diff options
Diffstat (limited to '17305-8.txt')
| -rw-r--r-- | 17305-8.txt | 1748 |
1 files changed, 1748 insertions, 0 deletions
diff --git a/17305-8.txt b/17305-8.txt new file mode 100644 index 0000000..1bed72b --- /dev/null +++ b/17305-8.txt @@ -0,0 +1,1748 @@ +The Project Gutenberg EBook of Door Centraal-Oceanië, by P. de Myrica + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Door Centraal-Oceanië + De Aarde en haar Volken, 1908 + +Author: P. de Myrica + +Release Date: December 14, 2005 [EBook #17305] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DOOR CENTRAAL-OCEANIË *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ + + + + + + + + + + Door Centraal-Oceanië. + + Naar het Fransch van P. de Myrica. + + + + +I. + + In den Stillen Oceaan.--Een kolonie die men elkander betwist.--De + Fidsji-eilanden.--Een Venetië van de Fidsji-eilanden--Een + oud-kannibaal engelsch ambtenaar.--Het gemeenschappelijke + huis.--Praatje over de vrouwen.--Een verdwijnend volk en de + emigratie.--Toekomst van Suva. + + +Wij vertrokken van Tahiti tegen het eind van het jaar 1900, om een +kruistocht te ondernemen in de westelijke archipels van Polynesië, +met name naar de Fidsji-eilanden, Wallis en Futuna. + +Zulk een reis had vroeger werkelijk politieke beteekenis, want die +kleine staten, die buiten de sfeer van actie der Europeanen waren +gebleven, stonden nog altijd onder hun eigen vorsten en hoofden. + +Al sinds langen tijd had Frankrijk, dat helder inzag welk voordeel +er te trekken viel van het werk der zendelingen, de gewoonte, +jaarlijks een zijner schepen naar de Stille Zuidzee te zenden, om +tegelijk met het steunen van wettige aanspraken van onze landgenooten +onze vlag bekend te maken en den grond voor den lateren oogst voor +te bereiden. Dank zij der volharding en der geestkracht van onze +marinecommandanten en officieren heeft het werk der paters Maristen +zich kunnen uitbreiden. + +Maar nu is in het volkenrecht aangenomen, dat godsdienstige +ondernemingen niet voldoende zijn, om tusschen beschaafde naties +rechten te scheppen op zekere voordeelen. De weg, door de paters +ingeslagen, was niet verder gevolgd door onze kolonisten; die zijn niet +in de afgelegen oorden verschenen in voldoenden getale, om zelfs maar +onze tahitiaansche bezittingen te bevolken; zij hebben in zulk een mate +de kantoren verwaarloosd, door de Franschen bezet, dat wij tijdens onze +langdurige reis hoogstens drie of vier landgenooten hebben ontmoet. + +Daarvan is het gevolg geweest, dat anderen de plaats hebben ingenomen; +engelsche en duitsche en amerikaansche landverhuizers zijn uit Hamburg, +Australië en San Francisco gekomen, zoodat op den dag der afrekening +Frankrijk niet in staat is geweest, een enkel handelsbelang te stellen +tegenover de reeds verkregen rechten van de mededingers. Zoo hebben +wij in de verdeeling van de eilanden van den Grooten Oceaan slechts +een zeer klein aandeel gehad, namelijk het protectoraat over Wallis +en Futuna, die om hun geringe economische waarde volkomen over het +hoofd waren gezien. + +De Fidsji-eilanden behooren sedert 25 jaren aan Engeland: de +Samoa-eilanden en de Tonga-archipel waren wel onafhankelijk gebleven +tot het eind van het jaar 1899, maar de eeuw, die hun bestaan aan +de wereld had geopenbaard, zou ook het verlies van hun vrijheid +aanschouwen. + +Wij zullen zien onder welke omstandigheden ze die hebben verloren; laat +het nu genoeg zijn, te zeggen, dat onze kruiser een der laatste was, +die de inboorlingen aantrof, levend onder hun eigen wetten. Weldra zal +er geen eigenlijk Oceanië meer bestaan. In de schaduw van den zwarten +adelaar van Duitschland, in den ijzeren greep van Jonathan of den klauw +van den luipaard, altijd zullen de verleidelijke eilandengroepen uit +de zuidelijke zeeën gedaald zijn tot den rang van eenvoudige koloniën. + +De klassieke tocht langs de zendingsposten zal slechts van +ondergeschikt belang wezen; het is zelfs zeer twijfelachtig, of +de regeering die nog wel zal bevelen, want datgene, wat wij eerst +volbrachten met de geheime hoop, ons expansiegebied te vergrooten, +is tot niet veel anders geworden dan tot een gewoon toezicht zonder +toekomst en zonder doel ten opzichte van volken, die met ons van +gelijken rang zijn. + +Ze zijn dus voor altijd voorbij, de tijden van de luid erkende +protectoraten, van de plechtige onderhandelingen en de polynesische +feesten ter eere van onze vlag!.... + +Maar op den avond, toen wij met volle zeilen uit de haven van Papeete +vertrokken, dachten wij niet over die soort van dingen. Het heerlijke +eiland verhief zijn reuzenkegel naar de lucht; links teekende Moorea +in den violetten nevel zijn stoute bergen af met de prisma's en +obelisken van lava. Zoo moest voor de verbeelding van de Bretagners +onder onze bemanning Ys zich voordoen, de gevloekte stad, die oprees +uit de bretonsche zee. + +Wij zetten koers naar de Fidsji-eilanden, en de eentonige vaart +begon. In de oneindigheid der Stille Zuidzee komt men niets of bijna +niets tegen. Zeer zelden gaat een zeilschip voorbij in de verte in +den glans van het tropische licht; nu en dan komt een eiland met zijn +vaag silhouet de onbewegelijke lijn van den horizon breken, en dan +is het nog dikwijls, wat een schip geleek, slechts een verlaten rots +als Mathew, Fearn of Pijlstaart. + +Wolken van zeevogels, die zich in deze eenzame oorden veel ophouden, +maken zich in kleinere groepjes op, om het schip te verkennen. Zij +verschijnen van alle grootten en kleuren; meeuwen en stormvogels, +albatrossen en fregatvogels omzwerven in menigte de masten en +scheren langs de zeilen met luid geschreeuw. En dan, vermoeid van hun +nuttelooze reis, zoeken ze spoedig hun steile klippen weer op, die ze +in 't algemeen enkel verlaten, om een paar vliegende of andere visschen +te vangen. Enkele van die gevleugelde volgers zetten den tocht voort, +tot ze er uitgeput bij neervallen en laten zich dan met de hand vangen. + +Na acht dagen waren we in de Korozee, zoo noemt men die streek van +den Stillen Oceaan, waar de Fidsji-eilanden liggen. + +Alle eilandengroepen van Centraal-Oceanië hebben hun oorsprong te +danken aan onderzeesche vulkanische uitbarstingen. Er is veel getwist +over de vraag, of deze streken opgeheven zijn in den laatsten tijd +of dat ze een daling hebben ondergaan. Het is vrij zeker, dat de +plutonische beweging, die Polynesië in het leven riep, van betrekkelijk +jongen datum is. De eenen houden vol, dat er eertijds op die plek een +uitlooper lag van het groote australische continent; anderen beweren, +met grooter waarschijnlijkheid, dat het land is ontstaan te midden +der zeeën. Hoe het zij, de archipels bestaan uit twee soorten van +zeer verschillende eilanden, de hooge gronden, welker toppen boven +de oppervlakte der zee uitsteken tot een hoogte van soms wel 2500 +meter, en die schilderachtig en vruchtbaar zijn, met diepe dalen, +door stroomen doorsneden, waar men gemakkelijk onder den weelderigen +plantengroei de lavastroomen kan herkennen, en de lage gronden, +waar de bodem uitsluitend uit koraalgesteente bestaat. + +De wording van die atollen is moeilijker te verklaren. De +oplossing, die intusschen het waarschijnlijkst lijkt, is die van den +amerikaanschen professor Ageussy. Die geleerde schrijft de atollen +toe aan het feit, dat de koraaldieren hun kalkwoningen hebben +gebouwd tegen de riffen en hun reuzenmuren hebben opgetrokken tot +boven het niveau der zee. (De Franschman blijkt hier de theorie op +het oog te hebben van Agassiz.) Een vulkanische uitbarsting zou den +ondergrond een weinig hebben opgehoogd, de kalkranden, die uit het +water werden opgeheven en door de levende koraaldieren verlaten, +zouden achtereenvolgens uitgedroogd zijn. Nadat vervolgens zich een +laag humus op de eilanden zou hebben gevormd, zou de plantengroei er +wortel hebben geschoten ook onder medewerking van de verschillende +kiemen, die door de stroomingen werden aangevoerd. + +De Fidsji-eilanden zijn zeker een der merkwaardigste voorbeelden +van de werkzaamheid der koraaldieren. Men kan zeggen, dat de Korozee +bezaaid is met kleine eilandjes, atollen en rotsen, die reuzenlagen +vormen van verscheiden duizenden kubieke meters. + +Die Korozee is tegenwoordig goed bekend; maar het was vroeger niet +gemakkelijk, vóór de noodzakelijke peilingen waren gedaan, er zonder +gevaar binnen te dringen; men moest er overdag "op het oog" varen +en alleen bij helder weer, daar de eilanden als in een dichten kring +lagen, waardoor de toegang tot de binnenzee afgesloten werd. Nu zijn +een paar goede toegangen bekend. + +Men kan zich geen meer oceanisch landschap denken dan dat tusschen +die eilanden, met rechts en links de beboschte rotsen even boven de +blauwe golven. De grond is overal met kokospalmen bedekt, den boom bij +uitstek voor deze streken geschikt, en die in alle behoeften van de +bewoners voorziet. De zandige kusten, wit als uitgebleekt door de zon, +weerspiegelen het licht. De groene wuivende kronen der palmen zijn het +eenige blijk van leven in de eenzame contreien, en men vraagt zich af, +welke eigenlijk de bestemming van dit land is. In de duisternis der +eeuwen zijn de oneindig kleine dieren aan den opbouw bezig geweest, +en het heilzame toeval heeft er doen ontkiemen de plant, die voor +den schipbreukeling alles waard is, omdat ze de kokosnoot levert, +wier vleesch en melk hem in het leven houdt, door hem voor honger en +dorst te behoeden. + +Veel van die kleine eilandjes verdwijnen het eene na het andere, +kort nadat ze boven water zijn te voorschijn gekomen en gaan als een +luchtspiegeling onder in den afgrond van lucht en water. + +In de open zee buiten den kring verandert de strooming telkens van +richting, en wij moeten voorzichtig varen. In de binnenzee gaan korte +golven, veel verschillend van de breede in den Stillen Oceaan. + +Den volgenden morgen landden wij bij donker weer aan den zuidkant +van Viti Levoe. De Fidsji-eilanden bestaan uit ongeveer 250 +eilanden, waarvan minstens honderd volkomen onbewoond zijn. De beide +hoofdeilanden zijn Venoea Levoe en Viti Levoe, het laatste bewoond +door 50 000 inwoners ongeveer, het eerste door 40 000. + +Viti Levoe is een vulkanisch eiland met bergen van 4000 voet. Men +vindt er warme bronnen, waarin het heete water, van 93 tot 98 graden, +warm genoeg is om er aardvruchten in te koken. Een strook koraalrots +omgeeft het geheele eiland, zoodat er slechts weinig plaats over is +voor de schepen. Langs het koraalrif varend zagen wij het panorama +van Viti Levoe zich voor ons onthullen, terwijl de zee met schuimende +golven tegen de rotsen sloeg. + +Op de zuidkust, die eerst geheel verlaten was, maar waar een +uitstekende rede werd gevonden, hebben de Engelschen de haven Suva +gesticht, op de plek van het oude Ovaloe. + +Wij ankerden te Suva in nevelachtig weer, waardoor de invaart nog al +gevaarlijk was; maar het kanaal wordt goed door bakens aangewezen, +die wij nog door den nevel konden onderscheiden. De herinnering aan +het slechte weer, dat we den vorigen dag hadden gehad, deed ons met +te meer genoegen de kalmte waardeeren, nu ons anker in een zandigen +bodem geankerd was en de zee zoo rustig was, dat de schepen er kunnen +blijven zelfs in de hevigste cyclonen. De Engelschen hebben belangrijke +werken aan de haven uitgevoerd; o.a. hebben ze een groote pier gebouwd, +waar de stoombooten zelfs bij laag water kunnen aanleggen. + +De handel van het eiland is in handen van australische en +nieuw-zeelandsche stoomvaart-maatschappijen, en ook in die van +amerikaansche zeilschepen met vier of vijf masten. Dit type van +schepen komt trouwens veel voor in de Stille Zuidzee, want het is +zeer geschikt voor de vaart in de tropen. + +Wij hadden in de scheepsberichten gelezen, dat er veel haaien in den +Archipel voorkwamen; maar nooit hadden we ons kunnen voorstellen, +dat ze zoo talrijk zouden zijn. Opgejaagd door den storm, die buiten +woedde, waren ze zeker kalm de baai ingezwommen achter ons schip, +en wij ontdekten daar hun ruggen, die echter, toen onze kogels er +enkele hadden gewond, spoedig verdwenen. + +De Fidsji-eilanden zijn een zoogenaamde kroonkolonie. Ze worden +dus zonder voorbehoud bestuurd door de koninklijke regeering, en +genieten niet van die decentralisatie in wetgeving en bestuur, waar +de engelsche koloniën zoo prat op gaan, als het Colonial Office ze +hun heeft toegestaan. Het Vereenigd Koninkrijk heeft begrepen, dat +het er volstrekt geen belang bij had, al te spoedig afstand te doen +van een directen invloed op het veroverde land, en alleen door de +omstandigheden gedwongen, staat het een vrijheid toe in parlementaire +zaken, die ten slotte op zijn nadeel zouden kunnen uitloopen. + +Wat de Fidsji-eilanden betreft, is het belangwekkend, aan de +mededinging te herinneren, die zich voordeed, toen het groepje +eilanden voor den troon geannexeerd werd, tusschen de hoofdstad in +het moederland en Australië, dat de pretensie had, deze eilanden +op eigen gelegenheid te kolonizeeren. Die neiging, onderdrukt in +haar eerste opkomen, is sterker geworden, sedert onder den naam +Commonwealth van Australië de kolonie zich airs heeft gegeven van +een federatieve republiek, door de verschillende koloniën te doen +samensmelten en door een algemeen ministerie aan te stellen. De +heer Barton, die tot de eer werd geroepen, het nieuwe kabinet te +presideeren, verbergt reeds niet langer zijn politiek van te ver +gedreven imperialisme en van australisch exclusivisme. Hij laat in zijn +omgeving de aandacht vestigen op de leer van Monroe, die, toegepast +op dit gedeelte van Oceanië, niets minder bedoelt dan de opslokking +van de Fidsji-eilanden, Nieuw-Guinea en de Tonga-eilanden. Zelfs zou +men er niet tegen hebben, ons onze rechten op de Nieuwe Hebriden te +betwisten en ons Nieuw-Caledonië te ontnemen. + +Het wonderlijkste is, dat niet alleen Australië gelijk is aan den +kikvorsch, die zich zoo dik wou maken als de os; Nieuw-Zeeland, dat in +nauwe betrekking staat tot de Fidsji-eilanden, is er ook op gesteld, +zich de weelde te veroorloven tropische factorijen te onderhouden. Deze +naijver tusschen de groote koloniën van angelsaksischen aard geeft +aan het Colonial Office in Londen veel te doen. + +Daar verschuilt men zich achter de moeilijkheid, die er voor de +regeering in zou gelegen zijn, partij te kiezen voor de eene of de +andere van de koloniën overzee, en houdt intusschen het bestuur +voor zich. Misschien als eenmaal de wetgevende vergaderingen van +Australië en Nieuw-Zeeland het eens zullen zijn geworden, om een +panaustralische commonwealth te vormen, die alle staten van den Grooten +Oceaan omvat, zal de regeering te Londen verplicht worden, van de +Fidsji-eilanden afstand te doen, zooals ze zich heeft moeten schikken +in de separatistische neigingen van het australische vasteland. Dien +dag zal ze juist niet de schoonste parel aan haar kroon verliezen, +zooals wij zullen zien. + +Maar laat ons tot Suva terugkeeren, dat men kan beschouwen als het +type van een engelsche factorij in wording. De stad is slechte een +opeenhooping van loodsen en schuren van planken gebouwd, propvol +gestopt met koopwaren. In de goed aangelegde straten is het moeilijk, +eenig openbaar gebouw te onderscheiden, daar het postkantoor, de +dokken, de douanegebouwen enz. zich in niets van de andere huizen +onderscheiden. Daarentegen zijn de omstreken van Suva rijk aan aardige +villa's, die tegen de bergen zijn gebouwd. Die mooie huizen worden +bewoond door kooplieden, die, naar britschen trant, een scherpe +scheiding maken tusschen het "kantoor", waar men zijn geld verdient +en het "home", waar men het uitgeeft. + +Wij bespeuren geen kazernes, als bij het aan wal stappen in een +fransche kolonie, ook geen bureau's en huizen van de chefs van de +verschillende diensten, geen openbare pleinen of café's. Er is een +diepgaand verschil tusschen de kolonizeerende temperamenten van de +Engelschen en de Franschen. De Engelschen, die alleen vervuld zijn +van handelsidealen, beschouwen een kolonie als een strijdterrein, +waar ze willen leven met de nationale gewoonten in afwachting van +den tijd van rijk zijn, terwijl de Franschen met een overvloed van +ambtenaren, onder alle breedten, waar ze koloniën stichten, hun +liefde voor beweging en schijn en vertooning meenemen en er alleen +als trekvogels komen opdagen. + +Er zijn op het oogenblik op de Fidsji-eilanden geen andere +Franschen dan zendelingen. Zij treden zoo vreedzaam op, dat de +engelsche regeering hen beschermt en hun alle mogelijke voorrechten +verleent. Nog kort geleden vroeg Sir O'Brien, de gouverneur van +Suva, aan de katholieke zusters, hem wel te willen helpen bij de +volkstelling van de inboorlingen van Fidsji, door bij de vrouwen +onderzoek te doen. In dien trek herkent men den bijzonder liberalen +geest eigen aan de Engelschen. + +Om over een land te oordeelen, moet men niet alleen zijn hoofdstad +in oogenschouw nemen. Dat geldt met te meer kracht voor Suva, omdat +die haven, zooals we zeiden, aangelegd is op een kust, die vroeger +niet bewoond was. Men kan dus daar geen denkbeeld krijgen over de +zeden en het ethnographisch karakter van de oorspronkelijke bevolking. + +Daarom moeten wij ons, ten einde ons in verbinding te stellen met de +bewoners van de Fidsji-eilanden, ons begeven naar het dorp Rewa op +eenige mijlen van de stad gelegen. Gelukkig leidt er een rivier heen; +die stroom is de voornaamste van den Archipel; hij is bevaarbaar +over bijna tachtig kilometer. Een stoomboot onderhoudt dagelijks de +gemeenschap met Suva en vaart van Suva op Levuka. Daarin namen wij +op een goeden dag plaats. + +Na de kust te hebben gevolgd in de beschutting van de riffen, die +met dof geluid bestormd werden door de golven van den Oceaan, legde +onze boot aan de witte lijn der koraalriffen bij een eilandje aan, +dat als quarantainestation dienst deed. Wij moesten er levensmiddelen +brengen aan ongelukkige Hindoes, die door hun regeering aan die der +Fidsji-eilanden zijn afgestaan. De bezetting en de exploitatie van +onmetelijke onbewoonde gebieden doen de behoefte ontstaan aan veel +werkkrachten, en die behoefte wordt met den dag grooter. De emigratie +van koelies uit Indië wordt daarom gesteund, en de ellende in dat +eigen vaderland doet de Hindoes licht tot landverhuizing besluiten, +wat Engeland niet ongaarne ziet. Zoo kan er een evenwicht tot stand +komen in de werkende bevolking der verschillende koloniën, terwijl +Engeland ook nog binnen zekere grenzen kan voldoen aan de verschillende +aanvragen der andere europeesche volken. Op de Fidsji-eilanden worden +de Indiërs gebruikt op de suikerplantages; zij vullen de leemten aan, +die er ontstaan in de Kanakenbevolking en die voortdurend wijder +worden. + +Wij zagen op het strand die arbeiders met diepe, treurige oogen, +die met een fatalistische onderworpenheid hun heeren en meesters +zien komen, en voeren daarna de rivier Rewa binnen, die veel bochten +heeft en aan zijn monding zich in een oneindigheid van kleine delta's +verdeelt tusschen reusachtige alluviale vlakten. + +Niets is eigenaardiger dan het opvaren van die duizenden kleine +waterloopen, die als slooten in een ondoordringbaar struikgewas +schijnen te zijn gegraven. Rechts en links steken de wortels van de +rizophoren of wortelboomen uit het water op, of liever uit het slijk, +waar deze boom van de tropische moerassen zich aan de kusten overal +tehuis voelt. Het wemelde overal onder de vochtige gewelven van +dierenleven, en van het dichte gebladerte droop het water. + +Nadat wij twee of drie keer hadden vastgezeten in de zwartachtige +modder, kwamen we bij den voornaamsten rivierarm, die even breed was +als de Rhône, en dank zij een primitieve pier konden wij weldra landen +aan het station Rewa. + +Het dorp lag te midden van een woud van kokospalmen; daarvoor lagen +eenige europeesche woningen; op den achtergrond de inlandsche huizen, +verborgen achter groen, rechts het katholieke zendingshuis, dat +als een afgesloten geheel vormde met zijn scholen, dienstgebouwen +en klokketoren. Daar dichtbij lagen groote velden van suikerriet, +die door de leden van den zendingspost werden bebouwd. + +Het dorp der Fidsji-eilanders is nog precies zoo, als de Europeanen +het hebben gevonden. Geen enkele europeesche woning breekt de lijn der +hutten, met palmbladeren gedekt, die op hoogtetjes van aarde staan, +opdat ze minder van vocht en van de overstroomingen zouden hebben +te lijden. + +Als men door het dorp loopt, ziet men inderdaad, dat het doorsneden +wordt door een eindeloos aantal kanalen, die voedsel ontvangen uit +de delta der rivier. De woningen worden omringd door slooten en de +prauwen kunnen voor de deur der hutten aanleggen. Om die reden noemen +de Engelschen Rewa het fidsjiaansche Venetië. Die betiteling is wel +wat aanmatigend, voor een hoopje hutten zonder eenige originaliteit; +maar alles is betrekkelijk. + +Het "algemeen huis" en den hut van den roco maken een uitzondering +op den algemeen gevolgden bouwtrant. Het eerste, dat honderd voet +lang is, was vroeger bestemd voor de ongetrouwde jongelieden, die er +den nacht doorbrachten; want de wetten van de Fidsji-eilanden waren +kuisch en draconisch en stonden niet toe, dat na zonsondergang zelfs +een broer tot zijn zuster sprak. Wat het huis van den roco aangaat, +dat boven de andere zijn kegelvormig dak opsteekt en gemaakt is van +boomstammen, onderling verbonden door kokosvezels, dat is voor allen +heilig, behalve voor de groote hoofden, aan wie uitsluitend het recht +toekomt, er over den drempel te gaan. + +Het verbod, er binnen te treden houdt verband met de instelling +van het taboe, die algemeen is in geheel Oceanië en ten doel heeft, +op straffe van ernstige kastijdingen het gebruik te verbieden van +sommige voorwerpen of de aanraking met sommige personen. Het taboe +wordt niet alleen gebezigd ten gunste der afgoden, der hoofden en van +al, wat hun behoort, maar is ook een sociale maatregel, om misdaden te +voorkomen, onvereenigbaar met het algemeen belang. Het is de vorst, +die in zulke gevallen het taboe uitspreekt, bijvoorbeeld als hij +bemerkt, dat het varkensras op onrustbare wijze vermindert, zal +hij het taboe leggen op het varkensvleesch voor een zekeren tijd, +ten einde die nuttige dieren weer in aantal te doen toenemen. + +Om de karakteristieke gewoonte van het taboe goed te begrijpen, +moet men haar vergelijken met die rechten van feodalen aard, die ten +doel hadden, de uitwerking van de onderlinge veeten te temperen, als +bijvoorbeeld de godsvrede, die een wapenstilstand voorschreef en het +asylrecht, ten gevolge waarvan alle gevaar voor schuldigen opgeheven +was binnen de gebouwen, die aan den eeredienst waren gewijd. Het taboe, +dat zich naar alle eischen kan schikken, kan dergelijke resultaten +bereiken. Ook kan het op een merkwaardige manier worden toegepast. + +Het kan namelijk over de vrouwen worden uitgesproken. Wee dan dengene, +die den eisch van onthouding zou durven schenden! De vrees voor +overbevolking heeft altijd den geest der Zuidzee-eilanders vervuld. Dat +was niet onnatuurlijk. Op de betrekkelijk kleine eilanden, waar geen +wilde fauna voorkomt, waar de hulpbronnen aan eetbare voortbrengselen +uit het plantenrijk beperkt zijn, is het natuurlijk, dat de bewoners +bang waren voor den hongersnood, voordat de Europeanen de aanraking +tot stand brachten tusschen hun land en het overige deel der wereld. + +Terecht van oordeel, dat een fransch officier de superieur is van +den grootsten roco der schepping, en aannemend, dat het taboe ons +in het minst niet aanging, belette niets ons, in de woning van die +plaatselijke grootheid binnen te gaan. + +Het inwendige van zijn hut verdient onze aandacht om de indrukwekkende +afmetingen en de eigenaardigheden van den bouw. De pilaren van +ijzerhout, waar men geheele boomen voor had genomen, met stammen +gepolijst als ivoor, hadden heel wat moeite en arbeid moeten geven. De +balken, die een dicht net vormden aan de zoldering, waren bedekt met +een versiering van veelkleurig touw van kokosvezel, met arabesken erop; +fijne matten lagen op den grond, en in den donkersten hoek lagen de +geschenken van de gehoorzame slaven van den roco, matten, tapijten, +vruchten en al die andere dingen, die hun werden aangeboden als de +tienden van het ancien régime bij wijze van belasting. + +De roco, die niet thuis was, toen wij hem bezochten, arriveerde kort +daarna, zonder twijfel gewaarschuwd door een van zijn vrouwen. + +Hij maakte geen slechten indruk op ons; een beteren zelfs dan wij +hadden verwacht. Gekleed in een nauw overkleed over een wit hemd, nam +hij een koele, waardige houding aan. Hij scheen allereerst ons een +bescheiden verwijt te maken over onze schending van zijn huisrecht; +daarna, toen hij merkte, dat wij zijn verwijt begrepen hadden, nam +hij beleefd de honneurs van zijn huis waar. + +Hij sprak met moeite een weinig Engelsch, en het viel ons niet +gemakkelijk, elkander te verstaan. Hij deed vragen over ons schip en +verlangde met een zeker aplomb inlichtingen omtrent de uitwerking der +kanonnen, het aantal der matrozen, enz. Toen prees hij de zendelingen +uit Frankrijk, met wie hij naar zijn zeggen vriendschappelijke +betrekkingen onderhield, hoewel hij niet hun godsdienst deelde. + +De roco, wien onder het engelsch bestuur een vrij groote mate van +gezag toekomt, en die feitelijk verantwoordelijk is voor zijn geheele +dorp tegenover den gouverneur, heeft zich langzamerhand gewend in +zijn aanraking met de britsche ambtenaren hun manieren over te nemen +en hun bewegingen vol van gewichtigdoenerij. Hij groette ons met een +plechtig "good bye", toen wij afscheid namen, nadat wij het voorstel, +dat hij ons deed, om whisky te gebruiken, hadden afgewezen. + +"Hij is ontstellend van waardigheid," merkte een van ons op. "Die aap +heeft ons ontvangen met de etiquette van des konings drawingroom." Toen +wij elkander er op wezen, dat zijn gezicht iets minder dierlijks had +dan dat van zijn onderdanen, en dat we er duidelijk een aanwijzing op +zagen van de meerderheid der besturende klassen boven de geregeerden, +gaf onze cicerone ons van dat verschijnsel een geheel andere +verklaring. + +"Op een lang vervlogen tijdstip," zei hij, "zijn deze eilanden veroverd +geworden door de lieden van Tonga, die van melanesisch-polynesisch +ras zijn en hun bloed is bewaard gebleven in de familiën der roco's, +voor het meerendeel afstammelingen van die veroveraars. Gij zult u, +als ge naar de Tonga-eilanden gaat, rekenschap kunnen geven van de +moreele en physieke verschillen, die er bestaan tusschen de bewoners +van gindsche eilanden en onze Fidsjiërs." + +De bouwtrant van het jongelingenhuis is dezelfde als die van de +woning van den roco, behalve dat de groote hut niet kegelvormig is, +maar langwerpig met een puntig toeloopend dak. Men ziet er dezelfde +gepolijste boomstammen, met gekleurde kokosvezels aaneengebonden. De +grond was bedekt met ruw gevlochten matten van palmbladeren en +wij zagen er enkele mannen liggen. De dierlijke uitdrukking op +hun gezichten maakte het duidelijk, dat het noodig kon wezen, +de vrouwen tegen hen te beschermen door sociale wetten. Trouwens +iets van sentiment of fijnheid treedt in het geheel hier niet in de +verhouding der seksen op; de echtgenoote is niet anders dan koopwaar, +een slavin, bestemd om hard te werken voor haar meester. + +Zij beschermen de vrouw, zooals men een nuttig huisdier beschermt; +men moet vooral die praktijk van het gemeenschappelijke huis voor de +ongetrouwde mannen niet opvatten als een zaak van jaloersche liefde; +dat instinct schijnt hun volslagen vreemd, ze zijn er niet gevoelig +voor. + +Het sociale wetboek is bij hen gegrond op de minderwaardigheid der +vrouw. Natuurlijk is veelwijverij toegelaten; de meisjes worden al +zeer jong uitgehuwelijkt en dikwijls aan grijsaards. Niets verhindert +overigens, volgens de oude wet, dat die laatsten vermoord worden, +als men van oordeel is, dat ze voor den stam van geen nut meer zijn. + +Wij kunnen ons voorstellen, dat de levensgezellinnen van de Fidsjiërs +slechts in beperkte mate de hartstochten van haar echtgenooten +opwekken, want op enkele uitzonderingen na zijn ze weinig bekoorlijk, +al hebben de lieden uit Rewa waarschijnlijk niet hetzelfde inzicht +als wij over vrouwelijke charmes. + +Onder de hutten van het dorp zien enkele er bijzonder goed uit, hebben +zelfs ramen, die uitgespaard zijn in de muren van gebladerte. De +andere, die echt inlandsch zijn gebleven, hebben geen vensters. Ze +zijn alle even stevig en bieden voldoende bescherming tegen koude, +regen en warmte. De Fidsjiërs zijn bekwame bouwmeesters, hun booten +met breede uitslagbladen geven blijk van een knap mechanisme. In +de aaneenhechting der stukken vindt men terug de verbinding met +kokosvezels, die zij met zoo groote handigheid toepassen. In dit land, +waar het ijzer onbekend is, moesten de handwerkers wel een middel +bedenken, dat de spijkers kon vervangen. + +Die woningen, die van buiten gezien, een behagelijken indruk maken +met hun voorkomen à la Robinson Crusoe en hun landelijk aanzien, zijn +van binnen uiterst onzindelijk. Het geheele gezin hokt er samen, +en daar er gekookt wordt midden in het vertrek, krijgt alles er +een vuile en rookerige tint. Ik verdenk er die vuile wezens van, +al den afval maar te laten liggen op den vloer, want er stijgt een +walgelijke reuk uit den grond op. + +De vrucht van den broodboom is het hoofdvoedsel op de Fidsji-eilanden +evenals van de andere inboorlingen in de Stille Zuidzee. Er groeien +negen verscheidenheden van dien boom op de Fidsji-eilanden. + +De inboorlingen hebben nog veel oude voorwerpen bewaard. Zij hebben +de cachelottanden bewaard, die ze als geldstukken bezigden; dan vindt +men er veel oud aardewerk, daar gebakken, en hun antieke knodsen, +waar ze tot geen prijs afstand van willen doen, als er de eene of +andere moordhistorie aan is verbonden. + +Dit zijn Melanesiërs, aan wier kannibaalsche instincten een algemeene +en schrikwekkende bekendheid is gegeven. Nog zeer kort geleden, in +1894, bewezen de Fidsji-eilanders bij een opstand, die was uitgebroken +tengevolge van de afpersingen van den vorst, dat ze niet afkeerig +waren van menschenvleesch, door een paar engelsche boodschappers +eenvoudig op te eten. + +Te midden van zulke menschen zijn nu de zendelingen de vlag van +het christendom komen planten. Zij zenden enkele inboorlingen +vooruit, gekozen uit de ontwikkeldste hoofden, die dan, bezield met +grooten ijver en onder den naam van catecheten het denkbeeld van +den katholieken godsdienst brengen op plaatsen, waar de zending, +bij het altijd betrekkelijk klein aantal harer dienaren, nog geen +personeel kan heenzenden. Dan wordt later een priester der Maristen +naar de plaats gezonden; de aanhangers der nieuwe leer groepeeren +zich om hem heen; een kerkje wordt midden in het bosch gebouwd in de +schaduw van de hooge kokospalmen. + +Indien al het woeste karakter van de Fidsji-eilanders een bezwaar +is tegen hun bekeering, men moet aan den anderen kant erkennen, +dat de taak der zendelingen vergemakkelijkt wordt door het feit, dat +deze menscheneters niet in den eigenlijken zin des woords goden of +afgoden hebben, behalve de enkele grijnzende fetisjen, genaamd godin +van den dood, de god herseneter en dergelijke. Die kannibaalsche +godheden oefenden een soort van bijgeloovig schrikbewind uit op den +geest der Fidsjiërs; maar zonder in hen eenig godsdienstig gevoel +te wekken. Het was dus op een betrekkelijk neutraal terrein, dat +katholieken en protestanten het eerste christelijke zaad uitstrooiden. + +De eenigen, die ernstig het werk der blanken tegenwerkten, waren +de toovenaars, die, daar ze oudtijds de lichtgeloovigheid van het +volk exploiteerden, alles te vreezen hadden van de nieuwe leer. Op +het eiland Viti bestaat er een secte van die predikers, die op het +voorbeeld van de indische fakirs allerlei wonderlijke daden verrichten. + +Toen wij in de buurt waren, woonden wij hun plechtigheden bij; +wij zagen die mannen over een bedding van gloeiend heet gestookte +steenen loopen, zonder dat het hun oogenschijnlijk eenige pijn +deed. Na de operatie vertoonde de voetzool zelfs geen spoor van +brandwonden. Eenigen van ons volgden de groep van Fidsjiërs, die +achter de toovenaars aan liepen met palmbladeren in de hand ten teeken +van hun goede bedoeling, en wij gevoelden geen andere uitwerking van +het vuur dan een sterke strooming van heete lucht, die ons tegen het +gelaat sloeg; de zolen van onze schoenen waren niet verbrand. Dat is +een verschijnsel, dat wij niet kunnen verklaren en waar natuurlijk +de naïeve bewoners van den Archipel versteld van staan. + +Wij hebben in den aanvang gezegd, dat de eilandengroep niet genoeg +voortbrengt en niet zoo veel als men zou verwachten, en wel bij gebrek +aan voldoende werkkrachten. Groote vruchtbare uitgestrektheden, waar +de cultuur van suikerriet goede opbrengsten zou kunnen leveren, +blijven ongebruikt bij ontstentenis van armen, om den grond te +ontginnen. Zoo heeft dan ook de regeering een beroep gedaan op +alle naburige eilandbewoners, om haar arbeidskrachten te leveren, +en met het gevolg, dat de stad Suva een mengelmoes vertoont van alle +rassen van den Grooten Oceaan. Onder die vreemden zijn de lieden van +de Salomonseilanden het opmerkelijkst. Hoewel ze tijdelijk aan hun +natuurstaat onttrokken zijn, hebben ze hun ledematen nog overdekt +met banden van schelpen en andere barbaarsche opsiersels; hun gordels +zijn bezaaid met stukjes bonte steen en hun hoofddeksels zijn diademen +van bewerkte menschenbeenderen, of bossen van vederen enz. + +De bewoners van de Salomonseilanden maken precies den indruk van +de wilden, zooals we ons die in onze verbeelding voorstellen; ze +hebben ook het vooruitstekend ondergedeelte van het gezicht, het +achteruitwijkend voorhoofd en den platten neus. De mond en de kaken +vooral zien er dreigend uit als bij een gorilla; ze schijnen gemaakt +om te bijten. Men ziet in, dat de mensch verwant moet zijn aan het een +of ander bijtend dier, als men deze wezens aanschouwt. Daarentegen +zijn ze schoon, als men alleen op den lichaamsbouw let; ze zijn als +uit marmer gehouwen en van heerlijke lenigheid. Als onze beeldhouwers +hen tot modellen konden nemen, zouden zij door hun aanblik worden +geïnspireerd tot het maken van de mooiste athletenlichamen, die de +oudheid in de arena's van Griekenland en Rome heeft gekend. + +De proporties zijn volkomen; de spieren, prachtig ontwikkeld, laten +zich onder de huid onderscheiden, terwijl ze hard zijn als ijzer en +zich kunnen spannen als bogen. En de menschen worden nooit ontsierd +door te groote zwaarlijvigheid. + +De inboorlingen van de Salomonseilanden gedragen zich goed op de +Fidsji-eilanden en doen niet van zich spreken; zij sparen, om ten +slotte naar hun vaderland te kunnen terugkeeren. Als zij dan in hun +bosschen weer op de jacht gaan, om koppen te snellen, zullen zij zich +schadeloos stellen voor het lange vasten van menschenvleesch. Maar +zij zijn kieskeurig in hun anthropophagie, en bereiden het vleesch met +zorg. Terwijl de Fidsjiërs de spieren van handen en voeten verkiezen, +is het lievelingsgerecht der Salomons-eilanders de herseninhoud van +een kind, vermengd en geklutst met kokosolie. Ziedaar een recept, +dat op eenig begrip van kookkunst wijst. + +Buiten de Salomons-eilanders ontmoet men in de straten van Suva ook +bewoners van de Nieuwe Hebriden, lieden van den Gilbertsarchipel en +Indiërs. Wij hebben al kennis gemaakt met die arme ballingen, die op +kosten van een emigratie-maatschappij naar de eilanden worden gezonden, +en dan eerst later voor hun eigen rekening mogen werken. Die paria's, +die door armoede verkommerd zijn, leveren minderwaardig werk uit het +oogpunt van spierkracht, maar maken het goed door grooter gewilligheid +en onderworpenheid. Ze worden echter niet voldoende beloond, want +zelden maken ze hun fortuin op de Fidsji-eilanden. De meesten, mannen +zoowel als vrouwen, dragen niet eens arm- en beenbanden tot sieraad, +wat een teeken is van de grootste ellende. Het is een zeldzaamheid, +hindoemeisjes te ontmoeten, die rijk versierd zijn met zilveren of +gouden sieraden naar den trant der Indiërs. Toch zijn er enkele, +en die dochters van rijke bannyanen, wekken de herinnering aan +het gelukkige Indië en worden bewonderd en benijd door haar minder +bedeelde landgenooten. + +Al die hulpmiddelen, om meer menschen naar de kolonie te lokken, +kunnen niet beletten, dat de bevolking vermindert. Het schijnt, +dat het autochthone ras bestemd is, uit te sterven. Bij de ziekten, +die de blanken er hebben ingevoerd, als tuberculose en alcoholisme, +die er endemisch zijn geworden, voegen zich de tijdelijke epidemieën, +die groote verwoestingen aanrichten onder de inboorlingen, als ze +er door worden aangetast. De roodvonk, die niet gevaarlijk is voor +blanken, doodde in 1875 30.000 bewoners van de Fidsji-eilanden in +het tijdsverloop van een enkele week. Men kan tegenover het hooge +sterftecijfer slechts een gering aantal geboorten stellen. + +Het gebrek aan werkkrachten belet de ontwikkeling van een kolonie, +die tot nu toe niet aan de verwachtingen heeft beantwoord, welke men +erop had gebouwd. De toestand wordt er in den laatsten tijd niet beter +op. De verbouw van katoen, die er is begonnen ten tijde van den oorlog +tusschen de Noordelijken en de Zuidelijken in de Vereenigde Staten, +is al geheel verlaten; de aanplanting van het suikerriet kost zooveel, +dat alle winst bij verkoop wordt opgeslikt; de vanille vindt te veel +concurrentie op alle markten, want daarvan heerscht overproductie, +zoodat er voor de Fidsjiërs bijna niet anders overblijft dan de +kweekerij van tropische vruchten en het inzamelen van copra. + +Zelfs als er goedkoope werkkrachten te krijgen waren, zou men toch +twijfelen aan de toekomst van deze eilanden. De grond, bestaande +uit vulkanische asch, is uiterst vruchtbaar, maar alleen als hij +goed besproeid wordt, en de vruchtbaarheid is maar oppervlakkig; +de bosschen kunnen er zich prachtig ontwikkelen, maar als men het +hout kapt, om den grond verder te ontginnen, bemerkt men al bij den +eersten oogst, dat het een verarmde bodem is en dat het moeilijk valt, +daarin verbetering te brengen. + +De Fidsji-eilanden zullen dus het lot te dragen hebben van alle +koloniën, die geen flinke arbeiders leveren en waar niet valt te +rekenen noch op de mijnen, noch op de veeteelt of den landbouw, om ze +vooruit te helpen. Het is waarschijnlijk in deze omstandigheden, dat +Engeland er niet veel tegen zal hebben, aan Australië op den duur de +suprematie af te staan over de groep eilandjes. Reeds hebben kolonisten +van Suva, die hun budget niet op de vereischte hoogte konden houden +en die hun schulden zagen toenemen, gevraagd om te worden vereenigd +met de staten, waar ze handel mee dreven; die vereeniging is slechts +een quaestie van tijd. + + + + +II + + Futuna.--Grond der liefde.--Vreemde inconsequentie + van kannibalen.--In een walvischboot.--De archipel + der Walliseilanden.--De zeilrots.--Vermoede afkomst der + Polynesiërs.--De Maori's het mooiste ras ter wereld.--De jonge + meisjes van Wallis.--De zendelingen.--Vreemde plutonische + vorming.--Gevoel van op een eiland te zijn. + + +Voordat wij ons naar Wallis begeven, moeten we ons op Futuna +ophouden, een landje, op onzen weg gelegen, om er den bisschop van +Centraal-Oceanië aan boord te nemen. Die eerwaardige prelaat werd +daar inderdaad gevangen gehouden sinds langen tijd, zonder hoop er +ooit vandaan te komen bij gebrek aan middelen van gemeenschap, die +het hem veroorloofden, Tonga-Taboe te bereiken, het middelpunt van +zijn apostolisch vicariaat. + +Futuna behoort aan Frankrijk. Ziedaar een bericht, dat vele lezers +zal verbazen. Maar ze kunnen gerust wezen, hun onwetendheid in dezen +is te verontschuldigen, want op deze wijze bezit Frankrijk een kleine +vijfhonderd eilanden in den Stillen Oceaan, waaronder Futuna maar een +bescheiden plaatsje inneemt. De eenige originaliteit van het eilandje +is, dat het totaal afgezonderd ligt en dat het daar, niemand weet +precies hoe, geplaatst is onder de hoede van de fransche driekleur. + +Het eiland bestaat uit twee gelijke kegelvormige bergen; ze hebben +dezelfde hoogte, dezelfde oppervlakte, denzelfden vorm en zijn +verbonden door een smalle landengte. Het eene, het eigenlijk gezegde +Futuna, is boschrijk, schilderachtig, bebouwd en bewoond; het andere, +Alofi, is doodsch, onvruchtbaar en onbewoond. + +Vanwaar die ongelijkheid? Er wordt ons te dien opzichte eene legende +verteld, die merkwaardig is. Het schijnt, dat de inboorlingen van +Alofi, welke naam beteekent "grond der liefde", even kalm en indolent +en geneigd tot zinnestreeling waren, als de lieden van Futuna zich +woest en oorlogzuchtig toonden en geneigd tot kannibalisme. Nu +gebeurde het, dat de sterksten op het denkbeeld kwamen, de zwaksten +te verorberen; zoo vat men in Oceanië de fabel van den wolf en het lam +op. Het eiland der liefde vormde langen tijd de spijskamer voor Futuna, +en daar de liefde, die de jongelui van Alofi gevoelden voor de jonge +vrouwen, er niet in slaagde de leemten aan te vullen, gemaakt door de +geregelde strooptochten van de menscheneters, kwam er een oogenblik, +waarop het ras van Alofi uitstierf. + +Er is in deze legende zeker een kiem van waarheid. Daar het niet is aan +te nemen, dat het eiland Alofi te eeniger tijd rijk en vruchtbaar is +geweest, kan men eerder aannemen, dat ten gevolge van een emigratie, +gekomen van de westelijke eilanden, de inboorlingen van maorisch +ras in de steile bergen van Alofi werden gejaagd. De vrouwen werden +daarbij door de veroveraars buit gemaakt, waardoor verklaard wordt, +hoe het ras van Futuna de afstamming vertoont van Melanesiërs en +Polynesiërs. Wat de mannen betreft, die werden gevangen, zij werden +zonder omslag aan het spit gestoken. + +Wij begrijpen nu beter den wijsgeerigen en letterkundigen zin +van de liederen op Futuna. Die is als een symbool van den strijd +tusschen twee richtingen, de eene, de menschelijke en zachtmoedige, +wordt vertegenwoordigd door het melano-polynesisch ras; de andere, +de woeste en kannibaalsche, beheerscht de Melanesiërs, en die strijd +heeft gedurende eeuwen in Oceanië tot bloedige gevechten aanleiding +gegeven, voordat het land nog door de westerlingen ontdekt was, +terwijl hij er de geschiedenis van verklaart. + +Wij ankerden aan de kust en de boot, waar ik in ging, ontving het +bevel, Monseigneur Lamaze af te halen en aan boord te brengen. + +Tegenover het dorp Alo wachtte ons een Marist in een bootje. Hij was +een hartelijke zuid-Franschman, die groote vreugde aan den dag legde, +toen hij landgenooten ontmoette. Hij voerde ons door een nauw kanaal +tot aan den drempel van de kerk te Sigave. Dat gebouw in romaanschen +stijl doet denken aan enkele van onze zeer oude gemeenten, door de +ruwheid van den bouw en de donkere tint van het korrelige koraal. + +Men kan zich verbeelden, in de middeleeuwen te zijn verplaatst, als +men daar in het maagdelijke woud de paarse soutane en den amethysten +ring ziet schitteren. + +De bisschop kwam met uitgestrekte armen naar ons toe. Wij legden hem +uit wat het doel was van ons bezoek. + +"Dat is dus een rooftocht?" vroeg hij. + +"Ja, Monseigneur." + +"Maar u zal mij wel drie uren gunnen, om mijn toebereidselen te maken?" + +De drie uren werden edelmoediglijk gegund, en om den wachttijd zoek +te brengen, deden wij een wandeling door het dorp. + +Futuna, het verste punt, waartoe het Maori-ras in den Stillen Oceaan +naar het Oosten is doorgedrongen, was de eerste post der zendelingen +in dit deel van den Oceaan. De inboorlingen bezitten, zooals wij +reeds zeiden, door hun vermenging met melanesische elementen niet die +hoedanigheden van zachtheid en goedmoedigheid, die eigen zijn aan de +Maori's. De geschiedenis van de evangelisatie van Futuna is dan ook +bezoedeld door den moord op pater de Channel. + +Tegenwoordig zijn de 1500 inwoners allen tot het katholicisme bekeerd +en schijnen er aan gehecht ondanks hun krijgszuchtig karakter. Er leven +nog moordenaars van pater de Channel, die echter door de lieden van +Futuna worden vereerd, want met een zonderlinge inconsequentie houden +ze het ervoor, dat het hun tot eer strekt, een nieuwen martelaar aan +de kerk te hebben geschonken. + +Een bijzonderheid van Futuna zijn de kleedingstukken, die tapa's worden +genoemd en die in tegenstelling met de kleederen uit boomschors van de +andere eilanden versierd zijn met oostersche patronen en op de hoeken +hieroglyphische teekens dragen. Om die zonderlingheid te verklaren, is +de legende bewaard gebleven, dat de menschen van het gele ras op een +goeden dag kwamen, men weet niet van waar, en dat ze met hun jonken +op de kust schipbreuk leden. Die schipbreukelingen leefden gedurende +een zekeren tijd in goede verstandhouding met hun gastheeren, maar +werden later om de een of andere onnaspeurlijke reden uitgeroeid tot +op den laatsten man. + +De herinnering aan die wonderlijke gebeurtenis, wonderlijk inderdaad +als men denkt aan de ligging van Futuna, ligt nog in de trekken +van enkele bewoners van de noordkust, waar de Aziaten zich hadden +gevestigd. Het ethnische karakter van die zwervelingen, dat na hun +uitroeiing toch niet geheel verloren ging, wordt teruggevonden in de +afstammelingen van hun moordenaars. Dit feit, dat gerust als historisch +mag worden beschouwd, is door geen enkelen anthropologist in het +licht gesteld. Het was hun stellig niet bekend. Er zijn ook slechts +weinigen, die Futuna hebben bezocht, en de meeste schrijvers, die het +ondernomen hebben, het polynesisch ras te bestudeeren, zijn niet zoo +ver gekomen. Die verhuizing naar het Oosten tot midden in den Stillen +Oceaan werpt een eigenaardig licht op de afkomst van de eilanders. + +De ebbe trad in en de kapitein van onze boot waarschuwde, dat daar de +koraalriffen reeds bloot kwamen, het weldra onmogelijk zou wezen weg +te komen. Onmiddellijk begaven wij ons naar het strand; de bisschop +ging met ons en voor hem uit de inboorlingen, mannen en vrouwen, die +offeranden droegen en in eerbiedige, eenvoudige houding voor hem bogen. + +De boot, die ver op het land was getrokken, werd te water gelaten, +en Monseigneur Lamaze werd op den rug van een der matrozen aan boord +gebracht. De afvaart gaf moeilijkheden door de branding, die tegen de +rotsen sloeg, waarbij de kiel van onze kleine boot de takken van de +wortelboomen als porselein door midden brak; wij waren een oogenblik +bang te worden geblokkeerd. + +Ik zie nog dat schilderachtige afscheid; hoe de Paters ons op +het strand groetten te midden van hun geloovigen, in menigte om +hen verzameld, na den apostolischen zegen te hebben ontvangen. Wij +staken van wal. De wind kwam van ter zijde en wij moesten bijna drie +mijlen afleggen, om onze stoomboot te bereiken. Het bootje vloog +als een vogel over de golven; de bagage van den bisschop lag op den +grond tusschen de kippen en speenvarkentjes, de laatste geschenken +van de inboorlingen. Dat bootje, ook nog met groenten gevuld en met +inderhaast dichtgemaakte pakjes en met levende dieren, doet denken +aan een soort van geïmproviseerde landverhuizing. + +Wij schommelen van belang en worden gedoopt door het zoute +water. Onbewegelijk aan den achtersteven gezeten, ontvangt de prelaat +de golven, zonder het hoofd te buigen, kalm en rustig, zooals een +apostel in het schip van Christus' Kerk!... Wij waren niet gerust, +voor we aan boord waren van de groote boot, die koers zette naar +de Walliseilanden. + +Telkens als een schip verschijnt tegenover de opening in het koraalrif +van Wallis, waarbinnen de eilandjes zijn gelegen, wordt door den +uitkijk een boot gesignaleerd, die naar buiten komt. Men kijkt +eveneens uit, men richt de groote kijkers en men wacht te vergeefs op +het schip. Het komt niet! Toch heeft het wind in de zeilen; men kan +het doek zien zwellen onder de stooten van den passaatwind. Is het +een betooverd schip? Ten slotte zet men er koers heen, en men staat +verbaasd, als men bemerkt, dat daar, waar men een schip vermoedde, +een rots te zien is, die om haar eigenaardigen vorm den naam heeft +ontvangen van de Rots met de Zeilen. + +Het is een gewoon koraalrif, een groot brok, dat nog door de golven +is gespaard. Van dichtbij bespeurt men het dadelijk, doordat het +zoo eigenaardig alleen te midden der golven is gelegen. De voet, die +een weinig is afgebrokkeld, de zwaardere romp en de kleur doen het +gelijken op een schip met volle zeilen, gedreven door den wind. Een +weinig struikgewas op den top volmaken de illusie, want ze doen denken +aan den top van den mast. De gelijkenis bedriegt altijd, zoo treffend +is ze. De nautische aanwijzingen maken er melding van en stellen de +rots voor als een nuttig baken; men wordt er toch ondanks dat alles +door gefopt. De vergissing is buitendien onaangenaam. Inderdaad is de +toegang tot Wallis een van de lastigste, en het is de gewoonte, een +kanonschot te lossen, om de hulp in te roepen van een loods, die te +Mua woont op het eiland Uvea, en het schip, dat op assistentie wacht, +laveert heen en weer tot de komst van den inlandschen loods. De Rots +met de Zeilen is dan een bron van emoties en teleurstellingen voor +de zeelui, die er verlangend naar zijn aan den wal te komen en eens +uit te rusten. Dat willen ze dan allen graag na de lange zeereis, +die noodig is geweest om op de Walliseilanden te komen. Dan staat die +stille rots daar en doet, alsof ze alle zeilen bijzet, om naar u toe +te varen, en tergt de wachtenden, die natuurlijk de neiging voelen, +haar te verwarren met het vaartuig van den loods, dat ding, welks +komst de reizigers moet verlossen van het vervelende anti-chambreeren +in open zee. + +Wij leerden alle stadia van dat wachten kennen, waren om beurten +vol hoop of diep teleurgesteld, eer wij de koraalzee binnen den +Wallisarchipel konden binnenvaren. + +Bij het heldere licht van den Stillen Oceaan namen deze kleine +eilanden, gevat in den ring van het mooie koraalrif, den glans aan +van kostbaar gesteente. Eerst had men den nevel van de branding, die, +welker schuim de zonnestralen brak en er alle kleuren van het spectrum +in tooverde; in de binnenzee ging het koraalgesteente naar de diepte, +waarop het zich bevond, over van den eenen groenen schijn in den +anderen en daarachter onderstreepte de donkere kustlijn het tooneel. + +Op de Fidsji-eilanden maakten wij kennis met het wreede ras van de +Melanesiërs; hier komen we in aanraking met veel zachter menschen. + +De Wallisarchipel is ontdekt in 1767 door den beroemden zeevaarder, +die er zijn naam aan verbond. Hij was Engelschman. De groep ligt op +den 13den graad Z.B.; het is er zeer warm, want het klimaat wordt niet +gematigd door de nabijheid van hooge bergen, zooals op de meeste der +oceanische eilanden. Er loopen slechts heuvelrijen over de eilanden, +die niet hooger worden dan 150 meter. De groep bestaat uit een tiental +eilandjes, die in het Noordoosten het dichtst bij elkaar liggen. De +meeste er van, Natu-Mea, Faiva, Natu-Fetam, zijn niet anders dan +koraalrotsen of gewone rotsen, beplant met kokospalmen. Zij dienen +slechts tot tijdelijk verblijf voor zwervende visschers. + +Die groene eilanden, die alle een weinig heuvelachtig zijn, loopen in +een kaap van regelmatigen vorm uit en maken een zeer schilderachtig +effect. + +De krans van koraalriffen wordt op drie plaatsen doorbroken, en +slechts één der drie doorgangen, die van Honokulu, is voor schepen +toegankelijk. + +Het voornaamste eiland, dat de andere als zijn dépendances kan +beschouwen, is Uvea. Als men langs de kust vaart, wordt men getroffen +door de vreemdheid der omgeving, die men vóór zich ziet. Het strand +is, evenals dat van alle eilanden der Stille Zuidzee, bedekt met +een uiterst weelderigen plantengroei; maar het lijkt, of op de +Walliseilanden die vegetatie nog veel donkerder en weelderiger +is. Bovendien zijn, en dat is het bijzondere karakter van deze +eilanden, alle inlandsche hutten op een rij langs het strand der +zee geplaatst. Het zijn liliputachtige woningen van bladeren; het +schijnen echte bijenkorven, neergezet aan den voet van magere, lange +kokospalmen. Het dak van die primitieve hutten raakt nog niet tot een +vijfde van de hoogte van de kruin der palmen. In geen enkel land heb +ik zulke lage woningen gezien. De aanblik van die dwergdorpen, in een +halven kring geschaard rondom de baai, is zeker een der eigenaardigste, +die men onder de oogen kan krijgen. Hij verplaatst u in een lang +vervlogen fabelachtigen tijd, en de inboorlingen, die men uit die +huisjes verwacht te zien te voorschijn treden, zijn sprookjes wezens, +die onder hun rieten dakjes tot in eeuwigheid kinderen blijven onder +den invloed van een kwaadwillig noodlot. + +Te midden van die bijennesten verdient daarentegen de hut van den +koning den naam van paleis. Van steenen opgetrokken, twee verdiepingen +hoog, is zij nog omringd door een dubbele veranda. Rechts van de +koninklijke residentie wappert aan een vlaggestok de vlag van Zijne +Majesteit, een rood doek met vakjes, rechts de driekleur, het teeken +van het protectoraat, en links een wit kruis, het symbool van de +almacht der christelijke zending. + +Uvea telt op het oogenblik 4000 inwoners. Daar de europeesche ziekten, +die zoo groote verwoestingen aanrichten onder de Zuidzee-eilanders, +er nog niet zijn verschenen, neemt de bevolking toe, wat iets zeer +bijzonders is. De zendelingen rekenen zich terecht de eer toe van +het behoud der soort, want zij hebben tusschen de Walliseilanden +en het overige deel der wereld een slagboom opgetrokken, die even +onoverwinnelijk is voor rhum als voor de bacillen van Koch. + +Te Uvea kan men het Maoriras nog zuiver aantreffen. In de groote +menschenfamilie vormen de Maori's of Polynesiërs een der merkwaardigste +ethnographische takken; maar ze zijn als de zeldzame orchideën +verdwaald tusschen het gebladerte. Aan de aarde gebonden door ik weet +niet welke onzichtbare draden, zijn die bloemen bestemd, spoedig te +ontbladeren tusschen de groene takken. Zoo is voor de Maori's, die +nog nauwelijks een enkele eeuw bekend zijn, reeds het uur van hun +dood geslagen; zij verdwijnen uit de archipels en de Wallisarchipel +is de eenige, waar ze nog in aantal vooruitgaan. + +Deze eilanders verbaasden degenen, die het eerst met hen in +aanraking kwamen. Toen ze den aangenamen omgang hadden genoten, +moesten de Europeanen erkennen, dat de eilanders een uitstekend +ingerichte maatschappij hadden. De vrouwen wekten enthousiasme, en +nergens kwamen zooveel deserteurs voor als op de schepen in dienst +op de zuidelijke zeeën. Te goeder trouw verklaarden veel kapiteins +het nieuwe ras voor het mooiste ter wereld, en Quatrefages, die zelf +niet onder hen geleefd heeft, geeft hun gelijk. + +Er werden over de ontdekking van wat het vijfde continent genoemd +werd hevige twisten gevoerd van dogmatischen aard. De wijsgeeren +uit de school van Jean Jacques Rousseau maakten zich meester van +de opgewonden verhalen, gedaan door de zeelui, om daaruit steun af +te leiden voor hun theorie omtrent de oorspronkelijke goedheid der +menschen. Zoo werden nooit wilden meer gevierd dan de jonge Otoe, +die door Bougainville naar Parijs was meegenomen. Beroemde dichters +maakten oden en elegieën op hem. Elken dag opnieuw verschenen in +onze letterkunde werken, gewijd aan het jonge meisje en aan den +jongeling van Otahiti. Die dithyrambische liederen, ingegeven door +de verbeelding der schrijvers, wekken een glimlach bij hen, die in +anima vili de helden hebben ontmoet. + +Maar vooral uit het oogpunt der anthropologie deden de eilandengroepen +der zuidelijke zeeën de geschillen ontbranden. De wetenschap was toen +in twee kampen verdeeld, de polygenisten, wier leer gegrond was op +de veelheid van de oorspronkelijke menschen, en de monogenisten, die +volhielden, in aansluiting aan den tekst van Genesis, dat het geslacht +homo uit een enkel paar menschen was voortgekomen. Die Polynesiërs, +die men daar plotseling had gevonden aan de uithoeken der wereld, die +zachtzinnige, schoone en verfijnde individuen, zoo verschillend van de +Melanesiërs, hun naaste buren, waar waren ze vandaan gekomen? Behoorden +zij niet tot een afzonderlijke groep zonder vroegere betrekking tot +de overige menschheid? + +Ja, dat is blijkbaar het geval, antwoordden de polygenisten; het is +niet aan te nemen, dat de Polynesiërs van buiten zijn gekomen, omdat +het onmogelijk is, de haard, van waar ze zijn uitgegaan, te vinden. + +Quatrefages, de monogenist van officiëele bekendheid, boven reeds +genoemd, beproefde daarentegen in zijn boek te bewijzen, dat de +bewering der polygenisten onjuist was. In het werk "Des Polynésiens +et leurs migrations" zegt hij, niet aan het autochthone der naturellen +uit de Stille Zuidzee te gelooven. + +De waarheid is moeilijk te vinden in dat onmetelijke gebied van den +oceaan, waar de vorming der eilanden, de ontwikkeling der fauna en +flora en der volksstammen, alles onpeilbaar is als de horizons. Maar +toch, zonder partij te willen kiezen in den strijd van beginselen, +veroorloven wij ons ten aanzien der Oceaniërs eenige opmerkingen, +die door de ervaring in de pen zijn gegeven. In de eerste plaats +is de hypothese van de vroegere verbinding van Polynesië aan het +groote australische vasteland, dat nu in deelen is uiteengespat, +opgegeven; het is voldoende, de geologische gesteldheid van den +bodem van den oceaan te bestudeeren, om zich er van te overtuigen, +dat hij van betrekkelijk jongen vulkanischen oorsprong is. Hoe zou +men kunnen aannemen, dat de mensch daar ontstaan zou wezen, daar, +waar geen enkel ander zoogdier werd gevonden? Dat zou een ontkenning +zijn van de wet der evolutie, waarop de polygenisten steunen. + +De Polynesiers moeten dus de eilandengroepen bevolkt hebben langs +den weg der landverhuizing; maar waar vandaan zijn ze dan gekomen, +daar hun type toch eenig is in zijn soort? Ik geloof niet, dat men +kan volhouden, dat ze uit Amerika zijn overgestoken, niet enkel +om den enormen afstand, die hen er van scheidt, maar ook omdat +er geen voorbeeld bestaat, dat de landverhuizingen over zee in +de richting van den heerschenden wind hebben plaats gehad, daar +dan terugkeer niet voor goed verzekerd was. In die omstandigheden +wachten zeevarende volken, die zich verplaatsen, zich er wel voor, +hun vaderland te verlaten. Daarentegen leidt alles er toe, te gelooven, +dat de Polynesiërs, rekenend op de hulp van den passaatwind, om terug +te keeren, van de kalmte van den drogen tijd hebben gebruik gemaakt, +om zich in het onbekende te wagen. Eindelijk maakten ze gebruik van +het voordeel, zich naar de zon te richten, een omstandigheid, waar de +primitieve volken zeer gevoelig voor zijn. Deze redeneering, die ik +grond op de practische ervaring van het karakter der inlandsche zeelui, +acht ik zeer aannemelijk. Men moet onbekend zijn met den bewoner van +Oceanië, wat ongelukkig het geval is met de theoretici, die alleen deze +vraag hebben behandeld, om te veronderstellen, dat deze beschroomde +wilden zich op den oceaan hebben durven wagen op booten, die alleen +konden varen met den wind mee, als ze niet overtuigd waren, naar huis +te kunnen terugkeeren met de zon. De onveranderlijke terugkomst der +passaat winden had tot resultaat, dat de landverhuizers den noodigen +moed kregen voor hun exploratie van den Stillen Oceaan. + +Het land der Maleiers was zonder twijfel, zooals ook Quatrefages +beweert, het punt van uitgang voor de tochten naar den Grooten +Oceaan. Toch laat het zich begrijpen, dat de Melano-Polynesiërs +van het primitieve maleische type verschillen. Aan den eenen kant +hebben ze zich vermengd met melanesische elementen, een te verwachten +gevolg, daar ze de eilanden der Kanaken hebben doorreisd, en aan den +anderen kant hebben ze zich mongoolsche kruisingen laten welgevallen, +tot steun van welke bewering wij ons op Futuna kunnen beroepen. Een +enkel punt blijft intusschen onopgelost; het is niet twijfelachtig, +dat sommige eilanders met ons trekken van overeenkomst hebben en zelfs +een treffende gelijkenis; hun afkomst moet zoo dicht bij de onze zijn +gelegen, dat reeds na het eerste geslacht geen verschil meer merkbaar +is. De geest verdiept zich in gissingen, om het geheim te doorgronden +van die verwantschap, waaraan wij het verschijnsel onzer bewondering +toeschrijven, die wij als instinctief voor de Maori's voelen. + +In het kort, het melano-polynesische ras schijnt ons niet in oorsprong +onderscheiden; het is naar onze meening een anthropologische schepping +van kunstmatigen aard door blinde kruisingen. Het is niet noodig, er +meer van te zeggen, om de weinige onderlinge gelijkheid te verklaren, +evenals de geringe levenskracht van een groep menschen, die bestemd +is te verdwijnen, zooals ze verschenen is. + +Het is moeilijk te zeggen, wat men verstaat onder "het mooiste ras der +wereld", maar op de verschillende trappen van vrouwelijke schoonheid +nemen de polynesische dames een zeer hooge plaats in. Afkomstig van de +drie voornaamste ethnische elementen, heeft het ras van de Papoea's of +Austraalnegers den lichtelijk platten neus geërfd, de dikke lippen, +groote tanden en een matig prognatisme. Wat er te zinnelijk is in de +gelaatsuitdrukking, heeft het van zijn laagstaande voorouders. + +Aan de Aziaten ontleende het iets van het lieve der Japansche vrouwen +en de fijne handen en voeten. Terwijl het mongoolsche ovaal de rondheid +der wijd geopende oogen temperde, gaf het gele pigment aan de huid +iets vergulds, warms en metaalachtigs. + +Maar de Maori'sche heeft haar voornaamste karaktertrekken van haar +moeder, de Maleische. Van haar heeft ze den uitdrukkingsvollen blik, +het lenige en evenredige lichaam, de weelderige haren. Aan de frissche +bronnen heeft zij de geheimzinnige bekoring der dalen ontleend; +zij heeft in de lijst eener liefelijke natuur het gemakkelijke +leven gekend. + +En eindelijk is zij als de spiegel eener verwijderde arische +verwantschap. Misschien moet men opklimmen tot het centrale plateau, +van waar, naar men zegt, alle semietische volken afstroomden, om het +eerste begin te vinden van een emigratie naar Polynesië! Misschien +zou dat de ontroerende gevoelens verklaren, die wij, zonen van het +oude Europa, gevoelen voor de wilde meisjes uit Oceanië! Wij zouden +mogelijk de verontschuldiging hebben, dat we in haar terugvonden iets +van ons eigen verleden en dat zij den sluier ophieven, die voor ons +het verre verleden bedekt. + +Maar men moet goed begrijpen, wat er onder een maori'sche schoonheid te +verstaan is. Loti, die over Rarahu spreekt, drukt zich aldus uit: "Het +was een bijzonder meisje, wier doordringende en wilde bekoorlijkheid +alle regels eener conventioneele schoonheid verwaarloosde, zooals wij +die in Europa begrijpen. Er was in haar iets, dat men niet beter kan +omschrijven dan met de woorden "een polynesische bevalligheid". Het +is onmogelijk, om aan diegenen, die ze niet hebben ontmoet, een +denkbeeld te geven van den indruk, door de vrouwen van Oceanië +gemaakt. Als men haar voor de eerste maal ziet, gevoelt men altijd +in haar tegenwoordigheid een soort van desillusie; maar weldra +wordt men geboeid door de exotische kwijning van haar zwarte oogen, +door de verleidelijke zachtheid van het gelaat, de elegante losheid +van haar taille en haar ronde schouders, aantrekkelijkheden, die de +bedriegelijke photographie niet kan uitdrukken; buitendien gewent men +spoedig aan wat eerst ons aesthetisch gevoel onaangenaam aandoet, dat +wil zeggen, aan den platten neus, het prognatisme en de vooruitstekende +jukbeenderen. + +Als men onder de Polynesiërs leeft, begrijpt men in den +anthropologischen zin van het woord het oordeel van de Quatrefages over +haar, maar haasten wij ons er bij te voegen, dat er veel overdrijving +schuilt en veel dichterlijk enthousiasme in de beschrijvingen der +zeevaarders. De deprimeerende invloed van de omgeving heeft er veel +toe bijgedragen, dat de Europeanen de inboorlingen niet behandelden, +zooals men na dien lof zou verwachten. + +Uvea is de hoofdplaats voor de Paters Maristen. Aan den naam +van die plaats is verbonden die van hem, wien de eer toekomt, de +voorvechter te zijn van hun werk in Oceanië, Monseigneur Bataillon, +bisschop van Enos. Het leven van dezen zendeling werd bijna geheel +op de Walliseilanden gesleten, namelijk tot zijn verheffing tot het +episcopaat; en zijn stoffelijk overblijfsel rust onder de grafsteenen +in de kerk te Mua. + +In hun apostolische verbeelding zien de priesters den archipel +als het beloofde land, waar zonder een enkele afvallige ziel de +geloovigen eenvoudig geloovig zijn, zooals in den gouden tijd van +het christendom. Daar ze in het geheel geen geregelde gemeenschap +onderhouden met de wereld, is deze schuilplaats inderdaad hun ideale +koninkrijk op aarde. + +Sedert 1843 is de macht der zendelingen er steeds toegenomen +onder den invloed van koningin Amelia. In 1887 haalden ze hun +koninklijke getrouwe over, zich onder het protectoraat van Frankrijk +te stellen. Amelia is gestorven kort na die gebeurtenissen, zonder +dat de positie der paters Maristen er door is veranderd. + +De archipel wordt tegenwoordig bestuurd door een onbeperkt +alleenheerscher, die zijn gezag krachtens goddelijk recht uitoefent met +de raadgevende stem van de districtshoofden. Zijn wijze van regeeren +is nog dezelfde als in den ouden tijd. Met het aanleeren van de lessen +der beschaving heeft de vorst alleen zijn bloedige gewoonten verloren, +en tevens heeft zijn regeering er door in vastheid gewonnen. De rust +van de dynastie, die vroeger veel te lijden had van den opstand der +hoofden, is nu bij het volk veilig. + +De tegenwoordige koning is een man van ongeveer vijftig jaren, van een +levendig temperament en groote intelligentie. Hij schijnt inderdaad +regeeringstalent te bezitten. Zijn onderdanen koesteren te zijnen +opzichte den traditioneelen eerbied, vol bijgeloof. Ze zouden niet, eer +de zon is ondergegaan, zijn huis durven passeeren met een pak of last. + +Dicht bij het huis van den koning waait onze vlag op de woning van +den franschen resident. Die ambtenaar, gewoonlijk gekozen uit het +corps der koloniale bestuurders, woont alle beraadslagingen bij, +zonder dat hem een bepaalde macht is gegeven. Hij verveelt zich +gruwelijk op de Walliseilanden en wordt moedeloos en onverschillig +in zijn isolement en zijn eenzaamheid. + +Wat de zendelingen aangaat, die doen niet aan politiek; maar hun +oppergezag zweeft boven de besluiten van den Raad en boven de +beslissingen van den koning... + +In werkelijkheid is de regeering van de eilanden zuiver theocratisch; +alle wetten hebben een godsdienstige strekking, en het eiland Uvea +maakt den indruk van een zeer groot klooster, waar ieder aan de +regelen gehoorzaamt van de kloosterlijke tucht en zich veilig voelt +achter de beschermende wallen. + +Men behoeft slechts aan wal te gaan, om zich rekenschap te geven van +het feit, dat het eiland, zoo groen, uit de verte gezien, te groote +illusies wekt op het punt zijner vruchtbaarheid. De palmen, die te +dicht opeen staan, leveren maar zeer weinig vruchten; de droge grond +van vulkanische asch is niet bijzonder productief. In tegenstelling +met de meeste Polynesiërs moeten deze eilanders wel werken, om aan +voedsel te komen. Maar de groote oorzaak van zorg en ellende, die als +een zwaard van Damocles boven de bewoners hangt, zijn de cyclonen, +in welker centralen weg de eilanden liggen. + +Herhaaldelijk is de regeering van Nieuw Caledonië, onder wier +regime deze bezitting behoort, te hulp moeten komen. De economische +minderwaardigheid van den archipel is een gevolg van het feit, +dat wij hier niet te doen hebben met een bodem, ontstaan tengevolge +van een vulkanische uitbarsting, zoodat er een bergland ontstond, +aan welks voet de humus zich kon afzetten in de dalen, die door +erosie ontstonden. + +De archipel der Walliseilanden heeft ongetwijfeld zijn ontstaan te +danken aan de uitbarsting van groote gasmassa's naar de oppervlakte +van de zee, en die een aschregen deden neerstorten rondom den ontstanen +krater. Men vindt er inderdaad geen lava, en de weinige trachieten, die +men in het midden van het eiland vindt, zijn maar klein van afmeting. + +Men kan op Uvea een zeldzaam verschijnsel van plutonischen aard +opmerken, namelijk de plaatsen, waar die uitbarstingen van gas +zich voordoen. Het zijn, als het ware, schoorsteenen van beslist +cylindrischen vorm, met steile wanden, afgeslepen door de opstijging +der gloeiende stoffen. In de diepte van die arena van wel 500 meter +middellijn heeft het hemelwater een groenachtig meer gevormd, waar +reusachtige vleermuizen in menigte boven rondfladderen. + +Er is iets, dat nog vreemder is dan de theocratische regeering en +de geologische gesteldheid van het priesterlijke rijk, dat zijn de +jonge meisjes. Die blijven tot haar huwelijk onder de leiding der +Zusters van het district. Elken morgen na de mis worden ze aan hun +families afgestaan voor het gewone huishoudelijke werk, en zoodra +de avond begint te vallen, keeren ze naar de school terug, waar ze +gedurende den nacht opgesloten blijven. Op die wijze wordt haar deugd +nauwlettend bewaakt; want officieren van de zedenpolitie houden de +wacht in het dorp, om de minste overtreding tegen de regelen der +kuischheid aan den dag te brengen. + +Toch branden in de borst van die kinderen de warme gevoelens van het +Maori-bloed. Men kan het zich bijna niet voorstellen, dat die meisjes +in het algemeen braaf zijn, en de zendelingen moeten er wel diep +den eerbied voor de kuischheid in hebben gebracht, om dat resultaat +te bereiken. + +Toch valt er iets bijzonders bij op te merken. Die dames, die uit +atavisme zich eigenlijk als bloemen zoo maar zouden moeten geven, +bezwijken bijna nooit anders dan in geval van een huwelijk; maar de +behoefte om liefde te schenken is bij haar zoo groot, dat het flirten +spontaan op Uvea is ontstaan. + +Het denkbeeld, te flirten met een vrouwtje van de Wallis-eilanden +deed ons glimlachen. Denkend aan de lichtvaardige gemakkelijkheid +der zeden op Tahiti, wilden wij te dezer zake geen geloof slaan aan +de verhalen van degenen, die er vóór ons waren geweest. Maar later +moesten wij wel toegeven, dat ze gelijk hadden gehad, want er vielen +ook onder ons helden op te merken van die liefdeshistorietjes als +kostschoolamourettes. + +Wij maakten kennis met de dames op een feest, gegeven door den +koning. De jonge meisjes uit Uvea zongen, zittend op de hurken en +het gezang begeleidend met handgeklap. Zij roemden de grootheid van +Frankrijk, van haar vaderland en van ons schip. Tot minder verheven +onderwerpen overgaand, deelden zij mede, hoe en met welke bloemen men +kransen moest vlechten en guirlanden; ze noemden den pandanuspalm, +welks geur bedwelmt, den hibiscus, rood als bloed, de groene lianen +en de varens, die met hun donkere kleuren een achtergrond vormen voor +de kleurige kronen. + +Daarna verheerlijkten ze het eiland Samoa, de koningin der westelijke +zeeën van den Grooten Oceaan; ze roemden de bevalligheid van +zijn fafinérs of jonge meisjes, de koelte van zijn stroomen en de +heerlijkheid van zijn bergen... telkens met eentonig rhythme herhalend: +Lelei, Lelei Samoa... (het schoone, schoone Samoa), welk refrein door +de eerste zangeres op scherpen toon werd aangegeven. + +Amalia, de dochter van den koning, een groote jonge dame van 18 jaar, +zat in het midden der rij en had zelve de leiding van het gezang harer +vrouwelijke onderdanen. Zij is, evenals haar grootmoeder koningin +Amelia, een zeer geloovig schepseltje, dwepend met de zendelingen. Er +werd zelfs verteld, dat ze de eer verlangde, den sluier aan te +nemen. De religieuses uit het klooster van Mata-Utu zijn inderdaad +voor een groot deel inlandschen, wier amberkleurig gelaat onder de +witte huif vreemd uitkomt. Ik denk, dat de Maristen verstandig genoeg +zullen zijn, om aan die roeping paal en perk te stellen, ten einde zulk +een trouwe vriendin aan het hoofd van de zaken des lands te behouden. + +Na de jonge meisjes dansten de jonge mannen en vormden een treffende +tegenstelling met de zachte, golvende bewegingen der eersten door +hun ongeordende en woeste sprongen. + +De krijgslieden waren enkel gekleed met een gordel van kokosvezels, +op het hoofd droegen ze een soort van mijter, tapa geheeten; de dansers +bootsten een gevecht na; ze lieten in hun handen houten lansen allerlei +bewegingen uitvoeren, en wisten die zoo snel te draaien, dat men de +wapens niet kon onderscheiden. Bij het simuleeren van aanvallen en +verrassingen in den oorlog bezongen ze de barbaarsche vreugden van +de zegepraal. + +Ze waren ontzagwekkend, die bronzen lichamen, tegen den strakken +horizon. De passaatwind, die krachtig waaide, deed de doode bladen +opvliegen, wrong de kokospalmen tot grillige houdingen en gaf aan +het tooneel een indruk van kracht en majesteit. + +Toen de schemering viel en de horizon in vlammen was gezet, moesten +de jonge meisjes hun klooster weer opzoeken en moesten daarbij door +het dorp gaan. Er heerschte op straat een diepe stilte, daar de wind +was gaan liggen na zonsondergang; een drukkende stilte was gevolgd +en scheen loodzwaar op de natuur te drukken. Trots de toenemende +duisternis onder de onbewegelijke palmen zou men het niet hebben +moeten wagen, zich eenige vertrouwelijkheid te veroorloven tegenover +de meisjes; ze zouden wel heel gauw klaar zijn geweest den gevreesden +verzoeker te verjagen met een "covi... covi... satana!..." den uitroep, +waarmee de dames haar afkeer van Europeanen te kennen geven. + +Het was nu al drie weken geleden, dat wij op de Walliseilanden aan +wal waren gegaan, en de hydrographische werkzaamheden, waarvoor +wij er heen waren gezonden, liepen ten einde. We hadden bakens van +koraalgesteente opgericht met ijzeren punten gekroond, die het kanaal +moesten aanwijzen, waarlangs Mata-Utu moest worden bereikt, over een +lengte van drie mijlen. + +Die werken stelden ons tevens in de gelegenheid, op te merken, met hoe +groote zekerheid het stelsel der persoonlijke heerendiensten werkt. De +koning had beloofd, het noodige materiaal op een bepaalde plaats +te doen neerleggen, en de inboorlingen brachten op het aangewezen +uur blokken koraal, zooals wij hadden besteld, maar het was ons +onmogelijk, hun hulp te erlangen voor het plaatsen der bakens. We +moesten daartoe een beroep doen op hun hoofdman, en onze eischen +hadden bijna aanleiding gegeven tot een diplomatieke quaestie. + +Daar de vorm der diensten, door ons verlangd, iets nieuws was, vreesde +de monarch, misbruik te maken van zijn gezag, als hij er het bevel toe +gaf. Na lange onderhandelingen ontving men aan boord het koninkje +met de eerbewijzen van iederen souverein, dus 21 kanonschoten, +en de moeilijkheden waren uit den weg geruimd. De onderdanen, +blijkbaar gevleid, dachten er niet meer over, om te protesteeren; +en dank zij den handenarbeid van ongeveer 1500 van de inboorlingen, +was ons werk spoedig afgeloopen. + +Wij woonden ook nog den dag voor ons vertrek een plechtigheid bij, +die interessant was, omdat de locale overleveringen er in werden +geëerd naast den christelijken eeredienst. Er werd een vrouw begraven, +die bij de bevalling gestorven was. Het lichaam was gewikkeld in een +groot stuk tapa, dat voor vocht ondoordringbaar was gemaakt en werd +op een draagbaar door mannen gedragen. Bij die gelegenheid stemden +de inboorlingen zeer ernstige liederen aan. + +Ik geloof, dat er ter wereld geen meer verwaarloosde kolonie bestaat +dan de archipel der Wallis-eilanden; Frankrijk weet er niets van en +trekt ook geen enkel voordeel uit het bezit; de kolonie is als een +tooisel, waar een mooie vrouw geen waarde aan hecht. + +Geen enkele plaats geeft zoozeer het gevoel, dat men zich op een +eiland bevindt, afgescheiden van de overige wereld. Zooals het bij het +bestijgen van de hellingen van een berg gebeuren kan, dat men, na de +opwekkende kracht van de hoogere streken te hebben gevoeld, plotseling +de onaangename gewaarwording krijgt, die ontstaat door de verdunning +van de lucht, zoo brengt dit verloren eiland een gevoel teweeg van +sombere en doffe lusteloosheid, waar toch geen physieke oorzaak voor +is aan te wijzen. Het heeft iets van eerbiedige ingetogenheid, van +teederheid, van vergetelheid der wereld en haar belangen, maar laat +een ontmoedigende leegte achter. + +Door een onverklaarbare tegenstelling gevoelt ge nu eens de behoefte, +altijd te blijven op deze plaats van zoete rust, en in een volgend +oogenblik heeft er een snelle reactie plaats en er wordt in u een +vurige wensch geboren, om weg te vluchten, een begeerte, die u bij de +onmogelijkheid der vervulling, troosteloos en weemoedig achterlaat. Er +komt een vermoeidheid over u; de ziel wordt onrustig en weifelend +als de kompasnaald bij een onweder. + +Toen wij eindelijk vertrokken waren, en Uvea niet meer was dan een +nevelachtig plekje tegen de lucht, ademden wij vrijer; maar het +afscheid ging toch wel gepaard met gevoelens van droefheid. + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Door Centraal-Oceanië, by P. de Myrica + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DOOR CENTRAAL-OCEANIË *** + +***** This file should be named 17305-8.txt or 17305-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/1/7/3/0/17305/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |