diff options
| -rw-r--r-- | .gitattributes | 3 | ||||
| -rw-r--r-- | 16562-8.txt | 1213 | ||||
| -rw-r--r-- | 16562-8.zip | bin | 0 -> 27714 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 16562-h.zip | bin | 0 -> 61789 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 16562-h/16562-h.htm | 1394 | ||||
| -rw-r--r-- | 16562-h/images/caption.png | bin | 0 -> 5869 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 16562-h/images/gaubius_grey.jpg | bin | 0 -> 23081 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 16562-h/images/s_bottom.png | bin | 0 -> 449 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 16562-h/images/s_middle.png | bin | 0 -> 514 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 16562-h/images/s_top.png | bin | 0 -> 2455 bytes | |||
| -rw-r--r-- | LICENSE.txt | 11 | ||||
| -rw-r--r-- | README.md | 2 |
12 files changed, 2623 insertions, 0 deletions
diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes new file mode 100644 index 0000000..6833f05 --- /dev/null +++ b/.gitattributes @@ -0,0 +1,3 @@ +* text=auto +*.txt text +*.md text diff --git a/16562-8.txt b/16562-8.txt new file mode 100644 index 0000000..bedfe1a --- /dev/null +++ b/16562-8.txt @@ -0,0 +1,1213 @@ +The Project Gutenberg EBook of Chemiam artibus academicis jure esse +inserendam, by Hieronymus David Gaubius + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Chemiam artibus academicis jure esse inserendam + +Author: Hieronymus David Gaubius + +Release Date: August 20, 2005 [EBook #16562] + +Language: Latin + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK CHEMIAM ARTIBUS ACADEMICIS *** + + + + +Produced by Louise Hope, Frank van Drogen and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net. This +file was produced from images generously made available +by The Internet Archive/Canadian Libraries + + + + + + + + + + Hieronymi Davidis Gaubii + + ORATIO + INAUGURALIS + + Qua Ostenditur + + CHEMIAM ARTIBUS ACADEMICIS JURE ESSE + INSERENDAM + + + Habita XXI. Maji MDCCXXXI. + + +Quum publicum Chemiam praelegendi munus in Academia + Lugduno-Batava auspicaretur. + + + + + [Illustration: HIERONYMUS DAVID GAUBIUS] + + Medicinae Doctor. + +Ejusde[m et] Chemiae et Collegii Practico-Medici + + in ACADEMIA BATAVA, quae LEIDAE est, + PROFESSOR ORDINARIUS + +[Cursive text, possibly hand-written: illegible] + + * * * * * + + + _Illustrissimis et Nobilissimis Viris_ + ACADEMIAE LUGDUNA-BATAVAE + CURATORIBUS, + +JOHANNI HENRICO, COMITI DE WASSENAER, Domino de Opdam, +Hensbroek, Spierdyk, Zuydwyk, Kernchem, et lage etc. etc. + +Equiti ordinis Johannitici, in equestrem nobilium Hollandiae +ordinem adlecto, ad supremum foederati belgii senatum delegato +etc. etc. + +JOHANNI TRIP, J.U.D. Toparchae in Berkenrode, civitatis +Amstelaedamensis senatori, cum maxime consulum praesidi, +Societatis Indiae Orientalis moderatori. etc. etc. + +ARENTIO BRUNONIS, VAN DER DUSSEN, J.U.D. Reipublicae Delphensis +senatori et consulari, delegatis praepotentium ordinum +Hollandiae adscripto, etc. etc. + + + EORUMQUE COLLEGIS + _Amplissimis, Gravissimisque Viris_ + _Civitatis Lugdunensis Consulibus_. + +ABRAHAMO HOOGENHOUCK, J.U.D. Consulum praesidi. + +DANIELI VAN ALPHEN, J.U.D. + +HENRICO VAN WILLIGEN, J.U.D. + +GERHARDO EMILIO VAN HOOGEVEEN J.U.D. + + Nec Non Viro Spectatissimo + +DAVIDI VAN ROYEN, J.U.D. Urbis Leidensis Graphiario, Illustriss: +Curatoribus et Ampliss. Consulibus a Secretis. + + + L.M.Q.D. + Hanc Orationem + Virtuti et Gloriae Eorum + Devotissimus + HIERONYMUS DAVID GAUBIUS. + + * * * * * + + + Hieronymi Davidis Gaubii + + ORATIO + INAUGURALIS + + Qua Ostenditur + +CHEMIAM ARTIBUS ACADEMICIS JURE ESSE INSERENDAM + + +Si quae unquam, in scena vitae meae, magna mihi et peregrina obvenit +mearum rerum vicissitudo, ea sane est, quam hic nunc subeo. Locus +insolitus; inusitata hominum frequentia, horumque omnium conversa in +me ora atque oculi; munus inconsuetum; nova prorsus sunt omnia: omnia +alienam subito adepta faciem, pari et stupore et solicitudine percellunt +animum. + +Scilicet in Academica panegyri perorare jubeor Chemicus, et quidem, dum +officii ita poscit ratio, de Chemia. An vero majus uspiam, quam quod +Mercurium inter et Vulcanum est, datur discrimen? An Artium ulla ab +Oratoriae elegantiis abest longius, quam Chemia? Chemia, inquam! quae +aspera, laboriosa, styli incuria politioris, Eloquentiae lenociniis nec +studens, nec accommoda, tota in opere versatur, et cultores suos non per +verba, sed per ignem sapere, per experimenta Philosophari docet. + +Invisite animo saltem, si libet, officinam Chemicam! Ecquid putatis ibi +inventuros? An numerosam librorum congeriem, et suis pulchre ordinata +forulis sexcenta Autorum volumina? An priscae monumenta Eloquentiae, +Rhetoribus tam exoptata; aut suggestum Tulliana voce resonantem? Nihil +profecto horum: alia omnino est, quae hic occurrit, supellex; alius +plane apparatus: variae nimirum furnorum alia atque alia ratione +constructorum, series, sustentando cuilibet ignis gradui appropriatae; +erecta tecto tenus loculamenta, quam plurimis artis operibus, ad +praeparanda nova mox rursum inservituris, adimpleta; innumerae vasorum, +materie et figura discrepantium, species; carbonum cespitumque acervus +nunquam defecturus; praesto ad usum cola, cribra, spathulae, folles, +forcipes, et si quae alia vel alendo igni, vel regendo requiruntur. Haec +inter artificem videbitis, non otiose ad pulpita desidentem; sed atras +carbone manus, taciturna attentione, admoventem operi: fumo, cineribus, +fuligine obsitum, jam igne intensissimo durissima liquare metalla; jam +vivis urere flammis vegetabile; hinc cautissime opposita committere +corpora, flammivomos mox in conflictus ruitira; illinc, calore moderato, +rerum virtutes, exacto ad numerum stillicidio, elicere; electas alibi, +tepore naturali, unire arctius et digerere; verbo: totum inter furnos +defixum, excitando, applicando, moderando igne occupatissimum, hujus in +corpora efficaciam modis omnibus explorare. Hoc opus est, hic labor ejus +unicus. + +Vane heic quaesiverit quispiam limatas Augustaei Seculi locutiones: +vanus amoena Rhetorices illectamenta. Non aures hic demulcentur, sed +oculi: nec verbis conciliatur adsensus; sed rerum testimoniis +extorquetur. + +Quid ergo animi putatis esse Chemico? Ubi a sordida Vulcani officina in +spectatissimum protractus locum, a furnis evocatus in suggestum, solis +sacratum politissimis sermonibus, Oratoris sustinere cogitur provinciam? +Quid materiei creditis suppetere? Dum coram Principibus in republica +Viris, in consessu sapientissimorum Professorum, in conspectu denique +hominum in omni scientiarum genere perfectissimorum, de Arte, plerisque +horum ignota, disserendi incumbit necessitas? Sane si aqua haeserit +trepido, facilem merebitur veniam. + +Haec vero me sors, hoc meos hodie humeros premit onus: nec, quibus +fulciar, ulla domi praesidia mihi nascuntur. Quin probe nota virium +mearum tenuitas, et naturalis mihi, utut agendis rebus publicis inepta +prorsus, verecundia id etiam animi dejicit, quod audax omnia aggredi +juventus forte addidisset. + +Undequaque igitur circumspicienti, unica demum superest, quae locum +refugii praebet, singularis Vestra, A.O.O. benevolentia, toties experta +iis, quos hoc e suggestu dicendi arduum pressit munus. Facit haec, Vos +ea esse judicii lenitate, suo ut quemque modulo metiti, majora viribus +nequaquam exigatis: quod quidem aliis dum generose adeo exhibuistis, +quidni a Vobis et mihi pollicear ego, pro quo tot intercedunt majoris +etiam momenti rationes? Justa certe petitio repulsam ab aequo tulit +nemine. + +Quo fretus ipsi me accingo operi, cui Thema erit ex eo, quod auspicor, +officio desumptum, et Vestra non indignum celebritate. Conabor nimirum +ostendere, _Chemiam Artibus Academicis jure esse inserendam_. Quod dum +ago, faciles in audiendo pariter et judicando Vos praebeatis mihi, enixe +obsecro: uterque enim seu felix fuerit, seu sinister Orationis meae +eventus, Vestrum me semper ad favorem allegabit, huic ut vel referam +gratias, vel veniam impetraturus, supplicem. + +Academiae ea, qua hodie constitutas lege videmus, loci sunt publici, +docendis discendisque scientiis et artibus nobilioribus dicati, iisque +hinc conditionibus et mediis instructi, quibus propositus iste finis +potest obtineri. Non ergo arti aut scientiae cuilibet sua in his schola +conceditur; sed ultra vulgi captum elevata, _Nobilitatis_ quodam emineat +splendore necesse est, in Academiis quae pedem figere voluerit +disciplina. + +Quodsi igitur vera hujusce _Nobilitatis_ insignia, palam exposita, Arti +Spagyricae competere certis adstruxero documentis, nonne propositi hodie +mei constabit ratio et veritas? + +Virtus sola atque unica, si Poëtae habenda fides, _Nobilitate_ impertit +hominem: nec unius haec diei dos est; nec vera, quoties praeterquam ex +natalibus, aliunde probari nequit. Idem vero et eadem ratione obtinet +in disciplinis, modo, quod ibi datum virtuti est, heic detur usui. +Laureolam certe quaerunt in mustaceo, qui artis ostensuri dignitatem, +pulchre hoc sibi agere videntur, primis ubi a seculis deductam ejus +originem, objective et operum miram jucunditatem, aut quot numeraverit, +quantosque sui cultores exponunt, parum interim de utilitate soliciti, +qua sine tamen sordent omnia, antiqua fuerint, dulcia, aut quibusvis +clara sectatorum nominibus: externa enim isthaec sunt, et veram potius +ornant _Nobilitatem_, quam constituunt. Utile mensura est, illam qua +metitur, verum qui rebus pretium statuere solus novit, sapiens. + +Quaecunque hinc usum adfert eximium vel homini in se seorsum spectato, +vel humanae societati, ea demum disciplina jure _Nobilis_ habetur. +Quum vero pars hominis melior, mens sit, hanc quae recti bonique +facit studiosam, aut veri auget perspicientia, utique aliis omnibus +antecellit. Neque tamen hac multo inferior, quae corporis curat +sanitatem: ea namque magis optabile quidquam vix datur mortalibus; +deficiens una praegravat animum et deprimit. Hoc quae opus sibi sumsit +excolendum, ars dicitur Medica: priori studet cum caeteris Philosophia; +una sui parte moderandis occupata affectibus, alteram extendendis +humanae intelligentiae limitibus in cognitione rerum existentium +dedicans: utramque ergo _Nobilissimam_ suo recepere gremio Academiae, +et jure civitatis donarunt, ne ipso quidem livore contradicente. + +Habent autem ambae hae objectum patens quam latissime, et varias hinc +sub se complectuntur disciplinas, quae partesne dicendae an ministrae? +opera singulae inter se diversissima, ad eundem tamen ultimum finem, cum +principe, sub qua militant, scientia communem, omnes collineant. Quum +itaque et has sunt quamlibet commendet usus, et summa ad priorum +perfectionem necessitas, hinc _Nobiles_ etiam ab Eruditis jure habitae, +debitum in Academiis locum obtinuere. + +Nonne vero talis est Ars Chemica? Cur ergo duram adeo haec experta +sortem, nonnisi post plurimas agitatas lites, liberam sui culturam in +scholis Sapientum impetrare potuit? Sane, rigoris hujus justo acrioris +causam vix determinaverim: si tamen, quod vero est simillimum, dicam, +videntur ipsius Artis in se spectatae ignari, Artificum duntaxat +habuisse rationem judices, quorum ex arbitrio tum pendebant Academiae. + +Nata nimirum inter Metallarios et Pyracmonas Chemia; ab illiterato hoc +rudique hominum genere primum exercita; deturpata dein et obscurata ab +impostoribus; in se horrida, laboribus plena, plena periculis; ab +otiosis speculationibus aliena; ignem, fumos, cineres, sordes spirans, +vix ulla amoenitatis specie cuiquam se commendare potuit, nisi, qui +penitius eam introspicere dignaretur: atqui externam ejus faciem +monstrosam adeo deformemque reddiderat cultorum et ruditas et malitia, +ab interioribus ut perlustrandis deterrerentur Eruditi, eodem haec, si +non pejori de luto esse conficta, rati. Frustra ergo suam oravit causam +Chemia talibus coram Arbitris qui praejudicata obcaecati opinione, et +usus ejus eximios, et summam necessitatem praetervidentes, sententiam +prius tulerant, quam cognovissent. Factum hinc, a publico ut Sapientum +commercio exclusa, privatorum exerceret manus atque ingenia, varias sub +variis passa fatorum vicissitudines, nec forte unquam Academicos in +suggestus emersura, nisi, quem nacta tandem est, causae patronum, an +rabulam potius? Eremitam fortuna major quam prudentia secundasset: hic +enim coeco gementis hujus disciplinae amore, captus, quod autoritate +rationali et luculentis rerum testimoniis agendum fuisset, bullato id +verborum nugacissimorum apparatu, mox vero, qua erat morum insolentia, +igne etiam et armis tentare non dubitavit, successu certe adeo felici, +ut ausu hocce temerario intrusa in Academias Chemia sede potiretur, vel +ipsis contradicentium cineribus inaedificata. Hanc autem quamvis vi +partam, infirmoque hinc nixam pede, repressa paulo post fundatoris ejus +tyrannide, rursus pessum dederit impatiens cogi, litteratorum gens +liberrima; id tamen inde Chemiae boni accesserat, quod durante isthac +statione sua, propior Eruditis posita, nonnullos horum, vividissimis +quibusdam radiis, per offusas sibi quisquiliarum tenebras evibratis, +latentis intus foecundissimi luminis sui potuerit commonefacere: quo +equidem animadverso illi mox excitati, ulterius ad scrutinium se +accinxere, demtaque sensim imposturarum larva, perruptisque, quibus +obvolvebatur, ignorantiae nebulis, nudam tandem salutantes, Erudito +Orbi produxere intuendam. Tum ergo propriis jam refulgens radiis Chemia, +tum demum, quae personata displicuerat tantopere, nativae suae reddita +faciei, adeo pellexit Sapientes, dignam ut reputaverint, ipsorum quae in +scholas adoptata, strenue coleretur. + +Nec sane, si fateri vera velimus, alia Chemiae opus est hedera, nisi, +ut libero a praejudiciis oculo nuda, prout in se est, adspectetur: tam +necessariis enim pollet usibus, tot jucundissimis arridet oblectamentis, +Naturae ut curiosum sui facillime pertrahat in amorem pertractumque +ullo sine taedio detineat. Utique, si sola contemplemur bona, quibus +quascunque fere artes manuales, humanae vitae commodis inservientes, +perfundit Chemia, quot, quaeso, et quanta sunt! Dies deficeret +enumerantem: minima tamen haec, et pro parergis tantum aestimanda. +Nobilior est, quam menti, utilior, quam corpori praestat, opera +primaria: huic namque illibatam tuetur sanitatem, amissamque restituit; +illi vero brevissimam monstrat in adyta Naturae viam, latentisque in +profundo veri mira felix aperit, Philosophiae hinc et Medicina +conjunctissima, nec sine detrimento inde separanda. + +Id vero ne precario Vobis obtrudere velle videar, evidentis nunc +rationes proferam, quibus asserti constet veritas: est enim palmarium +hocce argumentum, quod si evicero, proposito Orationis meae Themati +satisfactum arbitrabor. + +Qui corporum naturalium proprietates, vires et effectus per suas quaeque +causas sciunt aut rimantur, Physici dicuntur; et haec eorum scientia +appellatur Physica, Philosophiae generatim sumtae pars non minima. Ejus +hinc objectum est, quidquid conceptum corporis ingreditur, aut eo reduci +potest, sive illud commune sit omnibus corporibus, sive peculiare +singulis: quum enim Materia indefinita, solis gaudens proprietatibus +corporeis generalibus, in rerum natura non detur, nec dari possit; sed +tantum sit idea intelligentiae, clarioris doctrinae gratia efficta; +corpora autem, quae re existunt, omnia individua sint, id est, adeo +limitata et determinata, ut, praeter universalem illum Materiae +conceptum, involvant peculiares etiam alias affectiones, quibus singula +a singulis distinguuntur, et quae faciunt, ut corpus sit hoc praecise +corpus, et non aliud: inde clarissime liquet, communes illas Materiae +dotes non modo, sed et imprimis cuilibet corpori singulari proprias +Physicae esse considerationis, utpote, quae corpora naturalia, prout +vere existunt, vel existere possunt, contemplatur. + +Proprietates corporum, quatenus certis quibusdam actionibus producendis +sunt idoneae, dicuntur vires: ex his autem, tanquam ex causis, fluunt, +quoscunque observamus, effectus corporei, qui hinc determinatam suarum +quilibet causarum naturam sequentes, si singularibus a viribus +emanarunt, et ipsi necessario erunt singulares, et contra generales, +si a generalibus. + +Quodsi igitur ea hic daretur simplicitas, ut peculiarium quorumvis +corporis attributorum sufficiens ratio in communi ejus natura +fundaretur; jam equidem, praeter solam Mathematicorum operam, nil +opus esset Physico ad finem suum obtinendum: hi enim ideam corporis +universalem dedere omnium verissimam, et methodum simul exactissimam, +quaecunque in illa continentur, eliciendi. At vero quam procul abest, +haec quin ita sese habeant! Detegit attentior observatio innumera certe +in corporibus adeo penitus peculiaria, ut cum generali illorum indole +vix quidquam commune videantur habere, nisi solum, cui inhaerent +utraque, subjectum: talia autem incognita si quis ex universali +illo Geometrarum conceptu, utut accuratissimo, a priori eruere, aut +cognitorum etiam ex hoc rationem exsculpere postulet, nae is et operae +simul et olei jacturam sero doleat! + +Atqui maximopere tamen expedit eorundem scientia Physico; quum in his +potissimum haereat id, quo corpora a se mutuo intrinsecus distinguuntur. +Ea itaque ut evolvantur, non illa certe, quae a data causae idea ad +intellectum effectus progreditur, sed prorsus alia incedendum via est. +Nimirum quidquid de corporibus vere concipit mens, id omne vel +Phoenomena sunt ipsi per sensus communicata, vel formata inde judicia: +proprietates autem et vires corporeae in se primitus imperceptibiles +latent; effectus tamen producunt sensibus apparentes, qui determinatae +ipsarum naturae proportionales, hujus hinc cognitionem simul exhibent, +adeo, ut quo ditior fuerit observatorum cujusque rei effectorum +supellex, eo de ejus indole plus certi resciatur. Haecque adeo sola +superest indagandis corporum singularibus via retrograda; dum alteram +illam, quae a priori haec investigat, humano ingenio imperviam prorsus +Natura fecit et inaccessam. Sedulus hinc rerum scrutator experimentis +prius quam ratiociniis insudat, sensuum adminiculo sua examinat objecta, +horum peculiares animadvertit effectus, quos sponte sua vel praevio +tentata consilio ediderint; corpora corporibus adplicat, rursumque ab +invicem removet, ut, qui e solis, quique e conjunctis fluant motus, +experiatur; tum vero ex hisce gnaviter collectis, sibique mutuo collatis +quaesitam corporum naturam propriam et singulares dotes a posteriori +demum determinare haud infelix praesumit. Nec sane ullo unquam tempore +patuere clarius Naturae interiora, quam quo huic institum est tramiti: +parum in Physicis profecere, hunc qui vel ignorarunt, vel neglexere +scientes. + +Sed ecce! dum Physicis totus inhaereo, lenissimo ipsius materiae quasi +flexu, in intima Artis Spagyricae viscera me devolutum sentio: reducit +me in Chemiam, quae inde diverterat Physica; hoc ipso docens affatim, +quam sit propinqua ambarum cognatio, quam indissolubilis nexus. + +Nonne enim totum hoc, quod modo diximus, unius prope est Chemiae +opus? Nonne haec corpora singularia fere omnia, quae Physicae sunt +considerationis, speciatim evolvenda sibi sumit? Imo vero vix aliud +est Chemiae propositum, quam corporum particularium examen. Quidquid +Fossilium in imis terrae visceribus excoquitur; quidquid protrudit +Vegetabilium, divite de sinu, foecunda tellus; quidquid denique +Animantium ubivis fovet alitque alma parens Natura; id fere omne, +modo vel sensibus manifestari vel capi vasis queat, suo Chemia sistit +examini, rimatur, penetrat: penetrat, inquam, usque eo, ut quaecunque +in illis vulgaria, facillime obvia, aut extus adhaerentia despiciens, +tanquam se indigna, aliis relinquat Artibus; sibi vero magis ardua +quaerens, sublimiora, abstrusiora, intimas rerum virtutes, ultima +principia, prima elementa perscrutetur, hoc tantum, nec alio venditura +pretio suos labores. + +Toto sane die hoc agunt strenui Artis hujus cultores: corpora alia +aliis adponunt, rursum ab invicem separant, soluta coagulant, coagulata +solvunt, motus inde obortos observant, mutant, novos excitant +instrumentis efficacissimis, variata in omnes modos encheiresi. Igne +utuntur, Elemento mobilissimo, validissimo: Menstrua praesto sunt +efficacissima, juxta solvendi naturam appropriata. Quid autem his +arduum? Quid inaccessum? Haereant particulae corporis Adamantino inter +se vinculo; sint ejus viscera aere vel triplici praemunita; lateant +in profundissimo vires; talium profecto arietum impetu dissilient, +effringentur, patebunt. + +Quidquid vel agunt corpora vel patiuntur, solo id omne motui venit +tribuendum; per hunc et omnis eorum sese exserit efficacia, et +vicissitudines quaecunque producuntur: hisce igitur disquirendis si +navat operam Philosophus, quanam breviore poterit via, aut potentiore +quonam adminiculo sui se voti reddere compotem, quam captis per Ignem +experimentis? Cujus equidem adeo mobilis est natura, ut praeter motum +aliud esse nihil, Viri Sapientes crediderint. Est vero et Ignis, quo +pollet ipse, motum aliis communicare corporibus paratissimus; et vis +ejus, per plures gradus intermedios, intendi arte vel minui pro lubitu +potest: unde certe quam optatissima nascitur Physiologo opportunitas, +ejus ope abditissimas quasque corporum affectiones enucleandi. Istis +enim applicatus, simul ea in motum ciet, in agilitatem propriam +solicitat, medullitus concutit, vires eorum evocat, auget, mutat, +partes constituentes a se mutuo separat, separatas sigillatim combinat, +proprias rursus harum virtutes in actum lucemque deducit, adeoque nudis +usurpanda sensibus praebet, quae alia quacunque arte adjuti attingere +potuissent nunquam. Quid autem hoc jucundius Naturae scrutatori? Quid +utilius? Quid magis necessarium? + +Supersedeo horum in fidem rerum adducere testimonia, ne in immensam mea +excrescat Oratio. Latent illa neminem, nisi qui misere adeo deperierit +vetustatem, recentiorum ut in scriptis hospes sit. Omnium instar sint +bina illa fulgentissima Magnae Britanniae Lumina, _Boyleus_ et +_Newtonus_: quibus certe haud perspicaciores Naturae Mystas nostra +agnoscunt secula; an vero videre retroacta? Hi tamen in detegenda +singularium corporum indole, in eruendis propriis viribus, vix alio quam +ad Chemiam recurrunt. Quidquid fere inventum est solidi et pulchri circa +naturam ignis, caloris, lucis, frigoris; quidquid innotuit de vera +colorum, saporum, odorum indole; quidquid de motuum terrae, igniumque +subterraneorum causis; quidquid de Magnetismo corporum, et vi +attractili, id omne Chemicis debetur experimentis. + +Est ergo Chemia extendendis Physicis praestantissima: est Philosophiae +experimentali tam arcte copulata, ut, qui praeceptis ejus mentem non +formaverit, ineptus sit videndis Naturae arcanis. Utrique litem movet +de jure Academico, qui uni movet. + +At videor mihi audire nonnullos Vestrum objicientes: Eho! Hanccine +tu Artem tot laudabilia praestare ais opera, et tam felicem esse in +detegendis corporum virtutibus? Hanccine absconditarum veritatum +cognitione ornare animum adseris? Quae gerris anilibus, historiolis +fabulosis, confictis turbati cerebri somniis ad nauseam usque offerta, +suos his cultores impraegnat; nec aliud quid, praeter arcana crepat +nunquam visa, saepe impossibilia, et sicubi vera, non tamen nisi denso +involuta peplo exhibet; adeo, ut auram quamvis fide Chemica tutiorem +esse, verissime cecinerit Poeta. + +Hisce equidem haud repugno; nec inficior: pleni sunt talibus libri, +plenae Chemistarum voces, quorum pars magna servulo illi Terentiano +simillima, quae vera audivere, tacent et continent optime; sin falsum, +aut vanum, est, continuo palam faciunt. At enim vero ecquis imprudens +adeo, aut tam corruptus sederit ad hanc rem judex, Arti ut imputet +errores, delira quos et fraudulenta horumce Pseudochemicorum turba +dispersit? His quia turpe videtur errasse solos, fucata hinc verborum +specie allectos quoque alios iisdem implicant erroribus, et, dum propria +primi periere ignorantia, sequentes in commune secum trahunt exitium; id +saltem adsecuti, quod, sub coacervata aliorum supra alios strage, primae +tegatur ruinae causa et autor. Non sane hi, praeter nomen, quidquam de +Chemia possident; ne hoc quidem digni: quum suorum duntaxat sensuum +cupiditatibus, aut malesano natis in cerebro, hypothesium monstris +obsequiosi, veras Artis regulas nec sciant, nec ad illas conformentur. + +Longissime profecto abest Chemia, inanibus quin credat speculationibus: +aurium ipsarum sublesta illi fides est; solo acquiescit oculorum +testimonio. Hinc quicunque caste eam colunt, in singularibus primo +corporibus, juxta praescriptum Artis, summa exactitudine, et +accuratissima omnium phoenomenorum observatione, Naturam ducem secuti, +varia instituunt experimenta; horum dein singulos quosque eventus +sensibiles, bona fide, notant, et ex his demum liquidissime perspectis, +et sibi invicem collatis, severitate Mathematica eliciunt, quae clara et +individua sequela inde deduci possunt: haecque tandem sunt, non alia, +quae pro veritatibus et Theorematis agnoscunt veri Chemiae cultores. +Quid vero est, si non haec certitudo est? + +Quae cum ita sint, neminem jam Vestrum dari putem, qui perneget, +rationali Chemiae exercitio mire adaugeri humanae mentis intelligentiam. +Reliquum est, ut paucis, quos corpori adfert, usus exponamus, Arti dum +Medicae, hujus quæ curam gerit, artissime sociata, utilissimam pariter +ac maxime necessariam præstat operam, non aliunde, nisi e Chemiae penu +derivandam. + +Physicae Medicinam firmissime conjungi, utriusque docet contemplatio: +haec itaque, quo cum illa cohaeret vinculo, eodem et Chemiae nectitur; +nec hujus demonstratio plura exigeret, nisi propior adhuc ambarum +daretur affinitas. + +Ars Medica objectum sibi primarium habet corpus humanum, vivens, hinc +individuum, singularissimum, cui definitas aliorum corporum singularium +vires, determinatis sub conditionibus applicando, requisitas in fine +suo mutationes imprimit: tota ergo versatur in singularibus, et si ulla +alia, certe haec virtutes corporum peculiares, et in se invicem +actiones, quam distinctissime perspectas postulat: quum autem hisce +indagandis, prae reliquis quibuscunque Artibus, Chemia potissimum omnem +suam et unice et felicissime impendat operam; hac sine mancam fore +mutilamque quis non videt Medicinam? Hinc est, quod mox, ac plebi +erepta, Litteratos inter coepit vigere, nativo suo tum splendore +fulgens, Chemia, adeo in sui amorem et culturam omnes pertraxerit +Medicinae filios, horum ut praeprimis facta fuerit opus, horum deliciae. +Quid? Quod in ipsam quoque dein Artem Salutarem introducta, communem +sibi cum hac finem adoptaverit, novo tum nomine Jatro-Chemices, pro +parte sui longe maxima, insignita: quo quidem sibi placuit tantopere, +omni ut ilico conatu totam se promovendis sociae suae pomoeriis +indefessam dederit. Nec profecto, nisi ignarus rerum, pauca ea dixerit, +aut flocci aestimanda, quae inde in Medicinam redundarunt, bona: +quamcunque enim hujus partem, seu speculatione quae absolvitur, seu ipsa +quae in operis versatur exercitatione, percurras; utraque innumeros +clamat Chemiae usus; utraque consortium ejus ad sui perfectionem summe +necessarium exemplis docet infiniris. + +Physiologiam primo Medicam, si libet, contemplemur. Undenam, quaeso, +constitit, firmarum corporis humani partium Elementum ultimum et basin +esse Terram Virginem, simplicissimam, constantissimam, medio glutine +oleoso, pariter fixissimo, adunatam? Eo certe non progreditur subtilitas +Anatomica: sola id liquido docet Chemia. Undenam vero fluidorum ejus +singularis indoles et propriae innotescunt vires? Excepta enim +generaliori liquidorum idea, aliud illis simile frustra quaesiveris +extra regni Animalis terminos: imo sunt ipsa etiam inter se quam +diversissima. Deficit heic Hygrostatica: Chemia sola opitulatur; haec +est, cui, quantum fere in his sapimus, debemus: Sanguinis naturam mediam +nec Acidam nec Alcalinam; Seri ejus, ad calorem naturali majorem, facile +coagulum; Bilis indolem saponaceam; Salivae, succi Pancreatici, Lymphae +temperiem, facultates, et innumera alia nesciremus, abfuisset Chemia. +Quid nunc functiones memorem, hujus adminiculo pulcherrime evolutas? +Intimam alimentorum in primis viis solutionem; succi inde Chylosi et +Lactei proventum; cibi potusque necessitatem, appetentiam; originem +salium et partium sulphurearum ex ingestis fere insipidis; insignem +humorum per vires circuitus mutationem (ut alia praeteream) parum +apposite explicuere, quibus clarior Chemiae lux nondum adfulserat. + +Quodsi nunc pedem promoveamus ad partem Medicinae Pathologiam; innumeri, +iique impeditissimi occurrunt, circa morborum causas, naturam et +symptomata, nodi, quibus solvendis unica par est Chemia. Quis miros +salium morbosorum in Scorbuto, Arthritide, Lue Venerea ortus, variam +indolem, alia ex aliis effecta unquam pervidisset? Quis fontem Acidi +aut putridi oleosi, in primis viis, Hypochondriacis tam molesti? Quis +Calculorum in Cysti Fellea, Renibus, et Vesica Urinaria proventum? Quis +cariei ossium, adjunctique foetoris causam? Quis tetras stagnantium +humorum degenerationes in tenacitatem corneam, aut summam putredinem, +acrimoniamve corrosivam? Quis denique caloris et frigoris, circulationis +auctae vel diminutae varias in permutandis humoribus vires tam pulchre +in lucem ponere potuisset, nisi Chemia praetulisset facem? + +Ex binis prioribus Medicinae partibus doctrina de Signis maximam partem +derivatur: redundant ergo in hanc etiam, quos in illas confert Chemia, +usus. Exempla in promptu sunt uberrima: Sanguis de vena missus nonne +luculentum internae dispositionis praebet indicium? At veram ejus +indolem, nisi examine Chemico, perspicere nemo distincte potest. Latet +vera Lactis nutricum natura, quem Chemia latet. At quanti est, exactum +de hoc judicium fere posse! Dum toties miseris illud infantibus, veneni +instar, infinitorum cruciatuum, mortisque fit causa, dulcem quod vitae +fomiteae, sanitatem et incrementum debebat addere. Si solis Medicis +Medicus nunc loquerer, plurima hic de Sputis, de Sudore, de Urinis et +Alvi excrementis dicenda superessent, quae satius tamen est involvere +silentio; ne his audiendis minus adsuetos prehendat nausea. + +Offerunt se denique posteriores duae Medicinae partes, Hygieine et +Therapeutice; quae uti inter alias nobilissimae, propius jam fini +accedunt Medico; ita in has prae reliquis benefica Chemia, quidquid fere +utilis, quidquid habet boni, sincero adeo affectu, congessit, ut ne sic +quidem satisfecisse sibi visa, majora viribus tentaverit, ipsos Naturae, +ne dicam Artis limites vanis transgressa pollicitationibus. Ortum hic +error ab artificum duxit ignorantia, qui miram videntes complurium +suorum inventorum energiam, incitabantur eousque, finitae ut arti inesse +crederent infinita. Hi igitur, quae commisere, sua ipsi delicta luant; +nec debita ideo Chemiae laus denegetur, collata quam ad sanitatis +tutelam, morborumque propulsionem opera meruit. Quid enim? Nonne ejus +artificio esculentorum et potulentorum, aquarum, Vinorum, Cerevisiarum +natura, virtutes et vitia cognoscuntur optime? Nonne Thermarum illa, +Acidularum, aliorumque fontium, vi Medicata insignium, elementa, +compositionem et facultates tam liquido manifestat, ut vel imitetur, et +naturalium defectum arte factis suppleat, haud minoris fere efficaciae? +Medicamentorum principia, vires, agendi modus, et quidnam in unoquoque +id sit, cui maxima insidet potentia, perspicacissimum quemque, sine +analysi Chemica, fugiunt. Quid nunc commemorem plurimas illas Mortalium +aegritudines, quarum legitimam medendi methodum sola suggerit Chemia? +Quid sexcenta enumerem selectissimae virtutis medicamina, quorum +inventionis gloriam illa sibi vendicat? Taceo benignissimam ejus operam, +qua lethalem nonnullorum corporum ferociam, laudabili adeo eventu, +cicuravit, e venenis ut remedia evaserint tutissima aeque ac +efficacissima. Praetereo singularem ejus, in Medicamentorum viribus +acuendis, extrahendis, in compendium reducendis, et sub alia et alia +gratiori forma exhibendis, dexteritatem: si enim singula, pro dignitate, +nunc prosequi susciperem, dies dicentem deficeret. Videte, quae +illustris Boylaeus, quae Bellinus, Bohnius, Stahlius, Hoffmannus, +aliique laboribus suis Chemicis in Medicina praestitere: verum quid ad +exteros provocare opus? Immortalia Vestrum omnium in manibus versantur +scripta, nunquam periturae credidistis memoriae acta praestantissima +Viri vere Magni, quem fortunato coram hic contuemur vivum O diu! +sospitemque: volvite haec atque revolvite, dictorum testimonia inventuri +omni exceptione majora. + +Ex hisce igitur constat affatim, quanti sint usus, quot probatissima +inventa, quam innumera beneficia, quibus Chemia quascunque Medicinae +partes cumulat largissime: patuit, quam amplam, quam necessariam ab hac +mutuetur Philosophia experimentorum supellectilem. Nec quis jam porro +inficiatur minime segregandam illam esse a numero Artium Academicarum, +quae binis harum tam arcto vinculo cohaeret. + +Ne tamen ullus relinquatur dubitationi locus, addendum aliud adhuc est +argumentum, illos convicturum, qui forte oggesserint, alias complures +dari artes ministras, quarum licet egeant adminiculo disciplinae +nobiliores, ea tamen non est dignitas, harum ut albo inserantur. + +Id equidem si in Chemiam quis contorserit, sciat is, non servile esse +ejus ministerium, sed tale, ut quam Academicis scientiis praestat +operam, eandem ab his exigat vicissim, et mutuetur reciprocam. +Quemadmodum enim, ut perfectum quis in Physicum evadat, bonus sit +Chemicus oportet; ita non minus bonum decet esse Physicum, ad plenam +qui Chemiae notitiam adspirat: ultra vulgus sapiat, emunctis accedat +naribus, et imbutam artibus ingenuis habeat mentem necesse est, qui in +Chemia laudabile praestare quidquam, et verus ejus cultor audire gestit. + +Quid enim? Nonne saltum facit maxime absonum scientiae cujusdam +addiscendae cupidus Tyro, si generalibus illius regulis nondum cognitis, +ad singularia mox pedem promovet? Nonne a simplicioribus ad magis +composita, a facillime obviis ad abstrusa, Naturae ipsius ordo +commonstrat viam? Cuinam igitur tam parum nota sunt bonae praecepta +methodi? ad corporum ut singularium descendere examen, horum investigare +occultas vires, affectiones proprias, effecta peculiaria attentet, +antequam universalem objecti sui ideam sibi comparaverit. Addiscat +prius, quid sit corpus? Quaenam ejus natura generalis? Quantum a mente +differat? Virium praemittat et proprietatum communium indaginem; et +superficiem ante contempletur, quam in viscera penetrat: Artem calleat +ea, qua decet, accuratione instituendi experimenta: denique nec legum +sit ignarus, quae ex datis, justo ratiocinio, legitimas docent elicere +conclusiones et Theoremata: hocque demum apparatu instructus, operi sese +accingat Chemico, fructus inde non poenitendos adsecuturus. + +Qui vero aliter se hac in re gerunt, nae illi oleum perdant et operam! +Andabatarum enim more procedentes, impingunt undique; et emendato +intelligentiae destituti lumine, quo in Chemiae adyta irrumpunt +profundius, eo hallucinantur magis; nubemque tandem pro Junone amplexi, +finem laborum omnium, erroribus, ignorantia, paupertate coronatum vident +sero et dolent. Hi sunt, quorum illotis olim manibus dum tractabatur +Chemia, foedissimis deturpata errorum et fabularum maculis, adeo +sorduit, invisa ut Sapientibus et suspecta esset. Hi sunt, a quibus dein +Eruditus Orbis, una cum Arte nobilissima, detestandas illas accepit +falsissimarum opinionum pestes, inde in omne fere Scientiarum genus +propagatas, contagio vix non indelebili. Verificatum hic tritum illud: +Optimarum rerum abusus pessimi. + +Non tamen isthaec Artis sunt sed artificum: hos enim quamprimum contigit +tales esse, quales sibi postulat Artis sublimitas, viros Mathematice +doctos, qui spreta magistrorum auctoritate, Naturam ducem secuti, res +ipsas, uti in se sunt, contemplari, et de iis judicare, quam praepostere +credere maluerunt, mox sordibus detersis, aliam adepta faciem Chemia, +et quibus scatebat ipsa, et qui inde in alias irrepserant scientias, +errores non expunxit solum; sed horum etiam locum amplissimis supplevit +inventis, solidissimis veritatibus. + +Verum desino exhibendis veri Chemici requisitis immorari diutius; ne, +horum plurima mihimet ipsi deesse nimis perspiciens, tantillum etiam, +quod mihi restat, animi, quo aliqualem adhuc in munere hocce meo +speraveram successum, prorsus abjiciam, et, nedum facto virium +tentamine, palaestra fugiam imbellis. + +Ex dictis autem abunde innotescit, Chemiam captu vulgi superiorem, +cultores exigere, praeliminari scientiarum Academicarum supellectile +instructos: nec jam ulterius urgent, quae modo posse objici videbantur. + +Quare, nisi vana me eventus spes fefellit, est, cur proposito paratam +fidem suspicer: constitit enim, Artem Chemicam praeclarissimis, +quos animi pariter et corporis culturae praestat, usibus insignem, +Philosophiae et Medicinae maxime proficuam, summe necessariam, +indissolubili haerere vinculo, utrinque firmissimo, hae ut illius +opera utantur, et vice versa. Quid demum impedit, quo minus concludam, +_Chemiam, Artem Nobilem, Artibus Academicis jure esse inserendam_? + +Vestra igitur, ILLUSTRISSIMI ACADEMIAE BATAVAE CURATORES, una cum +NOBILISSIMIS VESTRIS COLLEGIS, AMPLISSIMIS HUJUS URBIS CONSULIBUS, +Vestra, inquam, sapientissima est cura, quod in celeberrima hac, cui +tanta cum gravitate, et inusitata adeo vigilantia praeestis, Academia, +huic quoque disciplinae, largo firmatam pretio, sedem statueritis, et +officinam, ejus exercitio aptissimam; nec hanc volueritis diu frigere, +postquam impetrata, quam petiverat, missione honorificentissima, inde +exivit Vir, ob sociatum stupendae eruditioni plusquam Herculeam laborum +tolerantiam, eo certe provectus in Arte, verus ut Chemiae Restaurator +merito laudetur omnibus. + +Quod autem Viro huic incomparabili, nec ambientem me, nec promeritum +subadjungere Vobis visum fuerit, Atlanti Pigmaeum; id equidem quoties +attenta mente perpendo toties immensum, quo Vestra meritis meis +praeponderat clementia, momentum attonitus miror, veneror humillimus. +Juvenem namque, alienigenam, nullo dum ingenii dato specimine notum, +tanto quod condecorare honore, gratiosissime sitis dignati, cuinam magis +rei adscribam, quam immensae Vestrae benevolentiae et favori inaudito? + +Temerarius equidem videri possem, quod nulla tenuitatis meae ratione +habita, hanc amplexus sim provinciam, in qua exequenda, post tantum +Praedecessorem, ne mediocris quidem applausus spes mihi affulget. At +enim inglorius plane sit oportet, animoque nimis abjecto, qui hinc +dignitate, illinc liberalissimo excitatus honorario, torpeat, nascentis +fortunae suae incurius. Me sane, ut ut exiguas probe agnoverim vires, +hi tamen stimuli haud pupugere insensilem: novum insuper admovit calcar +favoris plenissima Vestra, de me meisque studiis concepta, opinio: +animum denique addidit consueta Vobis et propria generosae mentis +indoles, qua ultra, quam juveniles pertingunt vires, a juvene nil +exigitis. His adductus conditionibus accepi munus: his fretus illud +nunc auspicor. + +Faciet insculpta animo meo sempiterna hujus Vestrae in me munificentiae +memoria, omnem ut moveam lapidem, ea ne plane indignus videar. Industria +pensabo vires, ingenium assiduitate, labore indefesso aetatem, animo +denique fulciam corpus, et quidquid in utroque est vigoris, totum id +promovendis Academiae commodis unice sacrabo. + +Sic, spero, fiet, ut beneficii, a Vobis apud me collocati, Vos non +poeniteat, nec me pudeat accepti. Quod agentem juvet bonorum omnium +scaturigo inexhausta, Deus! A quo et Vobis, ILLUSTRISSIMI ACADEMIAE +PROCERES, perpetuam salutis omnigenae et felicitatis intaminatae +abundantiam, toto ex animo, apprecor. + +Ad vos me converto, CELEBERRIMI PROFESSORES! Vos alloquor, Clarissima +hujus Academiae Lumina! Miramini enim, dubio procul, juvenem, plurimis +Vestrum incognitum, nonnulis autem, sexennio vix elapso, inter +discipulos numeratum, eo procedere temeritatis, haec ut conscendat +subsellia, Vestris sacra doctissimis vocibus, Vestris oraculis. At +temeritatem ne putate, quae justa tantum aemulatio est, studiorum +commodis inservitura. Quid quisque possit, nisi tentando, non didicit. +Probabitis itaque ausum huncce meum, meimet ipsius notitiam mihi +exhibiturum, nec sane a fastu, a quo merito sum alienissimus, sed a +latente in praecordiis honestae gloriae igniculo profectum. Juvat +magnorum Virorum ad exempla componi. Vos igitur praeeuntes, a tergo +conspicabor, et, dum nunquam dabitur assequi, saltem ex intervallo +sequar. Quo ipso Vestram non praepediens viam, certa tamen reperero +vestigia, quae gressus dirigent meos, nec aberrare sinent. Hujus interim +beneficii ea erit apud me vis, ut omni vos honoris et observantiae +cultu, pro ea, qua estis, dignitate, venerabundus suspiciam. + +Vobis praesertim, qui Philosophiae et Medicinae sacra, tanto cum omnium +applausu, panditis, VIRI FAMIGERATISSIMI! Vobis, dum et publica me et +privata voce formavistis, omnibus et singulis, jubente ita pietate +Praeceptoribus debita, sigulari ut reverentia totum me in aeternum +devoveam, pertinax faciet acceptorum memoria. + +Est hinc, cur Tibi, VIR ACUTISSIME, PERSPICACISSIME 'S GRAVESANDE! +publicas hic nunc persolvam grates, quod et privato me labore +inconcussis Mathematicae Tuae Philosophiae praeceptis imbuere non +sis dedignatus. + +Tu quoque, ANATOMICORUM DEXTERRIME, SUBTILISSIME ALBINE! Qui, pari +opera, necessariam adeo fabricae humani corporis cognitionem per +aures mihi et oculos infudisti solertissime, animum Tibi meum longe +obstrictissimum nunquam non comperies. + +Te vero, CELEBERRIME BOERHAVI! Te cumprimis ni sigillatim hic compellem, +mortalium ingratissimus jure habebor: si quid enim est in me ingenii, si +qua artis Medicae peritia, si qua in Chemicis exercitatio, Tibi ego id +omne soli debeo. Tres alias frequentaveram Tyro Academias, antequam +prospera huc advectus fortuna, Tuo ab ore pependerim. Solam Te penes +addiscere praxim animus erat, studiisque meis Academicis imponere +coronidem: sed vixdum primis gustaveram labiis defoecatissimae Tuae +doctrinae nectar, cum summa ejus dulcedo me mox tantopere rapuit, +ut quidquid vel publicis vel privatis in lectionibus, ad quamcunque +pertinens Medicinae partem, mellifluo ab ore Tuo prodiit, haurire +sategerim avidissimus. Dolens nimirum vidi, fore per temporis mihi +relicti angustiam, ut ablactarer citius, quam satiatus a Te recederem. +Sive itaque vernam dici speciem, amabilissimis horti divitiis mira +suavitate exponendis, dicares, jucundo Botanices studio discipulorum +animos tanto redditurus alacriores ad laborum magis arduorum +tolerantiam; seu inter furnos desudans, ad secretissimos Chemiae +recessus viam monstrares, certo castigatissimae methodi filo tutissimam +pariter ac facillimam; seu exacta ad normam Mathematicam stabilires +Theoriae Medicae fundamenta, quibus mox inaedificares immota Praxeos +dogmata, medendi methodum felicissimum; Te ego secutus undique, illam +potissimum diei partem optime a me collocatam credidi, quam Tibi +consecraveram. Totum ergo Tuum est, si quid isthac mea industria +profeci: Tu ejus omnem fructum, jure Tuo, a me repetis: quod dum gratus +agnosco, poterat id solum Tibi me mille modis in aeternum devincire. + +Tu vero, VIR MAXIME! cujus immensa eruditione non minor est singularis +humanitas, hocce beneficium majore alio cumulasti: dum eo quoque +tempore, quo post exactum vitae Academicae curriculum vel exteras +visurus regiones, peregre profectus eram; vel praxeos exercendae +gratia, in aliis hujus Belgii urbibus morabar; quoties aut literis, +aut praesenti Te colloquio solicitavi audax, miro semper favore mihi +vacare, et saluberrima suppeditare consilia non es dedignatus. + +Imo ne hic quidem substitit summa Tua in me benevolentia: nam Tibi etiam +debeo, quo nunc impertior, laboris mei praemium. Tu, quod benignum adeo +apud Proceres de me judicium tuleris, effecisti, ut huic admotus muneri, +hoc sim honore ornatus. Dum igitur pluribus Tibi obstringor nominibus, +quam quibus unquam dissolvendis ulla me aetas parem faciet, accipe +gratissimam horumce agnitionem, et sempiternum, quam publice hic nunc +tanquam in tabella suspendo, memoriam in qualiscunque locum Charisterii; +et certus crede, omnibus me nervis eo adnisurum, Tibi ut monstrem, +quam procul absim ab ingrati animi crimine! Plura adjicere Tua vetat +modestia, meusque pudor. + +Antequam tamen Te dimittam, jubet nota mihi mearum tenuitas virium, et +operis, quod suscipio, difficultas, Te ut enixe obtester, velis eodem, +quo me huic admovisti, favore, id aggressurum sublevare, et Tuis, +quoties imploravero, sapientissimis mihi consiliis adesse. Tibi, at +quanto Viro! succedo: Tu viae, quam toties trivisti, peritissimus, nisi +praeiveris, omnem despondeo animum: manu igitur me prehende juvenem, +haud aequis passibus Te secuturum; dumque, quo Tua Te divino ingenio +sociata decumana industria provexit in arte, eo eniti insanientis est, +id saltem fac ut laudis consequar, Tuis quod vestigiis reptabundus +quidem, at non indecorus tamen, inhaeream. + +Vos denique, PRAESTANTISSIMI JUVENES! Vos, sacrata Philosophiae et +Medicinae Pectora, alloquor! Vestris enim usibus totam se dedicat +Chemia; vestris arctissime copulata studiis haeret. Si quo igitur ejus +amore capti, doluistis, aliquo illam tempore siluisse, erigite nunc +animos! Patet rursum officina: ardebunt furni: accedite, et mecum ad hos +desudate! Suprahumano labore, sedulitate indefessa, sexcentis periculis, +viam ante difficillimam expedivit Chemicorum Summus BOERHAVIUS, et, quo +ipse usus est filo probatissimo, idem bona nobis fide porrigit: hujus +ergo tenaces, Illum sequamur ducem, tuti et felices in artis adyta +penetraturi. Vobis ego me offero comitem, et, si placet, adhortatorem. +Si quid in me est virium, officii, aut consilii, utamini eo pro lubitu; +Vobis id omne dico: Vestris enim prodesse studiis, ea demum est votorum +mihi summa, is laborum finis erit unicus. + + + DIXI. + + * * * * * + +[Transcriber's Errata: + +Ejusde[m et] Chemiae et Collegii Practico-Medici + _bracketed letters are conjectural_ + +JOHANNI TRIP, J.U.D. Toparchae in Berkenrode, civitatis +Amstelaedamensis senatori + _text reads_ ...senatorl + +utilissimam pariter ac maxime necessariam præstat operam + _text reads_ utillissimam... + +Taceo benignissimam ejus operam, qua lethalem nonnullorum corporum +ferociam + _text reads_ ...nonnulorum... + +tuti et felices in artis adyta penetraturi + _text reads_ ...penetraruri ] + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Chemiam artibus academicis jure esse +inserendam, by Hieronymus David Gaubius + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK CHEMIAM ARTIBUS ACADEMICIS *** + +***** This file should be named 16562-8.txt or 16562-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/1/6/5/6/16562/ + +Produced by Louise Hope, Frank van Drogen and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net. This +file was produced from images generously made available +by The Internet Archive/Canadian Libraries + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + +*** END: FULL LICENSE *** + diff --git a/16562-8.zip b/16562-8.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..120359d --- /dev/null +++ b/16562-8.zip diff --git a/16562-h.zip b/16562-h.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..8dbfa13 --- /dev/null +++ b/16562-h.zip diff --git a/16562-h/16562-h.htm b/16562-h/16562-h.htm new file mode 100644 index 0000000..d5e926d --- /dev/null +++ b/16562-h/16562-h.htm @@ -0,0 +1,1394 @@ +<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN"> +<html> +<head> +<title>Oratio Inauguralis</title> +<meta http-equiv = "Content-Type" content = "text/html; charset=ISO-8859-1"> + +<style type = "text/css"> + +/* style sheet made identical to Erasmus Medicina from same book */ + +body {margin-left: 10%; margin-right: 10%;} +hr {width: 80%;} +p.main {margin-right: 22%;} +p.inset1 {margin-left: 50%; font-style: italic;} +p.inset2 {margin-left: 75%; font-style: italic;} + +/* used in Erasmus article */ +.sidenote {position: absolute; left: 75%; right: 8%; padding-left: 1em; +font-weight: normal; font-style: italic; text-align: left;} + +.pictop, .picbottom {float: left; clear: left; padding: 0em; +margin-top: 0em; margin-left: 0em; margin-right: .5em;} +.picbottom {margin-bottom: .5px;} + +.extended {letter-spacing: .4em;} + +.pagenum {color: #FFF; position: absolute; right: 95%; font-size: 95%; +font-weight: normal; font-style: normal; text-align: right;} +/* invisible, can be reset for editing */ + +.smallcaps {font-variant: small-caps;} + +/* used in Erasmus article */ +.greek {font-family: sans-serif; font-size: 95%;} +/* user alternative if default font is sans-serif */ +/* .greek {font-family: serif; font-size: 105%;} */ + +ins.correction {text-decoration: none; border-bottom: thin dotted red;} + +.mynote {background-color: #DDE; padding: .5em; margin-left: 5%; +margin-right: 5%; font-family: sans-serif; font-size: 90%;} + +</style> +</head> + + +<body> + + +<pre> + +The Project Gutenberg EBook of Chemiam artibus academicis jure esse +inserendam, by Hieronymus David Gaubius + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Chemiam artibus academicis jure esse inserendam + +Author: Hieronymus David Gaubius + +Release Date: August 20, 2005 [EBook #16562] + +Language: Latin + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK CHEMIAM ARTIBUS ACADEMICIS *** + + + + +Produced by Louise Hope, Frank van Drogen and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net. This +file was produced from images generously made available +by The Internet Archive/Canadian Libraries + + + + + + +</pre> + + +<div class = "mynote"> +A few typographical errors have been corrected. They have been marked +with <ins class = "correction" title = "like this">popups</ins>. +</div> +<br> +<hr> +<p align = "center"><font size = "+1"><b>HIERONYMI DAVIDIS +GAUBII</b></font><br> +<br> +<br> +<font size = "+4">ORATIO</font><br> +<br> +<font size = "+2"><span class = +"extended"> INAUGURALIS</span></font><br> +<br> +<br> +<br> +<font size = "+1">QUA OSTENDITUR</font><br> +<br> +CHEMIAM ARTIBUS ACADEMICIS JURE ESSE<br> +INSERENDAM<br> +<br> +<br> +<b>HABITA XXI. MAJI MDCCXXXI.</b><br> +<br> +<span class = "smallcaps">Quum publicum Chemiam praelegendi +munus in Academia<br> +Lugduno-Batava auspicaretur</span>.</p> +<br> +<hr> +<br> +<p align = "center"> +<img src = "images/gaubius_grey.jpg" width= "200" height = "255" +alt = "painting of Gaub" +title = "Jeroen David Gaub (Hieronymus David Gaubius)"> +</p> +<p align = "center">HIERONYMUS DAVID GAUBIUS<br> +Medicinae Doctor.<br> +Ejusde<ins class = "correction" title = +"conjectural reading: letters invisible">m et </ins>Chemiae et Collegii +Practico-Medici<br> +in <span class = "smallcaps">academia batava</span>, +quae <span class = "smallcaps">leidae</span> est,<br> +<span class = "smallcaps">professor ordinarius</span><br> +<font size = "-1">[<i>script unclear</i>]</font></p> + +<p align = "center"> +<img src = "images/caption.png" width = "426" height = "75" +alt = "caption of painting" +title = "caption showing missing or illegible text"> +</p> + +<hr> +<br> + +<p class = "inset1"> +<i>Illustrissimis et Nobilissimis Viris</i><br> +<span class = "smallcaps">Academiae Lugduna-Batavae<br> +Curatoribus</span>, +</p> + +<p><span class = "smallcaps">Johanni Henrico, Comiti de Wassenaer</span>, +Domino de Opdam, +Hensbroek, Spierdyk, Zuydwyk, Kernchem, et lage etc. etc.</p> + +<p>Equiti ordinis Johannitici, in equestrem nobilium Hollandiae +ordinem adlecto, ad supremum foederati belgii senatum delegato +etc. etc.</p> + +<p><span class = "smallcaps">Johanni Trip</span>, J. U. D. +Toparchae in Berkenrode, civitatis Amstelaedamensis +<ins class = "correction" title = "text reads 'senatorl'">senatori</ins>, +cum maxime consulum praesidi, Societatis +Indiae Orientalis moderatori. etc. etc.</p> + +<p><span class = "smallcaps">Arentio Brunonis, van der Dussen</span>, +J. U. D. Reipublicae Delphensis +senatori et consulari, delegatis praepotentium ordinum +Hollandiae adscripto, etc. etc.</p> + +<p class = "inset1"> +<span class = "smallcaps">Eorumque Collegis</span><br> +<i>Amplissimis, Gravissimisque Viris<br> +Civitatis Lugdunensis Consulibus</i>. +</p> + +<p><span class = "smallcaps">Abrahamo Hoogenhouck</span>, +J. U. D. Consulum praesidi.</p> + +<p><span class = "smallcaps">Danieli van Alphen</span>, +J. U. D.</p> + +<p><span class = "smallcaps">Henrico van Willigen</span>, +J. U. D.</p> + +<p><span class = "smallcaps">Gerhardo Emilio van Hoogeveen</span>, +J. U. D.</p> + +<p class = "inset1"> +Nec Non Viro Spectatissimo</p> + +<p><span class = "smallcaps">Davidi van Royen</span>, +J. U. D. Urbis Leidensis Graphiario, Illustriss: +Curatoribus et Ampliss. Consulibus a Secretis.</p> + +<table align = "center" summary = "formatted text"> +<tr> +<td width = "50%"></td> +<td align = "center"> +L. M. Q. D.<br> +Hanc Orationem<br> +Virtuti et Gloriae Eorum<br> +Devotissimus<br> +HIERONYMUS DAVID GAUBIUS. +</td></tr> +</table> +<br> +<hr> +<span class = "pagenum">174</span><br> +<p align = "center"><font size = "+1">HIERONYMI DAVIDIS GAUBII</font><br> +<br> +<font size = "+4">ORATIO</font><br> +<br> +<font size = "+1">INAUGURALIS,</font><br> +<br> +<span class = "smallcaps"><span class = "extended"> Qua +Ostenditu</span>r,<br> +<br> +Chemiam artibus academicis jure esse inserendam.</span></p> + +<p> +<span class = "pictop"><img src = "images/s_top.png" alt = "capital S" +title = "capital S"></span> +<span class = "pictop"><img src = "images/s_middle.png" +alt = "capital S"></span> +<span class = "picbottom"><img src = "images/s_bottom.png" +alt = "capital S"></span> +i quae unquam, in scena vitae meae, magna +mihi et peregrina obvenit mearum rerum vicissitudo, +ea sane est, quam hic nunc subeo. Locus +insolitus; inusitata hominum frequentia, horumque +omnium conversa in me ora atque oculi; munus inconsuetum; +nova prorsus sunt omnia: omnia alienam subito +adepta faciem, pari et stupore et solicitudine percellunt +animum.</p> + +<p>Scilicet in Academica panegyri perorare jubeor Chemicus, +et quidem, dum officii ita poscit ratio, de Chemia. An vero +majus uspiam, quam quod Mercurium inter et Vulcanum est, +datur discrimen? An Artium ulla ab Oratoriae elegantiis abest +longius, quam Chemia? Chemia, inquam! quae aspera, laboriosa, +styli incuria politioris, Eloquentiae lenociniis nec studens, nec +accommoda, tota in opere versatur, et cultores suos non per verba, +sed per ignem sapere, per experimenta Philosophari docet.</p> + +<p>Invisite animo saltem, si libet, officinam Chemicam! Ecquid +putatis ibi inventuros? An numerosam librorum congeriem, et suis +pulchre ordinata forulis sexcenta Autorum volumina? An priscae +monumenta Eloquentiae, Rhetoribus tam exoptata; aut suggestum +Tulliana voce resonantem? Nihil profecto horum: alia omnino est, +<span class = "pagenum">176</span> +quae hic occurrit, supellex; alius plane apparatus: variae nimirum +furnorum alia atque alia ratione constructorum, series, sustentando +cuilibet ignis gradui appropriatae; erecta tecto tenus loculamenta, +quam plurimis artis operibus, ad praeparanda nova mox rursum +inservituris, adimpleta; innumerae vasorum, materie et figura discrepantium, +species; carbonum cespitumque acervus nunquam defecturus; +praesto ad usum cola, cribra, spathulae, folles, forcipes, et si quae +alia vel alendo igni, vel regendo requiruntur. Haec inter artificem +videbitis, non otiose ad pulpita desidentem; sed atras carbone +manus, taciturna attentione, admoventem operi: fumo, cineribus, +fuligine obsitum, jam igne intensissimo durissima liquare metalla; +jam vivis urere flammis vegetabile; hinc cautissime opposita committere +corpora, flammivomos mox in conflictus ruitira; illinc, calore +moderato, rerum virtutes, exacto ad numerum stillicidio, elicere; +electas alibi, tepore naturali, unire arctius et digerere; verbo: totum +inter furnos defixum, excitando, applicando, moderando igne occupatissimum, +hujus in corpora efficaciam modis omnibus explorare. +Hoc opus est, hic labor ejus unicus.</p> + +<p>Vane heic quaesiverit quispiam limatas Augustaei Seculi +locutiones: vanus amoena Rhetorices illectamenta. Non aures hic +demulcentur, sed oculi: nec verbis conciliatur adsensus; sed rerum +testimoniis extorquetur.</p> + +<p><span class = "pagenum">178</span> +Quid ergo animi putatis esse Chemico? Ubi a sordida Vulcani +officina in spectatissimum protractus locum, a furnis evocatus in +suggestum, solis sacratum politissimis sermonibus, Oratoris +sustinere cogitur provinciam? Quid materiei creditis suppetere? +Dum coram Principibus in republica Viris, in consessu sapientissimorum +Professorum, in conspectu denique hominum in omni +scientiarum genere perfectissimorum, de Arte, plerisque horum +ignota, disserendi incumbit necessitas? Sane si aqua haeserit +trepido, facilem merebitur veniam.</p> + +<p>Haec vero me sors, hoc meos hodie humeros premit onus: nec, +quibus fulciar, ulla domi praesidia mihi nascuntur. Quin probe +nota virium mearum tenuitas, et naturalis mihi, utut agendis rebus +publicis inepta prorsus, verecundia id etiam animi dejicit, quod +audax omnia aggredi juventus forte addidisset.</p> + +<p>Undequaque igitur circumspicienti, unica demum superest, quae +locum refugii praebet, singularis Vestra, A.O.O. benevolentia, +toties experta iis, quos hoc e suggestu dicendi arduum pressit +munus. Facit haec, Vos ea esse judicii lenitate, suo ut quemque +modulo metiti, majora viribus nequaquam exigatis: quod quidem +aliis dum generose adeo exhibuistis, quidni a Vobis et mihi +pollicear ego, pro quo tot intercedunt majoris etiam momenti +rationes? Justa certe petitio repulsam ab aequo tulit nemine.</p> + +<p>Quo fretus ipsi me accingo operi, cui Thema erit ex eo, quod +auspicor, officio desumptum, et Vestra non indignum celebritate. +Conabor nimirum ostendere, <i>Chemiam Artibus Academicis jure esse +inserendam</i>. Quod dum ago, faciles in audiendo pariter et judicando +Vos praebeatis mihi, enixe obsecro: uterque enim seu felix fuerit, +seu sinister Orationis meae eventus, Vestrum me semper ad favorem +<span class = "pagenum">180</span> +allegabit, huic ut vel referam gratias, vel veniam impetraturus, +supplicem.</p> + +<p>Academiae ea, qua hodie constitutas lege videmus, loci sunt +publici, docendis discendisque scientiis et artibus nobilioribus +dicati, iisque hinc conditionibus et mediis instructi, quibus propositus +iste finis potest obtineri. Non ergo arti aut scientiae cuilibet sua +in his schola conceditur; sed ultra vulgi captum elevata, <i>Nobilitatis</i> +quodam emineat splendore necesse est, in Academiis quae pedem +figere voluerit disciplina.</p> + +<p>Quodsi igitur vera hujusce <i>Nobilitatis</i> insignia, palam exposita, +Arti Spagyricae competere certis adstruxero documentis, nonne +propositi hodie mei constabit ratio et veritas?</p> + +<p>Virtus sola atque unica, si Poëtae habenda fides, +<i>Nobilitate</i> impertit +hominem: nec unius haec diei dos est; nec vera, quoties praeterquam +ex natalibus, aliunde probari nequit. Idem vero et eadem +ratione obtinet in disciplinis, modo, quod ibi datum virtuti est, +heic detur usui. Laureolam certe quaerunt in mustaceo, qui artis +ostensuri dignitatem, pulchre hoc sibi agere videntur, primis ubi +a seculis deductam ejus originem, objective et operum miram +jucunditatem, aut quot numeraverit, quantosque sui cultores +exponunt, parum interim de utilitate soliciti, qua sine tamen +sordent omnia, antiqua fuerint, dulcia, aut quibusvis clara sectatorum +nominibus: externa enim isthaec sunt, et veram potius ornant +<i>Nobilitatem</i>, quam constituunt. Utile mensura est, +illam qua metitur, +verum qui rebus pretium statuere solus novit, sapiens.</p> + +<p><span class = "pagenum">182</span> +Quaecunque hinc usum adfert eximium vel homini in se seorsum +spectato, vel humanae societati, ea demum disciplina jure <i>Nobilis</i> +habetur. Quum vero pars hominis melior, mens sit, hanc quae +recti bonique facit studiosam, aut veri auget perspicientia, utique +aliis omnibus antecellit. Neque tamen hac multo inferior, quae +corporis curat sanitatem: ea namque magis optabile quidquam vix +datur mortalibus; deficiens una praegravat animum et deprimit. +Hoc quae opus sibi sumsit excolendum, ars dicitur Medica: priori +studet cum caeteris Philosophia; una sui parte moderandis occupata +affectibus, alteram extendendis humanae intelligentiae limitibus in +cognitione rerum existentium dedicans: utramque ergo <i>Nobilissimam</i> +suo recepere gremio Academiae, et jure civitatis donarunt, ne ipso +quidem livore contradicente.</p> + +<p>Habent autem ambae hae objectum patens quam latissime, et +varias hinc sub se complectuntur disciplinas, quae partesne dicendae +an ministrae? opera singulae inter se diversissima, ad eundem +tamen ultimum finem, cum principe, sub qua militant, scientia +communem, omnes collineant. Quum itaque et has sunt quamlibet +commendet usus, et summa ad priorum perfectionem necessitas, +hinc <i>Nobiles</i> etiam ab Eruditis jure habitae, debitum in Academiis +locum obtinuere.</p> + +<p>Nonne vero talis est Ars Chemica? Cur ergo duram adeo haec +experta sortem, nonnisi post plurimas agitatas lites, liberam sui +<span class = "pagenum">184</span> +culturam in scholis Sapientum impetrare potuit? Sane, rigoris +hujus justo acrioris causam vix determinaverim: si tamen, quod +vero est simillimum, dicam, videntur ipsius Artis in se spectatae +ignari, Artificum duntaxat habuisse rationem judices, quorum ex +arbitrio tum pendebant Academiae.</p> + +<p>Nata nimirum inter Metallarios et Pyracmonas Chemia; ab illiterato +hoc rudique hominum genere primum exercita; deturpata dein et +obscurata ab impostoribus; in se horrida, laboribus plena, plena +periculis; ab otiosis speculationibus aliena; ignem, fumos, cineres, +sordes spirans, vix ulla amoenitatis specie cuiquam se commendare +potuit, nisi, qui penitius eam introspicere dignaretur: atqui +externam ejus faciem monstrosam adeo deformemque reddiderat +cultorum et ruditas et malitia, +ab interioribus ut perlustrandis deterrerentur +Eruditi, eodem haec, si non pejori de luto esse conficta, +rati. Frustra ergo suam oravit causam Chemia talibus coram Arbitris +qui praejudicata obcaecati opinione, et usus ejus eximios, et summam +necessitatem praetervidentes, sententiam prius tulerant, quam +cognovissent. Factum hinc, a publico ut Sapientum commercio +exclusa, privatorum exerceret manus atque ingenia, varias sub variis +passa fatorum vicissitudines, nec forte unquam Academicos in +suggestus emersura, nisi, quem nacta tandem est, causae patronum, +an rabulam potius? Eremitam fortuna major quam prudentia +secundasset: hic enim coeco gementis hujus disciplinae amore, +captus, quod autoritate rationali et luculentis rerum testimoniis +agendum fuisset, bullato id verborum nugacissimorum apparatu, +mox vero, qua erat morum insolentia, igne etiam et armis tentare +non dubitavit, successu certe adeo felici, ut ausu hocce temerario +intrusa in Academias Chemia sede potiretur, vel ipsis contradicentium +cineribus inaedificata. Hanc autem quamvis vi partam, infirmoque +hinc nixam pede, repressa paulo post fundatoris ejus tyrannide, +<span class = "pagenum">186</span> +rursus pessum dederit impatiens cogi, litteratorum gens liberrima; +id tamen inde Chemiae boni accesserat, quod durante isthac +statione sua, propior Eruditis posita, nonnullos horum, vividissimis +quibusdam radiis, per offusas sibi quisquiliarum tenebras evibratis, +latentis intus foecundissimi luminis sui potuerit commonefacere: +quo equidem animadverso illi mox excitati, ulterius ad scrutinium +se accinxere, demtaque sensim imposturarum larva, perruptisque, +quibus obvolvebatur, ignorantiae nebulis, nudam tandem salutantes, +Erudito Orbi produxere intuendam. Tum ergo propriis jam refulgens +radiis Chemia, tum demum, quae personata displicuerat tantopere, +nativae suae reddita faciei, adeo pellexit Sapientes, dignam ut +reputaverint, ipsorum quae in scholas adoptata, strenue coleretur.</p> + +<p>Nec sane, si fateri vera velimus, alia Chemiae opus est hedera, +nisi, ut libero a praejudiciis oculo nuda, prout in se est, adspectetur: +tam necessariis enim pollet usibus, tot jucundissimis arridet oblectamentis, +Naturae ut curiosum sui facillime pertrahat in amorem +pertractumque ullo sine taedio detineat. Utique, si sola contemplemur +bona, quibus quascunque fere artes manuales, humanae vitae +commodis inservientes, perfundit Chemia, quot, quaeso, et quanta +<span class = "pagenum">188</span> +sunt! Dies deficeret enumerantem: minima tamen haec, et pro +parergis tantum aestimanda. Nobilior est, quam menti, utilior, quam +corpori praestat, opera primaria: huic namque illibatam tuetur +sanitatem, amissamque restituit; illi vero brevissimam monstrat in +adyta Naturae viam, latentisque in profundo veri mira felix aperit, +Philosophiae hinc et Medicina conjunctissima, nec sine detrimento +inde separanda.</p> + +<p>Id vero ne precario Vobis obtrudere velle videar, evidentis nunc +rationes proferam, quibus asserti constet veritas: est enim palmarium +hocce argumentum, quod si evicero, proposito Orationis +meae Themati satisfactum arbitrabor.</p> + +<p>Qui corporum naturalium proprietates, vires et effectus per suas +quaeque causas sciunt aut rimantur, Physici dicuntur; et haec +eorum scientia appellatur Physica, Philosophiae generatim sumtae +pars non minima. Ejus hinc objectum est, quidquid conceptum +corporis ingreditur, aut eo reduci potest, sive illud commune sit +omnibus corporibus, sive peculiare singulis: quum enim Materia +indefinita, solis gaudens proprietatibus corporeis generalibus, in +rerum natura non detur, nec dari possit; sed tantum sit idea intelligentiae, +clarioris doctrinae gratia efficta; corpora autem, quae re +existunt, omnia individua sint, id est, adeo limitata et determinata, +ut, praeter universalem illum Materiae conceptum, involvant peculiares +etiam alias affectiones, quibus singula a singulis distinguuntur, +et quae faciunt, ut corpus sit hoc praecise corpus, et +non aliud: inde clarissime liquet, communes illas Materiae dotes +non modo, sed et imprimis cuilibet corpori singulari proprias +Physicae esse considerationis, utpote, quae corpora naturalia, +prout vere existunt, vel existere possunt, contemplatur.</p> + +<p><span class = "pagenum">190</span> +Proprietates corporum, quatenus certis quibusdam actionibus +producendis sunt idoneae, dicuntur vires: ex his autem, tanquam +ex causis, fluunt, quoscunque observamus, effectus corporei, qui hinc +determinatam suarum quilibet causarum naturam sequentes, si +singularibus a viribus emanarunt, et ipsi necessario erunt singulares, +et contra generales, si a generalibus.</p> + +<p>Quodsi igitur ea hic daretur simplicitas, ut peculiarium quorumvis +corporis attributorum sufficiens ratio in communi ejus natura fundaretur; +jam equidem, praeter solam Mathematicorum operam, nil +opus esset Physico ad finem suum obtinendum: hi enim ideam +corporis universalem dedere omnium verissimam, et methodum +simul exactissimam, quaecunque in illa continentur, eliciendi. At +vero quam procul abest, haec quin ita sese habeant! Detegit attentior +observatio innumera certe in corporibus adeo penitus peculiaria, +ut cum generali illorum indole vix quidquam commune videantur +habere, nisi solum, cui inhaerent utraque, subjectum: talia autem +incognita si quis ex universali illo Geometrarum conceptu, utut +accuratissimo, a priori eruere, aut cognitorum etiam ex hoc rationem +exsculpere postulet, nae is et operae simul et olei jacturam sero +doleat!</p> + +<p>Atqui maximopere tamen expedit eorundem scientia Physico; +quum in his potissimum haereat id, quo corpora a se mutuo intrinsecus +distinguuntur. Ea itaque ut evolvantur, non illa certe, +quae a data causae idea ad intellectum effectus progreditur, sed +prorsus alia incedendum via est. Nimirum quidquid de corporibus +vere concipit mens, id omne vel Phoenomena sunt ipsi per sensus +<span class = "pagenum">192</span> +communicata, vel formata inde judicia: proprietates autem et vires +corporeae in se primitus imperceptibiles latent; effectus tamen producunt +sensibus apparentes, qui determinatae ipsarum naturae +proportionales, hujus hinc cognitionem simul exhibent, adeo, ut quo +ditior fuerit observatorum cujusque rei effectorum supellex, eo +de ejus indole plus certi resciatur. Haecque adeo sola superest +indagandis corporum singularibus via retrograda; dum alteram +illam, quae a priori haec investigat, humano ingenio imperviam +prorsus Natura fecit et inaccessam. Sedulus hinc rerum scrutator +experimentis prius quam ratiociniis insudat, sensuum adminiculo +sua examinat objecta, horum peculiares animadvertit effectus, quos +sponte sua vel praevio tentata consilio ediderint; corpora corporibus +adplicat, rursumque ab invicem removet, ut, qui e solis, quique e +conjunctis fluant motus, experiatur; tum vero ex hisce gnaviter +collectis, sibique mutuo collatis quaesitam corporum naturam propriam +et singulares dotes a posteriori demum determinare haud +infelix praesumit. Nec sane ullo unquam tempore patuere clarius +Naturae interiora, quam quo huic institum est tramiti: parum in +Physicis profecere, hunc qui vel ignorarunt, vel neglexere scientes.</p> + +<p>Sed ecce! dum Physicis totus inhaereo, lenissimo ipsius materiae +quasi flexu, in intima Artis Spagyricae viscera me devolutum sentio: +reducit me in Chemiam, quae inde diverterat Physica; hoc ipso +docens affatim, quam sit propinqua ambarum cognatio, quam +indissolubilis nexus.</p> + +<p>Nonne enim totum hoc, quod modo diximus, unius prope est +<span class = "pagenum">194</span> +Chemiae opus? Nonne haec corpora singularia fere omnia, quae +Physicae sunt considerationis, speciatim evolvenda sibi sumit? +Imo vero vix aliud est Chemiae propositum, quam corporum particularium +examen. Quidquid Fossilium in imis terrae visceribus +excoquitur; quidquid protrudit Vegetabilium, divite de sinu, foecunda +tellus; quidquid denique Animantium ubivis fovet alitque alma +parens Natura; id fere omne, modo vel sensibus manifestari vel +capi vasis queat, suo Chemia sistit examini, rimatur, penetrat: +penetrat, inquam, usque eo, ut quaecunque in illis vulgaria, facillime +obvia, aut extus adhaerentia despiciens, tanquam se indigna, +aliis relinquat Artibus; sibi vero magis ardua quaerens, sublimiora, +abstrusiora, intimas rerum virtutes, ultima principia, prima elementa +perscrutetur, hoc tantum, nec alio venditura pretio suos labores.</p> + +<p>Toto sane die hoc agunt strenui Artis hujus cultores: corpora +alia aliis adponunt, rursum ab invicem separant, soluta coagulant, +coagulata solvunt, motus inde obortos observant, mutant, novos +excitant instrumentis efficacissimis, variata in omnes modos encheiresi. +Igne utuntur, Elemento mobilissimo, validissimo: Menstrua +praesto sunt efficacissima, juxta solvendi naturam appropriata. +Quid autem his arduum? Quid inaccessum? Haereant particulae +corporis Adamantino inter se vinculo; sint ejus viscera aere vel +triplici praemunita; lateant in profundissimo vires; talium profecto +arietum impetu dissilient, effringentur, patebunt.</p> + +<p>Quidquid vel agunt corpora vel patiuntur, solo id omne motui +<span class = "pagenum">196</span> +venit tribuendum; per hunc et omnis eorum sese exserit efficacia, +et vicissitudines quaecunque producuntur: hisce igitur disquirendis +si navat operam Philosophus, quanam breviore poterit via, aut +potentiore quonam adminiculo sui se voti reddere compotem, quam +captis per Ignem experimentis? Cujus equidem adeo mobilis est +natura, ut praeter motum aliud esse nihil, Viri Sapientes crediderint. +Est vero et Ignis, quo pollet ipse, motum aliis communicare corporibus +paratissimus; et vis ejus, per plures gradus intermedios, +intendi arte vel minui pro lubitu potest: unde certe quam optatissima +nascitur Physiologo opportunitas, ejus ope abditissimas quasque +corporum affectiones enucleandi. Istis enim applicatus, simul +ea in motum ciet, in agilitatem propriam solicitat, medullitus concutit, +vires eorum evocat, auget, mutat, partes constituentes a se +mutuo separat, separatas sigillatim combinat, proprias rursus harum +virtutes in actum lucemque deducit, adeoque nudis usurpanda +sensibus praebet, quae alia quacunque arte adjuti attingere potuissent +nunquam. Quid autem hoc jucundius Naturae scrutatori? +Quid utilius? Quid magis necessarium?</p> + +<p>Supersedeo horum in fidem rerum adducere testimonia, ne in +immensam mea excrescat Oratio. Latent illa neminem, nisi qui +misere adeo deperierit vetustatem, recentiorum ut in scriptis hospes +sit. Omnium instar sint bina illa fulgentissima Magnae Britanniae +Lumina, <i>Boyleus</i> et <i>Newtonus</i>: quibus certe haud perspicaciores +Naturae Mystas nostra agnoscunt secula; an vero videre retroacta? +Hi tamen in detegenda singularium corporum indole, in eruendis +propriis viribus, vix alio quam ad Chemiam recurrunt. Quidquid +fere inventum est solidi et pulchri circa naturam ignis, caloris, +<span class = "pagenum">198</span> +lucis, frigoris; quidquid innotuit de vera colorum, saporum, odorum +indole; quidquid de motuum terrae, igniumque subterraneorum +causis; quidquid de Magnetismo corporum, et vi attractili, id omne +Chemicis debetur experimentis.</p> + +<p>Est ergo Chemia extendendis Physicis praestantissima: est Philosophiae +experimentali tam arcte copulata, ut, qui praeceptis ejus +mentem non formaverit, ineptus sit videndis Naturae arcanis. Utrique +litem movet de jure Academico, qui uni movet.</p> + +<p>At videor mihi audire nonnullos Vestrum objicientes: Eho! +Hanccine tu Artem tot laudabilia praestare ais opera, et tam felicem +esse in detegendis corporum virtutibus? Hanccine absconditarum +veritatum cognitione ornare animum adseris? Quae gerris anilibus, +historiolis fabulosis, confictis turbati cerebri somniis ad nauseam +usque offerta, suos his cultores impraegnat; nec aliud quid, praeter +arcana crepat nunquam visa, saepe impossibilia, et sicubi vera, +non tamen nisi denso involuta peplo exhibet; adeo, ut auram +quamvis fide Chemica tutiorem esse, verissime cecinerit Poeta.</p> + +<p>Hisce equidem haud repugno; nec inficior: pleni sunt talibus +libri, plenae Chemistarum voces, quorum pars magna servulo illi +Terentiano simillima, quae vera audivere, tacent et continent optime; +sin falsum, aut vanum, est, continuo palam faciunt. At enim vero +ecquis imprudens adeo, aut tam corruptus sederit ad hanc rem +judex, Arti ut imputet errores, delira quos et fraudulenta horumce +Pseudochemicorum turba dispersit? His quia turpe videtur errasse +solos, fucata hinc verborum specie allectos quoque alios iisdem +<span class = "pagenum">200</span> +implicant erroribus, et, dum propria primi periere ignorantia, +sequentes in commune secum trahunt exitium; id saltem adsecuti, +quod, sub coacervata aliorum supra alios strage, primae tegatur +ruinae causa et autor. Non sane hi, praeter nomen, quidquam de +Chemia possident; ne hoc quidem digni: quum suorum duntaxat +sensuum cupiditatibus, aut malesano natis in cerebro, hypothesium +monstris obsequiosi, veras Artis regulas nec sciant, nec ad illas +conformentur.</p> + +<p>Longissime profecto abest Chemia, inanibus quin credat speculationibus: +aurium ipsarum sublesta illi fides est; solo acquiescit +oculorum testimonio. Hinc quicunque caste eam colunt, in singularibus +primo corporibus, juxta praescriptum Artis, summa exactitudine, +et accuratissima omnium phoenomenorum observatione, Naturam +ducem secuti, varia instituunt experimenta; horum dein singulos +quosque eventus sensibiles, bona fide, notant, et ex his demum +liquidissime perspectis, et sibi invicem collatis, severitate Mathematica +eliciunt, quae clara et individua sequela inde deduci possunt: +haecque tandem sunt, non alia, quae pro veritatibus et Theorematis +agnoscunt veri Chemiae cultores. Quid vero est, si non haec +certitudo est?</p> + +<p>Quae cum ita sint, neminem jam Vestrum dari putem, qui perneget, +rationali Chemiae exercitio mire adaugeri humanae mentis intelligentiam. +Reliquum est, ut paucis, quos corpori adfert, usus exponamus, +Arti dum Medicae, hujus quæ curam gerit, artissime sociata, +<ins class = "correction" title = "text reads +'utillissimam'">utilissimam</ins> +pariter ac maxime necessariam præstat operam, non +aliunde, nisi e Chemiae penu derivandam.</p> + +<p><span class = "pagenum">202</span> +Physicae Medicinam firmissime conjungi, utriusque docet contemplatio: +haec itaque, quo cum illa cohaeret vinculo, eodem et +Chemiae nectitur; nec hujus demonstratio plura exigeret, nisi propior +adhuc ambarum daretur affinitas.</p> + +<p>Ars Medica objectum sibi primarium habet corpus humanum, +vivens, hinc individuum, singularissimum, cui definitas aliorum +corporum singularium vires, determinatis sub conditionibus applicando, +requisitas in fine suo mutationes imprimit: tota ergo versatur +in singularibus, et si ulla alia, certe haec virtutes corporum peculiares, +et in se invicem actiones, quam distinctissime perspectas +postulat: quum autem hisce indagandis, prae reliquis quibuscunque +Artibus, Chemia potissimum omnem suam et unice et felicissime +impendat operam; hac sine mancam fore mutilamque quis non +videt Medicinam? Hinc est, quod mox, ac plebi erepta, Litteratos +inter coepit vigere, nativo suo tum splendore fulgens, Chemia, +adeo in sui amorem et culturam omnes pertraxerit Medicinae filios, +horum ut praeprimis facta fuerit opus, horum deliciae. Quid? +Quod in ipsam quoque dein Artem Salutarem introducta, communem +sibi cum hac finem adoptaverit, novo tum nomine Jatro-Chemices, +pro parte sui longe maxima, insignita: quo quidem sibi +placuit tantopere, omni ut ilico conatu totam se promovendis sociae +suae pomoeriis indefessam dederit. Nec profecto, nisi ignarus rerum, +pauca ea dixerit, aut flocci aestimanda, quae inde in Medicinam +redundarunt, bona: quamcunque enim hujus partem, seu speculatione +quae absolvitur, seu ipsa quae in operis versatur exercitatione, +percurras; utraque innumeros clamat Chemiae usus; utraque consortium +ejus ad sui perfectionem summe necessarium exemplis +docet infiniris.</p> + +<p><span class = "pagenum">204</span> +Physiologiam primo Medicam, si libet, contemplemur. Undenam, +quaeso, constitit, firmarum corporis humani partium Elementum +ultimum et basin esse Terram Virginem, simplicissimam, constantissimam, +medio glutine oleoso, pariter fixissimo, adunatam? Eo +certe non progreditur subtilitas Anatomica: sola id liquido docet +Chemia. Undenam vero fluidorum ejus singularis indoles et propriae +innotescunt vires? Excepta enim generaliori liquidorum idea, aliud +illis simile frustra quaesiveris extra regni Animalis terminos: imo +sunt ipsa etiam inter se quam diversissima. Deficit heic Hygrostatica: +Chemia sola opitulatur; haec est, cui, quantum fere in his sapimus, +debemus: Sanguinis naturam mediam nec Acidam nec Alcalinam; +Seri ejus, ad calorem naturali majorem, facile coagulum; Bilis +indolem saponaceam; Salivae, succi Pancreatici, Lymphae temperiem, +facultates, et innumera alia nesciremus, abfuisset Chemia. Quid +nunc functiones memorem, hujus adminiculo pulcherrime evolutas? +Intimam alimentorum in primis viis solutionem; succi inde Chylosi +et Lactei proventum; cibi potusque necessitatem, appetentiam; +originem salium et partium sulphurearum ex ingestis fere insipidis; +insignem humorum per vires circuitus mutationem (ut alia praeteream) +parum apposite explicuere, quibus clarior Chemiae lux nondum +adfulserat.</p> + +<p>Quodsi nunc pedem promoveamus ad partem Medicinae Pathologiam; +innumeri, iique impeditissimi occurrunt, circa morborum +causas, naturam et symptomata, nodi, quibus solvendis unica par +est Chemia. Quis miros salium morbosorum in Scorbuto, Arthritide, +<span class = "pagenum">206</span> +Lue Venerea ortus, variam indolem, alia ex aliis effecta unquam +pervidisset? Quis fontem Acidi aut putridi oleosi, in primis viis, +Hypochondriacis tam molesti? Quis Calculorum in Cysti Fellea, +Renibus, et Vesica Urinaria proventum? Quis cariei ossium, adjunctique +foetoris causam? Quis tetras stagnantium humorum degenerationes +in tenacitatem corneam, aut summam putredinem, acrimoniamve +corrosivam? Quis denique caloris et frigoris, circulationis +auctae vel diminutae varias in permutandis humoribus vires tam +pulchre in lucem ponere potuisset, nisi Chemia praetulisset facem?</p> + +<p>Ex binis prioribus Medicinae partibus doctrina de Signis maximam +partem derivatur: redundant ergo in hanc etiam, quos in +illas confert Chemia, usus. Exempla in promptu sunt uberrima: +Sanguis de vena missus nonne luculentum internae dispositionis +praebet indicium? At veram ejus indolem, nisi examine Chemico, +perspicere nemo distincte potest. Latet vera Lactis nutricum natura, +quem Chemia latet. At quanti est, exactum de hoc judicium fere +posse! Dum toties miseris illud infantibus, veneni instar, infinitorum +cruciatuum, mortisque fit causa, dulcem quod vitae fomiteae, sanitatem +et incrementum debebat addere. Si solis Medicis Medicus +nunc loquerer, plurima hic de Sputis, de Sudore, de Urinis et +Alvi excrementis dicenda superessent, quae satius tamen est involvere +silentio; ne his audiendis minus adsuetos prehendat nausea.</p> + +<p>Offerunt se denique posteriores duae Medicinae partes, Hygieine +et Therapeutice; quae uti inter alias nobilissimae, propius jam fini +accedunt Medico; ita in has prae reliquis benefica Chemia, quidquid +fere utilis, quidquid habet boni, sincero adeo affectu, congessit, ut +ne sic quidem satisfecisse sibi visa, majora viribus tentaverit, +ipsos Naturae, ne dicam Artis limites vanis transgressa pollicitationibus. +<span class = "pagenum">208</span> +Ortum hic error ab artificum duxit ignorantia, qui miram +videntes complurium suorum inventorum energiam, incitabantur +eousque, finitae ut arti inesse crederent infinita. Hi igitur, quae +commisere, sua ipsi delicta luant; nec debita ideo Chemiae laus +denegetur, collata quam ad sanitatis tutelam, morborumque propulsionem +opera meruit. Quid enim? Nonne ejus artificio esculentorum +et potulentorum, aquarum, Vinorum, Cerevisiarum natura, virtutes +et vitia cognoscuntur optime? Nonne Thermarum illa, Acidularum, +aliorumque fontium, vi Medicata insignium, elementa, compositionem +et facultates tam liquido manifestat, ut vel imitetur, et naturalium +defectum arte factis suppleat, haud minoris fere efficaciae? Medicamentorum +principia, vires, agendi modus, et quidnam in unoquoque +id sit, cui maxima insidet potentia, perspicacissimum quemque, +sine analysi Chemica, fugiunt. Quid nunc commemorem plurimas +illas Mortalium aegritudines, quarum legitimam medendi methodum +sola suggerit Chemia? Quid sexcenta enumerem selectissimae virtutis +medicamina, quorum inventionis gloriam illa sibi vendicat? +Taceo benignissimam ejus operam, qua lethalem <ins class = "correction" +title = "text reads 'nonnulorum'">nonnullorum</ins> corporum +ferociam, laudabili adeo eventu, cicuravit, e venenis ut remedia +evaserint tutissima aeque ac efficacissima. Praetereo singularem +ejus, in Medicamentorum viribus acuendis, extrahendis, in compendium +reducendis, et sub alia et alia gratiori forma exhibendis, +dexteritatem: si enim singula, pro dignitate, nunc prosequi susciperem, +dies dicentem deficeret. Videte, quae illustris Boylaeus, quae +Bellinus, Bohnius, Stahlius, Hoffmannus, aliique laboribus suis +Chemicis in Medicina praestitere: verum quid ad exteros provocare +opus? Immortalia Vestrum omnium in manibus versantur scripta, +nunquam periturae credidistis memoriae acta praestantissima Viri +vere Magni, quem fortunato coram hic contuemur vivum O diu! +sospitemque: volvite haec atque revolvite, dictorum testimonia +inventuri omni exceptione majora.</p> + +<p><span class = "pagenum">210</span> +Ex hisce igitur constat affatim, quanti sint usus, quot probatissima +inventa, quam innumera beneficia, quibus Chemia quascunque +Medicinae partes cumulat largissime: patuit, quam amplam, quam +necessariam ab hac mutuetur Philosophia experimentorum supellectilem. +Nec quis jam porro inficiatur minime segregandam +illam esse a numero Artium Academicarum, quae binis harum +tam arcto vinculo cohaeret.</p> + +<p>Ne tamen ullus relinquatur dubitationi locus, addendum aliud +adhuc est argumentum, illos convicturum, qui forte oggesserint, +alias complures dari artes ministras, quarum licet egeant adminiculo +disciplinae nobiliores, ea tamen non est dignitas, harum ut albo +inserantur.</p> + +<p>Id equidem si in Chemiam quis contorserit, sciat is, non servile +esse ejus ministerium, sed tale, ut quam Academicis scientiis +praestat operam, eandem ab his exigat vicissim, et mutuetur +reciprocam. Quemadmodum enim, ut perfectum quis in Physicum +evadat, bonus sit Chemicus oportet; ita non minus bonum decet +esse Physicum, ad plenam qui Chemiae notitiam adspirat: ultra +vulgus sapiat, emunctis accedat naribus, et imbutam artibus ingenuis +habeat mentem necesse est, qui in Chemia laudabile praestare +quidquam, et verus ejus cultor audire gestit.</p> + +<p>Quid enim? Nonne saltum facit maxime absonum scientiae +<span class = "pagenum">212</span> +cujusdam addiscendae cupidus Tyro, si generalibus illius regulis +nondum cognitis, ad singularia mox pedem promovet? Nonne a +simplicioribus ad magis composita, a facillime obviis ad abstrusa, +Naturae ipsius ordo commonstrat viam? Cuinam igitur tam parum +nota sunt bonae praecepta methodi? ad corporum ut singularium +descendere examen, horum investigare occultas vires, affectiones +proprias, effecta peculiaria attentet, antequam universalem objecti +sui ideam sibi comparaverit. Addiscat prius, quid sit corpus? +Quaenam ejus natura generalis? Quantum a mente differat? Virium +praemittat et proprietatum communium indaginem; et superficiem +ante contempletur, quam in viscera penetrat: Artem calleat ea, qua +decet, accuratione instituendi experimenta: denique nec legum sit +ignarus, quae ex datis, justo ratiocinio, legitimas docent elicere +conclusiones et Theoremata: hocque demum apparatu instructus, +operi sese accingat Chemico, fructus inde non poenitendos adsecuturus.</p> + +<p>Qui vero aliter se hac in re gerunt, nae illi oleum perdant et +operam! Andabatarum enim more procedentes, impingunt undique; +et emendato intelligentiae destituti lumine, quo in Chemiae adyta +irrumpunt profundius, eo hallucinantur magis; nubemque tandem +pro Junone amplexi, finem laborum omnium, erroribus, ignorantia, +paupertate coronatum vident sero et dolent. Hi sunt, quorum illotis +olim manibus dum tractabatur Chemia, foedissimis deturpata errorum +et fabularum maculis, adeo sorduit, invisa ut Sapientibus et +suspecta esset. Hi sunt, a quibus dein Eruditus Orbis, una cum +Arte nobilissima, detestandas illas accepit falsissimarum opinionum +pestes, inde in omne fere Scientiarum genus propagatas, contagio +vix non indelebili. Verificatum hic tritum illud: +Optimarum rerum abusus pessimi.</p> + +<p><span class = "pagenum">214</span> +Non tamen isthaec Artis sunt sed artificum: hos enim quamprimum +contigit tales esse, quales sibi postulat Artis sublimitas, +viros Mathematice doctos, qui spreta magistrorum auctoritate, Naturam +ducem secuti, res ipsas, uti in se sunt, contemplari, et de +iis judicare, quam praepostere credere maluerunt, mox sordibus +detersis, aliam adepta faciem Chemia, et quibus scatebat ipsa, et +qui inde in alias irrepserant scientias, errores non expunxit solum; +sed horum etiam locum amplissimis supplevit inventis, solidissimis +veritatibus.</p> + +<p>Verum desino exhibendis veri Chemici requisitis immorari +diutius; ne, horum plurima mihimet ipsi deesse nimis perspiciens, +tantillum etiam, quod mihi restat, animi, quo aliqualem adhuc in +munere hocce meo speraveram successum, prorsus abjiciam, et, +nedum facto virium tentamine, palaestra fugiam imbellis.</p> + +<p>Ex dictis autem abunde innotescit, Chemiam captu vulgi +superiorem, cultores exigere, praeliminari scientiarum Academicarum +supellectile instructos: nec jam ulterius urgent, quae modo posse +objici videbantur.</p> + +<p>Quare, nisi vana me eventus spes fefellit, est, cur proposito +paratam fidem suspicer: constitit enim, Artem Chemicam praeclarissimis, +quos animi pariter et corporis culturae praestat, usibus +insignem, Philosophiae et Medicinae maxime proficuam, summe +necessariam, indissolubili haerere vinculo, utrinque firmissimo, hae +ut illius opera utantur, et vice versa. Quid demum impedit, quo +minus concludam, <i>Chemiam, Artem Nobilem, Artibus Academicis +jure esse inserendam</i>?</p> + +<p><span class = "pagenum">216</span> +Vestra igitur, <span class = "smallcaps">Illustrissimi +Academiae Batavae Curatores</span>, +una cum <span class = "smallcaps">Nobilissimis Vestris Collegis, +Amplissimis Hujus Urbis Consulibus</span>, +Vestra, inquam, sapientissima est cura, quod in celeberrima +hac, cui tanta cum gravitate, et inusitata adeo vigilantia +praeestis, Academia, huic quoque disciplinae, largo firmatam pretio, +sedem statueritis, et officinam, ejus exercitio aptissimam; nec hanc +volueritis diu frigere, postquam impetrata, quam petiverat, missione +honorificentissima, inde exivit Vir, ob sociatum stupendae eruditioni +plusquam Herculeam laborum tolerantiam, eo certe provectus in +Arte, verus ut Chemiae Restaurator merito laudetur omnibus.</p> + +<p>Quod autem Viro huic incomparabili, nec ambientem me, nec +promeritum subadjungere Vobis visum fuerit, Atlanti Pigmaeum; +id equidem quoties attenta mente perpendo toties immensum, quo +Vestra meritis meis praeponderat clementia, momentum attonitus +miror, veneror humillimus. Juvenem namque, alienigenam, nullo +dum ingenii dato specimine notum, tanto quod condecorare honore, +gratiosissime sitis dignati, cuinam magis rei adscribam, quam +immensae Vestrae benevolentiae et favori inaudito?</p> + +<p>Temerarius equidem videri possem, quod nulla tenuitatis meae +ratione habita, hanc amplexus sim provinciam, in qua exequenda, +post tantum Praedecessorem, ne mediocris quidem applausus spes +mihi affulget. At enim inglorius plane sit oportet, animoque nimis +abjecto, qui hinc dignitate, illinc liberalissimo excitatus honorario, +torpeat, nascentis fortunae suae incurius. Me sane, ut ut exiguas +probe agnoverim vires, hi tamen stimuli haud pupugere insensilem: +novum insuper admovit calcar favoris plenissima Vestra, de me +meisque studiis concepta, opinio: animum denique addidit consueta +Vobis et propria generosae mentis indoles, qua ultra, quam +<span class = "pagenum">218</span> +juveniles pertingunt vires, a juvene nil exigitis. His adductus +conditionibus accepi munus: his fretus illud nunc auspicor.</p> + +<p>Faciet insculpta animo meo sempiterna hujus Vestrae in me +munificentiae memoria, omnem ut moveam lapidem, ea ne plane +indignus videar. Industria pensabo vires, ingenium assiduitate, +labore indefesso aetatem, animo denique fulciam corpus, et quidquid +in utroque est vigoris, totum id promovendis Academiae +commodis unice sacrabo.</p> + +<p>Sic, spero, fiet, ut beneficii, a Vobis apud me collocati, Vos +non poeniteat, nec me pudeat accepti. Quod agentem juvet bonorum +omnium scaturigo inexhausta, Deus! A quo et Vobis, +<span class = "smallcaps">Illustrissimi Academiae Proceres</span>, +perpetuam salutis omnigenae et +felicitatis intaminatae abundantiam, toto ex animo, apprecor.</p> + +<p>Ad vos me converto, <span class = "smallcaps">Celeberrimi +Professores</span>! Vos alloquor, +Clarissima hujus Academiae Lumina! Miramini enim, dubio +procul, juvenem, plurimis Vestrum incognitum, nonnulis autem, +sexennio vix elapso, inter discipulos numeratum, eo procedere +temeritatis, haec ut conscendat subsellia, Vestris sacra doctissimis +vocibus, Vestris oraculis. At temeritatem ne putate, quae justa +tantum aemulatio est, studiorum commodis inservitura. Quid quisque +possit, nisi tentando, non didicit. Probabitis itaque ausum huncce +meum, meimet ipsius notitiam mihi exhibiturum, nec sane a fastu, +a quo merito sum alienissimus, sed a latente in praecordiis honestae +gloriae igniculo profectum. Juvat magnorum Virorum ad exempla +componi. Vos igitur praeeuntes, a tergo conspicabor, et, dum +nunquam dabitur assequi, saltem ex intervallo sequar. Quo ipso +Vestram non praepediens viam, certa tamen reperero vestigia, quae +gressus dirigent meos, nec aberrare sinent. Hujus interim beneficii +ea erit apud me vis, ut omni vos honoris et observantiae cultu, +pro ea, qua estis, dignitate, venerabundus suspiciam.</p> + +<p><span class = "pagenum">230</span> +Vobis praesertim, qui Philosophiae et Medicinae sacra, tanto +cum omnium applausu, panditis, +<span class = "smallcaps">Viri Famigeratissimi</span>! Vobis, +dum et publica me et privata voce formavistis, omnibus et singulis, +jubente ita pietate Praeceptoribus debita, sigulari ut reverentia totum +me in aeternum devoveam, pertinax faciet acceptorum memoria.</p> + +<p>Est hinc, cur Tibi, <span class = "smallcaps">Vir Acutissime, +Perspicacissime 's Gravesande</span>! +publicas hic nunc persolvam grates, quod et privato me +labore inconcussis Mathematicae Tuae Philosophiae praeceptis +imbuere non sis dedignatus.</p> + +<p>Tu quoque, <span class = "smallcaps">Anatomicorum Dexterrime, +Subtilissime Albine</span>! +Qui, pari opera, necessariam adeo fabricae humani corporis cognitionem +per aures mihi et oculos infudisti solertissime, animum Tibi +meum longe obstrictissimum nunquam non comperies.</p> + +<p>Te vero, <span class = "smallcaps">Celeberrime Boerhavi</span>! +Te cumprimis ni sigillatim +hic compellem, mortalium ingratissimus jure habebor: si quid enim +est in me ingenii, si qua artis Medicae peritia, si qua in Chemicis +exercitatio, Tibi ego id omne soli debeo. Tres alias frequentaveram +Tyro Academias, antequam prospera huc advectus fortuna, Tuo ab +ore pependerim. Solam Te penes addiscere praxim animus erat, +studiisque meis Academicis imponere coronidem: sed vixdum +primis gustaveram labiis defoecatissimae Tuae doctrinae nectar, +cum summa ejus dulcedo me mox tantopere rapuit, ut quidquid +vel publicis vel privatis in lectionibus, ad quamcunque pertinens +Medicinae partem, mellifluo ab ore Tuo prodiit, haurire sategerim +avidissimus. Dolens nimirum vidi, fore per temporis mihi relicti +angustiam, ut ablactarer citius, quam satiatus a Te recederem. +Sive itaque vernam dici speciem, amabilissimis horti divitiis mira +<span class = "pagenum">222</span> +suavitate exponendis, dicares, jucundo Botanices studio discipulorum +animos tanto redditurus alacriores ad laborum magis arduorum +tolerantiam; seu inter furnos desudans, ad secretissimos Chemiae +recessus viam monstrares, certo castigatissimae methodi filo tutissimam +pariter ac facillimam; seu exacta ad normam Mathematicam +stabilires Theoriae Medicae fundamenta, quibus mox inaedificares +immota Praxeos dogmata, medendi methodum felicissimum; Te +ego secutus undique, illam potissimum diei partem optime a me +collocatam credidi, quam Tibi consecraveram. Totum ergo Tuum +est, si quid isthac mea industria profeci: Tu ejus omnem fructum, +jure Tuo, a me repetis: quod dum gratus agnosco, poterat id +solum Tibi me mille modis in aeternum devincire.</p> + +<p>Tu vero, <span class = "smallcaps">Vir Maxime</span>! +cujus immensa eruditione non minor +est singularis humanitas, hocce beneficium majore alio cumulasti: +dum eo quoque tempore, quo post exactum vitae Academicae +curriculum vel exteras visurus regiones, peregre profectus eram; +vel praxeos exercendae gratia, in aliis hujus Belgii urbibus morabar; +quoties aut literis, aut praesenti Te colloquio solicitavi audax, +miro semper favore mihi vacare, et saluberrima suppeditare consilia +non es dedignatus.</p> + +<p>Imo ne hic quidem substitit summa Tua in me benevolentia: +nam Tibi etiam debeo, quo nunc impertior, laboris mei praemium. +Tu, quod benignum adeo apud Proceres de me judicium tuleris, +effecisti, ut huic admotus muneri, hoc sim honore ornatus. Dum +igitur pluribus Tibi obstringor nominibus, quam quibus unquam +dissolvendis ulla me aetas parem faciet, accipe gratissimam horumce +<span class = "pagenum">224</span> +agnitionem, et sempiternum, quam publice hic nunc tanquam in +tabella suspendo, memoriam in qualiscunque locum Charisterii; et +certus crede, omnibus me nervis eo adnisurum, Tibi ut monstrem, +quam procul absim ab ingrati animi crimine! Plura adjicere Tua +vetat modestia, meusque pudor.</p> + +<p>Antequam tamen Te dimittam, jubet nota mihi mearum tenuitas +virium, et operis, quod suscipio, difficultas, Te ut enixe obtester, +velis eodem, quo me huic admovisti, favore, id aggressurum sublevare, +et Tuis, quoties imploravero, sapientissimis mihi consiliis +adesse. Tibi, at quanto Viro! succedo: Tu viae, quam toties trivisti, +peritissimus, nisi praeiveris, omnem despondeo animum: manu +igitur me prehende juvenem, haud aequis passibus Te secuturum; +dumque, quo Tua Te divino ingenio sociata decumana industria +provexit in arte, eo eniti insanientis est, id saltem fac ut laudis +consequar, Tuis quod vestigiis reptabundus quidem, at non indecorus +tamen, inhaeream.</p> + +<p>Vos denique, <span class = "smallcaps">Praestantissimi +Juvenes</span>! Vos, sacrata Philosophiae +et Medicinae Pectora, alloquor! Vestris enim usibus totam +se dedicat Chemia; vestris arctissime copulata studiis haeret. Si +quo igitur ejus amore capti, doluistis, aliquo illam tempore siluisse, +erigite nunc animos! Patet rursum officina: ardebunt furni: accedite, +et mecum ad hos desudate! Suprahumano labore, sedulitate indefessa, +sexcentis periculis, viam ante difficillimam expedivit Chemicorum +Summus <span class = "smallcaps">Boerhavius</span>, +et, quo ipse usus est filo probatissimo, +idem bona nobis fide porrigit: hujus ergo tenaces, Illum +<span class = "pagenum">226</span> +sequamur ducem, tuti et felices in artis adyta <ins class = "correction" +title = "text reads 'penetraruri'">penetraturi</ins>. Vobis +ego me offero comitem, et, si placet, adhortatorem. Si quid in me +est virium, officii, aut consilii, utamini eo pro lubitu; Vobis id +omne dico: Vestris enim prodesse studiis, ea demum est votorum +mihi summa, is laborum finis erit unicus.</p> +<br> +<p align = "center">DIXI.</p> + + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Chemiam artibus academicis jure esse +inserendam, by Hieronymus David Gaubius + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK CHEMIAM ARTIBUS ACADEMICIS *** + +***** This file should be named 16562-h.htm or 16562-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/1/6/5/6/16562/ + +Produced by Louise Hope, Frank van Drogen and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net. This +file was produced from images generously made available +by The Internet Archive/Canadian Libraries + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + +*** END: FULL LICENSE *** + + + +</pre> + +</body> +</html> diff --git a/16562-h/images/caption.png b/16562-h/images/caption.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..0909f29 --- /dev/null +++ b/16562-h/images/caption.png diff --git a/16562-h/images/gaubius_grey.jpg b/16562-h/images/gaubius_grey.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..7a29e8b --- /dev/null +++ b/16562-h/images/gaubius_grey.jpg diff --git a/16562-h/images/s_bottom.png b/16562-h/images/s_bottom.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..161fe06 --- /dev/null +++ b/16562-h/images/s_bottom.png diff --git a/16562-h/images/s_middle.png b/16562-h/images/s_middle.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..e6489ab --- /dev/null +++ b/16562-h/images/s_middle.png diff --git a/16562-h/images/s_top.png b/16562-h/images/s_top.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..90e7202 --- /dev/null +++ b/16562-h/images/s_top.png diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt new file mode 100644 index 0000000..6312041 --- /dev/null +++ b/LICENSE.txt @@ -0,0 +1,11 @@ +This eBook, including all associated images, markup, improvements, +metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be +in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES. + +Procedures for determining public domain status are described in +the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org. + +No investigation has been made concerning possible copyrights in +jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize +this eBook outside of the United States should confirm copyright +status under the laws that apply to them. diff --git a/README.md b/README.md new file mode 100644 index 0000000..6a9c52e --- /dev/null +++ b/README.md @@ -0,0 +1,2 @@ +Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for +eBook #16562 (https://www.gutenberg.org/ebooks/16562) |
