diff options
Diffstat (limited to '16562-8.txt')
| -rw-r--r-- | 16562-8.txt | 1213 |
1 files changed, 1213 insertions, 0 deletions
diff --git a/16562-8.txt b/16562-8.txt new file mode 100644 index 0000000..bedfe1a --- /dev/null +++ b/16562-8.txt @@ -0,0 +1,1213 @@ +The Project Gutenberg EBook of Chemiam artibus academicis jure esse +inserendam, by Hieronymus David Gaubius + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Chemiam artibus academicis jure esse inserendam + +Author: Hieronymus David Gaubius + +Release Date: August 20, 2005 [EBook #16562] + +Language: Latin + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK CHEMIAM ARTIBUS ACADEMICIS *** + + + + +Produced by Louise Hope, Frank van Drogen and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net. This +file was produced from images generously made available +by The Internet Archive/Canadian Libraries + + + + + + + + + + Hieronymi Davidis Gaubii + + ORATIO + INAUGURALIS + + Qua Ostenditur + + CHEMIAM ARTIBUS ACADEMICIS JURE ESSE + INSERENDAM + + + Habita XXI. Maji MDCCXXXI. + + +Quum publicum Chemiam praelegendi munus in Academia + Lugduno-Batava auspicaretur. + + + + + [Illustration: HIERONYMUS DAVID GAUBIUS] + + Medicinae Doctor. + +Ejusde[m et] Chemiae et Collegii Practico-Medici + + in ACADEMIA BATAVA, quae LEIDAE est, + PROFESSOR ORDINARIUS + +[Cursive text, possibly hand-written: illegible] + + * * * * * + + + _Illustrissimis et Nobilissimis Viris_ + ACADEMIAE LUGDUNA-BATAVAE + CURATORIBUS, + +JOHANNI HENRICO, COMITI DE WASSENAER, Domino de Opdam, +Hensbroek, Spierdyk, Zuydwyk, Kernchem, et lage etc. etc. + +Equiti ordinis Johannitici, in equestrem nobilium Hollandiae +ordinem adlecto, ad supremum foederati belgii senatum delegato +etc. etc. + +JOHANNI TRIP, J.U.D. Toparchae in Berkenrode, civitatis +Amstelaedamensis senatori, cum maxime consulum praesidi, +Societatis Indiae Orientalis moderatori. etc. etc. + +ARENTIO BRUNONIS, VAN DER DUSSEN, J.U.D. Reipublicae Delphensis +senatori et consulari, delegatis praepotentium ordinum +Hollandiae adscripto, etc. etc. + + + EORUMQUE COLLEGIS + _Amplissimis, Gravissimisque Viris_ + _Civitatis Lugdunensis Consulibus_. + +ABRAHAMO HOOGENHOUCK, J.U.D. Consulum praesidi. + +DANIELI VAN ALPHEN, J.U.D. + +HENRICO VAN WILLIGEN, J.U.D. + +GERHARDO EMILIO VAN HOOGEVEEN J.U.D. + + Nec Non Viro Spectatissimo + +DAVIDI VAN ROYEN, J.U.D. Urbis Leidensis Graphiario, Illustriss: +Curatoribus et Ampliss. Consulibus a Secretis. + + + L.M.Q.D. + Hanc Orationem + Virtuti et Gloriae Eorum + Devotissimus + HIERONYMUS DAVID GAUBIUS. + + * * * * * + + + Hieronymi Davidis Gaubii + + ORATIO + INAUGURALIS + + Qua Ostenditur + +CHEMIAM ARTIBUS ACADEMICIS JURE ESSE INSERENDAM + + +Si quae unquam, in scena vitae meae, magna mihi et peregrina obvenit +mearum rerum vicissitudo, ea sane est, quam hic nunc subeo. Locus +insolitus; inusitata hominum frequentia, horumque omnium conversa in +me ora atque oculi; munus inconsuetum; nova prorsus sunt omnia: omnia +alienam subito adepta faciem, pari et stupore et solicitudine percellunt +animum. + +Scilicet in Academica panegyri perorare jubeor Chemicus, et quidem, dum +officii ita poscit ratio, de Chemia. An vero majus uspiam, quam quod +Mercurium inter et Vulcanum est, datur discrimen? An Artium ulla ab +Oratoriae elegantiis abest longius, quam Chemia? Chemia, inquam! quae +aspera, laboriosa, styli incuria politioris, Eloquentiae lenociniis nec +studens, nec accommoda, tota in opere versatur, et cultores suos non per +verba, sed per ignem sapere, per experimenta Philosophari docet. + +Invisite animo saltem, si libet, officinam Chemicam! Ecquid putatis ibi +inventuros? An numerosam librorum congeriem, et suis pulchre ordinata +forulis sexcenta Autorum volumina? An priscae monumenta Eloquentiae, +Rhetoribus tam exoptata; aut suggestum Tulliana voce resonantem? Nihil +profecto horum: alia omnino est, quae hic occurrit, supellex; alius +plane apparatus: variae nimirum furnorum alia atque alia ratione +constructorum, series, sustentando cuilibet ignis gradui appropriatae; +erecta tecto tenus loculamenta, quam plurimis artis operibus, ad +praeparanda nova mox rursum inservituris, adimpleta; innumerae vasorum, +materie et figura discrepantium, species; carbonum cespitumque acervus +nunquam defecturus; praesto ad usum cola, cribra, spathulae, folles, +forcipes, et si quae alia vel alendo igni, vel regendo requiruntur. Haec +inter artificem videbitis, non otiose ad pulpita desidentem; sed atras +carbone manus, taciturna attentione, admoventem operi: fumo, cineribus, +fuligine obsitum, jam igne intensissimo durissima liquare metalla; jam +vivis urere flammis vegetabile; hinc cautissime opposita committere +corpora, flammivomos mox in conflictus ruitira; illinc, calore moderato, +rerum virtutes, exacto ad numerum stillicidio, elicere; electas alibi, +tepore naturali, unire arctius et digerere; verbo: totum inter furnos +defixum, excitando, applicando, moderando igne occupatissimum, hujus in +corpora efficaciam modis omnibus explorare. Hoc opus est, hic labor ejus +unicus. + +Vane heic quaesiverit quispiam limatas Augustaei Seculi locutiones: +vanus amoena Rhetorices illectamenta. Non aures hic demulcentur, sed +oculi: nec verbis conciliatur adsensus; sed rerum testimoniis +extorquetur. + +Quid ergo animi putatis esse Chemico? Ubi a sordida Vulcani officina in +spectatissimum protractus locum, a furnis evocatus in suggestum, solis +sacratum politissimis sermonibus, Oratoris sustinere cogitur provinciam? +Quid materiei creditis suppetere? Dum coram Principibus in republica +Viris, in consessu sapientissimorum Professorum, in conspectu denique +hominum in omni scientiarum genere perfectissimorum, de Arte, plerisque +horum ignota, disserendi incumbit necessitas? Sane si aqua haeserit +trepido, facilem merebitur veniam. + +Haec vero me sors, hoc meos hodie humeros premit onus: nec, quibus +fulciar, ulla domi praesidia mihi nascuntur. Quin probe nota virium +mearum tenuitas, et naturalis mihi, utut agendis rebus publicis inepta +prorsus, verecundia id etiam animi dejicit, quod audax omnia aggredi +juventus forte addidisset. + +Undequaque igitur circumspicienti, unica demum superest, quae locum +refugii praebet, singularis Vestra, A.O.O. benevolentia, toties experta +iis, quos hoc e suggestu dicendi arduum pressit munus. Facit haec, Vos +ea esse judicii lenitate, suo ut quemque modulo metiti, majora viribus +nequaquam exigatis: quod quidem aliis dum generose adeo exhibuistis, +quidni a Vobis et mihi pollicear ego, pro quo tot intercedunt majoris +etiam momenti rationes? Justa certe petitio repulsam ab aequo tulit +nemine. + +Quo fretus ipsi me accingo operi, cui Thema erit ex eo, quod auspicor, +officio desumptum, et Vestra non indignum celebritate. Conabor nimirum +ostendere, _Chemiam Artibus Academicis jure esse inserendam_. Quod dum +ago, faciles in audiendo pariter et judicando Vos praebeatis mihi, enixe +obsecro: uterque enim seu felix fuerit, seu sinister Orationis meae +eventus, Vestrum me semper ad favorem allegabit, huic ut vel referam +gratias, vel veniam impetraturus, supplicem. + +Academiae ea, qua hodie constitutas lege videmus, loci sunt publici, +docendis discendisque scientiis et artibus nobilioribus dicati, iisque +hinc conditionibus et mediis instructi, quibus propositus iste finis +potest obtineri. Non ergo arti aut scientiae cuilibet sua in his schola +conceditur; sed ultra vulgi captum elevata, _Nobilitatis_ quodam emineat +splendore necesse est, in Academiis quae pedem figere voluerit +disciplina. + +Quodsi igitur vera hujusce _Nobilitatis_ insignia, palam exposita, Arti +Spagyricae competere certis adstruxero documentis, nonne propositi hodie +mei constabit ratio et veritas? + +Virtus sola atque unica, si Poëtae habenda fides, _Nobilitate_ impertit +hominem: nec unius haec diei dos est; nec vera, quoties praeterquam ex +natalibus, aliunde probari nequit. Idem vero et eadem ratione obtinet +in disciplinis, modo, quod ibi datum virtuti est, heic detur usui. +Laureolam certe quaerunt in mustaceo, qui artis ostensuri dignitatem, +pulchre hoc sibi agere videntur, primis ubi a seculis deductam ejus +originem, objective et operum miram jucunditatem, aut quot numeraverit, +quantosque sui cultores exponunt, parum interim de utilitate soliciti, +qua sine tamen sordent omnia, antiqua fuerint, dulcia, aut quibusvis +clara sectatorum nominibus: externa enim isthaec sunt, et veram potius +ornant _Nobilitatem_, quam constituunt. Utile mensura est, illam qua +metitur, verum qui rebus pretium statuere solus novit, sapiens. + +Quaecunque hinc usum adfert eximium vel homini in se seorsum spectato, +vel humanae societati, ea demum disciplina jure _Nobilis_ habetur. +Quum vero pars hominis melior, mens sit, hanc quae recti bonique +facit studiosam, aut veri auget perspicientia, utique aliis omnibus +antecellit. Neque tamen hac multo inferior, quae corporis curat +sanitatem: ea namque magis optabile quidquam vix datur mortalibus; +deficiens una praegravat animum et deprimit. Hoc quae opus sibi sumsit +excolendum, ars dicitur Medica: priori studet cum caeteris Philosophia; +una sui parte moderandis occupata affectibus, alteram extendendis +humanae intelligentiae limitibus in cognitione rerum existentium +dedicans: utramque ergo _Nobilissimam_ suo recepere gremio Academiae, +et jure civitatis donarunt, ne ipso quidem livore contradicente. + +Habent autem ambae hae objectum patens quam latissime, et varias hinc +sub se complectuntur disciplinas, quae partesne dicendae an ministrae? +opera singulae inter se diversissima, ad eundem tamen ultimum finem, cum +principe, sub qua militant, scientia communem, omnes collineant. Quum +itaque et has sunt quamlibet commendet usus, et summa ad priorum +perfectionem necessitas, hinc _Nobiles_ etiam ab Eruditis jure habitae, +debitum in Academiis locum obtinuere. + +Nonne vero talis est Ars Chemica? Cur ergo duram adeo haec experta +sortem, nonnisi post plurimas agitatas lites, liberam sui culturam in +scholis Sapientum impetrare potuit? Sane, rigoris hujus justo acrioris +causam vix determinaverim: si tamen, quod vero est simillimum, dicam, +videntur ipsius Artis in se spectatae ignari, Artificum duntaxat +habuisse rationem judices, quorum ex arbitrio tum pendebant Academiae. + +Nata nimirum inter Metallarios et Pyracmonas Chemia; ab illiterato hoc +rudique hominum genere primum exercita; deturpata dein et obscurata ab +impostoribus; in se horrida, laboribus plena, plena periculis; ab +otiosis speculationibus aliena; ignem, fumos, cineres, sordes spirans, +vix ulla amoenitatis specie cuiquam se commendare potuit, nisi, qui +penitius eam introspicere dignaretur: atqui externam ejus faciem +monstrosam adeo deformemque reddiderat cultorum et ruditas et malitia, +ab interioribus ut perlustrandis deterrerentur Eruditi, eodem haec, si +non pejori de luto esse conficta, rati. Frustra ergo suam oravit causam +Chemia talibus coram Arbitris qui praejudicata obcaecati opinione, et +usus ejus eximios, et summam necessitatem praetervidentes, sententiam +prius tulerant, quam cognovissent. Factum hinc, a publico ut Sapientum +commercio exclusa, privatorum exerceret manus atque ingenia, varias sub +variis passa fatorum vicissitudines, nec forte unquam Academicos in +suggestus emersura, nisi, quem nacta tandem est, causae patronum, an +rabulam potius? Eremitam fortuna major quam prudentia secundasset: hic +enim coeco gementis hujus disciplinae amore, captus, quod autoritate +rationali et luculentis rerum testimoniis agendum fuisset, bullato id +verborum nugacissimorum apparatu, mox vero, qua erat morum insolentia, +igne etiam et armis tentare non dubitavit, successu certe adeo felici, +ut ausu hocce temerario intrusa in Academias Chemia sede potiretur, vel +ipsis contradicentium cineribus inaedificata. Hanc autem quamvis vi +partam, infirmoque hinc nixam pede, repressa paulo post fundatoris ejus +tyrannide, rursus pessum dederit impatiens cogi, litteratorum gens +liberrima; id tamen inde Chemiae boni accesserat, quod durante isthac +statione sua, propior Eruditis posita, nonnullos horum, vividissimis +quibusdam radiis, per offusas sibi quisquiliarum tenebras evibratis, +latentis intus foecundissimi luminis sui potuerit commonefacere: quo +equidem animadverso illi mox excitati, ulterius ad scrutinium se +accinxere, demtaque sensim imposturarum larva, perruptisque, quibus +obvolvebatur, ignorantiae nebulis, nudam tandem salutantes, Erudito +Orbi produxere intuendam. Tum ergo propriis jam refulgens radiis Chemia, +tum demum, quae personata displicuerat tantopere, nativae suae reddita +faciei, adeo pellexit Sapientes, dignam ut reputaverint, ipsorum quae in +scholas adoptata, strenue coleretur. + +Nec sane, si fateri vera velimus, alia Chemiae opus est hedera, nisi, +ut libero a praejudiciis oculo nuda, prout in se est, adspectetur: tam +necessariis enim pollet usibus, tot jucundissimis arridet oblectamentis, +Naturae ut curiosum sui facillime pertrahat in amorem pertractumque +ullo sine taedio detineat. Utique, si sola contemplemur bona, quibus +quascunque fere artes manuales, humanae vitae commodis inservientes, +perfundit Chemia, quot, quaeso, et quanta sunt! Dies deficeret +enumerantem: minima tamen haec, et pro parergis tantum aestimanda. +Nobilior est, quam menti, utilior, quam corpori praestat, opera +primaria: huic namque illibatam tuetur sanitatem, amissamque restituit; +illi vero brevissimam monstrat in adyta Naturae viam, latentisque in +profundo veri mira felix aperit, Philosophiae hinc et Medicina +conjunctissima, nec sine detrimento inde separanda. + +Id vero ne precario Vobis obtrudere velle videar, evidentis nunc +rationes proferam, quibus asserti constet veritas: est enim palmarium +hocce argumentum, quod si evicero, proposito Orationis meae Themati +satisfactum arbitrabor. + +Qui corporum naturalium proprietates, vires et effectus per suas quaeque +causas sciunt aut rimantur, Physici dicuntur; et haec eorum scientia +appellatur Physica, Philosophiae generatim sumtae pars non minima. Ejus +hinc objectum est, quidquid conceptum corporis ingreditur, aut eo reduci +potest, sive illud commune sit omnibus corporibus, sive peculiare +singulis: quum enim Materia indefinita, solis gaudens proprietatibus +corporeis generalibus, in rerum natura non detur, nec dari possit; sed +tantum sit idea intelligentiae, clarioris doctrinae gratia efficta; +corpora autem, quae re existunt, omnia individua sint, id est, adeo +limitata et determinata, ut, praeter universalem illum Materiae +conceptum, involvant peculiares etiam alias affectiones, quibus singula +a singulis distinguuntur, et quae faciunt, ut corpus sit hoc praecise +corpus, et non aliud: inde clarissime liquet, communes illas Materiae +dotes non modo, sed et imprimis cuilibet corpori singulari proprias +Physicae esse considerationis, utpote, quae corpora naturalia, prout +vere existunt, vel existere possunt, contemplatur. + +Proprietates corporum, quatenus certis quibusdam actionibus producendis +sunt idoneae, dicuntur vires: ex his autem, tanquam ex causis, fluunt, +quoscunque observamus, effectus corporei, qui hinc determinatam suarum +quilibet causarum naturam sequentes, si singularibus a viribus +emanarunt, et ipsi necessario erunt singulares, et contra generales, +si a generalibus. + +Quodsi igitur ea hic daretur simplicitas, ut peculiarium quorumvis +corporis attributorum sufficiens ratio in communi ejus natura +fundaretur; jam equidem, praeter solam Mathematicorum operam, nil +opus esset Physico ad finem suum obtinendum: hi enim ideam corporis +universalem dedere omnium verissimam, et methodum simul exactissimam, +quaecunque in illa continentur, eliciendi. At vero quam procul abest, +haec quin ita sese habeant! Detegit attentior observatio innumera certe +in corporibus adeo penitus peculiaria, ut cum generali illorum indole +vix quidquam commune videantur habere, nisi solum, cui inhaerent +utraque, subjectum: talia autem incognita si quis ex universali +illo Geometrarum conceptu, utut accuratissimo, a priori eruere, aut +cognitorum etiam ex hoc rationem exsculpere postulet, nae is et operae +simul et olei jacturam sero doleat! + +Atqui maximopere tamen expedit eorundem scientia Physico; quum in his +potissimum haereat id, quo corpora a se mutuo intrinsecus distinguuntur. +Ea itaque ut evolvantur, non illa certe, quae a data causae idea ad +intellectum effectus progreditur, sed prorsus alia incedendum via est. +Nimirum quidquid de corporibus vere concipit mens, id omne vel +Phoenomena sunt ipsi per sensus communicata, vel formata inde judicia: +proprietates autem et vires corporeae in se primitus imperceptibiles +latent; effectus tamen producunt sensibus apparentes, qui determinatae +ipsarum naturae proportionales, hujus hinc cognitionem simul exhibent, +adeo, ut quo ditior fuerit observatorum cujusque rei effectorum +supellex, eo de ejus indole plus certi resciatur. Haecque adeo sola +superest indagandis corporum singularibus via retrograda; dum alteram +illam, quae a priori haec investigat, humano ingenio imperviam prorsus +Natura fecit et inaccessam. Sedulus hinc rerum scrutator experimentis +prius quam ratiociniis insudat, sensuum adminiculo sua examinat objecta, +horum peculiares animadvertit effectus, quos sponte sua vel praevio +tentata consilio ediderint; corpora corporibus adplicat, rursumque ab +invicem removet, ut, qui e solis, quique e conjunctis fluant motus, +experiatur; tum vero ex hisce gnaviter collectis, sibique mutuo collatis +quaesitam corporum naturam propriam et singulares dotes a posteriori +demum determinare haud infelix praesumit. Nec sane ullo unquam tempore +patuere clarius Naturae interiora, quam quo huic institum est tramiti: +parum in Physicis profecere, hunc qui vel ignorarunt, vel neglexere +scientes. + +Sed ecce! dum Physicis totus inhaereo, lenissimo ipsius materiae quasi +flexu, in intima Artis Spagyricae viscera me devolutum sentio: reducit +me in Chemiam, quae inde diverterat Physica; hoc ipso docens affatim, +quam sit propinqua ambarum cognatio, quam indissolubilis nexus. + +Nonne enim totum hoc, quod modo diximus, unius prope est Chemiae +opus? Nonne haec corpora singularia fere omnia, quae Physicae sunt +considerationis, speciatim evolvenda sibi sumit? Imo vero vix aliud +est Chemiae propositum, quam corporum particularium examen. Quidquid +Fossilium in imis terrae visceribus excoquitur; quidquid protrudit +Vegetabilium, divite de sinu, foecunda tellus; quidquid denique +Animantium ubivis fovet alitque alma parens Natura; id fere omne, +modo vel sensibus manifestari vel capi vasis queat, suo Chemia sistit +examini, rimatur, penetrat: penetrat, inquam, usque eo, ut quaecunque +in illis vulgaria, facillime obvia, aut extus adhaerentia despiciens, +tanquam se indigna, aliis relinquat Artibus; sibi vero magis ardua +quaerens, sublimiora, abstrusiora, intimas rerum virtutes, ultima +principia, prima elementa perscrutetur, hoc tantum, nec alio venditura +pretio suos labores. + +Toto sane die hoc agunt strenui Artis hujus cultores: corpora alia +aliis adponunt, rursum ab invicem separant, soluta coagulant, coagulata +solvunt, motus inde obortos observant, mutant, novos excitant +instrumentis efficacissimis, variata in omnes modos encheiresi. Igne +utuntur, Elemento mobilissimo, validissimo: Menstrua praesto sunt +efficacissima, juxta solvendi naturam appropriata. Quid autem his +arduum? Quid inaccessum? Haereant particulae corporis Adamantino inter +se vinculo; sint ejus viscera aere vel triplici praemunita; lateant +in profundissimo vires; talium profecto arietum impetu dissilient, +effringentur, patebunt. + +Quidquid vel agunt corpora vel patiuntur, solo id omne motui venit +tribuendum; per hunc et omnis eorum sese exserit efficacia, et +vicissitudines quaecunque producuntur: hisce igitur disquirendis si +navat operam Philosophus, quanam breviore poterit via, aut potentiore +quonam adminiculo sui se voti reddere compotem, quam captis per Ignem +experimentis? Cujus equidem adeo mobilis est natura, ut praeter motum +aliud esse nihil, Viri Sapientes crediderint. Est vero et Ignis, quo +pollet ipse, motum aliis communicare corporibus paratissimus; et vis +ejus, per plures gradus intermedios, intendi arte vel minui pro lubitu +potest: unde certe quam optatissima nascitur Physiologo opportunitas, +ejus ope abditissimas quasque corporum affectiones enucleandi. Istis +enim applicatus, simul ea in motum ciet, in agilitatem propriam +solicitat, medullitus concutit, vires eorum evocat, auget, mutat, +partes constituentes a se mutuo separat, separatas sigillatim combinat, +proprias rursus harum virtutes in actum lucemque deducit, adeoque nudis +usurpanda sensibus praebet, quae alia quacunque arte adjuti attingere +potuissent nunquam. Quid autem hoc jucundius Naturae scrutatori? Quid +utilius? Quid magis necessarium? + +Supersedeo horum in fidem rerum adducere testimonia, ne in immensam mea +excrescat Oratio. Latent illa neminem, nisi qui misere adeo deperierit +vetustatem, recentiorum ut in scriptis hospes sit. Omnium instar sint +bina illa fulgentissima Magnae Britanniae Lumina, _Boyleus_ et +_Newtonus_: quibus certe haud perspicaciores Naturae Mystas nostra +agnoscunt secula; an vero videre retroacta? Hi tamen in detegenda +singularium corporum indole, in eruendis propriis viribus, vix alio quam +ad Chemiam recurrunt. Quidquid fere inventum est solidi et pulchri circa +naturam ignis, caloris, lucis, frigoris; quidquid innotuit de vera +colorum, saporum, odorum indole; quidquid de motuum terrae, igniumque +subterraneorum causis; quidquid de Magnetismo corporum, et vi +attractili, id omne Chemicis debetur experimentis. + +Est ergo Chemia extendendis Physicis praestantissima: est Philosophiae +experimentali tam arcte copulata, ut, qui praeceptis ejus mentem non +formaverit, ineptus sit videndis Naturae arcanis. Utrique litem movet +de jure Academico, qui uni movet. + +At videor mihi audire nonnullos Vestrum objicientes: Eho! Hanccine +tu Artem tot laudabilia praestare ais opera, et tam felicem esse in +detegendis corporum virtutibus? Hanccine absconditarum veritatum +cognitione ornare animum adseris? Quae gerris anilibus, historiolis +fabulosis, confictis turbati cerebri somniis ad nauseam usque offerta, +suos his cultores impraegnat; nec aliud quid, praeter arcana crepat +nunquam visa, saepe impossibilia, et sicubi vera, non tamen nisi denso +involuta peplo exhibet; adeo, ut auram quamvis fide Chemica tutiorem +esse, verissime cecinerit Poeta. + +Hisce equidem haud repugno; nec inficior: pleni sunt talibus libri, +plenae Chemistarum voces, quorum pars magna servulo illi Terentiano +simillima, quae vera audivere, tacent et continent optime; sin falsum, +aut vanum, est, continuo palam faciunt. At enim vero ecquis imprudens +adeo, aut tam corruptus sederit ad hanc rem judex, Arti ut imputet +errores, delira quos et fraudulenta horumce Pseudochemicorum turba +dispersit? His quia turpe videtur errasse solos, fucata hinc verborum +specie allectos quoque alios iisdem implicant erroribus, et, dum propria +primi periere ignorantia, sequentes in commune secum trahunt exitium; id +saltem adsecuti, quod, sub coacervata aliorum supra alios strage, primae +tegatur ruinae causa et autor. Non sane hi, praeter nomen, quidquam de +Chemia possident; ne hoc quidem digni: quum suorum duntaxat sensuum +cupiditatibus, aut malesano natis in cerebro, hypothesium monstris +obsequiosi, veras Artis regulas nec sciant, nec ad illas conformentur. + +Longissime profecto abest Chemia, inanibus quin credat speculationibus: +aurium ipsarum sublesta illi fides est; solo acquiescit oculorum +testimonio. Hinc quicunque caste eam colunt, in singularibus primo +corporibus, juxta praescriptum Artis, summa exactitudine, et +accuratissima omnium phoenomenorum observatione, Naturam ducem secuti, +varia instituunt experimenta; horum dein singulos quosque eventus +sensibiles, bona fide, notant, et ex his demum liquidissime perspectis, +et sibi invicem collatis, severitate Mathematica eliciunt, quae clara et +individua sequela inde deduci possunt: haecque tandem sunt, non alia, +quae pro veritatibus et Theorematis agnoscunt veri Chemiae cultores. +Quid vero est, si non haec certitudo est? + +Quae cum ita sint, neminem jam Vestrum dari putem, qui perneget, +rationali Chemiae exercitio mire adaugeri humanae mentis intelligentiam. +Reliquum est, ut paucis, quos corpori adfert, usus exponamus, Arti dum +Medicae, hujus quæ curam gerit, artissime sociata, utilissimam pariter +ac maxime necessariam præstat operam, non aliunde, nisi e Chemiae penu +derivandam. + +Physicae Medicinam firmissime conjungi, utriusque docet contemplatio: +haec itaque, quo cum illa cohaeret vinculo, eodem et Chemiae nectitur; +nec hujus demonstratio plura exigeret, nisi propior adhuc ambarum +daretur affinitas. + +Ars Medica objectum sibi primarium habet corpus humanum, vivens, hinc +individuum, singularissimum, cui definitas aliorum corporum singularium +vires, determinatis sub conditionibus applicando, requisitas in fine +suo mutationes imprimit: tota ergo versatur in singularibus, et si ulla +alia, certe haec virtutes corporum peculiares, et in se invicem +actiones, quam distinctissime perspectas postulat: quum autem hisce +indagandis, prae reliquis quibuscunque Artibus, Chemia potissimum omnem +suam et unice et felicissime impendat operam; hac sine mancam fore +mutilamque quis non videt Medicinam? Hinc est, quod mox, ac plebi +erepta, Litteratos inter coepit vigere, nativo suo tum splendore +fulgens, Chemia, adeo in sui amorem et culturam omnes pertraxerit +Medicinae filios, horum ut praeprimis facta fuerit opus, horum deliciae. +Quid? Quod in ipsam quoque dein Artem Salutarem introducta, communem +sibi cum hac finem adoptaverit, novo tum nomine Jatro-Chemices, pro +parte sui longe maxima, insignita: quo quidem sibi placuit tantopere, +omni ut ilico conatu totam se promovendis sociae suae pomoeriis +indefessam dederit. Nec profecto, nisi ignarus rerum, pauca ea dixerit, +aut flocci aestimanda, quae inde in Medicinam redundarunt, bona: +quamcunque enim hujus partem, seu speculatione quae absolvitur, seu ipsa +quae in operis versatur exercitatione, percurras; utraque innumeros +clamat Chemiae usus; utraque consortium ejus ad sui perfectionem summe +necessarium exemplis docet infiniris. + +Physiologiam primo Medicam, si libet, contemplemur. Undenam, quaeso, +constitit, firmarum corporis humani partium Elementum ultimum et basin +esse Terram Virginem, simplicissimam, constantissimam, medio glutine +oleoso, pariter fixissimo, adunatam? Eo certe non progreditur subtilitas +Anatomica: sola id liquido docet Chemia. Undenam vero fluidorum ejus +singularis indoles et propriae innotescunt vires? Excepta enim +generaliori liquidorum idea, aliud illis simile frustra quaesiveris +extra regni Animalis terminos: imo sunt ipsa etiam inter se quam +diversissima. Deficit heic Hygrostatica: Chemia sola opitulatur; haec +est, cui, quantum fere in his sapimus, debemus: Sanguinis naturam mediam +nec Acidam nec Alcalinam; Seri ejus, ad calorem naturali majorem, facile +coagulum; Bilis indolem saponaceam; Salivae, succi Pancreatici, Lymphae +temperiem, facultates, et innumera alia nesciremus, abfuisset Chemia. +Quid nunc functiones memorem, hujus adminiculo pulcherrime evolutas? +Intimam alimentorum in primis viis solutionem; succi inde Chylosi et +Lactei proventum; cibi potusque necessitatem, appetentiam; originem +salium et partium sulphurearum ex ingestis fere insipidis; insignem +humorum per vires circuitus mutationem (ut alia praeteream) parum +apposite explicuere, quibus clarior Chemiae lux nondum adfulserat. + +Quodsi nunc pedem promoveamus ad partem Medicinae Pathologiam; innumeri, +iique impeditissimi occurrunt, circa morborum causas, naturam et +symptomata, nodi, quibus solvendis unica par est Chemia. Quis miros +salium morbosorum in Scorbuto, Arthritide, Lue Venerea ortus, variam +indolem, alia ex aliis effecta unquam pervidisset? Quis fontem Acidi +aut putridi oleosi, in primis viis, Hypochondriacis tam molesti? Quis +Calculorum in Cysti Fellea, Renibus, et Vesica Urinaria proventum? Quis +cariei ossium, adjunctique foetoris causam? Quis tetras stagnantium +humorum degenerationes in tenacitatem corneam, aut summam putredinem, +acrimoniamve corrosivam? Quis denique caloris et frigoris, circulationis +auctae vel diminutae varias in permutandis humoribus vires tam pulchre +in lucem ponere potuisset, nisi Chemia praetulisset facem? + +Ex binis prioribus Medicinae partibus doctrina de Signis maximam partem +derivatur: redundant ergo in hanc etiam, quos in illas confert Chemia, +usus. Exempla in promptu sunt uberrima: Sanguis de vena missus nonne +luculentum internae dispositionis praebet indicium? At veram ejus +indolem, nisi examine Chemico, perspicere nemo distincte potest. Latet +vera Lactis nutricum natura, quem Chemia latet. At quanti est, exactum +de hoc judicium fere posse! Dum toties miseris illud infantibus, veneni +instar, infinitorum cruciatuum, mortisque fit causa, dulcem quod vitae +fomiteae, sanitatem et incrementum debebat addere. Si solis Medicis +Medicus nunc loquerer, plurima hic de Sputis, de Sudore, de Urinis et +Alvi excrementis dicenda superessent, quae satius tamen est involvere +silentio; ne his audiendis minus adsuetos prehendat nausea. + +Offerunt se denique posteriores duae Medicinae partes, Hygieine et +Therapeutice; quae uti inter alias nobilissimae, propius jam fini +accedunt Medico; ita in has prae reliquis benefica Chemia, quidquid fere +utilis, quidquid habet boni, sincero adeo affectu, congessit, ut ne sic +quidem satisfecisse sibi visa, majora viribus tentaverit, ipsos Naturae, +ne dicam Artis limites vanis transgressa pollicitationibus. Ortum hic +error ab artificum duxit ignorantia, qui miram videntes complurium +suorum inventorum energiam, incitabantur eousque, finitae ut arti inesse +crederent infinita. Hi igitur, quae commisere, sua ipsi delicta luant; +nec debita ideo Chemiae laus denegetur, collata quam ad sanitatis +tutelam, morborumque propulsionem opera meruit. Quid enim? Nonne ejus +artificio esculentorum et potulentorum, aquarum, Vinorum, Cerevisiarum +natura, virtutes et vitia cognoscuntur optime? Nonne Thermarum illa, +Acidularum, aliorumque fontium, vi Medicata insignium, elementa, +compositionem et facultates tam liquido manifestat, ut vel imitetur, et +naturalium defectum arte factis suppleat, haud minoris fere efficaciae? +Medicamentorum principia, vires, agendi modus, et quidnam in unoquoque +id sit, cui maxima insidet potentia, perspicacissimum quemque, sine +analysi Chemica, fugiunt. Quid nunc commemorem plurimas illas Mortalium +aegritudines, quarum legitimam medendi methodum sola suggerit Chemia? +Quid sexcenta enumerem selectissimae virtutis medicamina, quorum +inventionis gloriam illa sibi vendicat? Taceo benignissimam ejus operam, +qua lethalem nonnullorum corporum ferociam, laudabili adeo eventu, +cicuravit, e venenis ut remedia evaserint tutissima aeque ac +efficacissima. Praetereo singularem ejus, in Medicamentorum viribus +acuendis, extrahendis, in compendium reducendis, et sub alia et alia +gratiori forma exhibendis, dexteritatem: si enim singula, pro dignitate, +nunc prosequi susciperem, dies dicentem deficeret. Videte, quae +illustris Boylaeus, quae Bellinus, Bohnius, Stahlius, Hoffmannus, +aliique laboribus suis Chemicis in Medicina praestitere: verum quid ad +exteros provocare opus? Immortalia Vestrum omnium in manibus versantur +scripta, nunquam periturae credidistis memoriae acta praestantissima +Viri vere Magni, quem fortunato coram hic contuemur vivum O diu! +sospitemque: volvite haec atque revolvite, dictorum testimonia inventuri +omni exceptione majora. + +Ex hisce igitur constat affatim, quanti sint usus, quot probatissima +inventa, quam innumera beneficia, quibus Chemia quascunque Medicinae +partes cumulat largissime: patuit, quam amplam, quam necessariam ab hac +mutuetur Philosophia experimentorum supellectilem. Nec quis jam porro +inficiatur minime segregandam illam esse a numero Artium Academicarum, +quae binis harum tam arcto vinculo cohaeret. + +Ne tamen ullus relinquatur dubitationi locus, addendum aliud adhuc est +argumentum, illos convicturum, qui forte oggesserint, alias complures +dari artes ministras, quarum licet egeant adminiculo disciplinae +nobiliores, ea tamen non est dignitas, harum ut albo inserantur. + +Id equidem si in Chemiam quis contorserit, sciat is, non servile esse +ejus ministerium, sed tale, ut quam Academicis scientiis praestat +operam, eandem ab his exigat vicissim, et mutuetur reciprocam. +Quemadmodum enim, ut perfectum quis in Physicum evadat, bonus sit +Chemicus oportet; ita non minus bonum decet esse Physicum, ad plenam +qui Chemiae notitiam adspirat: ultra vulgus sapiat, emunctis accedat +naribus, et imbutam artibus ingenuis habeat mentem necesse est, qui in +Chemia laudabile praestare quidquam, et verus ejus cultor audire gestit. + +Quid enim? Nonne saltum facit maxime absonum scientiae cujusdam +addiscendae cupidus Tyro, si generalibus illius regulis nondum cognitis, +ad singularia mox pedem promovet? Nonne a simplicioribus ad magis +composita, a facillime obviis ad abstrusa, Naturae ipsius ordo +commonstrat viam? Cuinam igitur tam parum nota sunt bonae praecepta +methodi? ad corporum ut singularium descendere examen, horum investigare +occultas vires, affectiones proprias, effecta peculiaria attentet, +antequam universalem objecti sui ideam sibi comparaverit. Addiscat +prius, quid sit corpus? Quaenam ejus natura generalis? Quantum a mente +differat? Virium praemittat et proprietatum communium indaginem; et +superficiem ante contempletur, quam in viscera penetrat: Artem calleat +ea, qua decet, accuratione instituendi experimenta: denique nec legum +sit ignarus, quae ex datis, justo ratiocinio, legitimas docent elicere +conclusiones et Theoremata: hocque demum apparatu instructus, operi sese +accingat Chemico, fructus inde non poenitendos adsecuturus. + +Qui vero aliter se hac in re gerunt, nae illi oleum perdant et operam! +Andabatarum enim more procedentes, impingunt undique; et emendato +intelligentiae destituti lumine, quo in Chemiae adyta irrumpunt +profundius, eo hallucinantur magis; nubemque tandem pro Junone amplexi, +finem laborum omnium, erroribus, ignorantia, paupertate coronatum vident +sero et dolent. Hi sunt, quorum illotis olim manibus dum tractabatur +Chemia, foedissimis deturpata errorum et fabularum maculis, adeo +sorduit, invisa ut Sapientibus et suspecta esset. Hi sunt, a quibus dein +Eruditus Orbis, una cum Arte nobilissima, detestandas illas accepit +falsissimarum opinionum pestes, inde in omne fere Scientiarum genus +propagatas, contagio vix non indelebili. Verificatum hic tritum illud: +Optimarum rerum abusus pessimi. + +Non tamen isthaec Artis sunt sed artificum: hos enim quamprimum contigit +tales esse, quales sibi postulat Artis sublimitas, viros Mathematice +doctos, qui spreta magistrorum auctoritate, Naturam ducem secuti, res +ipsas, uti in se sunt, contemplari, et de iis judicare, quam praepostere +credere maluerunt, mox sordibus detersis, aliam adepta faciem Chemia, +et quibus scatebat ipsa, et qui inde in alias irrepserant scientias, +errores non expunxit solum; sed horum etiam locum amplissimis supplevit +inventis, solidissimis veritatibus. + +Verum desino exhibendis veri Chemici requisitis immorari diutius; ne, +horum plurima mihimet ipsi deesse nimis perspiciens, tantillum etiam, +quod mihi restat, animi, quo aliqualem adhuc in munere hocce meo +speraveram successum, prorsus abjiciam, et, nedum facto virium +tentamine, palaestra fugiam imbellis. + +Ex dictis autem abunde innotescit, Chemiam captu vulgi superiorem, +cultores exigere, praeliminari scientiarum Academicarum supellectile +instructos: nec jam ulterius urgent, quae modo posse objici videbantur. + +Quare, nisi vana me eventus spes fefellit, est, cur proposito paratam +fidem suspicer: constitit enim, Artem Chemicam praeclarissimis, +quos animi pariter et corporis culturae praestat, usibus insignem, +Philosophiae et Medicinae maxime proficuam, summe necessariam, +indissolubili haerere vinculo, utrinque firmissimo, hae ut illius +opera utantur, et vice versa. Quid demum impedit, quo minus concludam, +_Chemiam, Artem Nobilem, Artibus Academicis jure esse inserendam_? + +Vestra igitur, ILLUSTRISSIMI ACADEMIAE BATAVAE CURATORES, una cum +NOBILISSIMIS VESTRIS COLLEGIS, AMPLISSIMIS HUJUS URBIS CONSULIBUS, +Vestra, inquam, sapientissima est cura, quod in celeberrima hac, cui +tanta cum gravitate, et inusitata adeo vigilantia praeestis, Academia, +huic quoque disciplinae, largo firmatam pretio, sedem statueritis, et +officinam, ejus exercitio aptissimam; nec hanc volueritis diu frigere, +postquam impetrata, quam petiverat, missione honorificentissima, inde +exivit Vir, ob sociatum stupendae eruditioni plusquam Herculeam laborum +tolerantiam, eo certe provectus in Arte, verus ut Chemiae Restaurator +merito laudetur omnibus. + +Quod autem Viro huic incomparabili, nec ambientem me, nec promeritum +subadjungere Vobis visum fuerit, Atlanti Pigmaeum; id equidem quoties +attenta mente perpendo toties immensum, quo Vestra meritis meis +praeponderat clementia, momentum attonitus miror, veneror humillimus. +Juvenem namque, alienigenam, nullo dum ingenii dato specimine notum, +tanto quod condecorare honore, gratiosissime sitis dignati, cuinam magis +rei adscribam, quam immensae Vestrae benevolentiae et favori inaudito? + +Temerarius equidem videri possem, quod nulla tenuitatis meae ratione +habita, hanc amplexus sim provinciam, in qua exequenda, post tantum +Praedecessorem, ne mediocris quidem applausus spes mihi affulget. At +enim inglorius plane sit oportet, animoque nimis abjecto, qui hinc +dignitate, illinc liberalissimo excitatus honorario, torpeat, nascentis +fortunae suae incurius. Me sane, ut ut exiguas probe agnoverim vires, +hi tamen stimuli haud pupugere insensilem: novum insuper admovit calcar +favoris plenissima Vestra, de me meisque studiis concepta, opinio: +animum denique addidit consueta Vobis et propria generosae mentis +indoles, qua ultra, quam juveniles pertingunt vires, a juvene nil +exigitis. His adductus conditionibus accepi munus: his fretus illud +nunc auspicor. + +Faciet insculpta animo meo sempiterna hujus Vestrae in me munificentiae +memoria, omnem ut moveam lapidem, ea ne plane indignus videar. Industria +pensabo vires, ingenium assiduitate, labore indefesso aetatem, animo +denique fulciam corpus, et quidquid in utroque est vigoris, totum id +promovendis Academiae commodis unice sacrabo. + +Sic, spero, fiet, ut beneficii, a Vobis apud me collocati, Vos non +poeniteat, nec me pudeat accepti. Quod agentem juvet bonorum omnium +scaturigo inexhausta, Deus! A quo et Vobis, ILLUSTRISSIMI ACADEMIAE +PROCERES, perpetuam salutis omnigenae et felicitatis intaminatae +abundantiam, toto ex animo, apprecor. + +Ad vos me converto, CELEBERRIMI PROFESSORES! Vos alloquor, Clarissima +hujus Academiae Lumina! Miramini enim, dubio procul, juvenem, plurimis +Vestrum incognitum, nonnulis autem, sexennio vix elapso, inter +discipulos numeratum, eo procedere temeritatis, haec ut conscendat +subsellia, Vestris sacra doctissimis vocibus, Vestris oraculis. At +temeritatem ne putate, quae justa tantum aemulatio est, studiorum +commodis inservitura. Quid quisque possit, nisi tentando, non didicit. +Probabitis itaque ausum huncce meum, meimet ipsius notitiam mihi +exhibiturum, nec sane a fastu, a quo merito sum alienissimus, sed a +latente in praecordiis honestae gloriae igniculo profectum. Juvat +magnorum Virorum ad exempla componi. Vos igitur praeeuntes, a tergo +conspicabor, et, dum nunquam dabitur assequi, saltem ex intervallo +sequar. Quo ipso Vestram non praepediens viam, certa tamen reperero +vestigia, quae gressus dirigent meos, nec aberrare sinent. Hujus interim +beneficii ea erit apud me vis, ut omni vos honoris et observantiae +cultu, pro ea, qua estis, dignitate, venerabundus suspiciam. + +Vobis praesertim, qui Philosophiae et Medicinae sacra, tanto cum omnium +applausu, panditis, VIRI FAMIGERATISSIMI! Vobis, dum et publica me et +privata voce formavistis, omnibus et singulis, jubente ita pietate +Praeceptoribus debita, sigulari ut reverentia totum me in aeternum +devoveam, pertinax faciet acceptorum memoria. + +Est hinc, cur Tibi, VIR ACUTISSIME, PERSPICACISSIME 'S GRAVESANDE! +publicas hic nunc persolvam grates, quod et privato me labore +inconcussis Mathematicae Tuae Philosophiae praeceptis imbuere non +sis dedignatus. + +Tu quoque, ANATOMICORUM DEXTERRIME, SUBTILISSIME ALBINE! Qui, pari +opera, necessariam adeo fabricae humani corporis cognitionem per +aures mihi et oculos infudisti solertissime, animum Tibi meum longe +obstrictissimum nunquam non comperies. + +Te vero, CELEBERRIME BOERHAVI! Te cumprimis ni sigillatim hic compellem, +mortalium ingratissimus jure habebor: si quid enim est in me ingenii, si +qua artis Medicae peritia, si qua in Chemicis exercitatio, Tibi ego id +omne soli debeo. Tres alias frequentaveram Tyro Academias, antequam +prospera huc advectus fortuna, Tuo ab ore pependerim. Solam Te penes +addiscere praxim animus erat, studiisque meis Academicis imponere +coronidem: sed vixdum primis gustaveram labiis defoecatissimae Tuae +doctrinae nectar, cum summa ejus dulcedo me mox tantopere rapuit, +ut quidquid vel publicis vel privatis in lectionibus, ad quamcunque +pertinens Medicinae partem, mellifluo ab ore Tuo prodiit, haurire +sategerim avidissimus. Dolens nimirum vidi, fore per temporis mihi +relicti angustiam, ut ablactarer citius, quam satiatus a Te recederem. +Sive itaque vernam dici speciem, amabilissimis horti divitiis mira +suavitate exponendis, dicares, jucundo Botanices studio discipulorum +animos tanto redditurus alacriores ad laborum magis arduorum +tolerantiam; seu inter furnos desudans, ad secretissimos Chemiae +recessus viam monstrares, certo castigatissimae methodi filo tutissimam +pariter ac facillimam; seu exacta ad normam Mathematicam stabilires +Theoriae Medicae fundamenta, quibus mox inaedificares immota Praxeos +dogmata, medendi methodum felicissimum; Te ego secutus undique, illam +potissimum diei partem optime a me collocatam credidi, quam Tibi +consecraveram. Totum ergo Tuum est, si quid isthac mea industria +profeci: Tu ejus omnem fructum, jure Tuo, a me repetis: quod dum gratus +agnosco, poterat id solum Tibi me mille modis in aeternum devincire. + +Tu vero, VIR MAXIME! cujus immensa eruditione non minor est singularis +humanitas, hocce beneficium majore alio cumulasti: dum eo quoque +tempore, quo post exactum vitae Academicae curriculum vel exteras +visurus regiones, peregre profectus eram; vel praxeos exercendae +gratia, in aliis hujus Belgii urbibus morabar; quoties aut literis, +aut praesenti Te colloquio solicitavi audax, miro semper favore mihi +vacare, et saluberrima suppeditare consilia non es dedignatus. + +Imo ne hic quidem substitit summa Tua in me benevolentia: nam Tibi etiam +debeo, quo nunc impertior, laboris mei praemium. Tu, quod benignum adeo +apud Proceres de me judicium tuleris, effecisti, ut huic admotus muneri, +hoc sim honore ornatus. Dum igitur pluribus Tibi obstringor nominibus, +quam quibus unquam dissolvendis ulla me aetas parem faciet, accipe +gratissimam horumce agnitionem, et sempiternum, quam publice hic nunc +tanquam in tabella suspendo, memoriam in qualiscunque locum Charisterii; +et certus crede, omnibus me nervis eo adnisurum, Tibi ut monstrem, +quam procul absim ab ingrati animi crimine! Plura adjicere Tua vetat +modestia, meusque pudor. + +Antequam tamen Te dimittam, jubet nota mihi mearum tenuitas virium, et +operis, quod suscipio, difficultas, Te ut enixe obtester, velis eodem, +quo me huic admovisti, favore, id aggressurum sublevare, et Tuis, +quoties imploravero, sapientissimis mihi consiliis adesse. Tibi, at +quanto Viro! succedo: Tu viae, quam toties trivisti, peritissimus, nisi +praeiveris, omnem despondeo animum: manu igitur me prehende juvenem, +haud aequis passibus Te secuturum; dumque, quo Tua Te divino ingenio +sociata decumana industria provexit in arte, eo eniti insanientis est, +id saltem fac ut laudis consequar, Tuis quod vestigiis reptabundus +quidem, at non indecorus tamen, inhaeream. + +Vos denique, PRAESTANTISSIMI JUVENES! Vos, sacrata Philosophiae et +Medicinae Pectora, alloquor! Vestris enim usibus totam se dedicat +Chemia; vestris arctissime copulata studiis haeret. Si quo igitur ejus +amore capti, doluistis, aliquo illam tempore siluisse, erigite nunc +animos! Patet rursum officina: ardebunt furni: accedite, et mecum ad hos +desudate! Suprahumano labore, sedulitate indefessa, sexcentis periculis, +viam ante difficillimam expedivit Chemicorum Summus BOERHAVIUS, et, quo +ipse usus est filo probatissimo, idem bona nobis fide porrigit: hujus +ergo tenaces, Illum sequamur ducem, tuti et felices in artis adyta +penetraturi. Vobis ego me offero comitem, et, si placet, adhortatorem. +Si quid in me est virium, officii, aut consilii, utamini eo pro lubitu; +Vobis id omne dico: Vestris enim prodesse studiis, ea demum est votorum +mihi summa, is laborum finis erit unicus. + + + DIXI. + + * * * * * + +[Transcriber's Errata: + +Ejusde[m et] Chemiae et Collegii Practico-Medici + _bracketed letters are conjectural_ + +JOHANNI TRIP, J.U.D. Toparchae in Berkenrode, civitatis +Amstelaedamensis senatori + _text reads_ ...senatorl + +utilissimam pariter ac maxime necessariam præstat operam + _text reads_ utillissimam... + +Taceo benignissimam ejus operam, qua lethalem nonnullorum corporum +ferociam + _text reads_ ...nonnulorum... + +tuti et felices in artis adyta penetraturi + _text reads_ ...penetraruri ] + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Chemiam artibus academicis jure esse +inserendam, by Hieronymus David Gaubius + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK CHEMIAM ARTIBUS ACADEMICIS *** + +***** This file should be named 16562-8.txt or 16562-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/1/6/5/6/16562/ + +Produced by Louise Hope, Frank van Drogen and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net. This +file was produced from images generously made available +by The Internet Archive/Canadian Libraries + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + +*** END: FULL LICENSE *** + |
