58 files changed, 5550 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/16543-8.txt b/16543-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..45c8b0d
--- /dev/null
+++ b/16543-8.txt
@@ -0,0 +1,2662 @@
+The Project Gutenberg EBook of Trekkerswee, by J.D (AKA Totius) du Toit
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Trekkerswee
+       Met tekeninge van J.H. Pierneef
+
+Author: J.D (AKA Totius) du Toit
+
+Release Date: August 18, 2005 [EBook #16543]
+
+Language: Afrikaans
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK TREKKERSWEE ***
+
+
+
+
+Produced by Michael Ciesielski, Christine D and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+[Illustrasie: Voorblad]
+
+
+
+
+Totius
+Trekkerswee
+
+
+Met tekeninge van
+J.H. Pierneef
+
+
+Tafelberg
+
+
+
+
+INHOUD
+
+'n Woord van Inleiding
+
+Silwer Strale      1
+
+Goue Gode         31
+
+Groue Grawe       59
+
+
+
+
+'n Woord van Inleiding
+
+Die versies verplaas ons bo-op die Rand, ongeveer waar Johannesburg
+nou lê. Daar het oom Gert, 'n trekker, met vrou en enigste dogter,
+gaan woon. Later kom oom Koos, 'n kolonis, wat in die nabyheid grond
+gekoop het. Sy seun Willem raak verlief op Dina, oom Gert se dogter.
+Nadat die twee families saam Perdekraal-fees gevier het, gaan Willem
+en Dina trou.
+
+Die tweede versereeks beskrywe die ontdekking van die goudvelde en die
+opkoms van Johannesburg, maar ook die verleiding waaraan Willem en
+Dina, wat by oom Gert inwoon, blootgestel is en waarvoor hulle beswyk.
+Die tweede stuk eindig dan met die groot Boer-Britse oorlog.
+
+Die derde versereeks verplaas ons in die tyd toe die Unie tot stand
+gekom het, en beskryf die treurige einde van oom Gert en Dina.
+
+Dis die simpele storie waarop die hele gedig gebou is. Ons kan hier
+nog byvoeg dat die S.A. Akademie, deur die vrygewigheid van genl.
+Hertzog, in staat gestel is om jaarliks 'n milde geldprys vir
+letterkundige werke uit te loof. Die prys vir 1915 is aan hierdie
+gedig toegeken.
+
+[Illustrasie: "Verlore-klein lê op die Rand / hul huisie in die
+trekkersland."]
+
+
+
+
+Silwer Strale
+
+
+I
+
+Dis heuwels, heuwels, heuwels net
+sover 'n mens se oog kan speur;
+grasheuwels waar ook riwwe gaan,
+met enkele stroompies tussendeur.
+
+Daar is geen hoë berge nie,
+want hoog is daar die wêreld self;
+en luggies waai daar dun en fris,
+of dit stroom uit die blou gewelf.
+
+Die baie dale en klowe wat
+die hoogland kruis en dwars deursny,
+bied winterskuiling vir die vee
+wat anders al te koud sal kry.
+
+En as die eerste rypies val
+trek bosveld toe wat kan,
+om daar in lekker warrem son
+hul winterlaers uit te span.
+
+Maar somers is dit heerlik op
+die Rand; dan lê in sonnegewaad
+die heuwels soos ramme te sluimer-slaap
+langs strome wat lag en praat.
+
+Dan reën die wolke somaar as
+hul swaar skuif oor die hoë land,
+en die dak van Transvaal se geute spuit
+die water weg na alle kant.--
+
+Dáár in die hoë wildheid met
+sy huppelende heuwelskoon
+het jarelank 'n trekker met
+sy vrou en kind alleen gewoon.
+
+
+II
+
+Verlore-klein lê op die Rand
+hul huisie in die trekkersland;
+dit is 'n stip net in die wei--
+die rietedak en muurtjies van klei.
+
+Daarlanges lê die beestekraal,
+waar smiddags doodse stilte daal
+as kalfies, in die son gebraai,
+die vlieë van hul kop lê waai,
+
+so dom-gerus; en bly-ontsteld
+eers opspring as uit ruie veld
+die koeie aandraf wat met hul
+geloei die awendstond vervul.
+
+'n Bietjie verder van die huis,
+waar mielieblare helder ruis
+as windgeroer hul sanggeluid
+hef bo die dowwe velddreun uit,
+
+lê laer af, 'n klein vierkant,
+die rooi geploegde akkerland
+waaruit die boer by goeie jaar
+sy mielies, ál sy graan vergaar.
+
+'n Enkele perske, aan die lug
+gewénd, dra daar sy goudgeel vrug,
+en bied, gedroog, in wintertyd,
+'n skaars-verkrygbre soetigheid.
+
+Dit is die plasie wat daar leg,
+só rustig in die wydte weg--
+'n koninkrykie op homself
+waaroor 'n helder hemel welf.
+
+
+III
+
+Nou ry 'n ruiter oor die rant.
+Die bodeur 's oop al as hy kom;
+net die onderdeur se werwel draai
+'n vrouehand by die aanklop om.
+
+Sy groet as sy hom binnelaat,
+en vra hom wat sy wense is:
+hy moes maar bietjie sit as sy gaan
+om pa te sê dat daar mense is.
+
+Sy skuif verby met mooie buig
+en stap met ligte voetstap weg.
+Die vreemdeling sien skrams nog net
+haar volle wese en hare-vleg.
+
+'n Glimp, 'n glans, 'n gouigheid,
+nes of 'n gees verskyn.
+Maar nooit sal in sy lewenstyd
+dié ligbeeld uit sy siel verdwyn.
+
+So half-verleë, asof bespied,
+laat sy haar hande strelend gly
+oor halme wat in volle saad
+hul hooghef aan haar wedersy,
+
+en saai 'n handvol grassaad heen,
+denkend so in verbygaan dat
+by seëning van wind en reën,
+'n enkele wel sal wortel vat.
+
+Intussen kom haar moeder met
+'n lekker koppie koffie aan;
+sy sit gesels en sien haar kind
+al verder na haar man toe gaan.
+
+
+IV
+
+Hoe lyk dit of die plasie so
+allénig in die wêreld leg?
+Is daar geen ander plase omheen--
+naby en verderweg?
+
+Ek sien daar nog geen telegraaf
+of kronkelende spoorwegbaan;
+geen stofferige heuwelpad
+wat na die trekkerswoning gaan.
+
+Net oor die werf, met kweek deurwas,
+lê duidelik in kronkelspoor--
+so loop die mens se voet altyd--
+die voetpad na die watervoor.
+
+En verder, aan die werf se kant,
+juis waar die hoë halme waai,
+sien ek 'n tweelingstrepie wat
+bevallig deur die velde swaai.
+
+Die tweeling-spoortjies, so gering,
+met die maanhaar tussenbei,
+is die kompas wat trekkersboer
+deur skraal bewoonde streke lei.
+
+Dit is sy seker spoorwegbaan,
+meteens sy wisse tel'graaflyn,
+waarlanges gaan sy tripp'laar en
+sy stadige ossewa-trein.
+
+Wanneer die land kom in gevaar,
+dan sien jy langs die lyntjies gly
+'n wakker stoet van burgers wat
+op wakker perdjies ry.
+
+
+V
+
+Die moeder kyk maar al weer uit,
+die tyd begin nou lank te val;--
+daar is haar dogter by haar man,
+en ja, daar kom hul al!...
+
+"Dag neef! Is dit die oudste seun
+van buurman Koos miskien?
+Ek het hom so 'n dag of wat
+vir die eerste keer gesien."
+
+"Oom ja, en pa laat vra om saam
+in een geselskap op te trek:
+alléén sal ons te vreemd ons voel
+op Perdekraal se saamkomplek."
+
+"Sê vir jou pa dis goed, my neef.
+Kom maar die middag bietjie vroeg,
+dan ry ons nog 'n aandskof en
+is daar die môre vroeg genoeg.
+
+"Kyk, daar is Perdekraal,
+daar waar die laaste heuwels rys."
+Oom buig hom oor die onderdeur
+terwyl sy vingers wys.
+
+"Wel, oom, dis goed, ons sal so maak."
+Dan sal hy ook maar weer vertrek.
+Hy gooi die teuels oor sy perd
+en ry weer oor dieselfde nek.
+
+Bo-op die nek loer hy verlaas
+versigtig nog na agter om,
+of hy nog iets kan sien, maar nee,
+die nôi het nie weer uitgekom!
+
+
+VI
+
+o, Die eensaam-huiswaartse rit,
+en die eerste gedagtes aan haar!
+Dit is die eerste keer dat hy
+die uitdraai-paadjie nie gewaar...
+
+Hy is verdwaald, en dis al aand...
+Sy droomgedagte is skielik weg,
+maar nou sit hy 'n plan te maak--
+wat, tuisgekom, te seg.
+
+Sy mense sit aan tafel as
+hy inkom met 'n stram gesig
+en kort en goed sy boodskap doen
+met oë op sy bord gerig.
+
+"Maar, Willem," vra sy suster hom,
+"wat kom jy dan vanaand so laat?
+Het jy heel-middag daar gesels
+en so jou tyd verpraat?
+
+"Ma, hoe lyk Willem vir my so snaaks?
+Hy is tog dalk nie doodgegôi
+geraak nie in die stilligheid
+op die Transvaalse takhaarnôi?"
+
+"Bly stil!" so sê hy nukk'rig-kort,
+"Die oom daar was eers vér opsy,
+en by die huistoe-kom het ek
+verkeerde pad gery."...
+
+Nou word dit langsaam stil aan tafel,
+stil word die borde- en messeklank.
+Die vader lees 'n stukkie nog,
+en sluit met lof en dank.
+
+
+VII
+
+Die donserige maanlig-nag
+die daal so sag, so sag
+al op die huis en werf en plaas
+waar net maar één hou wag.
+
+Oom Koos se huisgesin het weer
+van werf en werk teruggekeer;
+en maanlig-nag lê van sy pluim
+op elke oog 'n donse-veer.
+
+Die mense-gees, vry in sy lug
+van onbegrensde wêreldvlug,
+keer in die donker liggaamshuis
+ook weer terug.
+
+Dan gaan die deurtjies almal dig;
+dan worstel daar by halwe lig
+die hart wat waak
+en wat die droomwerk moet verrig.
+
+Net Willem slaap vannag nie gou.
+Hy loer hoe deur sy raampie nou
+die maan 'n sagte lig laat val
+of buite lag oor trane-dou.
+
+So voel hy hom: weemoedig-bly.
+En ook so rein, so rein daarby,
+soos maanlig wat met blanke voet
+oor pêrels van die dounag gly.
+
+In slaap sink hy dan eind'lik weg;
+hy hoor die woord weer wat sy seg;
+hy sien haar gaan weer oor die veld;
+hy sien ook weer haar harevleg.
+
+Sy slaap duur tot die son hoog skyn,
+die maan laag aan die lug verkwyn,
+beeld van sy droombeeld wat
+nou bleekrig weer verdwyn.
+
+
+VIII
+
+o, Die oggendstond op 'n boereplaas!
+Daar trek al op die eerste rook.
+Hul het gistraand die vraag beslis
+wie se beurt of dit môre is
+om ketel te kook.
+
+Die môrester het opgegaan;
+daarbinne roer al een;
+daarbuite bly die rokie draai,
+omdat daar nou geen windjie waai
+deur vroeë môrewêreld heen.
+
+Die haan het op sy beuel geblaas;
+hy spring al van sy tak;
+'n mens sal sê dat hy die baas
+(so stap hy) is van werf en plaas,
+en die transport dra in sy sak.
+
+Hom volg sy vriend, die kallekoen,
+'n oue towenaar:
+hy worstel met sy slange wat
+hy nukk'rig teken in die pad
+se stof, met duister vlerkgebaar.
+
+Die kraalvee is al moeg gelê;
+hul rek die groot, stram lywe uit.
+Daar kom die Kaffer ook al aan
+wat koulik oor die douveld gaan
+en eers die kalwerhok ontsluit.
+
+Sy emmer ruis van pure musiek,
+so vloei dit nou uit volle speen;
+musiek ook vir die kalfie als
+hy kort-kort om sy moeder wals
+op nog onvaste horrelbeen.
+
+Maar kyk hoe staan die osse met
+groot oë na die hek te tuur,
+totdat die laaste hinderpaal
+word uit die mikstok uitgehaal
+waaraan hul saans hul lywe skuur.
+
+Die son gaan op, die vee verdwyn.
+Net in die onverstoorbre vert'
+'n ossespan stap voor die ploeg,
+en agteraan die man wat swoeg
+by 'n rukkerige stert.
+
+Die môre smelt weer met die dou,
+die vrede alleen bly soos dit was.
+Net 'n hen spring van haar eiers af
+met groot geraas, en die brakhond blaf
+vir die enkele kuiergas.
+
+
+IX
+
+Binne die huis is dit vandag
+nie al te rustig, want
+moeder en dogters moet bak en slag
+vir die groot fees van die land.
+
+En dan--die Kaffers is so baar!
+"Daar staan die brood al uitgerys
+en die oond is koud! Dis werklik waar,
+'n mens moet hul ook alles wys."
+
+"In die ou Kolonie had jy nog
+oorlamse skepsels wat gou-gou leer.
+Wat het my man met die lang tog
+in vredesnaam makeer?"
+
+Maar die dogters staan hul moeder by
+met opgestrookte arm:
+dit knee die deeg en maak pastei;
+en die oond is ook al warm.
+
+Die jong goed kan nie so ernstig wees
+of 'n grap word tussendeur gegôi.
+"Hierdie tert is nie vir die fees,
+maar vir Willem se takhaarnôi."
+
+Net sluip weer Willem deur die kombuis
+langs 'n skemerdonker hoek.
+"Willem, wat loop jy so deur die huis
+nes 'n hoenderhen wat lêplek soek?"
+
+Hy swyg; verdwyn weer ongemerk;
+hy's met die saak verleë:
+die vrouens wat die wee bewerk
+(so dink hy) spot daarmee.
+
+
+X
+
+Die tyd van trek die kom weldra.
+Daar gaan oom Koos se ossewa,
+blou-bont geskilder; hoor hoe raas
+die wiele op pad na oom Gert se plaas.
+
+Al dadelik van die staanplek af
+dril die osse-lywe soos hul draf.
+Die vrouens roep: hul skud uit lid,
+só ruk en rammel dit.
+
+"Hôi, Willem, hou nou op met klap!
+Wat wil jy?... Laat die osse stap."
+So roep oom. "Watter haas is daar?
+Die middagson sit nog wie weet waar."
+
+Dit help so effentjies, maar dan
+praat Willem weer bo die rooibont span,
+en die ossedier, so stroef en stil,
+voel gou-gou wat sy drywer wil.
+
+So kort-kort teen 'n opdraand blyf
+die kettingtou nog taamlik styf,
+maar anderkant-af swaai dit somaar slap
+as die osse weer raak uit maat en stap.
+
+Hul is te veel, maar oom wil tog
+ook bietjie met sy beeste spog.
+En dan, dis so armoedig om
+met so 'n paartjies daar te kom;
+
+dáár by die plaas, daar by die fees
+waar soveel mense saam sal wees.--
+Oom Gert se plasie haal
+hul as die son nog wakker straal.
+
+
+XI
+
+Ek hoor van vreemde lente melde
+as sangtyd wat genaak,
+wanneer die voëls in bome-velde
+singend hul nessies maak.
+
+Maar hier's geen sang in hoë twyge
+as skat van lentetyd,
+maar oral diep en ernstig swyge
+van velde kaal en wyd.
+
+Ek hoor van vreemde lente melde
+as tyd van blommegeur,
+wanneer veldblommetjies die velde
+versier met tint en kleur.
+
+Maar hier bloei hul in klein alleenheid,
+in aarde dor en vas;
+by ons is dit àl golwende eenheid
+van velde enkel gras.
+
+Só stil eenvoudig in sy worde,
+so sonder klank of praal,
+kom hier die lente in ryp-verdorde
+geweste neergedaal.
+
+Tog is ons lief sy eerste sprietjies,
+die grassies aan ons voet;
+tog leer dit ons weer nuwe liedjies
+van taaiheid en van moed.
+
+
+XII
+
+So het eenselfde lentelewe,
+eenvoudig, diep en waar,
+twee stille wesens sag omswewe--
+vir Willem en vir haar.
+
+Daar was geen danse of sangerskore,
+geen klank of kleure-gloed;
+net liefde stil dié dag gebore
+by simple boere-groet--
+
+Nog gaan in droomnag stil sy skrede
+na simple boerehuis;
+oom Gert se plasie is sy Eden--
+sover haar voete ruis.
+
+Die kalwerhok is dan die plekkie
+waar hy so graag sou staan
+om, loerend deur die klipkraal-hekkie,
+haar heeldag ga te slaan.
+
+En nou ... hy kan dit skaars gelowe,
+sien hy haar wese weer,
+net soos 'n lenteson daarbowe
+skaamrooierig en teer.
+
+En nou ... sy gaan met hulle same,
+sit op die voorste wa,
+terwyl hy roep die osse-name
+met sweepslag agterna.
+
+En nou ... hy sien haar liewe kappie,
+gestik van enkel sis.
+En straks ... doen hy 'n klein vriendskappie
+as hul gelaer is.
+
+
+XIII
+
+Die vuurtjie brand
+hoog langs die heuwelrif.
+Die duisternis bedek die land,
+maar dis 'n duisternis waardeur
+die maan se melkies sif.
+
+Die vlamme dans
+vrolik in vuurge kring.
+Die mense sit 'n krans
+en luister swygend na
+die keteltjie wat sing.
+
+Dit is die trekkersboer
+se late lied wat wek
+sy hart en diep hom roer.
+Dit is sy vroeë môresang
+wanneer hy verder trek.
+
+Geen dans in woel'ge saal,
+geen lied van danseres
+bied hom 'n blye onthaal
+wanneer hy eensaam is--
+geen drank uit volle fles.
+
+Sy vlamme dans en spring
+al rond die ketel-boom;
+sy ketel praat en sing
+en skink hom in die drank
+wat die ure laat verdroom.
+
+Sy keteltjie is swart
+al in sy diens gebrand:
+die trooster van sy smart
+die bly hom trou wanneer
+hy soek 'n vaderland.
+
+Die spoor lê oral in
+die ronde hopies as;
+en telkens as die dag begin
+dan swaai dit by die voorwiel, met
+'n voorslag-riempie vas.--
+
+Die vlamme dans
+nou rond in vuurge kring.
+Die mense sit 'n krans
+en luister swygend na
+die keteltjie wat sing.
+
+Hul aandag span
+nog meer wanneer oom Gert
+vertel die storie van
+Hendrik en Lettie en
+hoe gou hul twee geskeie werd.
+
+
+XIV
+
+"Hul twee is lammers van een jaar,
+hul huppel op een werf,
+tot arm sy vader trek vandaar
+en swerf.
+
+"Beloftewoord, en dan niks meer.
+En ... harte in pyn en hoop,
+wyl ryke minnaars kom maar weer
+om haar hart te koop.
+
+"Die jaartal skuif so traag.
+Gerug van sonde tot haar kom.
+Totdat hy bewend waag...
+hy is weerom.
+
+"Hul leed blyk dan 'n wolk so rein.
+Op huweliksdag
+'n soete oorwinningsvrede skyn
+in purperprag.
+
+"Maar--die oorlogswoord roep haastig rond.
+'Ag, Hendrik, hoe's ons droom so kort!'--
+Liefs kort gedroom, as Britse grond
+en slawe word.'
+
+"Sy swyg. Sy perdjie huppel al
+na Laingsnek weg.
+Hy sink met wein'ge in Natal
+om ver te veg.
+
+"Dis duisternis en stille nag.
+'My vriend, ek sterf by die eerste lig,'--
+so spreek hy sag,
+'maar Lettie wag haar eerste wig.
+
+"'Laat sy my verre graf hom wys
+en eewge trou laat sweer.'
+Hy sterf--die dure prys
+van vaderland en eer.--
+
+"'n Moeder veeg haar trane af.
+'n Kinderhand die kransie hou.
+Hul staan voor 'n gesonke graf.
+Dit was die eerste daad van trou."
+
+
+XV
+
+Die nag is heen, die môre is grys;
+'n plaat van tente en waens wys
+waar Perdekraal se steenhoop rys
+                       teen hoë hange.
+
+Daar staan hul aan die grond gepénd
+die geweltjies so mooi orent--
+die eie maaksels, tent aan tent,
+                      in suiwer range.
+
+o Trekkersvolk, my hart ontgloei!
+Ek sien hoe jul die vreemde boei
+verbreek het, om dan uit te bloei
+                        tot eie nasie.
+
+Nie net 'n eie vaderland,
+nie net 'n eie vlag geplant,
+maar àlles maak van eie hand--
+                        geen imitasie!
+
+Hoe lê die tentseil, baan aan baan.
+Hoe wakker bly die nokke staan.
+Die klappies netjies oopgeslaan--
+                    mooi eenheid same.
+
+Sy staan daar by die wa se as,
+die huis van doek, so lossies-vas,
+skoon nes in môredou gewas--
+                       'n blanke dame.
+
+Twee lang wit kappe in die veld:
+'n wa en tent daarnaas gesteld,
+tweeheid tot eenheid saamgesmelt
+                      in sware stonde.
+
+Die wa--'n sterke man is hy;
+die tent--'n taaie vrou is sy.
+Jul het die nasie uitgelei,
+                   sy boei's ontbonde.
+
+Lig op haar voet net soos die ree
+en trekkend met die trekker mee
+bied sy hom tog 'n vaste stee
+                      in angs-geweste:
+
+as wolkbreuk beuk die witte wand,
+die sonstrale op die nokke brand
+of nagdier sluip oor donker land,
+                     'n veil'ge veste.
+
+En as sy wa nie verder dring,
+hoor ek by wind haar fladdering
+die lied van boerbeskawing sing,
+                      stemmig-tevrede.
+
+Dan word haar seile trou bewaar:
+by feesdag net span sy 'n laer
+en straal haar seile dankbaar daar
+                    van groot verlede.
+
+
+XVI
+
+Oom Gert en Koos die sluit hul waens
+vas aanmekaar aan die buitekant
+en in 'n lyn met al die waens
+wat reeds in rye staan geskaar
+uit die omtrek van die Rand.
+
+Die lang grys wasems van die nag
+lê soos 'n slangrug in die dal;
+dit is die misdamp van die reën
+wat in Desember langs die Rand
+oorvloedig val.
+
+Daar in die miswolk dryf die kiem
+van perdesiekte, sê hul, rond,
+maar mens en bees, waarvoor die Heer
+die nuwe land gemaak het, is
+gesond.
+
+Reg-bo die vuurtjies van die laer
+styg stil omhoog die ligblou walm,
+en nou die son weer op wil gaan,
+styg uit 'n tent nog hier en daar
+'n laaste psalm.
+
+Die osse word al losgemaak
+en veld toe aangejaag;
+'n Kaffer stap hul agterna
+wat aan 'n stok sy velskoene en
+'n haarge knapsak draag.
+
+'n Enkele hamerslag weerklink
+van die wat laat kom, maar
+die meeste burgers is gereed
+en staan die landsaak te bespreek
+in klompies bymekaar.
+
+Die vrouens maak die brekfis al--
+die tweede ketel sing;
+hul loop tent in tent uit en koes
+gramstorig vir die braaivleis-rook
+wat trane in hul oë bring.
+
+Straks gaan hul, of dit kerk is, in
+hul Sondagspak geklee
+na die vermaarde steenhoop heen;
+'n ieder neem sy kerkboek en
+sy riempies-stoeltjie mee.
+
+Die predikant laat sing; hy lees
+en hou 'n nasionale preek.
+Dan vra hy ook nog vir oom Gert
+wat oral saamgetrek het, om
+die landgenote toe te spreek:
+
+
+XVII
+
+"My landgenote, julle weet
+hul het in Kaapland, vroeg en laat,
+'n valse vryheidsleer verkondig;
+jul weet die Kafferbendes het
+met roof en moord en skelmery,
+die grensbewoners daar versondig.
+
+"Ons het getrek, eers na Natal,
+tot aan die see wat vir ons was
+'n tweede en wilder Onbekende;
+maar nooit het trekkers moed of lus
+gehad om na die wildernis
+hul dapper trekkersvoet te wende.
+
+"Hul het daar deur die duinsand heen
+hul waens gedryf, en tot vandag
+staan daar die boerenaam geskrywe.
+Ons vyande 't ons daar gevind,
+ons uit-oorlê of aangeval,
+en uit dié Kanan weer verdrywe.
+
+"Ons laat aan Kaffervolk en Brit
+die mooiste deel van Afrika
+wat slinger langs die strande.
+Ons het gekies, om vrede vir
+ons voet te vind, die wildernis
+en altyd skraler binnelande.
+
+"God het ons eers gelouter en
+laat wraak neem op Dingaan
+se duisternis van Soeloe-horde,
+dat ons daar in die nuwe land,
+nes uit 'n smeltkroes voortgekom,
+'n Gode-dankbaar volk sou worde.
+
+"En later toe die Engelsman
+ons weer gedreig het en gedruk,
+het ons die steenhoop dáár vergader.
+Hier van Transvaal se hoogaltaar
+het ons ons harte opgehef
+tot God Almagtig, onse Vader.
+
+"Jul weet hoe God gered het. Dink
+aan Laingsnek, aan Ingogo en
+aan Amajuba's hoë kranse.
+Wee ons as ons weer God vergeet,
+soos Israel by Sinaï,
+met wilde afgodsdanse!
+
+"Dan sal die steenhoop ons verkla.
+Ek roep tot my getuie aan
+die hemel en die heuwelrande!
+Dan sal ons hiér moet kerm en klaag,
+en rondom hiérdie heil'ge plek
+die tekens sien van al ons skande!"
+
+
+XVIII
+
+Die fees het weer verbygegaan--
+na alkant sien mens waens, soos
+die boere in klompies weer vertrek...
+Hoe wakker staan die swepe-ry!
+hoe daal hul, en die voorslag klap
+om die osselywe op te wek!
+
+Nie lank nie of daar is weer fees;
+nou in oom Gert se huisie, waar
+Willem en Dina samestaan...
+Voordat die mense skei, vra nog
+die predikant dat hul sal hoor
+hoe hierdie bruilofsliedjie gaan:
+
+
+XIX
+
+_Bruidegom_
+
+"Ek is 'n boerebruidegom
+wat uit die ou Kolonie kom.
+Ek is geen kind nie van die Trek,
+maar my hart sit op die regte plek;
+daarom het ek my vasgebind
+aan 'n egte, egte trekkerskind.
+
+_Bruid_
+
+"Ek is die egte boerebruid,
+uit die egte takhaarwêreld uit.
+Maar ek kon my tog so goed gedra
+dat 'n kolonis my hand kom vra!
+Ja, die ou Transvaal is nie so sleg
+as wat die mense dink en seg.
+
+_Bruidegom_
+
+"Ek is 'n boerebruidegom
+wat met my ganse rykdom kom.
+Ek het geen geld nie op die bank;
+maar het 'n wa met suiwer klank,
+twaalf rooies, jukke en rieme klaar,
+en ek makeer nog net vir haar!
+
+_Bruid_
+
+"Ek is maar net 'n boerebruid,
+en gee my vir niks anders uit;
+geen jongman hoef hom te vergis,
+want ek is net maar wat ek is.
+Maar 'k het twee arrems, rond en sterk,
+wat regstaan vir die huishou-werk.
+
+_Bruidegom_
+
+"Ek is 'n boerebruidegom
+wat net maar na die bruilof kom
+met stewels, en ook net dan dra
+die laken-pak en keil van pa.
+Anders is hul my lyf te veel
+en is dit velskoen en ferweel.
+
+_Bruid_
+
+"Ek is maar net 'n boerebruid.
+Ek dra 'n kappie met 'n tuit.
+Ek knip die tabberds wat ek dra--
+maar bietjie mooier!--moeder ná.
+Net die één waar ek vandag mee loop
+het vader by die smous gekoop.
+
+_Bruidegom_
+
+"Ek is 'n boerebruidegom
+wat met lees en syfer klaar kan kom,
+en die kaart ken van Suid-Afrika
+wat ek daarso in my koppie dra.
+Wat anderkant die water, in
+die wêreld is, raak my maar min.
+
+_Bruid_
+
+"Ek is maar net 'n boerebruid,
+ek laat nie my geleerdheid uit.
+As hul oor politiek begin
+dan luister ek en hou my in.
+Maar 'k sal my kinders eendag wel
+die storie van Transvaal vertel!"
+
+[Illustrasie: "Bo-op die grond rys al 'n stad / wat op die heuwels
+skitter-blink."]
+
+
+
+
+Goue Gode
+
+
+I
+
+Dis heuwels, heuwels, heuwels net
+sover 'n mens se oog kan speur;
+dis of voorheen 'n monsterploeg
+die wêreld hier wou stukkend skeur.
+
+Ja, God se ploeg het hier geloop
+in wentelkrag van vloed en vuur
+toe heel die hoogland omgekeer
+is in die aard' se wordings-uur.
+
+Die reuse-sooi van daardie ploeg
+'n berg was of 'n hoë rand;
+en elke voor daaragter was
+'n vrugbre moot of akkerland.
+
+God se almagtige Hand het toe
+daaroor gegaan met groot geswaai,
+sodat 'n ganse goudveld is
+in die aard se boesem uitgesaai.
+
+Daarna het Hy die eeugety
+stil oor sy akkerveld laat duur,
+sonder dat een die geelblink vrug
+versamel in sy voorraadskuur.
+
+Geen Babilon se reusebeeld
+is uit die goudsaad saamgesmelt;
+geen wêreldstad se grootheid het
+geskitter oor die heuwelveld.
+
+Net Kaffervoete 't daar gegaan
+wanneer hul hordes vlug of veg;
+en die ondier het gelaer waar
+die skatte van die wêreld leg.
+
+
+II
+
+Die taal van berge en rante is oud.
+Ek sien die letters voor my staan,
+die skeure omlaag, die kranse omhoog;
+maar dis 'n skrif wat nooit vergaan.
+
+Die taal is geskrywe met letters
+van kranse en klowe en rif;
+dit lê oop en bloot op die wande, ...
+maar niemand ontraadsel die skrif.
+
+Die kranse en klowe is woorde
+tot reuse-sinne vereen,
+en die stippels en strepe daartussen
+is tot massas rotse versteen.
+
+Dit is die taal van skeppings-dae,
+die taal ook van die sondvloed-tyd,
+waarby die late mens verbysterd
+staan klae van onwetendheid...
+
+Spreek daardie taal van hoë waters
+teen hoë bergwand uitgeslaan,
+en van opdrifsels eeue later
+tot kransversténing oorgegaan?
+
+Of spreek die taal van vuur se werking,
+van vreselike wêreldbrand
+toe berggevaartes op kom rys het
+uit die aard se vuurge ingewand?...
+
+Die sleutel van pylskrif-figure
+en hiërogliewe is gevind;
+maar hier staan al die wyse same
+onwetend soos 'n kind.
+
+So swyg ook stil die Rand se rante.
+Ja, die skeppingstaal is al te oud!...
+Of spreek hier gryse lettermerke
+miskien al lank die woord van: Goud?...
+
+
+III
+
+Nou loop 'n loper oor die Rand
+wat rooi is in sy aangesig;
+hy sien niks van die skone land,
+maar hou sy oog omlaag gerig.
+
+'n Kaffer sukkel agter hom
+en dra sy loodswaar pak:
+'n vysel, stamper, pikswart kom
+met goeters in 'n goiingsak.
+
+Hoor! dis geen vooros-klok gewis
+wat lui op die anders stille Rand!
+Die klankgeluid is anders, dis
+die stamper op die vyselkant.
+
+Bo stugge rots--nog nooit getref
+as deur die slag van donderweer--
+word nou die hamer opgehef
+en mokerslag daal dreunend neer.
+
+Die rots word gruis; die gruis word stof;
+die wasbak spoel dit om en om,
+en delwers-oog speur rust'loos of
+die goud-en ysterstrepie kom.
+
+Daar is dit! en hoe bly is hy!
+Die goud-aar is oplaas geraak...
+Die outa sien 'n os wat wei,
+en dink: "Hoe lekker sal hy smaak."
+
+Die rots word nog 'n keer gestamp ...
+en in die spoelkom omgewas.
+Die delwer gaan dan na sy kamp ...
+sy dienaar hurk daar by sy las.
+
+
+IV
+
+Ons sien nou weer die loper loop.
+'n Tolk en hy het keer op keer
+met omhaalwoorde geprobeer
+of hul oom Gert se plaas kan koop.
+
+Oom Gert was na Pretoria:
+hy het hom met sy sorg gewénd
+na die vaderlike president,
+en dié het hom geantwoord: Ja.
+
+Maar ag, oom Gert se hart is swaar
+as hy weer kom die bultveld oor;
+daarbinne moet hy almaar hoor
+'n stem so lastig, so onklaar:
+
+"My plasie is my Nabots-erf
+wat met sy weiveld wiegel oor
+die Rand. Moet ek dit nou verloor
+vir Agabs, om dan rond te swerf?
+
+"Gewetenstem naas lotgeval!
+Die stem is Jakobs stemklank, maar
+die lewenslot 's die Esaus-haar,
+en ek is blind soos Isak al!"
+
+So het hy lank gepeins, gewag,
+tot hy oplaas dink: "Laat maar gaan."
+Hul bied hom tweemaal duisend aan,
+en daarmee is die koop volbrag.
+
+Oom Gert maak nog sy saak gewis:
+hy vra net goudgeld en kontant,
+en dat sy eie predikant
+sal tel of hulle almal is.
+
+
+V
+
+o Heilige nagte van voorheen
+as die maanlig skaars in die huisie dring,
+waar oom Gert lê waak, soos die psalmis sing,
+om te peins oor God,
+
+die nagte nog lank, na skeppings-maak,
+deur geen kunsglans nog verkort;
+as die mens nog tyd het om wakker te word
+en te peins oor God.
+
+Die vetkers het maar kort gebrand
+om te lig oor die oue Skriftuur
+wat die stof bied in die vroeë uur
+om te peins oor God.
+
+Die siel doen soos die blomkelk dan
+wat die blaartjies sluit by nag,
+en stil-alleen op die son staan wag--
+so peins die siel oor God.
+
+Dit doen net soos die voël by nag,
+wat die vlerk nie vliegend meer wil strek,
+maar die koppie in die dons gaan dek--
+so peins die siel oor God.
+
+Dis doen en doen en nog eens doen,
+totdat uit hoër, heil'ger oord
+verruis die saalge stemmingswoord--
+as die siel stil peins oor God.
+
+Totdat 'n ligstraal na benee
+val in die oog omhooggehou,
+en die siel dan weer sy God aanskou--
+terwyl dit peins oor God.
+
+Dan voel dit weer aan wyding ryk
+en beef stil opwaarts-heen
+met groot verlange om nog
+oor God te peins.
+
+Maar ag, nóú is oom Gert vol sorg,
+en sy bed is vuur onder hom:
+'n ander god het daar gekom,
+en die naam van die god is: Goud.
+
+
+VI
+
+Voorheen was in oom Gert se huis
+'n sjieling net so skaars te kry
+as in 'n bedelaar se kluis--
+en tog was daar geen armoed' by.
+
+Oom Gert se huis kos hom geen geld:
+hy't self die muurtjies opgetrek,
+die gras gesny op eie veld,
+en toe met eie hand gedek.
+
+Die hout was geelhout wat gesaag
+is in die Houtbosbergse kuil,
+vandaar met moeite uitgedraag
+en oral in die land verruil.
+
+Sy meubels is van eie maak,
+en wie daarop gaan sit die voel:
+dit is geen goed na vreemde smaak,
+maar boer se eie bank en stoel.
+
+Wat op sy tafel kom is uit
+sy eie tuin of uit sy kraal--
+daar's brood en melk, daar's boerbeskuit
+en vleis, dit is die sober maal.
+
+Hul klere kies hul so gering,
+dat hoë ruil nie nodig is.
+Die smouse het dit rondgebring:
+ferweel en tabberdgoed en sis.
+
+Ja, geld was skaars en goud was min,
+maar min ook die onrus en gebrek;
+daar was geen ryke of arme in
+die land, niks wat die onrus wek.--
+
+Hoe het die wêreld nou gedraai!
+Hoe word oom Gert se vrees gewek!
+Hy sien sy goed al opgelaai
+en hoe sy wa weer noordwaarts trek.
+
+
+VII
+
+"Kom kinders, ons moet trek,
+want hier kan ons nie bly;
+as ons hier langer bly,
+sal hulle ons weer kry.
+
+"Ek het my grond so lief,
+my vrye plaas en werf.
+Vir hierdie plaas en werf
+het ek voorheen geswerf.
+
+"Kom kinders, ons moet trek,
+dit is die boer se plan,
+en daar's geen ander plan.
+Laat almal trek wat kan!"
+
+"Ag, vader, moenie trek,"
+sê Dina, "laat ons bly,
+want waar ons trek of bly,
+sal hul ons tog weer kry.
+
+"Ons kan nie immer trek,
+ons kan nie immer vlug,
+saam met die wild wegvlug
+vir mensgerug.
+
+"Ons woon al lank so stil;
+laat ons nou maar geniet,
+met eerbaarheid geniet
+van wat die wêreld bied."
+
+Wat sal oom Gert nou doen
+om die onheil af te weer
+as Dina haar verweer,
+met sagte woord hom keer?
+
+"Ek voel 'n ding wat kom,
+my binneste die werk
+net soos die miertjies werk
+wat verweg storm bemerk.
+
+"Nou ja, ons sal hier bly,
+op die uithoek van die plaas,
+van die ons ontvalle plaas
+maar vér van stadsgeraas."
+
+
+VIII
+
+Bo-op die grond rys al 'n stad
+wat op die heuwels skitter-blink;
+dit was 'n reeks van kampe eers,
+getimmer uit hout en sink;
+maar nou 'n wêreldstad meteen,
+en massas delwers trek daarheen.
+
+Oom Gert het so iets nooit gesien:
+die suiwer lug is troebel-vuil,
+en helder stroompies van weleer
+dam nou in donker modderkuil.
+Die grond voorheen so skoon en rooi
+is nou met steenkool-as bestrooi.
+
+Al bo die stad, en verder, sweef
+'n swart-deurrookte deins'righeid;
+dit lyk net soos 'n veldvuur wat
+hom uitsprei oor die velde wyd.
+En saans dan slaan 'n rooi gegloor
+soos veldbrand al die heuwels oor.
+
+In boeredorpe het hul eers
+'n kerk gestig op wye plein,
+waarom vergader, hier en daar,
+die grasdak-huisies, laag en klein.
+Maar nou word eers, en wondergou,
+'n groot hotel daar opgebou.
+
+Daar is geen Son- of Maandag meer;
+dit vleg en kronkel deurmekaar,
+en saans, nog lank na middernag,
+het die gewoel nog nie bedaar.
+Die wêreld maak oom Gert nou dom
+wat selde in die stad meer kom.
+
+En as hy in die sonlig sien
+hoedat die stad lê flikker-beef,
+of saans bemerk die dof-rooi gloed
+wat opwaarts na die hemel streef,
+dan dink hy: 's Dit nie wat ek lees
+van Babilon en van die Bees?
+
+
+IX
+
+Die nuwe wêreldstad die lê
+tussen die twee families in.
+Een kant is Willem en oom Gert,
+en ander kant daar boer oom Koos
+nog met sy talryke gesin.
+
+Die wêreldstad lê tussen hul,
+want, ja, die vriendskap is geskeur.
+Is dit miskien die profesie
+van wat op later dag nog met
+die hele nasie sal gebeur?...
+
+Dina het Engels gou geleer,
+en ook so mooi leer sing...
+Sy het verlaas oom Koos besoek
+om hom saam met sy huisgesin
+tot vriendskap met die stad te dwing.
+
+Sy praat van meegaan met die stroom,
+van nie so alles te vermy.
+Maar nee, oom Koos het vas besluit
+dat hy met sy geslag
+op die ou-ou boere-pad sal bly.
+
+Sy sing oplaas vir hul 'n lied
+om so hul harte nog te vang.
+Oom Koos die volg dit met 'n sug
+en dink aan beter tyd terug
+wanneer hy hoor die mode-sang:
+
+
+X
+
+"Stad waar die ligte newels swewe,
+waar ligte luggies skitter-bewe;
+stad op 'n hoogland uitgebou,
+ver-sigbaar by die hemelblou--
+Johannesburg jy's waarlik ja
+die glorie van Suid-Afrika.
+
+"Van digte donkerheid omgewe
+het Boer en Kaffer hier gelewe;
+hul kon die goudstraal nie ontdek
+wat die beskawings-lewe wek;
+geen boeretent of ossewa
+kon lig bring vir Suid-Afrika.
+
+"Geen trekker bring hier nuwe lewe,
+maar deur 'n hoër drang gedrewe,
+kom pionier en delwer aan
+wat goudvonke uit die rotse slaan.
+Johannesburg die was weldra
+die ligpunt van Suid-Afrika.
+
+"Johannesburg is hoog van strewe,
+wat laag is word nie neergedrewe,
+maar naturel en trekker-boer
+word uit hul onkunde opgevoer.
+Johannesburg is waarlik ja
+die glorie van Suid-Afrika.
+
+"Johannesburg is hoog verhewe,
+die koningin uit lig gewewe;
+haar goue beeld sal wonders doen,
+sal immer ophef en versoen.
+Johannesburg sal steeds hierna
+die glorie wees van Afrika!"
+
+
+XI
+
+Blink is die saal van lampelig;
+gloed-helder blink hulle aangesig.
+
+Warm is die saal van somergloed;
+warm en onstuimig die hartebloed.
+
+En kringlend sweef daar bont deureen
+die danseresse op ligte been.
+
+Maar Dina is die skoonste as sy
+haar liggaamskoon in dans uitsprei;
+
+en Willem, die gewenste man,
+sien van die kant die skouspel an;
+
+terwyl hom loof 'n kring van mans
+dat hy só 'n vrou leen vir die dans.
+
+Daar word gebuig, gevra, geswaai,
+die arrems in mekaar gedraai.
+
+       *       *       *       *       *
+
+Dan rus oom Gert, in slaap gesink,
+waar net Gods sterre in stilte blink.
+
+Rus?... Nee, hy sien op donker muur,
+in helder letters van hemelvuur:
+
+"Geweeg, geweeg, te lig bevind!"
+Dan roep hy: "Ag, my arme kind!"
+
+Sy vrou die stoot hom saggies aan,
+maar berg ook self 'n snik en traan.
+
+       *       *       *       *       *
+
+Dof word én saal én walsgeluid,
+en langsaam gaan die lampe uit...
+
+Leeg is die saal... Op tafelblad
+staan leë bottels in hul nat.
+
+En eind'lik, ná die sondenag,
+staan weer daarbuite 'n ander dag.
+
+
+XII [A]
+
+'n Warrelwind, die dagspook wat
+so plots ontwaak,
+en plots op straat of in die pad
+sy dans-swaai maak--
+is hy nie soms die bode van
+'n storm wat naak?
+
+Papiere, blare, voddegoed,
+van stof deurdring;
+geswaai, geruk, soos in 'n tregter
+opgewring,
+kry skielik lewe en asem, hul
+dans in 'n kring.
+
+Is dit 'n gees, haastig gedaal
+uit hoër lug,
+wat van 'n naadrende onheil bring
+die voorgerug?...
+Kyk hoe die loom-lui stof geswind
+sy voet ontvlug!
+
+Of is dit dalk 'n toorheks wat
+puur uit 'n grap,
+op straat al in die rondte wals
+met ligte stap,
+en met die voddegoed en stof
+kalkoentjies trap?...
+
+       *       *       *       *       *
+
+Rumoer'ge warr'ling langs
+die stof-vuil straat;
+binne die sinkgebou staan al
+'n mense-plaat,
+en op die platform staan 'n klomp
+klaar om te praat.
+
+Uit alle wêreld-oorde saam
+gewarrelwaai,
+lyk hul oom Gert soos hane wat
+staan koningkraai;
+wanneer hul veg vir stemreg met
+'n groot lawaai.
+
+Intussen pak die stormwolk al
+op Tafelberg;
+en anderkant die water is
+'n leeu vererg
+wat nog in sagte woorde-klou
+sy naels verberg.
+
+Oom Gert is moeg van die tumult;
+ryp is sy plan:
+hy self met honderd ander storm;
+gryp pote van
+die stoele, en slaan op kop en lyf
+so wat hul kan.
+
+Die helde vlug na alle kant
+die deurpoorte uit.
+Van lae galery vlug hul
+deur vensterruit,
+totdat 'n al te dikkert daar
+op half-lyf stuit.
+
+Oom Gert laat hom dit dugtig op
+sy sitplek voel.
+Die dikkert skreeu sy buitevriend:
+"o Pull, John, pull!"
+Oom Gert die slaan; die dikkert roep:
+"o Help, John, pull!"
+
+[A] 'n Beskrywing van die stemreg-agitasie.
+
+
+XIII
+
+Is 't oorlog?... In oom Koos se huis
+woel almal net om klaar te kry.
+Daar word geslag weer en gebak,
+en buite voor die agterdeur
+trek reeds die seuns die bokwa reg
+om op te pak.
+
+Die harte voel nie lekker nie,
+die woorde het angstig-min geword--
+soos steeds by donker voorbesef,
+by die vergeefse angsgevraag
+van hoe en waar
+die ontwaakte lewenslot sal tref.
+
+Lughartig praat 'n enkele seun
+hoe hy die Engelsman sal skiet,
+maar moeder maan: My kind, my kind!
+Die seun wyk willig vir die woord,
+want, ja, daar was 'n kleinigheid
+wat hy nog aan sy saal wou bind!
+
+Dis amper klaar... Daar kom hul aan,
+die burgers van die omtrek, want
+oom Koos die is nog veldkornet...
+Straks staan hul, teuel in die arm
+en met geboë hoof,
+want een gaan voor in smeekgebed.
+
+Die vrouens staan effens opsy,
+met arrems oor mekaar gevou,
+nou dat hul taak is afgedaan.
+Nou kan hul eers hul smart besef,
+en enkle droog met voorskoot-punt
+al die eerste oorlogstraan.
+
+Dan skuif en skok, met gang en draf,
+die burgers op hul perde weg--
+dit lyk somaar 'n mengelklomp!
+Maar tussen hulle flikker-blits
+geweldig in die lenteson
+die blinkgemaakte mauser-tromp!
+
+Oom Gert wat hom meer tuis voel by
+dié ruiterskaar--hy het oom Koos
+sy krygsmansdiens al aangebied--
+die luister hoe die jongspan in
+hul oorlogsblydskap sing
+die klanke van 'n oorlogslied:
+
+
+XIV
+
+Kom, burgers, trek die perde reg:
+nou vrou en kind goeien-dag geseg!
+Jongkêrels, los die nôi se hand;
+en seuns, verlaat jul moeders, want
+daar gaan 'n strydroep deur die land!
+Gryp nou die teuels bymekaar--
+die vierkleur is weer in gevaar!
+
+Die regterhand gryp die visier,
+die bors oorkruis 'n bandelier;
+die spore in die sonskyn blink,
+stiebeuels teen mekaar weerklink,
+die ketel aan die saal rinkink.
+Kom, burgers, hou nou bymekaar--
+die vierkleur is weer in gevaar!
+
+Laat aan die trippelaar sy pas,
+maar hou die vuurge hingste vas.
+Die agterstes moet ingalop
+tot binne-in die ruiter-trop--
+die ponie en die bossie-kop.
+Kom, burgers, ry so bymekaar--
+die vierkleur is weer in gevaar!
+
+Trek burgers, almal nou geteld,
+al voort maar deur die wye veld,
+en of jul al omlaag verdwyn
+of op die heuwels weer verskyn--
+wys altyd weer die slingerlyn.
+Kom burgers, trek so bymekaar--
+die vierkleur is weer in gevaar!
+
+Jaag, burgers, jaag oor rant en rots
+wanneer jul teen die vyand bots.
+Ruk in, spring af en pos gevat
+aan die onwrikbre ryperd-blad.
+Mik fyn, kyk waar die stoffie spat!
+Staan, burgers, staan dan bymekaar--
+die vierkleur is weer in gevaar!
+
+En moet jul val, val dan met eer,
+met die oog die vyand toegekeer;
+val op die grense, man en perd,
+die oue vierkleur is dit werd,
+en die eerkroon wink al uit die vert.
+Val burgers, val dan bymekaar--
+die vierkleur is weer in gevaar!
+
+
+XV
+
+So sing die jonges vol van vreugde,
+maar ag, oom Gert se hart is seer
+as hy straks diep en dieper peinsend
+gaan langs die slagveld van weleer.
+
+Dáár lê Majuba, donker kleurig,
+sy sye een en al terras;
+dis of die berg van alle eeue
+vir wonderdaad geskape was.
+
+Daar lê Laingsnek; dis of Gods hande
+dit vir 'n skanswerk uit wou bou.
+En daar's Ingogo's kronkelbedding--
+net om die vyand op te hou.
+
+Daar's nog die wonderlike hoeke,
+net om die vyand vas te keer;
+maar ag, oom Gert voel nou so anders,
+sy hart is onverklaarbaar seer.
+
+Hy sien nou oral groot kanonne,
+hy weet nie of die ding sal gaan.
+Die treine voer nou alle soorte
+van wapens uit die hoofstad aan.
+
+Daar is hom ook so baie mense,
+en baie goed word aangevoer;
+voorheen was daar so min maar nodig:
+'n ryperd, biltong en 'n roer.
+
+Dis nodig, ja, die tyd die vorder,
+en daarom swyg hy maar en kyk.
+Maar heel die Amajuba-wêreld,
+alles wil hom so anders lyk.
+
+Tog leef hy weer, die troue krygsman,
+al trek hy nou maar same net:
+'n oorlogsperd die stamp en runnik
+wanneer hy hoor die krygstrompet!
+
+
+XVI
+
+Verlore!...
+Die dag van stryd het mooi begin,
+die burgers trek verwinnend in,
+en boerename 't binnekort
+oral 'n glorie-klank geword!--
+'n Pragtige môreglore!
+Maar onder in oom Gert se hart
+kom effens al, nog diep-verward,
+'n fluisterstem na vore:
+Verlore, verlore!
+
+Verlore!...
+Die dag van stryd begin so goed,
+Suid-Afrika lê aan hul voet...
+Die Boer moet Afrika regeer!
+Gryp gou, voordat die kans kan keer!
+Buig uit die grense na vore!...
+Maar nou kom daardie fluisterstem,
+diep in oom Gert se bors geklem,
+so duidelik na vore:
+Verlore, verlore!
+
+Verlore!...
+Rookwolke nader uit die suid
+en sprei hul oor die aard-breedte uit;
+oor Drakensberg se veil'ge top
+skuif swaar 'n donderonweer op;
+die storm sing in wilde kore!
+Oom Gert se stemme, in hom bekneld,
+kom nou daar buite op berg en veld
+al donderend na vore:
+Verlore, verlore!
+
+Verlore!...
+Oom Gert die kon nie verder vlug,
+en sit nou, met sy vrou, te sug
+agter die ysterplate vas,
+daar waar hy eertyds vryman was
+en sy vryheid is wedergebore!
+Die fluisterstem daarbinne kom
+nou deur die ysterplaat weerom
+as huilende windstem na vore:
+Verlore, verlore!
+
+Verlore!...
+Die dag van stryd hou lank nog aan--
+dis of die son nou stil gaan staan.
+Maar eindlik roep hul rond: "Verby!
+dis vrede, vrede weer, wees bly--
+al is die vryheid verlore!"...
+Dan keer die wilde stem as sug
+weer in oom Gert se hart terug;
+en dring dan weer altyd na vore:
+Verlore, verlore!
+
+
+XVII
+
+Die oorlogsfakkel is gedoof,
+en die oorlogskamp word oopgesluit.
+Die nuwe tye, hooggeloof,
+kom met gejubel, lank en luid.
+
+Die burgers kom van oral an
+en raak al met hul lot versoen.
+Maar net oom Gert, gebroke man,
+wat sal hy in so 'n wêreld doen?
+
+Want ook sy troue vrou is dood--
+die lewe van 'n handjie meel
+en van 'n brok genadebrood
+was haar as boerevrou te veel.
+
+Willem, sy skoonseun--hy't vir hom
+die boerdery eers waargeneem--
+is skout, en het nie teruggekom.
+Hy's seker nou totaal vervreem!
+
+Oom Koos weer het sy grond verhuur,
+en trek die hoë Bosveld in,
+die Randse lewe is hom te duur
+en skaadlik vir sy huisgesin.
+
+Maar Dina--waar is sy en wat?
+sy die altyd skone boerevrou?...
+Geheel verslingerd in die stad
+en will'ge prooi van vreemdes nou!
+
+Wanneer oom Gert van Dina hoor,
+verbysterd al deur smart op smart,
+dan roep 'n dubb'le stem: "Verloor!"
+en dubb'le swaard gaan deur sy hart.
+
+Geen antwoord is daar op die stem
+wat vlymend deur sy siel nou gaan;
+maar as die leed te vinnig klem,
+roep hy: "Dit het die stad gedaan!"
+
+[Illustrasie: "Dié vaal-wit hopies dek hul bei, / vader en dogter, sy
+aan sy!"]
+
+
+
+
+Groue Grawe
+
+
+I
+
+Dis heuwels, heuwels, heuwels net
+sover 'n mens se oog kan speur:
+maar heuwels sonder struik of gras,
+en droewig-vaal soos as gekleur.
+
+Langes die heuwels staan 'n ding
+soos die houtgeraamte van 'n huis,
+waarbowe rust'loos wiele draai
+wat die waentjies optrek met die gruis.
+
+Die heuwels is party al oud;
+verlate en vasgereën party,
+en storms het baster-klofies in
+hul naakte ribbes ingesny.
+
+Die ander is nog in die maak
+van poeiergrond of gruis nog grof;
+en as die wind die fynes vat,
+dan trek daar tuite stof.
+
+Die heuwels lyk soos duine wat
+in blankheid rys aan verre strand--
+dáár rys hul uit die blou-diep see,
+hier uit die aard se ingewand.
+
+Hier's ook 'n dreuning soos die dreun
+van sagbewoë wêreldsee,
+en winde wend, dan hier, dan daar
+die dowwe dreuning met hul mee.
+
+       *       *       *       *       *
+
+Maar waarom is die heuwels dan
+so hoog en ook so bleek?
+En waarom is die dreun so diep,
+so droef nes een wat smartlik smeek?...
+
+Hul sê die duine aan strand is die
+grafheuwels van wie sterwe in see;
+en daardie droewe dreuning is
+die klag van wees en weduwee.
+
+Maar hiérdie heuwels, heuwels dan
+wat ook so hoog is en so bleek?
+En hiérdie droewe dreuning dan
+wat klaag soos een wat smartlik smeek?...
+
+
+II
+
+'n Agtal jare is weer verby.
+Die boereplase is opgebou,
+die platjies is weer huise nou,
+die woeste leegte 'n landery.
+Gou ruk weer alles in verband--
+Suid-Afrika's 'n wonderland!
+
+Maar net oom Gert se lewe kwyn.
+Sy hart is nie meer in die werk,
+sy wank'le bene is al onsterk,
+en ook die plasie word te klein.
+Die lewensreggie, kort van duur,
+wag net nog op sy sterwensuur.
+
+Wanneer hy die omtrek saans beskou,
+hoedat die huis-tal groter word,
+die vrydom steeds word ingekort--
+dan sê hy: "Ja, daar is dit nou!
+Die vroeëre boere-paradys
+is nou één molshoop, groot en grys.
+
+"Hier bly net hope en holtes lê:
+die vreemd'ling kraak die neut in twee
+waarvan hy ons net doppe gee,
+maar al die neutvet dra hy weg.
+Ons goud gaan na 'n vreemde strand--
+Transvaal bly lê: 'n armmans-land!
+
+"Die voorpos van die armes woon
+in Blikkies-dorp se kronkel-sink
+wat ver soos bottelstukke blink.
+Hul lewe van 'n hongerloon
+in huisies aanmekaar gepas
+en jaartjies vol van steenkool-as.
+
+"Ag, arm Transvaal, waarvoor ek vrees,
+jy't Afrika voorheen geroer
+tot wakkerskudding van die boer--
+sal jy nie nou die laaste wees?
+Jou heil'ge eersgeboorte-reg
+word op die mark te koop geleg."
+
+
+III
+
+Oom Gert het min verwagting meer.
+Nog één ding hou hom aan die loop,
+dit is die vleugie van 'n hoop
+dat eens sy dogter weer sal keer.
+Die droewe en tog verbede dag,
+daar bly sy siel nou stil op wag.
+
+Sy hopie word hom aangesterk
+deur 'n storie in 'n boek gelees:
+"In Skotlands berge is 't gewees,
+en 't was ook daar 'n stad se werk.
+'n Eenge dogter in haar fleur
+is uit die vadershuis geskeur.
+
+"Nie wetend waar sy swerwend gaan,
+kon haar vader net nog bid.
+Geen grendel is snags opgesit,
+maar deur die deur wat opestaan,
+flikker 'n kersie heelnag lang,
+wat haar by weerkoms moet ontvang.
+
+"En ja, sy het eennag gekom!
+Die trekking van die ver-oop deur,
+en kersgeflikker deur die skeur,
+die stille bede-heiligdom--
+ja die gebed nog allermees--
+was 't vir haar hart te sterk gewees?...
+
+"As sy haar vader wenend kus,
+bars die oue ook in trane uit:
+'My kind, die deur was nooit gesluit
+en daardie kersie nooit geblus;
+dáár het ek biddend, nag aan nag,
+geduldig op jou koms gewag.'"
+
+       *       *       *       *       *
+
+Maar ag, oom Gert se hart is bang;
+want as die jaartal al maar slyt,
+dink hy: "My hoop is ydelheid,
+my wagte duur tog al te lang;
+my lewensdaggie's netnou om,
+en dan het sy nog nie gekom."
+
+       *       *       *       *       *
+
+Die mense vier al Unie-fees!...
+Hy, arme, sal ook maar gaan kyk
+hoedat die nuwe wêreld lyk--
+wie weet, miskien sal sy daar wees!
+Sy eensaamheid verlaat hy dan
+en kyk die vreemde wêreld an:
+
+
+IV
+
+Hoe mooi het al die stad geword!
+Hoe slinger, soos 'n krans, omheen
+die villatjies in keur van steen
+en wisseling van boumodel!
+
+Hoe mengel hulle kleuretint,
+van helder-wit tot donker-dof,
+omlaag, omhoog; dis alles of
+'n kunst'naarshand hul plek bepaal.
+
+Hoe groei die bome in die rots
+en bloei die blomme in kleure sag,
+vlak teen die rant se wilde prag,
+asof dit nooit nie anders was.
+
+En dan, die golwende verskiet
+van bulte en bosse, al deureen,
+totdat die oë vasslaan teen
+Magaliesberg, die groot blou reus.
+
+('n Bietjie goud maak baie mooi,
+en--dis maar krummels van die groot,
+uit louter goud gebakte brood,
+wat na Europa word vervoer!)
+
+Ook saans nog wyk die mooiigheid
+nie heeltemal nie, want dan blink
+'n see van liggies; mens sal dink
+die sterre 't uit die lug geval.
+
+Die stad self lyk nou een en al
+koopmanspaleise opeengehoop,
+waartussen al die mensies loop
+wat vreselike drukte maak.--
+
+Oom Gert sien niks van al die skoon.
+Die agterbuurt, daar dink hy aan
+waar die blikhuisies almal staan,
+en alles vuil-armoedig is;
+
+bedink maar hoe die mense woel
+waar huise en stof die son versper,
+waar sawends skyn geen maan of ster,
+en net die lampeskynsels blink.
+
+Hy sien skoorstene en steenkoolrook;
+hy hoor die treine met hul haas;
+hy hoor die myn se toeter blaas,
+en 't gaan asof die aarde brul.
+
+Hy dink dan aan die myn-graf waar
+die mense lewendig in kruip,
+om soos erdvarke rond te sluip
+vir bietjie geld en--longekwaal.
+
+Hy dink aan ander duisende
+van mense, voorheen eerbaar-braaf,
+vir wie die skandgraf word gegraaf
+wanneer die goud rys uit die grond.--
+
+Maar--daar is fees bo-op dié graf!
+Nes die ou tyd waar oom Gert van lees,
+dat mense hou 'n dansersfees
+wanneer die "swarte dood" verwoes.
+
+
+V
+
+_Die môre van die Unie-fees_
+
+Oom Gert sien die soldate
+in kakie langs die strate.
+Hy sien die oorlogslans
+se lintjies vrolik dans,
+die sabels en gewere,
+kanonne en helmet-vere,
+op die paradebaan.
+En agteraan?...
+
+Hy sien die oorlogs-wees
+wat deelneem aan die fees--
+'n kinder-keurkommande
+met skewe hoede-rande;
+'n ganse skaar kadette
+met roer en bajonette--
+al agteraan
+op die paradebaan.
+
+_Die môre-godsdiens_
+
+Vroom geklank!
+Mense dank,
+almal mede,
+vir die vrede
+'n Opperwese.
+Want genees is
+en verbonde
+is al die wonde;
+rassevete [B]
+'s al vergeet.
+Met veréénde klank
+rys die vreugdedank!
+
+[B] Rassetwiste.
+
+_Die middag_
+
+Hy hoor die geluid van juublend gesketter,
+die vrolike klank van simbaal en trompetter,
+gedra op die dreun van die oorlogstamboer
+wat dond'rend soos onweer die harte kom roer.
+Daar's wapenbeweeg wat yslik weerklink;
+kanonwaens kom aan en kettings rinkink.
+En hy hoor daarna:
+Hoera! Hoera!
+
+Hy hoor die tred van die oorlogswees,
+sy voete gedril vir die Unie-fees!
+Hy hoor 'n gesang van sy lippe weerklink
+as hy bly en verruk uit die feesbeker drink.
+'n Hosanna gaan op uit die kindermond,
+en die skare juig saam in die vrolike stond;
+En hy hoor daarna:
+Hoera! Hoera!
+
+_Die aand_
+
+Vreugdevure deur die land...
+Mense juigend om die brand!
+Vreugdepyle gons omhoog
+en ontplof hoog aan die boog;
+bly-verwonderd bly die skaar
+na die skitterkleure staar.
+
+Oom Gert gaan vroeg die aand na huis,
+want een ding staan by hom nou vas:
+dat hy nie in dié wêreld pas.
+Hy het 'n beter dag geken
+en is te oud om nog te wen
+aan al die vreemdigheid
+van nuwe koers en tyd.
+
+Hy slaap laat in met diep gesug,
+en in sy droom kom weer terug
+die wese op die paradebaan,
+die kinders wat hosanna sing,
+die mense wat mekaar verdring
+om rond die vreugdevuur te staan.
+
+Ook kom hom deur sy droomnag speel
+'n enk'le krygs- en kamptoneel;
+'n moeder by haar kind aan waak,
+'n stryder sterwend vir sy saak.
+
+En as hy opstaan kom die vraag:
+My Dina, ja, was sy
+ook dalk daarby?...
+
+
+VI
+
+Dina se lewe val haar swaar.
+Helaas, sy was die laaste tyd
+haar blosende gesondheid kwyt,
+en moes gedurig drankies koop.
+
+Sy het in 'n café gedien
+waar sy gedurig reg moes staan,
+die wit-gestyfde voorskoot aan
+en haardos ydel opgetooi.
+
+Sy moes haar aangesig verkleur;
+want al die glans van vel en oog
+het met die jare weggedroog--
+só was haar blommesteel geknak!
+
+Sy moes daar staan en vriendlik wees
+vir iedereen, al oor en oor,
+ook as die kêrels met haar skoor
+en stilletjies haar dinge sê.
+
+Saans word sy dikwels uitgevra
+om na die bioskoop te kyk;
+dan moet sy weer so sinlik lyk,
+dat sy die jonkmans kan bekoor.
+
+Dan kry sy volop lekkers en
+'n sitplek in die voorste ry;
+dan is daar volop gekkerny
+op die toneel en in die saal,
+
+totdat 'n ander lewensdag
+in sondenag word uitgeblus;
+die liggaam weer na late rus
+moet deur die vroeë more heen.
+
+Hoe sweef dan om haar koors-gesig
+die kuisheid van die môredou;
+hoe pynig haar 'n naberou
+wat al maar met die môre kom!
+
+Haar leë hart het sy so lank
+uit singenot se kelk laat drink,
+dit word haar aldeur volgeskink
+en--tot die prys van hande goud.
+
+Tog bly haar hart gedurig leeg...
+Sy sal die fees dan ook maar my...
+Oom Gert soek haar vergeefs daarby...
+Skyn-vrolik is sy nou nie meer!...
+
+
+VII
+
+Ja, Dina was dié dag nie by
+en ook nie bly...
+God het haar eind'lik stil laat staan!
+En omgewend?...
+
+Die aand versprei sy duister skerm
+wanneer sy op die rante kerm
+in haar ellend:
+
+"Ag, kon ek nog my sondedaad
+as sondesaad
+weer in my donker hart
+terugontvang,
+dan was my vrees,
+my angs by awendswart
+wis minder bang
+gewees.
+
+Maar nou, nou het voorheen my hand
+dit uitgeplant,
+die eerste korrel van die kwaad.
+En ieder jaar vermenigvuldig
+die boom so kwaad
+die sondesaad,
+en maak my siel doodskuldig.
+
+Teen awendgrys
+verrys
+nou boom op boom, hul bly
+soos donker plekke,
+soos pikswart vlekke
+dwars-teen my vinnig-aan
+wegdonkerende hemel staan.
+
+En waar ek nou al dolend gaan,
+hul staar my aan,
+die bome; deur hul blare
+hoor ek die nare
+geruis van doem en dood--
+oneindig ver van my
+en altyd naderby!
+
+Ek vlug verdwaald, verdwaas van sin,
+benard, benoud
+my donker woud
+al dieper, dieper in!"
+
+
+VIII
+
+Sal God dan Dina so laat staan?...
+Sy wend haar voetstap al maar aan
+op agterbuurtse sinkgebou
+waar awenddienste word gehou...
+Net kwyn sag weg 'n lied van dank
+as sy gaan sit op verste bank.
+
+Wanneer die laaste galm verruis,
+spreek sag die leraar van 'n Huis
+daarbowe, wat veel wonings het,
+die toevlugsoord van wat belas,
+gedruk, verlaat, verlore was.
+
+Wees nie ontroer, voeg hy daarby,
+as jul nog sondesmarte ly,
+want daar hou juis die eng'le fees
+om wie verlore hier mag wees.
+
+o Die oue, oue Bybeltaal,
+by haar al lank verouderd al--
+dit sink soos eerste druppels reën
+wat op 'n ou pad val.
+
+(Wat hoor sy nou! "Wees nie ontroer!"
+Het God haar voete hier gevoer?...
+Wat hoor sy! "Daar is baie plek."
+Ook vir 'n sondares soos ek?...
+Wat!... dat daar om verlorene fees
+sal wees!)
+
+Dan volg 'n laaste smeekgebed
+dat God barmhartiglik mag red
+deur altyd-nuwe wekgeluid;
+en daarmee gaan die kerkie uit.
+
+Sy stap die duisternis weer in,
+maar dis vir haar 'n dagbegin;
+dis of die sterre almal wink,
+of die aandster bo die woning blink
+waarin haar vader op haar wag.
+
+Dieselfde nag het sy besluit
+om na haar vader terug te gaan.
+Want as God haar nie weg wil wys,
+dan neem 'n eie vader wis
+sy enige dogter aan.
+
+
+IX
+
+"Wie kom so laat nog na my huis?...
+Ek hoor daarbuite 'n voetstap ruis."...
+Die bo-deur swaai sag aan die kant.
+Is dit die wind se onsigbre hand?...
+
+'n Kersie wikkel--hoe die deur
+al saggies word opsy gebeur--
+en wend lig-golfies daar en hier
+langs langvergane muurpapier.
+
+"Wie kom nou na my huis? Dis nag!"
+Die grysaard nou geboë wag
+en kyk, maar kan geen wese ontdek--
+totdat 'n stem kom: "Pa, dis ek."
+
+Dan doem traag uit die duisternis
+'n beeld wat hom nóg eie is.
+"My kind!... Oplaas!" en dan niks meer.
+Sy val hom aan die voete neer.
+
+'n Vaderhart se medely--
+wat kom Gods liefde naderby?
+God wat alreeds te wagte staan
+as die "verlore seun" kom aan!
+
+Hy blik haar in die skuldige oog...
+Die trane-sout 't al vasgedroog.
+En sinlikheid aan 't wisselwyk,
+van ver deur dowwe sluiers kyk.
+
+"My kind, dáár het ek neergekniel,
+snags uitgestort my bitter siel;
+dié deur het nooit nie dig gegaan,
+en daardie kersie 't daar gestaan.
+
+"Nou kan ek sterf, my oog het nou
+jou saligheid, my kind, aanskou."
+Hy sien haar aangesig is bleek--
+'n skone spieël gekraak, gebreek.
+
+"Hoe is jou skoonheid van weleer
+deur Gods geregtigheid verteer--
+die vlam wat ons nie sien nie, maar
+waarvan ons net die as vergaar!
+
+"My kind, meteens my profesie,
+van wat my oog gewislik nie
+meer sal aanskou: die wederkeer
+van al my volk tot God en eer.
+
+"Lê op my graf geen sooi met gras,
+maar dek dit met die heuwel-as;
+want daarso lê begraaf jou eer
+en van die boervolk van weleer.
+
+_"Ja, daarom is die heuwels hoog,
+en dáárom is hul skynsel bleek,
+en daarom is die winddreun diep,
+so droef soos een wat smartlik smeek!_
+
+"Maar eens herleef die nasie weer,
+waarvan ek sterwend profeteer.
+Eens word die grys-blou heuwels klein
+as God alleen weer groot verskyn!"
+
+Hul staar mekaar nog vraend aan
+wanneer die dag al op wil gaan...
+Dan sien sy hoe sy vinger wys
+waar Perdekraal se heuwels rys!
+
+       *       *       *       *       *
+
+Die digter het sy taak volbring.
+Die sanger het sy lied gesing,
+en wil met enk'le woorde nog
+vermeld van stille beevaarts-tog;
+
+van hoe sy voet eerbiedig stand
+hou by twee graftes op die Rand.
+Dié vaal-wit hopies dek hul bei,
+vader en dogter, sy aan sy!--
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Trekkerswee, by J.D (AKA Totius) du Toit
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK TREKKERSWEE ***
+
+***** This file should be named 16543-8.txt or 16543-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/6/5/4/16543/
+
+Produced by Michael Ciesielski, Christine D and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/16543-8.zip b/16543-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..1aede9e
--- /dev/null
+++ b/16543-8.zip
diff --git a/16543-h.zip b/16543-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..03f1434
--- /dev/null
+++ b/16543-h.zip
diff --git a/16543-h/16543-h.htm b/16543-h/16543-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..e9a1962
--- /dev/null
+++ b/16543-h/16543-h.htm
@@ -0,0 +1,2872 @@
+<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN"
+    "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd">
+
+<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml">
+  <head>
+    <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html;charset=iso-8859-1" />
+    <title>
+      The Project Gutenberg eBook of Trekkerswee, by J.D. Du Toit (Totius).
+    </title>
+    <style type="text/css">
+/*<![CDATA[  XML blockout */
+<!--
+    p {  margin-top: .75em;
+         text-align: justify;
+         margin-bottom: .75em;
+         }
+    h1,h2,h3,h4,h5,h6 {
+         text-align: center; /* all headings centered */
+         clear: both;
+         }
+    hr { width: 33%;
+	 margin-top: 2em;
+	 margin-bottom: 2em;
+         margin-left: auto;
+         margin-right: auto;
+         clear: both;
+       }
+
+    table {margin-left: 5%; margin-right: auto;}
+
+    body{margin-left: 10%;
+         margin-right: 10%;
+        }
+
+    .linenum  {position: absolute; top: auto; left: 4%;} /* poetry number */
+    .blockquot{margin-left: 5%; margin-right: 10%;}
+    .pagenum  {position: absolute; left: 92%; font-size: smaller; text-align: right;} /* page numbers */
+    .sidenote {width: 20%; padding-bottom: .5em; padding-top: .5em;
+               padding-left: .5em; padding-right: .5em; margin-left: 1em;
+               float: right; clear: right; margin-top: 1em;
+               font-size: smaller; background: #eeeeee; border: dashed 1px;}
+
+    .bb       {border-bottom: solid 2px;}
+    .bl       {border-left: solid 2px;}
+    .bt       {border-top: solid 2px;}
+    .br       {border-right: solid 2px;}
+    .bbox     {border: solid 2px;}
+
+    .center   {text-align: center;}
+    .smcap    {font-variant: small-caps;}
+    .u        {text-decoration: underline;}
+
+    .caption  {font-weight: bold;}
+
+    .figcenter   {margin: auto; text-align: center;}
+
+    .figleft     {float: left; clear: left; margin-left: 0; margin-bottom: 1em; margin-top:
+                 1em; margin-right: 1em; padding: 0; text-align: center;}
+
+    .figright    {float: right; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 1em;
+                 margin-top: 1em; margin-right: 0; padding: 0; text-align: center;}
+
+    .footnotes        {border: dashed 1px;}
+    .footnote         {margin-left: 10%; margin-right: 10%; font-size: 0.9em;}
+    .footnote .label  {position: absolute; right: 84%; text-align: right;}
+    .fnanchor         {vertical-align: super; font-size: .8em; text-decoration: none;}
+
+    .poem             {margin-left:10%; margin-right:10%; text-align: left;}
+    .poem br          {display: none;}
+    .poem .stanza     {margin: 1em 0em 1em 0em;}
+    .poem span        {display: block; margin: 0; padding-left: 3em; text-indent: -3em;}
+    .poem span.i2     {display: block; margin-left: 2em;}
+    .poem span.i4     {display: block; margin-left: 4em;}
+    .poem span.i6     {display: block; margin-left: 9em}
+    .poem span.i10     {display: block; margin-left: 10em;}
+    .poem span.i16     {display: block; margin-left: 16em;}
+    .poem span.i17     {display: block; margin-left: 17em;}
+    .poem span.i18     {display: block; margin-left: 18em;}
+    .poem span.i19     {display: block; margin-left: 19em;}
+    // -->
+    /* XML end  ]]>*/
+    </style>
+  </head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Trekkerswee, by J.D (AKA Totius) du Toit
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Trekkerswee
+       Met tekeninge van J.H. Pierneef
+
+Author: J.D (AKA Totius) du Toit
+
+Release Date: August 18, 2005 [EBook #16543]
+
+Language: Afrikaans
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK TREKKERSWEE ***
+
+
+
+
+Produced by Michael Ciesielski, Christine D and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+
+
+<h1>Totius</h1>
+
+<h1>Trekkerswee</h1>
+
+
+
+<h4>Met tekeninge van</h4>
+<h3>J.H. Pierneef</h3>
+
+
+<h4>Tafelberg</h4>
+
+<div class="figcenter" style="width: 249px;">
+<img src="images/image1.jpg" width="249" height="400" alt="Voorblad" title="" />
+</div>
+
+<hr style="width: 65%;" />
+
+<h2>INHOUD</h2>
+
+
+
+<div class='center'>
+<table border="0" cellpadding="4" cellspacing="0" summary="">
+<tr><td align='left'><a href="#n_Woord_van_Inleiding">'n Woord van Inleiding</a></td></tr>
+<tr><td align='left'><a href="#Silwer_Strale">Silwer Strale</a></td><td align='right'>1</td></tr>
+<tr><td align='left'><a href="#Goue_Gode">Goue Gode</a></td><td align='left'>31</td></tr>
+<tr><td align='left'><a href="#Groue_Grawe">Groue Grawe</a></td><td align='left'>59</td></tr>
+</table></div>
+
+
+<hr style="width: 65%;" />
+
+<h2><a name="n_Woord_van_Inleiding" id="n_Woord_van_Inleiding"></a>'n Woord van Inleiding</h2>
+
+<p>Die versies verplaas ons bo-op die Rand, ongeveer waar Johannesburg
+nou l&ecirc;. Daar het oom Gert, 'n trekker, met vrou en enigste dogter,
+gaan woon. Later kom oom Koos, 'n kolonis, wat in die nabyheid grond
+gekoop het. Sy seun Willem raak verlief op Dina, oom Gert se dogter.
+Nadat die twee families saam Perdekraal-fees gevier het, gaan Willem
+en Dina trou.</p>
+
+<p>Die tweede versereeks beskrywe die ontdekking van die goudvelde en die
+opkoms van Johannesburg, maar ook die verleiding waaraan Willem en
+Dina, wat by oom Gert inwoon, blootgestel is en waarvoor hulle beswyk.
+Die tweede stuk eindig dan met die groot Boer-Britse oorlog.</p>
+
+<p>Die derde versereeks verplaas ons in die tyd toe die Unie tot stand
+gekom het, en beskryf die treurige einde van oom Gert en Dina.</p>
+
+<p>Dis die simpele storie waarop die hele gedig gebou is. Ons kan hier
+nog byvoeg dat die S.A. Akademie, deur die vrygewigheid van genl.
+Hertzog, in staat gestel is om jaarliks 'n milde geldprys vir
+letterkundige werke uit te loof. Die prys vir 1915 is aan hierdie
+gedig toegeken.</p>
+
+
+<div class="figcenter" style="width: 400px;">
+<img src="images/image2.jpg" width="400" height="289" alt="Verlore-klein l&ecirc; op die Rand / hul huisie in
+die trekkersland." title="" />
+<span class="caption">Verlore-klein l&ecirc; op die Rand / hul huisie in
+die trekkersland.</span>
+</div>
+
+
+
+
+<h2><a name="Silwer_Strale" id="Silwer_Strale"></a>Silwer Strale</h2>
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>I</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Dis heuwels, heuwels, heuwels net<br /></span>
+<span>sover 'n mens se oog kan speur;<br /></span>
+<span>grasheuwels waar ook riwwe gaan,<br /></span>
+<span>met enkele stroompies tussendeur.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Daar is geen ho&euml; berge nie,<br /></span>
+<span>want hoog is daar die w&ecirc;reld self;<br /></span>
+<span>en luggies waai daar dun en fris,<br /></span>
+<span>of dit stroom uit die blou gewelf.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die baie dale en klowe wat<br /></span>
+<span>die hoogland kruis en dwars deursny,<br /></span>
+<span>bied winterskuiling vir die vee<br /></span>
+<span>wat anders al te koud sal kry.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>En as die eerste rypies val<br /></span>
+<span>trek bosveld toe wat kan,<br /></span>
+<span>om daar in lekker warrem son<br /></span>
+<span>hul winterlaers uit te span.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Maar somers is dit heerlik op<br /></span>
+<span>die Rand; dan l&ecirc; in sonnegewaad<br /></span>
+<span>die heuwels soos ramme te sluimer-slaap<br /></span>
+<span>langs strome wat lag en praat.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Dan re&euml;n die wolke somaar as<br /></span>
+<span>hul swaar skuif oor die ho&euml; land,<br /></span>
+<span>en die dak van Transvaal se geute spuit<br /></span>
+<span>die water weg na alle kant.&mdash;<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>D&aacute;&aacute;r in die ho&euml; wildheid met<br /></span>
+<span>sy huppelende heuwelskoon<br /></span>
+<span>het jarelank 'n trekker met<br /></span>
+<span>sy vrou en kind alleen gewoon.<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>II</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Verlore-klein l&ecirc; op die Rand<br /></span>
+<span>hul huisie in die trekkersland;<br /></span>
+<span>dit is 'n stip net in die wei&mdash;<br /></span>
+<span>die rietedak en muurtjies van klei.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Daarlanges l&ecirc; die beestekraal,<br /></span>
+<span>waar smiddags doodse stilte daal<br /></span>
+<span>as kalfies, in die son gebraai,<br /></span>
+<span>die vlie&euml; van hul kop l&ecirc; waai,<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>so dom-gerus; en bly-ontsteld<br /></span>
+<span>eers opspring as uit ruie veld<br /></span>
+<span>die koeie aandraf wat met hul<br /></span>
+<span>geloei die awendstond vervul.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>'n Bietjie verder van die huis,<br /></span>
+<span>waar mielieblare helder ruis<br /></span>
+<span>as windgeroer hul sanggeluid<br /></span>
+<span>hef bo die dowwe velddreun uit,<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>l&ecirc; laer af, 'n klein vierkant,<br /></span>
+<span>die rooi geploegde akkerland<br /></span>
+<span>waaruit die boer by goeie jaar<br /></span>
+<span>sy mielies, &aacute;l sy graan vergaar.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>'n Enkele perske, aan die lug<br /></span>
+<span>gew&eacute;nd, dra daar sy goudgeel vrug,<br /></span>
+<span>en bied, gedroog, in wintertyd,<br /></span>
+<span>'n skaars-verkrygbre soetigheid.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Dit is die plasie wat daar leg,<br /></span>
+<span>s&oacute; rustig in die wydte weg&mdash;<br /></span>
+<span>'n koninkrykie op homself<br /></span>
+<span>waaroor 'n helder hemel welf.<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>III</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Nou ry 'n ruiter oor die rant.<br /></span>
+<span>Die bodeur 's oop al as hy kom;<br /></span>
+<span>net die onderdeur se werwel draai<br /></span>
+<span>'n vrouehand by die aanklop om.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Sy groet as sy hom binnelaat,<br /></span>
+<span>en vra hom wat sy wense is:<br /></span>
+<span>hy moes maar bietjie sit as sy gaan<br /></span>
+<span>om pa te s&ecirc; dat daar mense is.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Sy skuif verby met mooie buig<br /></span>
+<span>en stap met ligte voetstap weg.<br /></span>
+<span>Die vreemdeling sien skrams nog net<br /></span>
+<span>haar volle wese en hare-vleg.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>'n Glimp, 'n glans, 'n gouigheid,<br /></span>
+<span>nes of 'n gees verskyn.<br /></span>
+<span>Maar nooit sal in sy lewenstyd<br /></span>
+<span>di&eacute; ligbeeld uit sy siel verdwyn.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>So half-verle&euml;, asof bespied,<br /></span>
+<span>laat sy haar hande strelend gly<br /></span>
+<span>oor halme wat in volle saad<br /></span>
+<span>hul hooghef aan haar wedersy,<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>en saai 'n handvol grassaad heen,<br /></span>
+<span>denkend so in verbygaan dat<br /></span>
+<span>by se&euml;ning van wind en re&euml;n,<br /></span>
+<span>'n enkele wel sal wortel vat.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Intussen kom haar moeder met<br /></span>
+<span>'n lekker koppie koffie aan;<br /></span>
+<span>sy sit gesels en sien haar kind<br /></span>
+<span>al verder na haar man toe gaan.<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>IV</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Hoe lyk dit of die plasie so<br /></span>
+<span>all&eacute;nig in die w&ecirc;reld leg?<br /></span>
+<span>Is daar geen ander plase omheen&mdash;<br /></span>
+<span>naby en verderweg?<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Ek sien daar nog geen telegraaf<br /></span>
+<span>of kronkelende spoorwegbaan;<br /></span>
+<span>geen stofferige heuwelpad<br /></span>
+<span>wat na die trekkerswoning gaan.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Net oor die werf, met kweek deurwas,<br /></span>
+<span>l&ecirc; duidelik in kronkelspoor&mdash;<br /></span>
+<span>so loop die mens se voet altyd&mdash;<br /></span>
+<span>die voetpad na die watervoor.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>En verder, aan die werf se kant,<br /></span>
+<span>juis waar die ho&euml; halme waai,<br /></span>
+<span>sien ek 'n tweelingstrepie wat<br /></span>
+<span>bevallig deur die velde swaai.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die tweeling-spoortjies, so gering,<br /></span>
+<span>met die maanhaar tussenbei,<br /></span>
+<span>is die kompas wat trekkersboer<br /></span>
+<span>deur skraal bewoonde streke lei.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Dit is sy seker spoorwegbaan,<br /></span>
+<span>meteens sy wisse tel'graaflyn,<br /></span>
+<span>waarlanges gaan sy tripp'laar en<br /></span>
+<span>sy stadige ossewa-trein.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Wanneer die land kom in gevaar,<br /></span>
+<span>dan sien jy langs die lyntjies gly<br /></span>
+<span>'n wakker stoet van burgers wat<br /></span>
+<span>op wakker perdjies ry.<br /></span>
+</div></div>
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>V</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die moeder kyk maar al weer uit,<br /></span>
+<span>die tyd begin nou lank te val;&mdash;<br /></span>
+<span>daar is haar dogter by haar man,<br /></span>
+<span>en ja, daar kom hul al!...<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Dag neef! Is dit die oudste seun<br /></span>
+<span>van buurman Koos miskien?<br /></span>
+<span>Ek het hom so 'n dag of wat<br /></span>
+<span>vir die eerste keer gesien."<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Oom ja, en pa laat vra om saam<br /></span>
+<span>in een geselskap op te trek:<br /></span>
+<span>all&eacute;&eacute;n sal ons te vreemd ons voel<br /></span>
+<span>op Perdekraal se saamkomplek."<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"S&ecirc; vir jou pa dis goed, my neef.<br /></span>
+<span>Kom maar die middag bietjie vroeg,<br /></span>
+<span>dan ry ons nog 'n aandskof en<br /></span>
+<span>is daar die m&ocirc;re vroeg genoeg.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Kyk, daar is Perdekraal,<br /></span>
+<span>daar waar die laaste heuwels rys."<br /></span>
+<span>Oom buig hom oor die onderdeur<br /></span>
+<span>terwyl sy vingers wys.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Wel, oom, dis goed, ons sal so maak."<br /></span>
+<span>Dan sal hy ook maar weer vertrek.<br /></span>
+<span>Hy gooi die teuels oor sy perd<br /></span>
+<span>en ry weer oor dieselfde nek.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Bo-op die nek loer hy verlaas<br /></span>
+<span>versigtig nog na agter om,<br /></span>
+<span>of hy nog iets kan sien, maar nee,<br /></span>
+<span>die n&ocirc;i het nie weer uitgekom!<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>VI</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>o, Die eensaam-huiswaartse rit,<br /></span>
+<span>en die eerste gedagtes aan haar!<br /></span>
+<span>Dit is die eerste keer dat hy<br /></span>
+<span>die uitdraai-paadjie nie gewaar...<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Hy is verdwaald, en dis al aand...<br /></span>
+<span>Sy droomgedagte is skielik weg,<br /></span>
+<span>maar nou sit hy 'n plan te maak&mdash;<br /></span>
+<span>wat, tuisgekom, te seg.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Sy mense sit aan tafel as<br /></span>
+<span>hy inkom met 'n stram gesig<br /></span>
+<span>en kort en goed sy boodskap doen<br /></span>
+<span>met o&euml; op sy bord gerig.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Maar, Willem," vra sy suster hom,<br /></span>
+<span>"wat kom jy dan vanaand so laat?<br /></span>
+<span>Het jy heel-middag daar gesels<br /></span>
+<span>en so jou tyd verpraat?<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Ma, hoe lyk Willem vir my so snaaks?<br /></span>
+<span>Hy is tog dalk nie doodgeg&ocirc;i<br /></span>
+<span>geraak nie in die stilligheid<br /></span>
+<span>op die Transvaalse takhaarn&ocirc;i?"<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Bly stil!" so s&ecirc; hy nukk'rig-kort,<br /></span>
+<span>"Die oom daar was eers v&eacute;r opsy,<br /></span>
+<span>en by die huistoe-kom het ek<br /></span>
+<span>verkeerde pad gery."...<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Nou word dit langsaam stil aan tafel,<br /></span>
+<span>stil word die borde- en messeklank.<br /></span>
+<span>Die vader lees 'n stukkie nog,<br /></span>
+<span>en sluit met lof en dank.<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>VII</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die donserige maanlig-nag<br /></span>
+<span>die daal so sag, so sag<br /></span>
+<span>al op die huis en werf en plaas<br /></span>
+<span>waar net maar &eacute;&eacute;n hou wag.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Oom Koos se huisgesin het weer<br /></span>
+<span>van werf en werk teruggekeer;<br /></span>
+<span>en maanlig-nag l&ecirc; van sy pluim<br /></span>
+<span>op elke oog 'n donse-veer.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die mense-gees, vry in sy lug<br /></span>
+<span>van onbegrensde w&ecirc;reldvlug,<br /></span>
+<span>keer in die donker liggaamshuis<br /></span>
+<span>ook weer terug.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Dan gaan die deurtjies almal dig;<br /></span>
+<span>dan worstel daar by halwe lig<br /></span>
+<span>die hart wat waak<br /></span>
+<span>en wat die droomwerk moet verrig.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Net Willem slaap vannag nie gou.<br /></span>
+<span>Hy loer hoe deur sy raampie nou<br /></span>
+<span>die maan 'n sagte lig laat val<br /></span>
+<span>of buite lag oor trane-dou.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>So voel hy hom: weemoedig-bly.<br /></span>
+<span>En ook so rein, so rein daarby,<br /></span>
+<span>soos maanlig wat met blanke voet<br /></span>
+<span>oor p&ecirc;rels van die dounag gly.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>In slaap sink hy dan eind'lik weg;<br /></span>
+<span>hy hoor die woord weer wat sy seg;<br /></span>
+<span>hy sien haar gaan weer oor die veld;<br /></span>
+<span>hy sien ook weer haar harevleg.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Sy slaap duur tot die son hoog skyn,<br /></span>
+<span>die maan laag aan die lug verkwyn,<br /></span>
+<span>beeld van sy droombeeld wat<br /></span>
+<span>nou bleekrig weer verdwyn.<br /></span>
+</div></div>
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>VIII</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>o, Die oggendstond op 'n boereplaas!<br /></span>
+<span>Daar trek al op die eerste rook.<br /></span>
+<span>Hul het gistraand die vraag beslis<br /></span>
+<span>wie se beurt of dit m&ocirc;re is<br /></span>
+<span>om ketel te kook.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die m&ocirc;rester het opgegaan;<br /></span>
+<span>daarbinne roer al een;<br /></span>
+<span>daarbuite bly die rokie draai,<br /></span>
+<span>omdat daar nou geen windjie waai<br /></span>
+<span>deur vroe&euml; m&ocirc;rew&ecirc;reld heen.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die haan het op sy beuel geblaas;<br /></span>
+<span>hy spring al van sy tak;<br /></span>
+<span>'n mens sal s&ecirc; dat hy die baas<br /></span>
+<span>(so stap hy) is van werf en plaas,<br /></span>
+<span>en die transport dra in sy sak.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Hom volg sy vriend, die kallekoen,<br /></span>
+<span>'n oue towenaar:<br /></span>
+<span>hy worstel met sy slange wat<br /></span>
+<span>hy nukk'rig teken in die pad<br /></span>
+<span>se stof, met duister vlerkgebaar.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die kraalvee is al moeg gel&ecirc;;<br /></span>
+<span>hul rek die groot, stram lywe uit.<br /></span>
+<span>Daar kom die Kaffer ook al aan<br /></span>
+<span>wat koulik oor die douveld gaan<br /></span>
+<span>en eers die kalwerhok ontsluit.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Sy emmer ruis van pure musiek,<br /></span>
+<span>so vloei dit nou uit volle speen;<br /></span>
+<span>musiek ook vir die kalfie als<br /></span>
+<span>hy kort-kort om sy moeder wals<br /></span>
+<span>op nog onvaste horrelbeen.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Maar kyk hoe staan die osse met<br /></span>
+<span>groot o&euml; na die hek te tuur,<br /></span>
+<span>totdat die laaste hinderpaal<br /></span>
+<span>word uit die mikstok uitgehaal<br /></span>
+<span>waaraan hul saans hul lywe skuur.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die son gaan op, die vee verdwyn.<br /></span>
+<span>Net in die onverstoorbre vert'<br /></span>
+<span>'n ossespan stap voor die ploeg,<br /></span>
+<span>en agteraan die man wat swoeg<br /></span>
+<span>by 'n rukkerige stert.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die m&ocirc;re smelt weer met die dou,<br /></span>
+<span>die vrede alleen bly soos dit was.<br /></span>
+<span>Net 'n hen spring van haar eiers af<br /></span>
+<span>met groot geraas, en die brakhond blaf<br /></span>
+<span>vir die enkele kuiergas.<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>IX</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Binne die huis is dit vandag<br /></span>
+<span>nie al te rustig, want<br /></span>
+<span>moeder en dogters moet bak en slag<br /></span>
+<span>vir die groot fees van die land.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>En dan&mdash;die Kaffers is so baar!<br /></span>
+<span>"Daar staan die brood al uitgerys<br /></span>
+<span>en die oond is koud! Dis werklik waar,<br /></span>
+<span>'n mens moet hul ook alles wys."<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"In die ou Kolonie had jy nog<br /></span>
+<span>oorlamse skepsels wat gou-gou leer.<br /></span>
+<span>Wat het my man met die lang tog<br /></span>
+<span>in vredesnaam makeer?"<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Maar die dogters staan hul moeder by<br /></span>
+<span>met opgestrookte arm:<br /></span>
+<span>dit knee die deeg en maak pastei;<br /></span>
+<span>en die oond is ook al warm.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die jong goed kan nie so ernstig wees<br /></span>
+<span>of 'n grap word tussendeur geg&ocirc;i.<br /></span>
+<span>"Hierdie tert is nie vir die fees,<br /></span>
+<span>maar vir Willem se takhaarn&ocirc;i."<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Net sluip weer Willem deur die kombuis<br /></span>
+<span>langs 'n skemerdonker hoek.<br /></span>
+<span>"Willem, wat loop jy so deur die huis<br /></span>
+<span>nes 'n hoenderhen wat l&ecirc;plek soek?"<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Hy swyg; verdwyn weer ongemerk;<br /></span>
+<span>hy's met die saak verle&euml;:<br /></span>
+<span>die vrouens wat die wee bewerk<br /></span>
+<span>(so dink hy) spot daarmee.<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>X</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die tyd van trek die kom weldra.<br /></span>
+<span>Daar gaan oom Koos se ossewa,<br /></span>
+<span>blou-bont geskilder; hoor hoe raas<br /></span>
+<span>die wiele op pad na oom Gert se plaas.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Al dadelik van die staanplek af<br /></span>
+<span>dril die osse-lywe soos hul draf.<br /></span>
+<span>Die vrouens roep: hul skud uit lid,<br /></span>
+<span>s&oacute; ruk en rammel dit.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"H&ocirc;i, Willem, hou nou op met klap!<br /></span>
+<span>Wat wil jy?... Laat die osse stap."<br /></span>
+<span>So roep oom. "Watter haas is daar?<br /></span>
+<span>Die middagson sit nog wie weet waar."<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Dit help so effentjies, maar dan<br /></span>
+<span>praat Willem weer bo die rooibont span,<br /></span>
+<span>en die ossedier, so stroef en stil,<br /></span>
+<span>voel gou-gou wat sy drywer wil.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>So kort-kort teen 'n opdraand blyf<br /></span>
+<span>die kettingtou nog taamlik styf,<br /></span>
+<span>maar anderkant-af swaai dit somaar slap<br /></span>
+<span>as die osse weer raak uit maat en stap.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Hul is te veel, maar oom wil tog<br /></span>
+<span>ook bietjie met sy beeste spog.<br /></span>
+<span>En dan, dis so armoedig om<br /></span>
+<span>met so 'n paartjies daar te kom;<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>d&aacute;&aacute;r by die plaas, daar by die fees<br /></span>
+<span>waar soveel mense saam sal wees.&mdash;<br /></span>
+<span>Oom Gert se plasie haal<br /></span>
+<span>hul as die son nog wakker straal.<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>XI</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Ek hoor van vreemde lente melde<br /></span>
+<span>as sangtyd wat genaak,<br /></span>
+<span>wanneer die vo&euml;ls in bome-velde<br /></span>
+<span>singend hul nessies maak.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Maar hier's geen sang in ho&euml; twyge<br /></span>
+<span>as skat van lentetyd,<br /></span>
+<span>maar oral diep en ernstig swyge<br /></span>
+<span>van velde kaal en wyd.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Ek hoor van vreemde lente melde<br /></span>
+<span>as tyd van blommegeur,<br /></span>
+<span>wanneer veldblommetjies die velde<br /></span>
+<span>versier met tint en kleur.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Maar hier bloei hul in klein alleenheid,<br /></span>
+<span>in aarde dor en vas;<br /></span>
+<span>by ons is dit &agrave;l golwende eenheid<br /></span>
+<span>van velde enkel gras.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>S&oacute; stil eenvoudig in sy worde,<br /></span>
+<span>so sonder klank of praal,<br /></span>
+<span>kom hier die lente in ryp-verdorde<br /></span>
+<span>geweste neergedaal.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Tog is ons lief sy eerste sprietjies,<br /></span>
+<span>die grassies aan ons voet;<br /></span>
+<span>tog leer dit ons weer nuwe liedjies<br /></span>
+<span>van taaiheid en van moed.<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>XII</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>So het eenselfde lentelewe,<br /></span>
+<span>eenvoudig, diep en waar,<br /></span>
+<span>twee stille wesens sag omswewe&mdash;<br /></span>
+<span>vir Willem en vir haar.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Daar was geen danse of sangerskore,<br /></span>
+<span>geen klank of kleure-gloed;<br /></span>
+<span>net liefde stil di&eacute; dag gebore<br /></span>
+<span>by simple boere-groet&mdash;<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Nog gaan in droomnag stil sy skrede<br /></span>
+<span>na simple boerehuis;<br /></span>
+<span>oom Gert se plasie is sy Eden&mdash;<br /></span>
+<span>sover haar voete ruis.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die kalwerhok is dan die plekkie<br /></span>
+<span>waar hy so graag sou staan<br /></span>
+<span>om, loerend deur die klipkraal-hekkie,<br /></span>
+<span>haar heeldag ga te slaan.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>En nou ... hy kan dit skaars gelowe,<br /></span>
+<span>sien hy haar wese weer,<br /></span>
+<span>net soos 'n lenteson daarbowe<br /></span>
+<span>skaamrooierig en teer.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>En nou ... sy gaan met hulle same,<br /></span>
+<span>sit op die voorste wa,<br /></span>
+<span>terwyl hy roep die osse-name<br /></span>
+<span>met sweepslag agterna.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>En nou ... hy sien haar liewe kappie,<br /></span>
+<span>gestik van enkel sis.<br /></span>
+<span>En straks ... doen hy 'n klein vriendskappie<br /></span>
+<span>as hul gelaer is.<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>XIII</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die vuurtjie brand<br /></span>
+<span>hoog langs die heuwelrif.<br /></span>
+<span>Die duisternis bedek die land,<br /></span>
+<span>maar dis 'n duisternis waardeur<br /></span>
+<span>die maan se melkies sif.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die vlamme dans<br /></span>
+<span>vrolik in vuurge kring.<br /></span>
+<span>Die mense sit 'n krans<br /></span>
+<span>en luister swygend na<br /></span>
+<span>die keteltjie wat sing.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Dit is die trekkersboer<br /></span>
+<span>se late lied wat wek<br /></span>
+<span>sy hart en diep hom roer.<br /></span>
+<span>Dit is sy vroe&euml; m&ocirc;resang<br /></span>
+<span>wanneer hy verder trek.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Geen dans in woel'ge saal,<br /></span>
+<span>geen lied van danseres<br /></span>
+<span>bied hom 'n blye onthaal<br /></span>
+<span>wanneer hy eensaam is&mdash;<br /></span>
+<span>geen drank uit volle fles.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Sy vlamme dans en spring<br /></span>
+<span>al rond die ketel-boom;<br /></span>
+<span>sy ketel praat en sing<br /></span>
+<span>en skink hom in die drank<br /></span>
+<span>wat die ure laat verdroom.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Sy keteltjie is swart<br /></span>
+<span>al in sy diens gebrand:<br /></span>
+<span>die trooster van sy smart<br /></span>
+<span>die bly hom trou wanneer<br /></span>
+<span>hy soek 'n vaderland.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die spoor l&ecirc; oral in<br /></span>
+<span>die ronde hopies as;<br /></span>
+<span>en telkens as die dag begin<br /></span>
+<span>dan swaai dit by die voorwiel, met<br /></span>
+<span>'n voorslag-riempie vas.&mdash;<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die vlamme dans<br /></span>
+<span>nou rond in vuurge kring.<br /></span>
+<span>Die mense sit 'n krans<br /></span>
+<span>en luister swygend na<br /></span>
+<span>die keteltjie wat sing.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Hul aandag span<br /></span>
+<span>nog meer wanneer oom Gert<br /></span>
+<span>vertel die storie van<br /></span>
+<span>Hendrik en Lettie en<br /></span>
+<span>hoe gou hul twee geskeie werd.<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>XIV</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Hul twee is lammers van een jaar,<br /></span>
+<span>hul huppel op een werf,<br /></span>
+<span>tot arm sy vader trek vandaar<br /></span>
+<span>en swerf.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Beloftewoord, en dan niks meer.<br /></span>
+<span>En ... harte in pyn en hoop,<br /></span>
+<span>wyl ryke minnaars kom maar weer<br /></span>
+<span>om haar hart te koop.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Die jaartal skuif so traag.<br /></span>
+<span>Gerug van sonde tot haar kom.<br /></span>
+<span>Totdat hy bewend waag...<br /></span>
+<span>hy is weerom.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Hul leed blyk dan 'n wolk so rein.<br /></span>
+<span>Op huweliksdag<br /></span>
+<span>'n soete oorwinningsvrede skyn<br /></span>
+<span>in purperprag.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Maar&mdash;die oorlogswoord roep haastig rond.<br /></span>
+<span>'Ag, Hendrik, hoe's ons droom so kort!'&mdash;<br /></span>
+<span>Liefs kort gedroom, as Britse grond<br /></span>
+<span>en slawe word.'<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Sy swyg. Sy perdjie huppel al<br /></span>
+<span>na Laingsnek weg.<br /></span>
+<span>Hy sink met wein'ge in Natal<br /></span>
+<span>om ver te veg.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Dis duisternis en stille nag.<br /></span>
+<span>'My vriend, ek sterf by die eerste lig,'&mdash;<br /></span>
+<span>so spreek hy sag,<br /></span>
+<span>'maar Lettie wag haar eerste wig.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"'Laat sy my verre graf hom wys<br /></span>
+<span>en eewge trou laat sweer.'<br /></span>
+<span>Hy sterf&mdash;die dure prys<br /></span>
+<span>van vaderland en eer.&mdash;<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"'n Moeder veeg haar trane af.<br /></span>
+<span>'n Kinderhand die kransie hou.<br /></span>
+<span>Hul staan voor 'n gesonke graf.<br /></span>
+<span>Dit was die eerste daad van trou."<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>XV</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span><br /></span>
+<span>Die nag is heen, die m&ocirc;re is grys;<br /></span>
+<span>'n plaat van tente en waens wys<br /></span>
+<span>waar Perdekraal se steenhoop rys<br /></span>
+<span class="i6">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;teen ho&euml; hange.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Daar staan hul aan die grond gep&eacute;nd<br /></span>
+<span>die geweltjies so mooi orent&mdash;<br /></span>
+<span>die eie maaksels, tent aan tent,<br /></span>
+<span class="i6">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;in suiwer range.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>o Trekkersvolk, my hart ontgloei!<br /></span>
+<span>Ek sien hoe jul die vreemde boei<br /></span>
+<span>verbreek het, om dan uit te bloei<br /></span>
+<span class="i6">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;tot eie nasie.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Nie net 'n eie vaderland,<br /></span>
+<span>nie net 'n eie vlag geplant,<br /></span>
+<span>maar &agrave;lles maak van eie hand&mdash;<br /></span>
+<span class="i6">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;geen imitasie!<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Hoe l&ecirc; die tentseil, baan aan baan.<br /></span>
+<span>Hoe wakker bly die nokke staan.<br /></span>
+<span>Die klappies netjies oopgeslaan&mdash;<br /></span>
+<span class="i6">mooi eenheid same.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Sy staan daar by die wa se as,<br /></span>
+<span>die huis van doek, so lossies-vas,<br /></span>
+<span>skoon nes in m&ocirc;redou gewas&mdash;<br /></span>
+<span class="i6">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'n blanke dame.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Twee lang wit kappe in die veld:<br /></span>
+<span>'n wa en tent daarnaas gesteld,<br /></span>
+<span>tweeheid tot eenheid saamgesmelt<br /></span>
+<span class="i6">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;in sware stonde.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die wa&mdash;'n sterke man is hy;<br /></span>
+<span>die tent&mdash;'n taaie vrou is sy.<br /></span>
+<span>Jul het die nasie uitgelei,<br /></span>
+<span class="i6">&nbsp;&nbsp;sy boei's ontbonde.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Lig op haar voet net soos die ree<br /></span>
+<span>en trekkend met die trekker mee<br /></span>
+<span>bied sy hom tog 'n vaste stee<br /></span>
+<span class="i6">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;in angs-geweste:<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>as wolkbreuk beuk die witte wand,<br /></span>
+<span>die sonstrale op die nokke brand<br /></span>
+<span>of nagdier sluip oor donker land,<br /></span>
+<span class="i6">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'n veil'ge veste.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>En as sy wa nie verder dring,<br /></span>
+<span>hoor ek by wind haar fladdering<br /></span>
+<span>die lied van boerbeskawing sing,<br /></span>
+<span class="i6">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;stemmig-tevrede.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Dan word haar seile trou bewaar:<br /></span>
+<span>by feesdag net span sy 'n laer<br /></span>
+<span>en straal haar seile dankbaar daar<br /></span>
+<span class="i6">&nbsp;&nbsp;&nbsp;van groot verlede.<br /></span>
+<span><br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>XVI</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Oom Gert en Koos die sluit hul waens<br /></span>
+<span>vas aanmekaar aan die buitekant<br /></span>
+<span>en in 'n lyn met al die waens<br /></span>
+<span>wat reeds in rye staan geskaar<br /></span>
+<span>uit die omtrek van die Rand.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die lang grys wasems van die nag<br /></span>
+<span>l&ecirc; soos 'n slangrug in die dal;<br /></span>
+<span>dit is die misdamp van die re&euml;n<br /></span>
+<span>wat in Desember langs die Rand<br /></span>
+<span>oorvloedig val.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Daar in die miswolk dryf die kiem<br /></span>
+<span>van perdesiekte, s&ecirc; hul, rond,<br /></span>
+<span>maar mens en bees, waarvoor die Heer<br /></span>
+<span>die nuwe land gemaak het, is<br /></span>
+<span>gesond.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Reg-bo die vuurtjies van die laer<br /></span>
+<span>styg stil omhoog die ligblou walm,<br /></span>
+<span>en nou die son weer op wil gaan,<br /></span>
+<span>styg uit 'n tent nog hier en daar<br /></span>
+<span>'n laaste psalm.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die osse word al losgemaak<br /></span>
+<span>en veld toe aangejaag;<br /></span>
+<span>'n Kaffer stap hul agterna<br /></span>
+<span>wat aan 'n stok sy velskoene en<br /></span>
+<span>'n haarge knapsak draag.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>'n Enkele hamerslag weerklink<br /></span>
+<span>van die wat laat kom, maar<br /></span>
+<span>die meeste burgers is gereed<br /></span>
+<span>en staan die landsaak te bespreek<br /></span>
+<span>in klompies bymekaar.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die vrouens maak die brekfis al&mdash;<br /></span>
+<span>die tweede ketel sing;<br /></span>
+<span>hul loop tent in tent uit en koes<br /></span>
+<span>gramstorig vir die braaivleis-rook<br /></span>
+<span>wat trane in hul o&euml; bring.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Straks gaan hul, of dit kerk is, in<br /></span>
+<span>hul Sondagspak geklee<br /></span>
+<span>na die vermaarde steenhoop heen;<br /></span>
+<span>'n ieder neem sy kerkboek en<br /></span>
+<span>sy riempies-stoeltjie mee.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die predikant laat sing; hy lees<br /></span>
+<span>en hou 'n nasionale preek.<br /></span>
+<span>Dan vra hy ook nog vir oom Gert<br /></span>
+<span>wat oral saamgetrek het, om<br /></span>
+<span>die landgenote toe te spreek:<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>XVII</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"My landgenote, julle weet<br /></span>
+<span>hul het in Kaapland, vroeg en laat,<br /></span>
+<span>'n valse vryheidsleer verkondig;<br /></span>
+<span>jul weet die Kafferbendes het<br /></span>
+<span>met roof en moord en skelmery,<br /></span>
+<span>die grensbewoners daar versondig.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Ons het getrek, eers na Natal,<br /></span>
+<span>tot aan die see wat vir ons was<br /></span>
+<span>'n tweede en wilder Onbekende;<br /></span>
+<span>maar nooit het trekkers moed of lus<br /></span>
+<span>gehad om na die wildernis<br /></span>
+<span>hul dapper trekkersvoet te wende.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Hul het daar deur die duinsand heen<br /></span>
+<span>hul waens gedryf, en tot vandag<br /></span>
+<span>staan daar die boerenaam geskrywe.<br /></span>
+<span>Ons vyande 't ons daar gevind,<br /></span>
+<span>ons uit-oorl&ecirc; of aangeval,<br /></span>
+<span>en uit di&eacute; Kanan weer verdrywe.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Ons laat aan Kaffervolk en Brit<br /></span>
+<span>die mooiste deel van Afrika<br /></span>
+<span>wat slinger langs die strande.<br /></span>
+<span>Ons het gekies, om vrede vir<br /></span>
+<span>ons voet te vind, die wildernis<br /></span>
+<span>en altyd skraler binnelande.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"God het ons eers gelouter en<br /></span>
+<span>laat wraak neem op Dingaan<br /></span>
+<span>se duisternis van Soeloe-horde,<br /></span>
+<span>dat ons daar in die nuwe land,<br /></span>
+<span>nes uit 'n smeltkroes voortgekom,<br /></span>
+<span>'n Gode-dankbaar volk sou worde.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"En later toe die Engelsman<br /></span>
+<span>ons weer gedreig het en gedruk,<br /></span>
+<span>het ons die steenhoop d&aacute;&aacute;r vergader.<br /></span>
+<span>Hier van Transvaal se hoogaltaar<br /></span>
+<span>het ons ons harte opgehef<br /></span>
+<span>tot God Almagtig, onse Vader.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Jul weet hoe God gered het. Dink<br /></span>
+<span>aan Laingsnek, aan Ingogo en<br /></span>
+<span>aan Amajuba's ho&euml; kranse.<br /></span>
+<span>Wee ons as ons weer God vergeet,<br /></span>
+<span>soos Israel by Sina&iuml;,<br /></span>
+<span>met wilde afgodsdanse!<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Dan sal die steenhoop ons verkla.<br /></span>
+<span>Ek roep tot my getuie aan<br /></span>
+<span>die hemel en die heuwelrande!<br /></span>
+<span>Dan sal ons hi&eacute;r moet kerm en klaag,<br /></span>
+<span>en rondom hi&eacute;rdie heil'ge plek<br /></span>
+<span>die tekens sien van al ons skande!"<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>XVIII</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die fees het weer verbygegaan&mdash;<br /></span>
+<span>na alkant sien mens waens, soos<br /></span>
+<span>die boere in klompies weer vertrek...<br /></span>
+<span>Hoe wakker staan die swepe-ry!<br /></span>
+<span>hoe daal hul, en die voorslag klap<br /></span>
+<span>om die osselywe op te wek!<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Nie lank nie of daar is weer fees;<br /></span>
+<span>nou in oom Gert se huisie, waar<br /></span>
+<span>Willem en Dina samestaan...<br /></span>
+<span>Voordat die mense skei, vra nog<br /></span>
+<span>die predikant dat hul sal hoor<br /></span>
+<span>hoe hierdie bruilofsliedjie gaan:<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>XIX</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span><i>Bruidegom</i><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Ek is 'n boerebruidegom<br /></span>
+<span>wat uit die ou Kolonie kom.<br /></span>
+<span>Ek is geen kind nie van die Trek,<br /></span>
+<span>maar my hart sit op die regte plek;<br /></span>
+<span>daarom het ek my vasgebind<br /></span>
+<span>aan 'n egte, egte trekkerskind.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span><i>Bruid</i><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Ek is die egte boerebruid,<br /></span>
+<span>uit die egte takhaarw&ecirc;reld uit.<br /></span>
+<span>Maar ek kon my tog so goed gedra<br /></span>
+<span>dat 'n kolonis my hand kom vra!<br /></span>
+<span>Ja, die ou Transvaal is nie so sleg<br /></span>
+<span>as wat die mense dink en seg.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span><i>Bruidegom</i><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Ek is 'n boerebruidegom<br /></span>
+<span>wat met my ganse rykdom kom.<br /></span>
+<span>Ek het geen geld nie op die bank;<br /></span>
+<span>maar het 'n wa met suiwer klank,<br /></span>
+<span>twaalf rooies, jukke en rieme klaar,<br /></span>
+<span>en ek makeer nog net vir haar!<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span><i>Bruid</i><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Ek is maar net 'n boerebruid,<br /></span>
+<span>en gee my vir niks anders uit;<br /></span>
+<span>geen jongman hoef hom te vergis,<br /></span>
+<span>want ek is net maar wat ek is.<br /></span>
+<span>Maar 'k het twee arrems, rond en sterk,<br /></span>
+<span>wat regstaan vir die huishou-werk.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span><i>Bruidegom</i><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Ek is 'n boerebruidegom<br /></span>
+<span>wat net maar na die bruilof kom<br /></span>
+<span>met stewels, en ook net dan dra<br /></span>
+<span>die laken-pak en keil van pa.<br /></span>
+<span>Anders is hul my lyf te veel<br /></span>
+<span>en is dit velskoen en ferweel.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span><i>Bruid</i><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Ek is maar net 'n boerebruid.<br /></span>
+<span>Ek dra 'n kappie met 'n tuit.<br /></span>
+<span>Ek knip die tabberds wat ek dra&mdash;<br /></span>
+<span>maar bietjie mooier!&mdash;moeder n&aacute;.<br /></span>
+<span>Net die &eacute;&eacute;n waar ek vandag mee loop<br /></span>
+<span>het vader by die smous gekoop.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span><i>Bruidegom</i><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Ek is 'n boerebruidegom<br /></span>
+<span>wat met lees en syfer klaar kan kom,<br /></span>
+<span>en die kaart ken van Suid-Afrika<br /></span>
+<span>wat ek daarso in my koppie dra.<br /></span>
+<span>Wat anderkant die water, in<br /></span>
+<span>die w&ecirc;reld is, raak my maar min.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span><i>Bruid</i><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Ek is maar net 'n boerebruid,<br /></span>
+<span>ek laat nie my geleerdheid uit.<br /></span>
+<span>As hul oor politiek begin<br /></span>
+<span>dan luister ek en hou my in.<br /></span>
+<span>Maar 'k sal my kinders eendag wel<br /></span>
+<span>die storie van Transvaal vertel!"<br /></span>
+</div></div>
+
+<div class="figcenter" style="width: 400px;">
+<img src="images/image3.jpg" width="400" height="290" alt="Bo-op die grond rys al 'n stad / wat op die
+heuwels skitter-blink." title="" />
+<span class="caption">Bo-op die grond rys al 'n stad / wat op die
+heuwels skitter-blink.</span>
+</div>
+
+
+
+
+<h2><a name="Goue_Gode" id="Goue_Gode"></a>Goue Gode</h2>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>I</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Dis heuwels, heuwels, heuwels net<br /></span>
+<span>sover 'n mens se oog kan speur;<br /></span>
+<span>dis of voorheen 'n monsterploeg<br /></span>
+<span>die w&ecirc;reld hier wou stukkend skeur.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Ja, God se ploeg het hier geloop<br /></span>
+<span>in wentelkrag van vloed en vuur<br /></span>
+<span>toe heel die hoogland omgekeer<br /></span>
+<span>is in die aard' se wordings-uur.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die reuse-sooi van daardie ploeg<br /></span>
+<span>'n berg was of 'n ho&euml; rand;<br /></span>
+<span>en elke voor daaragter was<br /></span>
+<span>'n vrugbre moot of akkerland.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>God se almagtige Hand het toe<br /></span>
+<span>daaroor gegaan met groot geswaai,<br /></span>
+<span>sodat 'n ganse goudveld is<br /></span>
+<span>in die aard se boesem uitgesaai.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Daarna het Hy die eeugety<br /></span>
+<span>stil oor sy akkerveld laat duur,<br /></span>
+<span>sonder dat een die geelblink vrug<br /></span>
+<span>versamel in sy voorraadskuur.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Geen Babilon se reusebeeld<br /></span>
+<span>is uit die goudsaad saamgesmelt;<br /></span>
+<span>geen w&ecirc;reldstad se grootheid het<br /></span>
+<span>geskitter oor die heuwelveld.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Net Kaffervoete 't daar gegaan<br /></span>
+<span>wanneer hul hordes vlug of veg;<br /></span>
+<span>en die ondier het gelaer waar<br /></span>
+<span>die skatte van die w&ecirc;reld leg.<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>II</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die taal van berge en rante is oud.<br /></span>
+<span>Ek sien die letters voor my staan,<br /></span>
+<span>die skeure omlaag, die kranse omhoog;<br /></span>
+<span>maar dis 'n skrif wat nooit vergaan.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die taal is geskrywe met letters<br /></span>
+<span>van kranse en klowe en rif;<br /></span>
+<span>dit l&ecirc; oop en bloot op die wande, ...<br /></span>
+<span>maar niemand ontraadsel die skrif.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die kranse en klowe is woorde<br /></span>
+<span>tot reuse-sinne vereen,<br /></span>
+<span>en die stippels en strepe daartussen<br /></span>
+<span>is tot massas rotse versteen.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Dit is die taal van skeppings-dae,<br /></span>
+<span>die taal ook van die sondvloed-tyd,<br /></span>
+<span>waarby die late mens verbysterd<br /></span>
+<span>staan klae van onwetendheid...<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Spreek daardie taal van ho&euml; waters<br /></span>
+<span>teen ho&euml; bergwand uitgeslaan,<br /></span>
+<span>en van opdrifsels eeue later<br /></span>
+<span>tot kransverst&eacute;ning oorgegaan?<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Of spreek die taal van vuur se werking,<br /></span>
+<span>van vreselike w&ecirc;reldbrand<br /></span>
+<span>toe berggevaartes op kom rys het<br /></span>
+<span>uit die aard se vuurge ingewand?...<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die sleutel van pylskrif-figure<br /></span>
+<span>en hi&euml;rogliewe is gevind;<br /></span>
+<span>maar hier staan al die wyse same<br /></span>
+<span>onwetend soos 'n kind.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>So swyg ook stil die Rand se rante.<br /></span>
+<span>Ja, die skeppingstaal is al te oud!...<br /></span>
+<span>Of spreek hier gryse lettermerke<br /></span>
+<span>miskien al lank die woord van: Goud?...<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>III</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Nou loop 'n loper oor die Rand<br /></span>
+<span>wat rooi is in sy aangesig;<br /></span>
+<span>hy sien niks van die skone land,<br /></span>
+<span>maar hou sy oog omlaag gerig.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>'n Kaffer sukkel agter hom<br /></span>
+<span>en dra sy loodswaar pak:<br /></span>
+<span>'n vysel, stamper, pikswart kom<br /></span>
+<span>met goeters in 'n goiingsak.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Hoor! dis geen vooros-klok gewis<br /></span>
+<span>wat lui op die anders stille Rand!<br /></span>
+<span>Die klankgeluid is anders, dis<br /></span>
+<span>die stamper op die vyselkant.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Bo stugge rots&mdash;nog nooit getref<br /></span>
+<span>as deur die slag van donderweer&mdash;<br /></span>
+<span>word nou die hamer opgehef<br /></span>
+<span>en mokerslag daal dreunend neer.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die rots word gruis; die gruis word stof;<br /></span>
+<span>die wasbak spoel dit om en om,<br /></span>
+<span>en delwers-oog speur rust'loos of<br /></span>
+<span>die goud-en ysterstrepie kom.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Daar is dit! en hoe bly is hy!<br /></span>
+<span>Die goud-aar is oplaas geraak...<br /></span>
+<span>Die outa sien 'n os wat wei,<br /></span>
+<span>en dink: "Hoe lekker sal hy smaak."<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die rots word nog 'n keer gestamp ...<br /></span>
+<span>en in die spoelkom omgewas.<br /></span>
+<span>Die delwer gaan dan na sy kamp ...<br /></span>
+<span>sy dienaar hurk daar by sy las.<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>IV</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Ons sien nou weer die loper loop.<br /></span>
+<span>'n Tolk en hy het keer op keer<br /></span>
+<span>met omhaalwoorde geprobeer<br /></span>
+<span>of hul oom Gert se plaas kan koop.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Oom Gert was na Pretoria:<br /></span>
+<span>hy het hom met sy sorg gew&eacute;nd<br /></span>
+<span>na die vaderlike president,<br /></span>
+<span>en di&eacute; het hom geantwoord: Ja.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Maar ag, oom Gert se hart is swaar<br /></span>
+<span>as hy weer kom die bultveld oor;<br /></span>
+<span>daarbinne moet hy almaar hoor<br /></span>
+<span>'n stem so lastig, so onklaar:<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"My plasie is my Nabots-erf<br /></span>
+<span>wat met sy weiveld wiegel oor<br /></span>
+<span>die Rand. Moet ek dit nou verloor<br /></span>
+<span>vir Agabs, om dan rond te swerf?<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Gewetenstem naas lotgeval!<br /></span>
+<span>Die stem is Jakobs stemklank, maar<br /></span>
+<span>die lewenslot 's die Esaus-haar,<br /></span>
+<span>en ek is blind soos Isak al!"<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>So het hy lank gepeins, gewag,<br /></span>
+<span>tot hy oplaas dink: "Laat maar gaan."<br /></span>
+<span>Hul bied hom tweemaal duisend aan,<br /></span>
+<span>en daarmee is die koop volbrag.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Oom Gert maak nog sy saak gewis:<br /></span>
+<span>hy vra net goudgeld en kontant,<br /></span>
+<span>en dat sy eie predikant<br /></span>
+<span>sal tel of hulle almal is.<br /></span>
+</div></div>
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>V</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>o Heilige nagte van voorheen<br /></span>
+<span>as die maanlig skaars in die huisie dring,<br /></span>
+<span>waar oom Gert l&ecirc; waak, soos die psalmis sing,<br /></span>
+<span>om te peins oor God,<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>die nagte nog lank, na skeppings-maak,<br /></span>
+<span>deur geen kunsglans nog verkort;<br /></span>
+<span>as die mens nog tyd het om wakker te word<br /></span>
+<span>en te peins oor God.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die vetkers het maar kort gebrand<br /></span>
+<span>om te lig oor die oue Skriftuur<br /></span>
+<span>wat die stof bied in die vroe&euml; uur<br /></span>
+<span>om te peins oor God.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die siel doen soos die blomkelk dan<br /></span>
+<span>wat die blaartjies sluit by nag,<br /></span>
+<span>en stil-alleen op die son staan wag&mdash;<br /></span>
+<span>so peins die siel oor God.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Dit doen net soos die vo&euml;l by nag,<br /></span>
+<span>wat die vlerk nie vliegend meer wil strek,<br /></span>
+<span>maar die koppie in die dons gaan dek&mdash;<br /></span>
+<span>so peins die siel oor God.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Dis doen en doen en nog eens doen,<br /></span>
+<span>totdat uit ho&euml;r, heil'ger oord<br /></span>
+<span>verruis die saalge stemmingswoord&mdash;<br /></span>
+<span>as die siel stil peins oor God.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Totdat 'n ligstraal na benee<br /></span>
+<span>val in die oog omhooggehou,<br /></span>
+<span>en die siel dan weer sy God aanskou&mdash;<br /></span>
+<span>terwyl dit peins oor God.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Dan voel dit weer aan wyding ryk<br /></span>
+<span>en beef stil opwaarts-heen<br /></span>
+<span>met groot verlange om nog<br /></span>
+<span>oor God te peins.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Maar ag, n&oacute;&uacute; is oom Gert vol sorg,<br /></span>
+<span>en sy bed is vuur onder hom:<br /></span>
+<span>'n ander god het daar gekom,<br /></span>
+<span>en die naam van die god is: Goud.<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>VI</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Voorheen was in oom Gert se huis<br /></span>
+<span>'n sjieling net so skaars te kry<br /></span>
+<span>as in 'n bedelaar se kluis&mdash;<br /></span>
+<span>en tog was daar geen armoed' by.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Oom Gert se huis kos hom geen geld:<br /></span>
+<span>hy't self die muurtjies opgetrek,<br /></span>
+<span>die gras gesny op eie veld,<br /></span>
+<span>en toe met eie hand gedek.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die hout was geelhout wat gesaag<br /></span>
+<span>is in die Houtbosbergse kuil,<br /></span>
+<span>vandaar met moeite uitgedraag<br /></span>
+<span>en oral in die land verruil.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Sy meubels is van eie maak,<br /></span>
+<span>en wie daarop gaan sit die voel:<br /></span>
+<span>dit is geen goed na vreemde smaak,<br /></span>
+<span>maar boer se eie bank en stoel.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Wat op sy tafel kom is uit<br /></span>
+<span>sy eie tuin of uit sy kraal&mdash;<br /></span>
+<span>daar's brood en melk, daar's boerbeskuit<br /></span>
+<span>en vleis, dit is die sober maal.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Hul klere kies hul so gering,<br /></span>
+<span>dat ho&euml; ruil nie nodig is.<br /></span>
+<span>Die smouse het dit rondgebring:<br /></span>
+<span>ferweel en tabberdgoed en sis.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Ja, geld was skaars en goud was min,<br /></span>
+<span>maar min ook die onrus en gebrek;<br /></span>
+<span>daar was geen ryke of arme in<br /></span>
+<span>die land, niks wat die onrus wek.&mdash;<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Hoe het die w&ecirc;reld nou gedraai!<br /></span>
+<span>Hoe word oom Gert se vrees gewek!<br /></span>
+<span>Hy sien sy goed al opgelaai<br /></span>
+<span>en hoe sy wa weer noordwaarts trek.<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>VII</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Kom kinders, ons moet trek,<br /></span>
+<span>want hier kan ons nie bly;<br /></span>
+<span>as ons hier langer bly,<br /></span>
+<span>sal hulle ons weer kry.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Ek het my grond so lief,<br /></span>
+<span>my vrye plaas en werf.<br /></span>
+<span>Vir hierdie plaas en werf<br /></span>
+<span>het ek voorheen geswerf.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Kom kinders, ons moet trek,<br /></span>
+<span>dit is die boer se plan,<br /></span>
+<span>en daar's geen ander plan.<br /></span>
+<span>Laat almal trek wat kan!"<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Ag, vader, moenie trek,"<br /></span>
+<span>s&ecirc; Dina, "laat ons bly,<br /></span>
+<span>want waar ons trek of bly,<br /></span>
+<span>sal hul ons tog weer kry.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Ons kan nie immer trek,<br /></span>
+<span>ons kan nie immer vlug,<br /></span>
+<span>saam met die wild wegvlug<br /></span>
+<span>vir mensgerug.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Ons woon al lank so stil;<br /></span>
+<span>laat ons nou maar geniet,<br /></span>
+<span>met eerbaarheid geniet<br /></span>
+<span>van wat die w&ecirc;reld bied."<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Wat sal oom Gert nou doen<br /></span>
+<span>om die onheil af te weer<br /></span>
+<span>as Dina haar verweer,<br /></span>
+<span>met sagte woord hom keer?<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Ek voel 'n ding wat kom,<br /></span>
+<span>my binneste die werk<br /></span>
+<span>net soos die miertjies werk<br /></span>
+<span>wat verweg storm bemerk.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Nou ja, ons sal hier bly,<br /></span>
+<span>op die uithoek van die plaas,<br /></span>
+<span>van die ons ontvalle plaas<br /></span>
+<span>maar v&eacute;r van stadsgeraas."<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>VIII</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Bo-op die grond rys al 'n stad<br /></span>
+<span>wat op die heuwels skitter-blink;<br /></span>
+<span>dit was 'n reeks van kampe eers,<br /></span>
+<span>getimmer uit hout en sink;<br /></span>
+<span>maar nou 'n w&ecirc;reldstad meteen,<br /></span>
+<span>en massas delwers trek daarheen.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Oom Gert het so iets nooit gesien:<br /></span>
+<span>die suiwer lug is troebel-vuil,<br /></span>
+<span>en helder stroompies van weleer<br /></span>
+<span>dam nou in donker modderkuil.<br /></span>
+<span>Die grond voorheen so skoon en rooi<br /></span>
+<span>is nou met steenkool-as bestrooi.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Al bo die stad, en verder, sweef<br /></span>
+<span>'n swart-deurrookte deins'righeid;<br /></span>
+<span>dit lyk net soos 'n veldvuur wat<br /></span>
+<span>hom uitsprei oor die velde wyd.<br /></span>
+<span>En saans dan slaan 'n rooi gegloor<br /></span>
+<span>soos veldbrand al die heuwels oor.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>In boeredorpe het hul eers<br /></span>
+<span>'n kerk gestig op wye plein,<br /></span>
+<span>waarom vergader, hier en daar,<br /></span>
+<span>die grasdak-huisies, laag en klein.<br /></span>
+<span>Maar nou word eers, en wondergou,<br /></span>
+<span>'n groot hotel daar opgebou.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Daar is geen Son- of Maandag meer;<br /></span>
+<span>dit vleg en kronkel deurmekaar,<br /></span>
+<span>en saans, nog lank na middernag,<br /></span>
+<span>het die gewoel nog nie bedaar.<br /></span>
+<span>Die w&ecirc;reld maak oom Gert nou dom<br /></span>
+<span>wat selde in die stad meer kom.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>En as hy in die sonlig sien<br /></span>
+<span>hoedat die stad l&ecirc; flikker-beef,<br /></span>
+<span>of saans bemerk die dof-rooi gloed<br /></span>
+<span>wat opwaarts na die hemel streef,<br /></span>
+<span>dan dink hy: 's Dit nie wat ek lees<br /></span>
+<span>van Babilon en van die Bees?<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>IX</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die nuwe w&ecirc;reldstad die l&ecirc;<br /></span>
+<span>tussen die twee families in.<br /></span>
+<span>Een kant is Willem en oom Gert,<br /></span>
+<span>en ander kant daar boer oom Koos<br /></span>
+<span>nog met sy talryke gesin.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die w&ecirc;reldstad l&ecirc; tussen hul,<br /></span>
+<span>want, ja, die vriendskap is geskeur.<br /></span>
+<span>Is dit miskien die profesie<br /></span>
+<span>van wat op later dag nog met<br /></span>
+<span>die hele nasie sal gebeur?...<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Dina het Engels gou geleer,<br /></span>
+<span>en ook so mooi leer sing...<br /></span>
+<span>Sy het verlaas oom Koos besoek<br /></span>
+<span>om hom saam met sy huisgesin<br /></span>
+<span>tot vriendskap met die stad te dwing.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Sy praat van meegaan met die stroom,<br /></span>
+<span>van nie so alles te vermy.<br /></span>
+<span>Maar nee, oom Koos het vas besluit<br /></span>
+<span>dat hy met sy geslag<br /></span>
+<span>op die ou-ou boere-pad sal bly.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Sy sing oplaas vir hul 'n lied<br /></span>
+<span>om so hul harte nog te vang.<br /></span>
+<span>Oom Koos die volg dit met 'n sug<br /></span>
+<span>en dink aan beter tyd terug<br /></span>
+<span>wanneer hy hoor die mode-sang:<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>X</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Stad waar die ligte newels swewe,<br /></span>
+<span>waar ligte luggies skitter-bewe;<br /></span>
+<span>stad op 'n hoogland uitgebou,<br /></span>
+<span>ver-sigbaar by die hemelblou&mdash;<br /></span>
+<span>Johannesburg jy's waarlik ja<br /></span>
+<span>die glorie van Suid-Afrika.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Van digte donkerheid omgewe<br /></span>
+<span>het Boer en Kaffer hier gelewe;<br /></span>
+<span>hul kon die goudstraal nie ontdek<br /></span>
+<span>wat die beskawings-lewe wek;<br /></span>
+<span>geen boeretent of ossewa<br /></span>
+<span>kon lig bring vir Suid-Afrika.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Geen trekker bring hier nuwe lewe,<br /></span>
+<span>maar deur 'n ho&euml;r drang gedrewe,<br /></span>
+<span>kom pionier en delwer aan<br /></span>
+<span>wat goudvonke uit die rotse slaan.<br /></span>
+<span>Johannesburg die was weldra<br /></span>
+<span>die ligpunt van Suid-Afrika.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Johannesburg is hoog van strewe,<br /></span>
+<span>wat laag is word nie neergedrewe,<br /></span>
+<span>maar naturel en trekker-boer<br /></span>
+<span>word uit hul onkunde opgevoer.<br /></span>
+<span>Johannesburg is waarlik ja<br /></span>
+<span>die glorie van Suid-Afrika.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Johannesburg is hoog verhewe,<br /></span>
+<span>die koningin uit lig gewewe;<br /></span>
+<span>haar goue beeld sal wonders doen,<br /></span>
+<span>sal immer ophef en versoen.<br /></span>
+<span>Johannesburg sal steeds hierna<br /></span>
+<span>die glorie wees van Afrika!"<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>XI</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Blink is die saal van lampelig;<br /></span>
+<span>gloed-helder blink hulle aangesig.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Warm is die saal van somergloed;<br /></span>
+<span>warm en onstuimig die hartebloed.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>En kringlend sweef daar bont deureen<br /></span>
+<span>die danseresse op ligte been.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Maar Dina is die skoonste as sy<br /></span>
+<span>haar liggaamskoon in dans uitsprei;<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>en Willem, die gewenste man,<br /></span>
+<span>sien van die kant die skouspel an;<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>terwyl hom loof 'n kring van mans<br /></span>
+<span>dat hy s&oacute; 'n vrou leen vir die dans.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Daar word gebuig, gevra, geswaai,<br /></span>
+<span>die arrems in mekaar gedraai.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+
+</div><div class="stanza">
+<span>Dan rus oom Gert, in slaap gesink,<br /></span>
+<span>waar net Gods sterre in stilte blink.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Rus?... Nee, hy sien op donker muur,<br /></span>
+<span>in helder letters van hemelvuur:<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Geweeg, geweeg, te lig bevind!"<br /></span>
+<span>Dan roep hy: "Ag, my arme kind!"<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Sy vrou die stoot hom saggies aan,<br /></span>
+<span>maar berg ook self 'n snik en traan.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+
+</div><div class="stanza">
+<span>Dof word &eacute;n saal &eacute;n walsgeluid,<br /></span>
+<span>en langsaam gaan die lampe uit...<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Leeg is die saal... Op tafelblad<br /></span>
+<span>staan le&euml; bottels in hul nat.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>En eind'lik, n&aacute; die sondenag,<br /></span>
+<span>staan weer daarbuite 'n ander dag.<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>XII</b> <a name="FNanchor_A_1" id="FNanchor_A_1"></a><a href="#Footnote_A_1" class="fnanchor">[A]</a><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>'n Warrelwind, die dagspook wat<br /></span>
+<span>so plots ontwaak,<br /></span>
+<span>en plots op straat of in die pad<br /></span>
+<span>sy dans-swaai maak&mdash;<br /></span>
+<span>is hy nie soms die bode van<br /></span>
+<span>'n storm wat naak?<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Papiere, blare, voddegoed,<br /></span>
+<span>van stof deurdring;<br /></span>
+<span>geswaai, geruk, soos in 'n tregter<br /></span>
+<span>opgewring,<br /></span>
+<span>kry skielik lewe en asem, hul<br /></span>
+<span>dans in 'n kring.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Is dit 'n gees, haastig gedaal<br /></span>
+<span>uit ho&euml;r lug,<br /></span>
+<span>wat van 'n naadrende onheil bring<br /></span>
+<span>die voorgerug?...<br /></span>
+<span>Kyk hoe die loom-lui stof geswind<br /></span>
+<span>sy voet ontvlug!<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Of is dit dalk 'n toorheks wat<br /></span>
+<span>puur uit 'n grap,<br /></span>
+<span>op straat al in die rondte wals<br /></span>
+<span>met ligte stap,<br /></span>
+<span>en met die voddegoed en stof<br /></span>
+<span>kalkoentjies trap?...<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+
+</div><div class="stanza">
+<span>Rumoer'ge warr'ling langs<br /></span>
+<span>die stof-vuil straat;<br /></span>
+<span>binne die sinkgebou staan al<br /></span>
+<span>'n mense-plaat,<br /></span>
+<span>en op die platform staan 'n klomp<br /></span>
+<span>klaar om te praat.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Uit alle w&ecirc;reld-oorde saam<br /></span>
+<span>gewarrelwaai,<br /></span>
+<span>lyk hul oom Gert soos hane wat<br /></span>
+<span>staan koningkraai;<br /></span>
+<span>wanneer hul veg vir stemreg met<br /></span>
+<span>'n groot lawaai.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Intussen pak die stormwolk al<br /></span>
+<span>op Tafelberg;<br /></span>
+<span>en anderkant die water is<br /></span>
+<span>'n leeu vererg<br /></span>
+<span>wat nog in sagte woorde-klou<br /></span>
+<span>sy naels verberg.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Oom Gert is moeg van die tumult;<br /></span>
+<span>ryp is sy plan:<br /></span>
+<span>hy self met honderd ander storm;<br /></span>
+<span>gryp pote van<br /></span>
+<span>die stoele, en slaan op kop en lyf<br /></span>
+<span>so wat hul kan.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die helde vlug na alle kant<br /></span>
+<span>die deurpoorte uit.<br /></span>
+<span>Van lae galery vlug hul<br /></span>
+<span>deur vensterruit,<br /></span>
+<span>totdat 'n al te dikkert daar<br /></span>
+<span>op half-lyf stuit.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Oom Gert laat hom dit dugtig op<br /></span>
+<span>sy sitplek voel.<br /></span>
+<span>Die dikkert skreeu sy buitevriend:<br /></span>
+<span>"o Pull, John, pull!"<br /></span>
+<span>Oom Gert die slaan; die dikkert roep:<br /></span>
+<span>"o Help, John, pull!"<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<div class="footnote"><a name="Footnote_A_1" id="Footnote_A_1"></a><a href="#FNanchor_A_1"><span class="label">[A]</span></a> 'n Beskrywing van die stemreg-agitasie.</div><br />
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>XIII</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Is 't oorlog?... In oom Koos se huis<br /></span>
+<span>woel almal net om klaar te kry.<br /></span>
+<span>Daar word geslag weer en gebak,<br /></span>
+<span>en buite voor die agterdeur<br /></span>
+<span>trek reeds die seuns die bokwa reg<br /></span>
+<span>om op te pak.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die harte voel nie lekker nie,<br /></span>
+<span>die woorde het angstig-min geword&mdash;<br /></span>
+<span>soos steeds by donker voorbesef,<br /></span>
+<span>by die vergeefse angsgevraag<br /></span>
+<span>van hoe en waar<br /></span>
+<span>die ontwaakte lewenslot sal tref.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Lughartig praat 'n enkele seun<br /></span>
+<span>hoe hy die Engelsman sal skiet,<br /></span>
+<span>maar moeder maan: My kind, my kind!<br /></span>
+<span>Die seun wyk willig vir die woord,<br /></span>
+<span>want, ja, daar was 'n kleinigheid<br /></span>
+<span>wat hy nog aan sy saal wou bind!<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Dis amper klaar... Daar kom hul aan,<br /></span>
+<span>die burgers van die omtrek, want<br /></span>
+<span>oom Koos die is nog veldkornet...<br /></span>
+<span>Straks staan hul, teuel in die arm<br /></span>
+<span>en met gebo&euml; hoof,<br /></span>
+<span>want een gaan voor in smeekgebed.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die vrouens staan effens opsy,<br /></span>
+<span>met arrems oor mekaar gevou,<br /></span>
+<span>nou dat hul taak is afgedaan.<br /></span>
+<span>Nou kan hul eers hul smart besef,<br /></span>
+<span>en enkle droog met voorskoot-punt<br /></span>
+<span>al die eerste oorlogstraan.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Dan skuif en skok, met gang en draf,<br /></span>
+<span>die burgers op hul perde weg&mdash;<br /></span>
+<span>dit lyk somaar 'n mengelklomp!<br /></span>
+<span>Maar tussen hulle flikker-blits<br /></span>
+<span>geweldig in die lenteson<br /></span>
+<span>die blinkgemaakte mauser-tromp!<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Oom Gert wat hom meer tuis voel by<br /></span>
+<span>di&eacute; ruiterskaar&mdash;hy het oom Koos<br /></span>
+<span>sy krygsmansdiens al aangebied&mdash;<br /></span>
+<span>die luister hoe die jongspan in<br /></span>
+<span>hul oorlogsblydskap sing<br /></span>
+<span>die klanke van 'n oorlogslied:<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>XIV</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Kom, burgers, trek die perde reg:<br /></span>
+<span>nou vrou en kind goeien-dag geseg!<br /></span>
+<span>Jongk&ecirc;rels, los die n&ocirc;i se hand;<br /></span>
+<span>en seuns, verlaat jul moeders, want<br /></span>
+<span>daar gaan 'n strydroep deur die land!<br /></span>
+<span>Gryp nou die teuels bymekaar&mdash;<br /></span>
+<span>die vierkleur is weer in gevaar!<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die regterhand gryp die visier,<br /></span>
+<span>die bors oorkruis 'n bandelier;<br /></span>
+<span>die spore in die sonskyn blink,<br /></span>
+<span>stiebeuels teen mekaar weerklink,<br /></span>
+<span>die ketel aan die saal rinkink.<br /></span>
+<span>Kom, burgers, hou nou bymekaar&mdash;<br /></span>
+<span>die vierkleur is weer in gevaar!<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Laat aan die trippelaar sy pas,<br /></span>
+<span>maar hou die vuurge hingste vas.<br /></span>
+<span>Die agterstes moet ingalop<br /></span>
+<span>tot binne-in die ruiter-trop&mdash;<br /></span>
+<span>die ponie en die bossie-kop.<br /></span>
+<span>Kom, burgers, ry so bymekaar&mdash;<br /></span>
+<span>die vierkleur is weer in gevaar!<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Trek burgers, almal nou geteld,<br /></span>
+<span>al voort maar deur die wye veld,<br /></span>
+<span>en of jul al omlaag verdwyn<br /></span>
+<span>of op die heuwels weer verskyn&mdash;<br /></span>
+<span>wys altyd weer die slingerlyn.<br /></span>
+<span>Kom burgers, trek so bymekaar&mdash;<br /></span>
+<span>die vierkleur is weer in gevaar!<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Jaag, burgers, jaag oor rant en rots<br /></span>
+<span>wanneer jul teen die vyand bots.<br /></span>
+<span>Ruk in, spring af en pos gevat<br /></span>
+<span>aan die onwrikbre ryperd-blad.<br /></span>
+<span>Mik fyn, kyk waar die stoffie spat!<br /></span>
+<span>Staan, burgers, staan dan bymekaar&mdash;<br /></span>
+<span>die vierkleur is weer in gevaar!<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>En moet jul val, val dan met eer,<br /></span>
+<span>met die oog die vyand toegekeer;<br /></span>
+<span>val op die grense, man en perd,<br /></span>
+<span>die oue vierkleur is dit werd,<br /></span>
+<span>en die eerkroon wink al uit die vert.<br /></span>
+<span>Val burgers, val dan bymekaar&mdash;<br /></span>
+<span>die vierkleur is weer in gevaar!<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>XV</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>So sing die jonges vol van vreugde,<br /></span>
+<span>maar ag, oom Gert se hart is seer<br /></span>
+<span>as hy straks diep en dieper peinsend<br /></span>
+<span>gaan langs die slagveld van weleer.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>D&aacute;&aacute;r l&ecirc; Majuba, donker kleurig,<br /></span>
+<span>sy sye een en al terras;<br /></span>
+<span>dis of die berg van alle eeue<br /></span>
+<span>vir wonderdaad geskape was.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Daar l&ecirc; Laingsnek; dis of Gods hande<br /></span>
+<span>dit vir 'n skanswerk uit wou bou.<br /></span>
+<span>En daar's Ingogo's kronkelbedding&mdash;<br /></span>
+<span>net om die vyand op te hou.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Daar's nog die wonderlike hoeke,<br /></span>
+<span>net om die vyand vas te keer;<br /></span>
+<span>maar ag, oom Gert voel nou so anders,<br /></span>
+<span>sy hart is onverklaarbaar seer.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Hy sien nou oral groot kanonne,<br /></span>
+<span>hy weet nie of die ding sal gaan.<br /></span>
+<span>Die treine voer nou alle soorte<br /></span>
+<span>van wapens uit die hoofstad aan.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Daar is hom ook so baie mense,<br /></span>
+<span>en baie goed word aangevoer;<br /></span>
+<span>voorheen was daar so min maar nodig:<br /></span>
+<span>'n ryperd, biltong en 'n roer.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Dis nodig, ja, die tyd die vorder,<br /></span>
+<span>en daarom swyg hy maar en kyk.<br /></span>
+<span>Maar heel die Amajuba-w&ecirc;reld,<br /></span>
+<span>alles wil hom so anders lyk.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Tog leef hy weer, die troue krygsman,<br /></span>
+<span>al trek hy nou maar same net:<br /></span>
+<span>'n oorlogsperd die stamp en runnik<br /></span>
+<span>wanneer hy hoor die krygstrompet!<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>XVI</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Verlore!...<br /></span>
+<span>Die dag van stryd het mooi begin,<br /></span>
+<span>die burgers trek verwinnend in,<br /></span>
+<span>en boerename 't binnekort<br /></span>
+<span>oral 'n glorie-klank geword!&mdash;<br /></span>
+<span>'n Pragtige m&ocirc;reglore!<br /></span>
+<span>Maar onder in oom Gert se hart<br /></span>
+<span>kom effens al, nog diep-verward,<br /></span>
+<span>'n fluisterstem na vore:<br /></span>
+<span>Verlore, verlore!<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Verlore!...<br /></span>
+<span>Die dag van stryd begin so goed,<br /></span>
+<span>Suid-Afrika l&ecirc; aan hul voet...<br /></span>
+<span>Die Boer moet Afrika regeer!<br /></span>
+<span>Gryp gou, voordat die kans kan keer!<br /></span>
+<span>Buig uit die grense na vore!...<br /></span>
+<span>Maar nou kom daardie fluisterstem,<br /></span>
+<span>diep in oom Gert se bors geklem,<br /></span>
+<span>so duidelik na vore:<br /></span>
+<span>Verlore, verlore!<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Verlore!...<br /></span>
+<span>Rookwolke nader uit die suid<br /></span>
+<span>en sprei hul oor die aard-breedte uit;<br /></span>
+<span>oor Drakensberg se veil'ge top<br /></span>
+<span>skuif swaar 'n donderonweer op;<br /></span>
+<span>die storm sing in wilde kore!<br /></span>
+<span>Oom Gert se stemme, in hom bekneld,<br /></span>
+<span>kom nou daar buite op berg en veld<br /></span>
+<span>al donderend na vore:<br /></span>
+<span>Verlore, verlore!<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Verlore!...<br /></span>
+<span>Oom Gert die kon nie verder vlug,<br /></span>
+<span>en sit nou, met sy vrou, te sug<br /></span>
+<span>agter die ysterplate vas,<br /></span>
+<span>daar waar hy eertyds vryman was<br /></span>
+<span>en sy vryheid is wedergebore!<br /></span>
+<span>Die fluisterstem daarbinne kom<br /></span>
+<span>nou deur die ysterplaat weerom<br /></span>
+<span>as huilende windstem na vore:<br /></span>
+<span>Verlore, verlore!<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Verlore!...<br /></span>
+<span>Die dag van stryd hou lank nog aan&mdash;<br /></span>
+<span>dis of die son nou stil gaan staan.<br /></span>
+<span>Maar eindlik roep hul rond: "Verby!<br /></span>
+<span>dis vrede, vrede weer, wees bly&mdash;<br /></span>
+<span>al is die vryheid verlore!"...<br /></span>
+<span>Dan keer die wilde stem as sug<br /></span>
+<span>weer in oom Gert se hart terug;<br /></span>
+<span>en dring dan weer altyd na vore:<br /></span>
+<span>Verlore, verlore!<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>XVII</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die oorlogsfakkel is gedoof,<br /></span>
+<span>en die oorlogskamp word oopgesluit.<br /></span>
+<span>Die nuwe tye, hooggeloof,<br /></span>
+<span>kom met gejubel, lank en luid.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die burgers kom van oral an<br /></span>
+<span>en raak al met hul lot versoen.<br /></span>
+<span>Maar net oom Gert, gebroke man,<br /></span>
+<span>wat sal hy in so 'n w&ecirc;reld doen?<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Want ook sy troue vrou is dood&mdash;<br /></span>
+<span>die lewe van 'n handjie meel<br /></span>
+<span>en van 'n brok genadebrood<br /></span>
+<span>was haar as boerevrou te veel.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Willem, sy skoonseun&mdash;hy't vir hom<br /></span>
+<span>die boerdery eers waargeneem&mdash;<br /></span>
+<span>is skout, en het nie teruggekom.<br /></span>
+<span>Hy's seker nou totaal vervreem!<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Oom Koos weer het sy grond verhuur,<br /></span>
+<span>en trek die ho&euml; Bosveld in,<br /></span>
+<span>die Randse lewe is hom te duur<br /></span>
+<span>en skaadlik vir sy huisgesin.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Maar Dina&mdash;waar is sy en wat?<br /></span>
+<span>sy die altyd skone boerevrou?...<br /></span>
+<span>Geheel verslingerd in die stad<br /></span>
+<span>en will'ge prooi van vreemdes nou!<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Wanneer oom Gert van Dina hoor,<br /></span>
+<span>verbysterd al deur smart op smart,<br /></span>
+<span>dan roep 'n dubb'le stem: "Verloor!"<br /></span>
+<span>en dubb'le swaard gaan deur sy hart.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Geen antwoord is daar op die stem<br /></span>
+<span>wat vlymend deur sy siel nou gaan;<br /></span>
+<span>maar as die leed te vinnig klem,<br /></span>
+<span>roep hy: "Dit het die stad gedaan!"<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="figcenter" style="width: 400px;">
+<img src="images/image4.jpg" width="400" height="289" alt="Di&eacute; vaal-wit hopies dek hul bei, / vader en
+dogter, sy aan sy!" title="" />
+<span class="caption">Di&eacute; vaal-wit hopies dek hul bei, / vader en
+dogter, sy aan sy!
+</span>
+</div>
+
+
+<h2><a name="Groue_Grawe" id="Groue_Grawe"></a>Groue Grawe</h2>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>I</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Dis heuwels, heuwels, heuwels net<br /></span>
+<span>sover 'n mens se oog kan speur:<br /></span>
+<span>maar heuwels sonder struik of gras,<br /></span>
+<span>en droewig-vaal soos as gekleur.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Langes die heuwels staan 'n ding<br /></span>
+<span>soos die houtgeraamte van 'n huis,<br /></span>
+<span>waarbowe rust'loos wiele draai<br /></span>
+<span>wat die waentjies optrek met die gruis.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die heuwels is party al oud;<br /></span>
+<span>verlate en vasgere&euml;n party,<br /></span>
+<span>en storms het baster-klofies in<br /></span>
+<span>hul naakte ribbes ingesny.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die ander is nog in die maak<br /></span>
+<span>van poeiergrond of gruis nog grof;<br /></span>
+<span>en as die wind die fynes vat,<br /></span>
+<span>dan trek daar tuite stof.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die heuwels lyk soos duine wat<br /></span>
+<span>in blankheid rys aan verre strand&mdash;<br /></span>
+<span>d&aacute;&aacute;r rys hul uit die blou-diep see,<br /></span>
+<span>hier uit die aard se ingewand.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Hier's ook 'n dreuning soos die dreun<br /></span>
+<span>van sagbewo&euml; w&ecirc;reldsee,<br /></span>
+<span>en winde wend, dan hier, dan daar<br /></span>
+<span>die dowwe dreuning met hul mee.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+
+</div><div class="stanza">
+<span>Maar waarom is die heuwels dan<br /></span>
+<span>so hoog en ook so bleek?<br /></span>
+<span>En waarom is die dreun so diep,<br /></span>
+<span>so droef nes een wat smartlik smeek?...<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Hul s&ecirc; die duine aan strand is die<br /></span>
+<span>grafheuwels van wie sterwe in see;<br /></span>
+<span>en daardie droewe dreuning is<br /></span>
+<span>die klag van wees en weduwee.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Maar hi&eacute;rdie heuwels, heuwels dan<br /></span>
+<span>wat ook so hoog is en so bleek?<br /></span>
+<span>En hi&eacute;rdie droewe dreuning dan<br /></span>
+<span>wat klaag soos een wat smartlik smeek?...<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>II</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>'n Agtal jare is weer verby.<br /></span>
+<span>Die boereplase is opgebou,<br /></span>
+<span>die platjies is weer huise nou,<br /></span>
+<span>die woeste leegte 'n landery.<br /></span>
+<span>Gou ruk weer alles in verband&mdash;<br /></span>
+<span>Suid-Afrika's 'n wonderland!<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Maar net oom Gert se lewe kwyn.<br /></span>
+<span>Sy hart is nie meer in die werk,<br /></span>
+<span>sy wank'le bene is al onsterk,<br /></span>
+<span>en ook die plasie word te klein.<br /></span>
+<span>Die lewensreggie, kort van duur,<br /></span>
+<span>wag net nog op sy sterwensuur.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Wanneer hy die omtrek saans beskou,<br /></span>
+<span>hoedat die huis-tal groter word,<br /></span>
+<span>die vrydom steeds word ingekort&mdash;<br /></span>
+<span>dan s&ecirc; hy: "Ja, daar is dit nou!<br /></span>
+<span>Die vroe&euml;re boere-paradys<br /></span>
+<span>is nou &eacute;&eacute;n molshoop, groot en grys.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Hier bly net hope en holtes l&ecirc;:<br /></span>
+<span>die vreemd'ling kraak die neut in twee<br /></span>
+<span>waarvan hy ons net doppe gee,<br /></span>
+<span>maar al die neutvet dra hy weg.<br /></span>
+<span>Ons goud gaan na 'n vreemde strand&mdash;<br /></span>
+<span>Transvaal bly l&ecirc;: 'n armmans-land!<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Die voorpos van die armes woon<br /></span>
+<span>in Blikkies-dorp se kronkel-sink<br /></span>
+<span>wat ver soos bottelstukke blink.<br /></span>
+<span>Hul lewe van 'n hongerloon<br /></span>
+<span>in huisies aanmekaar gepas<br /></span>
+<span>en jaartjies vol van steenkool-as.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Ag, arm Transvaal, waarvoor ek vrees,<br /></span>
+<span>jy't Afrika voorheen geroer<br /></span>
+<span>tot wakkerskudding van die boer&mdash;<br /></span>
+<span>sal jy nie nou die laaste wees?<br /></span>
+<span>Jou heil'ge eersgeboorte-reg<br /></span>
+<span>word op die mark te koop geleg."<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>III</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Oom Gert het min verwagting meer.<br /></span>
+<span>Nog &eacute;&eacute;n ding hou hom aan die loop,<br /></span>
+<span>dit is die vleugie van 'n hoop<br /></span>
+<span>dat eens sy dogter weer sal keer.<br /></span>
+<span>Die droewe en tog verbede dag,<br /></span>
+<span>daar bly sy siel nou stil op wag.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Sy hopie word hom aangesterk<br /></span>
+<span>deur 'n storie in 'n boek gelees:<br /></span>
+<span>"In Skotlands berge is 't gewees,<br /></span>
+<span>en 't was ook daar 'n stad se werk.<br /></span>
+<span>'n Eenge dogter in haar fleur<br /></span>
+<span>is uit die vadershuis geskeur.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Nie wetend waar sy swerwend gaan,<br /></span>
+<span>kon haar vader net nog bid.<br /></span>
+<span>Geen grendel is snags opgesit,<br /></span>
+<span>maar deur die deur wat opestaan,<br /></span>
+<span>flikker 'n kersie heelnag lang,<br /></span>
+<span>wat haar by weerkoms moet ontvang.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"En ja, sy het eennag gekom!<br /></span>
+<span>Die trekking van die ver-oop deur,<br /></span>
+<span>en kersgeflikker deur die skeur,<br /></span>
+<span>die stille bede-heiligdom&mdash;<br /></span>
+<span>ja die gebed nog allermees&mdash;<br /></span>
+<span>was 't vir haar hart te sterk gewees?...<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"As sy haar vader wenend kus,<br /></span>
+<span>bars die oue ook in trane uit:<br /></span>
+<span>'My kind, die deur was nooit gesluit<br /></span>
+<span>en daardie kersie nooit geblus;<br /></span>
+<span>d&aacute;&aacute;r het ek biddend, nag aan nag,<br /></span>
+<span>geduldig op jou koms gewag.'"<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+
+</div><div class="stanza">
+<span>Maar ag, oom Gert se hart is bang;<br /></span>
+<span>want as die jaartal al maar slyt,<br /></span>
+<span>dink hy: "My hoop is ydelheid,<br /></span>
+<span>my wagte duur tog al te lang;<br /></span>
+<span>my lewensdaggie's netnou om,<br /></span>
+<span>en dan het sy nog nie gekom."<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+
+</div><div class="stanza">
+<span>Die mense vier al Unie-fees!...<br /></span>
+<span>Hy, arme, sal ook maar gaan kyk<br /></span>
+<span>hoedat die nuwe w&ecirc;reld lyk&mdash;<br /></span>
+<span>wie weet, miskien sal sy daar wees!<br /></span>
+<span>Sy eensaamheid verlaat hy dan<br /></span>
+<span>en kyk die vreemde w&ecirc;reld an:<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>IV</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Hoe mooi het al die stad geword!<br /></span>
+<span>Hoe slinger, soos 'n krans, omheen<br /></span>
+<span>die villatjies in keur van steen<br /></span>
+<span>en wisseling van boumodel!<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Hoe mengel hulle kleuretint,<br /></span>
+<span>van helder-wit tot donker-dof,<br /></span>
+<span>omlaag, omhoog; dis alles of<br /></span>
+<span>'n kunst'naarshand hul plek bepaal.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Hoe groei die bome in die rots<br /></span>
+<span>en bloei die blomme in kleure sag,<br /></span>
+<span>vlak teen die rant se wilde prag,<br /></span>
+<span>asof dit nooit nie anders was.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>En dan, die golwende verskiet<br /></span>
+<span>van bulte en bosse, al deureen,<br /></span>
+<span>totdat die o&euml; vasslaan teen<br /></span>
+<span>Magaliesberg, die groot blou reus.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>('n Bietjie goud maak baie mooi,<br /></span>
+<span>en&mdash;dis maar krummels van die groot,<br /></span>
+<span>uit louter goud gebakte brood,<br /></span>
+<span>wat na Europa word vervoer!)<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Ook saans nog wyk die mooiigheid<br /></span>
+<span>nie heeltemal nie, want dan blink<br /></span>
+<span>'n see van liggies; mens sal dink<br /></span>
+<span>die sterre 't uit die lug geval.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die stad self lyk nou een en al<br /></span>
+<span>koopmanspaleise opeengehoop,<br /></span>
+<span>waartussen al die mensies loop<br /></span>
+<span>wat vreselike drukte maak.&mdash;<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Oom Gert sien niks van al die skoon.<br /></span>
+<span>Die agterbuurt, daar dink hy aan<br /></span>
+<span>waar die blikhuisies almal staan,<br /></span>
+<span>en alles vuil-armoedig is;<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>bedink maar hoe die mense woel<br /></span>
+<span>waar huise en stof die son versper,<br /></span>
+<span>waar sawends skyn geen maan of ster,<br /></span>
+<span>en net die lampeskynsels blink.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Hy sien skoorstene en steenkoolrook;<br /></span>
+<span>hy hoor die treine met hul haas;<br /></span>
+<span>hy hoor die myn se toeter blaas,<br /></span>
+<span>en 't gaan asof die aarde brul.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Hy dink dan aan die myn-graf waar<br /></span>
+<span>die mense lewendig in kruip,<br /></span>
+<span>om soos erdvarke rond te sluip<br /></span>
+<span>vir bietjie geld en&mdash;longekwaal.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Hy dink aan ander duisende<br /></span>
+<span>van mense, voorheen eerbaar-braaf,<br /></span>
+<span>vir wie die skandgraf word gegraaf<br /></span>
+<span>wanneer die goud rys uit die grond.&mdash;<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Maar&mdash;daar is fees bo-op di&eacute; graf!<br /></span>
+<span>Nes die ou tyd waar oom Gert van lees,<br /></span>
+<span>dat mense hou 'n dansersfees<br /></span>
+<span>wanneer die "swarte dood" verwoes.<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>V</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span><i>Die m&ocirc;re van die Unie-fees</i><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Oom Gert sien die soldate<br /></span>
+<span>in kakie langs die strate.<br /></span>
+<span>Hy sien die oorlogslans<br /></span>
+<span>se lintjies vrolik dans,<br /></span>
+<span>die sabels en gewere,<br /></span>
+<span>kanonne en helmet-vere,<br /></span>
+<span>op die paradebaan.<br /></span>
+<span>En agteraan?...<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Hy sien die oorlogs-wees<br /></span>
+<span>wat deelneem aan die fees&mdash;<br /></span>
+<span>'n kinder-keurkommande<br /></span>
+<span>met skewe hoede-rande;<br /></span>
+<span>'n ganse skaar kadette<br /></span>
+<span>met roer en bajonette&mdash;<br /></span>
+<span>al agteraan<br /></span>
+<span>op die paradebaan.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span><i>Die m&ocirc;re-godsdiens</i><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Vroom geklank!<br /></span>
+<span>Mense dank,<br /></span>
+<span>almal mede,<br /></span>
+<span>vir die vrede<br /></span>
+<span>'n Opperwese.<br /></span>
+<span>Want genees is<br /></span>
+<span>en verbonde<br /></span>
+<span>is al die wonde;<br /></span>
+<span>rassevete <a name="FNanchor_B_1" id="FNanchor_B_1"></a><a href="#Footnote_B_1" class="fnanchor">[B]</a><br /></span>
+<span>'s al vergeet.<br /></span>
+<span>Met ver&eacute;&eacute;nde klank<br /></span>
+<span>rys die vreugdedank!<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<div class="footnote"><p><a name="Footnote_B_1" id="Footnote_B_1"></a><a href="#FNanchor_B_1"><span class="label">[B]</span></a> Rassetwiste.</p></div><br />
+</div><div class="stanza">
+<span><i>Die middag</i><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Hy hoor die geluid van juublend gesketter,<br /></span>
+<span>die vrolike klank van simbaal en trompetter,<br /></span>
+<span>gedra op die dreun van die oorlogstamboer<br /></span>
+<span>wat dond'rend soos onweer die harte kom roer.<br /></span>
+<span>Daar's wapenbeweeg wat yslik weerklink;<br /></span>
+<span>kanonwaens kom aan en kettings rinkink.<br /></span>
+<span>En hy hoor daarna:<br /></span>
+<span>Hoera! Hoera!<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Hy hoor die tred van die oorlogswees,<br /></span>
+<span>sy voete gedril vir die Unie-fees!<br /></span>
+<span>Hy hoor 'n gesang van sy lippe weerklink<br /></span>
+<span>as hy bly en verruk uit die feesbeker drink.<br /></span>
+<span>'n Hosanna gaan op uit die kindermond,<br /></span>
+<span>en die skare juig saam in die vrolike stond;<br /></span>
+<span>En hy hoor daarna:<br /></span>
+<span>Hoera! Hoera!<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span><i>Die aand</i><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Vreugdevure deur die land...<br /></span>
+<span>Mense juigend om die brand!<br /></span>
+<span>Vreugdepyle gons omhoog<br /></span>
+<span>en ontplof hoog aan die boog;<br /></span>
+<span>bly-verwonderd bly die skaar<br /></span>
+<span>na die skitterkleure staar.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Oom Gert gaan vroeg die aand na huis,<br /></span>
+<span>want een ding staan by hom nou vas:<br /></span>
+<span>dat hy nie in di&eacute; w&ecirc;reld pas.<br /></span>
+<span>Hy het 'n beter dag geken<br /></span>
+<span>en is te oud om nog te wen<br /></span>
+<span>aan al die vreemdigheid<br /></span>
+<span>van nuwe koers en tyd.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Hy slaap laat in met diep gesug,<br /></span>
+<span>en in sy droom kom weer terug<br /></span>
+<span>die wese op die paradebaan,<br /></span>
+<span>die kinders wat hosanna sing,<br /></span>
+<span>die mense wat mekaar verdring<br /></span>
+<span>om rond die vreugdevuur te staan.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Ook kom hom deur sy droomnag speel<br /></span>
+<span>'n enk'le krygs- en kamptoneel;<br /></span>
+<span>'n moeder by haar kind aan waak,<br /></span>
+<span>'n stryder sterwend vir sy saak.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>En as hy opstaan kom die vraag:<br /></span>
+<span>My Dina, ja, was sy<br /></span>
+<span>ook dalk daarby?...<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>VI</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Dina se lewe val haar swaar.<br /></span>
+<span>Helaas, sy was die laaste tyd<br /></span>
+<span>haar blosende gesondheid kwyt,<br /></span>
+<span>en moes gedurig drankies koop.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Sy het in 'n caf&eacute; gedien<br /></span>
+<span>waar sy gedurig reg moes staan,<br /></span>
+<span>die wit-gestyfde voorskoot aan<br /></span>
+<span>en haardos ydel opgetooi.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Sy moes haar aangesig verkleur;<br /></span>
+<span>want al die glans van vel en oog<br /></span>
+<span>het met die jare weggedroog&mdash;<br /></span>
+<span>s&oacute; was haar blommesteel geknak!<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Sy moes daar staan en vriendlik wees<br /></span>
+<span>vir iedereen, al oor en oor,<br /></span>
+<span>ook as die k&ecirc;rels met haar skoor<br /></span>
+<span>en stilletjies haar dinge s&ecirc;.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Saans word sy dikwels uitgevra<br /></span>
+<span>om na die bioskoop te kyk;<br /></span>
+<span>dan moet sy weer so sinlik lyk,<br /></span>
+<span>dat sy die jonkmans kan bekoor.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Dan kry sy volop lekkers en<br /></span>
+<span>'n sitplek in die voorste ry;<br /></span>
+<span>dan is daar volop gekkerny<br /></span>
+<span>op die toneel en in die saal,<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>totdat 'n ander lewensdag<br /></span>
+<span>in sondenag word uitgeblus;<br /></span>
+<span>die liggaam weer na late rus<br /></span>
+<span>moet deur die vroe&euml; more heen.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Hoe sweef dan om haar koors-gesig<br /></span>
+<span>die kuisheid van die m&ocirc;redou;<br /></span>
+<span>hoe pynig haar 'n naberou<br /></span>
+<span>wat al maar met die m&ocirc;re kom!<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Haar le&euml; hart het sy so lank<br /></span>
+<span>uit singenot se kelk laat drink,<br /></span>
+<span>dit word haar aldeur volgeskink<br /></span>
+<span>en&mdash;tot die prys van hande goud.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Tog bly haar hart gedurig leeg...<br /></span>
+<span>Sy sal die fees dan ook maar my...<br /></span>
+<span>Oom Gert soek haar vergeefs daarby...<br /></span>
+<span>Skyn-vrolik is sy nou nie meer!...<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>VII</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Ja, Dina was di&eacute; dag nie by<br /></span>
+<span>en ook nie bly...<br /></span>
+<span>God het haar eind'lik stil laat staan!<br /></span>
+<span>En omgewend?...<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Die aand versprei sy duister skerm<br /></span>
+<span>wanneer sy op die rante kerm<br /></span>
+<span>in haar ellend:<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Ag, kon ek nog my sondedaad<br /></span>
+<span>as sondesaad<br /></span>
+<span>weer in my donker hart<br /></span>
+<span>terugontvang,<br /></span>
+<span>dan was my vrees,<br /></span>
+<span>my angs by awendswart<br /></span>
+<span>wis minder bang<br /></span>
+<span>gewees.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Maar nou, nou het voorheen my hand<br /></span>
+<span>dit uitgeplant,<br /></span>
+<span>die eerste korrel van die kwaad.<br /></span>
+<span>En ieder jaar vermenigvuldig<br /></span>
+<span>die boom so kwaad<br /></span>
+<span>die sondesaad,<br /></span>
+<span>en maak my siel doodskuldig.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Teen awendgrys<br /></span>
+<span>verrys<br /></span>
+<span>nou boom op boom, hul bly<br /></span>
+<span>soos donker plekke,<br /></span>
+<span>soos pikswart vlekke<br /></span>
+<span>dwars-teen my vinnig-aan<br /></span>
+<span>wegdonkerende hemel staan.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>En waar ek nou al dolend gaan,<br /></span>
+<span>hul staar my aan,<br /></span>
+<span>die bome; deur hul blare<br /></span>
+<span>hoor ek die nare<br /></span>
+<span>geruis van doem en dood&mdash;<br /></span>
+<span>oneindig ver van my<br /></span>
+<span>en altyd naderby!<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Ek vlug verdwaald, verdwaas van sin,<br /></span>
+<span>benard, benoud<br /></span>
+<span>my donker woud<br /></span>
+<span>al dieper, dieper in!"<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>VIII</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Sal God dan Dina so laat staan?...<br /></span>
+<span>Sy wend haar voetstap al maar aan<br /></span>
+<span>op agterbuurtse sinkgebou<br /></span>
+<span>waar awenddienste word gehou...<br /></span>
+<span>Net kwyn sag weg 'n lied van dank<br /></span>
+<span>as sy gaan sit op verste bank.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Wanneer die laaste galm verruis,<br /></span>
+<span>spreek sag die leraar van 'n Huis<br /></span>
+<span>daarbowe, wat veel wonings het,<br /></span>
+<span>die toevlugsoord van wat belas,<br /></span>
+<span>gedruk, verlaat, verlore was.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Wees nie ontroer, voeg hy daarby,<br /></span>
+<span>as jul nog sondesmarte ly,<br /></span>
+<span>want daar hou juis die eng'le fees<br /></span>
+<span>om wie verlore hier mag wees.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>o Die oue, oue Bybeltaal,<br /></span>
+<span>by haar al lank verouderd al&mdash;<br /></span>
+<span>dit sink soos eerste druppels re&euml;n<br /></span>
+<span>wat op 'n ou pad val.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>(Wat hoor sy nou! "Wees nie ontroer!"<br /></span>
+<span>Het God haar voete hier gevoer?...<br /></span>
+<span>Wat hoor sy! "Daar is baie plek."<br /></span>
+<span>Ook vir 'n sondares soos ek?...<br /></span>
+<span>Wat!... dat daar om verlorene fees<br /></span>
+<span>sal wees!)<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Dan volg 'n laaste smeekgebed<br /></span>
+<span>dat God barmhartiglik mag red<br /></span>
+<span>deur altyd-nuwe wekgeluid;<br /></span>
+<span>en daarmee gaan die kerkie uit.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Sy stap die duisternis weer in,<br /></span>
+<span>maar dis vir haar 'n dagbegin;<br /></span>
+<span>dis of die sterre almal wink,<br /></span>
+<span>of die aandster bo die woning blink<br /></span>
+<span>waarin haar vader op haar wag.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Dieselfde nag het sy besluit<br /></span>
+<span>om na haar vader terug te gaan.<br /></span>
+<span>Want as God haar nie weg wil wys,<br /></span>
+<span>dan neem 'n eie vader wis<br /></span>
+<span>sy enige dogter aan.<br /></span>
+</div></div>
+
+
+<div class="poem"><div class="stanza">
+<span><b>IX</b><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Wie kom so laat nog na my huis?...<br /></span>
+<span>Ek hoor daarbuite 'n voetstap ruis."...<br /></span>
+<span>Die bo-deur swaai sag aan die kant.<br /></span>
+<span>Is dit die wind se onsigbre hand?...<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>'n Kersie wikkel&mdash;hoe die deur<br /></span>
+<span>al saggies word opsy gebeur&mdash;<br /></span>
+<span>en wend lig-golfies daar en hier<br /></span>
+<span>langs langvergane muurpapier.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Wie kom nou na my huis? Dis nag!"<br /></span>
+<span>Die grysaard nou gebo&euml; wag<br /></span>
+<span>en kyk, maar kan geen wese ontdek&mdash;<br /></span>
+<span>totdat 'n stem kom: "Pa, dis ek."<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Dan doem traag uit die duisternis<br /></span>
+<span>'n beeld wat hom n&oacute;g eie is.<br /></span>
+<span>"My kind!... Oplaas!" en dan niks meer.<br /></span>
+<span>Sy val hom aan die voete neer.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>'n Vaderhart se medely&mdash;<br /></span>
+<span>wat kom Gods liefde naderby?<br /></span>
+<span>God wat alreeds te wagte staan<br /></span>
+<span>as die "verlore seun" kom aan!<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Hy blik haar in die skuldige oog...<br /></span>
+<span>Die trane-sout 't al vasgedroog.<br /></span>
+<span>En sinlikheid aan 't wisselwyk,<br /></span>
+<span>van ver deur dowwe sluiers kyk.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"My kind, d&aacute;&aacute;r het ek neergekniel,<br /></span>
+<span>snags uitgestort my bitter siel;<br /></span>
+<span>di&eacute; deur het nooit nie dig gegaan,<br /></span>
+<span>en daardie kersie 't daar gestaan.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Nou kan ek sterf, my oog het nou<br /></span>
+<span>jou saligheid, my kind, aanskou."<br /></span>
+<span>Hy sien haar aangesig is bleek&mdash;<br /></span>
+<span>'n skone spie&euml;l gekraak, gebreek.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Hoe is jou skoonheid van weleer<br /></span>
+<span>deur Gods geregtigheid verteer&mdash;<br /></span>
+<span>die vlam wat ons nie sien nie, maar<br /></span>
+<span>waarvan ons net die as vergaar!<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"My kind, meteens my profesie,<br /></span>
+<span>van wat my oog gewislik nie<br /></span>
+<span>meer sal aanskou: die wederkeer<br /></span>
+<span>van al my volk tot God en eer.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"L&ecirc; op my graf geen sooi met gras,<br /></span>
+<span>maar dek dit met die heuwel-as;<br /></span>
+<span>want daarso l&ecirc; begraaf jou eer<br /></span>
+<span>en van die boervolk van weleer.<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span><i>"Ja, daarom is die heuwels hoog,</i><br /></span>
+<span><i>en d&aacute;&aacute;rom is hul skynsel bleek,</i><br /></span>
+<span><i>en daarom is die winddreun diep,</i><br /></span>
+<span><i>so droef soos een wat smartlik smeek!</i><br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>"Maar eens herleef die nasie weer,<br /></span>
+<span>waarvan ek sterwend profeteer.<br /></span>
+<span>Eens word die grys-blou heuwels klein<br /></span>
+<span>as God alleen weer groot verskyn!"<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>Hul staar mekaar nog vraend aan<br /></span>
+<span>wanneer die dag al op wil gaan...<br /></span>
+<span>Dan sien sy hoe sy vinger wys<br /></span>
+<span>waar Perdekraal se heuwels rys!<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+
+</div><div class="stanza">
+<span>Die digter het sy taak volbring.<br /></span>
+<span>Die sanger het sy lied gesing,<br /></span>
+<span>en wil met enk'le woorde nog<br /></span>
+<span>vermeld van stille beevaarts-tog;<br /></span>
+</div><div class="stanza">
+<span>van hoe sy voet eerbiedig stand<br /></span>
+<span>hou by twee graftes op die Rand.<br /></span>
+<span>Di&eacute; vaal-wit hopies dek hul bei,<br /></span>
+<span>vader en dogter, sy aan sy!&mdash;<br /></span>
+</div></div>
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Trekkerswee, by J.D (AKA Totius) du Toit
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK TREKKERSWEE ***
+
+***** This file should be named 16543-h.htm or 16543-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/1/6/5/4/16543/
+
+Produced by Michael Ciesielski, Christine D and the Online
+Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/16543-h/images/image1.jpg b/16543-h/images/image1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a0386f1
--- /dev/null
+++ b/16543-h/images/image1.jpg
diff --git a/16543-h/images/image2.jpg b/16543-h/images/image2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..d6c7a1e
--- /dev/null
+++ b/16543-h/images/image2.jpg
diff --git a/16543-h/images/image3.jpg b/16543-h/images/image3.jpg
new file mode 100644
index 0000000..80b44e2
--- /dev/null
+++ b/16543-h/images/image3.jpg
diff --git a/16543-h/images/image4.jpg b/16543-h/images/image4.jpg
new file mode 100644
index 0000000..367da9a
--- /dev/null
+++ b/16543-h/images/image4.jpg
diff --git a/16543-m.zip b/16543-m.zip
new file mode 100644
index 0000000..797fa94
--- /dev/null
+++ b/16543-m.zip
diff --git a/16543-m/16543-m-001.mp3 b/16543-m/16543-m-001.mp3
new file mode 100644
index 0000000..457046e
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-001.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-002.mp3 b/16543-m/16543-m-002.mp3
new file mode 100644
index 0000000..25a902f
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-002.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-003.mp3 b/16543-m/16543-m-003.mp3
new file mode 100644
index 0000000..9659b74
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-003.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-004.mp3 b/16543-m/16543-m-004.mp3
new file mode 100644
index 0000000..013415f
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-004.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-005.mp3 b/16543-m/16543-m-005.mp3
new file mode 100644
index 0000000..dd2d9bd
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-005.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-006.mp3 b/16543-m/16543-m-006.mp3
new file mode 100644
index 0000000..ea7721b
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-006.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-007.mp3 b/16543-m/16543-m-007.mp3
new file mode 100644
index 0000000..0b1be12
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-007.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-008.mp3 b/16543-m/16543-m-008.mp3
new file mode 100644
index 0000000..4062086
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-008.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-009.mp3 b/16543-m/16543-m-009.mp3
new file mode 100644
index 0000000..931607f
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-009.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-010.mp3 b/16543-m/16543-m-010.mp3
new file mode 100644
index 0000000..5f4cab2
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-010.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-011.mp3 b/16543-m/16543-m-011.mp3
new file mode 100644
index 0000000..1367368
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-011.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-012.mp3 b/16543-m/16543-m-012.mp3
new file mode 100644
index 0000000..6971df2
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-012.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-013.mp3 b/16543-m/16543-m-013.mp3
new file mode 100644
index 0000000..cc1cb55
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-013.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-014.mp3 b/16543-m/16543-m-014.mp3
new file mode 100644
index 0000000..afc404d
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-014.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-015.mp3 b/16543-m/16543-m-015.mp3
new file mode 100644
index 0000000..788d986
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-015.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-016.mp3 b/16543-m/16543-m-016.mp3
new file mode 100644
index 0000000..8987c94
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-016.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-017.mp3 b/16543-m/16543-m-017.mp3
new file mode 100644
index 0000000..7e4949b
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-017.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-018.mp3 b/16543-m/16543-m-018.mp3
new file mode 100644
index 0000000..23de6cf
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-018.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-019.mp3 b/16543-m/16543-m-019.mp3
new file mode 100644
index 0000000..cfbaf3d
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-019.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-020.mp3 b/16543-m/16543-m-020.mp3
new file mode 100644
index 0000000..f52911c
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-020.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-021.mp3 b/16543-m/16543-m-021.mp3
new file mode 100644
index 0000000..ba019ec
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-021.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-022.mp3 b/16543-m/16543-m-022.mp3
new file mode 100644
index 0000000..7261fe9
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-022.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-023.mp3 b/16543-m/16543-m-023.mp3
new file mode 100644
index 0000000..c8ced2f
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-023.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-024.mp3 b/16543-m/16543-m-024.mp3
new file mode 100644
index 0000000..2d4ff71
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-024.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-025.mp3 b/16543-m/16543-m-025.mp3
new file mode 100644
index 0000000..6a1e336
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-025.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-026.mp3 b/16543-m/16543-m-026.mp3
new file mode 100644
index 0000000..362c8d9
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-026.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-027.mp3 b/16543-m/16543-m-027.mp3
new file mode 100644
index 0000000..534ca3b
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-027.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-028.mp3 b/16543-m/16543-m-028.mp3
new file mode 100644
index 0000000..f8c3338
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-028.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-029.mp3 b/16543-m/16543-m-029.mp3
new file mode 100644
index 0000000..24f3c68
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-029.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-030.mp3 b/16543-m/16543-m-030.mp3
new file mode 100644
index 0000000..4a5b281
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-030.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-031.mp3 b/16543-m/16543-m-031.mp3
new file mode 100644
index 0000000..f374a02
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-031.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-032.mp3 b/16543-m/16543-m-032.mp3
new file mode 100644
index 0000000..4e0dece
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-032.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-033.mp3 b/16543-m/16543-m-033.mp3
new file mode 100644
index 0000000..d6a8421
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-033.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-034.mp3 b/16543-m/16543-m-034.mp3
new file mode 100644
index 0000000..89e3dda
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-034.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-035.mp3 b/16543-m/16543-m-035.mp3
new file mode 100644
index 0000000..d37171d
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-035.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-036.mp3 b/16543-m/16543-m-036.mp3
new file mode 100644
index 0000000..66c5c95
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-036.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-037.mp3 b/16543-m/16543-m-037.mp3
new file mode 100644
index 0000000..6c1ad62
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-037.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-038.mp3 b/16543-m/16543-m-038.mp3
new file mode 100644
index 0000000..6abf410
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-038.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-039.mp3 b/16543-m/16543-m-039.mp3
new file mode 100644
index 0000000..b346997
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-039.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-040.mp3 b/16543-m/16543-m-040.mp3
new file mode 100644
index 0000000..856b033
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-040.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-041.mp3 b/16543-m/16543-m-041.mp3
new file mode 100644
index 0000000..5674b86
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-041.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-042.mp3 b/16543-m/16543-m-042.mp3
new file mode 100644
index 0000000..7c72a10
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-042.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-043.mp3 b/16543-m/16543-m-043.mp3
new file mode 100644
index 0000000..9e28d11
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-043.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-044.mp3 b/16543-m/16543-m-044.mp3
new file mode 100644
index 0000000..1d68456
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-044.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-045.mp3 b/16543-m/16543-m-045.mp3
new file mode 100644
index 0000000..f463421
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-045.mp3
diff --git a/16543-m/16543-m-046.mp3 b/16543-m/16543-m-046.mp3
new file mode 100644
index 0000000..3c6e672
--- /dev/null
+++ b/16543-m/16543-m-046.mp3
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..ce02162
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #16543 (https://www.gutenberg.org/ebooks/16543)