initial commit of ebook 17729HEADmain

1 files changed, 1329 insertions, 0 deletions

diff --git a/17729-8.txt b/17729-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..bdda795
--- /dev/null
+++ b/17729-8.txt
@@ -0,0 +1,1329 @@
+The Project Gutenberg EBook of Dagboek van mijne reis door het binnenland
+van Honduras naar Guatemala, by J. van Drielst
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Dagboek van mijne reis door het binnenland van Honduras naar Guatemala
+       De Aarde en haar Volken, 1918
+
+Author: J. van Drielst
+
+Release Date: February 9, 2006 [EBook #17729]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DAGBOEK VAN MIJNE REIS DOOR ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at http://www.pgdp.net/
+
+
+
+
+
+
+
+
+           DE AARDE EN HAAR VOLKEN, GEÏLLUSTREERD MAANDBLAD.
+
+
+DAGBOEK VAN MIJNE REIS DOOR HET BINNENLAND VAN HONDURAS NAAR GUATEMALA.
+
+                          Door J. van Drielst.
+
+
+
+
+
+April 6. Ter inleiding diene, dat ik besloten had mijnen vriend en
+landsman Carlos Cosman, welke voor eenige dagen uit La Florida, waar
+hij een tienda houdt, bij ons gekomen was, om zijne driemaandelijksche
+inkoopen te doen in San Pedro Sula, op zijne terugtocht te begeleiden,
+met het plan tevens een kort bezoek aan de hoofdstad van Guatemala
+te brengen.
+
+La Florida ligt dicht bij de grenzen van Honduras en Guatemala, zoodat
+men in twee dagen van hieruit per muildier dwars door de bergen,
+La Montana del Merendon, naar Quirigua komen kan, vanwaar de trein
+u in 9 uur tijd naar de hoofdstad voert.
+
+Om 2 uur 's middags vertrokken wij op onze mulas, vergezeld van
+Leonardo, den mozo van Cosman, welke o.a. mijn leeren koffer
+welke mijne bagage bevatte, met zich voerde. Het is zeer warm,
+doch.... hieraan moet ik maar wennen, vooral met het oog op de komende
+dagen, wanneer wij soms den geheelen dag in den zadel doorbrengen.
+
+De weg voert langs de spoorlijn tot Chamelecon, hier wordt rechts
+afgebogen om tot het doel van onze bestemming van dien dag te komen,
+nl. Cofradia, op 8 leguas van San Pedro Sula verwijderd. (Eene legua
+is ongeveer 1,8 kilometer). Tot Chamelecon is de weg vrij goed en
+vlak, doch dan begint deze te stijgen en passeert men eenige vrij
+steile cuestas (steile heuvels). Van eenen weg, in de hollandsche
+beteekenis van het woord, kan men eigenlijk in het binnenland moeilijk
+spreken. Er is slechts een smal pad, wat door het vele gebruik der
+mulas ontstaan is.
+
+De rivier Chamelecon vloeit diep beneden ons, wat een prachtigen
+aanblik oplevert met de aan weerszijden liggende bananen-fincas
+(plantages), waarvan de dicht opeengroeiende en in regelmaat geplante
+struiken met hunne wuivende breede bladeren aan een dicht woud doen
+denken. Ik begin langzamerhand te gevoelen, dat ik nog lang niet
+gewoon ben aan de schokkende beweging en het harde zadel, en ofschoon
+ik op aanraden van Cosman mijn slaapdeken alsmede een handdoek op het
+zitvlak gelegd heb, ben ik des avonds zeer stijf, wat den volgenden
+dag helaas nog erger wordt.
+
+Om 7 uur 's avonds komen wij te Cofradia aan, waar in het hier
+aanwezig zijnde "hotel" overnacht zal worden. In eene schuur worden
+de hangmatten opgehangen en na onzen maaltijd genuttigd te hebben,
+waarbij wij gelukkig brood eten kunnen, in plaats van de eeuwige
+Tortillas, de hier inheemsche maiskoeken, die in vorm op kleine dikke
+pannekoeken gelijken doch absoluut smakeloos zijn en overal waar de
+beschaving nog niet ingetreden is, gegeten worden. Over de smakelijke
+en hygienische wijze, waarop ze bereid worden zal ik maar liever het
+stilzwijgen bewaren! Wij krijgen verder koffie en gebakken eieren,
+zoodat wij nog tevreden zijn kunnen, en onze vleeschblikjes niet
+behoeven aan te breken.
+
+April 7. Om 6 uur wordt opgezadeld en de reis vervolgd; ik heb
+zeer slecht geslapen, deels tengevolge der oververmoeidheid en
+ongewoonte, aan eene reis per muildier verbonden, deels door de
+ongemakkelijke houding in de hangmat, en het lawaai der blaffende
+houden in den Patio (hof achter het huis). Na eenige moeite gehad
+te hebben met het opvangen der rijdieren, welke des nachts immer los
+gelaten worden in de Portrero (weide), rijden wij weg. Het is thans
+verrukkelijk in de natuur. De zon zal spoedig opgaan, en de hemel
+is wazig rose verlicht, een heerlijk koeltje waait nog, wat straks
+door eene geweldige hitte vervangen zal worden; men apprecieert het
+dientengevolge des te meer! Onze weg voert door glooiend land, met
+aan weerszijden oploopende bergen. Overal beweging en gefladder van
+de vreemdste vogelsoorten welke hun gezang of eigenaardig geschreeuw
+laten hooren. Veelvuldig komen de groote groene paraquitos voor,
+steeds in koppels, en luid krijschend van boom tot boom vliegend,
+verder een soortgelijke vogel, doch geheel zwart; de pepervogel met
+zijn reusachtig langen snavel, zeer dik en breed van vorm, begluurt
+ons in stilte vanuit de hoogte, terwijl overal de bekende nesten
+der weefvogels, welke als stroozakken aan de takken van de boomen
+hangen, vreemd aandoen. De tropische fauna doet zich hier in al zijn
+pracht voor. Op eens hooren wij hoog boven ons het wilde gekrijsch
+van een zwerm papegaaien, het is de soort, die in deze streken het
+meest voorkomt n.l. groote vogels met zeer lange staarten, rood en
+oranje-achtig gekleurd met zwart-bonte afwisseling. Het geluid, dat
+ze voortbrengen heeft zeer veel van het, in de hollandsche taal nu
+niet bepaald als beschaafd bekend staande woord "verrek". Ik probeer
+nog met mijne revolver een der dieren naar beneden te brengen, wat
+me evenwel niet gelukt en de vogels hunne verwenschingen schijnbaar
+nog doet verdubbelen! Wat verderop kijken eenige herten ons in groote
+verbazing met hunne klare en goedige oogen aan, doch bij onze nadering
+vluchten zij in de wildernis. Elk oogenblik schieten snelle leguanos
+(hagedissen) voorbij, sommige zoo groot als een kleine krokodil,
+doch zij blijven immer uit ons bereik. Hier diene opgemerkt, dat de
+groote door de inlanders geschoten en gebraden als eene lekkernij
+beschouwd worden; bon appétit!
+
+Slangen zien wij helaas weinig, en dan nog slechts zeer kleine, wel
+hoort men af en toe een verdacht geritsel in het gras aan weerszijden
+van den weg. De lezer moet echter niet denken, dat de grootere soorten
+hier ontbreken, in Honduras leven zelfs de gevaarlijke cobra, terwijl
+niet zelden eenige soorten der piton gevangen worden.
+
+Ook de flora laat aan tropische pracht niets te wenschen over. Honderde
+soorten van boomen, met den vreemdsoortigsten bladerengroei staan door
+elkander. Vele vertoonen verschillende prachtige bloemsoorten, die soms
+zonder tak tegen den stam aanzitten. Eene tropische soort tulpboom,
+welke hier tenminste veel van heeft, komt menigvuldig voor, ik moet
+helaas eerlijk bekennen dat de meeste soorten voor mij onbekend zijn,
+terwijl de namen die men te hooren krijgt van dien aard zijn dat men ze
+onmiddellijk weder vergeet! Voor interessanten kan ik slechts aanraden
+een of ander botanisch werk over den plantengroei in Centraal-Amerika
+te raadplegen, waaruit men zonder twijfel eene nauwkeurige opgave
+der verschillende boom- en plantensoorten kan putten.
+
+Om ongeveer twaalf uur passeeren wij de rivier Naco, thans zeer laag,
+doch in het winterseizoen niet zonder cano's over te komen. Wij hebben
+thans het Departemento de Cortez achter ons liggen, en bevinden
+ons thans in het district van Santa Barbara. Thans breidt zich een
+geweldige vlakte voor ons uit, de hitte is verschrikkelijk, de zon
+brandt op onze ruggen, terwijl de muildieren slechts stapvoets of
+op een sukkeldrafje voortschrijden. Tegen 2 uur komen wij aan te
+San Marcos, een dorpje, juist in het midden dezer Planada gelegen,
+waarvan het witte kerkje, eene ongewone luxe voor het meerendeel der
+in het binnenland gelegen pueblos, (dorp) reeds eenige mijlen vooraf
+kan waargenomen worden. Wij worden hier vriendelijk ontvangen door den
+heer Fernando Rheinboldt, een Duitscher, die hier een tienda heeft,
+en een keurig huis, ruim en frisch gebouwd, met zijn Hondureensche
+vrouw en zijne 8 telgen bewoont. Daar ik eenige zaken met den heer
+R. te bespreken heb, besluit ik het verdere gedeelte van den dag bij
+hem door te brengen en den volgenden dag in gezelschap van Leonardo
+den tocht voort te zetten, terwijl Cosman, welke gaarne den volgenden
+dag in La Florida wilde aankomen, daar hij intusschen telegrafisch
+bericht ontvangen heeft, dat eene zijner kinderen ziek is, besluit
+des middags alleen verder te reizen.
+
+Na de Almuerzo (koffiedrinken) gebruikt te hebben, wordt afscheid
+genomen van Cosman; ik heb dus volop gelegenheid volkomen uit te
+rusten van de vermoeienissen waaraan ik nog niet gewend was. De wind
+strijkt hier met alle kracht over de Planada, en ik kan genieten
+van het omliggende landschap met zijne groene vlakten, terwijl
+rondom de bergen dicht begroeid, in een blauwachtig waas omhuld, den
+gezichteinder afsnijden. Van de hitte bespeur ik hier weinig meer,
+terwijl het zelfs tegen den avond tamelijk frisch begint te worden.
+
+Aan de onooglijk uitziende kleine kerk schijnt verder gebouwd te
+worden. Op gezette tijden luidt eene bel, waarop langzamerhand alle
+vrouwen uit het dorp met waterkruiken en potten op het hoofd te
+zamen komen om den noodigen voorraad water aan te slepen, welke
+gebruikt moet worden om de kalk, voor het optrekken der muren
+aangewend, te mengen. Op deze wijze draagt een ieder, zij het dan
+ook niet financieel, dan toch door arbeid, bij aan de voltooiing der
+cathedraal! Welk eene poëtische opvatting niet waar?
+
+Dezen nacht slaap ik heerlijk, ik behoef gelukkig niet den hangmat
+te gebruiken, doch er is een catre (soort veldbed) voor mij opgesteld.
+
+April 8. Om 7 uur rijden wij af, na onzen gastheer en echtgenoote voor
+hunne gastvrijheid bedankend, en hun een "tot weerziens" toeroepend,
+daar ik waarschijnlijk over denzelfden weg zal terugkeeren.
+
+Ik ben thans vrij wel van mijne vermoeienissen uitgerust, en vang
+dus vol moed de reis aan. De weg voert nog steeds over Planada,
+met aan weerskanten dichte struikgewassen en boomen van allerlei
+soort. Tegen 10 uur passeeren wij wederom de Chamelecon, en daar
+deze hier vrij diep is, besluit ik een bad te nemen, wat mij geheel
+verkwikt; er is een vrij diepe kom, waar ik naar hartelust zwemmen kan;
+slechts noode kan ik er toe besluiten het frissche water te verlaten,
+wetende, dat ik vóór morgenmiddag geene gelegenheid zal hebben met
+water in aanraking te komen! Na verschillende vueltas (kronkelingen)
+gemaakt te hebben, passeeren wij eindelijk om 1 uur Casas Viejas,
+een klein gehucht, in het midden eener uitgebreide vlakte liggend,
+waar de hitte weder enorm is. Thans wordt het meer heuvelachtig,
+en het pad voert over steenbrokken, waartusschen de mulas rustig
+als altijd hunnen weg uitzoeken. Om 2 uur komen wij aan te Chicila,
+na eerst Sula gepasseerd te zijn, en besluiten hier de Almuerzo te
+nemen. In de hut van een der kennissen van Don Carlos Cosman worden wij
+ontvangen, ik krijg koffie en nuttig mijn maal met mijn voorraad brood
+en een blikje sardines; dat de kop, welke voor de koffie bestemd is,
+vies uitziet, dat groote mieren over de tafel (zegge tafel!) kruipen,
+en alles er luguber en smerig uitziet, och, dat bemerkt men nauwelijks
+wanneer de honger knaagt en men blij is eenige oogenblikken te kunnen
+uitrusten onder een dak! Spoedig trekken wij verder, want wij moeten
+'s avonds nog Piedra Pintada bereiken. De weg voert thans door een
+tropen-woud op tamelijk steile heuvels gelegen. Geweldig hoort het
+concert der krekels aan; deze dieren zijn zoo groot als een kleine
+stok, en hebben schijnbaar een reusachtig orgaan, het geluid van
+deze millioenen beestjes welke zich in de boomen bevinden, doet
+eenigszins denken aan het zingen van een reusachtige stoomketel en
+maakt een vreemden indruk. Op sommige plekken groeien nog denneboomen,
+wat mij in gedachten terugvoert naar de bosschen in Hilversum, doch
+spoedig wordt men tot de werkelijkheid teruggeroepen! Groote boomen
+liggen soms dwars over den weg, waarover de mula rustig voortstapt;
+soms moet men zich bukken voor een woudreus, die in zijnen val half is
+blijven hangen; overal schieten de lianen van de bovenste takken der
+boomen naar beneden, of groeien dwars over den weg, aan alle kanten
+spreekt de geweldige kracht der tropische natuur, en woekerplanten en
+andere gewassen groeien dwars over omgevallen stronken, zonder zich
+te bekommeren over het lot hunner slachtoffers. Af en toe geheele
+rotsgevaarten met boomen begroeid en naar beneden getuimeld, waarbij
+de mula zich een omweg zoekt. Wij stijgen steeds en zien hoe de weg
+zich om de bergen slingert welke wij straks betreden zullen. Beneden
+ons een chaos van wilde tropennatuur, wie weet hoe diep, doch aan
+het oog onttrokken door den dichten plantengroei. Af en toe geheele
+stukken bosch afgebrand, waarbij slechts nog de smeulende boomstronken
+hun treurig overblijfsel in de lucht steken. Deze boschbranden, welke
+door de inboorlingen veroorzaakt worden, noemt men Milpa en dienen
+om op den op deze wijze vrij verkregen bodem maïs te zaaien. Overal
+in Centraal-Amerika komen deze voor en zij worden op aanvrage door
+de regeering toegestaan. Van de opbrengst van zijn maïsoogst leeft
+de inboorling in deze streken, meer behoeft hij niet voor zijn
+levensonderhoud! Gelukkiger menschen dan wij, voorwaar!
+
+Wij passeeren zoo nu en dan een zacht klaterend beekje, waar wij ons
+laven kunnen aan het frissche bergwater. Tegen 5 uur dalen wij weder
+af in eene Planada; ver voor ons ligt Colinas, het zijn slechts twee
+huizen op eenen heuvel gebouwd, waar wij echter niet ophouden; over
+2 uur hopen wij in Piedra Pintada aan te komen. De weg tot heden
+afgelegd, wordt druk bereden en is dan ook de hoofdweg naar Santa
+Rosa de Copàn; wij ontmoeten verscheidene karavanen cargamulas onder
+geleide van twee of drie mozos, die de zwaar beladen dieren voor
+zich uit drijven naar San Pedro Sula. Over het uithoudingsvermogen
+van deze kerels moeten wij Europeanen eenvoudig verbaasd staan. Den
+geheelen dag loopen deze arme mannen achter hunne dieren aan zonder
+een spoor van vermoeienis, dikwijls bijna zonder te eten en in eene
+hitte waarbij wij blanke menschen reeds na één uur den moed op zouden
+geven! Met wilde kreten zooals "andááaa la mula!" etc. jagen zij
+hunne dieren op, die natuurlijk liever blijven staan en voortsuffen,
+het karakter eener mula eigen!
+
+Thans slingert het pad zich door dicht gebladerte, waarbij ik
+telkens moet oppassen geene schrammen van de bijna onzichtbare
+listig aangebrachte doornen van sommige struiken op te loopen. Het
+is reeds na zessen, en het wordt reeds donker, ik ben zeer moede,
+doch vóórt moeten wij, willen wij nog een onderdak bekomen voor den
+nacht. Dreigend verheffen zich thans de donkere bergtoppen rondom ons,
+het is thans heerlijk koel, doch de schemering doet geheimzinnig
+aan, alles neemt vreemde vormen aan in mijne verbeelding; steeds
+méér stijgen wij, welk een grootsche natuur om ons, met de thans
+kale bergtoppen in de verte! Die scherp afteekenende rotsgevaarten
+tegen den helderen avondlucht! Ik zie eindelijk bijna niets meer,
+doch mijne mula schijnt arendsoogen te bezitten. Over rotsblokken
+en losse steenen pikt zij haren weg uit zonder eenige aarzeling,
+zonder te struikelen. Nog eene vuelta en de plaats onzer bestemming,
+de Piedra Pintada is bereikt! Welk eene vreugde! Het geheel heeft
+meer van een kamp als een huis, met eene stroo-bedekking, doch aan
+alle zijden open. Cosman is hier om 2 uur 's middags gepasseerd;
+er is juist eene karavaan arrieros (arrieromozos, welke geregeld
+met carga-mulas heen en weertrekken ter overbrenging der goederen)
+uit Florida aangekomen, op weg naar San Pedro Sula. Hun leider Don
+Candelario Guerrera, een Methusalem onder zijne kameraden, heet
+mij welkom, en doet alles om het mij zoo gemakkelijk mogelijk te
+maken in deze voor mij zoo vreemde omgeving. Een zeer respectabel
+man, eerlijk in de hoogste mate, zooals ik later van Cosman hoor,
+die hem reeds 8 jaar kent. Welk een tafereel in den donkeren avond
+met het opvlammende vuur, waar de mannen omheen zitten; men denkt
+zich te midden der wilden, doch te vreezen heb ik niets, deze mannen
+staan bekend om hunne eerlijkheid en betrouwbaarheid en zouden geene
+vreemdeling iets doen. De hangmatten worden vredig naast elkaar
+onder het afdak opgehangen en ik slaap te midden dezer arrieros,
+iets waarvoor men in San Pedro Sula wel den neus zou ophalen! Doch
+nood breekt wetten. Vooraf eet ik mijn sober maal met oud brood en
+eieren, alsmede een blikje vleesch, en drink mijne koffie, wat mij
+alles overheerlijk smaakt! Eenige der mannen trekken 's nachts uit
+met geweren en brandende lantaarns, om herten te jagen, die op het
+licht af komen. Arme dieren!
+
+April 9. Vroeg weder is het aantreden, doch Leonardo deelt
+mij mede dat de beide dieren weggeloopen zijn en hij ze gaat
+zoeken. Intusschen vertrekken de arrieros successievelijk met
+hunne respectieve mulas. Tegen 8 uur ontwaar ik beneden in het
+dal twee muildierkoppen, die rustig grazend blijkbaar geen haast
+maken zich te presenteeren. Het zijn de verloren schapen; ik
+laat ze spoedig opvangen, doch..... Leonardo is in geen velden of
+wegen te bekennen! Tegen 9 uur komt hij aangewandeld, hij meende
+ze wel op den weg naar Colinas te zullen ontmoeten, was daarom
+maar gemoedelijk naar C. gekuierd! Men moet hiervoor toch weder
+het laconische karakter van een Hondureno bezitten. Snel wordt
+opgezadeld en ik hoop nog tegen lunchtijd bij mijnen vriend Cosman
+te arriveeren. Het gebergte is hier woest en kaal, overal liggen
+groote losse steenbrokken verspreid, hetgeen een indruk maakt of het
+hier eenmaal vroeger steenen geregend heeft, misschien door een of
+andere thans onzichtbare vulkaan uitgeworpen? De bergen, welke wij
+op en afklimmen met onze dieren, zijn meest allen kaal met hier en
+daar eenige boomgroepen; het onbelemmerd gezicht levert daarom een
+grootsch natuurtafereel. Overal een rotsachtige bodem, af en toe zeer
+moeilijk te berijden, doch.... niets is zekerder als eene mula, die
+haren weg immer voorzichtig, doch zonder aarzeling uitzoekt, af en
+toe wel eens naar beneden glijdt, doch nooit haar evenwicht verliest
+of valt. Deze dieren schijnen een geweldig instinct te bezitten, zoo
+zullen zij bv. nooit een modderplek doorschrijden wanneer zij niet
+weten dat de bodem moerassig is, hoe ze dit weten?.... Quien sabe,
+doch de natuur schijnt ze nu eenmaal met gaven bedeeld te hebben
+waarover tweebeenige stervelingen geene beschikking hebben! Een
+muildier, éénmaal een zekeren weg afgelegd hebbende, zal dezen immer
+terug kennen, terwijl hij, wanneer men hem rustig zijn gang laat gaan,
+steeds tot zijne vroegere verblijfplaats terugkeert, hoe ver hij ook
+hiervan verwijderd zijn moge.
+
+Om op de Piedra Pintada terug te komen (in de figuurlijke beteekenis
+altijd!), volgens de overlevering heeft dit gebergte haren naam van
+"Gekleurde Steen" te danken aan het feit, dat ergens een groote
+witgeverfde steen moet liggen, waarschijnlijk dateerend uit den tijd
+der Spanjaarden, alzoo uit de 16e eeuw.
+
+Welk een hitte! Na verscheidene uren passeeren wij eene steenen Puenta
+(brug) ook waarschijnlijk nog uit den ouden tijd dateerend, welke hoog
+over de Chamelecon voert. (De lezer zal reeds gezien hebben, dat deze
+rivier, welke wij telkens weder passeeren, door hetzelfde district
+loopt als onze bestemmingsplaats; de rivier de Chamelecon ontspringt
+dan ook in de Montana del Merendon, op de grenzen van Guatemala).
+
+Ik besluit hier weder een bad te nemen, wat als altijd zijne gunstige
+werking op mij uitoefent; geheel verfrischt vervolg ik het laatste
+gedeelte der reis. Wij dalen weder af in Plan, eene uitgestrekte
+vlakte, zoover het oog reikt, de hitte is hier weder buitensporig,
+doch in het vooruitzicht spoedig in La Florida aan te zullen komen,
+houd ik vol! Ofschoon ik anders weinig of bijna nooit whisky drink,
+had ik op aanraden toch eene veldflesch met dit geestrijk vocht
+meegenomen, welke, ik moet het bekennen bij zulke gelegenheden, waar
+men vrijwel uitgeput, af en toe wanhopig, uitziet naar het einde der
+reis, uitstekende diensten bewijst. Zoo'n slok uit de whisky-flesch
+geeft dan weder nieuwen moed!
+
+Ik denk reeds tot mijne vreugde mijne bestemming te zullen naderen,
+als ik links van den weg een dorp in het midden der Planada zie
+liggen, doch deze vreugde wordt niet weinig getemperd als Leonardo
+mij meedeelt, dat dit La Jigua is, onze weg rechts voert, en nog
+wel een uur in de brandende zon voor den boeg ligt! O, in zulke
+oogenblikken verwensch je eerst terdege dit ongelukkige land met zijne
+treurige wegen, en denk je met "Sehnsucht" terug aan de gemakkelijke
+spoorwagen-coupés met hare zachte kussens in het beschaafde Europa,
+waar eene als hierboven beschrevene reiswijze tot de onmogelijkheden
+behoort! Deze eeuwigdurende schokkende beweging in den zadel op de
+langzame mula kan een mensch tot wanhoop voeren!
+
+Doch mijn lijden komt thans spoedig ten einde; bij eene kromming van
+den weg passeeren wij een klein kerkhof, ik weet dus Goddank, dat
+Florida dichtbij moet zijn, en inderdaad, op eenigen afstand vertoont
+zich het dorp aan mijn oog, met in het midden eene oude onooglijke
+kerk. Het dorp is zeer schoon gelegen, aan drie kanten met bergen
+omgeven en aan den vierden kant eene uitgestrekte vlakte, waardoor de
+Chamelecon vloeit. In het midden der eenige aanwezige dorpstraat (voor
+zoover men in Honduras van zulk eene luxe zou kunnen spreken!) zie
+ik een wit steenen huis met een uithangbord, waarop met groote witte
+letters prijkt "Carlos Cosman". Welk eene vreugde, wanneer men weder
+de hand kan drukken van een paar brave landslui, men gevoelt zich hier
+op éénmaal weder in de beschaafde wereld. Ik maak kennis met Cosman's
+vrouw, welke, uit Guatemala afkomstig, zeer goed hollandsch spreekt;
+haar vader was hollander en getrouwd met eene Guatemalteca. Ik werd
+direct aan eenen maaltijd gezet, en ik behoef wel niet te zeggen,
+dat ik mij de verschillende goede gerechten (er is soep, groenten,
+versch gebakken brood, etc.) uitstekend laat smaken, terwijl mijn
+gastheer mij met een flesch wijn en een kop heerlijke thee weder
+geheel opfleurt. Zijn huis staat geheel te mijner beschikking, ik heb
+gelegenheid mij te verfrisschen, en mij weder van frisch ondergoed
+te voorzien, wat een genot is voor iemand, die iets dergelijks niet
+gekend heeft, moeilijk te beseffen! Na een bad in de rivier, in den
+middag genomen, ben ik weder geheel opgeknapt, terwijl ik niet vergeten
+moet melding te maken van het feit, dat ik mij weder eens scheren kan,
+wat ik in 4 dagen niet heb kunnen waarnemen.
+
+De winkel, dien mijn landsman hier heeft, gaat zeer goed, den geheelen
+dag staat het vol voor de toonbank, en van heinde en ver komen de
+lui on bij den "Gringo" (eigenlijk scheldnaam voor buitenlander)
+hunne inkoopen te doen; hij is de eenige in de buurt, en ik merk
+reeds spoedig, dat iedereen met zeer veel respect spreekt over de
+eigenschappen van Don Carlos en zijne ega, waardoor zij zich dan
+ook in den loop der tijden van de klandisie der menschen hebben
+verzekerd. Dat zoo'n leven te midden dezer Hondurenos, welke nog veel
+dommer en onhandelbaarder zijn dan aan de kust, waar de beschaving
+tenminste reeds eenigszins is doorgedrongen, niet zeer aangenaam is,
+valt te begrijpen, doch... wanneer men goed geld verdient, is er
+allicht eene lichtzijde aan te vinden.
+
+April 10 en 11. Ik blijf twee dagen bij Cosman om geheel van de reis
+uit te rusten en me te prepareeren voor de reis door de Montana naar
+Guatemala. Met Leonardo wordt overeengekomen mij op mijne reis te
+vergezellen tot Guirigua, waar hij wachten zal met de muildieren tot
+ik weder uit de hoofdstad terug ben. Met het oog op dezen vrij zwaren
+bergtocht wordt besloten, dat ik eene geschiktere mula berijden zal,
+terwijl L. mijn dier onder zich neemt.
+
+April 12. Om 2 uur des middags neem ik afscheid van de familie
+Cosman, Carlos heeft mijne aforjas (gevlochten zakken, welke
+aan beide zijden van het zadel afhangen ter berging van proviand
+en verdere benoodigdheden) volgestopt met allerlei lekkernijen,
+waaronder eene partij pannekoeken, versch door zijne vrouw gebakken,
+een halve roastbief, versch brood voor 2 dagen, en een half fleschje
+wijn. Het zijn toch goede menschen! Ik wil het een en ander betalen,
+doch hij weigert beslist ook maar het geringste aan te nemen, ook
+niet als ik het voorstel of ik het gewenschte als in zijn winkel
+gekocht beschouw. Ik neem een hartelijk afscheid, heb eenige brieven
+aan kennissen in Guatemala City in mijn zak, en roep hen verder een
+spoedig "tot weerzien" toe, waarschijnlijk zal ik over ongeveer acht
+dagen weder in hun midden zijn.
+
+Het doel van dien dag is Paraiso (het paradijs). Tot San Antonio gaat
+alles voorspoedig, de weg is vlak, en gemakkelijk te berijden. Doch
+voor ons verheft zich dreigend het hooge gebergte, waar wij straks
+overheen moeten! Tegen 3 uur begint de klimpartij, een nauw glibberig
+pad slingert zich tegen de Montana op, eerst vrij gemakkelijk, doch
+later steiler, steeds steiler! Mijne nieuwe mula krijgt het thans
+duchtig te kwaad met deze moeilijke Cuestas, langzaam slechts baant zij
+zich eenen weg door dezen modderpoel. Ik heb af en toe moeite in den
+zadel te blijven zitten, zóó stijl gaat de weg naar boven. Leonardo
+heeft de grootste moeite, met het valies dwars voor zich op den
+zadel, met mijne luie mula, aan dergelijke klimpartijen volstrekt
+niet gewoon, vooruit te komen, spoort het dier herhaaldelijk aan,
+zonder dat het dier hier zich schijnbaar veel om bekommert. Plotseling
+bij eene zeer sterke helling blijft zijn muildier staan, geene sporen
+helpen, hij moet in de modder afstijgen, ook ik tracht van achteren
+het luie dier tot voortgang te bewegen, zij wordt verder met eene
+dikken stok "bewerkt", doch.... alles tevergeefs! Het lieve dier wil
+niet verder. Wij zijn op de helft van den weg, het ziet er gezellig
+voor ons uit! Of terug naar Florida, wat mij weder eenen dag zal doen
+verliezen, of te trachten naar Paraiso te komen. En deze weg is nog
+niets vergeleken met wat ons morgen wacht! Plezierig vooruitzicht,
+ik geef den jongen in overweging de mula op te drijven door achter
+haar aan te blijven loopen en het valies op den zadel te binden. In
+Paraiso moeten wij trachten een andere mula te huren, want met dit
+zware dier komen wij nooit in Guatemala! Zoo gezegd, zoo gedaan,
+onder vloeken en razen wordt het dier opgejaagd, en sukkelen wij op
+deze wijze verder. Hoe de arme jongen er uitzag dien avond, het was
+verschrikkelijk, zijn broek stijf van de opgedroogde modder, hijzelf
+moe van deze geweldige klimpartij op bloote voeten over eenen weg,
+waarover het absoluut onmogelijk is zich eenigszins eene voorstelling
+te vormen, wanneer men niet in dit gezegend gedeelte van Honduras
+gereisd heeft!
+
+De temperatuur is thans vrij koel, wij zullen niets meer van de hitte
+bespeuren totdat wij aan den anderen kant der Montana zijn afgedaald,
+dus niet voor overmorgen. Tegen 6 uur naderen wij Paraiso, de lucht
+wordt hier vrij nevelig, en tegen de hooger liggende bergen hangen
+zware wolkengevaarten. In dit gedeelte der Montana regent het bijna
+immer, vandaar dat de wegen hier immer in ontzettend slechten toestand
+zijn, droog wordt het hier nooit! Na den top van een vrij hoogen berg
+bereikt te hebben, zie ik Paraiso eenigszins lager in een kom liggen,
+het zijn een paar treurige hutten, misschien twintig in het geheel,
+en.... men moet wel geweldig optimist zijn om dit lugubere gehucht
+"het Paradijs" te noemen!
+
+Wij verkrijgen posada (nachtlogies) bij een bekende van Cosman, en
+ik ben blij als Leonardo mijne hangmat ophangt en ik mijne vermoeide
+ledematen weder uitstrekken kan. De menschen, die hier wonen zijn
+wel doodarm, er is niets te krijgen, alleen koffie, zoodat ik een
+goed gebruik maak van de lekkernijen die mij in Florida toegestopt
+werden. Niet lang daarna begint het te stortregenen, en ik mag
+dankbaar zijn, zij het dan ook maar een rieten dak boven mijn hoofd te
+hebben. Dat zoo'n huis vol ongedierte zit, de ratten des nachts boven
+je hoofd marcheeren, en vleermuizen af en aan vliegen, och.... wie
+let hier nog op? Ik tenminste trek er mij al zéér weinig van aan,
+en slaap den slaap des rechtvaardigen.
+
+April 13. Bij mijn ontwaken kan ik eerst goed deze omgeving opnemen:
+ik besef thans tot welke hoogte wij reeds gestegen zijn, want overal
+hangen de wolken rondom ons tegen de bergen aan; de atmosfeer is koel
+en vochtig, alles is hier nat en ziet er miserabel uit. Tot mijn groote
+blijdschap slaagt Leonardo er in eene kleine mula te huren, zij is fijn
+gebouwd, en geheel berekend voor de vermoeienissen van deze bergwegen;
+daar de eigenaar niet wil, dat zij met den koffer wordt belast, zal
+ik het dier berijden, terwijl L. mijne mula neemt. Ik heb later alle
+reden tevreden te zijn met dezen maatregel.
+
+April 14. Om 7 uur rijden wij af, thans komt het moeilijkste
+gedeelte van mijnen tocht! Mijne kleine mula loopt heerlijk, men
+voelt nauwelijks, dat men op een rijdier zit, zij is, wat men hier
+noemt eene "Andador" d.w.z. maakt kleine passen, waardoor de schokkende
+beweging geheel vermeden wordt. Reeds direct bij het begin krijg ik een
+voorproefje van den treurigen toestand, waarin zich deze weg bevindt,
+overal modder en een dikke brij, waarin de mula wegzakt, soms tot aan
+den buik. Het pad is zeer smal, bezaaid met afgevallen boomstronken,
+terwijl overal de dikke wortels der boomen door den weg kronkelen,
+waarbij de mula geweldig moet oppassen deze te vermijden. Sjoep,
+sjoep, zoo "zuigen" wij verder, eene aangename gewaarwording. Van snel
+voortgang maken is natuurlijk geen sprake. Doch dit is nog niets;
+verderop komen de onmogelijkste cuestas, de mula glibbert terug,
+werkt zich naar boven, en glijdt dan soms bij eene daling een stuk
+naar beneden. Om ons heen een dicht bladerdak van een oerwoud, de
+zon breekt hier nooit door, alles is verlaten en ziet er troostloos
+uit. Wee den mensch, wien het niet gelukt in éénen dag door deze
+wildernis heen te komen; nergens is hier een onderdak te vinden,
+niemand ontmoet men op dezen verlaten weg. De weg voert af en toe
+loodrecht naar boven, hoe het mogelijk is, dat mijne mulita tegen
+deze stijle cuestas opkomt, is mij volkomen een raadsel. Wij dalen
+thans plotseling af in eene verdroogde beek schijnbaar, aan den
+anderen kant verheft zich het pad bijna loodrecht tegen de bergen,
+het is hier gevaarlijk en Leonardo raadt mij aan af te stijgen,
+en zelf naar boven te klauteren, waarna hij de beide dieren naar
+boven zal leiden. Een plezierig oogenblik, ik "zwem" als het ware
+door de modder naar boven, glij terug, val, krabbel op, doch worstel
+mij ten slotte naar boven. Hoe ik er uitzie, behoef ik wel niet te
+besehrijven, doch... mijne kleeding is hierop berekend, mijne schoenen
+helaas niet, en mijne voeten zijn dientengevolge kletsnat; doch,
+hierop let je in zulke oogenblikken minder. Er wordt verder "gereden"
+en na eene wanhopige worsteling komen wij tegen 12 uur aan een diepe
+vallei, een prachtig stukje wilde natuur, waar twee bergstroomen met
+woest geweld hun water voortstuwen, kleine watervallen vormend. Hier
+wordt een oogenblik afgezadeld, de dieren hebben alleszins een rust
+verdiend, ik neem weder een bad, en wij lunchen hier. Om 1 uur weder
+voorwaarts, het zou vervelend worden, eene verdere beschrijving te
+geven van onze klimpartij door dit gedeelte der Montana. Genoeg zij,
+dat wij eindelijk tegen 4 uur afdalen in eene breede vlakte, na nog
+1 uur ongeveer in een stortregen gereden te hebben, van eenen aard
+zooals dat alleen in de tropen plaats heeft. Ik heb gelukkig een
+regenmantel omgeslagen, wat toch niet verhelpen kan, dat mijne beenen
+en knieën drijfnat worden, doch.... dit droogt straks wel weder in
+de zon op. Onze weg voert thans door de drooggeloopen bedding eener
+rivier, overal met wild suikerriet begroeid. Dit gedeelte noemt men
+Borboullon. Ik dank alle Goden het zwaarste gedeelte mijner reis
+achter den rug te hebben, het verdere gedeelte voert over Planada
+en tegen 5 uur passeeren wij Lancetillal, het laatste gehucht op de
+grenzen van Honduras en Guatemala gelegen. Mijn doel van dien dag
+is Mixco Farm, eene der uitloopers der in deze laagvlakte gelegen
+bananen-fincas der United Fruit Co., waar ik eindelijk weder beschaving
+en een behoorlijk onderdak hoop te vinden. Na 1 uur rijdens vangt
+op eenmaal het bananenwoud aan, men beseft thans eerst ten volle,
+wanneer men den aanleg dezer finca's gadeslaat, met hare afgepaalde
+terreinen, afvoerkanalen, de hierover voerende bruggetjes, welk
+een geweldige arbeid in deze vroegere wildernis moet zijn tot stand
+gebracht. Met welk eene vreugde begroet ik de hutten der arbeiders,
+terwijl verderop het keurig afgebakende huis, met zinken dak, en
+overal met muskietengaas omgeven, (der Mandador dezer finca) mij weder
+een behoorlijk nachtverblijf voorspelt. Mr. Sunderland, de manager,
+een echte amerikaansche pionier, heet mij van harte welkom, en is
+gaarne bereid mij logies te verschaffen, "al ware het ook voor een
+paar weken", zooals hij glimlachend zegt. Met welk een genot, na al de
+uitgestane ontbering, men zich weder aan eene met keurig wit tafellaken
+bedekte tafel zet, en zich de door een negerkok klaargemaakte spijzen
+laat smaken, behoeft wel geen betoog. Doch als ik mij dan des avonds
+weder in een rein zacht bed kan leggen, gevoel ik mij bijna zalig. Ik
+slaap dan ook overheerlijk, en wordt met noode op tijd wakker.
+
+April 15. Om 6 uur wordt opgezadeld, daar ik tijdig in Guirigua
+aankomen wil om den trein te halen, die hier om precies 10 uur vertrekt
+naar de hoofdstad van Guatemala. Bovendien wil ik eenen vriend
+bezoeken, Mandador van Quiché farm, waar ik trachten wil de beide
+mulas met Leonardo gedurende mijne afwezigheid, onder dak te brengen.
+
+Mr. Sunderland raadt mij aan, mijn revolver achter te laten,
+daar het dragen hiervan zonder extra permissie der regeering niet
+geoorloofd is. Ik neem afscheid van mijnen gastheer, en wij rijden
+thans dwars door de bananenplantage, passeeren de rivier Montagua,
+welke gedeeltelijk op de grens van Honduras en Guatemala loopt,
+voor het eerst en arriveeren na ongeveer een uur aan Teguane farm,
+welke grooter en mooier aangelegd als Mixco farm, doch ik besluit
+hier niet op te houden. Overal bananen, zoover het oog reikt. Het
+meerendeel der arbeiders op deze fincas zijn Jamaica-negers, terwijl
+de inlanders hier minder op den voorgrond treden. Men hoort dan ook
+meestal engelsch spreken, voor zoover men dit taaltje dezer niggers
+engelsch mag noemen. Te half negen komen wij aan bij Quiché farm, waar
+mijn vriend Keller, welken ik op mijne laatste reis naar New-Orleans,
+zoowel op de heen- als op de terugreis had leeren kennen, opzichter
+is. Hij bewoont hier een groot huis, keurig ingericht, en staat
+aan het hoofd van eene der grootste plantages der U. F. Co. in deze
+streken. Hij is gaarne bereid mijnen jongen met de beide dieren hier
+te houden tot ik hem telegrafisch bericht zend van mijne terugkomst;
+van zijn vriendelijk aanbod eenige dagen bij hem te verblijven, kan
+ik helaas niet gebruik maken. Van hier is het een half uur rijden
+naar Guirigua, waar ik dus tijdig genoeg zal aankomen, zelfs om mij
+nog daar om te kleeden voor mijne reis naar Guatemala City. Een neger
+vergezelt ons te paard om den jongen den weg te wijzen, en om half tien
+komen wij te G. aan, waar ik dankbaar ben mijne khaki-uitrusting on te
+kunnen wisselen tegen een behoorlijk pak kleeren, en overhemd. Thans
+zie ik er weer fatsoenlijk uit.
+
+Guirigua heeft een groot hôtel, terwijl hier het hospitaal is der
+U. F. Co., een prachtig ruim gebouw; waarlijk men krijgt hier reeds
+een geheel anderen indruk als in Honduras, en uit alles blijkt, dat
+Guatemala haren nabuur in beschaving verre vooruit is. Er heerscht
+een leven en beweging aan het station; overal inlandsche vrouwen in
+hunne typische veelkleurige kleederdracht, welke allerlei soorten
+vruchten te koop aanbieden. Naranjas (sinaasappelen) zapotes, papajas,
+grenadillas, mangos, etc. etc. (voor den lezer waarschijnlijk allemaal
+ongekende lekkernijen). Naar deze verkoopsters zoekt men tevergeefs aan
+de Hondureensche spoorlijn van Cortez naar San Pedro Sula; het volk is
+daar schijnbaar nog te lui en te dom om uit dezen vruchtenverkoop geld
+te slaan. Precies om 10 uur rijdt de trein, welke om 7 uur 's morgens
+Puerto Barrios verlaat, het station binnen en ik neem den koffer van
+Leonardo over, na hem op het hart gedrukt te hebben, tijdig aanwezig
+te zijn, wanneer ik telegrafeer, en goed voor de dieren te zorgen.
+
+Thans op weg naar Guatemala City, de grootste en schoonste stad in
+Centraal Amerika. Ik heb een gemakkelijk hoekje in den spoorwagen
+gevonden, en geniet van het prachtige natuurschoon, dat zich thans
+gaandeweg aan mijne oogen ontrolt. De spoorbaan slingert zich een
+weg om de bergen, dan stijgen wij weder langzaam, even later schiet
+de trein met groote vaart in de diepte. De rivier Montagua vergezelt
+ons tot Zacapa, en biedt af en toe met zijn breeden stroom, en de
+zich aan weerszijden verheffende stijle rotswanden een heerlijk
+schouwspel. In de vlakten is het smoorheet, op enkele plekken groeit
+bijna niets, slechts groote cactusstruiken van allerlei grillige
+vormen, komen sporadisch voor; ik denk aan eene mula-reis door deze
+woestijn, gelukkig de mensch, die alleen de beschaving kent van het
+spoorwegverkeer. Om 1 uur komen wij te Zacapa aan, wat juist op het
+midden der reis naar G. ligt. Er is een half uur oponthoud, en ik heb
+gelegenheid in het groote Amerikaansche hotel den inwendigen mensch
+aan een goed middagmaal te versterken. Even later arriveert de trein,
+welke zich in tegenovergestelde richting beweegt. Het is een drukte
+van belang. Honderden inlanders, vrouwen, meisjes loopen langs de
+spoorwagens, hunne koopwaar te koop aanbiedend. Behalve de reeds
+genoemde verschillende vruchten verkoopen zij tortillas met gallina
+(gebraden kip) met hard gekookte eieren, vischjes, ja wat niet al. Doch
+de meeste lekkernijen kunnen mijn europeeschen smaak niet bekoren,
+en ik bepaal me dus tot den aankoop van vruchten, welke ik onderweg
+successievelijk oppeuzel.
+
+De trein zet zich in beweging en ik stijg dus weder in. Het landschap
+wordt steeds grilliger en woester. Tegen 5 uur is het een onafgebroken
+stijgen en onder zuchten en steunen voert de zware locomotief ons
+tegen de bergen op. Een onvergetelijk schouwspel boeit ons oog, als
+de trein tegen 6 uur op den top van een berg rijdt; ver, ver beneden
+ons een dal met wild stroomende bergriviertjes, die als linten door
+het land kronkelen. Wij rijden over eene geweldige spoorbrug, waarvan
+de pijlers zeker wel 100 voet lang zijn; verderop tegen een berg een
+dennenwoud met het gezang van krekels, dat vaag tot ons doordringt.
+
+De zon is reeds achter de kimme, en paarse, loodkleurige en rose
+luchten teekenen zich tegen de bergen in het rond af. De natuur
+is thans zoo stil, men hoort slechts het gesteun der machine
+en het geratel der wielen. Oh, Guatemala, hoe groot zijn uwe
+berglandschappen. Het wordt thans heerlijk koel, de bergwind
+strijkt langs mijn voorhoofd, en ik geniet in de hoogste mate van
+deze prachtige spoorreis door deze heerlijke natuur. Langzamerhand
+wordt het donker, wij moeten spoedig in de stad arriveeren. Nog
+even schiet de trein naar beneden, en dan.... bij eene kromming van
+den weg ligt op eenmaal een zee van licht rechts vóór ons. Dit is
+Guatemala City. Overal duizenden lichtpunten, voor zoover het oog
+reikt. Om precies 7 uur stoomt de trein het moderne station binnen,
+en kan ik mijne stijfgeworden ledematen weder uitstrekken. Ik begeef
+mij naar het mij door Cosman aanbevolen hôtel de Espana, wat door
+eenen hollander, den heer Schaart, gevoerd wordt.
+
+April 16. Gedurende mijn kort verblijf in de hoofdstad heb ik hier
+mijn verblijf gehouden, en in het algemeen is het mij goed bevallen.
+
+Welke eene groote tegenstelling biedt Guatemala City met hetgeen ik
+in Honduras gezien heb. Door de hooge ligging (5000 voet) ontbreekt
+hier de tropische hitte ten eenenmale, integendeel staat de stad
+algemeen bekend om haar frisch gezond klimaat, reden waarom tal van
+lieden voor korten of langeren tijd herstel van hunne gezondheid
+in G. zoeken. De prachtige ligging dezer stad te beschrijven, met
+de tegen den achtergrond zich verheffende uitgestorven vulkanen,
+zou mij te ver voeren. De stad heeft door hare ligging met de in
+rechte lijn doorgetrokken straten, doch veel meer nog: door hare
+rechthoekige huizen met platte daken, die bijna allen één verdieping
+hebben (dit met het oog op het gevaar der menigvuldig voorkomende
+aardbevingen [1]), wit gepleisterd zijn, en alle de zoo eigenaardige
+vensters met ligkozijnen en traliën vertoonen, een echt Spaanschen
+indruk, die nog verhoogd wordt door het schilderachtige type harer
+bewoners. Er heerscht hier eene zekere rijkdom, welke in Honduras
+ongekend is; mooi aangelegde avenidas met keurig aangelegde parken,
+vele cathedralen en openbare gebouwen geven de stad een interessant
+aanzien. Zeer vele vreemdelingen, het duitsche en engelsche element
+overheerschend, hebben veel tot de welvaart van dit land bijgedragen;
+equipages en automobielen, ze zijn hier geene zeldzaamheid en geven
+het bewijs van de moderne beschaving in deze Centraal-Amerikaansche
+stad. Er heerscht hier veel militair vertoon; vooral op de Plaza,
+waar aan de eene zijde de Cabildo (stadhuis), aan den anderen kant de
+kazerne is, is eene bedrijvigheid van heen- en weerloopende militairen,
+soldaten, officieren en generaals (vooral vele generaals) welke
+eene oningewijde zouden doen gelooven, dat er minstens een oorlog
+voorbereid wordt. Het spionnage-systeem in Guatemala is geweldig,
+iedere vreemdeling wordt nauwkeurig in zijne bewegingen nagegaan, zelfs
+vrouwen ontzien zich niet het werktuig der regeering te zijn. Dit alles
+dient ter bescherming van het leven van den Grooten Man in Guatemala
+nl. den President der republiek, Manuel Estrada Cabrera, welke met
+ijzeren vuist het roer van het staatsschip in handen heeft, en wiens
+leven ieder oogenblik gevaar loopt door eene revolutie. Te zien krijgt
+men hem bijna nooit; bevindt zijne Excellentie zich in de hoofdstad,
+dan kan men verzekert zijn, dat hij niet in het paleis zijn intrek
+neemt. Zooals ik vernam, bewoont hij dan het zich schuins tegenover
+het Paleis bevindende gebouw, hetwelk scherp door soldaten bewaakt
+wordt. Het is dan verboden, in elk geval niet aangeraden, zich des
+avonds door de straat te begeven waar hij zijn intrek genomen heeft,
+wil men niet gevaar loopen per ongeluk misschien doodgeschoten te
+worden. Ik herinner mij eenen avond, waarop ik mij door de bewuste
+straat begaf, de president was evenwel niet aanwezig, doch aan
+weerszijden van het paleis zaten in hunne nissen, met traliën omgeven,
+twee soldaten, diep in hunne mantels gedoken, bijna onzichtbaar,
+doch met geladen geweer in de hand. Zooiets maakt eenen "gezelligen"
+indruk, voorwaar. Indien ergens in Centraal-Amerika te vreezen is
+voor eene revolutie, zoo is het hier, een broeinest van samenzweerders.
+
+Ik heb het genoegen eenige landslieden te leeren kennen, o.a. den
+heer Alberts, vice-consul der Nederlanden, welke in Guatemala als
+vertegenwoordiger der Nederlandsche Handelmaatschappij werkzaam is,
+en tengevolge van den europeeschen oorlog thans groote partijen
+koffie opkoopt, welke, vroeger naar Duitschland, thans naar Holland
+geconsigneerd worden. Verder is hier een woord vol lof ter plaatse voor
+den heer Willemsen, een Hollander uit Curaçao, welke sedert ongeveer
+8 jaar hier woont, en voor de groote bankiersfirma Rosenthal y Hyos
+werkt. Met hem te zamen heb ik de stad doorkruist, en de meeste
+merkwaardigheden gezien. Hiertoe behooren o.a. de verschillende
+kathedraals, de Plaza en regeeringsgebouwen, de Mercado (openbare
+markt) waar des morgens vroeg een drukte en bont gewemel heerscht van
+honderden inlanders, in hunne eigenaardige kleederdracht, die hier
+de producten des lands, vruchten, eetwaren, eigengemaakte katoenen
+goederen, doch vooral het vreemde aardewerk, potjes en pannetjes
+met diverse versierselen beschilderd, ten verkoop aanbieden, verder
+dient de Reforma vermelding, een museum van oudheden, buiten de
+stad gelegen te midden eener poëtische omgeving, de zich aan de
+tegenovergestelde zijde der stad bevindende Minerva-tempel, waar in
+Augustus de Minerva-feesten plaats hebben, ingesteld door President
+Manuel Estrada Cabrera, waarbij de "Spes Patria" van Guatemala spelen
+en dansen uitvoert en de ouderen zich vermaken met het aanschouwen
+der wedrennen op het zich hier bevindende sportterrein. Als iets
+zeer eigenaardigs dient de Mapa (landkaart) van Guatemala vermeld,
+welke zich in de nabijheid bevindt. Met enorme kosten en inspanning,
+en na veeljarige studie is men hier geslaagd in relief een getrouwe
+afbeelding van de ligging van Guatemala weer te geven. Voor iemand,
+die eenig idee krijgen wil van de geografische situatie, de hoogte der
+verschillende bergen, rivieren, vulkanen, grenzen etc. eene prachtige
+studie. Alles is zoo getrouw mogelijk nagebootst, de bergen hebben
+hunne natuurlijke kleuren, men ziet, hoe de spoorlijn zich dwars
+door het land slingert, en overal is nauwkeurig de afstand, alsmede
+hoogte en plaatsnamen aangegeven. Elke rivier is in deze reliefkaart
+opgenomen, en voor eene kleinigheid laat de oppasser gedurende eene
+periode van 5 minuten het water stroomen, zoodat men op een gegeven
+oogenblik alle bergstroomen en rivieren, watervalletjes etc. in
+werking ziet.
+
+Mijn vriend Willemsen betrad met mij verder het gebouw van den
+Deutschen Verein, keurig ingericht; men krijgt daar eenigszins een
+indruk van het groote aantal Duitschers, die hier leven en welke
+met recht "stolz" mogen zijn op hunne kolonie. Ik had het genoegen
+bij den heer Willemsen te dineeren, waarbij ik met zijne vrouw, eene
+Guatemalteca, kennis maakte. Hij bewoont een mooi huis, hetwelk op
+echt spaansche wijze, zooals trouwens overal het geval is, ingericht
+is. Na het portaal doorschreden te hebben, komt men in den Patio,
+(hof) immer vol bloemen en tropische gewassen, waaromheen zich de
+verschillende appartementen bevinden. Deze huizen zijn dus bijna altijd
+in het vierkant gebouwd, met rechte lijnen; de groote openstaande
+vensters der zich aan den straatkant bevindende vertrekken zijn
+altijd met ijzeren tralies voorzien, wat in het eerst eenigszins den
+indruk geeft van eene gevangenis. Ook deze mode schijnt wel nog van
+de Spanjaarden overgenomen te zijn. Hier is het, waar des avonds de
+schoonen van Guatemala hunne bekoorlijke verschijning maken, en zij
+zich met hunne aanbidders onderhouden. Eene voor ons Hollanders wel wat
+"onpractische" en ongemakkelijke gelegenheid, doch..... 's lands wijs,
+'s lands eer. Men heeft hier dan ook volop gelegenheid het schoone
+geslacht te bewonderen, in den vollen zin des woords. Ofschoon in
+vele opzichten hetzelfde type hebbende als de Hondurena, maken de
+Guatemaltecas een meer beschaafden indruk; men ziet hier je reine
+spaansche typen, en vooral de schoonheid van vele jonge meisjes
+is opvallend.
+
+April 20. Na een verblijf van 4 dagen besloot ik dus weder de terugreis
+te aanvaarden, en na behoorlijk afscheid genomen te hebben stapte ik
+des morgens 7 uur weder in den trein, welke mij om 5 uur 's middags
+weder te Guirigua bracht. Hoe gaarne had ik niet langeren tijd vertoefd
+in deze prachtige omgeving. Eene kleine reis per dilgencia naar den
+top van eene der groote vulkanen, in de nabijheid van de hoofdstad
+gelegen, een uitstapje naar het op eenige uren afstand gelegen Antigua,
+de oude hoofdstad van Guatemala, met hare oude ruïnes, gedeeltelijk
+verwoest door den vulkaan Agua, eene vaart op het schilderachtige
+meer Amatitlan met de woeste bergen in het rond gelegen, ze blijven
+alle tot de vrome wenschen behooren, daar aan eene uitvoering van
+deze plannen minstens een verblijf van 14 dagen verbonden zou zijn,
+en dit helaas niet op mijn programma stond.
+
+Het zou vervelend worden wederom in eene herhaling te vervallen van
+eene beschrijving van het schoone landschap, ik wil dus volstaan
+met den lezer mede te deelen, dat Leonardo zich prompt met de beide
+mulas aan den trein bevond, en ik des nachts op Quiché farm bij mijnen
+vriend Keller doorbracht.
+
+April 21. Reeds vroeg in den morgen verliet ik met Leonardo Quiché farm
+ten einde nog denzelfden avond in Paraiso aan te komen. Op onzen tocht
+door de bananen-fincas trof ik Mr. Sunderland, de mandador van Mixco
+farm, aan, welke op weg was naar Lancetillal om daar eenige booten,
+alsmede boonen te koopen, van de inlanders. Wij reden dus te zamen
+verder; bij Lancetillal nam hij afscheid van mij, en wenschte mij
+goede reis door de bergen. Weinig vermoedde ik, dat ik zoo spoedig
+weder van zijne gastvrijheid zou moeten gebruikmaken.
+
+Had ik reeds onderweg bespeurd, dat er iets gaande was met Leonardo
+door zijn eenigszins vreemd gedrag, in Lancetillal werd ik onaangenaam
+verrast door zijne korte mededeeling, dat hij ziek was, en onmogelijk
+verder kon gaan. Hij steeg eenvoudig af, legde zijn deken op den grond,
+en vleide zich rustig neder. Daar stond ik nu! Zonder mozo verder
+te trekken door het moeilijkste gedeelte der Montana leek mij vrij
+riskant, terwijl ik tevens niet gaarne de mula van Cosman alleen met
+mijn valies in L. achterliet. Na eenige uren geduldig afgewacht te
+hebben, in de hoop dat Leonardo misschien beter zou worden, besloot
+ik eindelijk den jongen in L. achter te laten, en naar Mixco terug te
+keeren, waarschijnlijk zou hij dan den volgenden dag opgeknapt zijn,
+zoodat wij de reis konden vervolgen. Doch deze hoop bleek ijdel.
+
+April 22. Te vergeefs wachtte ik op de komst van L. en ten einde raad
+begaf ik mij ten slotte tegen 3 uur in den middag naar Lancetillal,
+waar ik vernam, dat Leonardo ziek lag met pneumonia, zoodat van
+verder reizen voorloopig geen sprake zou kunnen zijn. Ik had echter
+het geluk te vernemen, dat de Comandante van Lancetillal, Coronel
+Vicente Pena zich den volgenden dag met een escorte van 4 soldaten op
+een tocht naar Santa Rosa de Copan begaf, en ik besloot daarom deze
+schoone gelegenheid in zijn gezelschap te reizen niet voorbij te laten
+gaan. Ofschoon de man mij minder aanstond wegens zijne onbeschaamdheid,
+moest ik echter zijn gezelschap wel voor lief nemen, te meer, daar
+zijn escorte, hetwelk te voet ging, mijne andere mula, beladen met het
+valies, uitstekend onder hunne hoede kon nemen. Ik sliep dien nacht
+in de Comandancia te Lancetillal, veiliger dan ooit, met het oog op
+de gewapende macht, welke in de hut rijkelijk vertegenwoordigd was.
+
+April 24. Doordat het gedurende de laatste dagen droog geweest was
+in de bergen, wat alleszins eene uitzondering is hier, was de weg
+in iets beteren toestand. Bovendien was ik nu eenigszins gewend
+aan de "idealen" toestand dezer bergwegen, zoodat mij de af en toe
+verschrikkelijke Cuestas minder lastig toeschenen dan op de heenreis.
+
+Ik had bij dezen tocht meer dan ooit gelegenheid waar te nemen op
+welke beestachtige wijze de hooger geplaatste ambtenaren in dienst der
+regeering met hunne inferieuren omgaan. Die arme soldaten, welke het
+escorte van Coronel Pena vormden, werden uitgescholden voor alles wat
+leelijk was, doch in stomme gelatenheid schenen zij zich dit te laten
+welgevallen. Er is overigens niets bijzonders voorgevallen op onzen
+tocht naar Paraiso, waar wij des middags tegen half zes aankwamen. De
+Coronel gaf instructies onze hangmatten in het kleine aanwezige
+schooltje, wat er allertreurigst uitzag, op te hangen om den nacht
+hier door te brengen. Midden in den nacht begon het natuurlijk weder
+te regenen (ik geloof nauwelijks, dat er één dag in het jaar is, waarop
+het niet regent in P.) en jawel.... langzamerhand begon het water door
+het rieten dak te lekken, zoodat ons niets anders wachtte, dan een
+beter heenkomen te zoeken. Voorwaar een plezierige toestand. Tot ons
+groot geluk evenwel bedaarde de stortbui na eenigen tijd, zoodat wij,
+ook met het oog op de groote waarschijnlijkheid midden in den nacht
+geen logies te kunnen krijgen bij anderen, besloten onze hangmatten
+weder op te zoeken in de hoop verder niet meer in onze slaap gestoord
+te zullen worden. Fortuna was met ons, het bleef droog.
+
+April 25. Met groote moeilijkheden had ik dien dag te kampen. De
+Coronel gaf mij te kennen, dat hij dien avond nog in Trinidad moest
+arriveeren en hij dus zeer snel op weg ging, hij kon dus niet op mij
+wachten en ook zijne soldaten hadden geen tijd om mijne pakmula met
+het valies onder hunne hoede te nemen, ik moest dus zelf maar zien hoe
+ik verder kwam. Ik verwenschte den kerel uit den grond van mijn hart,
+aan den anderen kant was zijn gezelschap nu niet bepaald een genoegen
+voor mij geweest. Mijne kleine mulita, welke zoo dapper den tocht
+door de Montana gemaakt had, moest ik helaas weder omruilen tegen
+het zware luie dier uit San Pedro; evenwel was ik vast besloten de
+mula in Florida achter te laten, of te verkoopen, en een geschikter
+dier te leenen voor de terugreis naar huis. Na vele moeite gelukte
+het mij eenen jongen te vinden, die bereid was mijne mula, welke ik
+nu met de bagage bepakte, terwijl ik het dier van Leonardo bereed,
+tot San Antonio te drijven; hier is de weg gemakkelijk, en kon
+ik het dier op sleeptouw nemen tot Florida waar ik des namiddags
+om 2 uur te La Florida aankwam en hartelijk door Cosman en zijn
+vrouw ontvangen werd. Hier had ik weder gelegenheid den inwendigen
+mensch, in den rechten zin des woords, te versterken, terwijl ik na
+een frisch bad in de rivier Chamelecon, mij weder geheel opgewekt
+gevoelde. Ik was besloten reeds den volgenden dag te vertrekken, op
+weg naar S. P. S. en kreeg dienzelfden avond nog eene stevige mula
+ter beschikking, terwijl Cosman voor een mozo zorgde, welke mij den
+weg zou wijzen tot Quimistan; van hieruit loopt de telegraaflijn en
+is de weg breed, zoodat men alleen, zonder te verdwalen, verder komen
+kan. Mijne ongelukkige mula verkocht ik nog denzelfden dag, en ik kon
+blij wezen nog zoo'n goeden prijs er voor gekregen te hebben. Mijn
+valies zou nagezonden worden met de carga-mulas, wat mij vele moeite
+en kosten uitspaarde.
+
+April 26. Om half zes des morgens nam ik afscheid van mijne hartelijke
+vrienden, die alles gedaan hadden om het mij zoo aangenaam mogelijk te
+maken. Alles ging thans voorspoedig, reeds om 9 uur passeerde ik Piedra
+Pintada, terwijl ik om 12 uur in Colinas vriendelijk ontvangen werd
+om de Almuerzo te gebruiken bij de familie Duarte, welke het eenige,
+op een heuvel gelegen huis bewonen in deze streek. Met mijn macho
+(mannelijk muildier) had ik weinig moeite, terwijl de mozo, dien ik
+meegenomen had, schijnbaar met het grootste gemak den geheelen dag
+het muildier bijhield, en op zijne voeten even snel opschoot als ik
+op den macho. Waarlijk deze inlanders moeten toch ijzersterk zijn,
+al zijn ze ook tenger gebouwd. Ik overnachtte dien nacht in Sula,
+zonder dat iets wederwaardigs passeerde.
+
+April 27. Na om half zes te zijn vertrokken, kwamen wij om 10 uur
+in Casas Viejas aan; ik ging echter niet denzelfden weg als op de
+heenreis, sloeg hier dus links af, in plaats van rechts, waar de weg
+naar San Marcos leidt, ik zou dus Herr Rheinboldt niet opzoeken, zooals
+ik hem oorspronkelijk beloofd had. Doch de weg over Quimistan, vandaar
+naar Santa Cruz de las Minas, en dan tot Cofradia, is gemakkelijker,
+tevens iets sneller, reden waarom Cosman mij aangeraden had deze
+route te nemen.
+
+Bij Quimistan nam mijn mozo afscheid en vervolgde ik alleen den
+weg. Het verdere gedeelte der reis was zeer eentonig en eenzaam;
+wanneer men den geheelen dag op zijn muildier zit, en geen aanspraak
+heeft, verveelt men zich, hoe wisselvallig het landschap ook zij
+waardoor men rijdt. Nog dienzelfden dag arriveerde ik in Cofradia, waar
+ik Gode zij dank weder de eerste teekenen der beschaving waarnam in het
+primitieve hotel van Modeste Perez; men kan tenminste weder behoorlijk
+aan tafel zitten, en krijgt vork en mes en verder tafelgerei, eene
+ongekende luxe in het interieur.
+
+April 28. In het vooruitzicht spoedig weder te midden van mijne
+vrienden, doch vooral van alle comfort te zijn, welke ik in San
+Pedro Sula kan genieten, was ik reeds weder vroeg op weg. Met welk
+een verlangen begroet men de eerste huizen van Chamelecon, waar men
+reeds de spoorlijn kruist, die van Cortez over San Pedro Sula naar
+La Pimienta loopt. Overal ziet men hier de beschaving te voorschijn
+treden, hoe ziet alles hier reeds veel zindelijker uit. Na nog eenige
+uren rijden kan ik reeds van verre de eerste huizen begroeten van
+S. P. S. Nog enkele minuten, en ik rijd weder den voorhof van ons
+groote huis op, en begroet mijne vrienden en kennissen.
+
+Zoo eindigt dan deze voor mij zoo interessante reis, waarbij ik zooveel
+gezien en meegemaakt had, en waarbij ik ten volle de toestanden
+welke in het binnenland van Centraal-Amerika heerschen had leeren
+kennen. Och, hoe verre zijn wij nog verwijderd van de europeesche
+beschaving, en welk eene geweldige inspanning zal het kosten, vóór
+deze landen ook eenmaal gemoderniseerd zullen zijn. Doch deze tijd
+zal ook zeker eenmaal komen, al zal het nog lang, zeer lang duren.
+
+
+                                            San Pedro Sula, 16 Mei 1915.
+
+
+
+
+
+
+AANTEEKENING
+
+
+[1] Nog onlangs werd Guatemala door een hevige aardbeving grootendeels
+verwoest. (Red.)
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Dagboek van mijne reis door het
+binnenland van Honduras naar Guatemala, by J. van Drielst
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DAGBOEK VAN MIJNE REIS DOOR ***
+
+***** This file should be named 17729-8.txt or 17729-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/1/7/7/2/17729/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at http://www.pgdp.net/
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.