diff options
Diffstat (limited to '17713-8.txt')
| -rw-r--r-- | 17713-8.txt | 3561 |
1 files changed, 3561 insertions, 0 deletions
diff --git a/17713-8.txt b/17713-8.txt new file mode 100644 index 0000000..eea1cf2 --- /dev/null +++ b/17713-8.txt @@ -0,0 +1,3561 @@ +Project Gutenberg's Ars grammaticae Iaponicae linguae, by Diego Collado + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Ars grammaticae Iaponicae linguae + +Author: Diego Collado + +Release Date: February 8, 2006 [EBook #17713] + +Language: Latin + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ARS GRAMMATICAE IAPONICAE LINGUAE *** + + + + +Produced by Louise Hope, David Starner and the Online +Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net + + + + + +[Transcriber's Note: +Characters that could not be fully rendered in the Latin-1 character set +have been "unpacked" and shown within brackets: + [~e] [~i] [~u] (e, i, u with tilde: ã and õ should display normally) + [vo] [vu] (hacek / "caron") + [e,] ("e caudata" = æ) + [oe] (oe ligature)] + + + * * * * * + + ARS + GRAMMATICAE + IAPONICAE + LINGVAE. + + + IN GRATIAM ET ADIVTORIVM + eorum, qui prædicandi Euangelij causa ad + Iaponiæ Regnum se voluerint conferre. + + +Composita, & Sacræ de Propaganda Fide Congregationi + dicata à Fr. Didaco Collado Ordinis Prædicatorum + per aliquot annos in prædicto Regno + Fidei Catholicæ propagationis + Ministro. + + + [Illustration: + EVNTES IN VNIVERSVM MVNDVM + PRÆDICATE EVANGELIVM OMNI CREATVRÆ] + + + ROMÆ, + Typis & impensis Sac. Congr. de Propag. Fide. + MDCXXXII. + SVPERIORVM PERMISSV. + + + + +Imprimatur si placet Reuerendiss. P. M. S. +Pal. Apost. A. Episc. Vmbriaticen. Vicesg. + +Imprimatur + +Fr. Nicolaus Riccardius S. Pal. Apost. Magister, +Ordinis Prædicatorum. + + + * * * * * + +[Transcriber's Note: +The book contains no Contents or Index. Instead, the full chapter titles +are listed here.] + +PROLOGVS AD LECTOREM. +De nomine & eius declinatione, & genere. +De pronomine. + De pronomine secundæ personæ scilicet ego &c. + De pronomine secundæ person[e,]: scilicet Tu, tui, tibi, &c. + De pronomine tertiæ personæ, scilicet ille, illa, illud. + De pronominibus relatiuis. +De formatione verborum, & coniugationibus. + De Pr[e,]terito imperfecto, perfecto, & plusquam perfecto. + De futuro primæ coniugationis. + Imperatiuum primæ coniugationis. + Optatiuum primæ coniugationis. + Subiunctiuum primæ coniugationis affirmatiuæ. + Infinitiuum. + Prima coniugatio negatiua. + Secunda coniugatio affirmatiua. + Secunda coniugatio negatiua. + Tertia coniugatio affirmatiua. + Tertia coniugatio negatiua. + Coniugatio verbi substantiui negatiui. + De Particulis conditionalibus. + De verbo potentiali. + Verba irregularia quo ad coniugationes. + De verbo adhuc, & de eius formatione & differentijs. + De aliquibus verbis quæ de se habent honorem determinatum. + Aduertentiæ circa coniugationes verborum. +De Adverbiis. + Caput primum. + De aduerbijs locorum. + Aduerbia ad causam interrogandum & responendum. + Aduerbia temporis. + Aduerbia negandi. + Aduerbia affirmandi. + Adverbia comparatiua. + Aduerbia superlatiua. + Aduerbia intensionis & exaggerationis. + Aduerbia congregandi. + Aduerbia concludendi, & aduertendi. +De Præpositionibus casuum. +De coniunctionibus & diuisionibus. +De interiectione. +De sintaxi, & casibus, quos regunt verba. +De Arithmetica Iaponiæ & materia numerorum, + in quibus hoc opus hic labor. +Aliquæ regulæ coniugationum in scriptura librorum. +ERRATA SIC CORRIGE. + + + * * * * * + +PROLOGVS AD LECTOREM. + +Et aduertentiæ aliquæ pro Iaponicæ linguæ perfecta pronuntiatione. + + +Etsi quondam à principio plantationis Orthodoxæ fidei nostræ in Regno +Iaponico, composita fuerit quædam ars grãmaticæ linguæ prædictæ a +P. Ioanne Rodriguez Societatis Iesu; quia tamen raro res in sua prima +conditione perfectæ lumen aspiciunt, & aliàs, ob temporum diuturnitatem, +vix aliquam copiam prædictæ artis est iam inuenire: Visum est mihi, +aliquale Deo, & ministris fidei propagationis (quæ sine linguæ +instrumento non potest esse) obsequium præstiturum, si extractis ab arte +prædicta necessarijs (sunt enim multa) & relictis, quæ peritis in +prædicta lingua talia non probantur; additis etiam ijs, quæ experientia, +& vsu, lectioneque continua librorum, Deo largiente (qui dat verbum +Euangelizantibus) sum adeptus, in compendium alarè, & sub breuitate +redigerem præcepta omnia quæ ad eruditè vtendum lingua Iaponica, +prædicatoribus (pro quibus labor est assumptus) sunt necessaria. Quia +verò simul cum præceptis, & regulis, expedit exempla, in quibus prædicta +regulæ verificantur ponere; libuit etiam ad maiorem discipulorum +consolationem & iuuamen non solum hoc; sed etiam exemplorum omnium +declarationem in lingua Latina (quæ inter Theologos est cõmunior) +adiungere, quo nihil a magistro restet amplius desiderandum. Et si verò +ea omnia, quæ tam in hac arte; quàm in Dictionario (quod, Deo dante, +quanto citius in lucem edere gestio) continentur meo iuditio sint satis +limata, & secura, quibus fiducialiter quiuis vti potest; Examini tamen, +& iuditio melius sentientium subiecta esse volo, vt fidei prædicatio ab +eruditiore lingua, fructuosior euadat. + +Quando duæ vocales immediate coniunguntur in aliquo vocabulo linguæ +Iaponicæ; non pronunciantur sicut in Latina valeo, aut in Hispanica +_vaca_, sed vtraque integra per se profertur, _v,a_; _v,o_; _v,i_. + +Litera, _s_, pronuntiatur sicut, _sç_, v.g. _susumùru_, _sçusçumùru_. + +Litera, _j_, pronunciatur blande, sicut in lingua Lusitanica _joaõ_, &, +_judeo_. + +Litera _x_, pronunciatur etiam blande sicut in lingua Lusitanica +_queixumes_. + +Quando supra literam, _o_, fuerit hoc signum _^_ pronunciatur, _ô_, ac +si esset, _ou_, labijs quasi iunctis, & ore penè clauso: v.g. _búppô_. + +Quando verò supra _o_, fuerit hoc signum, _v_, vel, _ó_, pronunciatur +ore aperto, & ac si essent duæ literae, _oo_, v.g. _tènxó_, vel +_gacux[vo]_. + +Si vero prædicta signa, fuerint supra _ú_, pronuntiatur _[vu]_, +detentum, ac si essent duo, v.g. _Tàifú_, _Aia[vu]_. + +Quando fuerit hoc signum _~_ super aliquã literam ex vocalibus debet +proferri sicut, _n_; sed non in integrum, sed cursim & leniter v.g. +_vãga_. + +_Qe_, &, _qi_, scribuntur absque, _u_, quia quando, _u_, sequitur post, +_q_, vel post, _c_, utraque integrè pronunciatur absque sinalepha v.g. +_quõdai_, _quàinìn_: + +Quando post, _g_, sequitur, _u_, & postea immediatè alia vocalis _e_, +vel, _i_, pronunciatur sicut in lingua Hispanica, v.g. _guenin_; si vero +litera, _i_, ponatur immediate post, _g_, absque, _v_, pronunciatur +sicut Italicè, giorno, v.g. _Xitãgi_. + +Litera, _z_, pronunciatur ea vi, qua in lingua Hispaniæ, Zumbar, v.g. +_mizu_. + +Si verò fuerint duo, _zz_, violentiùs feriuntur, v.g. _mizzu_. + +Quando fuerint duo, _tt_, _xx_, _zz_, _qq_, _cq_, _ij_, _pp_; vtrumque +opportet ferire vt fit perfecta pronunciatio, & vis significationis +percipiatur: nam v.g. _mizu_, significat mel; & _mizzu_, significat +aquam: vnde si eadem, vel violentia, aut lenitate vtrumque pronunties +vel aquam tantum, vel mel solùm tibi proferent. + +Quando, _ch_, anteponitur vocali, pronunciatur sicut Hispanice, +chimenea: v.g. _fochó_. + +Si vero, _nh_, anteponatur vocali, pronunciatur sicut Hispanicè, maña, +v.g. _nhuva_. + +Litera, _f_, in aliquibus Iaponiæ prouincijs pronunciatur sicut in +lingua Latina; in alijs autem ac si esset, _h_, non perfectum: sed +quodam medium inter, _f_, &, _h_, os & labia plicando, & claudendo, sed +non integrum, quod vsu facilè compertum erit: v.g. _fito_. + +Quando, _tç_, in aliquo vocabulo fuerit (quod est valde frequens) orare +debet discipulus Deum, vt ei venas pronuntiationis aperiat quia est +difficilis, & in nulla lingua alia, est talem pronuntiationem inuenire: +non enim pronunciatur vt _tç_, aut ut _t_, uel, _c_, solùm, sed +uiolenter percutiendo lingua dentes, ita ut utraque litera, &, _t_, &, +_ç_, & plus, _ç_, quàm, _t_, feriri uideantur: u.g. _tçùtçùmu_. + +Litera, _r_, pronunciatur blandè & leniter ubicumque inueniatur, siue +sit in principio, siue in medio uocabuli; u.g., _ranguió_, _cutabirùru_. + +_Ya_, _ye_, _yo_, _yu_, pronunciantur sicut in lingua Hispanica. + +Quando à Iaponijs pronunciantur uocabula finita in, _i_, uel _v_, uix +percipitur litera finalis a tyronibus: u.g. qui audit, _gozàru_, putat +se audiuisse, _gozàr_, & qui audiuit _fitòtçu_, credit se solum +audiuisse, _fitòtç_, & cum audit, _àxi no fàra_, percipit solum, _àx no +fàra_. + +Quando uocabulo finito in uocali subsequitur incipiens in consonanti, +præcipuè si sit, _b_, uel, _s_, inter ipsam uocalem, & consonantem, +pronunciatur litera _n_, sed non perfecta; sed lenis: u.g. _sònõ +gotòqu_. + +Circa uocabulorum accentus magnam adhibui curam, ut illos signis suis +proprijs locis supra literas in quibus accentus fieri debent, adaptatis, +sensus & sententia loquentis percipiatur: u.g. _qèi xèi_, habet accentum +in utroque, _èè_. _fibicàxi_, habet in prima, _i_, & in, _a_, & idem in +dictionario seruabitur ordo, notando accentus ea perfectione, qua summa +cum diligentia potui percipere, si in aliquo sum deceptus, paratus sum +corrigi; ea uerò quæ diminute fuerint dicta, uel desuerint, tam in arte; +quàm in dictionario; cum facile sit addere; à doctiore supplebuntur, qui +tertiam artem, & secundum dictionarium aggredietur: ego enim ne à patre +familias & Domino Deo nostro reprehenderer, talentum nolui habere +repositum in sudario, sed duobus, alia saltim duo superlucrari, & +cooperari saluti Iaponiorum; non solùm prædicando, sed præhendo +prædicatoribus, si possem instrumenta linguæ, & præcipuè modo ut possint +illam extra Iaponiam addiscere: cum propter instantem persequutionem in +Iaponia uix sit hoc possibile. Vale & uiue felix lector. Matriti die 30 +Aug. Ann. 1631. + + + * * * * * + +In hac arte Grammaticæ seruauimus ordinem, quem peritus Antonius +Nebrissensis, & alij seruarunt in suis linguæ Latinæ, per partes, +videlicet Orationis, nempe Nomen, Pronomen, &c. + + +_De nomine & eius declinatione, & genere._ + +In lingua Iaponica non sunt declinationes per casus sicut in Latina, +sed sunt quædam particulæ, quæ postpositæ nominibus, casuum; +differentias constituunt in omnibus nominibus, tam appellatiuis, quàm +proprijs. Quæ constituunt nominatiu[~u], sunt quinque, _va_, _ga_, +_càra_, _no_, _iòri_. Particula, _va_, postponitur quando quasi +reduplicatiue, seu specificatiue volumus explicare rem vel personam +significatam per tale nomen; siue sit primæ, siue secundaæ, vel tertiæ +personæ: v.g. _Vàtacùxi và mairànu_, ego, vel, quod ad me attinet, non +ibo. Particula, _no_, postponitur secundis & tertijs personis, & +præcipuè si sint inferioris ordinis; & quando in oratione est aliquod +relatiuum, quod non denotat actionem transitiuam: v.g. _Sònàta no +m[vo]xita còto_, id quod tu dixisti. Postponitur etiam particula, _no_: +quando aliquid indefinitum dicitur: v.g. _iiè no àrucà mìió_, vide si +sint domus. Particula, _ga_, postponitur regulariter primis & tertijs +personis inferioribus, & etiam secundis quando sunt etiam infimæ vel +humiliantur: v.g. _Pedrõga qita_, Petrus venit. Solent etiã hanc +particulam postponere quando aliquid indefinitè volunt dicere, sicut +dictum est de particula, _no_: v.g. _còco nì và ii[~e]gà naicà?_ non +sunt hic domus? & si in oratione sit relatiuum non dicens actionem +transitiuam, si referat rem inferioris & humilis ordinis, postponitur +etiam particula, _ga_: v.g. _sor[~e]gàx[~i] ga càita fumi_, Epistola, +quam ego scripsi, _sòch[~i] ga iúta còto_, quod tu dixisti. Particulæ, +_càra_, & _iòri_, postponuntur & faciunt nominatiuum quando oratio dicit +actionem transitiuam, & præcipuè si est oratio relatiui. v.g. _Deus iòri +cùdasàrèta gracia_, gratia, quam Deus dedit. _Tòno càra còre vo vôxe +tçuqerarèta_, Dominus hoc præcepit. Aliquando etiam nomina sunt in casu +Nominatiuo absque aliqua particula: v.g. _Pedro Ioaõ vo iòbarèta_, +Petrus uocauit Ioannem. Genitiuo sunt duæ particulæ, videlicet _no_, & +_ga_. Particula, _no_, seruit omnibus personis superioris ordinis: v.g. +_Padre no võ qirumòno_, Patris vestis seu habitus: _ga_, postponitur +omnibus personis inferioris ordinis: v.g. _Pedrõ ga fùmi_, Epistola +Petri. _so ch[~i]ga mòno_, res tua, _àr[~e] ga càne_, argentum illius, +_Tòno vàio c[~u] ga fucài fito già_, Dominus est magnæ cupiditatis, +idest valde cupidus. Aliquando etiam prædictis particulis genitiuum +constituentibus postponitur particula, _to_, v.g. _Pedro no to +degozàru_, est Petri. Sed non est modus loquendi perfectus, unde melius +est illo non uti; ponitur tamen ut auditus intelligatur. Quando uerò +coniunguntur duo nomina substantiua ad faci[~e]dum unum quasi +connotatiuum, non est necessaria particula genitiui, u.g. _còcuxu_, +dominus regni. Secundum regulam tamen ordinariam deberemus dicere _còcu +no xù_, & hic modus faciendi connotatiua absque particula genitiui, est +regularis in lingua Iaponica: u.g. _Maria còto_, res Mariæ. + +Datiuum constituunt duæ particulæ scilicet, _ni_ & _ie_, u.g. _Pedro ni +móxita_, dixi Petro. _Padre ie ãgue maraxita_, Patri dedi, uel obtuli. + +Accusatiuum constituunt quinque particulæ, _vo_, _võba_, _va_, _ie_, +_ga_, Prima uidelicet, _vo_, est usitatior: u.g. _Pedro voiòbe_, uoca +Petrum, _va_, utuntur quando uolunt in particulari explicare rem +significatam per nomen in accusatiuo, u.g. _niffon guchi và Xiranu_, +linguam Iaponicam nescio. Particula, _võba_, est idem quod, _vo va_, +conuertendo secundam literam, _u_, in, _b_, ea uero utuntur sicut, _va_, +u.g. _fune võba nòri sutète_; _cane bacàri tòri maràxità_, relinquens +nauigium: argentum seu pecunias tantùm accepi; _ie_, utuntur ad +significandum locum ad quem: u.g._ Roma ie mair[vo]_, ibo Romam, _ga_, +postponitur nominibus significantibus res inanimatas, seu humiles: u.g., +_àre i[~e] gozàre, mònõ ga móxita[~i]_, accedas illuc, habeo enim tibi +aliquid dicere, fit etiam accusatiuum absque aliqua particula ut in +exemplo antepenultimo in quo secundum accusatiuum est sine particula. + +Vocatiuum constituit particula, _icàni_, sed non postposita nominibus +sicut & reliquæ, sed anteposita: u.g. _icàni qimi còre vò gorònjerarei_, +uideas hoc domine. Regularius uerò fit uocatiuum absque aliqua +particula: u.g. _Padre sàma qicàxerarèio_, audias reuerende pater. + +Ablatiuo sunt tres particulæ, _iori_, _càra_, _ni_, tertia scilicet +_ni_, facit locum in quo: v.g. _iglesia n[~i]gozaru_, est in ecclesia: +aliquando vtuntur, _ni_, anteposito, _no_, v.g. _sònàtà nò nì Xiàru cà?_ +facis hoc tuum? vel accipis tibi? sed hic magis videtur datiuum, quam +ablatiuum. Particulæ _càra_, &, _iòri_, sunt communiores ad ablatiuum +constituendum: v.g. _Madrid càra màitta_, ex Matrito veni, _Pedro iòri +coròsarèta_, occisus fuit à Petro. + +Ad constituenda pluralia sunt etiam quatuor particulæ, quæ postpositæ +immediatè nominibus, illa pluralia constituunt, postea verò, sequuntur +particulæ positæ casus constituentes. Prædictæ autem quatuor particulæ +sunt, _tàchi_, _xu_, _dòmo_, _ra_. Prima particula scilicet, _tachi_, +facit pluralia nomina significantia res nobilis ordinis, & quas volumus +honore afficere; v.g. _Tòno tàchi_, domini. Particula, _xu_, constituit +pluralia nomina significantia res nobiles quidem; sed non ita supremi +ordinis: v.g. _samurài xu_, nobiles; qui non sunt domini. Particula, +_dòmo_, postponitur nominibus significantibus res humiles, siue +rationales siue viuentes sensibiles, siue inanimatas: v.g. _fiàcuxõ +dòmo_, agricolæ, _ix[~i] dòmo_, petræ, _mmã dòmo_, equi. Particula, +_ra_, facit pluralia nomina significantia res vilissimas, vel quæ +despectui habentur: v.g. _Iudeora_, Iudæi. Pluralibus sic iam per istas +particulas constitutis, postponuntur particulæ casus constituentes +secundum orationum exigentiam: v.g. _tòno tàchi no còtõ dòmo vo varú +iúnà_, ne maledicas res dominorum. + +Aliqua etiam sunt vocabula, quæ de se pluralitatem important: v.g. _tòmõ +gàra_, significat homines, _Nàn bàn mòno_, res Europeas, _Nàn bàn mòno +vo fomùru nà_, ne laudes res Europæ. + +Particula verò _icàni_, quæ, vt supra dictum est, facit uocatiu[~u] non +postponitur pronominibus pluralibus iam factis; sed semper anteponitur, +particulæ autem facientes plurale postponuntur: u.g. _icàni Padre tàchi +vo qiqì nasarèio_, audite reuerendi patres. + +Duæ uerò particulæ ex quatuor suprapositis, quæ faciunt plurale, +scilicet _domo_, & _rà_ aliquoties sunt singulari[~u] uerbi gratia. +_vare rà_, uel, _midòmo_, ego: aliquando etiam utraque simul inuenitur +in singulari: u.g. _midomo ra_, ego, _midomo rã ga_ meum vel mei: +postponuntur etiam prædictæ particulæ, _domo_, vel, _ra_, singularibus, +vel quando volumus humiliare res significatas aut de successu +significati per orationem non sumus ita certi; sed quasi dubitamus: v.g. +_sarã dòmõ ga itài_, dolet mihi venter, _às[~u] dòmó và àru mài_, +crastina die non erit, _àsu rà và narõ mòde_, crastina die forsitan ita +erit. + +Particula, _va_, postponitur nominibus tam singularibus; quàm pluralibus +iam per particulas articulatis: v.g. _còcoie va mairànu_, huc non +veniat, _còco càra va dènu_, hinc non exiuit, _còco ni và iru mài_, huc +non intrabit: aliquando etiam particula, _va_, supplet particulas +articulares: v.g. _funè de sàie ió[~i]ó tçùita ni, cachi va nàcanaca +nàru mài_, si nauigio vix perueni; pedibus, vel pedes, absque dubio non +peruenissem. Hic particula, _va_, supplet particulam, _càra_. + +In ista lingua Iaponica non sunt etiam genera, masculinum videlicet, +femininum, & neutrum, sicut sunt in Latina; sunt tamen aliqua nomina, +quæ ex se sunt, vel masculina, vel feminina, quia ex sua significatione +dicunt vel masculum, vel feminam determinatè; sunt etiã aliqua nomina ex +se cõmunia duobus. Particula, _vo_, ante posita nominibus significat +masculum. Particula verò, _me_, ante posita significat feminam in rebus, +quæ non habent genera propria: v.g. _vo ì vo_, significat piscem +masculum, _mè i vo_ significat piscem feminam: _vojica_, significat +caprum siluestrem, _mè lìca_, significat capream, _còma_, significat +equum; _zoiacu_, equam; _xô_, significat accipitrem masculum; _dài_, +feminam, _cotòi_, significat taurum, _meùxi_, vaccam. _votòco_, +significat virum, _vonãgo_, vel _nhóbó_, vel, _vònna_, significat +mulierem. In dictionario omnia expressè ponentur, quæ ad memoriam +venerint. + +In nominibus etiam adiectiuis, non sunt genera, aut declinationes; sed +eædem particulæ illa constituunt, quae substantiua. Sunt autem adiectiua +multa, & diuersa. Aliqua enim finiuntur in, _ai_, alia in, _oi_, alia +in, _ei_, alia in, _vi_, alia in, _ij_, alia verò, & quæ propriùs sunt +adiectiua, fiunt postposita particula, _no_, substantiuis. Quando +quinque prima genera adiectiuorum ante ponuntur substantiuis, tunc +videntur propriè adiectiua, & nihil mutant ad orationem componendam; +quando verò postponuntur substantiuis, potiùs sunt verba, & verborum +coniungationes sequuntur: v.g. _tacài iàma_, mons altus, _x[~i] guei +[~i]deiri_, frequens introitus & exitus, _caxicòi fito_, homo prudens, +_càvaij mòno_, res miserabilis, _Aiaùi còto_, res periculosa, _Vmàre +tçùqi nocùchi_, lingua naturalis seu materna. Sunt etiam alia adiectiua +finita in _na_, quæ etiam ante posita substantiuis, nihil mutant: v.g. +_q[~i]rèi na còto_, res munda. Omnia verò adiectiua præter finita in, +_no_, quando verbis præponuntur, mutant aliquid: finita in, _ai_, illud +mutant in, _ó_, v.g. _còno iàma và tacõ gozaru_, hic mons altus est, & +excelsus: finita in, _ei_, illud mutant in, _eô_, v.g. _còno iama va +x[~i]gueô gozàru_, hic mons est densus: finita in, _oi_, illud mutant +in, _ô_, v.g. _caxicô gozàru_, est prudens: finita in, _vi_, illud +mutant in, _ú_, v.g. _xei no ficú gozàru_, statura pusillus: finita in, +_ii_, illud mutant in, _iú_, v.g. _cai[~u] gozaru_, est pruriens, uel +prurit, inter ista uerò adiectiua finita in, _ij_, sunt multa quæ ex +uerbis procedunt: u.g. _nozòmi_, _u_, significat desiderare: ex illo +uerò exit, _nozòmaxij_, quod significat idem quod desiderabilis, e; alia +etiam procedunt ex nominibus: u.g. _varàmbe_, significat puerum seu +infantem: ex quo procedit _varàmberaxij_, quod significat id quod +puerilis, e: alia reperiuntur in dictionario. + +Adiectiua uerò finita in, _na_, quando anteponuntur uerbis, mutant, +_na_, in, _ni_, u.g. _fuxìn ni zònzuru_, dubium reputo uel pro dubio +habeo. Adiectiua uero finita in, _no_, conuertunt aliquando, _no_, in, +_na_, u.g. _bèchi no fito_, conuertitur in, _bechina fito_, differens +homo: & tunc si uerbum subsequatur, mutat, _na_, in, _ni_, u.g. +_bechin[~i] gozàru_, est differens. Sensus uero est idem siue finiatur +in, _no_, siue in _na_, u.g. _bechi no fito no cùhi càra qijta_, est +idem quod _bechina fito nocùchi càra qijta_, ex ore, uel ab ore +distincti uel differentis hominis audiui. Et tantùm est differentia; +quod finitum in, _no_, nihil mutat, quid quid illi subsequatur; finitum +uerò in, _na_, mutat, _na_, in, _ni_, ut dictum est, si uerbum +subsequitur. Si ad alia uero adiectiua sequatur uerbum substantiuum, +oratio est elegans: u.g. _còno iàma và tacõ gozàru_, hic mons est altus; +si uerò uerbum huiusmodi non sequatur, eundem facit sensum, quia +adiectiuum includit in se uerbum substantiuum; sed illo non utemur coram +superioribus, non enim illis audientibus, dicemus, _còno iàmà và tacài_, +sed dicemus, _còno iamà và tacõ gozàru_. & sic in alijs adiectiuis. + +Adiectiua uerò finita in, _i_, aliquando; & si rarò, illud conuertunt +in, _xi_, uel _qu_, u.g. _ioi_, quod significat, bonus, a, um: finitur +in, _iòqu_, vel, _ioxi_, v.g. _iòqu_, _dancó xitè_, faciendo bonam +consultationem. Aliqua, & non pauca, sunt nomina substantiua, quibus, si +postponatur, _na_, fiunt adiectiua: v.g. _afó_, significat inscitiam, ex +quo deducitur, _afóna_, quod significat id quod fatuus, a, um. _Iiiú_, +significat libertatem: &, _Iiiuna_, significat id quod liber, a, um: quæ +occurrerint alia in dictionario reperiuntur. + +Aliqua sunt nomina abstracta substantiua quæ anteposita vocabulis quæ ex +se significant homines, fiunt adiectiua: v.g. _I[~i]fi_, significat +misericordiam: si uerò illi _Iin_ postponatur, resultat, _Ii fi jin_, +quod significat idem, quod misericors, dis, _fin_, significat +paupertatem, & postposito _nin_, fit, _fin nin_, quod significat +pauperem: idem est si postponatur, _ja_, fit enim, _finja_, quod etiam +pauperem significat, _bàn_, significat vigiliam; & si postponatur, _xu_, +fit, _banxu_, quod significat idem quod uigilans, tis: multa inuenientur +in dictionario. + +Aliquando duo nomina substantiua, ex ijs, quæ remanserunt in lingua +Iaponica ex Chinensi (& hæc, _cobita_, vel, _coie_, vocant) simul +posita, faciunt adiectiuum, quod ex duobus substantiuis conflatur, seu +resultat: v.g. _ten_, significat cælum: &, _xu_, significat dominum: +_tèn xu_ verò, significat dominum cælestem, seu cælorum dominum. + +Præterita etiam verborum (de quibus suo loco) adiuncta substantiuis, vim +& sensum videntur habere adiectiuorum: v.g. _iõgorèta tè_, manus +sordida, _iõgorèta_, est præteritum verbi _iõgore vru_, quod significat +idem quod sordesco, is, _càita qió_, liber scriptus, _càita_, est +præteritum verbi _càqi_, _u_, quod significat idem quod scribo, is. +Abstracta, seu radices ex quibus verba componuntur, sunt nomina quasi +verbalia significantia actionem in abstracto: v.g. _facàri_, significat +mensuram: ex quo resultat verbum, _facàri_, _u_, pro eo quo est metior, +ris, _fajime_, significat principium, _fajime_, _uru_, est verbum, & +significat id quod incipio, is: & sic in alijs de quibus in dictionario. +Anteposita particula, _mòno_, prædictis abstractis seu nominibus +verbalibus fiunt nomina significantia eum qui actionem verbi facit: v.g. +ex, _càqi_, præposito, _monoi_, fit _mòno càqi_, quod significat idem +quod scribens, tis: postposita vero eadem particula, _mòno_, eisdem +radicibus, fiunt nomina significantia effectum actionis: v.g. +_càqimono_, significat scripturam. + +Postposita verò particula, _gòto_, eisdem radicibus verbalibus fiunt +nomina significantia res dignas actionibus quæ per verba, quorum sunt +radices, significantur: v.g. _mi_, est radix, ex qua prodit verbum, +_mi_, _iru_, pro eo quod video, es &, _m[~i]goto_, est res visibilis, +seu digna visu, _qìqi_, est radix verbi, _qiq[~i]_, _u_, pro eo quod +video, es: & _q[~i]qì gòto_, significat rem audibilem, seu dignam +auditu. + +Postpositis aliquibus nominibus substantiuis nominibus verbalibus +prædictis fit nomen iam inconcreto significans talem actionem: v.g. +_foxi_, est radix verbi, _fòxi_, _u_, pro eo quod sole vel ad solem +siccare: postposito verò, _ivo_, v.g. quod significat piscem: fiet, +_foxiì vo_, quo significabit, pisces ad solem vel vi solis siccos &c. + +Postposita verò particula, _dõgu_, quæ instrument[~u] significat +radicibus verborum, fiunt nomina significantia materiam seu instrumentum +actionis per verbum significatæ: v.g. _varài dõgu_, materia seu +instrumentum visus, _càqi dõgu_, instrumentum scribendi vel ad +scribendum. + +Postposita autem particula, _me_, radicibus verbalibus fiunt nomina +significantia terminum actionis: v.g. _a vàxe_, est radix verbi, _a +vàxe_, _uru_, pro eo quod est aliqua iungere aut copulare, _a vàxe me_ +vero significat iuncturam: & sic in alijs. + +Ex adiectiuis suprapositis finitis in _i_, fiunt nomina abstracta +mutato, _i_, in, _sa_, v.g. _nãgài_, significat id quod longus, a, um: & +_nãgàsa_, significabit longitudin[~e]. Adiectiua finita in, _na_, mutant +etiam, _na_, in, _sa_, ad abstracta nomina facienda: v.g. ex +_àqiracàna_, quod significat id quod clarus, a, um: fiet, _àqiracàsa_, +quod significabit claritatem. + +_Aliquando ex duobus substantiuis simul sumptis, & præcipuè si aliquod +illorum aliquam literam in principio feu in fine in aliã mutet, resultat +tertium nomen quasi connotatiuum, & quasi adiectiuum seu genitiu[~u] +includens: v.g. ex, _qi_, quod significat, lignum, &, _fotoqe_, quod +significat idolum: fit, _q[~i] botòqe_ mutato, _f_, in, _p_, quod +significat idolum ligneum. Si verò nomina quæ præponuntur, finiuntur in, +_e_, ipsum mutant in _a_, ad prædictam compositionem nominis +connotatiui: v.g. _tçumà sàqi_, extremitates unguium, _càna c[~u]gui_, +clauus ferreus. Si uerò nomina, quæ postponuntur ad eamdem formationem, +primam literam debeant mutare, si sit, _f_, mutabunt in, _b_, uel, _p_, +si, _s_, mutabunt in, _z_, si _c_, mutabunt in, _g_, si, _tç_, mutabunt +in, _zz_, si, _x_, mutabunt in, _j_, u.g. _càri bunè_, _bùppô_, +_n[~i]gori zàqe sorá goto_, _qizzumári_, _sòra jèi mòn_. Vide in +dictionario._ + + +_De pronomine._ + +Non sunt in lingua Iaponica pronomina deriuatiua u.g. meus, a, um. &c. +sed utuntur primitiuis, scilicet mei, tui, &c. Hæc autem primitiua non +habent declinationes per casus; sed hæ differentiæ casuum fiunt per +particulas supra positas quæ omnibus sunt communes, tam nominibus; quàm +pronominibus. + +Particulæ aliquæ (de quibus infra) quæ adiunctæ uocabulis honorem +indicant, faciunt pronomen, uel illius uim habent secundum occasionem & +circumstantias in quibus illis utuntur: si enim ego dicam, _von fùmi_; +loquendo cum alio: ipso facto intelligitur me de eius epistola: & non de +mea loqui: si enim de mea loquerer; non dicerem, _von fùmi_, sed, _fumi_ +tantum: unde, _von fumi_, ratione particulæ, _von_, quæ est honoris, +significat uestram epistolam. Et idem est de particula, _mi_, & alijs +quæ honorem indicant in significatis nominum quibus adijciuntur. + + +_De pronomine secundæ personæ scilicet ego &c._ + +Octo sunt particulæ significantes idem quod Ego, mei, mihi, &c. +_vátacuxi_, _sòr[~e]gaxi_, _váre_, _mi_, _várerá_, _mìdòmo_, _midòmo +rá_, _váre_. Quatuor primæ denotant aliquam superioritatem in eo qui +illis utitur, reliquæ uero sunt humiliores. Mulieres utuntur tribus +alijs particulis aliquando quaæ sunt, _m[~i]zzu cára_, _vãrauá vãgami_, +& his non utuntur uiri: rustici solent uti duabus uidelicet, _vára +vòrará_, religiosus uero quando de se loquitur solet dicere, _gusô_, ac +si diceret: ego uilis religiosus; senex uerò de se loqu[~e]s: dicit, +_gur[vo]_, ego uilis & despectibilis senex. Rex uerò, dicet, _chin_, +uel, _máru_, quod significat: ego Rex. + +Ad facienda autem pluralia ista pronomina, postponuntur illis particulæ +supra positæ constituentes pluralia, scilicet, _dòmo_, _ra_, v.g. +_midòmõ ga máitta tòqi_, quando nos iuimus: ad casuum verò differentiã +postponuntur illis iam formatis pluralibus, particulæ constituentes +casus vt supra. + + +_De pronomine secundæ person[e,]: scilicet Tu, tui, tibi, &c._ + +Multæ sunt particulæ, quæ constituunt pronomen secundæ personæ secundum +differentiam personarum, quæ vel nullum vel aliqualem, aut mediocrem, +magnum, aut maximum merentur honorem & reuerentiam: ad loquendum enim +cum inferiori, sunt tres particulæ quæ faciunt pronomen tu: scilicet, +_váre_, _vonòre_, _sòchi_, si àutem illis superaddatur, _me_, vel, +_m[~e]gá_, & dicatur, _váremè_, vel, _várem[~e]gá_, personam cum qua, +loquimur ampliùs deijcimus. Si autem loquamur cum æqualibus vel +aliquantulum inferioribus, vtemur vna ex tribus particulis videlicet, +_sònata_, _sòno fò_, _váre sama_. Si verò sit persona superior vel +omnino æqualis cum qua vrbanè debemus loqui vtemur vna ex septem +particulis scilicet, _cònatá_, _qixò_, _qifó_, _gòfen_, _q[~i]den_, +_cònatá sama_, _sònata sáma_. Si autem loquamur cum personis in +dignitatibus constitutis, nomen dignitatis, si illi super addatur +particula, _sama_, supplet vicem pronominis: v.g. _Padre samã gozare_, +veniat vestra paternitas. Aliquando etiam particulæ quæ nomina honorant, +supplent vicem pronominis: v.g. _vòn qirumòno_, vestræ dominationis +vestis. + +_Cònata_, _cõchi_, _cõnofo_, significant idem quod ego, mei, &c. sed in +modo loquendi quasi distributiuo: ex parte mea, vel quantum ad me +attinet, quibus correspondent, _sõchi_, _sonofó_, _sõnatá_ quæ +significant, tu &c. & ex parte tua, seu, quod ad te pertinet. + +Pluralia istorum pronominum fiunt per particulas supra positas secundum +honoris differentiam, _võnór[~e] domo_, _váre ra_, _sóchi ra_, +significant vos loquendo cum vilibus, _vare tachi_, _sonatà domo_, +significat vos cum æqualibus, _qìfótachi_, _vócatãgata_, _vóno vóno_, +significat vos cum honore: declinationes verò horum fiunt etiam per +particulas communes declinationum. + + +_De pronomine tertiæ personæ, scilicet ille, illa, illud._ + +Duæ particulæ scilicet, _cáre cáre_, _are are_, significant ille, illa, +illud, loquendo de rebus inferioribus: quatuor uerò uidelicet, _áitçu_, +_áitçumè_, _áremè_, _cáitçume_, significant ille, illa, illud, +humiliando & despiciendo res de quibus loquimur, & quæ præcipuæ +finiuntur in, _me_, sunt deiectiuæ, maxime si illis superaddatur, _ga_, +u.g. _áitç[~u]ga_, _áitçum[~e]gá_, ille uilis: _cóno_, significat hic, +hæc, hoc, _sóno_ significat, iste, ista, istud, _áno_, significat ille, +illa, illud; sed necessario requirunt post se substantiuum ut illis +utamur: u.g. _cóno fito_, iste homo: idem significat, _cóno mono_, sed +non est uerbum honorificum, _sóno cóto_, ista res, _ano fito_, ille +homo, _cónátá_, uel _cónofó_, significant hic, _sónata_, vel, _sono fó_, +isthic, _ánatá_, uel, _ánofó_, illic. _córe_, significat hoc, _sóre_, +significat istud, _áre_ significat illud, sed neutraliter, ita quod +substantiuis, seu suppositis non iunguntur: horum pluralia sunt, +_córerá_, _sorerá_, _arerá_, cæterorum uerò pluralia sunt per regulas +communes _cáno_, significat rem de qua facta fuit mentio: u.g. _cano +fito_, ille homo &c. Pronomen quidam, facit particula, _àru_, u.g. _aru +fito_, quidam homo, _áru tocóro ni_, in quodam loco. + +Pronomen unusquisque faciunt particulæ, _mèn mèn_, _sóre sóre_. + +Pronomen uniuersi & singuli &c. facit particula, _tare mo mina_. + +Pronomen quicumque &c faciunt particulæ, _Tare nite mõ_, _tare +nitemoare_, _tare nari tómó_. + +Ante posita particula, _tare mo_, negatiuis facit pronomen nemo uel +nullus: u.g. _tare mó mairananda_, nemo iuit. Particula _nani taru cóto +nari tómo_, significat: quidquid sit, vel quæcumque res sit. Particula, +_mèi mèi_, significat: singuli, uel unusquisque in particulari. + +Particula, _góto_, facit pronomen seu signum distributiuum omnis, e. Si +postponatur substantiuis ex proprijs uocabulis linguæ Iaponicæ quæ +uocantur, _iomis_: idem etiam facit particula, _mai_, anteposita +substantiuis linguaæ Chinæ, quæ uocantur, _coies_, u.g. _fi_, significat +diem: &, _f[~i]gótoni_, significat quotidie, seu omnibus diebus, _nen_, +in lingua Iaponica mendicata à Chinensi, significat annum: &, _mainen_, +significabit singulis annis uel omnibus annis; idem ferè facit +reduplicatio aliquorum nominum, uel saltim facit illa pluralia: u.g. +_fito_, significat hominem: &, _fitõbito_, significabit omnes homines, +uel multos homines, _fi_, significat diem: & _f[~i]bi ni_, significabit, +omnibus, uel multis diebus. + +Pronomen diuisiuum, aliqui &c. facit particula, _niiótte_, u.g. _tóqi +niiotte_, aliquibus temporibus, _fito niiotte_, aliqui homines. + +Pronomen, idem &c. facit particula, _vonaji_, u.g. _vonaji tocóro cara_, +ex eodem loco. Particula uerò, _dôjen_, significat idem, sed +neutraliter: v.g., _dôjen degozàru_, idem est: & hoc uerbo respondent +quando gratulantur; absque eo quod rem accipiant: ac si dicant, gratulor +ac si accepissem: uel idem est, ac si accepissem. + +Pronomen ipse &c. faciunt particulæ, _nùxi_, _sóno mi_, _vãga_, +particulæ uero, _vareto mi_, faciunt pronomen ipsemet &c. u.g. _vareto +mi ni ata vo nasu_, ipsemet sibimet damnum infert, _mi vo vasurète; ta +vo tasùqùru_, sui met oblitus, alios saluos facit. Particula, +_vatacùxi_, significat rem propriam in particulari: u.g. _vatacuxi no +còto_, res propria, _vatacùxi ni iuar[~e]ta_, pro se loquutus est. + +Pronomen aliquis &c. faciunt particulæ, _tare zo_, _taso_, u.g. _tare zo +maittaraba_, si aliquis iuisset, _taso sacanãga aruca tói ni iqe_, eat +aliquis interrogatum si sit aliquid cibi. + +Aliquid neutraliter faciunt particulæ, _nan zo_, _nanica_, u.g. _nanzõga +arãba cùuózu_, comedam aliquid si sit, _ima faia t[~e] ga jiiú n[~i] +gozaru fõdoni nanica caqi maraxô_, scribam aliquid, si quidem habeo +manus iam solutas seu liberas. + +Quis? fit tribus particulis scilicet, _Tare_, _Tãga_ _Taso_, particulæ +_tãga_, uel, _tare nõ_, utuntur etiam pro genitiuo cuius: u.g. _Tãga +móno ca?_ cuius est res? Et quando aliquis ad ostium uocat, & pulsat +dicit: _móno mó_, qui intus respondent, _taso_, uel, _tagá_, uel, +_tare_, quis es? Particula _nani_, significat quid &c. u.g. _nani vo +sùru cá_, uel, _nan[~i]goto vosùru ca?_ quid facis? _nani ni sòre vo +tòtte [~i]quca?_ ad quid hoc portas tecum? + + +_De pronominibus relatiuis._ + +Pronomen relatiuum fit postpon[~e]do verbo nomen de quo fit relatio: +v.g. _tèn ni màximàsu vàrerága vòn vòia_, Pater noster qui est in cælis, +_dèta tocòro va_, locus ex quo exiuit, _tèni sùmi no tçuíta fito_, homo +cuius manui adhæsit atramentum. Si oratio petit nominatiuum ante verbum, +tale nominatiuum debet esse cum aliqua ex particulis nominatiui, _ga_, +_no_, uel, _iòri_, v.g. _vatacùx[~i]ga càita fùmi_, epistola, quam ego +scripsi, _cònàtà no vôxerarèta coto_, res quam uestra dominatio dixit. +Tertia verò particula scilicet, _iori_, vtimur quando est actio in +oratione, v.g. _Deus iòri atàie cudasarèta gracia_, gratia, quam Deus +contulit seu donauit, _àno tocòro ni amàta no qió àtta vò torarèta_, +tulit multos libros, qui erant in illo loco. Si concurrant verò duæ +orationes relatiuum continentes, prima erit secundum positam regulam; +secunda verò per participium præsens, præteritum, seu futurum, +sec[~u]dum quod sensus orationis postulauerit: v.g. _qèsa Oracio vo +móxita qióga tçucuie no vie ni àru vo mòtte coi_, affer librum illum qui +est supra sedile, in quo isto mane recitaui vel dixi officium diuinum. +In ista oratione _qióga_, quod est vnum relatiuum, est post verbum, +_móxita_, & _vo_, quod agit vices secundi relatiui, est post verbum, +_àru_. Quando verò volumus ampliùs specificare rem quæ refertur, ponimus +inter rem ipsam & verbum, particulam _tocòro no_, v.g. _vàreto dôxin +xìta tocòro no mònõ dòmo va mina buguèn ni nàtta_, omnes quotquot mecum +consenserunt, diuites facti sunt. Aliquando oratio relatiui propter suam +difficultatem explicatur per exponentes: v.g. loco huius, _ima +còrosarèta Pedro nò cò và sonàta nó chijn gia_, quæ significat, filius +Petri, qui modo fuit occisus, est tuus amicus: dicimus, _ìma Pedro +corosarèta sonó co va sonatà no chijn de gozàru_. + +Aliquando solent simul poni duæ particulæ ex casus consitu[~e]tibus, & +faciunt quasi relatiuum cui anteponuntur: v.g. _sòno_ _tocòró deno +dancó_, istius locis consultatio. _Marsella ieno fùne_, nauigium quod +tendit Marsiliam: _màire to no móxi gòtó dearu_ est dicere, quòd eam. + +_Màiru mai to no dancó ni qivamatta_, habita est resolutio quod non +pergat, _màitte nòchi no dancó_, consultatio postea quam perrexit facta, +_varambe càra no catãgui_, est consuetudo ab infantia, _xô tameno chôgui +gia_, est ars ad illud faciendum: _àno fito no vo toró_, accipiam id, +quod est illius hominis: nota hæc de relatiuo valde. + + +_De formatione verborum, & coniugationibus._ + +Verba in lingua Iaponica neque habent numeros, neque personas; faciunt +tamen has differentias particulæ suprapositæ ad pluralia & +declinationes. Coniugationes sunt tres affirmatiuæ, & totidem negatiuæ. + +Radices verborum, de se non dicunt tempus: vnde vt illud dicant debent +formari verba & coniugari. + +Omnes radices verborum secundæ coniugationis finiuntur in _e_, _gi_, +vel, _ji_, præter _xi_, &, _maraxì_, quæ etsi finiãtur in, _i_, sunt +tamen primæ coniugationis. Si verò radices finiuntur in, _de_, vel, +_gi_, fit verbum præsentis temporis conuertendo prædictas in, _zzuru_, +v.g. _fãgi_, facit præsens, _fãzzuru_, & significat erubesco: _de +zzuru_, quod significat exeo, is: si radices finiuntur in, _je_, vel, +_ji_, mutantur ad præsens in, _zuru_, v.g. _màje_: _mãzuru_, idem quod +misceo, es, _anji anzuru_, quod est considero, as, si finiuntur in, +_xe_, illud mutant in, _suru_, v.g. _a vaxe: auasùru_, idem quod +coniungo, is: _xi_, verò, & _maraxi_, quæ (vt dictum est) sunt secundæ +coniugationis, etiam mutant, _xi_, in _suru_, v.g. _xi sùru_, idem quod +facio, is, _maraxi marasuru_, etiam est, facio facis. Si radices +finiuntur in, _te_, convertunt illud in _tçuru_, v.g. _sodàte; +sodàtçùru_, idem quod alo, is, vel sustento, as: reliqua quæ tantum +finiuntur in, _e_, alio modo; illud ad præsens conuertunt in, _uru_, +v.g. _ãgue_: _ãgùru_, offero, rs, _n[~i]gue, n[~i]gùru_, fugio, is. + +Aliqua sunt præterita verborum, quæ faciunt sensum præsentis, & sunt +illa quorum fieri consistit in facto esse: v.g. _cocòroièta_ intelligo, +is, _qìcoieta_, audio, is, _voboièta_, recordor, aris, _qi qi ièta_, +intelligo, is, _zonjita_, scio, is, & alia præter ista forsan erunt: +verba quæ sequ[~u]tur sunt primæ cõiugationis etiam si eorum radices non +finiantur modo antea dicto. Si præsens alicuius ex illis non fuerit +mutato, _i_, in _uru_, explicabitur in particulari, _àbi_, _uru_, aquæ +balneo se, abluo, is, _fotòbi_, _uru_, mollificor, aris: _focoròbi_, +_uru_, dissuor, eris: _càbi_, fucore afficior, eris, _sàbi_, rubiginor, +aris, _deqi_, finior, ris, vel perficior, ris: _cùchi_, _cutçuru_, +putresco, is: _mìchi_, _mitçuru_, mare adimpleor, ris, _ini_, _uru_, +abeo, is: _nòbi_, _nobiru_, vel _noburu_, dilator, aris, _tçuqi_, _uru_, +consumor, eris, _vòri_, _uru_, ab alto descendo, is: _xij_, _xijru_, ad +prandium vel cibum compellendo, inuito, as, _nì niru_, assimilor, aris: +_mochij: mochi iùru_, æstimo, as:_ni_, _niru_, ad ignem coquo, is: +_mi_,_miru_, aspicio, is: _còri_, _uru_, corrigor, eris, _vochi +vòtçuru_, cado, is: _i_, _iru_ sum, es, fui: vel adsum, es, _f[~u]gui_, +_uru_, transeo, is, sicut tempus transit: _vàbi_, _uru_, misericordiam +peto, is, _carabi_,_uru_, siccor, aris, _iqi iqùru_, viuo, is, _fi +firu_, aresco, is, _qi qùra_, venio, is, _qi qùru_, vestio, is, _vòqi +uru_, è lecto surgo: quatuor verò verba quæ sequ[~u]tur habent præter +præsentia ordinaria, alia etiam extraordinaria, _atàie_, habet _atóru_, +pro dono, as: _vàqimaie_, _vaqimòru_, discerno, is, _tonàie tonóru_, +benedico, is, _sonaie sonóru_ in loco sublimi colloco, as. + + +_De Pr[e,]terito imperfecto, perfecto, & plusquam perfecto._ + +Non est in lingua ista Iaponica præteritum imperfectum: Vnde loco illius +vtuntur perfecto, quod fit duobus modis: prim[~u] est addendo, _ta_, +radicibus verborum: v.g. _ãguèta_, est praeteritum verbi, _ãgue_, _uru_, +quod est offero, rs; secundo modo fit præteritum perfectum postponendo, +_te_, radicibus, & addendo postea verbum, _gozari_, _u_, vel _ari_, _u_, +in præsenti vel in præterito de quo in secunda coniugatione, v.g. +_ãguete gozàru_, vel _aguèt[~e] gozàtta_, vel _ãguete aru_, vel _ãguete +atta_, obtuli, uel obtuleram, as, &c. si autem ad prædicta anteponatur +particula _fãia_, explicatur magis: u.g. _faia ãguètè gozàtta_, iam +obtulerã, quando postponitur uerbum, _ari_, _u_, ad præteritum, non est +modus loquendi ita nobilis sicut quando postponitur, _gozari_, _u_, unde +ad hoc debemus aduertere quando loquimur, ut notemus de quo loquimur, & +coram quibus, ut cui honorem, honorem debitum in modo loquendi +tribuamus. + + +_De futuro primæ coniugationis._ + +Si radix uerborum finitur in, _te_, fit futurum conuertendo istam +syllabam in _teô_, uel _chô_: u.g. _tàte_, _uru_, eius futurum est +_tàteô_, uel _tàchô_, erigam. Si radix finitur in, _ji_, fit futurum +mutato in _jô_: u.g. _xenji_, _xenjô_, medicinas condiam uel coquam. Si +radix finiatur in _xe_, mutatur in _xô_, u.g. _xi_, _xô_: _maraxi_, +_maraxô_, faciam. Si finiatur in, _ie_, mutatur in, _io_ ut, _voxiie_, +_vòxiio_, docebo. Reliquis uerò radicibus quæ finiuntur in _e_, +postponuntur ad futurum faciendum, _ô ôzu_, uel _ôzuru_ u.g. _ãgueô_, +uel, _ãgueôzu_, uel _ãgueôzurù_, offeram. Hæ etiam particulæ +postponuntur ad facienda futura uerborum de quibus supra diximus esse +secundæ coniugationis, etiam si eorum radices finiantur in, _i_, u.g. +_dequiôzu_, finietur. + +Fit etiam futurum, tollendo à præsenti negatiuo (de quo infra) syllaba +_nu_, in qua finitur, & loco eius ponendo particulam _bàià_, u.g. +tollendo, _nu_, ab _ãguènu_, & loco eius addendo, _baià_, fit, +_ãguèbaià_, offeram, _m[~i]nu_, si auferas, _nu_, & loco eius ponas, +_baia_, fiet, _m[~i]baia_, uidebo uel aspiciam. + +Futurum perfectum fit postpositis particulis, _tearózu_, uel _tarózu_, +eisdem: u.g. _ãguète arózu_, uel, _ãguetárózu_, iam obtulero. Etiam fit +anteposito _fàia_, futuro ordinario: u.g. _fàia ãgueôzu_. + + +_Imperatiuum primæ coniugationis._ + +Imperatiuum primæ coniugationis est ipsa sola radix verbi, vel +postposita particula _io_, v.g. _ãgue_, vel _ãgueio_, offer: futurum +autem imperatiui est futurum absolutum, _ãgueô_, vel _ãgueôzu_, & est +honoratior modus loquendi & vrbanior ad imperandum in omni coniugatione, +quàm per imperatiuum absolutum. Fit etiam imperatiuum, si auferas, _nu_, +à præsenti negatiuo (de quo postea) & loco eius ponas _sai_, v.g. si ab +_ãgue nu_, tollas _nu_, & addas, _sai_, fit _ãgue sai_, quod est, offer: +non tamen dicit tantum imperium sicut absolutum. Postposita etiam +particula, _tai_, radicibus, fit quodã genus futuri seu optatiui quo +desiderium loquentis explicatur, & est imperatiuum; vrbanum tamen, +_mizzu fitòtçu nomi tai_, vellem parum aquæ bibere: est idem quod da +mihi bibere. Quando verò fit relatio alicuius præcepti, legis, consilij, +ordinis, aut prohibitionis, in omni verbo cuiuscumque coniugationis siue +affirmatiuæ, siue negatiuæ: tale præceptum ponitur ad literam: v.g. +_chr[~i]stiani naru nà to no xõgun no fattõga àru_, est lex Imperatoris, +quòd non fiat quis Christianus, _Padre core vo còxiraièio to voxerarèta +niiòtte_, quia pater præcipit mihi vt hoc componerem. + + +_Optatiuum primæ coniugationis._ + +Præsens & futurum optatiui est præsens imperatiui, antepositis +particulis, _n[~e]gauacu uà_, vel, _auare_ & postposita, _gàna_, vel +_cax[~i]_, fit etiam postposita particula, _gàna_, absque aliqua +anteposita: v.g. _n[~e]gavàcu va ãgueio càxi?_ vel _auàre agueigàna_, si +offeres? _auàre icanaru tèngu, bangue mòno nari tomò, vare vo tòtte, +fiie no iama ni noboxèio caxi!_ o si esset aliquis vel diabolus vel +aruspex qui me ascendere faceret ad montem qui vocatur, _fiie!_ +postposita particula _gana_, nominibus, significatur desiderium rei +significatæ per nomen: v.g. _saq[~e] gana_, ò vinum! ac si diceret: quis +illud haberet ad bibendum! _nan[~i] gana!_ si aliquid haberem! + +Præteritum optatiui est secunda vox futuri postposita particula _mono +vo!_ v.g. _n[~i]gueo zu mono vo!_ o si fugissem! idem fit hoc modo +_n[~i]gu[~e]ta raba iocaró mòno vo_, aliquando solum dicunt, _n[~i]guè +taróni va!_ etiam dicunt, _n[~i]guete aró ni ua iocarómòno vo!_ + + +_Subiunctiuum primæ coniugationis affirmatiuæ._ + +Præsens subiunctiui fit ex præsenti indicatiui mutato, _u_, in quo +finitur in _[~e]ba_, v.g. ex, _ãguru_, fit _ãgur[~e]ba_ cum offerem: fit +etiam ex præsenti addita particula, _tocoro_, super addita _ni_, _de_, +_uo_, vel, _ua_, secundum exigentiam declinationis verbi quod sequitur; +primum enim subit munus nominis: v.g. _arutoqi Pedro chinsui xitè +iraruru tocoro ie fitõ gaqìte_, cum venisset quidã homo ad locum vbi +erat Petrus quando erat ebrius _nhõbõ ni tachi vacarète iru tocòro ni_, +cum essent divisi, & diuortium fecissent coniugati, _có aru tòcorõ de_, +cum hæc ita sint, _iòto ie zzuru tocòrouà fito ni corosarèta_, occisus +est a quodam homine cum exiret foras, _go misa vo asobasarùru tocò ro vo +uchi coroita_, occidit ill[~u] cum actualiter missam celebraret, & est +regula generalis in omni coniugatione. + +Præteritum perfectum & plusquam perfectum subiunctiui fit ex præterito +perfecto indicatiui postposita particula, _r[~e]ba_, v.g. _ãguèta +r[~e]ba_, cum obtulisset: fit etiam ablato verbo _gozaru_, à præterito +plusquam perfecto; & posito loco eius, _attar[~e]ba_, vel _atta_, quando +vero ponitur, _atta_, debet superaddi vel, _ni_, aut, _uo_, _ua_, vel, +_ie_, secundum quòd petit subsequens verbum; ad modum supra positum de +præsenti subiunctiui cum particula, _tocòro_, v.g. _ãguète atta +r[~e]ba_, vel _ãguete atta_, _ni_, _uo_, _ua_, vel, _ie_, cum iam +obtulisset. + +Futurum subiunctiui fit addendo futuro indicatiui particulã, _tòqi_, +v.g. _ãgueô tòqi_, cum postea offerat. + +Præteritum plusquam perfectum subiunctiui, vel quomodocumque illud +voces, denique ad significandum hoc quod est, postquam fecissem actionem +verbi, fit postpositis particulis, _cara_, _nòchi_, vel _[~i]go_: +præterito plusquam perfecto; ablato tamen verbo, _gozaru_, v.g. _aguète +cara_, _nohi_, vel, _igo_, _mairó_, postquam obtulerit proficiscar: idem +quasi est, _aguètar[vo] toqi mairó_, proficiscar quando iam obtulerit, +_ãgueôzurù ni_, vel, _ãgueozuru tocoroni_, significat, cum iam esset +paratus ad offerendum: vel vt offerret, _ãgueôzuru còto no saqini_, +significat paululum antequam offeret. + +Præsens permissiuum subiunctiui fit duobus modis: primus est +conuertendo, _v_, in quo finitur præsens indicatiui, in, _[~e]domo_, +v.g. _ãgur[~e]dõmò_ etiam si offerat. + +Præteritum verò permissiui fit postposito, _redomo_, præterito +indicatiui: v.g. _ãguetar[~e]domo_, quamuis obtulisset: futurum autem +permissiuum est addendo, _redomo_ secundæ voci futuri indicatiui: v.g. +_ãgueôzur[~e]domo_, quamuis offerat. Secundus modus subiunctiui +permissiui est efficacior & fit præsens postposita particula, _tomo_, +præsenti Indicatiui: v.g. _ãguru tomò_, quãuis offerat: solent etiam +præsenti postponi particulæ, _mamaiò_, vel, _madeiò_, v.g. _soreuo +voxiiùru mamaio_, vel, _sòre vo voxiiùru mãdeio_, etiam si hoc doceat. + +Præteritum autem huius secundi permissiui fit postposito, _rìtomò_, +præterito indicatiui: v.g. _ãguèta ritomo_, quamuis obtulerit: fit etiam +hoc præteritum postposito, _mamaiò_ vel _madeio_, præterito indicatiui: +u.g. _ãgueta mamaio_, uel, _ãgueta madeio_ idem fit postposito, _tòte_, +præterito subiunctiui: u.g. _ãguetar[~e]ba tòte_. + +Futurum permissiuum fit postposito, _tomo_, secundæ uoci futuri +indicatiui: u.g. _ãgucozutomo_, fit etiam postpositis, _mamaio_, uel +_madeio_ eidem futuro: si uerò prædicto permissiuo in omnibus temporibus +anteponatur, _tatòi_, additur magna uis orationi: u.g. _tatoi vôxerarùru +tomo_, quamuis hoc præcipias: eumdem sensum facit præteritum plusquam +perfectum Indicatiui ablato uerbo, _gozaru_, &, _aru_, & constituendo +loco eius particulam, _mo_, u.g. _ãguete mo_, quamuis offerat: eadem +particula, _mo_, postposita præsenti indicatiui facit eumdem sensum: +u.g. _dòcõ de qiqi marasùru mo, sòno sata va mõsanu_, quamuis audiatur +de hoc ubicumque; nihil tale auditur: eumdem sensum solent facere modi +loquendi, qui sequ[~u]tur, _ãguemo xèio caxi?_ _ãguetemo xô madeio_. +_nanto mo ãgue caxi?_ quod fere significat, quamuis offerat: eundem +etiam sensum faciunt prædicta, _ãguruni saxerarei ãgu etani saxerarei_, +uel _ãgueò ni saxerarei_, etiam si offerat, obtulerit, uel etiam si +offeret: ac si dicat: ponamus, uel demus quòd ita sit. + + +_Infinitiuum._ + +Præsens infinitiui fit ex præsenti indicatiui, postposito _còto_, uel, +_to_, u.g. _ãgùru còto_, uel _ãguruto_, offerre. + +Præteritum infinitiui fit postpositis eisdem particulis præterito +indicatiui, u.g. _ãgueta còto_, uel, _ãguetato_, obtulisse. Futurum +infinitiui fit eisdem postpositis futuro indicatiui: u.g. _ãgueeô còto_, +uel _ãgueôto_, oblaturum. Eundem sensum faciunt præsens, præteritum, & +futurum indicatiui postposita illis particula, _ióni_, u.g. _nai nai +guioi ni caqerareô ióni va vare mo zònzuru fitõ bìto mo zonjita_, sæpe +credidi & alij etiam putarunt me à te beneficijs esse afficiendum, +_qèccu vare ni voxiie marasùru ióni gozaru_, potius ille potest me +docere, _ãgueta ióni gozaru_, dicitur illum obtulisse. + +Ad interrogandum & responendum utuntur sæpissime infinitiuo quod est +suppositum uerbi quod subsequitur: u.g. _nhõbõgata ni vòchita cotó gaata +ca?_ incidisti ne in peccatum luxuriæ cum muliere? fuit ne hoc quod est +incidisse &c. & hoc modo loquendi utuntur in omni tempore infinitiui. + +Aliquando supplet infinitiuum præteritum plusquam perfect[~u] ablato +uerbo, _gozaru_, & _aru_: u.g. _Deus no minòri vo firomète iòcaró_, +bonum est legem Dei propagari: aliquando supplet præsens & præteritum +infinitui, præsens & præteritum indicatiui postposita, _ga_, u.g. _sore +vo vôxeraruru ga varú gozaró_, malum erit hoc dicere, _maittãgamaxi +gia_, uenisse est melius, aut esset melius. + +Quando uerò infinitiuo subsequitur uerbum substantiuum, non indiget +particula, _còto_, u.g. _còsacazzuq[~i] dè và sàqe vo nòmu deuanai_, +bibere uinum calice paruo non est bibere, _còre còso caqu degozare_, hoc +possumus dicere esse uerè scribere, _caqu de gozatte còso_, hoc nullo +modo est scribere, _sòre ua ãgùru deuanai_, istud non est offerre: +aliqua ex exemplis positis sunt ex uerbis aliarum coniugationum; sed +regula est generalis in omnibus: facit etiam sensum quasi infinitiui +modus hic loquendi, _ãgue va_, _ãgur[~e] domò_, quamuis offeram vel etsi +faciam hoc, quod est offerre: est etiam regula generalis in omnibus +coniugationibus: unde dicunt, _qìqi va tçucamatçure dòmò gàtten xenu_, +quamuis audiam uel faciam hoc quod est audire; non intelligo: dicitur +etiam, _ãgùru vomotte_, offerendo, uel cum hoc quod est offerre, _ãgùru +iori_, ex hoc quod est offerre, _ãguru nitçuite_, circa hoc quod est +offerre. + +Gerundium in, Di, es præsens uel futurum indicatiui, & præcipue si +adiungatur, _jibùn_, aut aliqua particula significans tempus: u.g. +_ãguru jibùn_, tempus offerendi, _ãgueô ni qiuamàtta_, accepit +resolutionem offerendi, _n[~i]guru jibun gia_, tempus est fugiendi, +_coròsa r[~e]ôzúru ni aisadamàtte arozu_, erit resolutus occisu, aut +quod erit occidendus. + +Gerundi[~u] in, Do, fit duobus modis: primus, postponendo, præsenti +indicatiui particulas, _ni_, uel, _tòte_, u.g. _ãguru ni_, uel, +_ãgùrutote iurusareta_, offerendo fui solutus: secundus est auferendo +uerbum, _gozàru_, præterito plusquam perfecto: u.g. _ãguète cutabireta_, +offerendo, vel erigendo sum defessus: idest ex erectione uel actione +offerendi, resultauit esse defessum: est etiam alius modus elegans +gerundij in do, & ualde communis, anteponendo radices uerborum alijs +uerbis compositis: u.g. _fiqi iosùru_, approximare trahendo; radices +autem sic uerbis adiunctæ numquã mutãtur in passiuis, neutris, aut +negatiuis. In isto sensu gerundij in do, uidentur vti his modis loquendi +_taixõ to xite_, cum esset dux: uel ducis munus gerendo, _võn rei to +xitè_, gratias agendo, _ròtai nòmi ni xitè_, cum sit senex, _tçùcài xite +iuaruru_, dicit ut nuncius. + +Gerundium in dum, fit postpositis particulis, _tàme_, vel, _tòte_, +præsenti vel futuro indicatiui: v.g. _ãgùru tàme_, vel, _ãgueo tòte_ ad +offerendum, ad eundem sensum reducitur hic modus loqu[~e]di, _ãguru ni +fàttõga àru_, est lex circa offerendum, nisi dicamus hoc vltimum esse +gerundium in ni. + +Supinum in Tum, fit duobus modis, primus est postponendo _ni_, +radicibus: secundus postposito, _tameni_, præsenti indicatiui: v.g. +_tàzzunè ni maitta_, vel, _tàzzunùru tameni màittá_, veni oblatum. + +Supinum in Tu, est sola radix verbi. in hoc etiam sensu videntur vti +isto modo loquendi, _mósu ni vòiobànu_, non est necessarium dictu. + +Participia præsentis, præteriti, & futuri sunt præsens præteritum, & +futurum postpositis particulis, _fito_, vel, _mõno_, sed quando +postponitur, _fito_, est modus loquendi honoratior: v.g. _ãgùru fito_, +vel, _ãgùru mòno_, offer[~e]s, _ãgueta fito_, qui obtulit, _ãgueô mòno_, +qui offeret, _Buppô gacu suru tòmõgara ni voite ua_, vacantes studio +legis idolorum, _von vo xiru vo fito to va i[~u]zo_; _von vo xiranu võba +chicuxõ to còso iie_, in ista oratione particula, _uo_, supplet vocem +participij & dat suppositum verbo significatque: meritò vocant homines +beneficium cognoscentes; ignorantes verò beneficia iure vocant belluas: +est regula generalis in omni coniugatione, vnde exemplum est in verbo +secundæ coniugationis: fit etiam participium postposita _te_, radicibus +verborum: v.g. _ãguete_, offerens. + + +_Prima coniugatio negatiua._ + +Radices sunt postposita, _zu_, radicibus affirmatiuis: v.g. _ãguezu_. + +Præsens verò est constituendo, _nu_, loco, _zu_, v.g. _ãguènu_, non +offerro, & est regula generalis quomodocumque finiantur eorum radices, +sola, _xi_, &, _maraxi_, faciunt præsentia negatiua, _xènu maraxenu_, +non facio, ea verò quorum radices finiuntur in _ji_, mutant _ji_, in +_je_, & postponitur illis particula, _nu_, ad præsens: v.g. _zonji_, fit +præsens negatiuum, _zoniènu_, nescio: alicubi in Iaponia faciunt +negatiua auferendo vltimum, _v_, à radicibus negatiuis & superaddendo +illis verbum, _ari_, _u_, coniugatum per secundam secundum tempus: v.g. +_ãguezàru_, non offero, _ãgue zàtta_, non obtuli, _ãgue zatta r[~e]ba_, +cum non obtulisset, etiam dicunt, _ãguezu xite_, non offerendo. + +Præteritum negatiuum fit ad modum præsentis ponendo loco, _nu_, +particulam _nanda_, v.g. _ãguenànda_, non obtuli, _zonjenanda_, nesciui, +_vori nànda_, non descendi. + +Præteritum plusquam perfectum fit mutando vltimam _a_, præteriti in, +_e_, & postponendo verbum, _gozàru_, in præsenti, vel, _gozàtta_, in +præterito: v.g. _ãguenand[~e] gozàru_, vel _ãguenànde_ _gozàtta_, non +obtuleram: fit etiam ponendo, _[~i]d[~e] gozàru_, vel, _id[~e] gozatta_, +loco _nand[~e] gozaru_, v.g. _ãguèi de gozaru_, vel, _ãgueid[~e] +gozàtta_, non obtuleram, _zonze[~i]d[~e] gozaru_, nesciueram, +_vochi[~i]d[~e] gozatta_, non cecideram. + +Futurum negatiuum est addendo, _mài_, vel, _màji_, radicibus, vel +præsentibus affirmatiuis: v.g. _ãgue mai_, vel _ãgùru maji_, non +offeres. + +Imperatiuum fit postposito, _na_, præsenti indicatiui: v.g. _ãgùruna_, +ne offeras. + +Fit etiam anteposito, _na_, & postposito, _so_, radicibus affirmatiuis: +v.g. _na ãgue so_, ne offeras. + +Fit etiam postposito, _na_, radicibus: v.g. _ãgue na_, ne offeras, _mixè +na_, ne ostendas, _mesare na_, ne faciatis: radices, quæ finiuntur in, +_xi_, vel, _ji_, & sunt secundæ coniugationis mutant illud in, _e_, ad +istud imperatiuum: v.g. _so xè na_, vel _só maraxe na_, ne facias istud, +_so zonzena_, ne istud cogites. + +Optatiuum fit anteponendo, _negauacùua_, vel _auare_, & postponendo, +_caxi_, _gana_, imperatiuo negatiuo: v.g. _auare ãguru nacaxi_, o si non +offerres: vel, _n[~e]gauacù ua na ãgue sõ gana_, idem. + +Præteritum optatiui fit postposito, _mòno vò_, futuro negatiuo: v.g. +_ãguru mai mono vo!_ o si non obtulisset! + +Subiunctiuum verò negatiuum est conuertendo, _v_, in qua finitur præsens +negatiuum in _[~e]ba_, v.g. _ãguen[~e]ba_, cum non offerret. + +Præteritum subiunctiui est postposito, _r[~e]ba_, præterito negatiuo +indicatiui: v.g. _ãguenanda r[~e]ba_, cum non obtulisset. + +Futurum est postposito, _qer[~e]ba_, futuro negatiuo: v.g. _niguru mai +qer[~e]ba_, cum non sit fugiturus. + +Subiunctiuum permissiuum fit postposita particula, _dòmò_, præsenti +negatiuo, sed mutato _u_, in quo finitur in, _e_, v.g. _ãguen[~e] dòmò_, +quamuis non offerat: dicunt etiam & melius _ãguena[~i]demo_, vel, +_ãgue[~i]demo_. + +Præteritum permissiuum est postposito, _redomo_, præterito negatiuo: +v.g. _ãguenanda r[~e]domò_, quamuis non obtulerat, dicunt etiam, +_ãguena[~i]demo_, vel, _agùe[~i]demo_, & si non obtulerit. + +Futurum permissiuum est postposito, _qer[~e]dòmò_, futuro negatiuo: v.g. +_ãgùru mai qer[~e]dòmò_, & si non offeret. + +Aliud autem permissiuum cum particula, _tomò_, fit postposita prædicta +particula radicibus negatiuis: v.g. _ãguèzutomò_, & si non offert. Fit +etiam postposito, _tote_, præsenti subiunctiui: v.g. _ãguen[~e]ba tote_, +tertio modo etiam fit postposito, _mamaio_, vel, _madeiò_, præsenti +negatiuo: v.g. _ãguènú mamaio_, vel, _ãguenu madeio_, quamuis non +offerat. + +Præteritum fit postposito, _ritomò_, præterito negatiuo: v.g. +_ãguenandari tomò_, & si non obtulerit. Fit etiam postposito, _tote_, +præterito negatiuo subiunctiui: v.g. _aguenanda r[~e]ba tote_ & melius, +_ãguena[~i]demo_, vel, _ãguè[~i]demo_, quamuis non offerat, vel +obtulerit. + +_Futurum est postposito, _tomò_, futuro negatiuo: v.g. _ãgue mai tomò_, +&si non sit oblaturus, _vochi[~i]demo_, &si non ceciderit._ + +Infinitiuum præsens, præteritum, & futurum, est ipsum præsens, +præteritum, & futurum negatiuum indicatiui, postpositis _còto_, vel, +_to_, v.g. _ãguenu còto_, non offerre, _ãguenanda còto_ non obtulisse, +_ãgùru mai còto_, non esse oblaturum. + +Aliquando vtuntur præsenti negatiuo pro præterito in omnibus +coniugationibus: v.g. _mi maraxènu_, non vidi. + +Gerundium in, Di, negatiuum, est præsens vel futurum negatiuum, +_ãguenu_, vel, _ãgùru mai_, non offerendi. + +Gerundium in, Do, fit postposito, _ni_, radicibus negatiuis vel +præsentibus: v.g. _ãguèzuni_, vel, _ãguenuni_, non offerendo, idem quasi +est: _ãgue[~i]de_, vel, _ãguena[~i]de_, vel, _ãguèzu xitè_. + +Gerundium in, Dum, est postposito, _tote_, vel _tame_, præsenti aut +futuro negatiuo indicatiui: v.g. _ãguenu tame_, vel, _ãgùru mai tòte_, +ad non offerendum. + +Participia negatiua præsentis, præteriti & futuri, sunt præsens +præteritum, & futurum negatiuum postposito, _fito_, vel, _mòno_ v.g. +_ãguenu fito_, non offerens, _ãguenanda mòno_, qui non obtulit, _ãguru +mai mòno_, qui non offeret, _ãguena [~i]de cara_, vel, _ãgue[~i]de +nòchi_, post non obtulisse: vel postquam non obtulerunt, aut postquam +non est oblatum. + + +_Secunda coniugatio affirmatiua._ + +Omnes radices verborum secundæ coniugationis finiuntur in, _i_, fitque +præsens mutato, _i_, in, _u_, v.g. _iòmi_: _iomu_, lego. Si radices +finiuntur in, _chi_, mutant istam dictionem in, _tçu_ v.g. _machi_: +_matçu_, expecto. Si finiuntur in, _xi_: mutatur in _su_: v.g. _coròxi_: +_corosu_, occido. + +Præteritum fit. Si radices finiuntur in, _ami_, conuertitur in, _óda_, +v.g. _cami_: _códa_, mandi vel masticaui. Si finiuntur in, _ebi_, vel, +_emi_, mutantur in, _eôda_, v.g. _saqèbi_: _saqeôda_, vociferatus sum, +_sonèmi, soneoda_, inuidi seu habui inuidiam. Si finiuntur in, _òbi_, +vel, _òmi_, conuertuntur in, _ôda_, v.g. _coròbi: corôda_, cecidit: +_còmi, côda_, se inclusit. Si finiuntur in _umi_, conuertitur in, +_únda_, v.g. _casùmi_: _casunda_, obtenebratus est, in idem conuertuntur +quæ finiuntur in, _imi_, v.g. _canaximi, canaxúnda_, tristatus est. Si +finiuntur in, _gui_, illud conuertunt in, _[~i]da_, v.g. _f[~e]gui, +fe[~i]da_, discissum est: _xini, uru_, facit præteritum, _xinda_, +mortuus est: &, _ini, uru_, facit præteritum, _inda_, abiuit: & quantum +ad hoc sunt sicut secundæ coniugationis; quo ad alia verò tempora sunt +primæ. Radices quæ finiuntur in, _chi_, vel, _ri_, illud conuertunt ad +præteritum in, _tta_, v.g. _mòchi_: _mòtçu_, facit præteritum, _mòtta_, +accepit, _chiri, u: chitta_, sparsum est, quæ verò finiuntur in, _xi_, +vel, _qi_, illud conuertunt in, _ita_, v.g. _coròxi, u_: _coròita_, +occidit, _qiqi, u_, _qijta_, audiuit, _xiqi, u_, _xiita_, extendit. + +Futurum fit conuertendo, _i_, in quo radices finiuntur in, _ó_, _ozu_, +vel _ózuru_, v.g. _iomó_, _iomozu_, vel, _iomózuru_, leges. Si verò +radices finiuntur in, _chi_, mutatur ista dictio in, _tó_, v.g. _machi_: +_mató_, expectabo, quæ finiuntur autem in, _xi_, illud conuertunt in, +_só_, v.g. _móxi: u_: _mósó_, dicam, aut loquar. + +Imperatiuum fit conuertendo, _i_, in quo radices finiuntur in, _e_, v.g. +_iomi_: _ióme_, lege vel legas. Si vero radices finiantur in, _chi_, +conuertitur in, _te_, v.g. _machi_: _mate_, expecta. Fit etiam +imperatiuum conuertendo, _nu_, in quo præsens negatiuum finitur in, +_ai_, v.g. ex, _iomanu_, constituendo, _ai_, loco, _nu_, fit, _iomai_, +lege, & est modus communis etiam tertiæ coniugationis; sed isto +imperatiuo vtuntur solum loquendo cum inferioribus. + +Futurum imperatiui est futurum absolutum: v.g. _iòmõ_, leges, & illo +vtuntur loquendo cum abiectis personis. + +Reliqua tempora optatiui, subiunctiui, gerundij, infinitiui &c. fiunt +eodem modo & eisdem particulis quibus in prima coniugatione applicando +singula singulis etiam in modis loquendi. + + +_Secunda coniugatio negatiua._ + +Radix negatiua secundæ coniugationis est conuerso, _i_, in quo radix +absoluta finitur, in _azu_, v.g. _iòmi_: _iomazu_, radix, non legendi. + +Præsens fit, si radix affirmatiua finitur in, _chi_, illud conuertendo +in, _tanu_, vt, _machi_: _matanu_, non expecto. Si finitur in, _xi_, +mutatur in, _sanu_, vt _coròxi_: _corosanu_, non occido. Si alio quouis +modo finiuntur in, _i_, illud conuertunt in, _anu_, v.g. _coròbi_: +_corobanu_, non cado. + +Præteritum est conuertendo, _nu_, præsentis in, _nanda_, v.g. +_corobanu_: _corobananda_, non cecidi, _iomananda_, non legi, reliqua +verò tempora proportionaliter sicut in prima coniugatione negatiua. + + +_Tertia coniugatio affirmatiua._ + +Radices verborum tertiæ coniugationis finiuntur in, _ai_, _oi_, vel, +_vi_, quæ finiuntur in, _ai_, conuertunt illud in, _ó_, ad faciendum +præsens: v.g. _narai_: _naró_, disco: quæ finiuntur in, _oi_, vertunt +illud in, _ô_, v.g. _vomoi_, _vomô_, cogito, quæ verò finiuntur in, +_vi_, illud mutant in, _ú_, v.g. _cui_: _cú_, comedo. + +Præteritum fit postposito, _ta_, præsenti: v.g. _naróta_, didici, +_vomôta_, cogitaui, _cúta_, manducaui. + +Præteritum plusquam perfectum fit conuertendo vltimum, _a_, præteriti +perfecti in _e_, & addito verbo, _gozaru_, in præsenti vel, _gozatta_, +in præterito, vt supra dictum est in prima coniugatione: v.g. _naró +t[~e] gozaru_, vel, _narot[~e] gozatta_, iam didiceram. + +Futurum fit conuertendo, _i_, in quo radix finitur in, _vó_, _vózu_, +vel: _vózuru_, v.g. _narauó narauozu_, vel, _narauózuru_ discam. Si verò +radix finiatur in, _oi_: conuertitur in, _vô_, _vôzu_, vel, _vô_, +_zuru_, v.g. _vomoi_, _vomouô_: _vomouozu_, vel, _vomouôzuru_ cogitabo. + +Imperatiuum fit postponendo radicibus, _e_, v.g. _naraie_, disce, +_tòie_, interroga, _cùie_, comede. Fit etiam auferendo à præsenti +negatiuo, de quo statim, dictionem, _nu_, & constituendo loco eius +literam, _i_, v.g. _narauai_, disce, _touai_, interroga, _cuvai_, +comede, hoc modo vtimur cum inferioribus, cætera sicut in alijs +coniugationibus. + + +_Tertia coniugatio negatiua._ + +Radix negatiua tertiæ coniugationis est conuertendo, _i_, in quo radix +affirmatiua finitur, in _vazu_, v.g. _narauazu_, _touazu_, _cuvazu_, fit +vero præsens conuertendo, _i_, in, _vanu_: v.g. _narauanu_, non disco, +_touanù_, non interrogo, _cuvanu_, non comedo. + +Præteritum fit conuertendo, _i_, radicis, in, _vananda_, v.g. +_narauananda_, non didici, _tòuananda_, non interrogaui, _cuuananda_, +non comedi. + +Præteritum plusquam perfectum est conuertendo, _a_, vltimum perfecti in, +_e_, & addito verbo, _gozaru_, vel, _gozatta_, v.g. _cù uanand[~e] +gozatta_, vel _narauana d[~e] gozaru_, non comederam, vel non didiceram, +cætera vt in alijs coniugationibus. + +Postpositis verbis substantiuis gerundijs in, _Do_, omnium coniugationum +tam affirmatiuarum; quam negatiuarum: fit sensus, est, vel non est +factum, quod per gerundium significatur: v.g. _ãguete aró_, iam erit +oblatum, _còno qiõga cait[~e] gozaranu_, hic liber non est scriptus, +_ãgue[~i]de arõzu_, nondum obtulerit. Verba verò substantiua sunt, +_gozaru_, _gozaranu_, _voru_, _uori nai_, _dea_ vel _gia_: _deuanai_, +_aru_: _aranu_, vel, _gozaranu uoru ùòrinai_, & vnumquodque, ex illis +sequitur regulas communes suæ coniugationis. + +Postpositis etiam verbis substantiuis infinitiuis omnium coniugationum +fit sensus quòd est, fuit, erit; vel non, id quod per infinitiuum +significatur: v.g. _ãguru còto arõ_, erit hoc quod est offerre: idest +offeret, _naróta còto gozarumai_, non addiscet, & dicta verba +substantiua habent omnia sua tempora iuxta secundam coniugationem ad +quam pertinent, quia eorum radices finiuntur in _i_, _ari_, _u_: +_gozari, u._ + + +_Coniugatio verbi substantiui negatiui._ + +Verbum substantiuum negatiuum est, _nai_, vel, _gozanai_, vel, +_uorinai_, quod significat non esse, eius radix est, _naqu_ vel, +_gozanaqu_, aut, _uorinaqu._ + +Præteritum est conuertendo, _i_, in quo præsens finitur, in, _c_, & +postponendo illi præteritum, _ari_, _u_, quod est, _atta_, v.g. +_nacatta_, vel, _gozanacatta_, non fuit, cætera tempora sunt coniugando, +_ari_, _u_, per secundam secundum temporum exigentiam. + +Imperatiuum est, _nacare_, vel, _nanaiso_, vel, _naina_, ne sis. + +Subiunctiuum est conuertendo, _i_, præsentis in, _qer[~e]ba_, v.g. +_naqer[~e]ba_, vel, _gozana qer[~e]ba_, cum non esset vel sit. + +Subiunctiuum permissiuum est conuertendo, _i_, præsens in, +_qer[~e]dòmò_, v.g. _gozana qer[~e]dòmò_, etiam si non sit. + +Præteritum huius subiunctiui est postposito, _r[~e]domo_, præterito +indicatiui: v.g. _nacatta r[~e]domo_, quamuis non fuit. + +Substantiuum cum particula, _tomo_, est illam potponendo radici: v.g. +_naqutomo_, etiam si non sit. Gerundium est, _nó_, _nóte_, vel, _naqu +xitè_, vel, _nacatte_, cum non sit. Cætera vt supra cum verbo, _ari_, +_u_: superaddito, & coniugato per secundam. + +Nomina adiectiua quando non antecedunt verbis, coniugantur per se sicut +verbum substantiuum negatiuum: illa inquam nomina adiectiua, quaæ supra +dictum est finiri in, _ai_, _ei_, _oi_, _ui_, _ij_, eorum radices sunt +conuersa, _i_, vltima in, _qu_, v.g. _fucacu_, radix profundi, æ, +_iòqu_, radix boni, æ, _x[~i]guequ_: radix densi, æ, _uarùqu_, radix +mali, æ, mali, _uonajiqu_: radix eiusdem &c. + +Præsens est ipsa vox adiectiui: v.g. _ioi_, bonus, a, um, _fucai_, +profundus, a, um, _uarui_, malus, a, um, _uonaji_, idem, eadem, idem. + +Præteritum est conuertendo, _i_, adiectiui in, _c_, vel, _q_, & +postposito verbo, _ari_, _u_, illud coniugando secundum exigentiam +orationis in omnibus temporibus. + +Permissiuum cum, _tomò fucàqu tomò_, vel, _fucài tomò_, quamuis +profundum. + +Gerundium in, do, _fucóte_, cum esset profundum, _ióte_, cum sit bonum, +_varúte_, cum sit malum, _càna xiúte_, cum sit triste, _xingueo te_, cum +sit densum. Sunt etiam, _fucó xite fucaqu xite_, vel, _fucacàtte_, & sic +in alijs: v.g. _iôxite_, _iòqu xite_, _iocatte_. + +Adiectiua finita in na, non coniugantur; gerundia tamen in do, solent +habere: v.g. _aqiracana_, pro gerundio, _aqirãcani xite_, cùm esset +clarum; idem, _aqiraca de_, _arisóna_, habet _arisoni xite_, cum sit +apparens vel verisimile, _iónà_, habet, _ìóni_, v.g. _iòi yóni xitè_, +cum sit boni modi, vel habeat bonum modum, _càvãga fucóte vatarananda_, +quia stauius erat profundus non transuadaui, _xebòte irarènu_, quia +strictum, non est intrabile, _varúte cu varenu_, non est comestibile vel +non potest comedi, quia malum. Cætera tempora adiectiuorum sunt vt +dictum est, cum verbo, _ari_, _u_, coniugato secundum exigentiam +orationis. Coniugatio etiam negatiua est cum eodem, _ari_, _u_, v.g. +radix est, _fucàcaràzu_, præsens verò est, _fucàcarà nu_, non est +profundum. Præteritum, _fucacarananda_, non fuit &c. + + +_De Particulis conditionalibus._ + +Quinque sunt particulæ facientes orationem conditionalem, _naraba_, _ni +vòite va_, _ràba_, _va_, _ba_, duæ secundæ postponuntur omni verbo tam +affirmatiuo, quàm negatiuo in præsenti, præterito, & futuro, & cum illis +remanet verbum conditionale: v.g. _n[~i]gùru naraba_, si fugis, _iôda ni +uòite va_, si legistis, _nara võ naraba_, si disces, _cu vazu ni vòite +va_, si non comedis, aliquando tollitur _voi_, à, _ni voite_, v.g. +_ãgueô ni va_, si offeres, _ãgueta ró ni va_, si obtuleris. Tollitur +etiam aliquando, _voite_, & remanet solum, _ni_, v.g. _mairó ni còso_, +_nèn gòrò ni mòsõzure_, si ibo vel ierim significabo illi amicabiliter, +_xitaró ni còso_, _faisòcu tçùqu maji qerè_, si fecissem; non habuisset +effectum, diligentia & persuasio. + +Particula, _raba_, postponitur præteritis: v.g. _nar[vo]ta raba_, si +didicissem, _narauananda raba_, si non didicissem. + +Particula, _va_, postponitur radicibus negatiuis omnium trium +coniugationum; v.g. _ãguèzu va_, si non offero, _iomazu va_, si non +lego, _narauazu va_, si non disco, _naqu va_, si non est, _fucacarazu +va_, si non esset profundum. + +Particula verò, _ba_, habet eumdem effectum & iungitur etiam radicibus, +quibus, _va ãguez[~u]ba_, _iomaz[~u]ba_ _narauaz[~u]ba_, si vero dicta +particula, _ba_, ponatur loco, _zu_, radicibus negatiuis, fit +conditionalis affirmatiua oratio: v.g. _ãgu[~e]ba_, si offero, _iomãba_ +si lego, _narauãba_, si disco, _iocaraba_, si est bonum: particula verò, +_ua_, non solum postponitur radicibus negatiuis adiectiuorum: sed etiam +affirmatiuis: v.g. _fucaqu ua_, si es profundum, _uonajiqu ua_, si est +idem: aliquando hoc verbo vtuntur ac si dicant: si non est valde +molestum: facias hoc: dicunt etiam, _ãgue majiqù ua_, si non offeres. + +Particula, _ni uòite ua_, supra posita iungitur etiam aliquando +nominibus, & quasi supplet verbum substantiuum: v.g. _jó jó nì uoite ua +uqe toró_, accipiam si est valde bonum vel optimum, _curùxicarazaru guì +ni uòite ua_, si non fuerit molestum vel res molesta. + +Particula, _saie_, posita in oratione, vbi est aliqua particula ex +conditionalibus sensui orationis addit virtutem: v.g. _fune saie mairu +naraba_, si venerit aliquod nauigium, _sonata saie uocutabire naqu ua_, +si non est defessus, ac si diceret: ex mea parte, vel quod ad me attinet +ego non sum defessus. + +Supplet etiam aliquando particula, _saie_, conditionalem: v.g. _Niffon +no xôco cu ni saie caióna còtò gozaru fõdonì_, si ergo in regno paruo +Iaponiæ inueniuntur & sunt res huiusmodi, ac si dicat; quanto magis +erunt in magnis, _còco mòto no tocai nì saie mei uacu itasu ión[~i] +gozaru fõdoni &c._ si ergo in nauigationibus, quæ hic fiunt, valde +patior &c. _fito saie côquai suru mòno uò iurusu ni iuan ia, Deus ni +uoite uoia?_ si ergo homo ingnoscit homini p[oe]nitenti, quanto magis +Deus? _còre fõdo xei uo iru ru saie còto naricanùru ni; ucato xite ua, +icãdeca banji canauozo?_ si tot adhibendo vires vix potui fieri; si +leuiter fuisset factum quomodo potuisset fieri seu finiri? _còre saie +xinicui ni_, si ergo hoc est difficile, _fune de saie ioio tçuita ni_, +_cachi ua nananaca naru mai_, si nauigio vix perueni; pedes absque dubio +non potuissem. + + +_De verbo potentiali._ + +Postposita particula, _ro_, præsentibus & futuris verborum illa facit +potentialia: v.g. _ãguru ro_, forsan offert, _n[~i]gueozuru_, fortassis +fugiet. + +Præterita fiunt conuertendo, _ta_, in, _tçu_, & addito, _ro_, v.g. +_ãguetçuro_, fortassis obtulit. Si verò postponatur præteritis +negatiuis, _da_, in quo finiuntur, debet mutari in, _zzu_, v.g. +_ãguenanzzuro_, possibile est non obtulisse, vel quod non obtulerit, vel +obtulit. + +Fit etiam potentiale præsens postposito, _arozu_, vel alio futuro, +infinitiuo: v.g. _ãgùru còto mò aròzu_, vel, _ãgue mò xôzu_, forsan +offert. + +Præteritum est postposito futuro præterito: v.g. _ãgueta còto mo arozu_, +forsitan obtulit. + +Futurum, _ãgueô còto mo arozu_, forsan offeret, idem etiam est in +negatiuis: v.g. _ãguenu_, vel, _ãguenanda_, vel, _ãguru mai còto mo +arozu_, possibile est quod non offert, obtulit, vel offeret, & quando +volumus dicere, ita erit: loco, _còto_, ponimus, _mono_, v.g. _noxenanda +mono dearózu_, fortassis non introduxerunt in nauigium, _iqi ch[~i]gota +mono dearozu_, non se obuiauerunt in via, _moreqicoieta mono de gozaro +ca to zonzurù_, credo si forsan est diuulgatum. + +Ad significandum fieri significatum nominum adiectiuorum postponitur +verbum, _nari_, _u_, coniugatum secundum exigentiam temporis ipsis +adiectiuis aduerbialiter sumptis: v.g. _fuco naru_, fit profundum, _uaru +natta_, factum est malum: dicitur etiam _fuco aru_, est profundum, +aliquando etiam dicunt, _fuco nai_, non est profundum, & hoc modo +loquendi vtuntur etiam coniugando _nai_, modo supra dicto secundum +exigentiam temporis, iuxta sensum orationis: etiam dicunt potentialiter, +_fuco nai coto mo arozu_, forsan erit hoc, quod est, non esse profundum. + + +_Verba irregularia quo ad coniugationes._ + +Verbum, _qi_, _uru_, quod est venio, is: habet præsens, _qùru_, venio, +_qita_, veni, _côzu_, veniam, _coi_, vel, _coio_, veni, _qitar[~e]ba_, +cum venerit, vel si venisset, _qitar[~e]domo_, quãuis venit, & radicem +negatiuam, _côzu_, & præsens negatiuum, _conu_, non venio, _mède_ radix +verbi delector, aris, habet præsens _m[~e]zzùru_, & gerundium in do, +_medete_, delectando se, _cui_, radix verbi p[oe]niteo, es, vel tristor, +aris, habet præsens, _cuiuru_, & gerundium in do, _cuite_, p[oe]nitendo, +& radicem negatiuam, _cuizu_, & præsens negatiuum, _cuinu_, non +p[oe]nitet, _araie_, radix verbi sum, est, fui: habet præsens, +_araiùru_, siue, _aroru_, est: _furi_ radix verbi veterasco: habet +præteritum, _furita_, inueteratus est, & gerundium in do, _fùrite_, +inueterando, _fe_, radix verbi transeo, is, habet præsens, _furu_, +transit; & præteritum, _feta_, transit, _Tari_, _u_, est verbum +significans rem esse completam & integram: habet præsens, _taru_, +sufficit, præteritum, _tatta_, completum fuit, & futurum, _tari maraxo_, +erit perfectum vel sufficiet: & radicem negatiuam, _tarazu_, præsens +negatiuum, _taranu_, præteritum, _tarananda_, non fuit sufficiens, +futurum, _taru mai_, non erit sufficiens, imperfectum subiunctiui +_taran[~e]ba_, cum non sufficeret. + +Permissiuum, _taran[~e] domo_, infinitiuum negatiuum, _taranu coto_, +gerundium verò in do, _tara[~i]de_, vel, _Tarazu xite_, verbum _taxi_, +_tasu_, quod significat adimplere, seu perficere, habet futurum, _taxi +marãxô_, perficiam, _tasanu_, vero est eius præsens negatiuum. _Tari_, +autem radix verbi, _taro_, quod significat esse perfectum, habet +præteritum negatiuum, _tara uananda_, non fuit perfectum, & +subi[~u]ctiuum, _tara uan[~e]ba_, cum non esset perfectum, & +permissiuum, _tara uan[~e] domo_, & infinitiuum, _tarauanu còto_, & +gerundium in do, _Taraua[~i]de_, vel _Tarauaxu xitè_: _uocotari_, vero +est radix verbi, _uocotaru_, pro eo quod est deficere: habet +infinitiuum, _uòcotaru coto_, & radicem negatiuam, _uocotarazu_, & +præsens negatiuum, _vo cotaranu_, _voi_, est radix verbi quod habet +præteritum, _uoita_, inueteratus est: &, _uoitaru_, quod est idem. Et +præsens negatiuum quod est, _uoinu_, & gerundium in do, _uoite_: _urei_, +radix verbi tristor, aris, habet præsens, _vreô_, & imperatiuum, +_vreio_, & infinitiuum, _vreoru coto_, & gerundium in do, _vreite_: +_Tomi_, radix verbi, _tomu_, vel, _tomeru_ quod est ditor, aris, vel +diues fieri, habet præteritum, _tonda_, gerundium in do, _tonde_, & +radicem negatiuam, _tomàzú_, _sa[~i] guiri_, _u_, significat idem quod +præeo, is, vel anticipor, aris, habet præteritum, _sa[~i] guitta_, & +gerundium in do, _sa[~i] guitte_. + + +_De verbo adhuc, & de eius formatione & differentijs._ + +In ista lingua sunt verba actiua simplicia; & actiua etiam faciendi +facere, passiua etiam, neutra, & impersonalia. Omnia verò coniugantur +per tres coniugationes supra positas secundum quod eorum radices iam +dispositæ & ex illis verba formata, terminantur. + +Ex aliquibus nominibus adiectiuis aliqua procedunt verba: v.g. _catài_, +est durus, a, um, ex quo exeunt, _catàme_, _uru_, induro, as, actiuum, +_catamari_, _u_, induresco, is, neutrum, & _catameràre_, _uru_, induror, +aris, passiuum, ex _canaxij_, adiectiuo quod est tristis, e, exit, +_canaximi_, _u_, quod est tristor, aris. + +Verba faciendi facere, formantur istis particulis, _sàxe_, vel, _xe_, +prima postponitur radicibus secundæ coniugationis; secunda verò +radicibus secundæ, & tertiæ, fiunt autem postpositis præsentibus +negatiuis, auferendo _nu_, in quo finiuntur & ponendo loco eius +prædictas particulas: v.g. _ãguesaxe_, _uru_, offere facio, is, +_iomaxe_, _uru_, legere facio, is: _narauàxe_, _uru_, discere facio, is, +& omnia remanent secundæ cõiugationis quia particulæ finiuntur in, _e_; +aliquando etiam, &si raro, solet postponi particula, _saxe_, verbis +secundæ, & tertiæ coniugationis, sed tunc ornantur seu honorantur +prædicta verba cum particula, _rare_, v.g. _iomasàxe rare_, _uru_, +_Padre ua dòjucùni cathecismo vo narauasaxeraruru_, Pater iubet suo +ministro vt discat catechismum, _mòno no fòn vo fito ni iòmasaxerarùru_, +facit legere originale. + +Verba passiua fiunt particulis, _rare_, & _re_, particula, _rare_, +iungitur actiuis secundæ coniugationis modo iam dicto tollendo scilicet, +_nu_, a negatiuo: v.g. _ãguerare_, _uru_, offeror, eris, _iomare_, +_uru_, legor, eris, _naravare_, _uru_, discor, eris, his vtuntur in +sensu passiuo legi ab alio, vel esse, aut non esse legibile: v.g. sunt +etiam alia passiua quæ procedunt ex neutris vel ex habentibus +significationem neutralem, quæ quidem formantur cum particulis, _rare_, +&, _re_, formata tamen non regunt casus cõmunes passiuorum (de quibus +infra) sed verborum ex quibus procedunt: v.g. ex, _ãgari_, _u_, +procedit, _ãgarare_, _uru_, & quia, _ãgari_, _u_, quod significat +ascendo, is, regit accusatiuum, etiam illum regit, _ãgarare_, _uru_, +v.g. _còno iamaie ãgararenu_, non potest ascendi ad istum montem vel +iste mons non est ascendibilis, _xiròcara derarenu_, non potest exiri ex +castello, _Xebóte irarènu_, nõ potest intrari quia strictum seu +angustum, _còno michi va arucarenu_, non potest ambulari hæc via, _natçu +vacòco ni irare mai_, non erit hoc habitabile tempore veris, _còno +f[~u]d[~e] de va cacarenu_, non potest scribi isto calamo, _fimãga nóte +cacarenanda_, non potuit scribi ex defectu temporis, _cònobùn ni còso +cacaruru mòno de gozare_, hoc sane modo bene scribitur, _ax[~i]ga itóte +aru carenu_, non potest ambulari dolentibus pedibus: omnia ergo verba +passiua sunt secundæ: verba neutra sunt quæ habent significationem +neutralem: v.g. aperiri per se & non ab alio: v.g. _ivõgatoruru_, pisces +capiuntur, _caj[~e]ga torùru_, ventus cessat, _itõga qiruru_, filum +rumpitur, _j[~i]ga iomùru_, litera benè legitur, _aqi_, _u_, aperior, +iris, _qiri_, _u_, est scindo, is, actiuum, _qirare_, _uru_, est +scindor, eris, passiuum, _qire_, _uru_, est scindor, eris, neutraliter +est etiam quando gladius bene scindit quia est acutus, _qiraxe_, _uru_, +est verbum faciendi facere quod significat scindere facio, is, _ãgue_, +_uru_, est leuo, as, _ãguerare_, _uru_, leuor, aris, passiuum, _ãgue +saxe_, _uru_, leuare facio, is, _ãgari_, _u_, leuor, aris, neutrum, +_ãgarare_, _uru_, esse ascendibile, _ãgaraxe_, _uru_, leuari facio, is, +vel quod se leuet facio, facis: si verò illis adiungantur particulæ +honoris (de quibus infra) faciunt alias combinationes: adiectiua verò +quando coniungantur habent significationem neutralem: v.g. _fidarui_, +esurio, is, _fucacatta_, fuit profundum. + +Verba impersonalia non nominant, neque exprimunt personam: v.g. _mi uo +fatasu tomò itçuvari vo iuanu mono gia_, etiam si quis moriatur non +debet mendacium dicere, _mòno mò tabezu saqe mo noma[~i]de ichinichi +fataraqu mòno ca?_ potest ne laborari per totum diem integrum nihil +comedendo & non bibendo vinum? _Xujin nò mai[~e] de sòno ióna còto vò iú +mono ca?_ possunt ne dici huiusmodi coram Domino? Quoad coniugationes +verò sequuntur regulas radicum quibus efficiuntur. + +Radices omnium verborum cuiuscumque sint coniugationis, possunt adhuc +extrahi & deduci ad alias coniugationes si illis superaddantur particulæ +honoris, secundum literas, in quibus prædictæ particulæ honoris +finiuntur, particulæ verò sunt _maraxi_, _uru ari_, _u saxerare uru_, +_xerare uru_, _nasare uru_, _saxemaxi u_, _tamai ó_, _rare_, _re_. + +Particula, _maraxi_, non addit honorem rei de qua loquimur; sed loquimur +honorate attendendo ad personam coram qua loquimur: v.g. _cui_ _ú_, +significat id quod comedo, is, seruus autem coram Domino non dicet, +_nèzumi gacúta_, mures comederunt caseum: v.g. sed, _nèzum[~i]ga cùi +maraxita_, notandum etiam quod _cui_ _ú_, secundum se est tertiæ +coniugationis quia finitur radix in, _vi_, addito verò, _maraxi_, +redditur primæ: quando referimus aliquid de aliqua natione verbum non +honoramus; sed solùm attendimus ad personam cum qua loquimur ad addendum +illi vel non particulam seu verbum, _maraxi_, _uru_, v.g. coram +inferiori dicemus, _Nan ban jin va còre vo cuvanu_, coram persona verò +nobili dicemus, _Nan ban jin va core vo cui maraxenu_, Europei hoc non +manducant, _Ari_, _u_, postponitur radicibus omnium verborum; & illa +honore afficit mediocri: v.g. _mõdorarió ca?_ reuerteris ne? Si verò +anteponatur illis sic constitutis, _vo_, honorantur verba satis: v.g. +_vomõdori arõca?_ reuertetur ne vestra dominatio? _Tono sama vo xini +atta toqi_, quando dominus mortuus est, _Deus cono xecai uo gosacu +atta_, Deus creauit hunc mundum, his particulis vtimur loquendo cum +personis honoratis quas diligimus, & cum quibus habemus amicitiam. + +Particula, _nasare uru_, honorem supremum, aut satis magn[~u] dat +verbis; postponitur verò eorum radicibus: v.g. _Deus cono xecai uo go +sacu nasareta_, Deus creauit hunc mundum. + +Particulæ, _rare_, & _re_, honorem quidem præstant significatis, +verborum, quibus adduntur; sed mediocrem; & non magnum: postponitur +autem, _rare_, & præcipuè si loquamur de absentibus, præsentibus +negatiuis ablato, _nu_, & constituendo particulam prædictam eius loco: +v.g. _ãgue rare_, _uru_, est offero, rs, quando offerens est persona +mediocris honoris & reuerentiæ coincid[~u]t cum passiuis in literis; sed +casibus quos regunt, distinguuntur: particula, _re_, postponitur verbis +secundæ & tertiæ eodem modo: v.g. _iomàre_, _uru_, _naravàre_, _uru_, +legere & discere personam boni nominis, hoc modo loquimur de æqualibus & +seruus etiam de domino suo, non cum conseruis; sed cum gente nobili. + +Particulæ, _sàxe maxi_, &, _xemaxi_, eundem tribuunt honorem quem, +_àri_, _u_, & quem, _rare_, & _re_, postponitur, _saxe màxi_, _u_, +radicibus secundæ, vel præsenti negatiuo, ablato _nu_, & constituto, +_saxe màxi_, _u_, loco eius: v.g. _ãguesaxe màsu_, offert, _maxi_, _u_, +vero postponitur negatiuis secundæ & tertiæ, ablato, _nu_, v.g. +_iomaxemàsu_, legit, _naravaxe màsu_, discit. + +Particulæ, _saxe rare_, _uru_, _xeràre_, _uru_, magnum tribuunt honorem, +prima postponitur præsenti negatiuo verborum secundæ coniugationis, +ablato, _nu_, secunda verò postponitur negatiuis secundæ & tertiae eodem +modo: v.g. _ãgue saxe raruru_, offero, rs, _iomaxe rarùru_, lego, is, +_naravaxe rarùru_, disco, is, quia vero hæc coincidunt in literis cum +verbis faciendi facere honoratis; ad tollendam æquiuocationem, vtimur +particula, _ari_, _u_, anteposita, _vo_, verbis: v.g. _yomaxe aru_, +lego, is, _nara vaxe aru_, disco. + +Verba passiua, de quibus infra, possunt admittere particulam, _saxe +rare_, _uru_, v.g. _via mavare saxe raruru_, honoror, aris. + +Particula, _tamai_, _ó_, tribuit supremum honorem: illa vtimur loquendo +de Deo, sanctis, regibus, & imperatoribus: postponitur vero radicibus +verborum, quæ efficit tertiæ coniugationis: postponitur etiam radicibus +passiuorum loquendo de Deo: v.g. _Deus filio, vmare tamò tòqi_, quando +Dei filius natus est, _Deus ãgamerare tamo_, Deus honoratur. + +Particula, _tate matçuri_, _u_, humiliat significatum verbi cui +adiungitur: postponitur autem radicibus verborum affirmatiuorum: v.g. +_Deus vo gotaixetni zonji tate matçuru còtova ichi s[~u]gureta jèn gia_, +amare Deum est suprema virtus: admittit tamen hæc particula honorem à +particula, _re_, mutato _e_, in quo finitur in, _a_, v.g. loquendo de +sanctis respectu Dei dicemus _Sancto_ _Domingo, Deus vo gotaixèt ni +zonji tatematçurareta_, Sanctus Dominicus dilexit Deum. + +Particula etiam, _màráxi_, potest ad honorem eleuari particula, _rare_, +v.g. _tòno iòri cònó còto vo Padre ni vatàxi mai raxerareta_, Dominus +tradidit hanc rem patri. + + +_De aliquibus verbis quæ de se habent honorem determinatum._ + +_Mesare_, _uru_, significat facere quamcumque actionem quam potest, & +est decens facere personam nobilem, vt est comedere, bibere, nauigare, +equum ascendere &c. _vôxerare_, _uru_, significat loqui personam +nobilem, _uomaraxi_, _uru_, _vomaraxi_, _ari_, _u_, significat dare +personam nobilem, _uoxe_, _uru_, &, _uôxe ar[~i]_, _u_, significat loqui +vel præcipere personam mediocrem. + +Verba quibus anteponuntur, _uôxe_, vel, _mexi_, eundem habent honorem +cum illis; & absque illis: v.g. _uôxe tçuqerare_, _uru_, quod est +præcipio, is, &, _mèxi tçuca uare_, _uru_, quod est seruio, is, est idem +quod, _tçuqerare_, _uru_, &, _tçuca uare_, _uru_, ad vocandum imperatiue +dicimus, _coi_, seruo vel inferiori, _iòrài_, dicitur non tam inferiori, +_uaxèi_, est aliquantulum melius, _úogiare_, est superior modus vocandi, +_gòzare_, veniat vestra dominatio, _gozaro_, vero in tempore futuri est +honorabilior modus quia est sine imperio, _uo[~i]de nasarei_, vel, +_uo[~i]de nasareô_, vel, _uo[~i]de nasarei caxi!_ est veniat vestra +dominatio: vel, ò si veniat vestra dominatio! _cudasare_, _uru_, +significat dare personam nobilem, _tamauari_, _u_, dare personam nobilem +inferiori, _tamóri_, _u_, dare personam mediocrem, _mizzu uo nomaxète +tamore_, da mihi bibere aquam, _cudasare_, _uru_, & _tamóri_, _u_, +significat comedere personam humilem cibum honorando: _còxi mexi_, _u_, +&, _qicoximexi_, _u_, est comedere, vel audire personam nobilem, _uoboxi +mexi_, _u_, &, _uoboxi mesare_, _uru_, cogitare personam nobilem, +_saxerare_, _uru_, facere personam nobilem & idem _nasare_, _uru_, +_asobaxi_, _u_, &, _asobasare_, _[~i]uru_, significat facere personam +nobilem quidquid illi est decens: v.g. venari, scribere legere, +recitare, _ii_, _ú_, est loqui humiliando loquentem, & rem de qua +loquitur, &, _mexi_, _u_, significat etiam loqui honorando personam, & +rem de qua: vnde non recte dicam _mi ni móxe_, dic mihi; sed, _mi ni +iie_, neque dicam, _tono ni iie_ dic domino, sed, _tòno ni mòxe_: +_mairi_, _u_, significat ire ad locum cui honor debetur: v.g. _iglesia +ie maire_, eas Ecclesiam, _cùre_, _uru_, &, _toràxe_, _uru_, significat +dare, humiliando personam cui datur, _cui_, _[vu]_, est comedere sine +aliquo respectu, _mexi_, _u_, est etiam comedere; sed est vrbanum: v.g. +coram honestis non dicam, _mèxi uo cùi maraxita_; sed, _mèxi uo tabe +maraxità_, comedi, _mairi_, _u_, vel, _uomairari_ _u_, est comedere +personam nobilem vel mediocrem, _ãgara xerare_, _uru_, &, _uoãgari ari_, +_u_, est modus nobilior, _qiqi_, _u_, est audire vt cumque; _uqe tama +uari_, _u_, vero &, _uqetamóri_, _u_, est audire honorando personam à +qua auditur: v.g. _goiqen uo uqetamòtta_, vestra consilia audiui, _móxi +ãgue_, _uru_, est loqui humiliando se loquentem, & honorando personam +cui dicitur, _móxi ire_, _uru_, loqui inter æquales, _chómon xi_, _uru_, +audire sermones Dei, _gorànji_, _zuru_: vel, _goranjerare_, _uru_, est +aspicere rem nobilem, _xi_, _uru_, est facere in communi, _itaxi_, _u_, +est facere; sed dicitur modo vrbano, _tçucamatçuri_, _u_, est facere, +humiliando se qui facit. + + +_Aduertentiæ circa coniugationes verborum._ + +Anteposita particula, _nama_, omnibus verbis inquocumque tempore; +significant actionem màle & non perfectè: v.g. _nàma aró_, màle lauo, +_namaiaqu_, male asso. + +Antepositis particulis, _tçui_, _cai_, _uchi_, _fàxe_, _uoi_, _ai_, +_tòri_, verbis; non mutant significationem; aliquam tamen energiam, & +efficaciam significatis tribuunt: v.g. idem est, _uchi còbosu_, quod, +_cõbòsu_, effundo, _faxe noboru_, quod, _noboru_, ascendo, is, _uòxi +còmi_, _u_: quod, _còmi_, _u_, includo, is, _ai ca uari_, _u_, id[~e] +est, quod, _cauaru_, transmutor, aris, _tçuimauari_, _u_, idem est quod, +_ma uari_, _u_, circuo, is, &, _tòri firõgue_, _uru_, idem quod +_firõgue_, _uru_, extendo, is. + +Particula, _qitte_, est gerundium in, _do_, verbi, _qiri_, _u_, & +postposita aliquibus radicibus verborum, magnam efficaciam illis +tribuit: v.g. _tanomiqitte_, magnis præcibus obsecrando, _uomòi qìtte_, +magnam assumendo resolution[~e]: vtimur etiam verbis, _tanomi qiri_, +_u_, &, _uomoiqiri_, _u_. + +Anteposita particula, _ma_, aliquibus nominibus seu verbis dat +significato vigorem: v.g. _mamucài_, valde præsens, _macuròi_, valde +nigrum. + +Particula seu radix verbi, _macàri_, _u_, anteposita verbis +significantibus motum facit verba modesta, & vrbana satis: v.g. _macari +noboru_, ascendo, is, _macari c[~u]dari_, _u_, descendo, is, _macari i_, +_iru_, ad sum: es. + +Postposita particula _va_, in oratione confirmat id quod antea dixerat +quasi gloriando se illud prædixisse: v.g. _fune ua cuchi notçu ie iru +uà_, nauigium intrat, _cuchinotçu_, ac si dicat, nonne ego bene dicebam? +_aru ua_, vide si est sicut ego dixi! + +Particula, _a[~i]dani_, significat inter, idest tempus quod in aliqua +actione consumitur: v.g. _ãgura a[~i]dani_, inter offerendum, vel dum +offert, _iôda a[~i]dani_, dum legit, _narauózuru a[~i]dani_, dum discet. + +Particula, _ga_, significat, sed: v.g. _sóiú ga; nanto aró ca?_ sic +dicunt; sed quomodo erit vel si erit nescio certe, _fùri ua fùru +ma[~i]ga, fune uo dasu còto naró ca xiranu_, profecto non pluet; sed +nescio vtrum poterit extrahi nauigium, _sono qinpenni ua gozaru +ma[~i]ga; dòco cara toraxerarùru zo?_ non erunt apud vicinos vel in +circuitu, vnde ergo afferunt? + +Particula, _gotòqu_, postposita præsentibus, præteritis & futuris +significat, eo modo quo: v.g. _coxiraiùr[~u] gotòqu_, sicut, vel eo +modo, quo ornas vel perficis, _qiita gotòqu_, sicut audiui, aliquando +est, _gã gotòqu_, v.g. _móxitã gã gotoqu_, sicut dixit, _caraca uózú +gotòqu_, comodo quo contendam vel rixabor idem facit particula, _ioni_, +v.g. _Nifon no catãgui uo xirareta ioni, uôxerarùru_, loquitur sicut qui +scit consuetudines Iaponiæ, _mósu ióni_, sicut dico, vtuntur etiam +particula, _furi_, ad eundem finem v.g. _Toza no chijòcu uo nogareô zuru +tameni catana uo saita fùri uo mixerareta_, ostendit se accinctum +gladio, vt euaderet imminens infamiæ periculum, _minu furi uo +saxerareta_, ostendit se non vidisse. + +Particula, _saie_, vtuntur ad significandum nec dum: v.g. _mma saie +nacatta_, equi nec dum fuer[~u]t, _cotõba saie xiranu mòno_, neque loqui +scit, _ji saie mixiranu mòno_, nec dum literas cognoscit vtuntur etiam +eadem particula ad exaggerandum aliquid v.g. _q[~i]den to saie +mox[~e]ba_, sufficeret si diceres te esse, _Padre no tçucauarùru to +saie, móx[~e]ba_, si dixisset solùm quod patri seruiebat: ac si diceret: +hoc sufficeret vt &c. + +Particula, _qere_, est confirmatio & terminatio orationis, & significat; +itaque: v.g. _maitta qere_, venit itaque, _sate sóáru qere_, res denique +sic se habet. + +Particula, _còso_, est magni momenti inter Iapones vtuntur enim illa in +primis in sensu aduersatiuo: v.g. _còre còso ió gozare_, hoc est verè +bonum: si oratio inqua inuenitur prædicta particula finiatur in verbo, +tale verbum finitur in, _e_, vt in oratione posita: si autem verbum sit +in tempore præterito additur illi, _re_, v.g. _iô còso gozatta re!_ bene +veneris! deficit hæc regula vel quando oratio non finitur in verbo aut +adiectiuo: v.g. _còre còso xixó yô_, hic est verus magister: vel quando +post particulam, _còso_, est in oratione gerundium finitum in, _te_, vel +permissiuum cum particula, _tomò_, aut præterita potentialia finita in, +_tçur[vo]_, vel, _zzuró_, v.g. _uare coso iro iro xinro tçùcamatçùtte +cutatireba tòxiiórini nari maraxita_, patiendo multos & diuersos labores +vere factus sum senex defessus, & lassus, _uare còso corosarùru tomo_, +ego enim & si occidar &c. _fara còso tattçuro_ forsan fuit iratus, _sato +chicaqer[~e]ba coso f[~i]ga miiure_, videtur iam ignis quia prope est +vicus: hæc oratio finitur in _e_, quia non est in ea regulæ exceptio, +_uôxerarèta coto domo uo go côqua[~i] de cosõ gozarózure_, absque dubio +facietis p[oe]nitentiam de ijs quæ dixistis, _cataji qenò cosõ gozare_, +tibi valde congratulor & gratias ago: quando aliquis interrogat quis +fecit hoc? respondent: v.g. _Patre coso_, Pater fecit: ac si dicant: +videte si est persona quæcumque, quæ illud fecit? & quando quis +responsum non audiuit aut percepit, & iterum interrogat, dicit qui +loquutus est, _juan coso_, iam dixi, quod Ioannes &c. + +Quando non curat quis de ijs quæ illi dixerunt, vel habet se ac si non +audisset vel iterum interrogat, solent respondere: v.g. _touoru na +toii[~e]ba_, iam dixi tibi ne transeas, _iome to ii[~e]ba_, iam dixi +tibi quòd legas, _Padre coso to iieba_, iam dixi quod pater est qui &c. + +_Maieni_, vel, _saqini_, postpositum præsentibus negatiuis, facit illa +affirmatiua: v.g. _iglesiaie mairanu maie ni_, antequam eat Ecclesiam: +etiam solet postponi futuris affirmatiuis: v.g. _maìrozuru tote nosaqi +ni_, tantisper antequam veniret. + +Particula, _tocoro_, significat tempus in quo fit actio significata per +uerb[~u] cui postponitur: _taburu tocoro ni_, quãdo comedebã, _tabeta +tocoroni_, post prandium, _tabeôzuru tocorõ ni_, vel, _tabeôzuru ni_, +quando eram comesturus: facit etiam eadem particula reduplicatiua +denotando reduplicationem in quantum: v.g. _jesu christo humanidad no +uon tocoro ua_, Iesus Christus in quantum homo, _uonor[~e]ga foxxezaru +tocoro uo fõdocosu coto nacare_, quod tibi non vis, alteri ne facias, +_f[~u]dai no tocoro uo uo iurùsu_, dono illi libertatem, _fito no acu no +tocoro ni ua dôxin xenu_, non consentio hominum peccatis, _utag[vo] +tocoro mo nai_, non remanet locus dubij vel dubitandi, _nocoru tocoro mo +nai_, nihil amplius restat, _tçuini, sòno tocòro ie mairózu_, denique ad +hoc peruenit, _fùmbet ni voiobanu tocoro gia_, res sunt quæ non +intelliguntur, vel ad quas intellectus non peruenit, _nani mo naì tocoro +vo iô qìcòximexe_, comedat vestra dominatio ex hac paruitate, quæ est +nihil: exemplis cognoscetur vis significationis. + +Particulæ, _tocòro_, _Made_, vel, _made de gozaru_, solent postponi ad +cadentiam; absque aliqua significatione, & idem est, _còto de gozaru_, +v.g. _naranu made_, vel _naranu còto de gozaru_, est idem quod, +_naranu_, non est possibile, _guijèt tçucamatçuro to zonzuru còto va +cac[~u]go ita sanu coto gia_, amicitiam frangere neque in mentem mihi +venit, hic, _itasanu coto gia_, est idem quod, _itasanu_, solum. + +Particula verò, _madeiò_, vtuntur aliquando ad confirmationem eorum, quæ +dicunt: v.g. _caita madeio_, quod scripsi scripsi. + +Particula, _toqi_, postposita præsentibus, illa facit præterita +imperfecta: v.g. _jennìn tachi va sa[~i]go ni voiobi tamó tòqi va buji +n[~i] gozatta_, quando sancti perueniebant ad mortis horam erãt pacifici +& quieti. + +Conuertendo, _ta_, præteritorum in, _tçu_; &, _da_, negatiuorum in, +_zzu_, fit sensus; modo facio hoc; modo illud: v.g. _mòno vo caitçu, +iôzzu, nando xite curasu bacari gia_, legendo, & scribendo, & alia +faciendo, transigo vitam, _tattçu itçu vocu iori zaxiqi ie [~i]de zaxiqi +iori vocu ie iri xitten battò xeraruru_, stando & sedendo: intrando, & +exeundo, surgit & cadit: eumdem sensum facit particula, _ri_, postposita +præteritis: v.g. _xeqen nò mòno va netari voqitari nôdari curasu bacari +gia_, homines m[~u]di, vitam agunt dormiendo, surgendo, & bibendo, +_mazzu ite ni ua uo mo facaxetari, cusa vo mo ficaxetari iroiro no +x[~i]goto vo at[~e]gote cosó mairozure_, ibo & atrium verrere faciam, & +herbas euellere, & denique ibo ad multa disponenda, _ima còno io fuqe +iuq[~e]ba nome ia, vtaie ia fitó bìbo mõtçu, vtotçu sacamori suru_, cum +iam sit alta nox prouocando se ad bibendum & cantandum lætantur homines +saltando & cantando &c. + +Particula, _ie_, quæ est radix verbi, _ie iuru_, quod est possum, es, +anteposita negatiuis significat non posse facere actionem significatam +per verbum: v.g. _ie iomanu_, non possum legere, infinitiuis vero +postponitur: v.g. _iomu còto voienu_, non possum legere: dicitur etiã +_iomi va ie[~i]de_, vel _iomi mò ie[~i]de_, cum legere non possim aut +legere non valendo. Infinitiuum gerit vices aliquando suppositi verbi: +v.g. _xinuru cotova vosoròxij_, terribile est mori. + +Particula, _tai_, quæ significat volo, is, postposita radicibus verborum +significat velle facere actionem significatam per verbum: v.g. _mizzu vo +nòmi tai_, desidero aquam bibere, idem, _mizzu uo nomi tõ gozaru_, vel, +_mizzu uo nomi tõ zonzuru_, sed istæ duæ vltimæ sunt nobiliores, & +quibus coram nobilibus vtimur negatiui exempl[~u] est, _tomo nai_, v.g. +_mizzu uo nòmi tòmo nai_, nolo aquam bibere idem est, _mizzu uo nomi +tomo gozaranu, mairi tó mo zonjenu_, non habeo animum eundi. Si verò +particula, _tai_, postponitur adiectiuis vel verbis significantibus +actionem sensitiuam in secunda persona, conuertit, _i_, in, _c_, & +postponitur verbum, _ari_, _u_, coniugatum secundum orationis +exigentiam: v.g. _cui tacatta_, volui comedere. Si vero verbum loquatur +de secunda, & tertia persona conuertit particula, _i_, in, _g_, & +postponitur etiam, _ari_, _u_, vel cum honore secundum quòd persona +meretur; vel sine particula honoris; sed absolute. Si vero sit persona +inferior etiam si sit secunda vel tertia, _i_, conuertitur in, _c_, +sicut dictum est de prima. + +Particula, _de_, aliquando facit subiunctiui sensum adiuncta aliquibus +nominibus substantiuis: v.g. _uarãb[~e] de xinda_, mortuus est puer vel +cum adhuc esset puer, _uar[~e]ga buchó fóde tofo mo gozanai_, cum ego +sim negligens, & non curiosus, nihil erit, eo modo quo conueniebat, +aptatum. + +Particula, _i[vo]_, quæ significat modum, potest poni radicibus +verborum, & ipsis etiam verbis: quando radicibus, regit genitiuum; +quando vero verbis regit eorum casus: v.g. _cono qio uo iomi i[vo]v a_, +modus loquendi hunc librum, vel, _cono qió uo iomu io ua_, in prima +oratione, _qio_, est in genitiuo cum particula, _no_, in secunda autem +est in accusatiuo cum, _uo_, quia illud regit, _iomu_: _tei_, significat +modum extraordinarium & admirationem causantem: v.g. _machicanuru tei uo +goron jerarei_, videat vestra dominatio modum expectandi idest quo modo +expectant: _arisama_, significat etiam modum: v.g. _me mo aterare nu +arisama gia_, est modus & figura quæ nec prospici potest. + +_Sama_, significat tempus quo fit actio verbi cui postponitur, regitque +casum, quem verbum ex se petit, postponitur verò radicibus: v.g. _saqe +uo nomi sama ni_, quando actualiter bibebat vinum, _iado ie caieri sama +ni_, quando domum reuertebatur, _fùne iori ãgari sama ni_, quando +actualiter exibat e nauigio, _funè ni nori sama ni_, quando actualiter +conscendebat nauim. + +Quando in oratione fuerint duo verba quorum actio per modum vnius fit, +primum verbum debet esse in gerundio in do: v.g. _mizzu uo motte coi_, +porta aquam, vel veni aquam portans, _funè uo uoite coi_, affer hic +nauim, vel remis nauim trahendo veni, _core uo totte iqe_, porta hoc, +vel tollendo hoc vade. + +Gerundium in, _do_, adiunctum verbis, rogandi, dandi, aut gratiam +faciendi significat rogare, vel petere rem significatam per verba quibus +anteponitur: v.g. _nifon guchi uo uoxiiète cureio_, doce me linguam +Iaponicam, _so uoxerarete cudasaruru na_, ne dicat hoc vestra dominatio, +_Deus no coto uo catatte tamore_, facias mihi gratiam referendi res quæ +ad deum pertinent. + +Particula, _mo_, postposita gerundijs in, _do_, quæ in, _te_, vel, _de_, +finiuntur significant, quamuis: v.g. _so moxite mo_, quamuis hoc dicas, +_so iua[~i]de mo_, quamuis hoc non dicas, _ica fõdo susu m[~e]te mo, +corobu mai_, quantumcumque mihi persuadeas; fidem non abnegabo; etiam +vtuntur hoc modo, _so mox[~e]ba attemo_, etiam si hoc dicas, & _doxitemo +co xitemo_, quodcumque facias &c. + +Si particula, _coso_, de qua supra, postponatur gerundio in, _do_, +affirmatiuo, & finiatur oratio in prædicta particula fit oratio +negatiua: v.g. _mite coso_, nulla tenus vidi, _atte coso_, nullo modo +est. Si vero oratio non finitur in, _coso_, est affirmatiua & emphatica: +v.g. _mite coso gozare_, vidi profecto: finitur verbum in, _e_, secundum +regulam supra positam quando egimus de particula, _coso_. + +Quando verò gerundio in do negatiuo finito in, _e_, subsequuntur vel, +_ua_, vel, _naranu_, aut, _cana uanu_, dicit necessitatem, & +impossibilitatem ad contrarium: v.g. _maira[~i]de cana uanu_, est +necessarium ire, _iua[~i]de uà nò còto nar[~e]domo, nànto xô ca?_ & si +sit res quæ necessario debet dici; quid faciam? _xitãgaua[~i]de naranu_, +est necessarium obedire; eundem etiam sensum, &si non cum tanta vi, +facit futurum infinitiui; tam affirmatiuum: quam negatiuum, adiuncto +tamen illi subiunctiuo permissiuo cum, _dòmo_: v.g. _mairo còto de +gozatta r[~e]domò_, quamuis ire debuissem, _mairu mài quer[~e]domo_, +quãuis non essem iturus, _mairo còto de gozanacattar[~e]domò_, quamuis +non debuissem ire: vtuntur etiam gerundio in do negatiuo ad +significandum, nisi: v.g. _òracio uo mosa[~i]de cúna_, ne comedas nisi +prius orationem feceris. + +Gerundium verò finitum in, _e_, significat actionem iam esse factam: +v.g. _mèxi cúte còi_, venias post prandium, _còno qiõga cait[~e] +gozàru_, hic liber est scriptus, _chichi ni fùmi uo caca[~i]de +cuiaxi[~u]gozaru_, p[oe]nitet me non misisse Epistolam patri tuo, _còno +qiõga cait[~e] gozaranu_, non est scriptus hic liber. + +Postposita particula, _nagàra_, radicibus verborum, quando subsequitur +verbum significans actionem repugnantem aut aduersatiuam, facit +gerundium in, do: v.g. _Tõganin Deus iòri bàcutài no go uon, ò uqetate +matçuri nagara; caiette somùqi tatematçuru_, peccatores recipiendo vel +etiam si à Deo accipiant benefitia maxima, loco gratitudinis; ipsum +potius offendunt, _jesu Cristo Deus de gozàri nagàrà, fito ni tàixitè +cruzni càcaraxerareta_, Iesus Christus c[~u] esset Deus crucifixus est +propter hominem: postponitur etiam, _nagàrà_, nominibus: v.g. _quantai +nagarà_, quamuis sit inurbanitas, _sannin nagara_, tres simul, vel etiam +si sintres, _aqiraca nagara_, quamuis sit clarum, hic, _aqiracana_ +amittit, _na_, & sic in adiectiuis quæ finiuntur in _na_. + +Postposita particula, _iàsui_, radicibus verborum tam actiuorum; quam +passiuorum facit illas supinum in, _tu_, v.g. _iòmi iasui_, facile +lectu, _còrosare iasui_, facilis occisu, ad idem tendunt hi modi +loquendi, _iúte uà uosoroxij_, est dictu tremendum, _mite ua +fux[~i]guina_, est res admirabilis visu, _iú uo mò uosoroxij_, est dictu +tremendum. + + + + +DE ADVERBIIS. + + +_Caput primum._ + +Ex adiectiuis finitis in, _ai_, fiunt aduerbia conuertendo, _ai_, in, +_ó_, v.g. _fuc[vo], _profundè, ex finitis in _oi_, conuertendo illud in, +_ô_, v.g. _caxico_, prudenter, ex finitis in, _ei_, conuertendo illud +in, _eô_, v.g. _x[~i]gueo_, frequenter, ex finitis in, _vi_, conuertendo +illud in, _ú_, v.g. _aiau_, periculose, ex finitis in, _ij_, conuertendo +illud in, _iú_, v.g. _cauaiú_, miserabiliter. + +Fiunt etiam alia aduerbia postposito, _te_, radicibus verborum v.g. +_sàdamète_, determinate, vel probabiliter, _aràvarete_, manifeste &c. + + +_De aduerbijs locorum._ + +Octo sunt aduerbia interrogandi, _[~i]zzucu_, _[~i]zzucàta_, _donata_, +_doco?_ _dochi?_ _dòchira?_ _dòno tocòro_, _dòno fo?_ & significant quem +locum? postponuntur autem illis particulæ, _va_, _no_, _ni_, _[~i]e_, +_vo_, _cara_, & _iori_, secundum casuum exigentiam: v.g. vnde? quo? +quam? qua? vbi, &c. postponi etiam illis potest, _màde_, quod significat +terminum vsque: v.g. _docomade ie iqóca_, vsque quo ibis? & quando +vtcumque interrogatur, ponitur particula, _ca?_ vel _zo_, & melius, +_zo_, quàm, _ca_, si in oratione sit aliqua particula interrogatiua: +v.g. _[~i]zzucu ie maitta zo_, quo iuisti, _dòno tocòro uo to uòtta zo_, +quem locum transiuisti, _doco iori itta zo_, quà intrasti? _dòchi càra +qita zo?_ vnde venit? _donata uà Pedro no iãdo zo_, vbi est domus Petri? +_dòconi uòru zo?_ vbi vel in quo loco est? Respondetur multipliciter, +_còno tòcoro_, _còto mòto_, _còre_, _conàta_, _còchi_, _còchira_, +_còco_, _còco ra_, _còno cata_, _còno fò_, hic, _sòno tòcoro_, _soco +moto_, _sòre_, _sònata_, _sòchi_, _sochira_, _sòco_, _socora_, _sòno +càta_, _sono fo_ istic, _ano tocòro_, _aso co mòto_, _are_, _anata_, +_achi_, _àchira_, _asocò_, _àsocora_, _àno càta_, _ano fó_, significat: +illic, postponuntur his aduerbijs particulæ casuales. Aduerbia +interrogandi cum particulis casualibus & postposito, _mo_, significant +vbicumque: v.g. vel quacumque, vel quocumque: v.g. _donotocòro ièmò +tòuoro_, transibo quocumque, _doconimo_ vbicumque, _dòco cara mo_, +vndequaque. Si verò loco, _mo_, postponatur, _nàri tomo_, significat +quemcumque locum diuisiue: v.g. _dòcoie nàri tomò mairo_, ibo ad +quemcumque locum diuisiue: idem significat, _coco zo_, cum eisdem +particulis casualibus & possunt poni inter, _doco_, &, _zo_, v.g. _dòco +ni zo àru fõdon[~i]_, si quidem est in aliquo loco, _còco caxicò_, +significat hic & illic, _doco mo caxico mo_, significat omnem locum. +particulæ casuales solent poni ante _mo_, v.g. _do còni mo caxico ni +mo_, in omni loco, aduerbio verò antecedenti postponuntur v.g. _còco +càxico ni_, hic & illic, _còco caxico ie dòco_, _caxico iori_ &c. + +Particula, _vie_, significat supra; petit ante se suppositum in +genitiuo: v.g. _fàndai no uie ni uoqe_, pone supra mensam, _còno uie uà +gozàru mai_, non erit supra hoc: idest melius, _sono uie ni_, circa +istud, _sòno, uie no sàta uo catàriare_, narra quæ circa hoc sunt, _còre +ua [~i]zzure iori mò uie de gozaru_, non inuenietur, quid hoc superius: +idest hoc est supremum, _xita_, significat: infra: & regit eosdem casus, +quos præcedens: v.g. _fandai no xitani uòqe_, pone sub mensa, _micotõba +no xita iori_, quando rex: v.g. finiuit loqui, _uoxita uo cudasarei_, +det mihi vestra dominatio reliquias sui potus, quæ superauerunt. + +Particula, _sòba_, significat, latus & regit ante se genitiuum: v.g. +_fito no sòba uò fanaruru_, separat se à latere alicuius. + +_Maie_, significat ante: & regit ante se genitiuum: v.g. _fito no maie +uo touoru_, transeo coram alio, _cac[~u]gò no maie_, secundum +dispositionem, _funbet no maie_, sicut credo vel cogito, vel iuxta +sensum. + +_Mauari_, significat circum circa in giro: & regit ante se genitiuum: +v.g. _igl[~e]sia no ma uari ni tçuchi uo nãgue sutçuru na_, ne proijcias +terram in circuitu Ecclesiæ. + +_Vchi_, significat intra, & si ante se habet substantiuum debet esse in +genitiuo: v.g. _iglesia no uchi_, intra Ecclesiam, _ano fito ua; fito no +uchi de uanai_, ille homo non est inter homines, idest non est homo, +_fùtacùchi cúta còto ua, cúta uchi deuanai_, comedisse duas buccellas, +non est comedisse. + +_Foca_, significat foras, vel extra: & petit ante se genitiuum: v.g. +_iglesiano foca ni_, extra Ecclesiam, _fòcaie iqe_, exi vel eas foras: +aliquando loco particulæ genitiui, ponitur _iori_, v.g. _Deus uonãgo +ichinin iori foca tçucùri tamauànu_, Deus non creauit nisi vnam +mulierem; idest nullam formauit extra vnam, _Tèngu fito ni àcu uo +susumùru iòri fòca uà, nài_, Dæmon nihil facit nisi persuadere peccata +hominibus, _goxo uo tàsucàru tàme baptismo uo sazzucàru iòri fòca bechi +no mich[~i] ga nai_, non est alia via ad saluandum hominem extra +baptismum; idest, absque baptismo nemo potest saluari, _Deus no gracia +iori foca_, absque dei gratia. + +_Naca_, significat medium in quantitatibus continuis vel discretis v.g. +_qinò nàca ni_, in medio ligni, _fito no nàca ni_, in medio hominum. + +_Nacaba_, significat medium in rebus successiuis: & vtrumque petit ante +se genitiuum: v.g. _dangui no nàcaba ni_, in medio sermonis, _sòre uo +qijte, nacabà uà uosore; nacàba ua aqirete ita_ audiens istud, & metuit +& expauit, idest medium tempus consumpsit timendo &c. + +_Ato_, significat retro, & regit ante se genitiuum: v.g. _sonatà no àto +càra mairo_, veniam post te, idest, te sequar. + +_Vàqi_, significat latus: et petit ante se genitiuum: v.g. _Pedro no +uaqi_, ad latus Petri, _misa no uaqi_, finita missa, _còno uaqi_ his +diebus præteritis, omnia prædicta aduerbia requirunt post se casus quos +petunt verba quibus subsequuntur. + + +_Aduerbia ad causam interrogandum & responendum._ + +Quare? vel qua de causa interrogatur multipliciter: v.g. _nàjeni_, +_nàjoni_, _nàni xini?_ _nàni tote cà?_ _nàni no iuie ni?_ _nànto xita +coto ni?_ _nani nò xisài ni iotte?_ quomodo? dicitur, _nànto xite?_ +_nànto ioni icàni to xite?_ Respondetur autem, quia vel ratio est: v.g. +_sono iuie ua, nà jeni to iúni_, Quia, vero, etiam dicitur, _tocorõ de, +fodoni, ni iotte, sacàini_, primum ex his tribus dicit multam +causalitatem, secundum verò non tantam: tertium autem minorem. + +_Vie va_, significat: cum vel siquidem: v.g. _tõganai vie ua +q[~i]zzuca[~i] ga nai_, non timeo, quia, vel siquidem non habeo culpam, +eundem sensum facit particula, _cara_, v.g. _caiõni irò vo misùru càra +va; càcusu còto va irànu_, in vanum illud abscondere tentas, siquidem +talem colorem ostendisti. Si quidem, quasi illatiuum significat, _tòqi +va_, &, _xicaru tòqi va_: _sari na garà_, significat, sed; _sàri tòte +va_, significat, adhuc: _sàru tòte ua_, significat, siquidem res ita se +habet: _sàrú tòte ua_, _qicoienu còto gja_, si ita est, intollerabile +videtur. + + +_Aduerbia temporis._ + +Quando interrogatur per, _itçu_, vel, _itç[~u]goro_, a quot diebus? +interrogatur per, _icca sàqi_, vel, _icca maie_, a quot mensibus? +interrogatur per, _icutçuqi saqi?_ a quot annis interrogatur per _nànnèn +maie_, solet addi, _ni_, quando verbum illud petit, & semper in fine +interrogationis ponitur, _ca_, vel, _zo_, & melius, _zo?_ + +Respondetur: nunc, _ima_, vel, _tãda ima_, iam, _mo_, v.g. _moiqe_, eas +iam, aliquoties dicitur, _tòqi ni iotte_, vel, _jibùn ni iotte_, postea +dicitur, _nochi_, _sòre cara_, vel, _sòre iòri_, post istud, _còre +càra_, vel, _còre iòri_, post hoc, _àre iòri_, vel, _àre càra_, post +illud. Statim dicitur, _iãgate_, postea, vel deinceps dicitur, _[~i]ma +iòri nóchi_, vel, _ima iori xite uà_, vel, _ima iori [~i]go_, vel, +_j[~i]gòn[~i]go_: isto mane, dicitur _qèsa_, _connichi_, vel, _qio_ +hodie, _àsu_, vel, _miônichi_, cras, cras manè, _asa_, _àxitatô_, vel, +_àsatòcu_, cras nocte, _miònia_, antea, _ijen_, vel _saqini_, heri +_qinô_, vel, _sàcujit_, nudius tertius, _uototoi_, vel _fùtçuca sàq[~i] +ni_, diebus præteritis _còno giu_, _còno fõdo_, vel, _xenjìt_, vice +præterita: idem _xendo_: vice futura, _còndo_, ab hinc duobus diebus, +_asàtte_, vel _miõgo nichi_, post tres dies, _xiasàtte_, vel _mió mió +gonichi_, _qiônen_, vel, _còzo_, anno præterito, hoc anno, _còto xi_, a +tribus iam annis, _vòto tòxi_, vel, _uotõdoxi_, ab hinc vero quatuor +annis. _sanuruuotõdoxi_ statim, _tàchi màq[~i]_ vel, _socuij ni_, +_sunauàchi_, statim profecto, _tànteqi_, in illo momento. + +_Itçumade?_ vsque quando? _itçu mademo_; semper, _itçu càra_ a quo +tempore, _itçu iori_, ex quo tempore? + + +_Aduerbia negandi._ + +_Iia_, vel, _iia_, significat non, _só deuanai_, non est ita, _iccana_ +vel, _iccanàgueni_, nullatenus, _iùme iùme_, neque per somnium, +_sàrani_, vel, _ichiien_, _càtçutè_, vel, _càtçute mòtte_, nullo modo, +_iò_, _iòmo_, vel, _iòmo iòmo_, neque cogitatione: v.g. _càtçute màiru +mài_, nullatenus ibo, _iòmo sõ uà gozàru mài_ neque in mentem venit quod +ita erit; & quando prædicta iunguntur affirmatiuis faciunt etiam sensum +negatiuum, v.g. _iomo iòmo to mòxitar[~e]ba uo màiri atta_, cum dixisses +te non iturum: iuisti tamen, _io mairõ_, nullo modo ibo. + + +_Aduerbia affirmandi._ + +_Nacanàca_, significat: ita est, _uõ_, significat: sic, assentiendo, +_gueni_, vel, _gueni gueni_, sic se habet: v.g. _guèni guèni só mo aró_, +absque dubio sic se habebit res, _chõdo_, significat, omnino, _saiòni_, +_sòno bùn_, _sòno gotòqu_, _so de gozaru_, _sò re sóre_, _màsso gia_, +_xicato_, significat: ita est, _mòttomò_, significat rationabiliter +loquitur, _guioi nõ gotoqu_, sicut vestra credit vel dicit dominatio, +_mòchi ron_, non cadit sub dubio seu disputatione, _nàcanàca nàru còto +de gozaranu_, verè non est possibile, _nàcanàca no còto_, res est cui +potest assentiri seu fides adhiberi, _ma còtoni_, verè, & idem +significat, _xinjit_, vel, _xinjit ni_, _xei mon_, iuramento confirmo, +_isasàca_, vel, _isasàca mòtte_ nec parum quidem, _issai_, vel _ixxet_ +nulla via, nullo modo, & quando iunguntur affirmatiuis significant +prorsus in omni euentu. + + +_Adverbia comparatiua._ + +_Iori_, _iòri mò_, _iòri mo nà uo_, significat magis comparatiuè, +persona quæ comparatur est in Nominatiuo; cui comparatur verò in +ablatiuo cum aliqua ex prædictis particulis: v.g. _Pedro ua juan iòri mò +gàcuxõ de gozaru_, Petrus est doctior Ioanne, _sòcoie nobòru iòri ua; +mairan[~u]gà màxi gia_, melius est non ire; quam ascendere isthuc: +_gotòqu_, _màma_, _ioni_, sunt aduerbia similitudinis, & petunt ante se +genitiuum rei cui fit assimilatio: v.g. _Pedro nõ gotòqu_, sicut Petrus. +Si verò antecedit verbum, non petunt genitiuum; v.g. _no iama ìe nari +tomò qi tài màmani qite, nurur[~e]ba, n[~u]gui suteraruru_, etiam si +eant ad campum, & montes se induunt, si volunt tali veste, & illam +exuunt quando aqua madefit, _uomô màma ni_, vel, _uomô gotoqu_ vel, +_uomô ioni_, sicut cogito, _conòmi no màma ni_, secundum desiderium & ad +eius mensuram, _fõdo_, significat, tantum, vel quasi; & proportionem: +v.g. _qifèn ano fito fõdo no gacuxõ de gozaru_, tam doctus es sicut +ille, _farãga c[~u]dàru fòdo iòi_, in tantum erit sanus in quantum +habuerit ventris purgationem, _m[~i]chi uò arùqu fõdo cutabituru_, sicut +ambulo, sic deficio, _acai fõdo ioi_, dum est rubicundius, tanto melius, +_xinùru fõdo no vazzurai de uanai_, infirmitas hæc non est ad mortem +idest mortis causatiua, _funè ni mesaruru fõdo narãba uare mo +nor[vo]zu_, si vestra dominatio tantum vult assumere laborem vt nauim +ascendat; ego etiam, _tamèxi mo na[~i] fõdo ni atta to mosu_, dicunt +fuisse sicut numquam, _uoqùru fòdo arãba sòre [~i]e mairozu_, si ad +statum perueniam quod possim è lecto surgere conferam me ad vos, +_chicara no fõdo uo mite_, videns virium proportionem _fõdo n[vo] +tçuita_, peruenit in istanti, _core fõdo_, sicut hoc, _sòre fõdo_, sicut +istud, _are fõdo_, sicut illud, _uouoi fõdo_ dum magis vel plus, +_sucunai fõdo_, dum minus. + + +_Aduerbia superlatiua._ + +_Vie_, significat rem supremam: v.g. _christianno voxiie ua izzure iori +mo vie de gozaru_, doctrina & fides Christiana est suprema & super +omnes, _còno saqe no uie ua nai_, non est melius vinum isto, _ichi_: +vel, _daiichi_, est supremum & vnicum: v.g. _gacuxo no uchi ni Sancto +Thomas daiichi de gòzatta_, inter doctores Sanctus Thomas est supremus, +_còre ua are iori vie_, hoc est superius illo: particula _xita_, est +contraria, _uie_, significat verò inferius: v.g. _xiqitai ua anima iori +xita de gozaru_, corpus est inferius anima. + + +_Aduerbia intensionis & exaggerationis._ + +_Ichidan_, _chicãgoro_, _icco_, significant valde: v.g. _chicãgoro no uo +cocorõ gaqe de gozaru_, est maxima cura & diligentia, &c. _sòre ua icco +uarui còto gia_, istud est valde malum, _bexxite_, significat præcipue, +_tòri uaqe_, significat in particulari vel specialiter, _coto no foca_, +raro, & extraordinarie, _icanimo_, significat, valde, _amari ni_, +significat nimis, & denique ex adiectiuis formantur aduerbia modo supra +dicto, quæ significant aduerbialiter quod adiectiua absolute: v.g. ex +_fucai_, quod est, profundus, a, um, _fuco_, quòd est profundè, _icani +mo xizzucani_ valde quietè, _tani coto ni_, extraordinariè, +_xitàtacani_, vel, _gui[vo] sanni_, formidabiliter idest, nimis: vide in +dictionario. + + +_Aduerbia congregandi._ + +_Voxinabete_, significat vniuersaliter, _sôbet_, communiter, idem +significant, _tçune ni_, vel, _sojite_, _feijeini_, regulariter, +_voioso_, _tabùn_, _vòcata_, _ioppõdoni_, significant: maiori ex parte, +_qèccu_, vel, _caiette_, significant, quin potius, vel, _tènnèn_, +significat forsan, & idem significant, _xijen_, _icasama_, _sadamete_, +significãt probabiliter, _canarazu_, absque dubio indefectibiliter, +_moxi xjien_, si forte, _xotocu_, naturaliter, _jinen_, casu, _x[~i]dai +x[~i]dai ni_, vel, _jèn jenni_, vel, _x[~i]dai ni_, successiue leniter, +_vonozzu cara_, per se absque alio. + + +_Aduerbia concludendi, & aduertendi._ + +_Ficqio_, &, _tçuini_, denique, significant vel resolutorie, _tç[~u]go_, +summatim, _no no_, non est ita? v.g. _nòno icani qicaxeraruru ca?_ heus +audis ne? _moxi_, significat etiam; heus; sed est vocabulum vrbanum: +v.g. _moxi Padre sama_, heus reuerende pater, _iare_, est etiam heus, +cum inferioribus: v.g. _iare taro quaja to ii[~e]ba_ dicens heus, _taro +quaja_: _iai_ significat etiam heus sed vilius: v.g. _iai sochi ga mòtta +mono ua nan[~i]zo?_ heus tu quid est quod portas? idem significat, _ia_, +v.g. _ia uo tòno barã domo ùa nani uo sauãgu zo?_ heus vos milites & +boni homines quid turbamini? ad eundem sensum tendit particula _ai_, +postposita v.g. _izzure mo mina iô qiqe ai_, heus vos omnes audite. + +Particula, _ca_, &, _zo_, vt supra dictum est, sunt ad interrogandum, +idem habent munus particulæ _ia_, vel _caia_, sed sunt humiliores: v.g. +_are ua tare caia?_ quis est ille? _còre ia_, istud? _io suqète tare ca +ua tazzuneô zo?_ cum sit alta nox, quis potest interrogare, & querere? +_sòre de aro ca toiú còto gia_, dico, si erit istud? + +_No?_ petit consensum: v.g. _gozaro ca no?_ veniet? nonne? _mairo to +uoxerareta no?_ non ne dixit quod veniet? _no Pedro dono?_ non est ita +domine Petre? _na_, significat idem; sed est inferius: v.g. _soqiita +na_, nonne sic audisti? aliquando in oratione vbi est _zo_, solet poni; +_baxi_; quæ est particula dubitandi: v.g. _nanto xita xisa[~i] de baxi +gozaru zo?_ qua de causa accidit hoc? _sate nanto iú uoqiacu de baxi +gozaru zo_, quomodo vocatur vester iste hospes? _goiô bax[~i] gozaruca?_ +est ne tibi aliquid necessarum? + +_Io_, vel, _zo_; affirmant & faciunt cadentiam orationis: v.g. _caita +zo_, vere scripsit, _maitta io_, venit profecto, _sono tòqi vare va ichi +dan varui tçucai vo xiraruite gozaru io_, tunc profecto mala nuntia seu +missiones sum exequutus & feci, _bacari_, significat, tantum vel +solummodo, _sóre ni cãguitte_, istud solum, _còre ni cãguirazu_, non hoc +solùm: aliquando, _bacari_, significat magis vel minus: v.g. _fiacu +bacari_, erunt centum, _fiacunin bacari corosareta_, centum vsque +homines occisi sunt, _nó_, _nóte_, _naqu xite_, _naqute_, significant +sine vel absque: v.g. _raxximo nó_, absque ratione, & ordine, _cac[~u]gò +nó_, absque præparatione. + +Aduerbia sonus sunt multiplicia secundum diuersitatem quam Iapones in +sonus terminatione percipiunt, & illis, _to_, solent postponere: v.g. +_ua ua to xite_, vociferando dicentes, _ua ua_, & si illis postponitur +_meqi_, _u_, significat talem strepitum facere: v.g. _ua meqi_, _u_, va +dicendo vociferor, aris, &c. + + +_De Præpositionibus casuum._ + +_Tame_, significat ni vel erga: v.g. _sonata no tame_, tibi, regit ante +se genitiuum, _nanno tame_, ad quid, _nanini naru ca?_ ad quid est? +_nani ni xô ca?_ ad quid faciendum habes illud? _nani no iô ni tatçu +ca?_ ad quid est necessarium vel proficuum? _maitte no iô ua?_ quæ ne +necessitas est eundi? + +_Tai xite_, significat propter, vel contra, v.g. _tèngu ni tai xite +te qito_, pugnare contra dæmonem & ei resistere, _Deus ni tai xite +c[~u]guio uo coraiuru_, suffero labores propter Deum, _uie iori_, +significat etiam, propter: v.g. _uon jifi no uie iori_, propter suam +misericordiam. + +_Ni iotte_, significat etiam causam quare: v.g. _Deus iori fito +no jento acu ni iotte go fempô uo ataie saxerareozu_, deus tribuet +hominibus secundum opera eorum vel vitij vel virtutis, deriuatur +a verbo, _ìori_, _u_. + +_Nitçuite_, significat circa, & deriuatur a verbo, _tçuqi_, _u_, v.g. +_còre ni tçuite_, vel _còre ni tçuqi_, vel, _còre ni tçuqete_, circa +hoc, _sono gui ni uoite ua zonjenu_, nihil circa hoc negotium scio, +_vôxe uamottomo nar[~e]domo uãgami ni totte ua cana[~i] gatai_, bene +dicit vestra dominatio; sed quod ad me attinet est factu difficile, +_Dai quan ni itatte ua ichinin bacari sadameio_, quod ad economum seu +maiordomum attinet, vnum tantum constitue, hæc omnia, _itatte_, v.g. +_tòtte_, sunt gerundia verborum sicut & præcedentia, etiam solent +dicere, _Padre còto ua_ quod at patrem attinet, _uarera còto ua_, +circa meas res, vel quod ad me attinet, _xitãgatte_, vel, _xitãgote_, +significãt iuxta, & sunt gerundia verborum, _xitãgari_: _u_, &, +_xitãgai_: _ó_, vnde ante se regunt datiuum sicut eorum verba: v.g. +_guioi ni xitãgatte_, vel _xitãgote_, secundum quod vestra præcipit +dominatio, _x[~i]dai_ significat idem: v.g. _conata x[~i]dai_, sicut +volueris, aliquando etiam iungitur radicibus verborum: v.g. _mairi +x[~i]dai_, secundum quod venerit vel eius aduentum. + +_Ni_, significat locum in quo: idem significat, _ni uoite_, sed +permanentius: v.g. _go fatto ua fuximi ni uoite uôxe[~i]dasareta_, hanc +legem posuit dum esset in ciuitate, _fuximi Bungo funai ni itatte_, in +ciuitate Funairegni de Bungo: _iglesia ni uoru_, est in Ecclesia. + +_De_, significat locum in quo fit actio: v.g. _mich[~i]de Pedro ni +uota_, obuium habui Petrum in via; eædem particulæ, _de_, & _uomotte_, +significant instrumentum quo fit actio, _bo uomotte Pedro uo uchi +coròita_, ligno Petrum cecidit, _Padre sama catararetãde nauo qicoieta_, +ex quo pater reuerendus illud narrauit melius fuit intellectum, _necqi +de xinda_, mortuus est febri. + +_Cara_, vel _iori_, significat locum e quo vel vnde: v.g. _iglesia +cara_, ex Ecclesia, etiam dicunt, _fune cara maitta_, nauigio venit, +_cachi cara maitta_, pedes venit, _fun[~e] de maitta_, est idem quod, +_fune cara maitta_, & _fune ninotte maitta_: _fana cara me cara +m[~i]guruxij mòno gia_, est indecorus oculis & naribus, _iori_, +significat locum per quem: v.g. _sama iori faitta_, intrauit per +fenestram. + +_Tomoni_, significat; simul: v.g. _sonata to tomoni mairozu_ ibo simul +tecum, _mosu to tomoni_, simul ac dixit. + +_Ie_, significat locum ad quem: v.g. _achiie mairo_, ibo illuc, _mi aco +ni saite mairo_, vel _miiaco ni muqete mairo_, ibo directe ad curiam, +_miiaco no cataie noboru_, ascendit ad curiam idem, _miiaco no foie +noboru_, aliqui dicunt, _miiaco no iori_, vel _miiaco sana_, vel _miiaco +no gotoqu noboru_, sed non est bonus loquendi modus; sed rusticorum. + +_De_, significat materiam ex qua: v.g. _tçuch[~i] de ca uàra uo +tçuquru_, regulas ex terra vel limo construere, _nànde còre uo tçuqùru +ca?_ ex quo hoc facis? + +_Vie_, significat erga: v.g. _zu[~i]bun cõdomo no vie uo fito ni mo nàxi +marasuru ioni to cocòrõ gaqe marasuru_; omni cum diligentia curo circa +vel erga vel de meis filijs, quomodo illos faciam homines. + +_Sònata no fiquànno vo saiban mesarèio_, habeto curam de tuis seruis? + +_Made_, significat vsque: v.g. _àsumade_, vsque mane, _inòchi vo vxino +màde aru mai_, non ammittet vitam vel vsque ad vitæ amissionem non +perueniet, _sore made vomoi mo ioranu gui gia_, non peruenit ad mentem +meam vsque adhuc, _cocòro zaxi ar[~e]ba canauanumàde mo xei uo iruru_, +quando aliquid desideratur, adhibentur vires vsque ad impossibile, _mosu +màde mo nai_, non est necessarium dicere, _còno tocòro made maitta_, +hucusque veni. + + +_De coniunctionibus & diuisionibus._ + +_To_, significat, &, copulatiue: v.g. _Pedro to juanto Nagasaqi ie ita_, +Petrus & Ioannes ierunt Nagasaquim, _còreto, àreto uò tòru_, accipio hoc +& illud: idem significat, _mo_, v.g. _Pedro mo juan mo Nãgasaqi càra +mõdotta_, Petrus & Ioannes redierunt e Nagasaqui, _naqu mono mo ari, +uaró mòno mo aru_, sunt qui flent, & sunt etiam qui rident, _mo_, +anteponitur multoties negatiuis: v.g. _nan[~i]goto mo gozaranu ca?_ non +est aliquid noui? + +_Mata_, significat, &, vbicumque inueniatur siue inter nomina siue +verba, _ca_, significat vel: v.g. _Pedro ca; juan ca coi to iie_, dic +quod veniat Petrus vel Ioannes, _arui ua_, significat etiam vel: v.g. +_arui ua Pedro, arui ua juan_, vel Petrus, vel Ioannes, _arui ua iomu, +arui uamono uo caqu_, vel lego vel scribo, _moxi ua_, significat si vero +in medio orationis: v.g. _móxi ua càn[~e]ga nai naraba_, &c. si vero non +habeas argentum. + +Ad orationum contexturam vtuntur, _mata ua_, & præter hoc vel præterea: +v.g. _arui ua iama[~i]ga uocoru ca, mata na isõgui no fumi qita ruca +&c._ vel accidit aliqua infirmitas, præter hoc si venit aliqua epistola. + +_Xicar[~e]ba_, significat: cum res ita se habeant, _sari nagara_, sed, +_so aru tocorõde_, cum hoc ita sit, _saraba_, cum hoc ita se habeat, +_sar[~e]ba sareba_, cum ergo &c. _ca?_ significat si? v.g. _maitta +camiio_, vide si venit vel iuit, _maitta ca xiranu_, nescio si venit, +_iara_, significat si diuisiue: v.g. _fito iara chicuxo iara xiranu_, +nescio vtrum sit homo vel animal, _nani iara to moxita_, nescio quod +dixerit. + +Ex particulis, _nanica_, & _tòcàcu_, intromissis alijs particulis fiunt +quædam quasi disiunctiua seu exageratiua: v.g. _nani ia ca ia?_ quæ res? +idem est, _nani iara ca iara?_ & _nànto iara cato iara?_ _nanto xite_, +_ca toxite_, quomodo? _nanto mo ca tòmo_, nullo modo, _nanimo camo_, +nihil, _nan[~i]goto mo cãgotomo, mina içtuuari naruzo_, denique omnia +sunt mendacia, _nanino cano_ vel _nanto, xite cato xite_, modus +excusandi se, _nanino cano to iúte_, dicens hoc & illud, _domo como_, +quomodocumque sit idem, _doxitema co xitemo doxite coxite_, faciendo +diuersa hoc & illud, _do xôcô xô_, faciam hoc & illud. + +_Tòmo cacumo_, in omnibus, idem, _toni cacuni_, idem etiam _tonimo +cacuni mo_, vel _totemo cacutemo_, _còre to ij_; _care to ij_, hoc & +illud dicens: idest excusationes, _care core_, illud & hoc _coco +caxico_, hic & illuc, _conata canata_, istic & illic, _uomo xirô, +uocaxu_, accommodando se quasi adulari. + +Si particula, _mòtte_, postponatur particulis, _catçute_, _isasaca_, +_tomoni_, _nani_, _nani nani iori_, adiungitur illis efficacia & +energia: v.g. _catçute motte so aru mai_, nullo modo erit talis res. + + +_De interiectione._ + +_Sate_, _satesate_, _satemo satemo_, sunt interiectiones admirantis: +v.g. _satemo Deus no uôqinaru uonjificana_, o magna misericordia Dei! + +_Auare_, est interiectio miserentis: v.g. _auare mutçucaxij iò no naca +cana_, o mundus repletus miserijs. + +_Ha!_ est interiectio p[oe]nitentis: v.g. _Ha fax[~i] demo +uomoxiro[~i]ga; tocoro niiote qi coie canuru_, o labor sonus & cantus +harmonia est valde gracilis; sed non bene omnia percipiuntur! + +_Iara!_ est interiectio tam lætitiæ; quam tristitiæ: v.g. _iara iara +medetaia_, o quantum gaudeo &c. idem, _ia_, v.g. _satemo iiaxii +iatç[~u]baraia!_ o quam vilis & abiectus! _gongo dodan fux[~i]guina +xisai cana!_ o quam rara & ridicula ratio, _iei_, est interiectio +mirantis: v.g. _iei Padre sama coch[~i] gozaru io_, hic est pater! + +_Hat_, est interiectio eius qui repente terretur: v.g. _Benqei core uo +mite hat coto naxi to zonjite, sono màma niuani bo uo voroxi &c._ videns +hoc benquei &c. + + +_De sintaxi, & casibus, quos regunt verba._ + +Nominatiuum ponitur in principio orationis, verbum vero in fine, reliqua +vero secundum cadentiam: v.g. _Pedro ua Nagasaq[~i] de xutrai xita iqi +iqi nitçuite juan uo coroita_, Petrus occidit Ioannem circa vel in +quadam differentia quæ fuit vel accidit Nagasaqui: in aliquibus +orationibus grauibus verbi suppositum ipsi postponitur; sed raro: v.g. +_tare mo cana uanu futari noqimi ni tçucoro còto ua_, nemo potest duobus +dominis seruire hic, _tçucoru coto ua_, est verbi suppositum, _core +niiote tanomi tatematçuru itçumo uirgen_, ideo præcor Beatam Mariam +semper Virginem. + +Orationes subiunctiui absoluti vel permissiui, & infinitiui, & +conditionales, & causales semper anteponuntur orationibus de indicatiuo +aut imperatiuo; etiam si in linguis Latina aut Europæis non fiat sic +sensus: v.g. _achi cara tomeraruru tomo; tomaru na_, ne remaneas etiam +si illinc detinere te velint, _sòre uo qiitar[~e]ba, fara uotatete +mõdotta_; cum hæc audisset, iratus reuersus est, _taxicani uqetamotta +niiotte coso, móxi ãgue maraxitare_, fideliter audiui, ideo retuli & +dixi, _faio gozatta raba uo mexi uo xinjô mono uo_, si cito venisses +dedissem tibi manducare. + +Quando sunt duo verba eiusdem temporis in eadem oratione, primum erit in +gerundio in, _e_, & alterum in tempore quod orationis sensus exiget: +v.g. _còre uo tòtte giqini m[~i]ga como no ni uataxe_, accipe hoc & +trade seruitori meo. + +Quando vero fuerint duæ vel plures orationes quæ loquuntur de eodem +subiecto vel tempore, solum vltimum verbum erit in tempore, quod +orationis sensus petierit, reliquorum vero aliqua erunt in radicibus: +alia autem in gerundio in, _e_, v.g. _touazunba cotaiezu, voxe arãba +tçuxxinde qiqe_, si te non interrogant ne respondeas, si loquantur +audias attente, _Deus no uo còto uo macotoni uqe, go uoqite mo cama +ua[~i]de, sono mama inferno ni uochita_, neque in Deum credidit, neque +eius mandata seruauit: vnde cecidit in infernum. + +Verbum semper sequitur in honore tertiam personam; nullus enim se +honorat nisi sit rex qui de se loquens dicit, _iorocõbi ni nòboximesu_, +gaudeo plane. + +Quando fuerint multa adiectiua omnia erunt aduerbialiter præter vltimum: +v.g. _qe nango, iro curô, icanimo vtçucuxij mono_, erat speciosus valde, +habens pilos longos & colorem nigrum &c. + +Anteposita particula, _to_, verbis significantibus intelligere, credere, +audire &c. supplet verbum sumes fui, & significat: quod v.g. _fito +tozonjita_, credidi vel putaui quòd esset hommo, _qixó uo jennin to vomo +uô ca?_ credam te esse sanctum? _amata no fito xini no fonouo ni moiuru +uo misaxerareô_, videbis multos homines iræ flammis ardentes: hic +suppletur particula _to_, a _moiuru uo_ quod est verbi suppositum. +quando verò postponunt, _mo_, ad _to_, tunc tenaciter affirmant quod +dicunt: v.g. _mairõ tomo_, omnino ibo vel iturus sum. + +Particula, _to_, in primo sensu suppletur aliquando per, _ioni_, v.g. +_ãgueta ioni gozaru_, dicunt quod obtulit, _ica iona fito to ua xiranu_, +nescio quis homo sit ille. aliquando verbum substantiuum supplet +particulam, _to_ v.g. _mairó de gozatta_, dixit quod veniet, _xô de ua +naqer[~e]domo_, quamuis non dico quod faciam &c. + +_Qiuzo còre uo mite, ima uo sa[~i]go no coto dear[~e]ba_, videns hoc, +_quiuzo_, credensque horam mortis iam adesse, hic verbum substantiuum +supplet, _to_ & fit quasi verbum actiuum regens accusatiuum, _ima uo_, +supplet etiam, _to_, particulæ, _sona_ & _guena_ significat, videtur, +_sona_, postponitur radicibus verborum: v.g. _dèqi sona_, videtur quod +finietur, si verò illi postponatur aliquod verbum substantiuum mutat, +_a_, in, _i_, v.g. _dèqisonigozaru_ videtur quod perficietur, _deqi soni +mo zonjenu_, credo quod non finietur: postponitur etiam, _sona_, +adiectiuis finitis in, _i_, & illud amittunt: v.g. _io sona_, videtur +bonus vel quod sit bonus, _x[~i]guè sona_, videtur frequens, _a iau +sona_, videtur periculosum, si vero postponatur adiectiuis finitis in, +_na_, illud amittunt, v.g. _aqi raca sona_, videtur quod sit clarum. + +Particula, _guèna_, postponitur nominibus & verbis iam formatis: v.g. +_maittã guena_, credo quod venit: si autem illi postponatur verbum +substantiuum, mutat, _a_, in, _i_, v.g. _maittã guen[~i] gozaru_, credo +quod venit, _sona_, significat, videtur, & _guena_, credo; sed vtraque +vtuntur in occasionibus in exemplis expressis. + +Quando in oratione fuerint duo præterita, primum erit in tali voce; +secundum vero in voce futuri: v.g. _qesa càra so uôxerareta raba mo faia +de maraxô_, si hoc dixisses isto mane; iam recessissem. + +Quando refertur id quod alius dixit, dicitur hoc modo, _Padre mósàruru +ua: iãgate sonatàie mairó to mosaruru_, Pater dixit se statim huc +venturum, aliquando quando se excusant, solet suppleri, _to_, per _no_, +v.g. _asu no_, _ra[~i]guàt no_, _nàndo to noburu na_ ne differas dicendo +quod cras; vel mense venturo &c. + +Quando post, _n_, sequitur, _uo_, amittitur, _u_, v.g. _go uono uqe +tatema tçutta_, benefitia accepi. + +Aduerbia semper anteponuntur verbis; præter aduerbia temporis, quæ in +principio orationis constituuntur: v.g. _sore uo qijte iccó xicàri +maràxita_, audiens istud iratus est valde, _qiô nen espana carà uatàttà +tòqi_, quando anno præterito ex Hispania transfretaui: omne verbum +requirit ante se nominatiuum expressum aut sub intellectum: v.g. _uare +iqe_, uel, _iqe_, in quo subintelligitur, _uare_, vade, in aliquibus +autem orationibus uidetur hæc regula deficere: u.g. _xisai uõba core ni +uà mósàre maràxozu_, hic causam & rationem refert seu dabit: hic nullum +uidetur nominatiuum, quin potius, _are ni ua_, est datiuum aut +ablatiuum, _àre ni uà, nauo uoixri atta_, ille melius scit: in ista +etiam oratione, _àre ni ua_, deberet esse nominatiuum, _cacàru uo ni uà +cõganeno cusari uo icus[~u]gi mo tcuqeta dõgu de gozàru_, pro torque +habebat catenam auream multos habentem anulos. + +_Core ni ua gozonji aru mài_, non cognoscet de hoc uestra dominatio, +hic, _còre ni ua_, uidetur supplere accusatiuum quod regit, _zonji_: +_uru_. + +Verbum impersonale aut infinitum petit ante se nominatiuum; u.g. _Pedro +ua màitta to mósu_, dicunt quod Petrus uenit. + +Verbum, _iri_: _u_, pro indigeo, es, regit duo nominatiua, _rei_, & +personæ indigentis: u.g. _uatacuxi uà còno càn[~e]ga iru_, ego indigeo +uel habeo necessitatem huius argenti: etiam regit datiuum de persona: +u.g. _sono tame ni ua càn[~e]ga iranu_, non indiget argento seu nummis. + +Verbum actiuum petit ante se accusatiuum pro supposito: u.g. _càne uo +motànu_, non habeo pecunias. + +Aliqua nomina, _cobita_ seu _coie_, quæ ut supra dictum est, sunt +m[~e]dicata a lingua Chinensi: regunt eosdem casus quos verba Iaponica +quæ illis correspondent; v.g. _ni ua uo qenbut noa[~i]dani mèxi uo +coxiraie io_, præpara cibum dum hortum videmus, hic nomen _qenbut_, +regit accusatiuum, _ni ua uo_, quia, _mi_: _ru_, quod est video, es, +regit accusatiuum, _fito ni guenzan suru_, est idem quod _fito ni uó_, +obuium video hominem, & regit, _guenzan_, datiuum sicut, _ai_, _ó_. + +Quando vocabulum cobitum ex duobus componitur, cognoscetur esse verbum, +si primum, verbi significationem habeat: v.g. _jóten_, est verbum, & +significat in cælum ascendere, quia _jo_, est asc[~e]do, is, _tenjo_, +vero est nomen, quia, _jo_, postponitur & anteponitur, _ten_, quod +significat cælum. + +Verba passiua petunt ablatiuum pro persona agente: v.g. _Pedro carà +còròsàreta_, occisus est a Petro, sed melius regunt datiuum: v.g. _Pedro +ni corosareta_, _Pedro ua nusu bito ni càne uo torareta_, latrones +furati sunt pecunias Petri. + +Sunt etiam aliqua neutra, quæ accusatiuum regunt sicut actiua: v.g. +_xiqitai uo fanaruru_, discedere a corpore, seu mori _axi uo uãzzuró_, +dolere pedes, &, _n[~i]gue uru_, pro eo quod est fugio, is, _nogàre_, +_uru_, euado, is: _de_, _uru_, exeo, is: _nòqe_, _uru_, recedo, is: +_touorì_, _u_: transeo, is: _nori_, _u_, nauigo, as, v.g. _caixo uo +noru_, nauigo mare, _iuqi_: _u_, ambulo, as, _michi uo iuqu_, viam +ambulo, _uo uari_: _u_ finior, iris, _mairi_: _u_; _x[vo]gui uo mairu_ +ad tabulam latr[~u]culariam ludo, _iorocobi_, _u_: _cocoro uo iorocòbu_: +lætifico cor: _abi_, _uru_, _mizzu uo abiru_, lauo me aqua vel aquam +supra infundo, _auàremi_, _u_, misereor, eris, _canàximi_, _u_, tristor, +aris, _còie_, _uru_, transeo, is, _fabacari_, _u_, verecundor, aris, +_facarai_, _o_, prouideo, es, _faxiri_, _u_, velo nauigo, as, v.g. +_caixo_, vo, _faxiru_, velo mare nauigo; _fãgi_, _zzuru_, verecundor, +aris, _fedate_, _tçuru_, secedo, is, _fe_, _uru_, transigo, is, v.g. +_ficazu vo furu_, multos dies transigo, _dori uo fumaiuru_, fundari in +ratione vel rationem pro fundamento habere, _itàmi_, _u_, doleo, es, _ma +vari_, _u_, circuo, is: v.g. _còno còto vàri uo m[vo]xi mauattà_, +multoties & per circuitum dixit nuntium, hic & ibi: idem significat & +regit, _m[~e]guri_, _u_, _nãgusami_, _u_, recreo, as, _cocoro vò +nãgusamu_, cor lætifico, as, _naqì_, _u_, ploro, as, _tasucàri_, _u_, +saluo, as, _inochi vo tasucaru_, periculum vitæ euado, _goxo vo tasu +caru_, saluari in uita futura, _tachi tçu_, recedo, is, v.g. _tocòro vo +tatçu_, de sero locum vel a loco recedo, _tomurai_, _ó_, defunctis +exequias facio, is, _vcãgai_, _õ_ dubitando inquiro, is, _voximi_, _u_, +æstimo, as, _vràmi_, _u_, quæror, eris, _xinobi_, _u_, occulte expecto +quasi insidiose: v.g. _fito nò mè vò xinòbu_, attendo siquis me videt, +aliqua ex prædictis quæ requirunt accusatiuum loci, admittunt etiam +ablatiuum cum particulis, _cara_, vel, _iori_, v.g. _tocòro vo tatçu_, +est idem quod, _tocòro iori tatçu_, a loco recedo. + +Aliqua etiam sunt actiua verba quæ duos casus accusatiuos petunt: v.g. +_fori_, _u_, _daxi_, _u_, _fanaxi_, _u_, _tate_, _tçuru_, v.g. _Pedro vo +socò vo voi idaita_, Petrum eduxerunt ab isto loco: potest etiam regere +ablatiuum loci: v.g. _Pedro vo socò cara voi daita_, aliqua petunt vel +Datiuum vel accusatiuum v.g. _fito vo_, vel, _fito ni sanare_, _uru_ ab +hominibus recedo, is, _Deus vo_, vel _Deus ni somùqi_, _u_, Deum +offendok is, verba huiusmodi sunt, quæ significant timere, offendere, & +recedere. + +Multa vero verba quæ significant auxilium præstare, commodum, damnum, +obedientiam, superioritatem, subiectionem, seruitutem, victoriam, & +similia, regunt Datiuum: v.g. _chiie saicacu ioni coieta_, excedit alios +sapientia & industria. + +Verba verò dandi, & promittendi regunt accusatiuum rei & datiuum +personæ: v.g. _fito ni càne vo curùru_, dare pecunias alicui. + +Multa sunt verba, quæ admittunt ante se radices alior[~u] verborum +immutatas; & tunc prædictæ radices habent sensum quasi infinitiui: v.g. +_qiqi faji me_, _uru_, audire incipio, is, verba vero sunt, _nare_, +_urù_, assuefio, is, seu assuesco, is, & idem, _tçuqe_, _uru_, _fate_, +_tçuru_, finior, iris, _narai_, _ó_, disco, is, _sòme_, _uru_, incipio, +is, _tõdoqe_, _uru_, perseuero, as, vel prosequor, eris, _ate tçuru_, +dirigo, is, _atàri_, _u_, casu reperio, is, _vaqe uru_, diuido, is, +_càne_, _uru_, dificile possum, es, _soconai_, _o_, erro, as, _sumaxi_, +_u_, perficio; is, _s[~u]goxi_, _u_, excedo, is, _fãgue maxi_, _u_, +multum & intense laboro, as, _àqi_, _u_, fastidio, is, _tai_, volo, is, +& _tomonai_, nollo, is, si vero radices verborum anteponantur adiectiuis +finitis in _i_, faciunt quasi supinum in _tu_, v.g. _iòmi iasui_, facile +lectu &c. + +Nomina numeralia si subsequatur illis nomen substantiuum debent esse in +genitiuo: v.g. _fito tçu no tõga_, vnum peccatum, idem petit particula, +_fõdo_, quando significat omnis, e, v.g. _àru fõdo no fito_, quotquot +sunt homines, idem petit particula, _iori_ v.g. _Nanban iòri no mono_, +res Europæ; sed hic est relatiuum: petunt etiam genitiuum numeralia, seu +nomina quæ dicunt multitudinem vel paucitatem: v.g. _amàta no fito_, +multi homines, sunt autem nomina prædicta, _bechi_, alter, a, um, _fon_, +proprius a, um, _cazucazu_, multi, æ, a, _sama zama_, multi modus, a, +um, _iro iro_, multus, a, _iorõzzu_, quilibet &c. _[~i]zzure_, quis, æ, +_issai_, omnis, e, idem, _vòno vòno_, & _cotõgotoqu_, _reqi reqi_, +personæ nobiles, _igue_, quod subsequitur, _nocori_, quod remanet, +_itçumo_, semper: v.g. _itçumo no coto_, id quod semper: _tçune_, +ordinarius, a, um, _ima_, mòdo, _isasaca_, parum: idem, _sòto_, vel +_sucoxi_, _xótocu_, naturaliter, _sòno fòca_, extra: prædicta petunt +ante se genitiuum si illis subsequatur nomen substantiuum, & tunc +adiectiua debent reputari si verò non subsequatur substantiuum nomen; +sed verbum; tale genitiuum non petunt: v.g. _iorõzzu danco xite iocaro_, +bonum erit si omnes faciatis consilium. + + +_De Arithmetica Iaponiæ & materia numerorum, in quibus hoc opus hic +labor._ + +Duo sunt modi numerandi in lingua ista Iaponica primus est per numeralia +communia propria ipsius linguæ, quæ vocant, _iomi_, & hæc perueniunt +solum vsque ad decem: v.g. _fitòtçu_ vnum, & solent hoc vti ad dicendum +parum: v.g. _sàqe fitotçu nòmaxete tamóre_, da mihi bibere parum vini, +_futatçu_, duo, _mitçu_, tria, _iòtcu_, quatuor, _itçutçu_, quinque, +_mutçu_, sex, _nanatçu_, septem, _iàtçu_, octo, _coco notçu_, nouem, _to +vo_, decem, _icutçu_, significat, quot? in rebus quæ non habent propriam +numerationem. + +Secundus modus numerandi est per vocabula, _coie_, idest m[~e]dicata a +lingua Chinensi, hoc verò non vtuntur vsque ad decem per se; nisi rebus +numeratis adiungantur, quæ quidem res debent significari vocabulis etiam +Chin[~e]sibus; & non Iaponijs: termini numerales sunt, _ichi_, vnum, +_ni_, duo, _san_, tria, _xi_, quatuor, _go_, quinque, _ròcu_, sex, +_xichi_, septem, _sachi_, octo, _cù_, nouem, _j[vu]_, decem vtuntur per +se istis a numero vndecimo & supra, est autem vndecim, _juich_, _juni_, +duodecim, _jusan_, tredecim, _júcù_, decem & nouem, & numeris denarijs +anteponuntur numeri vsque ad decem: v.g. _nij[vu]_, viginti, _sànju_, +triginta, _sanju ichi_, triginta vnum, _cùju_, nonaginta, _fiacu_, vero +significat centum, _fiacu ichi_ centum & vnum _fiacu ju_, centum & +decem, _fiacu sanju_, centum & triginta, _ni fiacu_, ducenta, +_sàmbiàcu_, trecentum, _xen_, autem significat mille, _xen ichi_, mille +& vnum, _xen roppiacu sànju ichi_, mille sexcenti triginta vnum. + +Numeri vero Iaponij antepositi vocabulis Iaponiæ, quæ vocant _iomi_, et +ablato, _tçu_, a numeralibus prædictis, siue sint nomina siue radices +verborum quibus iunguntur numerãt res significatas per talia vocabula: +v.g. _fito cotõba_, vnum verbum, _futa coto vari_, duæ rationes, +_miàmi_, tria retia vel tres retis missiones, _iocama_, coquere quatuor +vicibus in caldaria, _itçucàqe_, quinque aggressiones, _mùcasàne_, sex +vestes seu cooperturæ, _nànà catana_ septem vulnerationes gladio: _ià +catãgue_, octo onera, _cùca vari_ novem transmutationes, _tò cusa_, +decem differentiæ: post numerum vero decimum, hoc modo numerandi non +vtuntur; sed dicunt, _iro j[vu]ichi_, vel _júichi no iro_, vndecim +colores: ad interrogandum vero est verbum, _icùtçu_, si verò res de qua +interrogatur postponatur, debet addi numeralibus particula, _no_, v.g. +_itçucu no qi zo_ quot ligna sunt? idem, _qi icutçu zo?_ et respondetur, +_futatçu_, duo, _mitçu_, tria etc: interrogatur etiam per, _icutçu_ +ablato, _tçu_ posita vero re numerata de qua interrogatur: v.g. _icù +tocoro_, quot loca? _icu toqi_, quot horæ? _fito fanaxi_, vnus sermo vel +conversatio, _futasugi_, duæ lineæ, _iote_, quatuor manus inter +digladiatores: v.g. _itçutçu bu_, quinque grana, _mu tocoro_, sex loca, +_iamavari_, sex circuitiones, _cuninai_, nouem onera eo modo quo Iapones +onus portant ante & retro in ligno, _tò vatari_, decem transitiones: +v.g. & alia omnia quæ numerari possunt, idem autem est dicere, _mu +tocoro_ quòd, _mutçu notocoro_ & quod, _tocoro mutçu_, sex loca, _fito +ie_, significat rem simplicem, _futa ie_, duplicem seu duplicatam, +_miie_, triplicatam &c. idem fit cum numeralibus chinensibus seu, +_coye_, adiunctis vocabulis etiam chin[~e]sibus: & aliquando in ista +numeratione nihil ammittunt numeri aut res numeratæ; aliquoties autem +vel alterum vel vtrumque aliquid ammittit vel mutat, & præcipuè in +numeris primo, secundo, tertio, sexto, decimo, & centesimo: & aliæ sunt +mutationes: hic autem ponentur communiores; quando verò in particulari +nihil fuerit adnotatum, est signum quod nulla est transmutatio. + +Interrogatio de hominibus fit per, _icutari?_ quot homines? Responsio +verò fit postponendo, _nin_, numeralibus chinensibus: v.g. _ichi nin_, +vnus homo, _ninin_, duo, _iottari_, vero significat quatuor: quia, +_xinin_, significat hominem mortuum. + +Interrogatio de diebus fit per, _icca_, quot dies? & vnus dicitur, _fi +fitoi_, quia, _ichinichì_, significat diem solarem integrum, _futçuca_, +duo dies, _micca_, tres, _iocca_, quatuor, _itçuca_, quinque, _muìca_, +sex, _nànucà_, septem, _iòca_, octo, _còconoca_, nouem, _toca_, decem, +_fatçuca_, viginti reliqui numeri dierum sunt per numeralia, _coie_. + +Numerus noctium, est postponendo, _ìa_ numeralibus, _coie_, v.g. _ichi +ia_, vna nox, _ni ia_, duæ &c. fit etiam postposito, _io_, quod +significat Iaponice noctem numeralibus, _iomi_, _icuio_, quot noctes? +_futaio_, duæ, _nanàio_, septem noctes &c. + +Numeratio mensium anni fit postposito, _guat_, numeralibus, _coie_, sed +prima luna vocatur, _xõguat_, secunda vero, _n[~i]guat_, tertia, +_sãguat_, quarta, _x[~i]guat_, vndecima verò dicitur, _ximò tçuqi_, +duodecima verò & vltima dicitur, _xi vàsu_, si autem velimus numerare +menses absolutè postponimus, _tçuq[~i]_, quod lunam significat +numeralibus, _iomi_, ablato, _tçu_, interrogamus vero, _icutçuqi?_ quot +menses? & respondetur, _fito tçuqi_, vnus, vsque ad decem, quod est, +_totçuqi_, post decem verò fit numeratio per numeralia, _coie_, v.g. _jú +ich[~i]guat_, vndecim menses, ad interrogandum verò de mense quisnam +sit; Ianuarius ne an Februarius? fit per, _nànguat_, Primus autem mensis +anni Iaponensis est luna Martij. + +Annumeratio annorum fit postposito, _nen_, numeralibus, _coie_: +interrogatio fit anteposito, _nen_, v.g. _nànnèn_, quot anni? +Respondetur autem, _ichinen_, vnus, _ionen_, quatuor, _sanganen_, tres, +_sò ionèn_, tres vel quatuor, _sò xi júnèn_, triginta vel quadraginta +anni, _fatàchi_, significat viginti annos in hominibus, id[~e] _ni +junen_, vel, _ni ju no toxi_, vel _tòxi ni jú_, interrogant autem, +_icutoxi_, vel _tòxi icùtçu_, quot annos habet? numerant etiam annos +hominum & animalium perfectorum, boum scilicet, & equorum &c. +postponendo, _sai_, numeralibus, _coie_, v.g. _issai_, vnus, _ni sai_ +duo, _san zài_, tres anni. + +Annumeratio vicium fit postposito, _do_, numeralibus, _coie_, v.g. +_nàndo_, quot vices? _ich[~i]do_, vna _iõdo_, quatuor, _gõdo_, +quinquies, _sai san_, bis vel ter. + +Annumeratio nauium fit postposito, _sô_, numeralibus, _coie_, v.g. +_nànzo_, quot naues? Respondetur: _issô_, vna, _nisò_, duæ, _san zô_, +tres _fassô_, octo, _jússô_, decem. + +_Ichiren, _vna linea, duæ _niren_, _saren_ tres lineæ v.g. ficorum, +margaritarum, &c. + +Annumeratio orationum, tractatuum, vel repetitionum eiusd[~e] rei fit +postposito, _fen_, numeralibus: v.g. _ippen_, vna, _nifen_, duæ, +_sanben_, tres _aue maria fiàcu gojippèn_, centum quinquaginta aue +maria. + +Annumeratio argenteorum fit postponendo, _momme_, numeralibus v.g. _ichi +mòmme_, vnus, _ni mòmme_, duo, _san mòme_, tres: vnus autem argenteus +diuiditur in decem quæ vocant _ippùn_ itaque, _ippùn_, significat +decimam partem argentei, _nifùn_, duæ ex prædictis partibus, _gofùn_, +media dragma, _roppun_, sex ex prædictis decem partibus. + +Decima quoque verò pars argentei diuiditur adhuc in alijs decem quarum +vnam vocant, _ichirin_, _nirin_, _farin_, _iòrin_, _gorin_, _rocurin_, +_xichirin_, _fachirin_, _curin_, & statim est, _ippun_, quod est +argentei decima pars, _fiacu me_, sunt centum argenteos, _fiacu ichi +momme_, centum & vnus, _icquan me_, mille, _jicquanme_ decem mille: sunt +etiam aliæ monetæ ex ære, quarum annumeratio, fit postposito, _mai_, vel +_mon_, numeralibus: v.g. _ichi mon_, vna ex illis monetis, _nì mon_, duæ +_san mai_, tres centum vero ex istis monetis faciunt nondum dimidium +argenteum; mille vero ex prædictis monetis vocant, _icquan_, _jicquan_, +verò decem mille &c. + +_Còreua ica fõdo ni suru_, quantum valet hoc vel, _ica fõdo ni vru_, +quanti pretij est & venditur? _ni momme suru_, decem argenteos valet, +_ni mòmme ni iàsui_, plus duabus dragmis vendi potest: vel duabus +dragmis si vendatur est vile. + +Annumeratio mensurarum tam rerum liquidarum, quam non fit postposito, +_xô_, numeralibus ad faciendam mensuram modij: v.g. _ixxo_, vna, _nixo_, +duæ, _sango_, tres: decem verò dicunt, _itto_, postposito, _to_, _nitò_, +viginti, _sando_, triginta: vnam vero dicunt, _ittò_, quã diuidunt adhuc +in decem partes, qùarum annumeratio fit postposito _go_, numeralibus +v.g. _ich[~i]go_, vna, _n[~i]go_, duæ, _sango_ tres, _ixxô gõgo_, una +mensura & dimidia ex mensura, _fatto_, octoginta mensuræ existis: centum +verò dicunt, _ichi cocu_, postposito _còcu_, numeralibus, _ni còcu_, +ducentæ, _sangocu_, trecentæ _jiccòcu_, mille, _xèngocu_, decem mille, +_ichi mangocu_, centum mille. + +Annumeratio mensuræ statuum hominis fit postposito, _fitò_, numeralibus, +_iomi_, v.g. _fitò firò_, vna: _futa firò_, duæ, _jippiro_, decem: +mensuram verò palmorum faciunt postposito, _xacu_, numeralibus, _coie_, +v.g. _ìxxacu_, vnus palmus seu tertia quam Hispani vocant _sanjacu_, +tres, _goxacu_, vero facit vnum statum qui vocatur vt dictum est, _fito +firo_, sex vero ex mensuris quæ vocatur, _xàcu_, & est tertia, faciunt +mensuram unam quæ uocatur, _ìcqen_, una, _nicqen_, duæ, _jicqen_, decem, +_sanguen_, tres: ex sexaginta uero ex istis fit alia mensura quam +uocant, _icchó_, idest unus callis, _niccho_ duo, _jicchio_ decem, +_sangio_, tres: ex sexaginta uerò tribus ex istis fit una leuca seu +miliare ex miliaribus partis superioris Iaponiæ, quod uocant, _ichiri_, +postposito, _ri_, numeralibus, _coie_: _niri_, duo miliaria, _sanri_, +tria, _gòri_, quinque, _júri_, decem, _iori_, quatuor: quia _xiri_, +significat anum, _fan michi_, dimidiam leucam dicunt: u.g. _iòco fan +miqi tate ichirì_, uia recta habet una leucam; ex transuerso uero +dimidiam _faba icqen_, latitudo est sex tertiarum _io fo futa firo_, +habet duos status in quadro. + +Numeri cardinales primus secundus &c. fiunt postposito, _ban_ +numeralibus, _coie_, u.g. _ichi ban_, primus, _niban_ secundus ad +significandum uerò terminum additur, _me_, prædictis: u.g. _xiban me_, +quartus: fit etiam numerus cardinalis anteponendo, _dai_, numeris, +_coie_: u.g. _daiichi_, primus, _daini_, secundus, &c. + +Annumeratio duplicium sit postposito, _bai_, numeralibus: u.g. _ichi +bai_, duplum, _nibai_ triplum, _sanbài_, quadruplum, _fiàcuzõbai_, +centuplum. + +Annumeratio partium ex tot una, fit anteponendo numeralia ad, _buichi_, +u.g. _ni buichi_, ex duabus partibus una, _san buichi_ ex tribus una. + +Ad decimandum uerò postponitur, _vàri_, numeralibus: u.g. _ichi vàri_; +ex decem partibus una, _xi vàri gobu_, ex decem partibus quatuor & +dimidiam, _ju buichi_, autem coincidit cum, _ichi vàri_. + +Numeratio remorum arcabusiorum & eorum quæ sunt longa ut ligna fit +postposito, _chõ_, numeralibus: u.g. _icchó_ unum, _nichó_, duo, +_sangio_, tria, _jichió_, decem. + +Annumeratia piscium & lignorum ad comburendum &c. fit postposito _con_, +numeralibus: u.g. _ìccon_, unus _sangon_ tres _jiccon_, decem, +_fiaccon_, centum, _fiacu go ju sangon_, centum quinquaginta tres: tot +prendidit Sãnctus Petrus & cum tanti essent non est scissum rete. + +Annumeratio foliorum papiri, uittarum argenti &c. fit postposito _mai_, +numeralibus: u.g. _ichi mai_, una, _cami gomai_ quinque folia papiri. + +Annumeratio tabulatorum quæ sunt pauimenta domus fit postposito, _cai_, +numeralibus: u.g. _nicai_, unus, _sangai_ duo, _xicai_ tres, _gocai_ +quatuor sicut habent domus Matriti. + +Annumeratio uerò uasorum et calicum quibus bibunt fit postposito, _fai_, +numeralibus: u.g. _ippai_, unus potus, uel unum haustum, _ni fai_ duo, +_sanbai_ tria, _jippai_, decem etc. + +Annumeratio telarum ex sericis: u.g. et aliorum similium fit postposito, +_tan_, numeralibus: u.g. _irtàn_, unum, _ni tan_, duo, _sandan_ tres, +_jittan_ decem, _xichitan bunè_, uocant nauigium quod uelo petit septem. + +Dicitur etiam postposito, _mai_, numeralibus: u.g. _gomai_, quinque, +_gomai bunè_, nauicula quæ pro uelo petit quinque. + +Annumeratio animalium quadrupedum fit postposito, _fiqi_, numeralibus. +u.g. _ippiqi_, unum _nifiqi_, duo _sanbiqi_, tria _roppiqi_, sex +_jippiqi_, decem, _fiappiqi_, centum, _xenbiqi_, mille. + +Annumeratio imaginum, picturarum, & medicinarum fit postposito, _fucu_, +numeralibus: v.g. _ippùcu_, vna, _nifucu_, duæ _sànbucu_, tres, +_roppucu_, sex, _jippucu_, decem; ita annumerãtur etiam acus. + +Annumeratio librarum fit postposito _qin_, numeralibus: v.g. _icqin_, +vna libra, _niqin_, duæ, _sanguin_, tres, _ròcqin_, sex, _jicqin_ decem, +_fiàcqin_, centum: _xenguin_, mille. + +Annumeratio missarum, & congregationum hominum fit postposito, _za_, +numeralibus: v.g. _ichi za_, vna _niza_, duæ, _sanza_, tres; _juza_, & +melius, _tòza_, decem. + +Annumeratio saccorum orizæ, aut tritici etc. fit postposito, _fiô_, +numeralibus: v.g. _ippiô_, vnus, _ni fiô_, duo _sanbiô_, tres, _xi fio_, +quatuor, _roppio_, sex, _jippio_, decem, _fiappio_, centum, _xenbiô_, +mille. + +Annumeratio lignorum, arundinum, acuum, fit postposito _fon_, +numeralibus: v.g. _ippon_, vnum, _ni fon_, duo, _sanbon_, tria, +_roppon_, sex, _jippon_, decem, _fiàppon_, centum, _xenbòn_, mille. + +Annumeratio fasciculorum fit postposito _va_, numeralibus: v.g. _ichi +va_, vnus; _ni ua_, duo, _sanba_, tres, _jippa_; decem _júichi va_; +vndecim; _ni jippa_; uiginti. + +Annumeratio onerum seu sarcinarum; quas equi portant; fit postposito; +_só_; numeralibus: u.g. _issó_ unum; _niso_ duo; _sanzó_ tria; _jisso_; +decem: eodem modo numerantur illa instrumenta quæ uocantur; _biobu_; duo +enim seu par ex illis uocatur; _issó_; etc. + +Annumeratio uero eius quod uulgo dicimus mano de papel fit postposito, +_giô_; numeralibus: u.g. _ichi gio_; una _nigio_; duæ, _sangiô_ tres; +usque ad decem quæ sit postposito; _socu_, numeralibus: u.g. _issocu_ +decem, seu vna quæ uulgo uocatur media resma, _ni socu_; viginti quæ +erit resma integra cum ista particula; _socu_ postposita numeralibus +annumerant etiam par calceorum: u.g. _issô cu_, par calceorum. + +Annumeratio substantiarum fit postposito, _tai_, numeralibus: u.g. +_ittai_, una; _nitai_ duæ; _sandai_; tres; _Deus no von tocoro va +goittai de gozaru_; Deus in quantum Deus est vna substantia et essentia. + +Annumeratio capitulorum fit postposita _cagiô_, numeralibus: v.g. +_iccagiô_ vnum, _nicagio_ duo, _sangagio_ tria, _roccagio_ sex, +_fiaccagìo_, centum. + +Annumeratio guttarum fit postposito, _tèqi_, numeralibus: v.g. _ittèqi_, +vna gutta, _jitteqi_, decem: idem fit postposito, _xizzucu_ numeralibus, +_iomi_; v.g. _fito xizzucu_, vna &c. debet auferri, _tçu_, a numero vt +videtur. + +Annumeratio paxillorum quibus comedunt, & eorum quæ bina & bina +portantur, fit postposito, _tçui_, numeralibus: v.g. _itçui_, vnum par, +_jittçui_, decem. + +Annumeratio sarcinarum hominum fit postposita, _ca_, numeralibus: v.g. +_icca_ vna, _nica_ duæ, _sànga_, tres. + +Annumeratio librorum fit postposito, _quan_, numeralibus: v.g. _icquan_ +vnus, _niquan_ duo, _sanguàn_ tres, _ròquan_ sex, _jiquan_ decem. + +Ad interrogandum verò anteponitur, _nan_, nominibus mutatis vel non +literis sicut in numero tertio: v.g. _àno mmadòmo va nanbiqi zo?_ quot +sunt illi equi? + +Annumeratio regnorum fit postposito, _cacocu_, numeralibus: v.g. _icca +cocu_, vnum, _ni cacocu_ duo, _sangacocu_ tria, _jiccacocu_, decem: +regna verò diuiduntur in prouincias seu districtus quos vocant +postposito, _gun_, numeralibus: v.g. _ichigun_, vna prouincia, _nigun_, +duæ, _sangun_, tres &c. + +Sermones vero & exhortationes annumerantur postposito, _dan_ +numeralibus: v.g. _ichi dan_, vnus sermo vel concio, verba vero +annumerantur postposito, _gon_, vel _guen_, numeralibus: v.g. +_ich[~i]gon_ vnum, _sanguen_ tria verba. + +Postposita particula, _zzutçu_, numeralibus tam, _coie_, quam _iomi_, +fit sensus binus, a, um, v.g. _ichinin ni vxi sanbiqi zzutçu vo +toraxeta_, vni dedit tres vaccas, _ichinin zzutçu saqe sànbài zzutçu vo +nomarèta_, vnusquisque bibit tria hausta vini. + +Ad loquendum diuisiue duo vel tria: v.g. copulant duo numeralia: v.g. +_x[~i]gonin_, quatuor vel quinque homines, cætera ex his elicies. + +Particulæ honoris sunt quatuor, _vo_, _von_, _go_, _mi_, duæ primæ +iunguntur vocabulis, _iomi_, vltimæ verò iunguntur vocabulis, _coie_, +siue chinensibus: vltima est honoratior & illa vtimur ad loquendum de +rebus diuinis: v.g. _midexi tachi_, discipuli Christi Domini, _goichi +nin vocoite cudasarei_, mittatis obsecro vnum ex dominis. + +Verba verò quæ sequ[~u]tur etiam si habeant particulas honoris; habent +se tamen ex parte loquentis; honorem verò important inquantum personam +cum qua loquimur vel de qua loquimur attingunt: v.g. _go focô_, quod +significat seruitium, _von furu mài_, quod est conuiuium, _von cotõba_, +quod est verbum seu sermo, _von monõ gatàri_, quod est conuersatio, _von +natçucaxij_, vel _von nocori vo voi_, habere quod Lusitani vocant +saudades vel Hispani cariño, _von tòri auaxe_, quod est intercessio, +_von mi mai_, quod est visitatio, _von chà_, quod est quidam potus quo +inuitant, _go dancó_, quod est consultatio seu congregatio ad consilium +capiendum, _von rei_, quod est gratiarum actio, _von busata_, quod est +defectus in vrbanitate, _vomòtenaxi_, quod est bene & laute tractare, +_go chiso_, quod est æstimatio, _go iqen_, quod est consilium v.g. +_fabacari nagara go iqen vo moxitài_, & si sit inuerecundum & indecens +volo tamen consilium tibi dare &c. + + +_Aliquæ regulæ coniugationum in scriptura librorum._ + +Aliquando fit verbum affirmatiuum cum præsenti negatiuo supra posito; +ablato _u_, in quo finitur: v.g. _oracio vo tçutomen tòqi va_, quãdo +habeo orationem, _xòsa vo tçutotmèn tàme ni va_, ad exequendum opus, +_mich[~i] biqi tama van to voboxi mexi_, ad illum deducendum &c. + +Ad futurum affirmatiuum additur particula, _bèqi_, affirmatiuo +supraposito ablato, _ru_, & ad futurum negatiuum additur, _bècarazu_, +affirmatiuo: v.g. _mòsu beqi_, dices, _mòsu beqarazu_, non dices: si +vero oratio finitur in futuro, _bèqi_, conuertitur in _bexi_. + +Infinitiuum futuri fit addito, _còto_, futuro: v.g. _iòmu bèqi coto_, +subiunctiuum fit postposito, _qer[~e]ba_, radicibus verborum v.g. +_sugure qer[~e]ba_. + +Gerundium in do fit postposito, _te_, radicibus: v.g. _qiqi tamaite_. + +Verbum substantiuum in scriptura librorum est, _nàri u_ & _qeri u_, & si +in illo finitur oratio est in radice: v.g. _sadàme naqi io no ixei +nari_, est dignitas mundi qui non habet stabilitatem. + +Præteritum est postposito, _ari_, _u_, radicibus: v.g. _s[~u]guretaru_, +si verò oratio in illo finitur remanet, _ari_, _u_, in radice: v.g. +_s[~u]guretari_. + +Præteritum plusquam perfectum est postposito _nari_, præsenti: v.g. +_ãgue tamo nari_, adorauerant. + +Si forte fuerint aliquæ aliæ regulæ in librorum scriptura erunt ita +faciles quod facillimo negotio illas consequentur qui in lingua Iaponica +fuerint tam prouecti, vt iam eius librorum lectioni possint vacare. + + + + +LAVS DEO. + + +_ERRATA SIC CORRIGE._ + +Primus numerus paginam, secundus lineam indicat. + +[Transcriber's Note: +The listed changes have been made without further comment, except where +the Errata list itself contains an error. For each word, the context is +given in braces ("curly brackets").] + +pag. 3. linea 2. iu. lege in. + {plantationis Orthodoxæ fidei nostræ in Regno Iaponico} +7.25. _niffion._ l. _niffon._ + {u.g. _niffon guchi và Xiranu_} +10.7. _goraru_. l. _gozaru_. + {_còno iàma và tacõ gozaru_, hic mons altus est, & excelsus} +14. & 15. accentus supra, _o_, sunt acuti & debent esse graues. + {_passage could not be identified_} +16.5. _mainnen_. l. _mainen_. + {_mainen_, significabit singulis annis uel omnibus annis} +19.24. loca. l. loco. + {_sonaie sonóru_ in loco sublimi colloco, as} +24. antepenultima. _de gozate_. l. _de gozatte_. + {_caqu de gozatte còso_, hoc nullo modo est scribere} +28.12. _[~e]gue_ l. _ãgue_. + {_ãgue mai tomò_, &si non sit oblaturus} +33.22. _fucacaranda._ l. _fucacarananda_. + {Præteritum, _fucacarananda_, non fuit &c.} +33.28. _cuuaav_ l. _cuvazu_. + {_cu vazu ni vòite va_, si non comedis} +34. antepenultima. _incadeca_. l. _icãdeca_. + {_còre fõdo xei uo iru ru saie còto naricanùru ni; ucato xite ua, + icãdeca banji canauozo?_} +36. penultima. _voi cotaranu_. l. _vo cotaranu_. + {& præsens negatiuum, _vo cotaranu_} +39.25. _cu vanu_. l. _cui maraxenu_. + {_Nan ban jin va core vo cui maraxenu_, Europei hoc non manducant} +40. antepenultima amittit. l. admittit. + {admittit tamen hæc particula honorem à particula} +43.10. anteposita particula. _na_. l. postposita particula. _va_. + {Postposita particula _va_} +42.32. _nobrou_. l. _noboru_. + {_noboru_, ascendo, is} +42.11. _vqetaam vari_. l. _vqe tamavari_. + {_uqe tamauari_, _u_, vero} +48. vltima. _vosorozij_. l. _vosoroxij_. +49.1. _vosoroxi_. l. _vosoroxij_. + {_uosoroxij_, est dictu tremendum, _mite ua fux[~i]guina_, est res + admirabilis visu, _iú uo mò uosoroxij_, est dictu tremendum} +49.26. significat. l. significant. + {significant quem locum?} +50.10. _doco._ l. _coco_. + {idem significat, _coco zo_} +51.3. _Poca_. l. _foca_. + {_Foca_, significat foras, vel extra} +57.26. _teugu_. l. _tengu_. + {_tengu ni tai xite te qito_, pugnare contra dæmonem & ei resistere} +60.5. _tocude_. l. _tocorõde_. + {_so aru tocorõde_, cum hoc ita sit} +60.19. _vo xite_. l. _coxite_. + {_doxitema co xitemo doxite coxite_, faciendo diuersa hoc & illud} +60.26. _mate._ ommittatur et non legatur. + {Si particula, _mòtte_, postponatur particulis, _catçute_, _mate_, + _isasaca_} +61.34. _ãgne_. l. _ãgue_. + {_taxicani uqetamotta niiotte coso, móxi ãgue maraxitare_, fideliter + audiui, ideo retuli & dixi} +64.15. _ni va qenbut_. l. _ni va vo qenbut_. + {_ni ua uo qenbut noa[~i]dani mèxi uo coxiraie io_, præpara cibum dum + hortum videmus} +64.19. _genzan_. l. _guenzan_. + {regit, _guenzan_, datiuum sicut, _ai_, _ó_} +67.14. _iiuni_, _iusan_. l. _juni_, _jusan_. + {_juich_, _juni_, duodecim, _jusan_, tredecim} +70.31. _culum_. l. _anum_. + {_xiri_, significat anum} + + * * * * * + * * * * + * * * * * + +Errors and Anomalies + + +Latin: + +Punctuation and capitalization are as in the original _except_: + "." (period/full stop) followed by a lower-case letter was changed + to : (colon) unless a comma was clearly called for. + Missing or inappropriate punctuation at paragraph-end was changed + to "." +In "potest ne" and similar forms, "ne" is always printed as a separate +word. Conversely, "idest" is printed as a single word. + + +Japanese: + +The translation of this text is currently in preparation at Project +Gutenberg. It was consulted to clarify long-s ambiguities and to resolve +some uncertainties in accentuation, primarily ô : õ. There was no +attempt to make the forms consistent or correct, or to regularize +word/morpheme breaks. + + +Typographical Errors, grouped thematically: + +The errata listed by the author have been corrected in the text. +In addition, the following errors have been corrected, with the original +form given in braces: + + +n for u, u for n: + +_varàmberaxij_, quod significat {siguificat} id quod puerilis, e tunc + si uerbum subsequatur {subsequatnr}, mutat, _na_, in, _ni_ +Litera, _j_, pronunciatur {prouunciatur} blande +Si vero prædicta signa, fuerint supra _ú_, pronuntiatur {pronnntiatur} +_ii_, _ú_, est loqui humiliando {hnmiliando} loquentem +_mairi_, _u_, significat {siguificat} ire ad locum cui honor debetur +homines m[~u]di, vitam agunt {agnut} dormiendo, surgendo, & bibendo +_To_, significat, {siguificat} &, copulatiue +nihil ammittunt {ammittnnt} numeri aut res numeratæ; + + +-qu- for -quu-: + +equum {equm} ascendere &c +& iterum interrogat, dicit qui loquutus {loqutus} est +subsequuntur {subsequntur} vel, _ua_, vel, _naranu_ +tunc profecto mala nuntia seu missiones sum exequutus {exequtus} +duæ vel plures orationes quæ loquuntur {loquntur} de eodem subiecto + + +Missing -n- or tilde in Latin: + +_quæ verò finiuntur in, _xi_, vel, _qi_, illud conuertunt {couertunt} +illam exuunt quando {quado} aqua madefit + + +f for (long) s: + +Sensus uero est idem siue finiatur in, _no_, siue {fiue} in _na_ +_saq[~e] gana_, ò vinum! ac si {ac fi} diceret: +_Vie, _significat {fignificat} rem supremam + + +Word breaks or spacing: + +ex parte mea, vel quantum {quan-,/tum _at line break_} ad me attinet +Pronomen aliquis &c. faciunt particulæ {faciun tparticulæ} +_uqetamóri_, _u_, est audire honorando personam à qua {àqua} auditur +_uarãb[~e] de xinda_, mortuus est puer vel cum adhuc {ad huc} esset puer +quando actualiter exibat e nauigio, {enauigio} +Quando non curat quis de ijs {deijs} quæ illi dixerunt +_mosu to tomoni_, {tomon,i} simul ac dixit +habeto curam de tuis {de-/tuis _at line break_} seruis? +v.g. _Pedro to juanto {toj uanto} Nagasaqi ie ita_ +aliquando in ista {inista} numeratione +bis vel ter {velter} +_aue maria {auema ria} fiàcu gojippèn_, centum quinquaginta aue maria +tres centum vero ex istis {existis} monetis faciunt nondum dimidium +mille vero ex prædictis {exprædictis} monetis vocant +ex sexaginta {sex aginta} uero ex istis fit alia mensura + + +Other Errors: + +non enim pronunciatur vt _tç_, aut ut _t_ {_s_}, uel, _c_ +_Padre no võ qirumòno_, Patris vestis seu habitus {habibitus} +_Nàn bàn mòno vo fomùru nà_, ne laudes res Europæ {Eropæ} +_cùchi_, _cutçuru_ {cutcuru}, putresco, is +_ãguenanzzuro_, possibile {posibile} est non obtulisse +_ãguru mai còto mo arozu_, possibile {posibile} est quod non offert +_saxerare_, _uru_, facere personam {persoram} nobilem +Ased quomodo erit vel si erit nescio {næscio} certe +sed nescio {næscio} vtrum poterit extrahi nauigium +_fara còso tattçuro_ forsan {forsam} fuit iratus +_funè ni nori sama ni_, quando actualiter{astualiter} conscendebat nauim +_isasàca_ {_i asàca_}, vel, _isasàca mòtte_ nec parum quidem +inter doctores Sanctus Thomas {Themas} est supremus +successiue leniter {lenter} +ideo præcor Beatam Mariam semper Virginem {Virgitem} +aliquoties autem vel alterum vel {vol} vtrumque aliquid ammittit + + +Inappropriate type style (emphatic for non-emphatic or the reverse): + +De pronomine. +De pronomine secundæ personæ scilicet ego &c. +Aduerbia interrogandi cum particulis casualibus & postposito, mo, + significant vbicumque +Ha! est interiectio p[oe]nitentis +Aliqua nomina, _cobita seu coie_ +decem verò dicunt, _itto_, postposito, to, +_jippiro_, decem {_printed at line break as _jippi_-/ro} +vnus palmus seu tertia quam Hispani vocant sanjacu, tres + + +Not Changed: + +_De pronomine secundæ personæ scilicet ego &c._ {_sic_ "secundæ"} +_sannin nagara_, tres simul, vel etiam si sintres {_sic_ "sintres"} +_qinô_, vel, _sàcujit_, nudius tertius {_sic_ "nudius": dies?} +regulas ex terra vel limo construere {_sic_ "regulas": tegulas?} + + +Errors in Errata: + +42.32. _nobrou_ {_uobrou_}. l. _noboru_. +43.10. anteposita {antepenultima} particula. _na_. +42.11. _vqetaam vari_. {_vqetm vari_} +49.1. _vosoroxi_. {_missing "l."_} _vosoroxij_. +60.26. {24} _mate._ ommittatur et non legatur. +64.19. _genzan_ {_geuzan_}. l. _guenzan_. +67.14. _iiuni_ {iuni}, _iusan_. + + + + + +End of Project Gutenberg's Ars grammaticae Iaponicae linguae, by Diego Collado + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ARS GRAMMATICAE IAPONICAE LINGUAE *** + +***** This file should be named 17713-8.txt or 17713-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/1/7/7/1/17713/ + +Produced by Louise Hope, David Starner and the Online +Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |