykr það því í sér Kadíak-eyjarnar og landið umhverfis + Cooks-flóa.</p> + + <p>Yfirborð landsins í þessu fylki er svo óslétt og fjöllótt sem framast + má verða. Að eins norðvestr-hluti þess inni lykr yrkjandi land að nokkrum + mun. Það eru reyndar blettir og blettir hér og hvar um syðra hlut þess, + er vel eru lagaðir til yrkingar. En mestmegnis er þó sá hluti fjöllóttr, + og fjöllin sæbrött mjög og undirlendislaus, en þakin skógum svo þykkum, + að varla er fœrt í gegn um þá, og ná þeir skógar frá ströndunum og + upp eftir fjöllunum 1500 fet yfir sjávarmál.</p> + + <p>Sundin og djúpin milli Alexanders-eyjanna mynda þjóðvegi fylkisins, + enda eru það beztu þjóðvegirnir, sem orðið geta í fjöllóttu landi. Ekki + þarf að ryðja blessaðan <!-- Page 18 --><span class="pagenum"><a + name="page18"></a>[18]</span> sjóinn, ekki þarf að kosta stórfé í + járnbrautir á hann, og ekkert kostar að halda honum við. Alstaðar í þessu + fylki er timbr svo gnógt, sem nokkurstaðar ella á hnetti þessum, svo + eldiviðrinn er eigi kostbær fyrir gufubáta; enda eru kol nœg í + fylkinu og kosta ekki annað en að taka þau upp; ekki þarf að flytja þau + né timbrið langt til skips; alt er í flœðarmálinu.</p> + + <p>Jarðvegrinn er mestmegnis frjómold af jurta-efni með undirlagi af + sandleir eða dökkleitam deigulmó. Jarðvegrinn umhverfis Cooks-flóa og á + Kadíak-eyjum er þessa eðlis; en þar er þó jarðvegrinn blandinn + ösku-brunnum sandi, er sjórinn hefir borið upp, og þykk sandleirs-lög + undir, svo jarðvegrinn verðr þar léttari, þurrari og enn frjóvari, og + þannig betr lagaðr til yrkingar en ella. Loftslagið í suðrhlut fylkísíns + er mjög milt, en ótœklega vætusamt. Regnfallið í Sitka er frá 60 til + 95 þuml. árlega; og tala regndaga er frá 190 til 235. Á Kadíak og við + Cooks-flóa mun regnfallið vera litið yfir 30 þuml. að meðallagi, ef það + er svo hátt.</p> + + <p>Veðrátta í Sitka frá 31. okt. 1867 til 31. okt. 1868:</p> + +<pre> + Meðal-hiti. Heíðríkir Þyktloft, + Fahr. Réaum. Regnfall. dagar. dagar. Regndagar. Snjódagar. + +Vor +42.6º + 4.7º 14.64 þuml 22 70 33 15 +Samar +55.7º +10.6º 10.14 " 21 71 36 0 +Haust +45.9º + 6.2º 28.70 " 19 72 44 5 +Vetr +31.9º - 0.1º 14.59 " 44 47 21 6 + +Alt árið +44.07º + 5.4º 68.07 " 106 260 134 26 + +</pre> + <p>Mestr kuldi, sem kom það ár, var +11° Fahr. (-9° 3 Réaum.) Margra ára + rannsókn sýnir, að meðalhiti á vetrum er um +33° Fahr. (+0.4 Réaum.); er + það álíka og í Mannheimum við Rín, en heitara en í München, Vínar-borg + eða Berlinni. Það er sem næst áþekt sem í Washington, höfuðborg + Banda-ríkjanna (sem þó liggr 1095 mílum sunnar) og heitara en í New York, + Philadelphia eðr Baltimore.<a name="NtA_9"></a><a + href="#Nt_9"><sup>[9]</sup></a> En sagga-loftið og rigningarnar valda því + að sumarið er miklu kaldara í Sitka en á inum áðr nefndu stöðum.</p> + + <p>Indíánar byggja á Alexanders-eyjum og ströndinni nálega norðr undir + Vilhjálms-grunn (Prince William Sound.) Þaðan af byggja Innuitar + ströndina, og Indíánar að eins upplandið. Við Cooks-flóa, á Kadíak og á + suðrströnd Alíaska-skaga hafa Innuitar dálitla viðburði til + jarðrœktar.</p> + + <p>Á Kadíak-ey og austanmegin við Cooks-flóa eru vetrar kaldari og sumur + þurrari og heitari en á Sitka. Þó eru mildari miklu vetrar á Kadíak, en + við Cooks-flóa. Sumartíðin er in bezta fyrir heyskap og gras + gnœgða-gott og mikið. Hafrar og bygg hefir yrkt verið við Cooks-flóa + meðan Rússar áttu landið. Skógar eru góðir og nœgir. I skýrslu + nýlendu-nefndarinnar til Rússa-keisara (Pétrsborg, 1863) er talið meðal + afrakstrs við Cooks-flóa 180 000 pund af saltkjöti, 180 mæliker af berjum + o.s.fr.; nú er lítið um yrkju eðr afrakstr, með því fáir hvítir menn búa + hér, síðan Rússar seldu landið og drógu burt setulið sitt.—Dr. + Kellogg segir um Kadíak: "Grös og grœnar jurtir þekja fjöllin upp át + hátinda. Sumarveðrið er hér ólíkt því, sem það er í Sitka, og er vel + fallið fyrir heyskap." Á vetrna er kuldinn eigi svo hár á Kadíak, en + jafn. Eftir að fer að frjósa helzt kuldinn jafnt og þétt án snöggra + veðrbreytinga. Ísinn á stöðuvatninu á Viðey (á höfninni í St. Paul á + Kadíak) er orðinn tólf þumlunga þykkr, þegar vel er, í lok desember eðr + byrjun janúar, þykknar svo í janúar og febrúar, og hefir, þegar bezt + lætr, náð 18 þuml. þykt í lok febrúarmánaðar. Mesti kuldi, sem menn vita + komið hafa á Kadíak, er -18° Fahr. (-22° Réaum.); og hefir það borið við + einu sinni, svo menn hafi sögur af: þá þyknaði ísinn um 1½ þumlung á + sólarhring, og er það inn hraðasti vöxtr, sem hann hefir haft svo menn + viti.</p> + +<p><!-- Page 19 --><span class="pagenum"><a name="page19"></a>[19]</span></p> + + <p>Lisiansky<a name="NtA_10"></a><a href="#Nt_10"><sup>[10]</sup></a> + getr þess, að byggi hafi sáð verið á Kadíak 1804, og hafði það þroskazt + víðast hvar. En "ið vætusama og heiðríkju-litla veðr, sem eigi er holt + akryrkju, veldr því að korntegundir þurfa hér pössunarsemi og + hirðu—en það eru kostir, sem innlendir menn hér hafa eigi til að + bera."</p> + + <p>"Hvort veðrið er bjart eðr þykt, kemr alsendis undir veðrstöðunni. + Veðr er fagrt er vindar blása frá suðri, suðvestri, vestri, norðvestri + eða norðri; en alt hvað vindar eru austanstœðari en hánorðr eðr + hásuðr, veldr það þokum og rigningum. Í desember-mánuði var veðrið fremr + milt, þó vindr væri á norðan. Hitamælir vísaði aldrei lægra en +38° Fahr. + (+2° 7 Réaum.) þar til 24. desbr.; þá féll hann til +26° Fahr. (-2° 7 + Réaum.). Þá féll snjór á jörð, og hélzt hann um nokkra mánuði. Eigi er þó + talið að vetr byrji reglulega fyrri en með janúar. Meðan vetr stóð yfir + var loft alt af þurt og hreint (að frá teknum fám dögum í febrúar) og + vindar léku milli suðvestrs og vestrs. Mestr kuldi var 22. janúar, þá + féll hitamælir niðr á 0° Fahr. (-14° 2 Réaum.) Síðustu dagar í febrúar og + fyrstu dagar í marz voru og svo kaldir, að hitamælir féll niðr á milli + 13° og 14° Fahr. (-8° til 8° 4 R.)—Um þessa daga mældi ég þykt + íssins á vatninu í Viðey, og var hún 18 þuml.—9. marz byrjaði + vorið." [Lisiansky, 171. bls.] "Vetrinn, sem ég dvaldi hér, var þurrari + en í meðallagi." (Sami, 190. bls.) "Dagana, sem vér dvöldum á Kadíak, frá + 26. til 31. ágúst (1867), var meðalhiti loftsins 49° 5 F. (+7° 8 R.), og + sjóarins 45° 8 F. (+6° R.)" (Davidson: "<i>Coast Pilot of Alaska</i>," + Washington, D.C., 1869, 27. bls.)</p> + +<p><!-- Page 20 --><span class="pagenum"><a name="page20"></a>[20]</span></p> + + <p><i>Veðr-tafla</i>, dregin saman úr dagbók, haldinni á Kadíak-ey 1/10 + 1872 til 30/9 1873.</p> + +<pre> + | Meðalhiti | Mestr hiti. | +Mánuðir | Klukkan | Klukkan | +1872-73 |8.f.m|12.m.|6.e.m|Medaltal|8.f.m|12.m.|6.e.m| +--------------------------------------------------------- +Október R|+ 2.7|+ 5.3|+ 4.4| + 4.1|+ 6.2|+ 8.0|+ 7.1| + F| 38.1| 43.9| 42.0| 41.3| 46. | 50. | 48. | +Nóvember R|+ 1.6|+ 4.4|+ 2.3| + 2.7|+ 5.3|+ 6.2|+ 6.2| + F| 35.7| 42.1| 37.2| 38.3| 44. | 46. | 46. | +Desember R|+ 0.3|+ 1.0|+ 0.8| + 0.7|+ 4.4|+ 5.3|+ 4.9| + F| 32.7| 34.3| 33.7| 33.6| 42. | 44. | 43. | +Janúar R|- 4.1|- 3.3|- 3.2| - 3.5|+ 2.7|+ 4.4|+ 6.2| + F| 22.8| 24.5| 24.7| 24.0| 38. | 42. | 46. | +Febrúar R|- 2.1|- 0.1|- 1.0| - 1.1|+ 2.7|+ 3.5|+ 5.3| + F| 27.2| 31.8| 29.8| 29.6| 38. | 40. | 44. | +Marz R|- 4.8|- 1.8|- 1.8| - 2.8| 0.0|+ 1.8|+ 1.8| + F| 21.2| 28.0| 27.9| 25.7| 32. | 36. | 36. | +Apríl R|+ 0.7|+ 3.5|+ 2.8| + 2.3|+ 3.5|+ 8.0|+ 8.9| + F| 33.5| 40.0| 38.5| 37.3| 40. | 50. | 52. | +Maí R|+ 3.4|+ 5.5|+ 4.9| + 4.6|+ 4.4|+ 9.8|+11.5| + F| 39.7| 44.5| 43.0| 42.4| 42. | 54. | 58. | +Júní R|+ 6.6|+10.4|+10.2| + 9.1|+10.7|+16.9|+16.9| + F| 46.9| 55.3| 55.1| 52.4| 56. | 70. | 70. | +Júlí R|+ 9.8|+13.0|+13.2| +12.0|+10.7|+16.9|+17.8| + F| 54.0| 61.2| 61.8| 59.0| 56. | 70. | 72. | +Ágúst R|+ 9.3|+13.5|+13.9| +12.2|+11.5|+16.0|+16.9| + F| 53.0| 62.4| 63.2| 59.5| 58. | 68. | 70. | +September R|+ 7.1|+ 9.8|+ 9.0| + 8.6|+ 8.0|+11.5|+10.7| + F| 47.9| 54.1| 52.2| 51.4| 50. | 58. | 56. | +--------------------------------------------------------- +Alt árið R|+ 2.5|+ 5.1|+ 4.6| + 4.1|+11.5|+16.9|+17.8| + F| 37.7| 43.5| 42.4| 41.2| 58. | 70. | 72. | + + + + | Minstr hiti | +Mánuðir | Klukkan | +1872-73 |8.f.m|12.m.|6.e.m|Heidríkir| + | dagar | +---------------------------------------- +Október R|- 2.7| 0.0| 0.0|\ 13½ | + F| 26. | 32. | 32. |/ | +Nóvember R|- 1.8| 0.0| 0.0|\ 13 | + F| 28. | 32. | 32. |/ | +Desember R|-10.7|- 8.0|- 8.9|\ 8½ | + F| 8. | 14. | 12. |/ | +Janúar R|-10.7|- 9.8|- 9.8|\ 11½ | + F| 8. | 10. | 10. |/ | +Febrúar R|-10.7|-10.7|-11.5|\ 11 | + F| 8. | 8. | 6. |/ | +Marz R|- 9.8|- 8.0|- 7.1|\ 16½ | + F| 10. | 14. | 16. |/ | +Apríl R|- 3.5|- 1.8|- 2.2|\ 11½ | + F| 24. | 28. | 27. |/ | +Maí R|+ 0.9|+ 2.7|+ 1.8|\ 8 | + F| 34. | 38. | 36. |/ | +Júní R|+ 3.5|+ 7.1|+ 6.2|\ 16 | + F| 40. | 48. | 46. |/ | +Júlí R|+ 8.0|+ 9.8|+ 8.9|\ 15 | + F| 50. | 54. | 52. |/ | +Ágúst R|+ 7.1|+ 9.8|+ 9.8|\ 21 | + F| 48. | 54. | 54. |/ | +September R|+ 4.4|+ 8.0|+ 7.1|\ 5 | + F| 42. | 50. | 48. |/ | + +Alt árið R|-10.7|-10.7|-11.5|\ 150½ | + F| 8. | 8. | 6. |/ | + + + +1872-73 | Skýjað loft | + | Úrkoma |Urkomu-|Dagar| Meðalhiti | + |Snjór|Regn.| laust | als.| árstiða. | +------------------------------------------------------ +Október R| 2 | 8 | 7½ | 31 |\ | + F| | | | | \ | +Nóvember R| 2 | 8 | 7 | 30 | Haust: 37.7 | + F| | | | | (= +2.5) | +Desember R| 4 | 11 | 7½ | 31 | / | + F| | | | |/ | +Janúar R| 8 | 1 | 10½ | 31 |\ | + F| | | | | \ | +Febrúar R| 8½ | 3½ | 5 | 28 | Vetr: 26.4 | + F| | | | | (= -2.5) | +Marz R| 7 | 0 | 7½ | 31 | / | + F| | | | |/ | +Apríl R| 2 | 6 | 10½ | 30 |\ | + F| | | | | \ | +Maí R| 1 | 16 | 6 | 31 | Vor: 44.0 | + F| | | | | (= +5.3) | +Júní R| 0 | 3 | 11 | 30 | / | + F| | | | |/ | +Júlí R| 0 | 5 | 11 | 31 |\ | + F| | | | | \ | +Ágúst R| 0 | 3 | 7 | 31 | Sumar: 56.6 | + F| | | | | (= +11.0) | +September R| 0 | 8 | 17 | 30 | / | + F| | | | |/ | +------------------------------------------------------ +Alt árið R|34½ |72½ | 107½ | 365 |\ +4.1 | + F| | | | |/ 41.2 | + +</pre> +<p><!-- Page 21 --><span class="pagenum"><a name="page21"></a>[21]</span></p> + + <p>Vér sjáum af þessari töflu enn fremr, að af öllum dögum ársins eru + 150½ heiðríkir, en 214½ dagr hafa skýjað eðr þykt loft (þ.e.: meira en + hálfan himin skýjaðan); af þessum 214½ skýjuðu dögum eru 107 úrkomu-dagar + (regn eða snjór), en 107½ úrkomu-lausir. Þannig verða als á árinu 107 + úrkomu-dagar, en 258 úrkomu-lausir (heiðríkir og skýjaðir). Þetta ár (1. + okt. 1872 til 30. sept. 1873.) sýnir einmitt meðal-ár á Kadíak. + Veðrtafla, sem þeir Ólafr og Páll hafa sent yfir nóvember og hálfan + desember 1874, sýnir mjög áþekt veðrlag um þann tíma sem um tilsvarandi + tíma hér í töflunni.</p> + + <p>Mesta auðlegð suðrhluta þessa fylkis er falin í timbrinu. Hér skal + nefna nokkrar inar helztu trjátegundir, og eru þær taldar í þeirri röð, + sem þær hafa eftir verði sínu, inar dýrmætustu fyrst o.s.frv.</p> + + <p><b>Gulr sedrus-viðr</b> (<i>Chamœcyparís + nutkatensis</i>).—Þetta er inn dýrmætasti viðr, sem vex + nokkurstaðar á ströndum Kyrra Hafsins; hann er smágjör í sér og þéttr, + allharðr og frábærlega endingargóðrog hefir sœtan ylm. "Enginn viðr + jafnast við hann til skipsmíða; hann er svo léttr, þéttr, auðunninn og + dœmalaust endingargóðr." (Kellogg.) Hann vex hvergi nema í Alaska, + og er in eina viðartegund á ströndum Kyrra Hafsins, sem er góðr efniviðr + í skip. Ef menn gæta þess, að öll skip, sem nú eru bygð á Kyrra Hafs + ströndum (mestmegnis úr Oregon-greni) verða að svara talsvert hærra + ábyrgðar-gjaldi en vanalegt er, og fá að-eins ábyrgð um stuttan tíma, þá + bendir það ljóslegar, en nokkur löng rakaleiðsla, til þess, hverja þýðing + þessi viðr hlýtr að fá fyrir sjóverzlunina á öllum Kyrra Hafs ströndum, + þá er menn fara að byggja Alaska og nota viðinn. Efniviðr í skip er og + verðr ávalt mjög útgengileg og arðsöm vara til að selja í öllum ríkjum + við Kyrra Hafið. Þvermál sedrustrjánna hér er venjulega frá 3 til 5 feta, + en nær þó stundum alt að 8 fetum.</p> + + <p><b>Skrúðfura</b> eða <b>hvítgreni</b> (<b><i>Spruce</i></b>, <i>Abies + Sitkensis</i>).—Þessi viðr er vel kunnr í timbrverzluninni á Kyrra + Hafs ströndunum nú; hann er hár og bolrinn þráðbeinn. Það er góðr viðr, + þó eigi jafnist hann við sedrusviðinn.</p> + + <p><b>Fura</b> (<b><i>Hemlock</i></b>, <i>Abies + mertensiana</i>).—Þessum viði er oft blandað saman við inn siðast + nefnda. Sumir grasafrœðingar álíta það sé aðeins afbrigði af sömu + tegund. Timbrkaupmenn blanda þeim oft saman; og er þó skrúðfuran + endingar-betri.</p> + + <p><b>Balsam-fura</b> (<i>Abies Canadensis</i>).—Viðrinn sjálfr er + lélegr, en börkrinn af honum og inum síðast nefnda við er hafðr til að + barka (garfa) leðr með. Balsamið hafa læknar til meðala, og listamenn + nota það einnig.</p> + + <p><b>Skrubb-greni</b> (<b><i>Scrub Pine</i></b>, <i>Pinus + contorta</i>).—Þessi viðr verðr sjaldan hærri en 40 fet af + heilvöxnum bol, og 18 fet að gagnmáli.</p> + + <p>Júníper og ýms önnur tré, er minna þykir um vert, vaxa og í þessu + fylki.</p> + + <p>(Um Kadíak er meira sagt í skýrslu sendi-nefndarinnar.)</p> + + <p>Flestallar þær berja-tegundir, sem vaxa í Yukon-fylkinu, eru og + algengar í Aleuta-fylkinu og norðvestr-hlut Sitka-fylkis.</p> + + <p>Um syðri hlut Sitka-fylkis segir Dall: "Það er eigi unt að hugsa sér + betra skógland; alstaðar eru samgöngur og flutningsvegir auðveldir á + sjónum, og fjöllinn svo brött, að eigi þarf annað, en að slá bjálkum úr + lélegasta timbrinu undir viðar-flekana og setja þá á stað (um + vetrartímann), og renna þeir þá sjálfkrafa niðr fannirnar til sjóar."</p> + + <p>"Margt hefir verið ritað um Alaska af mönnum, sem ekkert þektu til, og + eru því rit þeirra þar eftir—hégóminn einber."</p> + + <p>"Þar sem ríkið Massachusetts<a name="NtA_11"></a><a + href="#Nt_11"><sup>[11]</sup></a> hefir frá upphafi sínu til þessa dags + <b>aldrei flutt út</b> til annara ríkja <b>annan afrakstr af landi sínu, + en ís og grjót</b>,<a name="NtA_12"></a><a + href="#Nt_12"><sup>[12]</sup></a> þá getum vér vænzt með tímanum að fá + inn flutt frá Alaska skipavið, smjör, ost, ull og alskonar kjötmeti; og + þar sem ýmsar berja-tegundir eru nú fluttar þaðan til San Francisco, þá + má ætla að fleiri ávextir bœtist þar við." [Dall.]</p> + +<p><!-- Page 22 --><span class="pagenum"><a name="page22"></a>[22]</span></p> + + <br clear="all" /> +<hr /> + +<h2>V. KAFLI.</h2> + +<h3>STEINA OG MALMA TEGUNDIR.</h3> + + <p>Því er miðr, að hvorki er hér rúm til að skýra frá jarðarfrœði + Alaska, enda mun mentun flestallra lesenda þessa kvers vera á því stigi, + að þeir hefðu þess lítil not; ég verð líka að játa vankunnáttu mína í + þessu efni svo mikla, að þó ég hafi rit annara til að fara eftir í þessu + efni, þá er svo margt, sem mönnum ber eigi saman um í inni vísindalegu + kennig um uppruna jarðlaganna, myndun þeirra og aldr, að eigi verðr + skynsamlega dregið saman úr því neitt ágrip, nema maðr hafi nœgilega + þekking á jarðarfrœði (<i>geology</i>), til þess að meta sjálfr + rökin og gjöra sér glöggva hugmynd um efnið sjálfr; en kunnátta mín í + þessu efni er sára-mögr; og mér er ekki um gefið að hætta mér staflaust á + hálan ís, og reyna að kenna öðrum það, er ég hefi eigi glögt skyn á + sjálfr; hafði ég og það ætlað, að ég skyldi ekkert það fullyrða í þessu + kveri, er ég væri eigi sannfœrðr um sjálfr.</p> + + <p>Svo mikið er víst, að endr í árdaga hefir verið miklu heitara á jörð + vorri en nú er; þá hafa grös og tré gróið í heimskauta-löndunum og dýr + lifað þar, sem nú lifa og þróast að eins í tempraða beltinu og + hita-beltinu. Finnast leifar þeirra nú steingjörðar. Þetta var áðr eignað + því, að jarðhitinn hefði þá verið meiri; en nú þykjast menn vita að sú + tilgáta sé hégómi. Sumir hafa sagt, að t.d. fílar þeir, er leifar hafa af + fundizt í Síberíu, gæti hafa borizt norðr þangað í sjóflóði, en hefðu + aldrei lifað þar. En í Alaska finst slíkr urmull af leifum fíla og annara + slíkra dýra innan um leifar af gróðri (<i>vegetation</i>) sem samsvarar + eðlisháttum þeirra og að öðru leyti á þeim stöðvum og í því ástandi, er + fullkomlega sýnir, að slík dýr hafa lifað þar, og gróðr jarðar og + loftslag vorið þar eftir. Síðan hefir komið tímabil, þá er kuldi var + miklu meiri á jörðinni, en nú er; þá hefir allr norðrhluti Ameríku verið + þakinn einlægum jökli, svo sem Grœnland er nú; síðan hefir aftr + orðið mildara, og er svo nú á jörð vorri.—Vísindin hafa enga + skýlausa fullnœgjandi úrlausn enn á því, hvað valdið hafi þessum + breytingum á loftslagi. Ein in nýjasta og, að mér virðist, sennilegasta + getgáta þessu viðvíkjandi er sú, er Dr. Oswald Heer hefir fram sett. Dr. + Heer kvað hafa ransakað steingjörvinga ins heita tímabils gaumgæfilegar + en nokkur annar jarðarfrœðingur fyrr eða síðar. Hans kenning er + þessi:</p> + + <p>Það er stjörnufrœðingum kunnugt, að sólkerfi vort gengr í + afarstórum hring um einhvern fjarlægan miðpunkt, og að það kemr þannig + ávalt inn í nýtt og nýtt rúm; oss ber frá ókunnu rúmi, og oss kastar inn + í ókunnugt rúm; en það vitum vér með óyggjandi vissu, að sólkerfi vort er + sem stendr í rúmi í himingeiminum, sem er strjál-bygt af stjörnum. Það er + engin ástœða til að efast um, að sólkerfi vort hafi einhvern tíma + gengið í gegn um eitthvert af þeim héröðum himingeimsins (ef svo mætti að + orði komast), sem vér sjáum í sjónglerum að eru miklu þéttskipaðri af + stjörnum, en það rúm, sem sólkerfi vort er í nú sem stendr. En allar + þessar stjörnur eru skínandi sólir, og inn meiri eða minni fjöldi þeirra + hlýtr því að hafa nokkur samsvarandi áhrif á hita loftsins í rúminu + umhverfis þær í himingeiminum. Vér getum þannig ætlað, að á heita + (<i>miocene</i>) tímabilinu hafi sólkerfi vort verið í rúmi í + himingeiminum, sem var þéttskipað stjörnum, og hafi þannig jörð vor orðið + aðnjótandi heitara loftslags, er þar af leiddi, svo að jafnvel löndin við + heimskaut hennar fengu gróðr þann, sem nú finst að eins um miðbik hennar. + En sól vor hélt á fram sinni óstöðvandi rás og fylgdi henni allr hennar + herskari af plánetum, og svo sem aldir liðu fram, bar sólkerfi vort inn í + ný héruð í himingeiminum, er voru þunnskipuð mjög af stjörnum og því + köld; það olli því, að eftir <b>miocene</b>-tímabilið kom ísöldin eða ið + kalda tímabil; en sólkerfi vort hélt á fram, og loks kom það í rúm í + himingeiminum, er var þéttskipaðra stjörnum en ið síðasta, en þó + þunnskipaðra en það, er það hafði fyrst í verið, og þar sem hitinn því + var í meðallagi milli þess, er verið hafði á inum fyrri tveim tímabilum, + og á þessum stað er það nú sem stendr, og af því leiðir loftslag það, er + nú er á jörðinni.<a name="NtA_13"></a><a + href="#Nt_13"><sup>[13]</sup></a></p> + +<p><!-- Page 23 --><span class="pagenum"><a name="page23"></a>[23]</span></p> + + <p>En hversu sem er nú um þetta alt, þá er það víst og vafalaust, að + jöklarnir í Alaska eru alt af að mínka og loftslagið að verða þurrara og + heitara. Hver sem orsökin er, þá er þetta svo ljóslega reynt og auðsætt, + að það er hafið yfir allan efa; svo þó menn gefi lítið út á allar + getgátur vísindanna, þá verða menn þó að játa, að reynslan er ólygin.</p> + + <p>Það þykir nú engum efa bundið, að alt Alaska (og eyjarnar) fyrir + vestan 150° v.-l. fr. Gr. sé að hefjast og hækka smátt og smátt; sama er + að segja um austrstrendr Síberíu; og ið sama virðist eiga sér stað að + minsta kosti í öllum austrhlut Bærings-hafs og Bærings-sunds og enda + norðr í Íshaf, að sjóinn er að smágrynna. Er það þannig eigi ósennileg + spá, að sá tími geti komið, þó fjarri sé, ef til vill, enn, að Ameríka og + Asía vaxi saman að norðan, og yrði þar þá efni í allra-fallegasta + landa-þrætumál handa einhverjum ókomnum þrándi vefara til að skera úr, + því eigi mundi af veita "tólf-kónga-viti" til þess!</p> + + <p>Eldfjöll eru mörg í Alaska, en mörg eru nú útbrunnin, og sýnist þeim + altaf vera að fækka. Um 50 eldfjöll hafa gosið þar síðan Rússar námu + landið; en nú eru að eins 11 þeirra, er eigi eru álitin út brunnin.</p> + + <p>Jarðskjálftar eru tíðir, en engar sögur eru af, að þeir hafi nokkru + sinni verið svo miklir að neitt hafi kveðið að þeim; þeir eru rétt svo, + að þeir merkjast. Þeir eru ávalt að verða fágætari og fágætari ár frá + ári. Helzt verða menn þeirra varir í október. Það varð vart við einn + ómerkilegan í Viðey (við Kadíak) meðan við dvöldum þar (í lok + október-mánaðar 1874).</p> + + <p>Hverar eru ótalmargir í Alaska; er hiti þeirra ýmislegr; sumir eru að + eins 94° Fahr. (+27° 5 Réaum.); aðrir eru 167° F. (+60° R.) og ef til + vill þar yfir. Sumir þeirra eru sagðir "nálega jafnir inum stœrstu + og merkustu hverum annarstaðar í heiminum."</p> + + <br clear="all" /> +<hr /> + + <p>Kol finnast mjög víða í Alaska, en beztir eru þó námarnir við + Cooks-flóa. Kolin eru hér frá <i>miocene</i>-jarðmyndun (<i>tertiary</i>) + eins og flest kol í vestrhlut Ameríku. Flest kol af þeirri myndun eru + rýrari, en þau kol, er kölluð eru "<i>carboniferous</i>." Taflan hér á + eftir sýnir gœði þeirra í samanburði við önnur kol í Vestr-Ameríku + og við beztu "<i>carboniferous</i>" kol í Pennsylvania og á Englandi:</p> + +<pre> +------------------------------------------------------------------------ + Stöðvar. |Vatn- |Fast | Skjót-|Aska. |Brenni-| Einkunn. + | sefni.|kolefni, | brenn.| |steinn.| + | |(carbon.)| andi | | | + | | | efni.| | | +------------------------------------------------------------------------ +CARBONIFEROUS. | | | | | | +Pittsburgh, | 2.34 | 55.82 | 34.31 | 7.16 | ? |Bituminous. + Pennsylvania | | | | | | +Ormsby, | 4.00 | 66.56 | 26.93 | 2.50 | ? |Bituminous. + Pennsylvania | | | | | | +Kentucky | 2.00 | 56.01 | 37.89 | 4.10 | ---- |Cannel. +Lehigh, | 2.34 | 88.05 | 2.94 | 6.66 | ---- |Anthracite. + Pennsylvania | | | | | | +Newcastle, | 0.99 | 61.70 | 33.55 | 3.75 | 0.23 |Bituminous. + England | | | | | | +------------------------------------------------------------------------ +CRETACEOUS | | | | | | +Nanaimo, | 2.98 | 46.31 | 32.16 |18.55 | ? |Lignitic. + Vancouver Island.| | | | | | +Bellingham Bay | 8.39 | 45.69 | 33.26 |12.66 | ? |Lignitic. +Mount Diabolo, | 14.69 | 46.84 | 33.89 | 4.58 | ? |Lignitic. + California, | | | | | | + beztu svört | | | | | | + demants-kol | | | | | | +------------------------------------------------------------------------ +MIOCENE TERTIARY | | | | | | +Goose Bay, | 20.09 | 41.98 | 32.59 | 5.34 | ? |Lignitic. + Oregon | | | | | | +Carbon Station } | 11.60 | 51.67 | 27.68 | 6.17 | 2.90 |Lignitic. + (Pacific-járnbr)} | | | | | | +Weber River } | 9.45 | 26.21 | 58.32 | 3.64 | 2.40 |Lignitic. +Cook's Inlet, | 1.25 | 49.89 | 39.87 | 7.82 | 1.20 |Lignitic. + Alaska | | | | | | +------------------------------------------------------------------------ + +</pre> + <p>Þessi tafla sýnir betr, en nokkur lýsing, að kolin við Cooks-flóa eru + betri en öll "miocene" eða "cretaceous" kolin í Vestr-Ameríku; hún sýnir + og að kolin við Cooks-flóa innihalda að eins 0.37 hundruðustu pörtum + minna af brennanlegu efni og að eins <!-- Page 24 --><span + class="pagenum"><a name="page24"></a>[24]</span> 0.66 hundruðustu pörtum + meiri ösku, en góð, "bituminous" Pittsborgar-kol, og er það meira en + unnið upp aftr við það, að Pittsborgar-kol innihalda 1.09 hundruðustu + pörtum meira af vatni. Í kolunum við Cooks-flóa er og minna af + brennisteini en í beztu kolum við Kyrra-Hafs-brautina, og vatnsefni + þeirra er minna, er nokkurra annara kola í Ameríku, sem töflur taka + yfir.</p> + + <p>En þess ber að minnast, að verð kola liggr eigi eingöngu í gœðum + þeirra. Sé kolalagið minna, en 3 feta þykt (af hreinum kolum), þá eru þau + einskis virði til verzlunar, og svarar þá að eins kostnaði að hafa þau + til heima-brúkunar. (Kolalögin við Cooks-flóa kváðu vera 3 til 7 feta + þykk); fjarlægð frá markaði, ástand og lengd flutnings-vegarins, ýptin + ofan á þeim, og margt fleira hefir áhrif á verð þeirra og verðr að taka + þetta alt til greina.</p> + + <p>Eigi er annað auðið að sjá, en að kola-námarnir við Cooks-flóa muni + vel borga fyrirhöfnina við að vinna þá; en að hve miklu leyti, verðr + reynslan að sýna. Þeir hafa eigi verið svo kannaðir til hlítar enn, að um + það verði sagt með vissu; en vel er af þeim látið.</p> + + <p>Rafr finst víða í kola-lögunum, saman með surtarbrandi. Það er algengt + á Alíaska-skaga, finst og á Kadíak og víða í Alaska; sumstaðar mikið af + því.</p> + + <p>Steinolía (<i>petroleum</i>) hefir fundizt í Alaska. Finst hún + fljótandi í þykkri brá ofan á vatni einu nálægt Katmai-vík á + Alíaska-skaga, gagnvart Kadíak-ey. In "specifiska" vigt hennar er 25° + (Beaume); hún er alveg lyktarlaus og ágætr áburðr á verkvéla-málm + óhreinsuð, eins og hún finst. Það er enda sagt það megi brenna henni + óhreinsaðri.</p> + + <p>Hvítr marmari finst við Sitka, góð tegund og dýrmæt.</p> + + <p>Gull og silfr finst í Alaska, en smátt er um það, að því er menn enn + þekkja til. Silfrið er oft blandað saman við kopar. Gull hefir fundizt + víða, meðal annars í Kaknú-fljóti við Cooks-flóa og á Kadíak; en eigi + hefir það þótt vera svo mikið, að borgaði að verka það. En athugandi er + að enginn praktískr gullnemi hefir enn reynt það né ransakað; svo lítið + er um það kunnugt.—Töflugrjót, sumt með æðum af kvarz, finst á + Kadíak.</p> + + <p>Kopar finst á ýmsum stöðum; en ugglaust er mest af honum við Attu- eða + Kopar-fljót, sem fyrr er um getið í kveri þessu. Þar hlýtr að vera + fjarska-mikið af honum.</p> + + <p>Blý hefir fundizt nálægt Sitka, og líka skamt frá St. Paul á Kadíak; + en að eins er það lítið eitt.</p> + + <p>Járn finst víða, en hvergi svo, að menn ætli það borgi sig að vinna + það.</p> + + <p>Graphit hefir fundizt á Kadíak, á Alíaska-skaga og víðar.</p> + + <p>Brennisteinn finst víða gnœgða-gnógur; meðal annars kvað hann + hafa fundizt á Kadíak (?). Fyrir brennistein mundi góðr markaðr í + California og víðar á Kyrra-Hafs-ströndum.—"Nitrum" finst og í + Alaska.</p> + + <p>Ýmsir aðir málmar finnast í Alaska, þótt hér sé eigi nefndir.</p> + + <p>Landið má enn heita alveg ókannað að kalla, og enginn kann að segja, + hver óþrjótandi uppspretta af málmum þar kann að felast. Jarðlögin og + myndunin benda til, að Alaska muni auðugt land af málmum.</p> + + <p>Ýmsir gimsteinar finnast og þar í landi; má þar til nefna amethyst, + zeolit, tourmalin, spinel, kristall o.m. fl. Sagt hefir verið að demant + hafi fundizt á Únga; en það kvað eigi satt vera. Ýmsar marmara-tegundir + finnast allvíða.</p> + + <p>Ís hefir lengi verið verzlunarvara þaðan. Á vatni einu í Viðey (Woody + Island) við Kadíak er ís skorinn; þó er það stundum í góðum vetrum, að + ís-uppskeran bregzt. Ís hefir og tekinn verið úr jöklunum á + suðr-ströndinni. Árið 1868 var fluttr til San Francisco ís fyrir $28 000. + Eigi hefir eftirsókn eftir ís vaxið að mun síðustu árin. En enginn efi er + á, að selja má mikið af ís í Mexico og Suðr-Ameríku og eins í Asíu, ef + hann væri þangað fluttr. Eins og nú stendr er ís fluttr frá austustu + ríkjunum í Ameríku til Indlands og Sínlands í Asíu; er það vegr miklu + lengri, og lengri ferð gegn um heit lönd, og hlýtr því flutningr að verða + dýrari og meira að spillast á leiðinni, en ef flutt væri frá Alaska. Er + því efalaust, að ísverzlun getr orðið mikil auðsuppspretta fyrir landið, + ef einhverjir koma til að nota sér það.</p> + + <br clear="all" /> +<hr /> + +<p><!-- Page 25 --><span class="pagenum"><a name="page25"></a>[25]</span></p> + +<h2>VI. KAFLI.</h2> + +<h3>FISKIVEIÐAR.</h3> + + <p>Meðal allra þjóða eru miklar fiskiveiðar álitnar einhver in + ríkulegasta auðs-uppspretta og velmegunar.</p> + + <p>Fiskiveiðar Breta er mælt að séu virði 25 miljóna dollara árlega. + Fiskiveiðar Frakka eru virði $3 000 000 árlega, og fiskiveiðar + Ameríku-manna við austr-strendrnar á álfunni virði $2 000 000 árlega.</p> + + <p>In ýkja-mikla gnœgð fiskjar við strendr Alaska vakti þegar + forundran inna fyrztu ferðamanna, er þar komu, og allra síðan til þessa + dags. Billing, Cook, La Perouse, Lütké, Lisiansky, Belcher, Sir George + Simpson, Davidson og Dall hafa allir borið vitni um inn ótrúlega aragrúa + af þorski, laxi, heilagfiski og síld, er fylli höfin umbergis Alaska. + Fiskr hefir jafnan verið aðalfœða innlendra manna. Veiðiskapr, eða + tilburðir til að hagnýta sér þessa óþrjótandi auðsuppsprettu, er þó enn í + fyrstu bernsku.</p> + + <p>Sjófiska-tegundir eru helztar: þorskr, heilagfiski, síld, + "tom"-þorskr, "úlikon" og "mullet."</p> + + <p>Af þorski er mest, og hann er sá sjófiskr, sem mest er verðr. Hann + veiðist á 25 til 50 faðma dýpi því nær alstaðar, og víða má veiða hann af + klöppum við fjöruborðið. Beztu veiðistöðvar eru kring um Kadíak-eyjar, + Shumagin-eyjar og Aleuta-eyjar. Grunnin, þar sem fiskr veiðist hér, eru + miklu stœrri en við Nýfundna-land (New Foundland) og Ísland til + samans; og veiðistöðvarnar við Alaska eru svo langstœrstar og beztar + af öllum veiðistöðvum á hnettinum, að eigi kemr til samanburðar við neitt + annað. Beztar veiðistöðvar eru við Shumagin-eyjar.</p> + + <p>Fram til síðustu tíma var fluttr fiskr frá veiðistöðvum í Atlantshafi + til San Francisco. Árin 1863 og 1864 var flutt um 500 "tons" hvort ár til + California frá Atlantshafi.</p> + + <p>Fiskimenn frá California hafa veitt:</p> + +<pre> +1 skip 1864, 120 "tons" eða ............ 40 000 fiska. +(6)? skip l865, 523 "tons" eða ....... 249 000 fiska. +18 skip 1866, 1614 "tons" eða ......... 706 200 fiska. +23 skip 1867, 2164 "tons" eða ........ 947 264 fiska. + +</pre> + <p>Meira en helmingr þessa fiskjar veiddist við Shumagin-eyjar. 1869 + veiddust 1 082 000 fiskar, og sé lítið í lagt hafa þeir vegið að minsta + kosti 3½ pund (enskt) hver að meðaltali; og kalli maðr pundið eigi meira + vert en 5 cent, þá gjörir þetta þó $189 350 í gulli. Nú er fiskrinn að + skifta um veg og fer nú aðra leið, er hann ferðast á þurru landi, en áðr; + því nú er farið að flytja hann <b>frá</b> San Francisco og <b>til</b> + Atlants-hafs. Í april, maí og júní 1868 voru flutt 47 000 pund af fiski + og 17 tunnur af tunnu-fiski frá San Francisco til New York. Á sömu + mánuðum var fluttr frá útlöndum inn til Ameríku fiskr fyrir $119 127, og + sýnir það að nokkur markaðr er enn í Ameríku fyrir fisk. Auk þess selst + fiskr í Japan og Sínlandi og víðar í Asíu, og firni gætu selzt í Mexico + og Suðr-Ameríku, þar sem svo mikið er af kaþólsku fólki. Engin skortr er + á beitu í Alaska. Hingað til hefir verðið á góðum fiski í California + verið frá 13 til 7½ cent í gulli fyrir pundið; en líklegt er að verðið + lækki nokkúð, er aflinn vex. Þó ber þess að gæta, að Íslendingar gætu + ugglaust selt fisk þar betr en aðrir, því enginn kann í Ameríku að verka + salt-fisk hálft svo vel sem þeir. Fiskimenn frá California eru þollausir + og heimtufrekir við gjafarann allra góðra hluta; þeir vilja grípa upp + miljónir á svipstundu<a name="NtA_14"></a><a + href="#Nt_14"><sup>[14]</sup></a>; ef það tekst eigi, eru þeir + hlœgilega vanþakklátir. Það er einkennilegt að sjá aðra eins + þráðfrétt og þessa í San Francisco-blaði: "San Francisco. Skip komandi: + Skonnortan N.N. með 35 000 þorska; lætr dauflega af aflanum!" Þorskrinn + veiðist <b>alt árið um í kring</b>.</p> + + <p>Heilagfiski er smávaxnara vestr í eyjum, heldr en við Sitka og + strendrnar þar eystra; þar vega meðal-lúður 300 til 500 pund.</p> + + <p>Síldin er sams konar og in norska síld; kemr hún á vísum tíma ár + hvert, en stendr <!-- Page 26 --><span class="pagenum"><a + name="page26"></a>[26]</span> skamma stund við. 1. júní koma hafþök af + henni, og má ausa henni á land eins og maðr vill í hálfan mánuð. Það er + kýmin aðferð, sem innlendir menn hafa til að veiða hana, og bendir það á + hver ógrynni af henni eru. Þeir hafa aflangt skaft úr tré og reka í gegn + um það þrjá nagla oddhvassa; slá þeir skaftinu niðr í sjóinn, og er + fágætt ef eigi stendr síld á hverjum nagla. Einn maðr fyllir hœglega + bát sinn á minna en klukkustund með þessum útbúnaði!</p> + + <p>"Mullet" er laxtegund, er í sjó lifir og að eins í norðrhöfunum.</p> + + <p>"Tom"-þorskr heldr og til í norðrhöfum; hann er góðr til beitu.</p> + + <p>"Úlikon" er merkilegr fiskr, lítill, silfrgljár á lit, venjulega um 14 + þumlunga að meðallagi á lengd. Hann er við strendr Bretlands-eigna og + syðsta part af Alaska-ströndum. Vertíðin fyrir þennan fisk byrjar 20. til + 25. marz og stendr yfir um 3 vikur. Lýsi hans er mjög ágætt. Hann er svo + feitr, að hann verðr eigi geymdr í vínanda til vísindalegrar skoðunar. Þá + er hann er þurkaðr, má hafa hann fyrir kerti; þarf ekki annað en kveykja + á sporðinum, og brennr hann þá eins og kerti. Engin lýsing getr gefið + hugmynd um þann ógrynnis-fjölda sem af honum er, þá er hann gengr upp í + lœkina og árnar; vatnið sýnist bókstaflega lifandi eins og velli í + potti. Villidýr taka nœgju sína til átu af honum þannig, að þau + slæma hramminum í vatnið og ausa honum upp á jörðina.</p> + + <p>Af vatna-fiski í Alaska eru laxinn og hvítfiskrinn merkastir; auk + þeirra er "losh" eðr "burbot," "pike" (langa?) og "sucker."</p> + + <p>Af laxi og silungi er ótal tegunda. Af handa-hófi má nefna <i>Salmo + orientalis</i>, <i>Salmo proteus</i>, <i>Salmo alpinus</i> og rauðfiskinn + (<i>Salmo sanguineus</i>). Það þykir lágt í lagt, að telja að innbornir + menn í Alaska veiði tólf miljónir laxa á ári. Að eins á Kadíak og við + Cooks-flóa er veidd hálf miljón árlega. "Öll mannleg mælska þrýtr og + málin vantar orð" til að lýsa fjölda laxins í Alaska. Ógrynni laxíns eru + þar svo, að ég get ekki gefið lesandanum betri hugmynd um það með öðru, + en því, að segja að það sé meira en nokkur getr gjört sér hugmynd um, + nema hann sjái það. Ég verð að játa, að ég gat ekki ímyndað mér annað, en + að sögurnar um þetta væru ýkjur, þangað til ég sá það með eigin augum. + Við Cooks-flóa er <b>meðalvigt</b> laxins 50 til 60 pund; það eru + reglulegar stórskepnur!</p> + + <p>Hvítfiskr er, einkanlega norðan til, nærri eins gnœgr og + laxinn.</p> + + <p>Ég sleppi hér að minnast inna annara tegunda af fiski, þar ég ætla nóg + sagt til að gefa lesandanum hugmynd um auðlegð Alaska í þessu + tilliti.</p> + + <p>Skelfisks-tegundir als konar (nema ostrur), krabba og múslinga er + nálega alstaðar að finna.</p> + + <p>Eigi skal heldr meira en að eins geta inna miklu hvala, rostunga og + sela veiða, er nemr miljónum dala árlega.</p> + + <br clear="all" /> +<hr /> + +<h2>VII. KAFLI.</h2> + +<h3>LOÐSKINN, DÝRAVEIÐAR OG FLEIRA.</h3> + + <p>Loðskinn frá Alaska hafa verið fræg um allan heim í meira en öld. Saga + loðskinna-veiðanna er saga landsins. Þau voru nálega eina orsökin til + þess, að landið hefir verið að nokkru kannað; þau hafa verið ið eina, er + hingað til dróg hvíta menn þangað, þótt fáir hafi verið. Þetta er inn + eini bjargræðisvegr, er kalla má að verið hafi að nokkru hagnýttr; og inn + feyki-mikli ágóði af loðskinnunum hefir dregið svo gjörsamlega alla + eftirtekt og ástundun til sín, að engu öðru hefir verið skeytt að neinu. + Þau hafa verið gullnámr Alaska. Skinna-takan hefir verið drifin af þeirri + áfergju og fyrirhyggjuleysi, að hún hefir stórum rýrnað, en er þó enn + gullnámum dýrmætari; en auðgefið er að vernda hana með skynsamlegri + lagasetning, og er nú verið að reyna það.</p> + + <p>Til auðveldara yfirlits skal hér fyrst nefna þau loðskinna-dýr, er í + sjó lifa; en það er þelselrinn (<i>Callorhinus ursinus</i>) og sæ-otrinn + (<i>Enhydra marina</i>). <!-- Page 27 --><span class="pagenum"><a + name="page27"></a>[27]</span></p> + +<p class="center">1. <i>Sæ-otr og þelselr.</i></p> + + <p>Rússar nefna sæ-otrinn sæ-bjór. Sæ-otrinn er stór skepna; skinnið er + mjúkt og dökkt, en löngum hárum hvítum í broddinn skýtr út í milli og + eykr það fegrð skinnsins. Feldr af vöxnum sæ-otri er um 6 feta langr og 4 + feta breiðr.—Sæ-otrinn er rotaðr, en eigi má skjóta hann, því það + fœlir hann. Áðr var gnœgð af sæ-otrum alt frá Kamchatka og + hringinn í kring með ströndunum alt suðr að syðri hlut California. Nú + veiðast fáeinir við Kamchatka, um 5 eða 6 þúsund við Katrínar- og + Alexanders-eyjar og þar á milli, en varla neitt að ráði sunnar.</p> + + <p>Sæ-otrskinn kostaði fyrrum $200.00 til 500.00, en þau hafa nú fallið í + verði, og kosta nú um $100.00. Aleutum eru borgaðir $20.00 í gulli eða + vörum fyrir gott skinn. Ég sá þó skinn á Kadíak, er eigandinn vildi ekki + selja fyrir $400.00 til 500.00; hann hafði gefið $20.00 fyrir það.</p> + + <p>Þelsela-veiðin var fyrr meir minna um verð, en sæ-otra-veiðin; en nú + er hún í raunini miklu meira verð. Nú er það á Pribyloff-eyjum (Girgis-ey + og Páls-ey) að mestallr þelselr er veiddr. Þelselrinn er náskildr + sæljóninu; mynda þau til samans ættflokk þann, er <i>Otariidæ</i> nefnist + á lærðu máli, en það þýðir eyrnaselir; þau hafa útvaxin eyru og þríklóa + hreifa, og eru þannig auðgreind frá hárselnum (<i>Phocida</i>). Aleutar + veiða þelseli svo, að þeir reka þá á land upp, og geta tveir menn rekið 4 + eða 5 hundruð eins og sauða-hjörð; jafnótt og hver þeirra þreytist, er + hann rotaðr. 1868 voru þel-skinn verð $7.00 í gulli óverkuð í Lundúnum. + Meðalverðið mun vera frá $7.00 til $5.00. Aleutar fá $0.35 fyrir hvert + skinn!</p> + + <p>Þó það sé fróðlegt í sjálfu sér, að lýsa þessum dýrum smásmuglega, þá + er hér eigi rúm til þess, enda varða þau oss hér eigi svo miklu.</p> + +<p class="center">2. <i>Land-dýr.</i></p> + + <p>In helztu land-dýr, er dýrmætir feldir fást af, eru þessi: refir, + merðir, "mink," bjórar, otrar (land-otrar), "lynx," svarta-birnir og + "wolverine." Þessi dýr veiða innlendir menn í tréboga (slagboga, fellu). + Auk þessa eru: "whistler," bjórbróðir, hreindýr, villi-sauðfé, geitr, + úlfar (í norðr-Alaska), moskus-rottur og hermelín; eru skinn þeirra + nokkurs virði, þó eigi sé það að telja í samanburði við hin.</p> + + <p>Flest af þessum dýrum finnast á Kadíak og við Cooks-flóa. Fleiri orðum + skal eigi um þau eyða.</p> + +<p class="center">3. <i>Fleira bjargræði.</i></p> + + <p>Sæljónið (<i>Eumetopias Stelleri</i>) og rostungrinn eru og mikilsverð + dýr. Af þeim getr húðir, lýsi og tennr. Árlega vinnast um 100000 pund + rostungs-tanna. Bustirnar og gallið af sæljóninu er og fémætt. Sínverjar + kaupa það og gefa vel fyrir; hafa þeir bustirnar fyrir tannstöngla, en + gallið er haft til silki-tilbúnings.</p> + + <p>Fugl og eggtekja er óþrjótandi nálega hvervetna í Alaska, sér í lagi á + öllum eyjum. Æðarvarp er víða í norðrhlut landsins; svanir, gásir og als + konar fuglar, sem nöfnum kann að nefna; eru yfir 200 ýmislegar + fuglategundir í landinu.—Hver vara æðar-dún, svana-dún, fiðr, + vængir, fuglshamir, egg, fugla-kjöt o.s.frv. sé, þarf eigi að segja. + Íslendingum.</p> + + <p>Enn mætti margt og margt til týna, og sumt merkilegt og + mikilsvarðandi, er telja mætti til bjargræðis í Alaska, t.a.m. + þangtegundir, sem eru svo miklar og góðar þar, að það er sumra manna mál, + að hvergi í heimi muni þangbrensla svo arðsöm, sem þar. En einhvern enda + verðr hér á að gjöra; og vona ég að ég hafi líklega ritað nóg til að gefa + dálitla, en þótt ófullkomna hugmynd um landið og kosti þess. Ég hefi lýst + því þannig, að ég skal ábyrgjast að ekkert verulegt sé mishermt; ég hefi + lýst því svo, að þeir gallar, sem á því kunna að vera, sjást eins ljóst + og kostirnir. En ég vona lýsingin beri með sér, hvort sé meira vert, + kostir eðr ókostir.</p> + + <br clear="all" /> +<hr /> + +<p><!-- Page 28 --><span class="pagenum"><a name="page28"></a>[28]</span></p> + +<h2>VIII. KAFLI.</h2> + +<h3>SKÝRSLA ÍNNAR ÍSLENZKU SENDINEFNDAR UM FERD HENNAR TIL ALASKA.</h3> + + <blockquote> + <p>Landar góðir!</p> + + </blockquote> + <p>Vér<a name="NtA_15"></a><a href="#Nt_15"><sup>[15]</sup></a> + undirskrifaðir, er kjörnir vorum á fundi Íslendinga í Wisconsin til að + ferðast til Alaska, eðr sér í lagi Kadíak-eyja, til að skoða landið þar + og skýra frá, hvort það mundi eigi vel fallið til nýlendustaðar fyrir + Íslendinga, og hvort lýsing sú, er W.H. Dall hefir gefið á landinu, sé + sönn og rétt, fullnœgjum hér með loforði voru um, að skýra yðr frá + árangri ferðar vorrar, með því að gefa yðr fylgjandi skýrslu, er vér + höfum í skyndi samið í dag og sem við Ólafr og Páll felum Jóni að flytja + ykkr og birta.</p> + + <p>Eftir 24 daga ferð með stöðugu andviðri sáum vér land 9. október. Það + var Kadíak; og vorum við um hádegis-bil austr af St. Paul. Þá er við + komum á þiljur upp á laugardags-morguninn, inn 10. okt., vorum við komnir + í mynnið á Cooks-flóa og höfðum Barren-eyjar skáhalt að baki, en + Elizabetar-höfða á hœgri hönd. Fjöllin að austan voru þakin snjó á + tindum, og var það gamall snjór; sýndust oss þau mjög lík fjöllunum á + Íslandi einkum á norðrlandi og austrlandi. Vindr var á móti og urðum við + að beita og gekk seigt. Merki sáum vér til bygðar á austrströndinni, 3 + timbrhús; þar voru skógar miklir á land að sjá. Þó sýndust oss + stœrri skógarnir á vestrströndinni; þar mœndi við himin ið + mikla eldfjall Iliāmna 12 066 feta hátt, og var skýkápa á tindinum + hæsta, líkt sem einatt er á Heklu. Miklu minni snjór var í fjöllum þessa + megin flóans; þeim megin er og undirlendi miklu minna, en austanmegin, og + sumstaðar varla neitt.</p> + + <p>Sunnudag, 11. okt., vorum við um 40 mílur suðr af Nikulásar-vígi; var + fagrt land á hœgri hönd að sjá (sunnan og austan megin). Við urðum + enn að beita og miðaði lítið þann dag; við gátum séð yfir landið til + beggja handa; var það alt skógi þakið og meira undirlendi austan megin. + Við lögðumst um kvöldið undan bygð þeirri, er Munina heitir; þar eru + nokkur býli.</p> + + <p>Mánudag, 12. okt., var þoka og dimt uppi yfir; vér gátum því lítið á + fram haldið og lítið af landi séð. Regn um kvöldið.</p> + + <p>Þriðjud., 13. okt. Vér höfðum austrströndina á hœgri hönd, en + Kalgin-ey á vinstri. Vér gátum lítið siglt áðr vér urðum að leggjast + sakir rigningar, myrkrs og andstreymis. Straumr er gríðar-harðr hér. + Kalgin-ey er öll þakin stórviðar-skógi.</p> + + <p>Miðvikud., 14. okt., hélzt sama veðr. Náðum að leggjast undan + Nikulásar-vígi.</p> + + <p>Fimtudag, 15. okt., var kalt, 32-33° Fahr. (um 0° á Réaumur) á þiljum + uppi um morguninn. Snjór féll um nóttina, en þó festi eigi á þiljum né á + jörðinni á landi. Þennan morgun var hreinviðri og fagrt haustveðr. Kl. + 12, 15' e.m. fórum við frá skipi í inum litla gufubát, er við höfðum, og + komum á land í Nikulásar-vígi kl. 2. Komu skrælingjar á mót oss í + skinnbátum; en sumir biðu vor í fjörunni. Þar mœtti oss Wilson, + amerískr maðr, er hefir verzlun þar og umsjón yfir húsum þeim, er + stjórnin á. Hann fylgdi oss ½ mílu austr til bygða skrælingja og útvegaði + oss skrælingja einn fyrir fylgdarmann. Buðum við honum að vera til taks + næsta morgun er sól roðaði.</p> + + <p>Wilson sagði oss að yfir undirlendið upp til fjalla væru 40 mílur, og + mundi það taka langan tíma, ef til vill hálfan mánuð, að fara þangað fram + og aftr, sakir þess að vegr væri illr og ógreiðfœr; en háskaför væri + nú að fara upp eftir Kaknu-á á skinnbát, þareð vatn væri svo lítið í + ánni. Vér höfðum tekið með oss vistir af skipinu, og fengum eitt af húsum + stjórnarinnar til íbúðar; hvorki var eldstó, ofn né stólar í húsinu; en + vér <!-- Page 29 --><span class="pagenum"><a + name="page29"></a>[29]</span> höfðum ullar-ábreiður og bjarnarfeldi + nokkra, er Wilson léði oss.—Vér hittum að máli Rússa einn; mælti + hann tiltakanlega vel á enska tungu; hann hefir verið í Alaska um nærfelt + 20 ár; mest í Sitka og á Kadíak. Á yngri árum hafði hann farið víðast um + Ameríku; hann var gullnemi, og mátti það á honum sjá. Hann sagði lítið um + dýr og fugla í nágrenninu, fyrr en 10 mílur frá; fœlast dýrin skot + Vígis-manna. Þó var gnœgð þar af villigásum. Hann sagði oss, að + enginn sjófiskr gengi í Cooks-flóa; kemr það líklega til af því, að svo + mikið jökulvatn fellr í hann; svo er og botn leirugr og sjór oftast + gruggaðr af straumum eða vindi, er rótar upp sandi og gruggi frá + botninum. Lax fyllir öll vötn, ár og lœki á sumrin, og vegr frá 60 + til 50 pund að meðallagi. Maðr getr staðið á bökkunum og stungið þá, og + fengið svo marga, sem maðr vill. Fyrsti lax kemr í byrjun apríl-mánaðar; + er laxinn beztr og feitastr ina fyrstu mánuði. Eigi fer hann burtu fyrri + en í lok ágúst-mánaðar. Vetr sagði hann oss væri talinn að byrja í miðjum + nóvember, eða enda 1. nóv., og endaði í miðjum marz eða í marz-mánaðar + lok. Eigi kvað hann nú annað rœktað við Nikulásar-vígi, en + kartöflur, kálhöfuð og aðra garðávexti; væri engin tilraun gjörð með + annað. Naut voru þar og voru vel útlítandi. 40 mílum sunnar sagði hann + væri bygð sú, er hann nefndi Noodshick; mun það vera Munina öðru nafni; + þar kvað hann rúg yrktan.—Rússi þessi var í húsi hjá sœnskum + Finna og konu hans. Þeir eru gullnemar báðir og eru komnir til að ransaka + gullnámana í Kaknu-fljóti, er rennr rétt hjá Nikulásar-vígi, og einkum, + hvort eigi muni meira gull í legi árinnar uppi í fjöllum. Finni þess + hafði komið í haust eðr sumar, er leið. Hann hafiði farið upp um fjöll á + Kenai-skaga; hann sagði, að þá er hann fór ofan eftir ánni á skinnbát, + hefði verið svo fult af laxi í henni, að bátrinn hefði sumstaðar mist + skrið í torfunum. Áin kemr úr inu mikla stöðuvatni, er kallað er + Skillokh. Wilson, sem þó gerði sér far um, að draga úr öllum kostum + landsins, sagði oss, að hann hefði eittsinn á minna en klukkustund + stungið 63 laxa í ánni; og inn stœrsti 95 pund, en meðalvigtin upp + til hópa varð 51¼ pund. Rússinn (Tom Jones) sagði land-gœði miklu + betri í Noodshik. Finninn (Fred. Holm) sagði að uppi í fjallinu hefði + gras verið víða á brjóst upp og í öxl, og sumstaðar meira en hæð + hans.—Við áttum kalda nótt í einhýsinu. Næsta morgun kl. 6½ ,</p> + + <p>föstud., 16. okt., var 26° á Fahr. (-2.7 R.) inni þar sem við sváfum, + en 18° Fahr. (-6.2 R.) úti. Við fórum og hittum leiðsögumann vorn, og + lögðum á stað austr með ánni, en þó nokkuð frá henni. Var land fyrst + stórhæðótt og óslétt og þakið þykkum skógi; jarðvegr var mosakendr og + graslítill, en talsvert af lyngi og buska. Trén eru allhá, sum um 80 fet + og yfir það og 2 fet og meira að þvermáli. Þá er við höfðum gengið 4 eða + 5 mílur komum við að mýrar-flóum skóglausum. Eigi var þar grasmikið, en + þó var vatnið eigi djúpt; jarðvegr var 8 til 12 þuml. djúpr, ef til vill + sumstaðar dýpri. Auðsætt er af landslaginu að þessar mýrar má vel skera + fram allar, og mundi þar þá grasvöxtr góðr. Við gengum nokkrar mílur út í + mýrarnar og snérum þá við; var vatn tekið að dýpka og fœrð að verða + ill.—Á heimleiðinni fórum við norðar og því um lengra veg gegn um + skóginn; gjörðum við bál í skóginum og tókum miðdegisverð. Mestr viðrinn + í skóginum var skrúðfura; þó var nokkur pílviðr og baðmr. Meiri var + undirskógr þar, en verið hafði þar er við fórum um morguninn; mosi var og + minni; en þó var lítið um gras, og gróðr allr mjög fábreyttr. Nóttin var + mjög köld.</p> + + <p>Laugardaginn, 17. okt, kl. 6½ um morguninn, var 16° Fahr. (-7.1 + Réaumur) úti. Þennan dag gengum við norðr á við, og gengum enn í gegn um + skóg; hér voru tré stœrri, undirskógr jafnmeiri, jarðvegr þurrari, + mosaminni og grasgefnari, en í austr frá víginu. Vér beygðum út úr + skóginum niðr til strandar; þar var rjóðr og gras hátt. Vér gengum niðr í + fjöruna og svo inn fjörur unz vér komum að lœk þeim eðr á, er + Salamākha heitir. Eftir eitthvað 7 mílna gang gjörðum vér bál og + tókum snœðing og hvíld. Þá snérum við aftr, en eigi sama veg; gengum + við upp úr fjörunni sunnan við lœkinn; var þar stórt rjóðr og mikið + gras; enda þótt grasið væri þá sölnað tók það oss í brjóst og sumstaðar + vel það. Gengum við nú gegn um skóginn nokkrar mílur, áðr við snérum út + úr til sjávar og niðr í fjörur. Bakkarnir eru hér fjarska-háir. Skoðuðum + við jarðlögin í bakkanum og var efst fúið jurta-efni um fet eða 1½ fet á + dýpt; þar undir kom svört mold og blandin ofr smágjörðum sandi; það lag + var 6 þuml. <!-- Page 30 --><span class="pagenum"><a + name="page30"></a>[30]</span> til 1 fet á dýpt; þar undir er lag af + rauðbrúnum límkendum leir, ljósari en kaffibrúnum; þar undir kemr sandr + sams konar og er í fjörunni; þar undir er oftast sandberg eða móhella, og + þar undir deigulmór; deigulmór er mjög blandaðr innan um öll lögin meira + og minna og milli þeirra. Víða fundust merki til kola og surtarbrands, en + hvervetna í mjög þunnum lögum. Bakkinn var hér margar mannhæðir. Síðan + gengum við heim yfir fjörurnar.</p> + + <p>Sunnudag, 18 okt., var veðr kalt og ilt og snjófall talsvert; kom + enginn bátr í land. Vér héldumst eigi við í húsi voru, en gengum í ina + fornu virkisbygging. Þar var gamall ofn brotinn; og gjörðum við eld í + honum, matreiddum rjúpur handa oss, sem bezt við kunnum, og hituðum + te-vatn.</p> + + <p>Á mánudag fórum við á skip út; var þá snjóbleyta, dimt og ilt veðr. Á + sunnudags-nóttina höfðum vér mist eimbát vorn; hafði hann sokkið í + sjógangi; en eimvélin var laus í honum, og hvolfdi hann henni úr sér, svo + við héldum bátnum, en mistum vélina.</p> + + <p>Bezta landið við Cooks-flóa virðist vera með ströndunum fram, og aftr + fyrir ofan mýrlendið, næst fjöllunum og uppi í þeim. Mýrarnar má þurka + með því að skera þær fram. Minna undirlendi er vestanmegin flóans, og er + það sameiginleg ætlun vor allra, að þar muni heldr betra land. En eigi + var oss kostr yfir um að fara eftir að vér mistum eimbátinn. Als konar + dýr eru í fjöllunum: björn, refr, land-otr, hermelín, mörðr og safali, + o.s.fr.</p> + + <p>Alit vort á landinu við Cooks-flóa er, að það mundi víðast vel fallið + til bygðar fyrir Íslendinga; en að það sé þó eigi hentugr staðr til að + <b>byrja</b> nýlendustofnun á. Byrjunin yrði þar erviðari fyrir + frumbýlinginn, en á Kadíak. Laxveiðin yrði að vera aðalbjargræði + nýlendumansins, áðr hann fengi ágróða af jörðinni; en til að hafa þeirrar + veiðar full not ætti nýlendumaðr að koma þangað í apríl eða maí. Í öðru + lagi, þó að eigi sé efi á að kvikfjárrœkt og akryrkja hljóti vel að + gefast með tímanum þar, þá þarf þó jörðin undirbúning af manna höndum áðr + en mikils árangrs verðr vænzt. Sumur verða hér afar-heit, þó stutt sé; + mælt er að Fahrenheit hafi komizt yfir 100 mælistig (yfir 30° á Réaumur); + en á vetrum koma grimdir miklar (alt að -40° Fahr., þ.e. -32° Réaum.). 6 + feta snjór kvað falla á láglendinu, en 12 til 14 feta á fjöllum.</p> + + <p>Kenai-skagi og öll löndin kring um Cooks-flóa eru líka svo lítt kunn + enn, og þarf að kanna þau gaumgæfilega, til að kynnast öllum kostum og + ókostum þeirra. En þetta mundi skjótt verða, er bygð mentaðra manna kemr + á Kadíak.</p> + + <p>Suðr- og austr-strönd Kenai-skaga er metamorfisk; ströndin austanmegin + flóans fram með Chugachik-firði og norðr að Kaknu-fljóti er + <i>tertiary</i>, og eru þar kola-námar. Fyrir norðan Kaknu-fljót finst + deigulmókent töflugrjót með æðum af gullblöndnum diorit.</p> + + <p>Eftir 3 daga ferð komum vér inn 24. október til</p> + +<p class="center"><i>Kadíak.</i></p> + + <p>Eftir miðdegisverð fórum við í land og hittum tollheimtumann + stjórnarinnar-Sendi yfirforingi skipsins einn af undirforingjum í land + með oss ásamt bréfi til tollheimtumans, til að tjá honum vort erindi og + biðja hann að vera oss innan handar.</p> + + <p>Tollheimtumaðr skýrði oss frá, að eigi væri tiltök að fara nú yfir + þvera eyna, eins og vér höfðum ætlað oss; væri hætta að ganga langt á + land upp, helzt fylgdarlaust, sakir veiði-véla inna innlendu manna. Eru + það bogar þeirra, er svo eru kœnlega faldir, að stundum falla þeir + sjálfir í þá, er lagt hafa. Bjarnar-bogar meiða menn stundum til + dauðs.—Hann sýndi oss garð sinn, og hafði hann rœktað þar + hvítkál, næpur og rófur af ýmsum tegundum, grœnkál, salat, redikur, + kartöflur og margt fleira. Kartöflurnar voru stórar og góðar. Hvítkálið + var fullþroskað og væn kálhöfuðin, og hafði þó eigi sáð verið til þeirra + fyrri en í ágúst, svo líklegt er að tvær uppskerur mætti af þeim fá á + sumri.—Stjórnin á mörg hús á Kadíak; eru það forn herforðabúr + Rússa, og ýmis hús, er höfð voru til bústaðar fyrir foringja þeirra, + embættismenn og hermenn; stendr það nú autt alt. Við fengum að velja úr + þeim hvert, er við vildum, til bústaðar fyrir þá af oss, er eftir kynnu + að verða. Rússneskir hituofnar eru í flestum þeirra, en eigi eldstó + nein,—Mikið lét tollari yfir ómensku og leti innlendra manna; <!-- + Page 31 --><span class="pagenum"><a name="page31"></a>[31]</span> kvað þá + betligesti tíða, en þó versna hvívetna, er þeim væri nokkru vikið. Eigi + lofaði hann kaupmenn mikið; enda ljúka flestir upp um þá einum munni. Þó + hefir verzlunarstjóri Commercial-kompanísins reynzt oss í öllu vel. Hann + heitir Smith og er rússneskr gyðingr.<a name="NtA_16"></a><a + href="#Nt_16"><sup>[16]</sup></a> Þetta var á laugardag að við komum, og + fórum við til skips aftr um kvöldið.</p> + + <p>Sunnudag, 25. okt., vórum við á skipi til kl. 3. e.m. að við fórum í + land og höfðum vistir með oss. Gengum við austr í holtin um kvöldið með + axir vorar og hjuggum við til eldsneytis. Við bjuggumst svo um í húsi + voru.</p> + + <p>Mánudag, 26., var rigning og ófœrt út að fara. Héldum vér kyrru + fyrir, nema hvað einn af oss (P.B.) gekk niðr á bryggju-sporða og dróg + þorska úr sjó til matar.—Eigi þarf annað, ef mann langar hér í + fisk, en að skreppa ofan á bryggju-sporð og sœkja hann með fœri + sínu; má beita hverju því, sem rautt er, reyktum laxi eða rauðri + klæðispjötlu.</p> + + <p>Þriðjudaginn, 27. okt., var þoka um morguninn og ýrði úr lofti með + köflum fyrra hlut dags. Við Ólafr og Páll fórum upp eftir fjallinu fyrir + ofan bœinn, en eigi þó upp á háfjallið, og inn eftir því til vestrs + og suðrs uns vér komum í dal einn, er gengr til vestrs (og norðrs). + Dalrinn er eigi allvíðr, hæðóttr og tjarnir á milli í lautum, og + lœkir margir smáir. Á rann eftir dalnum (<i>English River</i>). + Birkirunnar voru hér og hvar í dalnum, en eigi annar skógr; en grösugr er + hann, og hæðir allar þaktar grasi og lyngi og ýmsar tegundir berja á því; + sunnan til í honum er vatn eigi all-lítið. Við tókum dagverð á hól einum + og nefndum Dögurðar-hól, en dalinn Dögurðar-dal. Eigi gengum við inn í + botn hans. Við gengum síðan út fjörur og komum heim kl. 4. e.m.</p> + + <p>Ég, Jón Ólafsson, gekk beint upp á fjallið að krossmarki því, er reist + er á hæð einni, og svo vestr eftir háfjallinu og upp á hæsta hnjúkinn, + síðan vestr og nokkuð norðr á við yfir fjallið; þar er það flatt fyrst, + en svo ýmist hæðir eða djúpar lautir; gekk ég svo unz vötn féllu til + vestrs; þá var niðaþoka; en ég hafði með mér áttavita, er Páll átti. Ég + fylgdi lœkjargili niðr af fjallinu og niðr að sjó; þá er ég gekk + niðr hlíðarnar rofaði upp í svip, og sá ég í fjörðinn og sýndist hann + ganga frá norðri (og austri) til suðrs (meira en vestrs). Þess ber að + gæta við áttavita hér, að <i>declination</i> nálarinnar er í St. Paul á + Kadíak vel 26°; er norðr þeim mun austar, en nálin vísar til. Ég gekk + lítið eitt með sjó fram til suðrs, og kom ég því innar á fjallið er ég + kom til baka aftr, en ég hafði áðr verið. Síðan kom ég niðr af fjallinu + og kom niðr í fjörur, skamt fyrir innan St. Paul. Fjörðr þessi hefir + verið Marmot-fjörðr. Þá var af nóni, er ég kom aftr. Gekk ég því aftr upp + á fjall til norðrs, og kom þar til, er ég sá yfir fjörð og gekk þar niðr + að sjó; mun það verið hafa botninn á Devils Bay, er vér síðar nefndum + Króksfjörð; síðan gekk ég sama veg til baka. Hæst á fjallinu, er upp á + það er komið, er sumstaðar bert, melar eða klappir,<a + name="NtA_17"></a><a href="#Nt_17"><sup>[17]</sup></a> en þó víðast lyng, + en gras, þegar er niðr dregr beggja vegna. Skógr er minni norðanmegin á + fjallinn, en birkirunnar víðast í lautum og með giljum fram. Bláber voru + svo mikil uppi á fjalls-brúnum, að eigi varð um gengið nema troða á + berja-torfum í hverju spori; einnig voru þar ýmsar aðrar berja-tegundir. + Gras var kafgnœgt hvervetna, er niðr af blá-brúnum dróg. Þá er upp + rofaði sá ég af háfjallinu austr á Skóg-ey (<i>Spruce Island</i>) og suðr + á Viðey (<i>Woody Island</i>) og eyjarnar í kring. Það hygg ég, að þá er + veðr er bjart og gott, sé þaðan af fjallinu svo fögr útsjón, sem mannlegt + auga má líta. Ég kom niðr að St. Paul laust fyrir miðaftan.</p> + + <p>Miðvikudag, 28. okt., gengum við norðr og austr á tanga þann, er gengr + út frá bœnum. <!-- Page 32 --><span class="pagenum"><a + name="page32"></a>[32]</span> þar er alt þakið skógi stórum og víða + jarðvegr grasi vaxinn milli trjánna; gnœgð er þar og tjarna og + stöðuvatna. Vér gengum út á odda til sjóvar og snérum þá inn í skóginn + aftr, en snérum til norðvestrs. Skógrinn er hér geysi-þykkr og stórvaxinn + og víða fögr rjóðr og grösug, en hvervetna tjarnir og lœkir með + köldu, svalandi, góðu vatni. Við gengum þar til, er við komum til + <i>Devils Bay</i> (Djöfuls-fjarðar); skýrðum við hann um og kölluðum + Króks-fjörð. Vér gengum inn með firði; þar er grösugt mjög milli skógar + og sjávar, og land ið frjósamasta og fegrsta að sjá. Er það ið + björgulegasta land, er við höfum enn séð í landi hér. Vér sáum norðr yfir + Skógey. Hinu megin fjarðarins og inn með honum var lítill skógr að sjá, + en alt grösugt, fjöllin há og grasi þakin upp úr gegn; fjörðrinn er + tiltakanlega víkóttr og krókóttr.—Vér snérum svo heim yfir hálsana, + og komum heim í myrkrí að St. Paul, kl. 7½ e.m.</p> + + <p>Fimtudag, 29. okt., var rigning mest af; en er upp rofaði um + hádegisbil, fórum við á bát út með landi svo sem mílu og höfðum eitt + fœri með oss. Drógum við á skammri stund 19 þorska, 1 grjót-þorsk + (<i>rock-cod</i>) og 1 smálúðu.</p> + + <p>Föstudag, 30. okt., fórum við Jón og Páll á báti út um eyjarnar inar + smærri, er liggja fyrir utan St. Paul; eru þær sumar þaktar smáum skógi, + en sumpart grösugar með tjörnum og lœkjum; allar eru þær byggilegar + og björgulegar. Síðast fórum við yfir á Viðey, hittum formann ísfélagsins + og höfðum tal af honum. Hann hefir 5 hesta og tvo múla; sáir hann höfrum + og þroskast þeir því sem næst; en eigi er mikil rœkt við þá lögð; + eru þeir eigi þresktir, heldr skornir sem hey handa hestunum, svo sem + siðr er til að gjöra í California. Við gengum suðr eftir eyju og þar inn + í skóginn og lengi gegn um hann, unz hann varð svo þykkr, að okkr þótti + torfœrt lengra. Undirskógr er þar meiri, en nokkurstaðar annarstaðar + er vér höfum hér komið, og skógrinn sjálfr geysi-stór. Mældum við digrð á + mörgum trjám, er voru tvo feðminga ummáls og talsvert þar yfir; hæðin + gizkum við á að verið hafi að minsta kosti 100 fet. Þetta, voru + skrúðfuru-tré. Þá er við komum aftr, skoðuðum við ísvatnið og + sögunar-mylluna, er þar er; komum síðan við í leiðinni á skipinu, og + fengum vistir í viðbót við það, er vér höfðum áðr fengið og þá var mjög + upp gengið.</p> + + <p>Ég, Ólafr Ólafsson, fór þennan dag upp á fjall og inn eftir háfjallinu + til suðvestrs. Þá var veðr bjart og útsýni ið fegrsta yfir firði, dali og + eyjar. Ég sá suðr yfir flóann, og sá, að inn úr honum ganga þrír firðir + og dalir af fram til fjalla, eigi langir, að því er ég fékk séð. Fjöll + vóru há til lands að sjá og luktu fyrir dalina; voru sum þeirra með + snjósköflum í; heldr virtust þau ógreið til yfirgöngu. Gróðr á fjöllum + þeim, er ég fór yfir, var líkr því, er áðr er lýst.</p> + + <p>Laugardaginn, 31. októb., fengum við bát frá skipinu með sex hásetum + og einum undirforingja. Fórum við á bátnum þvert yfir allan flóann + (<i>Chiniak Bay</i>), og lentum norðan megin á nesi því eðr skaga, er + gengr út fyrir sunnan flóann (<i>Cape Greville</i>). Við komum á land kl. + 10. f.m. og gengum á land upp vestr með vatni eðr tjörn, sem þar er fyrir + ofan, er vér lentum; vorum við varaðir við, að þar væri bogar lagðir víða + um nesið og urðum því að fara varlega og þreifa fyrir oss með löngu + priki. Einn af oss (P.B.) varð viðskila við hina og gekk vestr með strönd + og til híbýla innlendra manna, er þar höfðu stöðvar skamt frá við + bogveiðar. Skoðaði hann þar um kring, og var grösug mjög ströndin; gekk + hann síðan til báts aftr og beið hinna.</p> + + <p>Við Jón og Ólafr beygðum suðr með vestrenda vatnsins og suðr yfir + fjallhálsinn, sumpart yfir mýrar-blár alþaktar hán grasi og sumpart yfir + lyngmóa og gegnum skóga. Gengum við yfir skagann til sjávar að sunnan. + Skógr var þéttr, en eigi stórvaxinn. Við fundum þar "cranberries" auk + annara berja-tegunda. Jarðvegr var frá 1½ til 2½ fet á dýpt, feitr og + frjór. Við gengum í kring austr fyrir háls, yfir skagann nálægt + ströndinni, og komum fyrir austrenda vatnsins austan fjörur til báts. Þá + var af nóni. Héldum svo heim aftr til St. Paul, og komum þar í svarta + myrkri. Hvervetna á skaganum voru lœkir og gnœgð ins bezta + vatns.</p> + + <p>Sunnudaginn og mánudaginn, 1. og 2. nóvember, bárum við saman + dagbœkr vorar og sömdum í hasti eftir þeim skýrslu-ágrip þetta og + bjuggumst á annan hátt til skilnaðar, er það var af ráðið að við, Ólafr + og Páll, yrðum eftir á Kadíak vetrarlangt fyrir það fyrsta, en að ég, Jón + Ólafsson, fœri til baka aftr, til að skýra frá árangri ferðarinnar + og reyna að vinna hvað ég gæti í hag þeim, er fýstust að fara vestr + hingað. <!-- Page 33 --><span class="pagenum"><a + name="page33"></a>[33]</span></p> + + <p>Laxveiði er viðlíka góð og mikil á Kadíak eins og við Cooks-flóa, nema + hvað laxinn er hér smærri. Hásetar af skipinu veiddu um 60 laxa á + svipstundu með höndunum, því þeir höfðu engin veiðarfœri, rotuðu + þeir laxinn með spítum og skutu hann með skammbyssum, er hann óð uppi í + lœknum. Gnœgð er af þorski og heilagfiski <b>alt árið um í + kring</b>.—Veiðiskapr er talsverðr á Kadíak, fuglar og dýr. Þelselr + og sæ-otr kvað fást eigi langt frá eyjunni. Að dœma eftir loftslagi + og jarðvegi verðr engin ástœða séð til, að eigi geti hér þrifizt + alt, sem þrífst og grœr í Skotlandi og á Hjaltlands-eyjum og + Orkneyjum.</p> + + <p>Beitiland og heyskaparland er hér svo gnœgt og gott, að enginn + efi er á, að Íslendingar, sem fara miklu betr með skepnur, en hér er + títt, mundu verða hér inir öflugustu fjárbœndr.</p> + + <p>Þá er vér berum saman það, er vér höfum lesið í ritum manna, sér í + lagi í bók Dalls, um Alaska, við það, er vér höfum nú sjálfir séð og á + annan hátt kynt oss og komizt að raun um, þá verðum vér að segja, að bók + Dalls er í einu og öllu verulegu sönn og rétt lýsing landsins og + auðsjáanlega ritin af inni mestu samvizkusemi. Kadíak hefir í nálega öllu + <b>stóra yfirburði yfir Ísland; sér í lagi er loftslag mildara á vetrum, + en þó eigi heitara að neinum mun á sumrum; sumarið er hér lengra talsvert + og vetr ólíku styttri</b>.</p> + + <p>Vér hikum því eigi við, að ráða þeim löndum vorum, er þegar eru í + Ameríku, og eins þeim, er á annað borð eru einráðnir í að flytja af + Íslandi, til að koma hingað og kljúfa til þess tvítugan hamarinn; því hér + er léttara að byrja búskap með litlum eða engum efnum, en nokkurstaðar + ella, er vér þekkjum til. Og vér gefum þetta ráð eftir ná-kvæma og + samvizkusamlega íhugun á öllum málavöxtum, í þeirri fastri + sannfœring, að það verði þeim til góðs, er því fylgja. Landið sýnist + beinlínis skapað handa Íslendingum og svarar í því efni fyllilega til + allra vona vorra.</p> + + <p>Það er sannfœring vor, að Kadíak sé betr lágað land fyrir + Íslendinga, enn nokkurt annað land, er vér þekkjum, á jörðunni.</p> + + <p>Vér svikjum þá, er oss sendu, vér svikjum sjálfa oss og vér svikjum + sannleikann, ef vér segðum annað en vér höfum sagt.</p> + + <div class="poem"> + <div class="stanza"> + <p>Ritað í <i>Saint Paul, Kadiak Island, Alaska,</i></p> + <p class="i2">2. dag nóvember-mánaðar 1874.</p> + <p class="i16">JÓN ÓLAFSSON.</p> + <p class="i16">ÓLAFR ÓLAFSSON.</p> + <p class="i16">PÁLL BJÖRNSSON.</p> + </div> + </div> + <br clear="all" /> +<hr /> + +<h1>UM STOFNUN ÍSLENZKRAR NÝLENDU.</h1> + + <br clear="all" /> +<hr /> + +<p><!-- Page 37 --><span class="pagenum"><a name="page37"></a>[37]</span></p> + +<h3>I.</h3> + +<h3>SIÐFERÐISLEGT RÉTTMÆTI VESTRFARA.</h3> + + <p>Það eru eigi svo fáir enn, sem hafa á móti útflutningi fólks af + Íslandi af þeirri ástæðu, að það sé til eyðileggingar Íslandi að fólk + flytjist þaðan, og að þeir, sem fara af landi burt, drýgi því + siðferðislegt afbrot gegn fóstrjörð sinni og þjóðerni; gengr þessi skoðun + svo ríkt hjá sumum, að einn alkunnr pólitiskr klerkr fyrir austan, sem + víst þykist mikill föðrlandsvinr, kvað hafa látið það í ljósi, að réttast + væri að hýða á þingi alla vestrfara áðr en þeim væri slept út fyrir + landsteinana, og láta þá svo fara. Því er miðr, að það eru ugglaust + nokkrir á Íslandi, sem eru svo fáfróðir og andlega blindir, að þeir kunna + að álíta slík heimskuleg og illmannleg, ókristileg fjarmæli vott + frelsisanda og föðrlandsástar. Þessi heilögu orð: "frelsi" og + "föðrlandsást" eru svo herfilega misbrúkuð oft af hálfmentuðum + fáfrœðlingum og ímynduðum frelsisvinum, sem ekki hafa hugmynd um, + hvað frelsi er. En svo er guði fyrir þakkandi, að hann skóp þó ekki tóm + fól og afglapa, heldr einnig skynsamar verur; og þeir, sem hafa stundað + politisk vísindi og <b>hugsað</b> slík málefni í þeim tilgangi einum, að + leita sannleikans, en eigi látið sér nœgja, að læra utan að + orðagjálfr, sem þeir skildu eigi sjálfir til hálfs, þeir inir sömu munu + sjá, að slíkar skoðanir, sem prests þessa, eru eigi sprotnar af sannri og + réttskildri frelsisást, heldr af inu skaðvænlegasta mentunarleysi og af + inum rammasta ófrelsisanda; þeir munu skilja, að þeir sem mest fyrirlíta + þjóðerni vort, rétt og frelsi, eru eigi hálft svo skaðvænir þjóð vorri og + frelsi hennar eins og slíkir prestar, sem þessi. Vér sjánm við þeim, er + ganga skýlaust í berhögg við oss; en síðr við þeim, er þykjast fylgja + vorum merkjum, en vinna í rauninni alt oss til meins. Þeir, sem trufla og + rugla hugmyndir alþýðu um sannleik og lygi, rétt og rangt, þeir eru vorir + verstu óvinir; því þeir eyðileggja það, sem er grundvöllr, og einasti + fastr grundvöllr <b>als</b> frelsis, nl. mentun og réttlætis eða + siðferðis-tilfinningu þjóðarinnar.</p> + + <p>En það eru líka aðrir og heiðarlegri menn, sem eru móthverfir + útflutningi fólks. Ástœður þeirra eru að mestu inar sömu; en þeir + skoða þó eigi vestrfara sem afbrota-menn, heldr að eins sem "týnda + sauði." Þeir eru of skynsamir og réttsýnir menn, til að vilja berjast + móti vestrförum með öðrum vopnum, en þeim, er ein hœfa mentuðum og + ráðvöndum mönnum, nl. andans vopnum. Þeir sjá, að laga-bann og hegningar + mundu eigi stöðva útflutning, heldr gjöra ilt verra, og að eina ráðið til + að stöðva hann, er að bœta hag fóstrjarðarinnar. En þeir álíta það + þó illa gjört af mönnum, að fara úr landi burt. Hér til liggja nú mörg + andsvör. Sum þeirra hœfa bezt inum fyrr nefndu mönnum, sum inum + síðar nefndu, og sum báðum. Vona ég, að hvorir um sig taki sitt til sín; + en sér í lagi bið ég ina síðar nefndu, ina einlæegu og heiðarlegu + mótstöðumenn útflutninga fólks, að taka sér eigi til af því, er ég kann + hér að segja það sem þeir finna þeir eiga ekki, og sem því eigi er til + þeirra miðað.</p> + + <p>Það á að sýna skort á þjóðernisrœkt, að flytja af landi, að sumir + segja. En það kemr nú undir því, hvort þeir, sem af landi flytja, leggja + niðr þjóðerni sitt, eðr þeir halda því og hasla því nýjan völl í + heiminum. Það mætti svara því, að frelsið væri meira vert, en þjóðernið. + En ég vil svara því, að ættjarðarást og þjóðernisást geta stundum komið í + bága hvor við aðra. Ef forfeðr vorir hefðu elskað ættjörð sína (Noreg) + meira, en frelsi og þjóðerni, þá væri þeirra þjóðerni dautt og dottið úr + sögunni fyrir löngu; þá væri tunga þeirra og þjóðerni, sem nú lifir + hvergi nema á Íslandi (því Norðmenn týndu því fyrir konungsvaldinu og + útlendri kúgun), afmáð úr sögu heimsins.</p> + + <p>Því spyr ég: hvort munu feðr vorir hafa elskað meir, jörðina, er þeir + fœddust á, ættjörðina, eðr þjóðerni sitt og frelsi, er þeir flýðu + eignir og óðul, til að firrast yfir-gang konungsvalds og harð stjórnar, + en endrreisa eitt fagrt musteri frelsisins í fjalldölum <!-- Page 38 + --><span class="pagenum"><a name="page38"></a>[38]</span> Íslands? Eigi + var Ísland þá fóstrjörð þeirra, heldr var það Noregr. En fóstrjörðina + flýðu þeir, til að sjá því borgið, er meiru varðaði og þeir unnu öllu + öðru fremr, en það var frelsið og þjóðernið. En eigi hefi ég enn vitað + neinn slá þann pústr á nasir sjálfum sér, að leggja landnámsmönnum + ámælisorð á bak fyrir þetta, að þeir fluttu þjóðerni sitt og frelsi í + þann reit, þar er það mátti bezt blómgvast og sem því varð þeim + sann-nefndr "sælunnar reitr."</p> + + <p>Eigi þótti það heldr í þá tíð "óþjóðlegt" né óálitlegt fyrir einstaka + menn að fara utan. Í þann tíð voru það inir göfugustu menn af inu bezta + kyni, menn með lifandi tilfinning fyrir frelsi og óhá, með fjörugri + lífsterkri löngun á að kynnast háttum og hugum heimsins þjóða, og með + brennandi áhuga, þori og þreki til frægðar og frama, er leituðu ungir úr + foreldra-húsum til að freista hamingju sinnar og afla sér frama víða um + lönd; þóttu þeir af því ágætir drengir, en sá "heimskr,"<a + name="NtA_18"></a><a href="#Nt_18"><sup>[18]</sup></a> er heima ólst. En + nú virðist svo, sem sumum af prestunum í inu pólitiska kreddu-musteri + Íslands þyki það órækastr vottr um föðrlands-ást og ágætast einkenni + ungra efnismanna heima, að leggjast í öskustó og draga annað auga í pung, + svo ekkert megi þeir sjá né vita af heiminum í kring um sig, en einblína + hinu auganu á golþorskinn, er oss Íslendingum var einhverju sinni settr + til virðingar í danska ríkismerkinu, og kyrja svo í sælli sjálfs-aðdáun: + "Ísland er það bezta land, sem sólin skín upp á!" með eins dogmatískri + trú, eins og uglan hefir á því, að tunglið sé bjartara en sólin. Og eigi + er þetta undarlegt, því svo mun láta nærri, sem nokkrir Íslendingar muni + síðan 2. ágúst í fyrra verða allnæmir á að falla fram og tilbiðja inn + pólitiska, hvíta, danska kross á rauða grunninum; og skyldi mig eigi + undra þótt slíkir klerkar, sem sá, er áðr var getið, hefði þá það + prédikað, að eigi mundi hann síðr ljúfr og léttbær, en krossinn Kristí, + eigi sízt þeim, er þá auðnaðist, að hljóta annan á brjóst til að halda + jafnvæginu.—Nú þykir mér það þó einsætt, að eigi verði með rökum + móti því borið, að í því sé fróðleikr nokkur og lífsreynsla, að fara víða + með þjóðum, sjá margt og reyna lífið í sem flestum myndum, nema rit og + mál merkismanna, dauðra og lifendra, kynnast því, er merkt er og mikils + vert á ýmsum stöðum heimsins, og, ef svo mætti segja, "mæla við Míms + höfuð." Þykir enn mega sannast ið fornkveðna, að "sá einn veit, er víða + ratar og hefir fjöld um farið," hafi hann greind og gáfu til slíkt að + nýta. Er og eigi því að leyna, að Íslandi má sómi verða og gagn í góðum + sonum erlendis, er flytja hróðr þess til fjarra landa. Þetta sýna bezt in + útendu blöð, og sá sómi, er ýmsar erlendar þjóðir sýndu landi voru á + þúsund-ára-hátíð þess.—Eftirtektavert er það og, að þessir miklu + "föðrlandsvinir" heima ámæla aldrei þeim löndum vorum, er flytja til + Danmerkr og lifa þar alla æfi, svo sem vorum merka og fræga þjóðhöfðingja + Jóni Sigurðssyni! En ef hann og aðrir ágætismenn breyta eigi "óþjóðlega" + í því, að flýja fóstrjörð sína, hví skal þá leggja vestrförum ámæli á + bak? Eða munu þeir, þessir heima-öldu föðrlandsvinir, ætla Danmörku + fóstrjörð Íslendinga eins vel og Ísland? Eðr mun göfugra að ala aldr sinn + hjá kotþjóð einni lítilli og vesallegri og ómerkri, sem Danir eru, en að + dvelja með inum göfugustu og merkilegustu höfuðþjóðum? Sumir munu nú + svara, að þeir hafi eigi á móti því, að einstakir fáir menn flytji úr + landi; en það sé útflutningr <b>fjölda</b> manna, er þeir hafa á móti; + það sé slíkir útflutningar, er Íslandi verði mein að. En ég sé eigi það + bœti málstað þeirra. Ef þeir viðrkenna siðferðislegan rétt + einstaklingsins, til að flytja af landi, þá hafa þeir engan rétt til að + ámæla fjöldanum. Ef <b>einn</b> einstaklingr hefir þennan rétt, þá hefir + <b>hver einn</b> einstaklingur, þ.e. <b>allir</b> einstaklingar þann sama + rétt; hér er um <b>prinsíp</b> að tala! Það er ranglátt að gjöra einum + hærra undir höfði en öðrum.—En um það, hvort Íslandi verði skaði að + útflutningi, er annað mál. Ég ætla það liggi í augum uppi að svo geti + eigi verið. Enginn sá, sem getr jafnauðveldlega unnið sér brauð heima, + eins og erlendis, mun þaðan fara, ef hana á undir frelsi og réttlæti að + búa. En geti Ísland eigi veitt öllum börnum sínum það (—og það + gjörir það eigi!—), þá er það eigi skaði þess, að þau börn, er + útundan verða, létti á því ómegðinni; þá rýmkar um hina, sem eftir eru. + Meðan Íslendingar hafa ráð á að myrða mikinn fjölda ungbarna sinna + árlega, eins <!-- Page 39 --><span class="pagenum"><a + name="page39"></a>[39]</span> og þeir vitanlega gjöra með vanhirðu og + óþrifum, þá hafa þeir hvorki ástœðu né rétt til, að hafa á móti, þó + nokkrir fari burt úr landinu á annan hátt, þ.e. + ómyrtir.—Norðrlánda-þjóðir eru annars svo frjósamar, sér í lagi + Íslendingar, að þjóðin getr tvöfaldazt á hálfri öld, þrátt fýrir það þó + mörg hundruð flytti úr landi árlega, <b>ef bjargrœðisvegir landsins + eflast svo</b>, að þeir <b>hvetji til</b> slíkrar fjölgunar og + <b>leyfi</b> hana. Það sýnir Noregr, sem sendir um 13 000 manna árlega + til Ameríku, og þó hefir fólkið meira en tvöfaldazt heima í Noregi á 50 + árum. 1814 voru Norðmenn 800 000 að tölu; nú eru þeir 1 800 000, og þó um + 500 000 að auki í Ameríku.—En svo er um suma þessa stokkhörðu + föðrlandsvini, að vísi maðr þeim til dœma annara þjóða, t.d. Noregs, + þá leggja þeir augun aftr og vilja eigi sjáandi sjá né heyrandi heyra, + hversu útflutningar hafa einmitt eflt og styrkt framfarir og frelsi þess + lands, í stað þess að veikja það. Að vísa slíkum mönnum til rita inna + merkustu nútíðar-vitringa og þjóðmegunar-frœðinga, er til einskis, + því svo er várið pólitískri mentun þeirra, að þeir hafa numið þá + frœði, er í gildum stóð 1836 til 1848, en hafa aldrei lengra komizt, + þótzt hafa gleypt allan heimsins vísdóm, og dagað svo uppi sein + steingjörvingar eða nátt-tröll, er blinduðust af uppruna þeirrar + saltvíkr-týru, er brá döpru skini yfir danskar sálir 1848. Þeir þekkja + eigi og vilja eigi um vita neitt það, er síðan hefir gjörzt í + stjórnvísindum, þjóðmegunarfrœði eðr öðrum heimspekilegum + frœðum.</p> + + <p>Ég vil enn framar spyrja: Ef Íslendingar geta flutt til þess lands, + þar sem þeir og niðjar þeirra um ókomnar aldir geta haldið tungu og + þjóðerni, og orðið einir íbúar landsins, sett sjálfir rétt með sér og + ráðið lögum og lofum, þ.e. myndað frjálst íslenzkt þjóðveldi, frjálst og + fullmyndugt og engum háð, að eins frjálst sambandsríki í voldugu og merku + ríkja-sambandi, eins og þeir geta, ef þeir vilja, í Alaska, svo að þeir + missi einskis annars í, við að fyrirláta fóstrjörð sína, en að leggja þar + af sér hlekki fornrar ánauðar,—ef þeir gera þetta, segi ég, ef út + fluttir Íslendingar geta endrreist þjóðveldi Íslands í nýrri og betri + mynd í framandi og nýju landi, er með tímanum gæti, ef til vill, orðið + sakir landrýmis og landgœða aðalaðsetr íslenzks þjóðernis í + heiminum—eins og óneitanlega má verða í Alaska—hvaða + ástœðu munduð þér þá fœra móti útflutningi fólks frá Íslandi + til slíks lands, þér miklu þjóðernis og frelsis-vinir?—Hvers er þá + í mist við útflutninginn, ef vér höldum öllu því, er oss er kært og + dýrmætt og mikilsvert í andlegu tilliti, og flytjum það með oss þangað, + er það má betr þroskast, dafna og blómgast? Hvers er þá í mist, segi + ég?—Jú, nokkurs er í mist, segið þér; það er eitthvað óljóst, + einhver töfrandi draummynd, eitthvert lokkandi yndi og andans unaðr, er + heillar vorar gagn-íslenzku sálir, og sem þær mega hvergi finna nema á + Íslandi—og í Kaupmannahöfn! Jú, þar kom það! Þér sjáið ekki gegn um + glámskygnis-gleraugu yðar ímynduðu föðrlands-ástar, hvað það er? Ég skal + segja ykkr það, dúfurnar mínar! Það er: ekki flatti golþorskrinn; því + hann getið þér flutt með yðr, ef yðr er all-annt!—en það er ... + danski krossin á rauða grunninum! Það er <b>danskan</b> og + <b>konungs-valdið</b>! Það eru hlekkirnir, sem rakkinn er orðinn svo vanr + að bera, að hann kann eigi við sig án þeirra. Þessi eru þau súrdeig, sem + hafa gagnsýrt yðar íslenzku sálir og gjört þær að illa dönskum + súrmjólkr-sálum, svo að alt, sem þér vitið og skynjið, er danskt. Þér + kunnið ekki annað en dönsku, og hana lélega. Þér kunnið ekki einu sinni + að elska fóstrjörð yðar nema upp á dönsku! Föðrlandsást yðar og + frelsis-ást er ekki annað, en pólitísk kredda, er þér lærðuð utan að af + Dönum 1848; af frelsi þekkið þér ekki annað, en danskt frelsi. + Stjórnarskrá Dana er yðar œzta hugsjón, já afgoð yðar, það vesala + pappírsblað! Og þá má nærri geta, hvílíkir garpar frelsisins þér séuð, + þar sem þér hafið læert að elska frelsið af þeirri þjóð, er aldrei þekti + frelsi og aldrei vissi hvað það var, því Danir hafa ávalt verið þrælar í + anda. Það játa inir vitrustu og beztu menn sjálfrá þeirra.<a + name="NtA_19"></a><a href="#Nt_19"><sup>[19]</sup></a> En óþarfi er um + það að þreyta! Þeir, sem heima verða eftir, og það yrði þó ávalt mestr + hlutinn, að líkindum, þeir halda flagginu danska! Það eru að eins þeir, + er út flytja, sem segja við það skilið; en hinum, er eigi fá slitið það + frá hjartarótum sínum, er vænst að fara hvergi; enginn óskar eftir + þeim!</p> + +<p><!-- Page 40 --><span class="pagenum"><a name="page40"></a>[40]</span></p> + + <p>En það er eigi nóg með þetta. Það má sýna það frá víðsýnna sjónarmiði, + en frá sjónarmiði Íslands eins, nefnilega frásjónarmiði mannkynssögannar + og mannfrœðinnar (anþropologia), að útflutningar fólks sé í sjálfu + sér réttmætir og sé als herjar heimsnauðsyn. Verðr það þá ljóst, að ef + þeir eru það (eins og þegar skal sýnt), þá <b>verðr</b> eigi við þeim + spornað. Er því bæði illmannlegt, ókristilegt og heimskulegt, að leggja + ámæli á vestrfara. Það er illmannlegt og ókristilegt af því að þeir hafa, + eins og vér höfum sagt, siðferðislegan rétt á, að flytja út; og enginn + meiri réttr er til að hamla þeim frá því, heldr en til þess að innleiða + ættstétta-skipun ("kasta"-skipun) eðr átthaga-band + (<i>"stavnsbaand"</i>); en það er ókristilegt að ámæla meðbrœðrum + sínum að sakleysi. Það er heimskulegt, að ætla að stöðva þá rás, sem er + bundin lögmáli mannlegs eðlis, eins og það opinberast í sögunni; það er + eins heimskulegt, eins og að ætla að stöðva flóð og fjöru:</p> + + <blockquote> + <p><i>"Rusticus exspectat dum defluat amnis; at ille labitur, et labetur + in omne volubilis aevum!"</i></p> + + </blockquote> + <p>Þar að auki er það óhyggilegt; ást vestrfara til ættjarðar sinnar er + ugglaust svo sterk, að slík ámæli geta eigi komið inn hjá þeim kala til + hennar; en það er ugglaust, að hver sá pólitiskr flokkr heima, sem gjörir + sig sekan í þeirri heimsku og því ranglæti, að leggja ámæli á vestrfara, + hann ætti eigi að búast við samhuga eðr styrk frá þeim, hvorki + siðferðislegum né öðruvísi; og er það óhyggilega gjört að hrinda þannig + frá sér með ranglæti og hranaskap miklum flokki landa sinna, er í mörgu + tilliti geta verið til beinlínis og óbeinlínis styrktar og aðstoðar. + Þetta vildi ég óska að allir hefðu í huga heima; það er ómögulegt að + neitt gott geti leitt af því, að leggja ámæli á bak vestrförum; það sjá + allir. En margt getr ilt af því leitt, og ætti það að vera nœg + ástœða til, að unna þeim réttlætis og sannmælis. Vér erum svo + fámennir, Íslendingar, að inn sterkasti flokkr má eigi við því, að hrinda + neinum frá sér, er ætti og vildi flokkinn fylla og styðja. Þetta hefir + höfðingi ins frjálslynda flokks vors séð, og þó hann hafi eigi mikinn + gáning á útflutningi fólks, þá hefir hann varazt í ritum sínum að leggja + ið minsta áfellis eða rýrðar-orð á vestrfara; væri vel, að allir þeir, + sem þykjast frelsismenn heima, vildu vera eins samvizkusamir og réttsýnir + í þessu efni; þeir hafa, því miðr, eigi allir verið það hingað til.</p> + + <br clear="all" /> +<hr class="short" /> + + <p>Veraldarsagan og mannfrœðin sýna oss, að inar norrœnu þjóðir + eru inir eiginlegu <b>erfingjar jarðríkisins</b>, ef svo mætti segja.</p> + + <p>Þetta er eigi nein tilviljun; það má meðal annars telja sér í lagi + þrjár aðal-ástœður til þess:</p> + + <p>I.—Maðrinn þarf að eiga í stöðugri baráttu við náttúruna, ef + hann á að halda þrótti sínum og manndómi óskerðum; alveg á sama hátt, + eins og heljarmennið þarf aflraunir af og til, ef hann á að halda + fimleika og hraustleika sínum óskerðum. Hjá meira eða minna mentuðum + þjóðum eða hjá þjóðum, er meðtœkilegar eru fyrir mentun, er + atorku-semi og dugnaðr fólksins oftast í öfugri tiltölu við frjósemi + jarðarinnar í þeim löndum er þær byggja. Því betra sem landið er, því + daufari, latari og ónýtari er þjóðin; því hrjóstrugra sem það er, því + atorkusamari og harðsnúnari er þjóðin. Berum saman Holland og Ítaliu, + Ísland og Spán. Í norðlægu löndunum er loftslag óblíðara og harðara, + jarðvegrinn er ófrjórri, en í heitu löndunum. Þessi óblíða náttúrunnar + <b>rekr</b> manninn til að vinna meira og hafa forsjá á efnum sínum. + Þetta styrkir þrótt hans og íhugunar-semi.<a name="NtA_20"></a><a + href="#Nt_20"><sup>[20]</sup></a> Í hitabeltis-löndunum og öðrum heitum + löndum, þar á móti, leggr náttúran nærri því alla hluti upp í hendrnar á + manninum; hann vinnr lítið erviði þar, af því að þörfin rekr hann eigi + til þess og því úrættist hann og veiklast. Þess vegna er öll + veraldarsagan saga um innhlaup frá norðri.</p> + + <p>II.—Óblíða náttúrunnar í norðrlöndum heimsins neyðir manninn til + að sjá fyrir vetrar-híbýlum; menn verða að lifa meira innan-húss og + saman; samlífið innanhúss <!-- Page 41 --><span class="pagenum"><a + name="page41"></a>[41]</span> vekr og elr tilfinningar hjartans; það + tengir heimilisfólkið nánari böndum og eykr ást hjóna og ættfólks og + allra skyldmenna. Þetta ásamt góðri heilsu og þrótti, sem norðrbúinn nýtr + sem afleiðingar af einfaldri, nærandi fœðu og svölu, hreinu og hollu + loftslagi, veldr því, að þessar þjóðir eru frjósamari, en suðrlanda-búar; + börnin verða fleiri að tölu að jafnaði. Því vex íbúa-talan skjótlegar + þar, en meðal annara þjóða, er sunnar byggja.</p> + + <p>III.—Samfara þessu rekr löngunin eftir léttu lífi og hœgu + stöðuglega fólk að norðan suðr eftir; og þannig er stöðugr straumr í + mannkyninu frá norði til suðrs. Þetta hefir ávalt svo verið; þannig óð + inn ariski kynflokkr inn á Indland í myrkri fornöld, áðr en sögur hófust + og lagði undir sig ina innlendu þjóð.—Þannig átti ið sama sér stað + í Norðrálfunni, áðr sögur hófust; og frá því innhlaupi er að rekja + orsakirnar til ins tevtónska eðlis, sem er svo ríkt í grísku og + latnesku.—Þannig lögðu hjarðkonungar frá norðri Egiptaland undir + sig.—Þannig lögðu Makedónar undir sig Grikki, er sunnar + bjuggu.—Þannig kollvörpuðu inar norrœnu tevtónsku þjóðir inum + rómversku ríkjum.—Þannig steyptu fylgismenn Genghis Khans sér yfir + þjóðir, er suðlægari vóru.—Þannig lögðu Tartarar undir sig + Sínland.—Þannig leggja Englar undir sig Indland.—Þannig í + Ameríku leggja norðr-ríkin suðr-ríkin undir sig.—Og þannig mætti + telja upp alla veraldarsöguna.</p> + + <p>Það sýnist að vera ráðstöfun og regla guðlegrar forsjónar, að + jafnskjótt sem þjóðflokkr fer að úrættast og veslast upp sakir + langvarandi aðsetrs í suðrœnu loftslagi, skuli inn streyma nýtt + fjör, táp og manndáð frá norðri. Hingað til hefir þetta oftast orðið + fyrir blóðugar styrjaldir og ófrið. En hvað er eðlilegra, en að hugsa + sér, að það megi eftirleiðis verða á friðsamlegan hátt fyrir innflutning + fólks? En að það verði á <b>einhvern</b> hátt, virðist óumflýjanlega + nauðsynlegt fyrir velferð inna suðrœnu þjóða.</p> + + <p>Í inum siðferðislega heimi eða andans ríki svarar þetta til innhlaups + <b>skilningsins</b> eða skynseminnar í <b>viljans</b> ríki. Skilningrinn + eða skynsemin kemr og leggr viljann undir sig; þar við sefast og + kœlast ástríðurnar, og maðrinn verðr settari og íhugunarsamari í + eftirsókn sinni að uppfylla óskir sínar. Því inar norðlægu þjóðir hafa + meira af <b>skynsemi</b> eðr íhugun í eðlisfari sínu; og inar + suðrœnu þjóðir hafa meira af <b>vilja</b> eðr girnd í sínu eðli.</p> + + <p>Sæl er því sú þjóð, er á að minsta kosti <b>rœtr</b> sínar í inu + fjarlæga norðri; því þá getr in nauðsynlega endrfœðing eða uppynging + þess hluta, er sunnar er, átt sér stað smátt og smátt á friðsamlegan hátt + og án þess að kollvarpa þurfi með ofríki stjórnarháttum eðr + konungs-stólum, ef alt er undir einni og sömu stjórn. Fyrir því er það + mjög svo œskilegt fyrir Banda-ríkin, að ið nyrzta land þeirra + byggist mentaðri þjóð. Þörfin á þessu er, ef til vill, eigi svo brýn, + rétt <b>nú</b> sem stendr, meðan innflutnings-straumrinn heldr enn á fram + frá Evrópu og þjóðin er enn svo ung og blönduð; en eftir fá hundruð ára + verðr þörfin komin; og ef norrœnn og mentaðr kynflokkr er gróðrsettr + þar <b>nú</b>, þá eykst hann og margfaldast; en alt það, er um of verðr + af þeim kynflokki, mun smám saman streyma suðr og fœra <b>dáð, þrótt + og kalt blóð</b> eðr <b>stillingu</b> til inna suðlægari íbúa.</p> + + <p>Í þessum skilningi virðast því inir norrœnu (þ.e. norðlægu) + kynflokkar (að minsta kosti inir mentuðu) að vera <b>lögarfar</b> þessa + heims. Þeir eru eigi svo mjög óðalsbœndr hans, eins og + <b>erfingjar</b>; þeir ná umráðum arf síns eða verðá handahafar hans, + setjast á óðal sitt, þá er þeir flytja suðr; en þá eru þeir eigi lengr + <b>norrœnir</b> úr því; og eftir nokkra mannsaldra þarf nýjan + lífstraum norðan að aftr, og svo framvegis.</p> + + <p>Ef Íslendingar næmu nú land í Alaska—segjum 10 þúsundir á 15 + árum, og fjöldi þeirra tvöfaldaðist þar t.d. á hverjum 25 árum, sem vel + mætti verða og ugglaust yrði í svo hagfeldu landi, þá væru þeir eftir 3 + til 4 aldir orðnir 100 miljónir, og mundu þá þekja alt meginlandið frá + Hudson-flóa til Kyrra-Hafs. Þeir gætu geymt tungu sína, aukið hana og + auðgað af hennar eigin óþrjótandi rótum, og, hver veit, ef til vill sem + erfingjar ins mikla lands fyrir sunnan sig, smátt og smátt útbreitt hana + með sér yfir þessa álfu, og endrfœtt ina afskræmdu ensku tungu. <!-- + Page 42 --><span class="pagenum"><a name="page42"></a>[42]</span></p> + + <p>Já, þetta sýnist ráðleysu rugl og viltir draumórar; og ég segi heldr + eigi að svo verði; en ég segi svo <b>megi verða</b>. Það er <b>alsendis + mögulegt</b>! Meira segi ég eigi. Íslenzka og enska eru af sömu rótum + runnar; og þó enskan sé mannsterkari <b>nú</b>, þá höfum vér hvergi lesið + það drottins lögmál, að hún skuli svo verða að eilífu. Og, ef svo mættí + um tungur segja, þá hefir sú fagra íslenzka mær meira siðferðislegt afl, + en in enska portkona, er lagt hefir lag sitt við allar skrælingja- og + skrípa-tungur þessa heims.—En svo að enginn bregði mér um + ópraktiskar skálda-grillur í svo mikilsverðu máli, skal ég þess geta, að + hugmyndin um þennan mögulegleika á sigri íslenzkunnar er ekki mín, heldr + heyrir til amerískum vísindamanni, er stundað hefir bæði engil-saxnesku + og norrœnu, þótt eigi sé málfrœði aðal-iðn hans.</p> + + <p>Ég þykist nú hafa réttlætt vestrfarirnar bæði frá sérstaklegu og + almennu sjónarmiði. En sé svo, að vér hvorki höfum siðferðislegan rétt á + að hindra né <b>getum</b> hindrað vestrfarirnar, hvað er þá annað til, en + að reyna að beina straumnum í sem bezt horf, svo að sem bezt megi af + leiða bæði fyrir þá, er út flytja, og fyrir ina íslenzku þjóð yfir höfuð + og fyrir mannkynið alt?</p> + + <br clear="all" /> +<hr /> + +<h3>II.</h3> + +<h3>NAUÐSYN ÍSLENZKRAR NÝLENDU.</h3> + + <p>Þegar á alt er litið, má segja, að til sé <b>tvens konar + vestrfarar</b>. Það eru nl. fyrst og fremst einslyppir menn, karlar og + konur, menn, sem fara úr landi til að leita sér betri atvinnu, eða til að + leita sér frama og mentunar í framandi landi; menn, sem eigi eru öðrum + böndum bundnir, en að dvelja þar, sem þeim vegnar bezt, þar sem atvinna + er nœgust og hentust fyrir þá, eða þar, sem þeir af einhverjum + orsökum una bezt lífi sínu og högum; það eru "guðs og kóngsins lausamenn" + í veröldinni, eins og ég og mínir líkar. Slíkir farfuglar eru eigi + bundnir við stað né stund, en flögra hingað og þangað til að baða sig í + sólskininu eða svala svala sér í forsœlunni, rétt eftir því hvernig + veðrið er og á þeim liggr. Það liggr í augum uppi, að það er næsta + torvelt að gefa margar almennar reglur um slíka menn. Þó má þess geta, að + fyrir karlmenn, er ætla að lifa sem daglaunamenn í annara þjónustu, annað + hvort við útivinnu eða iðnað, er útlitið til atvinnu miklu lélegra nú, en + verið hefir nokkru sinni áðr í Ameriku yfir höfuð; og er því eigi + ýkja-fýsilegt hingað í því tilliti; en þó er hér enn betra yfir höfuð, en + víðast í Evrópu. Fyrir námsmenn, er eigi geta eða vilja unnið líkamlegu + vinnu, að minsta kosti í byrjuninni, er alveg óálitlegt hingað að koma. + Ameríka hefir nóg af slíkum mönnum sjálf, og þarf eigi að sœkja þá + til Norðrálfu; enda hafa innlendir námsmenn það fram yfir aðkomendr, að + vera fœrir í málinu. Það er varla einn af hundraði, sem getr brotið + sér hér braut á þennan hátt; þar með vil ég eigi segja, að þeir sem á + einn eða annan hátt eru sérlegt afbragð að þekking eða gáfum geti ekki + fundið hér rúm fyrir sig við sitt hœfi. Slíkir menn eru alstaðar + velkomnir; en þeir eru svo—fáir! Hending, atvik og "hamingja," er + vér köllum, geta líka gjört á þessu undantekningar; en á það er valt að + stóla.</p> + + <p>Hinn hlutr vestrfara verðr fjölmennastr; það eru kvæntir menn og + barna-menn, menn með fjölskyldu. Það verðr ávalt valt líf og magrt til + lengdar fyrir þá, að ætla að lifa sem annara þjónar. Tilgangr slíkra + manna er yfir höfuð ugglaust sá, að verða sjálfum sér ráðandi, sjálfra + sín menn í óháðum kjörum; en það verðr yfir höfuð að eins með því, að + taka sér land og byrja búskap.</p> + + <p>Það er eðlilegt, að menn frá sama landi, aldir upp í sama loftslagi, + við sömu störf og lífs-kjör, með sama máli og þjóðerni og venjum, þurfi + sömu skilyrði fyrir vellíðan og velvegnan á sál og líkama. Krafir + nattúrunnar neyða þá alla til að velja sér bólfestu í plássum með líku + ytra ásigkomulagi; en krafir andans vekja hjá þeim löngun og þörf til að + búa fremr saman við þá, er sömu andlegum skilyrðum eru bundnir, sem hafa + sömu endrminningar, sömu vini, kunningja og skyldmenni, sömu <!-- Page 43 + --><span class="pagenum"><a name="page43"></a>[43]</span> ættjörð kæra og + sama innihald andlegs lífs, heldr en að búa fjarri öllum, er skilja + minningar þeira, langanir og þrá, skilja sorg og gleði þeirra. Þetta + veldr nauðsyninni til að halda saman fyrir Íslendinga í framanda landi, + myndar nauðsynina á að finna stað, þar sem þeir geti búið nálægt hver + öðrum, en eigi á dreif innan um útlendinga—veldr í einu orði + nauðsyninni á íslenzkri nýlendu. Þetta á sér því fremr stað um + Íslendinga, en aðra, sem fjall-landa-búar unna ávalt, meir en aðrir, + frelsi og fóstrjörð.<a name="NtA_21"></a><a + href="#Nt_21"><sup>[21]</sup></a> Og ástin á fóstrjörðinni heimtar + fullnœgju, eins og hver önnur eðileg og réttmæt tilfinning í brjósti + mannanna. En vestrfarinn, er eigi getr fullnœgt henni beinlínis, + fullnœgir henni bezt og eðlilegast með því að elska þeim mun heitara + þær dýrustu leyfar fóstrjarðarinnar, er hann hefr með sér flutt, en það + er þjóðernið. Þess vegna hangir fjallbúinn fastara en aðrir við þjóðerni + sitt, af því in meðfœdda ást á frelsi og óhá kemr honum til hjálpar. + Hann finnr það, að ef hann gefr upp þjóðerni sitt fyrir inu útlenda + þjóðerni, þá lætr hann það þjóðerni kúga sitt eigið. En þar rís hugr hans + og hjarta öndvert á móti. En vér erum fámennir, Íslendingarnir, og verðum + að halda saman <b>allir</b>, ef vér viljum geyma þjógernið í framanda + landi. Þess vegna verðum vér að halda saman í <b>einni</b> nýlendu. En + þjóðernið geymist bezt í landi, sem í útliti, atvinnuvegum og loftslagi, + þ.e. í öllu eðlisfari er <b>líkt</b> voru forna fóstrlandi, þó + <b>betra</b> sé. Ekkert huggar fjallbúann eins og fjöllin hans. Hann á + ekki heima á sléttunum, framar en fiskrinn uppi á reginheiðum. Í + fjöllunum finnr hann þá hvíld augans, er andi hans þráir. Það er er ekki + til neins að einsetja sér heima, að sakna eigi fóstrjarðarinnar; slíkum + góðum ásetningi þyrlar í burtu eins og reyk fyrir vindi, þá er til þess + kemr að reyna lífið á sléttunum. Það er ekki til neins að ætla að láta + skynsemina fara að rekja föðrlandsástina í sundr, og sýna að hún sé á + engu bygð. Sál vor er ekki gjörð af tómri, kaldri skynsemi; í hjartanu + býr önnur jafnborin systir hennar, sem heitir tilfinning; hún er skörungr + mikill og lætr aldrei sinn rétt að fullu. Ég hefi reynt þetta; ég hefi + eins mikið af skynsemi og fólk flest, og ég hefi orðið að margvenjast því + í lífinu, að beygja tilfinningar mínar, kann ske stundum ofbjóða þeim. En + alt á sín takmörk, þar sem á stendr: hingað, en ekki lengra. Og ég hefi + fundið það rœtast hér.—Það er enn satt, sem Óvíð gamli + segir:</p> + + <div class="poem"> + <div class="stanza"> + <p>Eigi veit ég hverjum</p> + <p>alla dregr</p> + <p>ættjörð unaðs-böndum</p> + <p>og sínum sín vera</p> + <p>sonum leyfir</p> + <p>óminnugum aldrei.<a name="NtA_22"></a><a href="#Nt_22"><sup>[22]</sup></a></p> + </div> + </div> + <p>Ég veit <b>svo</b> mikið um þetta "Nescio quid," að það er sterkt afl + og strangt, og líklega fæstra fœri að brjóta á bak aftr.</p> + + <p>En hví skyldu menn og reyna að pynda og plága sjálfa sig, ef þeir fá + við því gjört?</p> + + <p>Ef vér höfum fundið land, sem samsvarar kröfum vorum og þörfum, og þar + sem vér getum fundið svo líka ímynd fóstrjarðarinnar, sem orðið + getr—þá sýnist eigi hikunarmál fyrir þá, er út vilja fyltja, að + velja það allir einhuga til nýlendustaðar.</p> + + <p>Ég vil nú nefna hér þær kröfur, er nanðsynlegt sýnist að gjöra til + íslenzks nýlendustaðar, og getr svo hver, sem vill, borið þær saman við + lýsinguna á Alaska hér að framan, og dœmt svo um, að hverju leyti + það land fullnœgir þeim.</p> + + <br clear="all" /> +<hr /> + +<p><!-- Page 44 --><span class="pagenum"><a name="page44"></a>[44]</span></p> + +<h3>III.</h3> + +<h3>UM LANDVAL.</h3> + + <p>Ég skal þá hér fyrst stuttlega nefna þær kröfur, er gjöra verðr til + þess lands, er vera ætti hentugt nýlendu-stœði fyrir Íslendinga. + Síðan skal ég fara fám orðum um hverja fyrir sig.—Kröfur þær, sem + reynsla vor hefir sýnt og skynsemin segir oss að sé ómissandi, eru þá + þessar helztar:</p> + + <p>1º Að landið hafi frjálsa stjórn og sem rýmst borgaralegt frelsi að + verða má;</p> + + <p>2º að það sé frjórra og bjargræðissamara en Ísland;</p> + + <p>3º að þar sé gnœgð lands, er nýkomendr geti numið ókeypis;</p> + + <p>4º að þar sé atvinna svo nœg, eða þá land svo agnsamt, að + nýkomendr þurfi eigi að liða nauð í byrjuninni;</p> + + <p>5º að skógr sé nœgr til húsagjörða, smíða og eldsneytis; en þó + eigi eintómt skóglendi, er torvelt sé að yrkja;</p> + + <p>6º að loftslag sé eigi alt of ólíkt því, sem á sér stað á Íslandi; vor + og haust blíðari, sumur lengri, en eigi miklum mun heitari, en þar + er;</p> + + <p>7º að landið liggi við sjó;</p> + + <p>8º að það sé lagað til kvikfjárrœktar, og að atvinnuvegir sé yfir + höfuð eigi gjörsamlega allir aðrir og ólíkir því, er á sér stað á + Íslandi.</p> + + <p>Eigi nokkur von að vera í framtíð íslenzkrar nýlendu, þá er + ómissandi:</p> + + <p>9º að svo hagi til, að Íslendingar geti setið einir að landinu, án + þess framandi þjóðir dreifi sér innan um þá.</p> + + <p>Ég skal nú fara fám orðum um hvert af þessum atriðum með tilliti til + þeirra Bandaríkja og þeirra hluta af Canada, er enn hafa til tals eða + reynslu komið sem framtíðarbústaðr Íslendinga.</p> + + <p>1. Canada er að vísu allfrjálst land, en þó eigi lýðveldi, og eigi svo + frjálst sem Banda ríkin. En það varðar mestu um Alaska, að ef Íslendingar + næmu þar land nú, þá væru þeir in eina þjóð mentuð, er þar bygði, og gæti + því gjört sér öll lög sjálfir og haft sjálfir alla stjórn sína í höndum + sér að eins undir sambands-skránni.</p> + + <p>2. Um þetta skilyrði er fátt að tala; það á sér víðast stað; þó hefir + nýlega til tals komið um Nova Scotia í Canada; en á því er mér vafi, hvað + það land hefir fram yfir Ísland.</p> + + <p>3. Hvað snertir gnœgð ónumins lands, þá á hún sér að vísu stað í + Canada; en það land hefir þá annmarka, er sumpart gjöra það ófýsilegt + fyrir efnalitla nýkomendr, hvaðan sem þeir eru, sumpart alveg + óaðgengilegt fyrir Íslendinga. Sumarhitar eru þar geysi-miklir, vetrar + harðir og grimmir, skógr víða ofmikill svo landið verðr torvelt að yrkja, + og jörðin sjálf víða ófrjó. Atvinna er þar og víða fremr stopul. Í + Wisconsin er eigi annað eftir ónumið, en það úrkast úr landi, er enginn + hefir viljað nýta. <i>Shawano-county</i> eða Ljósavatns-hreppr, sem það + nú er kallað meðal landa hér, er lélegt land, og þar að auki svo lítið, + að um það er ekki að tala. Atvinna er nú orðin svo ill og lítil og stopul + í Wisconsin, að innlendir menn margir eiga fult í fangi með að hafa ofan + af fyrir sér þar, og sjá þá allir, hvers nýkomendr eiga að vænta. (Þess + bes að geta um atvinnu, að einslyppar stúlkur geta alstaðar fengið góð + laun í öllum Banda-ríkjunum.)—Til Nebraska hefir helzt þótt vert að + líta í þessu efni; en þar er heimbúðarland eigi orðið að fá nema í + vestrhlutanum. Atvinna virðist þar éigi eins torfengin og í Wisconsin; en + in síðustu ár hefir ríki þetta verið plágað af engisprettum, er öllum + gróðri hafa eytt; sá ég ófögr merki þess í haust, er leið (1874), og er + eigi ólíklegt, að þó sé verra eftir enn. Bœndr, er nýlega höfðu + reist þar bú, hafa flúið ríkið ekki hundruðum, heldr þúsundum saman.</p> + + <p>4. Um atvinnu er það að segja, að hennar er oftast skortr þar, sem + mest er gnœgð óbygðs lands. Atvinna var góð og gnœg fram að + síðustu árum í vestrríkjunum; en er nú alstaðar í Ameríku (nema, ef til + vill, í California) rýrari miklu en áðr var. Sama er að mestu um Canada + að segja. Á sumrin má viðast eitthvað fá að gjöra fyrir einhverja borgun, + og sumstaðar góða atvinnu; en á vetrna eru þúsundir manna útlendra <!-- + Page 45 --><span class="pagenum"><a name="page45"></a>[45]</span> og + innlendra verklausir og sumpart brauðlausir. Þó þetta sé nú mest að kenna + verka-mönum sjálfum, þá er það nú svona samt; og vér skulum eigi í þessu + efni ætla Íslendingum meira en öðrum. Þeir hafa eigi sýnt sig sumir svo + ófúsa að halla sér upp á hreppinn hér og leggjast á sveit; þó býðr + sannleikrinn að segja, að þessir eru fáir. Í Nebraska er góð + sumar-atvinna, en tregt verðr þar líklega um vetrar-atvinnu nema maðr + ráði sig til árs, og verðr þá lítið úr fyrir nýbýlingnum að vinna á + sjálfs síns landi. En sá, er heimbúðarland ("homestead") tekr, verðr að + búa á jörð sinni minst 6 mánuði á ári; ella missir hann rétt sinn til + landsins.</p> + + <p>5. Skóg skortir eigi í Canada; en þar er heldr mikið af honum, svo + landið verðr þungt að yrkja; svo er og í Michigan, enda er land þar + ófrjótt. Aftr er skógarhögg og viðarsala þar atvinna. Í Nebraska er víða + meinlegr skortr skógar, og verðr allan við að kaupa. Nýbyggjendr + grœða þar skóg, og verðr það bót með tímanum.</p> + + <p>6. Loftslagið er fjarskalega áríðandi atriði. Íslendingar eru eigi + afarhitum vanir og verðr því illa vært við stritvinnu í afarhitum; enda + er lífi og heilsu af slíku hœtta búin; en í öllum þeim ríkjum, er + nefnd hafa verið (nema Alaska), eru sumarhitar fjarskalegir. Sólstunga + ("sun-stroke") er eigi neitt óvenjuleg enda í Wisconsin. Það eru langt + frá ekki sælustu löndin þar sem alt "brennr og frýs" eins og í helvíti. Í + Wisconsin (og Canada) og vestrríkjunum öllum vestr að Steinafjöllum eru + vetr grimmari og harðari miklu, en þá er verst er á Íslandi. Í Illinois, + sem þó liggr suðr af Wisconsin, hefir komið -58° á Fahrenheit (þ.e. -40° + á Réaumur) og er það meiri grimd, en Íslendingar hafi hugmynd um. Mér + virðist auðsætt, að oss verði affara-bezt sumur, er eigi sé miklum mun + heitari, en heima, en töluvert lengri, og þetta er einmitt það, sem á sér + stað í Alaska; en vetrar eru þar styttri, staðviðrasamari og mildari, en + á Íslandi.—Umskifti hita og kulda eru mjög snögg í Wisconsin og + þeim ríkjum; á eftir afarheita daga koma frostkaldar nætur; því er þar + kölduhætt, ef eigi er því varlegar farið. Á Nova Scotia koma vetrar verri + miklu, en á Íslandi tíðkast.—Loftslagið er svo þýðingarmikið, að + það er ekki ástœðulaust að efa, að nokkur talsverðr fjöldi + Íslendinga geti lifað til lengdar í þessum landsplássum.</p> + + <p>7. Þá er þess er gætt, að ekkert land, er liggr langt frá sjó, hefir + eins temprað loftslag og hin, er við sjó liggja, og þess er enn framar + gætt, að vestrstrendr allra meginlanda eru tiltölulega miklu heitari, en + austrstrendr, þá liggr í augum uppi, eigi að eins, að œskilegt væri + að hafa nýlenduna við sjávarsíðu, heldr og að Alaska er eina land í álfu + þessari, sem um er að gjöra til þessa. Nova Scotia er verra land og + harðara, en Alaska; en í Banda-ríkjunum er eigi um neitt land að gjöra + við austrsíðu sjávar, nema Maine; og satt að segja væri Maine ugglaust + langbezt fyrir Íslendinga næst eftir Alaska. En í Maine er engi von að + vér höldum þjóðerni voru.—Íslendingar margir eru líka aldir upp við + sjó og fiskiveiðar, svo að það má kalla að sjórinn sé önnur náttúra sumra + þeirra.—Maine er ið eina af þeim ríkjum Banda-ríkjanna, er við sjó + liggja, sem enn er eigi fullbygt. Svíar margir flytja þangað + árlega.—Vetrarríki er þar mikíð, en þó eigi svo sem í Canada.</p> + + <p>8. Öll þau landspláss í Banda-ríkjunum eða Canada, sem enn hafa til + mála komið (að Alaska undan skildu), eru svo löguð, að akryrkja er + aðal-atvinnuvegrinn, og verða því fullorðnir menn að heiman að læra hér + alt af nýju sem börn, er til verka heyrir. Alaska eitt veitir fœri á + að stunda sömu atvinnu sem heima. Í engu þessara landsplássa, nema + Alaska, er veiðiskapr svo mikill, að nýkomandi geti við það lifað í + fyrstu. Í Alaska er hverjum auðgefið að lifa, þó hann stígi fœti á + land þar alslaus að öðru öllu, ef hann hefir skotfœri og fœri + og öngul, öxi og tálguhníf með sér. Það segir sig sjálft að það sé betra, + að hafa meiri útbúnað. En sá, sem þetta hefir, <b>þarf</b> ekki að deyja + úr harðrétti og hefir vísinn til komandi velmegunar í hendi sér.</p> + + <p>9. Nálega allar, eða enda allar þær þjóðir, er til Ameríku flytja + aðrar, en Íslendingar, eru að meiru eða minnu leyti akryrkju-þjóðir. + Þannig enda Norðmenn og Svíar; þeir hafa nokkra akryrkju heima, og gefa + sig alla við henni, er þeir koma hingað. Í Noregi og Svíþjóð eru og sumur + heitari og vetrar kaldari, en á Íslandi, og það að miklum mun. Allar + þessar aðrar þjóðir leita því akryrkju-landa hér, og þau finna þær miklu + austar og munu enn finna um langan aldr; þær hafa enga ástœðu til, + að <!-- Page 46 --><span class="pagenum"><a name="page46"></a>[46]</span> + leita svo langt vestr, sem til Alaska. Íslendingum er því anðgefið, að + byggja einir landið nú um sinn. En nái þeir þar fótfestu, þá eru þeir + sjálfráðir, hvort þeir vilja halda því einir eða ekki; þeim eru nefnilega + ótal löglegir vegir opnir til að halda öðrum þjóðum frá sér; ef þeir + byggja þar nú í fyrstu, þá fá þeir alt löggjafarvald landsins í hendr + sér, því engir aðrir menn byggja þar nú, nema ómentaðir skrælingjar, er + eigi hafa borgaraleg réttindi. Þá er þeir hafa löggjafarvaldið (og það fá + þeir þegar), þá gjöra þeir íslenzku að þjóðtungu þess ríkis, og þeir hafa + rétt til að gjöra þau lög, að enginn hafi atkvæðisrétt sem borgari í + landinu, nema hann kunni íslenzku; þetta neyddi þá hvern útlending, sem + inn kœmi, til að taka upp tungu og þarmeð þjóðerni þeirra, og verða + Íslendingr. Þeir mundu líkt og önnur ríki gefa land af eign ríkisins til + eflingar skólum og mentun; þeir geta gjört alla þessa skóla íslenzka. + Þeir mundu styrkja til innflutnings fólks í landið; en þeir gætu á kveðið + að styrkja að eins íslenzka menn til innflutnings, o.s.frv. Þeir hefðu + alveg í höndum sínum að búa um sig eins og þeir vildu eins og frjálst + ríki. <b>Ekkert annað land veitti þeim fœri á þessu!</b> Og þetta er + stórmikið atriði—já, í mínum augum verðr það eigi vegið upp með + neinu!</p> + + <br clear="all" /> +<hr /> + +<h3>IV.</h3> + +<h3>NIÐRLAG.</h3> + + <p>Það liggr í augum uppi, að það er nauðsynlegt, að finna einn + nýlendu-stað fyrir íslenzka vestrfara. Það þykist ég hafa sýnt að framan. + Það vaknaði fyrir mér þegar, er ég hafði skamma stund hér í landi verið. + Það var auðséð, að Wisconsin var í engan máta til þess hœft; og + Ólafr Ólafsson, inn gáfaði og mentaði landi vor, frá Espihóli, hafði + ferðazt um Canada vítt og breitt, til að leita að hentum stað. Við séra + Jón Bjarnason og ég skrifuðumst mikið á um þetta í fyrra vetr, og + ráðfœrðum okkr við ýmsa helztu landa umþað, fremst af öllum við + Ólaf. Varð niðrstaðan sú, að sent var til Nebraska. Fóru þeir þangað + Sigfús Magnússon og Jón eldri Haldórsson, báðir greindarmenn og gætnir. + Ég hélt altaf fram Nebraska fram yfir Iowa; því ég sá þetta, að því + vestar sem vér nemum land, því minna þurfum vér að blanda oss innan um + aðrar þjóðir. En það varð oss þó skjótt ljóst, að aldrei gæti íslenzkt + þjóðerni geymzt í þessu ríki heldr. Svo fréttist nú síðar um landpláguna + miklu, engispretturnar; og að öðru leyti fullnœgði Nebraska eigi + öllum kröfum. Um þetta leyti vakti vinr minn einn og vinr Íslands + hérlendr athygli mína á Alaska; ég bar málið undir aðra, og leizt öllum + vel á. Ég las bók Dalls um Alaska og leitaði allra upplýsinga, er ég gat, + um landið; kvaddi síðan landa í Milwaukee á fund og skýrði fyrir þeim + málið; stakk upp á, að velja menn þrjá til að fara og skoða landið, og + skyldi þeir gjöra það á sjálfra sín kostnað. Banð ég lið mitt þeim, er + kosnir yrðu, til að reyna fyrir aðstoð vinar míns Niles í New York, að + útvega þeim að minsta kosti létti í förinni eða fría ferð að nokkru + leyti. Var ég kosinn með öllum atkvæðum til fararinnar, og Ólafr Ólafsson + og Árni Sigvaldason voru og kosnir. Árni gat síðar eigi fárið; en við + Ólafr tókum Pál Björnsson í hans stað. Íslendingar í Wisconsin sendu þá + bœnarskrá forseta Banda-ríkjanna og báðu hann styrkja og aðstoða + skoðunarför vora. Svaraði hann því máli vel og léði oss herskip albúið í + San Francisco til að sigla á til Alaska; var það seglskip, og hafði als + 18 fallbyssur og yfir 200 manna. Segir skýrsla vor að framan frá árangri + ferðarinnar. Þeir Ólafr og Páll urðu eftir á Kadíak og eru þar.—Að + við, sem fórum vestr, höfum kostað fé og tíma í förina, er varla þörf að + geta. Vér hefðum eigi gjört það, ef vér hefðum eigi haft traust á því, að + við gjörðum með því þarft verk löndum vorum. En um alt fram ber mér að + geta þess, að það lítið, sem við höfum lagt í sölurnar fyrir gott + málefni, þá álítum við það ekki annað en uppfylling ljúfrar skyldu við + landa vora og þjóðerni; en hitt er meira vert, að útlendingr, sem ekkert + á að rœkja við þjóð okkar, og sem eigi hefir aðrar <!-- Page 47 + --><span class="pagenum"><a name="page47"></a>[47]</span> hvatir haft, en + göfuglyndi sitt og rœkt, er hann hefir tekið við þjóðerni vort af + því að stunda mál vort og sögu, hefir lagt miklu meira í sölurnar, en + vér, til að styðja mál vort. Það er Marston Niles (frb. Næls), + lögfrœðingr í New York og fyrrum foringi í sjóher Banda-ríkjanna, + sem ég á við; það er sami maðr, sem samdi og sendi inn á banda-þingið í + fyrra laga-frumvarpið um bóka-gjöf frá þinginu til Íslands, og + peninga-veitingu til að borga flutning þeirra. Hvað gott og gagnsamlegt, + sem af þessu má leiða, þá er það honum að þakka.</p> + + <br clear="all" /> +<hr class="short" /> + + <p>Það eru tveir agnhnúar á Alaska sem nýlendustað, er fœra má til á + móti því. Og því er ekki að leyna, að <b>annar</b> þeirra er mjög + verulegr. Ég ætla nú að nefna hann fyrst; það er <b>vegalengdin</b> og + þar af leiðandi <b>hæð ferðakostnaðarins</b>. Það er víst, að ætti að + fara á járnbraut þvert yfir Ameríku, og svo á gufuskipi frá San Francisco + til Alaska, þá yrði ferðin um 130<sup>rd</sup> til 140<sup>rd</sup> + danska fyrir alla leið frá Íslandi til Alaska; þó mætti líklega fá hana, + ef til vill, nokkru ódýrari. Þetta er óneitanlega mikill ókostr, mesti + ókostrinn og eini; því væri hann eigi, þá gæti ekki verið augnabliks + áhorfsmál að velja Alaska. En ég ætla, að kostirnir sé þó svo miklir, að + þeir ætti meira en að vega upp þennan eina ókost. Að geta haldið þjóðerni + sínu og myndað sjalfstœtt íslenzkt ríki, er svo mikils vert, svo + stór hugmynd og fögr, að 20-30 danskir dalir ættu að vega létt móti því. + Auk þessa er athugandi að þeir, sem fara til Canada eðr Wisconsin eðr + annarstaðar í ríkin hér, verða altaf að búast við að fá eigi atvinnu + þegar í stað og verða því að vera út búnir með peninga til að lifa við, + ef til vill nokkrar vikur fyrst eftir að þeir koma. En á Kadíak þufa þeir + eigi að gjalda húsaleigu; húsin standa og bíða þeirra, og það, sem mest + er um vert, þeir geta unnið fyrir sér fyrsta daginn sem þeir koma í land, + og það ekki með því að gjörast daglaunamenn annara, heldr með því, að + taka björgina á sjó eða landi.</p> + + <p>Alt um það hefi ég gjört mér alt far um, að reyna að byggja brú yfir + þessa torfœru: ferða-kostnaðinn. Ég fór því hingað til Washington + (höfuðborgar sambandsins) til að reyna að fá aðstoð löggjafarvaldsins til + að létta ferðakostnað landa minna til Alaska eða enda flytja þá frítt. + Forseti Banda-ríkjanna og ráðherrarnir eru því hlyntir mjög; en þingið + hefir verið mjög í önnum með fjölda fyrir liggjadi eldri mála, svo að + óvíst er, að þetta mál nái að komast að á þessu þingi; en ef það kemst + eigi að í vetr, þá kemr það ásamt fleiri laga-frumvörpum að Alaska + lútandi, er ég hefi fram að leggja, fyrir á næsta þingi; og ef mér + auðnast að verða hér þá aftr og fylgja málunum (sem nauðsynlegt er hér í + landi að gjöra), eða einhver betr hœfr í minn stað, þá er eigi stór + efi á, að nokkuð má vinna til léttis í þessu efni.—En vér ættum að + byrja þegar í stað, ef unt er, að flytja vestr til Alaska, allir, sem það + geta, og sem á annað borð ætla að flytja úr landi. Því ekkert styrkir + eins málið á þinginu, eins og það, að geta sýnt þó ekki sé nema lítinn + vísi til nýlendu—nokkra menn!</p> + + <p>Hinn annmarkinn, sem talinn hefir verið á Alaska, er samgönguleysi við + hin ríkin. Þessi viðbára þýðir lítið. Fyrst og fremst er, að + verzlunar-skip kaupmanna (er verzla við ina innlendu menn) ganga nú svo + oft milli Kadíak og San Francisco, að Kakíak hefir nú eins miklar + samgöngur við heiminn, og Reykjavík hefir. Í öðru lagi gengr gufuskip frá + San Francieco til Sitka í Alaska 30. hvern dag árið í kring, og mundi það + verða látið ganga til Kadíak þegar, er þar kemr bygð hvítra manna. Auk + þess ber oss að minnast þess, að í Alaska er efniviðr nógr í skipin og + nœgr eldiviðr, svo efnið kostar ekkert; það er ekki nema verkið að + byggja þau; og mundum vér þar skjótt hafa vorn eigin skipa-stól og reka + sjálfir verzlun vora.</p> + + <p>Um verzlun á Kadíak nú er það eitt að segja, að þar eru þrjár + sölubúðir; má fá þar allar nauðsynjar víð líku verði og í San Francisco. + Ég hefi lagt svo undir við eigendr einnar af þeim verzlunum, að þeir + flytji salt til Kadíak eftir þörfum og taki fisk í verzlun sína.</p> + + <p>Ég þykist nú hér með hafa getið kosta og ókosta allra, svo sem mér er + ljósast unt. Menn geta nú metið þá og vegið. <!-- Page 48 --><span + class="pagenum"><a name="page48"></a>[48]</span></p> + + <p>En vér ættum að minnast þess ávalt, að vér vinnum eigi oss að eins, + heldr framtíðinni og niðjum vorum:</p> + + <blockquote> + <p>"Nos numerus sumus, et fruges consumere nati."</p> + + </blockquote> + <p>Mér virðist það samboðið ódauðlegri veru og konungi skepnunnar, sem + manneskjan er, að skygnast svo langt fram í framtíðina, sem eðli vort og + skynsemi leyfir.—Það er kunnugt, að Kyrra-Hafs verzlunin við Japan + og Sínland er einhver in ábatamesta í heimi. Það er og víst, að sá andi + sem lifði í Íslendingum, þegar Noregs-konungr sagði um ofrhugana, er + sigldu svo djarflega í ófœru veðri: að þar sigldu annað hvort + vitlausir menn eða Íslendingar,—sá sami hugrekkis og garps andi + lifir enn.<a name="NtA_23"></a><a href="#Nt_23"><sup>[23]</sup></a> Og þá + er slík sjómensku-þjóð sem Íslendingar festu fót í landi, þar sem timbr + kostar ekki annað, en að smíða úr því, þá mundu þeir skjótt gerast + siglinga-menn og farmenn eins og frændr þeirra í Noregi. Noregr á nú + þriðja stœrstan skipastól í heimi. Og Íslendingar, svo vel lagaðir + til sjómensku, í landi þar sem alt, er til skipasmíða heyrir, liggr við + fœtr mans, í landi, sem liggr betr, en nokkurt annað við inni + arðsömustu verzlun í heimi, í landi, sem einmitt mundi eiga ágætasta + markað fyrir alla vöru sína í Japan og Sínlandi—þeir mundu, segi + ég, þar sem svo á stendr, skjótt verða ein in frægasta siglingaþjóð + heimsins, og að líkindum með tímanum ná undir sig allri Kyrra-Hafs + verzluninni; þetta væri nœg atvinna hundruðum þúsunda, nei, miljónum + manna;—og íslenzkt þjóðerni á það, ef til vill, ólifað enn, að bera + œgishjálm yfir meginþjóðir þessa heims. Það er djarfr og fallegr + draumr, þetta! En <b>það er komið undir vestrförum Íslands sjálfum, hvort + þessi draumr á að rœtast eðr eigi</b>!</p> + + <p>Það hlæja ugglaust mörg fífl að þessu; en heilagir spádómar, vísindi, + trú, kristindómr, já, alt, sem fagrt og satt var í veröldinni, hefir sætt + þeim forlögum, og lifir þó enn! Ég held það hafi aldrei neinn stór + sannleikr í heimi þessum verið hleginn í hel!</p> + + <br clear="all" /> +<hr /> + +<div class="note"> + <p><a name="Nt_1"></a><a href="#NtA_1">[1]</a> Eigi má blanda þessum flóa + við Chugāchik-fjörð (Ch. Bay). Sjá síðar.</p> + + <p><a name="Nt_2"></a><a href="#NtA_2">[2]</a> <i>Fur-seal</i> heitir sú + tegund á ensku, en "sæ-kettir" eftir rússnesku máli; þeir hafa hár mjúkt + sem þel, og er skinnið dýrmætt.</p> + + <p><a name="Nt_3"></a><a href="#NtA_3">[3]</a> Þá er ég kom til San + Francisco frá Alaska í nóvember, voru fundnir gullnámar all-álitlegir + skamt frá Sitka (fundust í október).—J. Ól.</p> + + <p><a name="Nt_4"></a><a href="#NtA_4">[4]</a> "<i>Carbonate</i>" er + samsetningr er myndast, er "<i>carbonic acid</i>" sameinast einhverju + öðru grundvallar-efni (<i>base</i>).</p> + + <p><a name="Nt_5"></a><a href="#NtA_5">[5]</a> Müller's Voyages from Asia + to America, p. 45; cfr. Speech of Hon. Chas. Sumner on cession of R. + Amer. to U.S., page 4.</p> + + <p><a name="Nt_6"></a><a href="#NtA_6">[6]</a> Sjálfr reit hann nafn sitt + "Voit Bering" (sjá ritlíki af nafni hans í Æfisögum rússneskra aðmírála). + Beering og Behring eru afbakanir. Bæringr er in upprunalega norrœna + mynd nafnsins.</p> + + <p><a name="Nt_7"></a><a href="#NtA_7">[7]</a> "Narrative of the voyage + of H.M.S. Herald, 1845-51." By Dr. Berthold Seemann, London, 1853.</p> + + <p><a name="Nt_8"></a><a href="#NtA_8">[8]</a> Report of Dr. Kellogg, + Botanist to the U.S. Coast Survey Exploring Party. Ho. Ex. Doc. 177, XL. + Congress, II. Session, p. 218.</p> + + <p><a name="Nt_9"></a><a href="#NtA_9">[9]</a> Cfr. Report of Prof. Lorin + Blodgett in the Report of House Committee on Foreign Affairs, XL. + Congress, II. Session, p. 36 & seqq.</p> + + <p><a name="Nt_10"></a><a href="#NtA_10">[10]</a> Lisiansky: Voyage round + the World in the ship Neva. By Urey Lisiansky, Captain, Russian Navy. + London, 1814.</p> + + <p><a name="Nt_11"></a><a href="#NtA_11">[11]</a> Ugglaust einna + menta-ríkast allra ríkja í Vestrheimi, og ættríki fjölda af inum mestu + ágætismönnum Vestrálfunnar.—J. Ól.</p> + + <p><a name="Nt_12"></a><a href="#NtA_12">[12]</a> "Og ágætismenn" mætti + við bœta. Þetta er bókstaflega svo.—J. Ól.</p> + + <p><a name="Nt_13"></a><a href="#NtA_13">[13]</a> Sbr. bók Hartwigs um + heimskauta-löndin, á 14. bls. í inni ensku útgáfu. Bókin er og gefin út á + dönsku.</p> + + <p><a name="Nt_14"></a><a href="#NtA_14">[14]</a> Garmarnir eru frá + gull-landinu.</p> + + <p><a name="Nt_15"></a><a href="#NtA_15">[15]</a> Skýrslu um þessa ferð á + ensku og íslenzku til forseta Banda-ríkjanna samdi ég í New York 15. + desbr. 1874 og fœrði hana sjálfr forseta Banda-ríkjanna Hans Tign + U.S. Grant, 19. desbr. s.á.í. Washington. Ið enska frumrit hennar lét + innanríkis-ráðherrann prenta að boði forsetans: "Report of the + <b>Icelandic</b> Committee from Wisconsin on the Character and Resources + of <b>Alaska</b>. Washington. Government Printing Office. 1875." (Einnig + prentað í "N.Y. Herald," 21. des. 1874.)—J.Ól.</p> + + <p><a name="Nt_16"></a><a href="#NtA_16">[16]</a> Ið annað félag, sem + hefir verzlun á eyjunni, er "Sherpser & Co."; þeim er illa við alla + nýlendustofnun, óttast þeir að innlendir menn verði þá mentir og eigi + eins auð-rúnir gemlingar.—"Alaska Commercial Co." hefir sýnt sig + vingjarnlegt og velviljað og eins ís-félagið. J.Ól.</p> + + <p><a name="Nt_17"></a><a href="#NtA_17">[17]</a> Grjót á Kadíak er + mestmegnis metamorfiskt, trachýtskt og chloritskt töflugrjót með æðum af + kvarzi. <i>Tertiary</i> sandsteinn eðr móberg með steingjörvingum í finst + og. J.Ól.</p> + + <p><a name="Nt_18"></a><a href="#NtA_18">[18]</a> Uppruni orðsins bendir + á þetta; af "heima" kemr "heimskr" og "heima-alningr," þ.e.: sá, er fátt + hefir séð.</p> + + <p><a name="Nt_19"></a><a href="#NtA_19">[19]</a> Sbr. "Om Friheden. Med + Hensyn til danske Forhold" í "Nyt dansk Maanedsskrift" 2. árg. + (fyrirsögnin eftir minni).</p> + + <p><a name="Nt_20"></a><a href="#NtA_20">[20]</a> Gefr honum <b>"mentem + sanam in corpore sano."</b></p> + + <p><a name="Nt_21"></a><a href="#NtA_21">[21]</a> "Montani semper liberi" + = Jafnar eru fjallbúar frjálsir. Orðtak. (Haft í skjaldmerki + Vestr-Virginíu).</p> + + <p><a name="Nt_22"></a><a href="#NtA_22">[22]</a> </p> + + <div class="poem"> + <div class="stanza"> + <p>"Nescio qua natale solum</p> + <p class="i16">dulcedine cunctos</p> + <p>trahit et immemores</p> + <p class="i16">non sinit esse sui."</p> + </div> + </div> + <p><a name="Nt_23"></a><a href="#NtA_23">[23]</a> Það var á þessari öld + að Svarti-Pétr (próf. við hásk. í Höfn) sagði, er hann sá ofrhuga leika + sér á skautum á Eyrarsundi utar, en alla aðra, þar sem ísinn var svo + veikr, að díjaði undan: "Det er enten én fra gale-anstalten, eller en + islandsk regentsianer" (þ.e.: "það er annað hvort einhver af + vitlausra-spítalanum, eða íslenzkr stúdent!")</p> + +</div> + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Alaska, by Jón Ólafsson + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ALASKA *** + +***** This file should be named 15178-h.htm or 15178-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/1/5/1/7/15178/ + +Produced by David Starner, Keith Edkins and the PG Online Distributed +Proofreading Team. + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + +</body> +</html> |