diff options
Diffstat (limited to '19456-8.txt')
| -rw-r--r-- | 19456-8.txt | 1015 |
1 files changed, 1015 insertions, 0 deletions
diff --git a/19456-8.txt b/19456-8.txt new file mode 100644 index 0000000..2746516 --- /dev/null +++ b/19456-8.txt @@ -0,0 +1,1015 @@ +The Project Gutenberg EBook of De ramp van Valparaiso, by Henri Bourdon + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: De ramp van Valparaiso + De Aarde en haar Volken, 1907 + +Author: Henri Bourdon + +Release Date: October 3, 2006 [EBook #19456] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE RAMP VAN VALPARAISO *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ + + + + + + + + + DE RAMP VAN VALPARAISO. + + Naar het Fransch van Henri Bourdon. + + + +De ramp van Valparaiso ligt ieder nog versch in het geheugen. Men +herinnert zich, dat in de maand Augustus van het vorige jaar het +groote entrepôt van het Z. Amerikaansche halfrond, dat aan de kust +van den Stillen Oceaan dezelfde rol vervulde als Rio de Janeiro of +Buenos Ayres aan den Oostenlijken oever, door vulkanische schokken +hevig geteisterd is. + +Huizen zijn tot puinhoopen geworden; vreeselijke branden, die overal +tegelijk losbarstten, hebben het vernielingswerk voltooid, duizenden +menschen zijn omgekomen, honderden millioenen guldens verloren gegaan. + +De geografische ligging van Valparaiso was zoo gunstig, dat in honderd +jaren, ten gevolge, wel is waar, van hare herhaalde en volhardende +pogingen om kapitalen en landverhuizers tot zich te trekken, de +bevolking der stad van 6000 tot 150.000 zielen was gestegen. Geene +haven van Chili, van de geheele westkust van Z. Amerika kon zich +met haar meten. Noch Guayaquil, noch Valdivia, noch Punta Arenas, +noch Concepcion hadden zulke uitgebreide handelsbetrekkingen. Zij +was trotsch op hare honderden millioenen aankomende en vertrekkende +schepen, op hare stoomvaartlijnen, op hare weergalooze dokken, +hare fabrieken en vooral hare bankinstellingen. Het was een tweede +Marseilles of Hamburg in een staat, waarvan de toekomst met zekerheid +scheen te kunnen worden voorspeld en die op het gebied der nijverheid +voor geen anderen in het Australische halfrond onderdeed. Als beginpunt +van den grooten spoorweg, die de Cordilleras des Andes doorsnijdt en +den Atlantischen met den Stillen Oceaan moet verbinden, ging Valparaiso +eene groote toekomst tegemoet. + +Een ontzettende schok heeft al die pracht en dien bloei in het niet +doen verzinken, en in weinige minuten het werk van eene eeuw vernield. + +Valparaiso had reeds zwaar door aardbevingen geleden in 1822, in 1829, +in 1851, toen 400 huizen waren verwoest, in 1880, toen 200 menschen +gedood werden, en eindelijk in 1899, toen een vreeselijke vloedgolf +de haven en een gedeelte van de stad had overstroomd. Niets van dat +alles kwam echter deze laatste ramp ook maar nabij. Een gevoel van +ontzetting heeft ons aangegrepen. Al was het tooneel der ramp ver van +ons verwijderd, het onheil was te geducht, om ons niet te bewegen tot +medegevoel. En Valparaiso was den Europeanen altoos gastvrij gezind. + +Een van deze, een Franschman, die voor zaken in de stad vertoefde, +is getuige geweest van de ramp, waarvan hij bijna een slachtoffer +was geworden. Kort na die verschrikkelijke dagen schreef hij aan +zijne zuster den volgenden brief, vol gevoel en humor, die tevens +een duidelijk beeld geeft van het voorgevallene. + + + + Valparaiso, 4 Sept. 1906. + +Lieve Marie, + + +Daar ik thans wat meer tijd en gelegenheid heb tot schrijven, wil ik +beproeven, je eenige bijzonderheden mede te deelen omtrent de ramp +van 16 Aug. l.l.; maar ik mag je wel vooruit zeggen, dat grootere +gaven dan de mijne vereischt worden, om al de vreeselijke tooneelen +te beschrijven, die zich hier hebben afgespeeld. + +Ik was voornemens geweest, op den 15den Augustus naar Santiago te +vertrekken; maar daar ik nog veel werk te doen had, stelde ik mijn +vertrek twee dagen uit, en had het nu vastgesteld op den 17den, 's +morgens om acht uur. Den 16den zat ik 's avonds om tien minuten voor +acht aan tafel, met omtrent een twaalftal landgenooten, in het pension +waar wij gewoonlijk dineerden, toen wij plotseling den schok van eene +aardbeving gevoelden. Daar men in deze streken, waar aardbevingen +dikwijls voorkomen en meestal niet zeer hevig zijn, aan zooiets wel +gewend is, bleven de meesten van ons aan tafel zitten; maar weldra +werden de schokken zoo erg, dat glazen, borden en flesschen op den +grond vielen, en brokken pleister en steenen van zolder en muren naar +beneden kwamen, onder een verschrikkelijk gekraak. + +Daar wij begrepen dat het ditmaal ernst was, liepen wij doodelijk +verschrikt naar de trap, en nooit in mijn leven zal ik vergeten hoe +ik die trap ben afgekomen. We stonden in eene verblindende stofwolk, +terwijl een regen van steenen op ons neerviel, en we de treden onder +onze voeten voelden wegzakken. Hoe ik beneden kwam, weet ik nog +niet. Ik herinner mij, dat ik bij vijf of zes treden tegelijk naar +beneden sprong, en door de schokken van den eenen muur naar den anderen +werd geworpen. Zoo kwamen we aan de deur; maar toen we naar buiten +wilden, deinsden de voorsten terug, terwijl de anderen van achteren +opdrongen en riepen: "Er uit! er uit!" Op 't zelfde oogenblik hooren +we een donderend geraas; een gedeelte van onzen voorgevel stort op +den grond; misschien een meter van de deur, waardoor wij juist naar +buiten wilden. Eindelijk staan we op het kleine plein voor het huis, +en wachten af, wat gebeuren zal, trillend van angst, blootshoofds, +met onze servetten nog om den hals, in een killen regen. + +Het is nu pikdonker, daar het electrisch licht is uitgegaan, maar boven +ons flikkert onophoudelijk de bliksem. Van alle zijden hooren wij +kreten van lieden, die in 't wilde wegvluchten, radeloos van angst, +sommigen in hun hemd, en die schreiende elkander roepen, terwijl +anderen zich op den grond werpen, in de modder en onder luide kreten +God aanroepen om hulp. Daarboven uit klinkt het gejammer der gewonden, +die door hunne vrienden worden weggedragen; de eene heeft een arm, de +andere een been gebroken, en zij gillen van angst zoowel als van pijn. + +Wij zijn nog slechts enkele oogenblikken op straat, en reeds voelen +wij den tweeden schok, even hevig als, zoo niet erger dan de eerste. De +paniek wordt nu onbeschrijfelijk. Wij dringen ons samen midden op het +plein, op het oog den afstand berekenend tusschen ons en de huizen, +die van alle zijden om ons heen vallen en wij moeten ons stijf aan +elkander vasthouden om niet van de been te raken. Bij dezen schok stort +een gedeelte van het magazijn der firma Guérin in [1]. Wij zijn allen +overtuigd, dat we reddeloos verloren zijn; want op de plek waar wij +ons bevinden, was vroeger de zee, en angstig fluisteren wij elkander +toe, dat de zee het verloren terrein zal herwinnen. Eindelijk is de +tweede schok voorbij; ik strijk een lucifer af en zie op mijn horloge; +het is precies vier minuten over acht. + +Aan alle kanten breekt thans brand uit, door de lampen die zijn +omgevallen. Tegenover ons, in een blok huizen, dat voor millioenen +waarde bevat, zien wij op de eerste verdieping een klein vlammetje, dat +op dit oogenblik nog met een emmer water zou kunnen worden gebluscht; +snel grijpt de vlam om zich heen en weldra staat het geheele huis +in brand. Eenige dappere brandweerlieden, hier altijd vrijwilligers, +komen met hunne spuiten; maar de buizen der waterleiding zijn gebroken +en alle pogingen blijven vruchteloos. Ik bespeur, dat het gas in ons +huis nog brandt, en ondanks de tegenwerpingen van mijne vrienden, +die mij willen terughouden, ga ik naar boven, draai het licht uit en +kom terug met een armvol regenmantels en overjassen; want de regen +houdt op, maar het is koud geworden. + +De stad wordt nu verlicht door den brand en dat is een akelig +gezicht. Elk oogenblik voelen wij nog schokken, die ons opnieuw +schrik aanjagen. Wij halen de banken weg uit eene wandelplaats en +brengen ze midden op het plein, zoodat de vrouwen tenminste kunnen +gaan zitten. Ik zag naar de arme schepsels, die op eene van die +banken zaten, en dat was een droevig schouwspel. Een jong meisje +lag met een bebloed gezicht op den schoot eenere oudere dame, zeker +hare moeder. Naast haar zat eene oude vrouw, gerimpeld en gebogen, +die aanhoudend en hartverscheurend jammerde. Een andere dame, met +strakken blik en verwrongen gelaat, hield krampachtig een kistje vast, +dat zeker kostbaarheden of papieren van waarde bevatte. En aan het +andere einde van de bank zat een jong echtpaar. De vrouw was een +paar dagen geleden bevallen en lag nog ziek te bed op het oogenblik +van de ramp. Zij was half gekleed gevlucht en huiverde van koude, +terwijl haar man te vergeefs trachtte haar te verwarmen en te troosten. + +Wij blijven midden op het plein staan en zien de eene na de andere +verbranden van die prachtige, vier verdiepingen hooge gebouwen, +die nog voor weinige oogenblikken bloeiende handelshuizen waren. De +hitte van de vlammen is zoo erg, dat wij genoodzaakt zijn ons achter +onze parapluies te verschuilen om ons gezicht niet te schroeien. Ik +zie achtereenvolgens vier huizen verbranden, waarvan alleen de +muren blijven staan, en nu zijn de vlammen reeds genaderd tot het +magazijn der firma Guérin. Wij vermoeden, dat ook dit verloren is, +en ik denk droevig aan al die opgestapelde koopwaren, die binnen +weinige oogenblikken in de vlammen zullen opgaan. Op dat oogenblik zie +ik den heer Becker, een der compagnons van de firma Guérin, die mij +zoekt, en wij besluiten, te doen wat in ons vermogen is om het huis te +redden. Wij vinden eene brandspuit, die niet werken kan, omdat er geen +water is en de heer Becker belooft de brandweerlieden 1000 piasters, +als zij water vinden, om de spuit in werking te stellen. Zij brengen +de spuit aan den gang met water uit de goot, dat zij met eene schop +opscheppen; zij breken een riooldeksel open en vullen de spuit met +water uit het riool, dat gelukkig vol is, daar het reeds eenige dagen +heeft geregend. Ik help de slangen aandragen en weldra beginnen wij +het huis te bespuiten. Ongelukkig hebben wij slechts één mondstuk en +er is niet genoeg drukking. De heer Becker gaat naar de spuit terug, +belooft den stoker 500 piasters als hij voldoende drukking levert, +en 3000 piasters aan de brandweermaatschappij, als het huis wordt +gered. Er komt een tweede mondstuk, en met de noodige drukking wordt +het gevaar eindelijk afgewend; doch met hoeveel moeite en na welk een +verschrikkelijken angst! Het gebouw der firma Guérin is het eenige +van een verbazend groot blok huizen, dat gered is. + +Wij gaan nu met den heer Becker een glas bier drinken in zijne +woning, die bijna niet geleden heeft. Op den grond in den salon +liggen kleine kinderen gerust te slapen. Terugkomende ontmoeten +wij soldaten, die op draagbaren vormlooze gedaanten vervoeren, in +lakens en dekens gerold. 't Zijn de overblijfselen van ongelukkigen, +die verpletterd zijn door den een of anderen vallenden muur. Verderop +zien wij een agent van politie wiens paard met de pooten in het warnet +van telegraafdraden is geraakt, dat den grond bedekt. Wij helpen hem, +om zich los te maken en hooren, dat hij zijne moeder en zuster heeft +verloren, die onder de bouwvallen van hun huis begraven zijn. Toch +neemt hij den dienst waar. Ik kan niet nalaten bewondering voor dien +man te gevoelen. + +In dien vreeselijken nacht zijn tooneelen voorgevallen, zooals +de vruchtbaarste verbeelding ze niet zou durven scheppen. Toen de +eerste schok gevoeld werd, was eene familie van elf personen aan +tafel gezeten. De vader neemt zijn jongste dochtertje op den arm +en wil de deur uitgaan, op de straat. Juist als hij buiten komt, +stort het huis in, en de andere leden van zijn gezin worden onder +de bouwvallen begraven, terwijl hij achterover geworpen wordt en met +zijn dochtertje half door het puin wordt bedekt. Dadelijk breekt brand +uit, en de vlammen naderen met groote snelheid de plek, waar hij zich +bevindt. Achter zich hoort hij de wanhoopskreten van sommige zijner +familieleden, die slechts gewond zijn en levend moeten verbranden. Als +de vlammen hem genaderd zijn, maakt hij zich met bovenmenschelijke +inspanning los, maar is niet bij machte zijn dochtertje te redden, dat +door het vuur bedreigd, angstig roept: "Papasito, salve me!" (Papaatje, +red mij.) Het vuur grijpt snel om zich heen, en machteloos, radeloos, +als krankzinnig, vlucht hij weg. Den volgenden dag zag men hem +ronddwalen op de rookende puinhoopen van wat eens zijn huis geweest +was. Misschien was hij krankzinnig geworden. Ik hoop het voor hem. In +een ander huis bevinden zich twee jonge menschen, nog slechts eenige +dagen gehuwd. Zij vluchten; maar op het oogenblik dat zij naar buiten +willen gaan, valt een stuk muur, dat hen scheidt en de jonge man +blijft achter, onder de bouwvallen. Na den geheelen nacht te vergeefs +te hebben gepoogd hem te redden en hem reeds gestorven wanend, gaat +de jonge vrouw wanhopig heen. Ge kunt u hare blijdschap voorstellen, +toen zij den volgenden morgen haar man terugvond, die gelukkig had +weten te ontkomen en slechts licht was gewond. + +Een ongelukkige man werd vluchtende onder vallend puin bedolven, +dat hem niet verpletterde, maar belette zich te bewegen, zoodat de +ratten hem een arm hebben afgeknaagd. + +Tegen den morgen verspreidt zich het gerucht, dat om acht uur +eene vloedgolf zal komen en nu vlucht ieder naar de hoogst gelegen +gedeelten der stad. Wij nemen de vlucht naar een cerro (heuvel) en +vinden daar eenige andere Franschen. We zijn in den tuin van het oude +Fransche hospitaal, waar nog voor kort eene kegelbaan was. Toen ik +den vorigen avond ons huis binnenging, had ik voor alle zekerheid een +half brood in den zak gestoken, dat ik op den grond vond, en dit geef +ik aan de meid, die geen eten heeft gehad en schreit van honger. In +den tuin zien wij op eens een ezelskop steken uit een naburig huis, +dat geheel is ingestort. Wij komen naderbij en zien, dat het arme +dier beklemd zit onder een muur, in eene houding, die het vreeselijke +pijn moet veroorzaken. Wij willen hem bevrijden, en ruimen steen voor +steen het puin weg, dat hem bedekt. Na een uur werken gelukt het ons, +touwen onder het grauwtje te spannen en hem uit zijne benarde positie +te verlossen. Het arme beest, dat tien of twaalf uren onder den muur +in de klem heeft gezeten, kan bijna niet op zijne pooten staan. Nadat +ik mij vergewist had, dat hij niets had gebroken, heb ik hem verlaten; +en den volgenden dag zag ik tot mijn genoegen, dat hij weer draven kon. + +Intusschen wachten wij angstig tot het acht uur zal zijn; alle blikken +zijn gericht naar de zee, die wij van hier kunnen zien; maar het uur +verstrijkt en de zee overschrijdt hare grenzen niet. Wij dalen nu in +groepjes den heuvel af, om levensmiddelen te halen; want ieder begint +honger te krijgen. We loopen midden op de straat, over puinhoopen, +waaronder zeker wel lijken liggen, en gaan langs huizen, die zich +slechts door een wonder in evenwicht schijnen te houden. + +Dikwijls zijn we genoodzaakt, groote omwegen te maken; want geheele +straten staan in brand. Wij koopen eenige blikken met eetwaren, die +kooplieden hebben kunnen redden uit hunne ingestorte of verbrande +winkels, en haasten ons om naar onzen cerro terug te keeren, want +er worden nog steeds schokken gevoeld en in de straten is het niet +veilig. Eerst echter wil ik naar het telegraafkantoor, om u bericht +te zenden en gerust te stellen. Op weg daarheen kom ik den heer +Becker tegen, die er vandaan komt en mij vertelt, dat de helft van de +telegraphische verbindingen verbroken is, en het mij niets zal helpen, +of ik er heen ga. Er zijn reeds honderden telegrammen te verzenden en +vandaag worden niet meer aangenomen. Ik heb 150 piasters bij mij en ik +geef er vijftig van aan den heer Becker, die al wat hij bij zich had +heeft gebruikt om een telegram te verzenden en nu niets meer heeft +om eten te koopen. Wij gaan weer naar den tuin terug en ontbijten, +zonder brood, met de eetwaren uit de blikken, 's Middags maken wij +eene tent van zeildoek, en leggen oude zakken op den grond, die ons +als bed zullen dienen. + +Na een in der haast gebruikt middagmaal gaan wij slapen. We hebben +schildwachten op post gezet, en houden beurt om beurt met ons vieren +de wacht. We brengen een onrustigen nacht door; want onze tent is +te klein en we liggen vlak op elkaar, terwijl we gedurende den nacht +sterke schokken voelen. + +_Zaterdag_ 18 _Augustus_. Al vroeg in den morgen is ieder bij +de hand. In ons gezelschap is ook de eigenaar van eene groote +banketbakkerszaak en hij vraagt ons, met hem mede te gaan, +om mondvoorraad te halen uit zijn winkel, die niet geheel is +ingestort. Wij gaan allen naar beneden en komen met een goeden +voorraad proviand terug. In den namiddag ga ik nog eens heen, om +te trachten een telegram te verzenden, maar het is onmogelijk het +telegraafkantoor te bereiken, dat door troepen wordt bewaakt. De +staat van beleg is afgekondigd en de geheele stad is in handen van +de militaire autoriteiten; er worden strenge bevelen uitgevaardigd +en het minste verzet wordt met den dood gestraft. + +Men fusilleert de menschen op straat en laat hunne lijken liggen om +als waarschuwing te dienen. Er zijn afschuwelijke wreedheden gepleegd, +en toch was deze maatregel, hoe verschrikkelijk ook, noodzakelijk; want +de dieven staken zelfs de huizen in brand om ze te kunnen plunderen, +en men weet niet hoe ver het zou gekomen zijn, als er niet van 't +begin af krachtige maatregelen waren genomen. + +Ik heb verscheiden boosdoeners zien terechtstellen. Ze werden aan een +boom gebonden, met de armen op den rug, en boven hun hoofd eene plank, +waarop met krijt geschreven was: Ladrones (Dieven). Een troep soldaten +fusilleerde hen op zeer korten afstand, en men liet hen liggen op de +plek, waar zij waren gevallen, met het gezicht naar boven gekeerd, +soms wel een of twee dagen achtereen. Op een morgen zag ik zulk een +man liggen, wiens gezicht vreeselijk geschonden was, en men zeide +mij, dat de honden 's nachts aan het lijk hadden geknaagd. Een man +werd gefusilleerd omdat hij een half blikje groente had gestolen. Een +ander, die, door plotselingen angst gedreven, begon te roepen dat de +zee buiten hare oevers trad en de stad overstroomde, werd onmiddellijk +gegrepen en ter dood gebracht. + +Eens zag ik een jongen man van een jaar of twintig, die juist was +gevangen genomen. Hij had de hand van eene doode vrouw afgesneden, +om hare ringen te stelen en men vond de hand in zijn zak. Hij wordt +voor den kommandant gebracht. Eene minuut later komt hij terug, ter +dood veroordeeld. Er zijn altijd priesters bij de hand. Hij legt +de biecht af en men brengt hem naar den paal, waar hij zal worden +terechtgesteld. Zijne armen worden stijf op den rug gesnoerd en +zijne voeten aaneengebonden; hij wil gaan zitten; maar een soldaat +dwingt hem te blijven staan. De andere soldaten gaan juist eten, +en men wil hem niet fusilleeren eer zij klaar zijn met hunne soep, +en koffie hebben gedronken. De man ziet van de plek, waar hij staat, +op een paar meter afstand, den paal, waaraan hij straks zal worden +vastgebonden, en twee lichamen van menschen die den vorigen dag zijn +doodgeschoten en nog bij den paal liggen. Hij ziet bleek, maar houdt +zich goed. Ik durf niet langer blijven, het wordt ook donker en men mag +'s avonds na zes uur niet op straat loopen. Den volgenden morgen ga ik +weer kijken en de zelfde man ligt thans dood naast de beide anderen, +zijn eene oog hangt geheel uit de kas. Tegen drie uur 's middags +hebben wij brood kunnen krijgen. Er zijn een paar bakkerijen die niet +geheel vernield zijn en waar men weer is begonnen te bakken. Ze worden +bestormd en meer dan 200 menschen maken queue; want het is verboden +voor meer dan 50 centavos tegelijk te koopen. Een knecht komt te dicht +bij de deur, met eene mand vol brood aan den arm. Wel vijftig handen +worden uitgestoken en nemen hem in een oogwenk al zijn brood af. + +De cavalerie, die de orde in de stad bewaart, komt op de menigte +inrennen en deelt links en rechts klappen uit met het plat van +de sabel. Wij hebben in ons gezelschap eenige jongelui, die tot +de brandweer behooren en het pak van de brandweerlieden dragen, en +daardoor kunnen wij gelukkig elken dag brood krijgen, zonder zoo lang +in de queue te moeten staan; want de brandweer heeft overal toegang en +gaat altijd voor. Ik heb van den Franschen consul een stuk gekregen, +met zijn zegel gestempeld, waarin staat dat ik tot de garde consulaire +behoor. Dat paspoort bewijst mij goede diensten en stelt mij in staat, +mij overal toegang te verschaffen, waar die aan anderen verboden is. + +In den namiddag hebben wij onze tent van zeildoek verlaten, die +anderen thans mogen gebruiken, als zij willen, en met behulp van +stukken gegolfd plaatijzer, die wij wegnemen van een verwoest huis +vlak bij ons, bouwen wij eene nieuwe schuilplaats. We hebben ons ook +een paar matrassen weten te verschaffen en hopen, dat de volgende +nacht beter zal zijn. We hebben ketels opgezet, en we koken in de +open lucht. Het menu is niet zeer afwisselend; altijd Cassuela, een +Chilisch gerecht, stukken gestoofd schapevleesch of kip, met rijst, +meelknoedels, enz. We vormen een gezelschap van meer dan twintig +personen, en we hebben maar twee of drie borden en evenveel lepels en +vorken. We gebruiken die dus beurt voor beurt, zonder ze te wasschen +natuurlijk, want het water is schaarsch en moet van ver weg gehaald +worden; maar niemand trekt toch den neus op. + +Wij hebben ook wijn kunnen krijgen, en daaraan heeft het ons zelfs +nooit ontbroken, zoolang wij op deze wijze kampeerden. We hebben +nu levensmiddelen in overvloed, dank zij de goede zorgen van onzen +consul, den heer Ramoger, wiens bereidwillige toewijding den hoogsten +lof verdient. Hij heeft bij het gouvernement van Chili bewerkt, dat +levensmiddelen voor de geheele Fransche kolonie worden verstrekt: +hij laat geweren en munitie onder ons uitdeelen, doet onderzoek naar +de wijze, waarop wij zijn geherbergd, komt ons bezoeken en met ons +lunchen in het kamp, en heeft voor ieder een vriendelijk woord. + +De schokken zijn nog niet opgehouden en dezen nacht voelden wij nog +twee vrij hevige. De uitwerking van die schokken is zonderling. Waar +wij ons nu bevinden, hebben wij niets te vreezen, en toch houdt +iedereen op met spreken, richt het hoofd op, en men ziet elkander +zwijgend aan, terwijl de vrouwen beginnen te gillen. Ook de dieren zijn +zeer onder den indruk; het haar der paarden rijst te berge en zij beven +over hun geheele lichaam, terwijl de honden blaffen uit alle macht. + +Er is een hevige wind opgestoken, die de vlammen aanwakkert. Het +magazijn van den heer Potin, dat aan de aardbeving was ontsnapt, +is later geheel door den brand verwoest. Zijn woonhuis ligt in puin; +maar zijne familie is gered. Zijn zoon heeft een telegram naar Parijs +gezonden en hij is thans op de terugreis. Die man heeft zijn geheele +leven gewerkt, zich eene goede positie verworven en is in een enkelen +dag totaal geruïneerd; want de verzekeringsmaatschappijen hebben +reeds gezegd, dat zij de schade niet zullen vergoeden. En hoeveel +anderen verkeeren in hetzelfde geval! + +_Zondag_ 19 _Augustus_. Wij staan vroeg op, en gaan ons wasschen +in een beekje dat door de bergen stroomt. Dit is geen weelde, +want in drie dagen hebben wij geen toilet kunnen maken en wij zijn +ontoonbaar. Al mijn goed was bij de waschvrouw, wier huis is verbrand, +en ik krijg jaegerhemden uit het magazijn van Guérin. Daarna komen +wij om elf uur samen bij den consul en beraadslagen wat ons te doen +staat. Wij besluiten, twee lieden naar Santiago te zenden te paard +(180 kilometer) om aan den minister in Frankrijk bericht te zenden en +hulp te vragen; want trein, post, telegraaf en telefoon, alles staat +stil, en wij hebben sedert den dag van de ramp geen enkel bericht +uit de buitenwereld ontvangen. + +De schokken worden zeldzamer; maar ook dezen nacht werden nog twee vrij +hevige gevoeld. De wind, die de vlammen aanwakkert, blijft aanhouden +en men hoort voortdurend de ontploffingen van het dynamiet, dat men +gebruikt om de huizen in de lucht te laten springen, en zoodoende +de uitbreiding van het vuur tegen te gaan. Het is mooi weer, maar de +nachten zijn koud. Ik heb in het magazijn Guérin een poncho gekregen, +(eene soort van deken met eene opening om het hoofd door te steken) +en deze bewijst mij goede diensten. Wij staan elken nacht op wacht met +geweren en revolvers en telkens worden geweerschoten gelost. Eenmaal +hoorden wij zelfs vlak bij ons in de buurt een geregeld geknetter van +schoten. Wij hebben strikte orders. Op ieder, die na het vallen van +den avond het kamp voorbijgaat en niet stilstaat of antwoordt op het +driemaal herhaald: quien vive? van den schildwacht, wordt geschoten. + +Gisteren heb ik den jongen Potin ontmoet; hij is in een ander kamp +dan het onze. Hij vertelde mij, dat twee van hunne schildwachten 's +nachts op hunne ronde een paar mannen zagen, die het kamp verlieten met +drie pakken goed, die ze hadden gestolen. Daar ze ruzie kregen over de +verdeeling, trokken ze hun mes en begonnen te vechten. De schildwachten +kwamen juist bij tijds en doodden hen zonder verderen vorm van proces +door geweerschoten. Om den banketbakker van wien ik je vertelde, hebben +we van nacht veel plezier gehad. Daar hij even uit de tent moest, en +zeker doodsbang was voor een geweerschot, riep hij zonder ophouden, +terwijl hij door het kamp liep: "Wees maar niet bang! Goed vriend! 't +Is Treny!" Dat werd natuurlijk eene geliefkoosde plagerij en nu komen +we elkaar nergens tegen, en gaan nergens binnen zonder te zeggen: +"Wees maar niet bang", enz. Na de treurigheid van de eerste dagen +zijn wij, hoewel we allen wel het een of ander door deze ramp hebben +verloren, al spoedig weer vroolijk geworden. Er is ook een reiziger in +ons gezelschap voor eene zaak in cognac; dat is een vroolijke snaak, +en daar wij in zijn koffer een boek hebben gevonden met liedjes van +Aristide Bruant, hebben we die op een goeden morgen gezongen. + +Ik ben weer naar het telegraafkantoor geweest; na veel gepraat en lang +bidden heeft de beambte, die mijn telegram nog niet wilde aannemen, en +beweerde, dat hij nog wel honderd moest verzenden, die te laat waren, +zich eindelijk over mij ontfermd, en ik zend u enkel dat ééne woord: +_gered_. Ik heb mijn naam, Henri, er bij gezet, zoodat gij niet +behoeft te twijfelen, dat ik het zelf heb verzonden. Dat telegram +kost mij 20 piasters, ruim 15 gulden; maar het geeft mij een gevoel +van verlichting, te denken, dat gij nu weldra zult weten hoe het mij +gaat; hoewel de ramp verschrikkelijk is geweest, veel erger, zegt men, +dan te San Francisco, vermoed ik toch, dat de eerste berichten wel +zeer overdreven zullen zijn geweest. + +De officieele cijfers zijn als volgt. De oppervlakte van Valparaiso, +zonder de cerros mede te rekenen, waarop de lagere volksklasse +woont, beslaat 190 H.A. Het gedeelte, dat geheel door aardbeving +en brand is verwoest, beslaat 60 H.A., dat is dus 32 percent van +de geheele oppervlakte. Het gedeelte dat iets minder heeft geleden, +maar waarvan de gebouwen niet meer hersteld zullen kunnen worden en +moeten worden afgebroken, beslaat 51 H.A. d.i. 26 percent van de +oppervlakte. Eindelijk beslaat het gedeelte, dat het minst heeft +geleden; maar waarvan de gebouwen zullen moeten worden hersteld +80 H.A.; dus 42 percent van het geheel. Wat de cerros betreft, die +eene oppervlakte van 450 H.A. beslaan, deze hebben ook veel geleden; +maar het is onmogelijk, de schade te beramen. Door geheel Chili is de +aardbeving gevoeld en het geschokte terrein wordt geschat op 400.000 +H.A. Eenige steden, zooals bijv. Santiago, de hoofdstad, hebben zeer +weinig geleden. + +_Maandag_ 20 _Augustus_. Het blijft mooi weer. Er zijn brandweerlieden +uit Santiago en Talcahuano aangekomen om bij het reddingswerk +behulpzaam te zijn, en zij hebben een groot deel van den weg te voet +moeten afleggen. Wij gaan wat door de stad wandelen en bij elken stap +voelt men zich meer gedrukt. Overal rookende puinhoopen en door de +geheele stad de reuk van verbrande lijken, die weerzinwekkend is. Elk +oogenblik struikelen wij bijna over lijken, die men thans onder +de puinhoopen te voorschijn haalt en die reeds tot ontbinding zijn +overgegaan. Door de geheele stad is het één optocht van doodkisten; +gelukkig zij, die nog in eene doodkist liggen; ik zag uit het hospitaal +karren vol lijken komen, op elkaar gestapeld, half naakt, die men in +een kuil ging begraven. + +Het juiste aantal der slachtoffers is nog niet bekend en het is +onmogelijk, het te weten te komen; want er zijn nog veel onder de +bouwvallen, en men weet niet wanneer ze zullen worden weggehaald. Ik +geloof dat men wel nooit het juiste aantal zal kunnen noemen; want +velen zijn verbrand, en anderen in alle stilte begraven. Sommigen +spreken van 1500 en anderen van 3000. + +Van middag hebben wij onze tent afgebroken en zijn begonnen eene +grootere te bouwen. Maar het wordt donker eer wij klaar zijn, en +wij brengen een onrustigen nacht door. Weer worden tamelijk hevige +schokken gevoeld. Een troep dieven heeft een groot hotel in brand +gestoken en nog een geheel blok huizen is afgebrand. De schuldigen +zijn dadelijk gevangen genomen en gefusilleerd. Het juiste cijfer +wordt niet genoemd; maar gister zeide mij een officier, dat er al +meer dan 150 menschen gefusilleerd waren. + +_Dinsdag_ 21 _Augustus_. Wij bouwen onze schuilplaats voor de derde +maal weer op en slagen er eindelijk in, deze naar onzen zin in te +richten. Wij slapen met ons twintigen in onze tent, en daarbij zijn +drie huisgezinnen. Allen slapen op matrassen op den grond, en zonder +zich te ontkleeden natuurlijk. Wij kunnen het allen goed met elkander +vinden en beginnen reeds aan dit leven te gewennen. We verbeelden +ons maar dat we buiten zijn, op een uitstapje. We hebben gisteren +gehoord, dat eene boot naar Europa vertrekt en ik heb je op mijne +knie met potlood een briefje geschreven. Dat heb ik aan een vriend +gegeven om het op de boot te brengen; ik weet niet of je 't zult +ontvangen. Wij hooren nu, dat de Engelsche stoomboot Orissa den 27en +zal vertrekken en met die boot geef ik weer een met potlood geschreven +briefje mee. Want binnenshuis te gaan schrijven is niet veilig. + +Wij beginnen weer berichten te ontvangen uit de buitenwereld en de +Mercurio, het voornaamste blad van Chili, verschijnt op kleine blaadjes +papier, het formaat van een prospectus, en wordt gratis verspreid. + +_Woensdag_ 22 _Augustus_. De schokken houden aan. De consul heeft 700 +kilogram levensmiddelen onder ons laten uitdeelen. De overheidspersonen +komen in den namiddag samen en bespreken allerlei plannen voor de +wederopbouwing van een Valparaiso der toekomst. De _roto's_ (lieden +uit de Chilische volksklasse) worden geprest, als zij zich op straat +vertoonen om te helpen bij het wegruimen. Er worden barakken opgericht +in de wandelparken en pleinen om eene schuilplaats te verleenen aan +de 60.000 dakloozen. Maatregelen worden genomen om de vrouwen en +kinderen uit de stad te verwijderen; daar zij nuttelooze kostgangers +zijn en het eerst zouden bezwijken, indien eene besmettelijke ziekte +uitbrak. De spoorweglijn is hersteld en er gaan thans treinen naar +Santiago. Van alle verkeersmiddelen om buiten de stad te geraken, +spoor, tram of boot, mag men kosteloos gebruik maken, en velen nemen +de gelegenheid waar. De vreemde brandweerlieden vertrekken om vier uur, +daar hunne diensten thans niet meer worden vereischt. + +_Donderdag_ 23 _Augustus_. Om half vier van morgen is het begonnen +te regenen; juist toen ik op wacht moest staan. Wij hebben er niet +veel last van; want wij zijn vrij goed beschut; maar dit is niet +het geval met velen, die voorloopig slechts lichte tenten hadden +opgeslagen. De schokken verminderen nu in aantal en men denkt dat ze +met deze verandering in het weder wel zullen ophouden. + +De heer Becker en een bediende in de zaak gaan naar Santiago om geld +te halen; want hier is het zeer moeilijk zich dit te verschaffen. De +banken willen slechts zeer geringe bedragen uitbetalen. Zij zullen +te paard naar Limache gaan, ongeveer 70 kilometer van Valparaiso; +daar laten ze dan hunne paarden achter bij een vriend, en gaan met +den trein verder naar Santiago. + +_Vrijdag_ 24 _Augustus_. Het regent hard, maar de schokken houden +nog niet op. De brand is nu bijna gebluscht; maar de puinhoopen +smeulen nog. + +Men past nu eene nieuwe straf toe bij lichte misdrijven, die in de +stad worden gepleegd, en waarvoor de doodstraf te streng zou zijn, +n.l. de geeseling. + +Lieden, die zich met geweld tegen een politieagent hebben verzet, +zijn veroordeeld vandaag en morgen telkens 150 stokslagen te +ontvangen. Midden op de straat worden zij half ontkleed; moeten languit +in de modder gaan liggen en een soldaat dient hun met grooten ijver +het voorgeschreven aantal stokslagen toe, die een officier telt onder +de jammerkreten van het bloedende slachtoffer. + +_Zaterdag_ 25 _Augustus_. De regen heeft opgehouden; maar de schokken, +hoewel nu minder hevig dan vroeger, houden nog aan. + +De heer Becker is uit Santiago terug en heeft met den trein tot +Valparaiso kunnen reizen. Daar hij op de heenreis een val van zijn +paard heeft gedaan, vraagt hij mij, of ik de paarden uit Limache wil +terughalen. Wij vertrekken 's avonds nog met den trein, een bediende +in de zaak, een vriend van ons, en ik, en in Limache aangekomen, +worden we door een kennis ten eten gevraagd. Zijn huis is verwoest +en hij woont in een vrachtwagen. Daarna gaan we naar het hotel, dat +is ingestort en krijgen één bed voor ons tweeën, onder eene tent. 't +Is de eerste maal sedert 16 Augustus, dat ik mij uitkleed en mijne +kousen uittrek, en al is het bed niet om op te roemen, ik vind het +heerlijk eens weer tusschen de lakens te kruipen; ze zijn wel niet +bijster schoon; maar lakens zijn het dan toch. + +De paarden zijn bij die van een regiment lansiers gevoegd, en daar +wij ze niet kennen, is het moeilijk voor ons, ze te vinden. Wij +zoeken den man op, die ze erheen gebracht heeft, en hij wijst ons +op het eerste gezicht drie aan, die hij zegt, dat de onze zijn. Na +ontbeten te hebben, gaan wij om twee uur op weg, en daar wij eene +groote hacienda moeten doortrekken, komt de eigenaar een eind met +ons mede en wijst ons den weg. Bij het afscheidnemen brengt hij ons +beleefd onder het oog, dat het paard waarop ik rijd, zijn eigendom is, +en weet dit te bewijzen. Hij wil volstrekt niet, dat wij onze reis +daarom zullen afbreken, en laat ons, hoewel onbekend, met zijn paard +vertrekken, terwijl hij ons alleen verzoekt, het in Valparaiso bij +iemand te brengen, wiens adres hij ons opgeeft. De paarden in Chili +zijn zeer goed, maar niet gewend aan den draf; zij kennen alleen den +pas en den galop. + +Wij hebben 70 kilometers af te leggen, grootendeels door bergen en +langs wegen, waarop men zich te voet niet zou durven wagen. Wij zijn +gewapend, ieder met een revolver in den gordel, en ik heb ook nog een +groot jachtmes. Die voorzorgen zijn niet overbodig; want wij zijn +midden in de pampa en men weet niet wat er gebeuren kan. Wij komen +toch zonder ongeval te Valparaiso aan, om 7 uur 's avonds. We hebben +den weg in 5 uren afgelegd, bijna voortdurend in galop. Daar ik niet +meer gewend was aan paardrijden, voelde ik mij zeer vermoeid. + +Den volgenden morgen hooren wij het aangename bericht, dat van de drie +paarden die we hadden meegebracht, twee ons niet toebehoorden! Toen +ben ik met een jongen weer teruggegaan om de paarden te brengen en de +anderen te halen; maar ik kon er slechts één vinden, en dus hebben +wij het paard, dat ons niet toebehoorde, daar gelaten en ik ben met +den trein teruggegaan. + +Sedert een paar dagen wonen wij niet meer op den berg, maar in een +huis, dat een onzer vrienden tot onze beschikking heeft gesteld, en dat +heel goed bewoonbaar is, hoewel de muren hier en daar zijn gescheurd. + +Wij voelen nog elken dag lichte schokken, maar deze brengen geene +schade meer toe. Het gebouw van de firma Guérin is van binnen gestut; +sommige gedeelten, die dreigden in te storten, zijn omvergehaald en wij +gaan reeds weer aan het werk, binnenshuis. Bijna al het goed is van +de planken op den grond gevallen; wij zullen dat eerst eens in orde +brengen. De nieuwe stad toch zal moeten verrijzen op de puinhoopen +van de oude! + + + Henri. + + + + +AANTEEKENING + + +[1] De schrijver van den brief was bij deze firma in betrekking. + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of De ramp van Valparaiso, by Henri Bourdon + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE RAMP VAN VALPARAISO *** + +***** This file should be named 19456-8.txt or 19456-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/1/9/4/5/19456/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + +*** END: FULL LICENSE *** + |