diff options
| author | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-15 01:24:51 -0700 |
|---|---|---|
| committer | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-15 01:24:51 -0700 |
| commit | 0b9bdbb0bae0caa9a7c02170d47de011e8770911 (patch) | |
| tree | 72bed589f1e8e760218a8a503a5243d28e1e3449 /20665-h | |
Diffstat (limited to '20665-h')
| -rw-r--r-- | 20665-h/20665-h.htm | 6729 | ||||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p000.jpg | bin | 0 -> 50390 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p001.jpg | bin | 0 -> 94469 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p002.jpg | bin | 0 -> 58025 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p003.jpg | bin | 0 -> 43596 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p004.jpg | bin | 0 -> 53039 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p005.jpg | bin | 0 -> 68158 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p006.jpg | bin | 0 -> 70892 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p007.jpg | bin | 0 -> 61482 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p008.jpg | bin | 0 -> 55022 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p009.jpg | bin | 0 -> 60503 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p010.jpg | bin | 0 -> 65142 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p011.jpg | bin | 0 -> 61842 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p012.jpg | bin | 0 -> 67563 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p013.jpg | bin | 0 -> 70157 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p014.jpg | bin | 0 -> 55686 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p015.jpg | bin | 0 -> 50123 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p016.jpg | bin | 0 -> 61219 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p017.jpg | bin | 0 -> 51518 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p018.jpg | bin | 0 -> 49081 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p019.jpg | bin | 0 -> 36794 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p020.jpg | bin | 0 -> 39151 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p021.jpg | bin | 0 -> 47554 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p022.jpg | bin | 0 -> 48998 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p023.jpg | bin | 0 -> 58298 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p024.jpg | bin | 0 -> 46812 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p025.jpg | bin | 0 -> 54094 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p026.jpg | bin | 0 -> 48998 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p027.jpg | bin | 0 -> 51046 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p028.jpg | bin | 0 -> 57742 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p029.jpg | bin | 0 -> 56009 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p030.jpg | bin | 0 -> 58751 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p031.jpg | bin | 0 -> 36889 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p032.jpg | bin | 0 -> 59880 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p033.jpg | bin | 0 -> 57513 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p034.jpg | bin | 0 -> 54707 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p035.jpg | bin | 0 -> 52382 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p036.jpg | bin | 0 -> 38634 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p037.jpg | bin | 0 -> 61721 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p038.jpg | bin | 0 -> 49677 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p039.jpg | bin | 0 -> 51134 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p040.jpg | bin | 0 -> 59735 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p041.jpg | bin | 0 -> 57311 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p042.jpg | bin | 0 -> 66613 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p043.jpg | bin | 0 -> 64769 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p044.jpg | bin | 0 -> 47155 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p045.jpg | bin | 0 -> 56024 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p046.jpg | bin | 0 -> 59067 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p047.jpg | bin | 0 -> 59405 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p048.jpg | bin | 0 -> 61078 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p049.jpg | bin | 0 -> 55817 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p050.jpg | bin | 0 -> 55391 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p051.jpg | bin | 0 -> 55041 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p052.jpg | bin | 0 -> 50222 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p053.jpg | bin | 0 -> 51958 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p054.jpg | bin | 0 -> 49709 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p055.jpg | bin | 0 -> 49528 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p056.jpg | bin | 0 -> 49948 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p057.jpg | bin | 0 -> 64949 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p058.jpg | bin | 0 -> 54771 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p059.jpg | bin | 0 -> 40521 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p060.jpg | bin | 0 -> 46320 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p061.jpg | bin | 0 -> 37195 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p062.jpg | bin | 0 -> 54638 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p063.jpg | bin | 0 -> 49436 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p064.jpg | bin | 0 -> 43236 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p065.jpg | bin | 0 -> 47257 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p066.jpg | bin | 0 -> 47639 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p067.jpg | bin | 0 -> 48412 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p068.jpg | bin | 0 -> 44922 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p069.jpg | bin | 0 -> 48235 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p070.jpg | bin | 0 -> 43357 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p071.jpg | bin | 0 -> 48352 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p072.jpg | bin | 0 -> 46899 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p073.jpg | bin | 0 -> 46924 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p074.jpg | bin | 0 -> 37132 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p075.jpg | bin | 0 -> 51747 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p076.jpg | bin | 0 -> 48620 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p077.jpg | bin | 0 -> 49993 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p078.jpg | bin | 0 -> 49476 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p079.jpg | bin | 0 -> 34592 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20665-h/images/p080.jpg | bin | 0 -> 34885 bytes |
82 files changed, 6729 insertions, 0 deletions
diff --git a/20665-h/20665-h.htm b/20665-h/20665-h.htm new file mode 100644 index 0000000..0ff7380 --- /dev/null +++ b/20665-h/20665-h.htm @@ -0,0 +1,6729 @@ + +<!DOCTYPE html +PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd"> + +<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. --> +<html lang="nl-1900"> +<head> +<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=ISO-8859-1"> + +<title>De Nederlandsche Nationale Kleederdrachten</title> +<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/"> +<meta name="author" content="Th. Molkenboer"> +<meta name="DC.Creator" content="Th. Molkenboer"> +<meta name="DC.Title" content="De Nederlandsche Nationale Kleederdrachten"> +<meta name="DC.Date" content="#####"> +<meta name="DC.Language" content="nl-1900"><style type="text/css"> + + +body +{ +font: 100%/1.2em "Times New Roman", Times, serif; +margin: 1.58em 16%; +text-align: left; +} + +.titlePage +{ +border: #DDDDDD 2px solid; +margin: 3em 0% 7em 0%; +padding: 5em 10% 6em 10%; +} + +h1.docTitle +{ +font-size:1.6em; +line-height:2em; +} + +h2.byline +{ +font-size:1.1em; +font-weight:normal; +line-height:1.44em; +} + +span.docAuthor +{ +font-size:1.2em; +font-weight:bold; +} + +h2.docImprint +{ +font-size:1.2em; +font-weight:normal; +} + +.transcribernote +{ +background-color:#DDE; +border:black 1px dotted; +color:#000; +font-family:sans-serif; +font-size:80%; +margin:2em 5%; +padding:1em; +} + +.div0 +{ +padding-top: 5.6em; +} + +.div1 +{ +padding-top: 4.8em; +} + +.index +{ +font-size: 80%; +} + +.div2 +{ +padding-top: 3.6em; +} + +.div3, .div4, .div5 +{ +padding-top: 2.4em; +} + +.footnotes .body, +.footnotes .div1 +{ +padding: 0; +} + +h1, h2, h3, h4, h5, h6 +{ +clear: both; +font-style: normal; +text-transform: none; +} + +h3 +{ +font-size:1.2em; +line-height:1.2em; +} + +h3.label +{ +font-size:1em; +line-height:1.2em; +margin-bottom:0; +} + +h4 +{ +font-size:1em; +line-height:1.2em; +} + +h4.lghead +{ +margin-left:10%; +margin-right:10%; +} + +.alignleft +{ +text-align:left; +} + +.alignright +{ +text-align:right; +} + +.alignblock +{ +text-align:justify; +} + +p.tb, hr.tb +{ +margin-top: 1.6em; +margin-bottom: 1.6em; +margin-left: auto; +margin-right: auto; +text-align: center; +} + +p.poetry +{ +margin:0 10% 1.58em; +} + +p.line +{ +margin:0 10%; +} + +p.argument,p.note +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +text-indent:0; +} + +p.argument +{ +margin:1.58em 10%; +} + +div.epigraph +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +width: 60%; +margin-left: auto; +} + +.epigraph .bibl +{ +text-align: right; +} + +.epigraph .poem +{ +margin-left: 0; +} + +.epigraph .line +{ +margin-left: 0; +text-indent: 0; +} + +.trailer +{ +clear: both; +padding-top: 2.4em; +padding-bottom: 1.6em; +} + +.floatLeft +{ +float:left; +margin:10px 10px 10px 0; +} + +.floatRight +{ +float:right; +margin:10px 0 10px 10px; +} + +p.figureHead +{ +font-size:100%; +text-align:center; +} + +.figure p +{ +font-size:80%; +margin-top:0; +text-align:center; +} + +p.smallprint,li.smallprint +{ +color:#666666; +font-size:80%; +} + +p.question +{ +margin-bottom:0; +text-align:left; +} + +p.answer +{ +margin-top:0; +text-align:right; +} + +p.explanation +{ +font-size:smaller; +margin-left:0.9em; +margin-right:0.9em; +} + +.leftnote +{ +font-size:0.8em; +height:0; +left:1%; +line-height:1.2em; +position:absolute; +text-indent:0; +width:14%; +} + +.pagenum +{ +display:inline; +font-size:70%; +font-style:normal; +margin:0; +padding:0; +position:absolute; +right:1%; +text-align:right; +} + +a.noteref +{ +font-size: 80%; +text-decoration: none; +vertical-align: 0.25em; +} + +div.footnotes +{ +margin-top: 1em; +padding: 0; +} + +hr.fnsep +{ +margin-left: 0; +margin-right: 0; +text-align: left; +width: 25%; +} + +p.footnote +{ +font-size: 80%; +margin-bottom: 0.5em; +margin-top: 0.5em; +} + +p.footnote .label +{ +float: left; +text-align:left; +width:2em; +} + +.footnotes td, .footnotes th, .footnotes .tablecaption +{ +font-size: 80%; +} + + +.poem +{ +margin-left:5%; +position:relative; +text-align:left; +width:90%; +} + +.poem h4 +{ +font-weight:normal; +margin-left:5em; +text-decoration:underline; +} + +.poem .linenum +{ +color:#777; +font-size:90%; +left:-2.5em; +margin:0; +position:absolute; +text-align:center; +text-indent:0; +top:auto; +width:1.75em; +} + +.versenum +{ +font-weight:bold; +} + +.footnotes .line +{ +font-size:80%; +margin:0 5%; +} + +.poem .i0 +{ +display:block; +margin-left:2em; +} + +.poem .i1 +{ +display:block; +margin-left:3em; +} + +.poem .i2 +{ +display:block; +margin-left:4em; +} + +.poem .i3 +{ +display:block; +margin-left:5em; +} + +.poem .i4 +{ +display:block; +margin-left:6em; +} + +.poem .i5 +{ +display:block; +margin-left:7em; +} + +.poem .i6 +{ +display:block; +margin-left:8em; +} + +.poem .i7 +{ +display:block; +margin-left:9em; +} + +.poem .i8 +{ +display:block; +margin-left:10em; +} + +.poem .i9 +{ +display:block; +margin-left:11em; +} + +span.corr +{ +border-bottom:1px dotted red; +} + +span.abbr +{ +border-bottom:1px dotted gray; +} + +span.measure +{ +border-bottom:1px dotted green; +} + +.letterspaced +{ +letter-spacing:0.2em; +} + +.smallcaps +{ +font-variant:small-caps; +} + +hr +{ +clear:both; +height:1px; +margin-left:auto; +margin-right:auto; +margin-top:1em; +text-align:center; +width:45%; +} + +h2.docImprint,h1.docTitle,h2.byline,h2.docTitle,.aligncenter,div.figure +{ +text-align:center; +} + +h1,h2 +{ +font-size:1.44em; +line-height:1.5em; +} + +h1.label,h2.label +{ +font-size:1.2em; +line-height:1.2em; +margin-bottom:0; +} + +h5,h6 +{ +font-size:1em; +font-style:italic; +line-height:1em; +} + +p,p.initial +{ +text-indent:0; +} + +.poem .stanza +{ +padding: .5em 0% .5em 0%; +} + +p.quote,div.blockquote,div.argument +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +margin:1.58em 5%; +} + +.pagenum a, a.noteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden +{ +text-decoration:none; +} + + + + + +body +{ +background: #FFFFFF; +font-family: "Times New Roman", Times, serif; +} + +body, a.hidden +{ +color: black; +} + +h1, h2, h3, h4, h5, h6 +{ +color: #001FA4; +font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; +} + +p.byline +{ +font-style: italic; +margin-bottom: 2em; +} + +.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend, .versenum +{ +color: #001FA4; +} + +.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a +{ +color: #AAAAAA; +} + +a.hidden:hover, a.noteref:hover +{ +color: red; +} + + +</style></head> +<body> + + +<pre> + +The Project Gutenberg EBook of De Nederlandsche Nationale Kleederdrachten, by +Th. Molkenboer + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: De Nederlandsche Nationale Kleederdrachten + +Author: Th. Molkenboer + +Release Date: February 25, 2007 [EBook #20665] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE NEDERLANDSCHE NATIONALE *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at http://www.pgdp.net/. + + + + + + +</pre> + + +<div class="front"> +<div class="div1"><span class="pagenum"> +[<a href="#d0e4755">Inhoud</a>] +</span><p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p000.jpg" alt="Jonge vrouw van het eiland Urk." width="436" height="637"><p class="figureHead">Jonge vrouw van het eiland Urk.</p> +<p>Dit is een van de beste voorbeelden van het aesthetisch geheel dat in onze Nederlandsche Nationale Kleederdrachten verkregen +wordt als mooi ras en mooie kleedij samengaan. +</p> +</div><p> + +</p> +</div> +<div class="titlePage"> +<h1 class="docTitle">De Nederlandsche +Nationale +Kleederdrachten +</h1> +<h2 class="byline">Door + +<span class="docAuthor">Th. Molkenboer</span></h2> +<h2 class="docImprint">Met 81 afbeeldingen naar +photographische opnamen +<br> +Uitgegeven door J. M. Meulenhoff aan het +Damrak 88 te Amsterdam in het jaar MCMXVII +</h2> +</div><a id="d0e106"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e106">81</a>]</span><div id="d0e107" class="div1"><span class="pagenum"> +[<a href="#d0e4755">Inhoud</a>] +</span><h2>Voorwoord.</h2> +<p>Dit boekje <span id="d0e112" class="corr" title="Bron: bedoeld">bedoelt</span> niets anders dan een kort overzicht te geven van de nationale Nederlandsche kleederdrachten die heden (1916) nog in de verschillende +provinciën in werkelijkheid door de bevolking gedragen worden. De hierbij gevoegde plaatjes geven een afbeelding van de voornaamste +dier drachten en de wijze waarop zij gedragen worden. De hier afgebeelde personen zijn geen aangekleede figuranten, maar de +werkelijke en gewoonlijke dragers van hun costumes, zoodat deze afbeeldingen derhalve een volkomen indruk van de betreffende +nationale kleedij geven. De bestaande realiteit af te beelden en te beschrijven, was mijn eenig doel, ik streefde naar een +korte inventariseering van datgene wat er, thans in 1916, nog van die zoo bekende Hollandsche inheemsche drachten is over +gebleven. + +</p> +<p>Dit is dus een handboekje, waaruit zich landgenoot en vreemdeling op een makkelijke wijze eenige, zoo noodig gebleken, kennis +van de wel zeer bekende, maar zoo weinig gekende nationale kleedij kan verschaffen. Uit den aard van dezen opzet volgt dat +hier slechts die drachten besproken worden die heden (in 1916) nog werkelijk gedragen <a id="d0e117"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e117">82</a>]</span>worden en dat van deze slechts een zeer korte beschrijving zonder meer gegeven wordt. Alle mededeelingen of bespiegelingen +over de historische wording, blijven hier achterwege. Alleen is van dit plan afgeweken voor de provincie Friesland, waar de +nationale drachten wel niet meer dagelijks door het volk gedragen worden, maar een zeer belangrijke rol spelen zoodra de Friezen +zich als Friezen willen doen kennen, en deze kleedij dus nog bij herhaalde gelegenheden gedragen wordt, zoodat ook deze costumes +hier moesten worden besproken en afgebeeld. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>De gegevens die in dit boekje zijn bijeengebracht, zijn door mij sinds 1912 verzameld. De eerste aanleiding tot deze studie +gaf het Feest in Nationale kleederdrachten, dat op den 12 September 1913 te Amsterdam, op mijn initiatief en onder mijn leiding +gehouden werd. Op dat feest waren ongeveer zeshonderd personen in ongeveer honderd verschillende drachten bijeen. Toen ben +ik begonnen de daar verzamelden te photographeeren, en ik heb de meeste van hen, later, in herhaalde rondreizen door Nederland +in hun eigen woning, bezocht. Uit hun mond heb ik de verschillende gegevens en wetenswaardigheden omtrent alle onderdeden +van hun costumes vernomen en opgeteekend. De meest uiteenloopende persoonlijkheden, van elken stand en rang, stonden mij bij +mijn vragen om inlichtingen <a id="d0e123"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e123">83</a>]</span>te woord. Waar ik echter mijn vragen niet naar mijn wensch of niet duidelijk, volledig of zakelijk genoeg door de dragers +van die nationale drachten zelf beantwoord kreeg, daar vroeg ik belangstellenden om inlichtingen. En het viel mij daarbij +op hoe velen in den lande, vooral in de provincie, en dat niet alleen onder den boerenstand, maar onder alle rangen en standen, +nog zoo veel belangstelling in, en kennis van een of andere locale dracht bewaren. + +</p> +<p>Hier was het een burgemeester, daar de gemeente-secretaris, weer elders een gewone boer of boerin, soms een heel eenvoudige +winkelier, een schoolmeester of een naaister of mutsenmaakster, die mij te woord stond. En zij allen wisten zeer veel bijzonderheden +van een of andren dracht te vertellen, die echter in het bestek van dit boekje niet alle kunnen worden opgenomen. Maar hun +kennis pleitte voor de groote plaats die de nationale kleedij nog in veel streken van ons land in de volks-psyche inneemt. + + +</p> +<p>Aan allen, die mij bij het kostbare en tijdroovende verzamelen van deze gegevens hun bereidwillige medewerking verleenden, +mijn bijzonderen dank. + +</p> +<p>Alles wat ik vernam, kon hier echter niet worden meegedeeld. Dit boekje <span id="d0e131" class="corr" title="Bron: beoogd">beoogt</span> slechts een kort overzicht van heel de Nederlandsche volks-kleedij te geven. Mochten onnauwkeurigheden of storende <a id="d0e134"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e134">84</a>]</span>onvolledigheden worden opgemerkt, dan <span id="d0e136" class="corr" title="Bron: houdt">houd</span> ik mij voor verdere inlichtingen, voor photo’s en beschrijvingen, van welken kant ze ook komen mogen, gaarne aanbevolen. +Die nieuwe gegevens zullen het dan misschien mogelijk maken, later uitvoeriger dit hoogst belangrijke onderwerp meer volledig +te behandelen. Vooral ook omdat de kennis van onze nationale kleederdrachten een heel nieuw veld van studie is, en niets in +deze door mij, ten behoeve van dit werkje, uit litteratuur kon worden gecompileerd<span id="d0e139" class="corr" title="Bron: ,">.</span> Daar dit dus geheel uit eigen onderzoekingen is saamgesteld, hoop ik dat bij de beoordeeling van dit werk deze omstandigheden +in aanmerking zullen genomen worden. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>Nog altijd hebben onze nationale kleederdrachten de bijzondere belangstelling van ons volk en van het buitenland, ofschoon +die belangstelling zeer verschillend in soort is. + +</p> +<p>Een deel van de bevolking onzer voornaamste centra van moderne beschaving, beschouwt die merkwaardige costumes niet anders +dan als verachtelijke overblijfsels van een verouderde, achterlijke cultuur. Zij ergeren er zich aan, en meenen dat die blijken +van boerschheid en onbeschaafdheid nu maar zoo spoedig mogelijk moeten verdwijnen, omdat zij landgenoot en vreemdeling niet +anders dan het levende bewijs geven van de inertie van onzen volksgeest. Andere Nederlanders, die meer <a id="d0e148"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e148">85</a>]</span>gevoel voor het eigendommelijke en pitoresque hebben, en nog iets eigens weten te waardeeren, en die, ondanks de alles verpletterende +niveleeringswoede van wat men de hooggeroemde moderne beschaving noemt, nog eenige zelfbewustheid hebben overgehouden, zien +in die nationale kleedij nog de laatste resten van onze eenmaal zoo groote en eigen Nederlandsche cultuur, en waarvan zij +de laatste manifestatie in deze volks-drachten erkennen. + +</p> +<p>Voor hen zijn die drachten dan ook een bewijs dat ons volk nog “<i>iets</i>” eigen Hollandsch heeft. + +</p> +<p>Maar voor vele buitenlanders, die ons land vliegensvlug doorreisden, en niet anders dan naar oppervlakkige indrukken oordeelen, +en dus niet het “<i>wezen</i>” van ons volk, noch van onze nationale kleederdrachten gezien hebben, zijn die costumes een middel geworden om heel ons volk +belachelijk voor te stellen. Zij verbinden de idee van de Hollandschheid aan het logge uiterlijk van een grove, wijdgebroekte +visscherskerel, die zij op zijn breede klompen over het asphalt onzer hoofdsteden zagen stappen, als één logge klos-klomp +van levensdomheid. En veel Hollanders meenen “beschaafd” te zijn door die buitenlandsche miskenning uit domheid te billijken +en na te volgen. + +</p> +<p>Die verkeerde beoordeeling bij landgenoot en vreemdeling, vindt echter in hoofdzaak zijn grond in gebrek aan kennis van het +wezen zoowel als van de verschillende vormen van onze nationale <a id="d0e162"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e162">86</a>]</span>kleedij. Bovendien hebben de verkeerde afbeeldingen en beschrijvingen de waardeering nog meer geschaadt. + +</p> +<p>En ... dat is tot op zekere hoogte de schuld van de Hollanders zelf. Zij hebben de afbeelding en de beschrijving van het nationale +monument dat in hun inheemsche kleederdracht bestaat, voor het allergrootste deel aan buitenlanders overgelaten, die er niets +anders dan het vreemde, het “rare”, dikwijls slechts het belachelijke in zagen. + +</p> +<p>Meer en beter kennis van het wezen, van de bedoeling en van den vorm van onze nationale kleederdrachten zal in het binnen- +en buitenland niet alléén die costumes, maar ook heel Nederland ten goede komen. Die meerdere en betere kennis is meer dan +noodzakelijk. + +</p> +<p>In deze het mijne bij te dragen is het doel van dit handboekje, dat, het zij nog eens herhaald, geenszins aanspraak maakt +op volledigheid, maar slechts met de mij hier ten dienste staande middelen een algemeen en kort overzicht over deze nationale +drachten geven wil, maar met <i>juiste</i> mededeelingen aan de hand van <i>echte</i> en <i>ware</i> afbeeldingen. + +</p> +<p><span class="smallcaps">Th. Molkenboer</span>. + +</p> +<p>Amsterdam, Juli 1916. + + + +</p> +</div> +</div><a id="d0e185"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e185">87</a>]</span><div class="body"> +<div id="d0e187" class="div1"><span class="pagenum"> +[<a href="#d0e4755">Inhoud</a>] +</span><h2>I. Inleiding.</h2> +<div class="div2" id="d0e190"> +<h3>A. Over kleederdrachten in het algemeen.</h3> +<p>Het moet als een door de anthropologie en de cultuurgeschiedenis bewezen waarheid gelden dat de redenen, waarom zich den mensch +kleedt, niet gevonden moeten worden in climatologische of zedekundige gronden, maar in den <i>wil om zich te onderscheiden</i>. Versiering is de eerste grondgedachte van de primitieve menschelijke kleedij geweest, versiering van zijn eigen lijfelijke +persoonlijkheid om zich van zijn mede-menschen te onderscheiden, versiering als middel om zijn eigen plaats onder de menschen +in te nemen, als middel dus tot zelfbestaan. De koningsmantel is de uiterste consequentie van deze eenvoudige grondgedachte. + + +</p> +<p>Later, toen den mensch zich meer en meer van de natuurstaat verwijderde en de geheele aardbol ging bewonen, hebben zich de +wisseling in temperatuur, de bodemgesteldheid en allerlei andere omstandigheden, die met de geologie en geographie in verband +stonden, den aard van de kleeding in de verschillende landen bepaald. Rassen-eigenaardigheden, godsdienstige opvattingen en +ten slotte nationale en politieke oorzaken hebben daarna <a id="d0e200"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e200">88</a>]</span>invloed op den vorm, de kleur en het algemeen aspect van de kleeding gehad. En zoo ontstonden de nationale kleederdrachten, +die in hun grondgedachte niet anders bedoelen dan de dragers reeds dadelijk, door hun kleeding, als uit dit of dat land afkomstig, +als bij dit of dat volk behoorende, te doen kennen .... door <i>onderscheiding</i>. + +</p> +<p>Opmerkelijk is daarbij, dat eenzelfde soort kleedingstuk in verschillende landen, in bijna gelijken vorm voorkomt, omdat het +zijn reden in dezelfde climatologische of gebruiks-gronden vindt. Waar dan de hoofdvorm overal dezelfde is, zelfs de stof +waaruit zoo’n kleedingstuk in de verschillende landen is gemaakt, dezelfde blijft, is de kleur en vooral de versiering voor +ieder land of streek verschillend, zoodat het nationale, het eigene, het onderscheidende nog zeer duidelijk op den voorgrond +treedt, ondanks de algeheele overeenkomst in het wezen en den vorm van zoo’n stuk kleedij. + +</p> +<p>Als voorbeeld moge de veel gesmade, veel uitgelachen wijde broek van onze Volendammers gelden, welk oer-type van beenbekleeding +voor mannen in bijna iedere Europeesche, West-Aziatische en Noord-Afrikaansche volksdracht—ja zelfs in de Chineesche—terug +te vinden is. Toch zal in ieder land dit kleedingstuk, om de eigenaardige kleur of bijzondere versiering, zijn zeer eigen +cachet hebben en den drager al <a id="d0e209"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e209">89</a>]</span>dadelijk van zijn mede-menschen doen onderscheiden, hem als uit dit of dat land afkomstig doen kennen. + +</p> +<p>En zoo is het met ieder onderdeel van de menschelijke kleedij, omdat ieder dezer deelen tot een paar hoofd-typen terug te +voeren zouden zijn, die overal terug komen, alléén in ieder land op zeer kenmerkende, onderscheidende wijze vervormd en versierd. + + + +</p> +</div> +<div class="div2" id="d0e213"> +<h3>B. Over nationale kleederdrachten.</h3> +<p>Het eerste beginsel van de nationale drachten is dus de bewoners uit een zeker land van die, uit een ander gewest, te doen +onderscheiden. Het is begrijpelijk, dat daarom het wezen van de nationale drachten ten nauwste samenhangt met het nationaliteits-gevoel. +Sterker nog. Het vindt zelfs zijn oorsprong in gewestelijke concentratie, soms zelfs in den wil van een stad of dorp om zich +geheel van de buitenwereld af te scheiden, te onderscheiden. + +</p> +<p>Het wezen van een nationale kleedij is derhalve geheel tegenovergesteld aan het wezen van de mode. Want de mode vooronderstelt +een internationale idee, of althans een idee waarin den wil zich als land of stad in zichzelf te onderscheiden, is opgeheven. +De mode vooronderstelt een gelijkheid in nationaliteiten, steden en bewoners, en uit zich in gelijkvormigheid. De nationale +<a id="d0e220"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e220">90</a>]</span>kleedij bestreeft juist het tegenovergestelde, de zoo sterk mogelijke individualiseering van een land, een stad, zijn bewoners, +waarvan zij de persoonlijkheid accentreert. + +</p> +<p>In zoo verre is ook de idee van een nationale kleedij geheel tegenovergesteld aan die van het uniform. Want een uniform bedoeld +een uiterlijke gelijkvormig making met de volkomen terzijde zetting van de persoonlijkheid. In zooverre is dus de idee van +een uniform gelijk aan het wezen van de mode. Maar een uniform wordt gedragen op bevel, de mode volgt ieder individu uit eigen +keuze.... als men ’t tenminste zoo noemen mag. + +</p> +<p>Maar bij de mode is althans nog sprake van persoonlijkheid, te meer ook daar ieder individu, naar eigen smaak, de mode veranderen +kan, niet alléén voor zoover het zijn eigen kleeding betreft, maar ook zelfs op de kleeding van anderen invloed kan uitoefenen. + + +</p> +<p>In de nationale kleeding echter <span id="d0e228" class="corr" title="Bron: treed">treedt</span> de persoonlijkheids-idee van het volk—als volk—op, ze vormt er het wezen van, d.w.z. ze brengt de persoonlijkheids-idee van +een gemeenschap tot uiting. En aangezien een gemeenschap niet spoedig nieuwe ideeën, nieuwe uitingsvormen aanneemt, is het +logisch, dat het beginsel van de nationale kleederdrachten ten nauwste samenhangt met het begrip “<i>conservatisme</i>”—maar, in den goeden zin van dit woord. + + +<a id="d0e234"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e234">91</a>]</span></p> +</div> +<div class="div2" id="d0e235"> +<h3>C. Over de nationale kleederdrachten en de vooruitgaande beschaving.</h3> +<p>Dát verwijten de zoogenaamde beschaafden de nationale kleederdrachten het meest, dat ze een kenteeken zouden zijn van achterlijkheid, +van onbeschaafdheid en, deze twee vereenigd, van “boerschheid”. + +</p> +<p>Daar zou iets voor dit argument te zeggen zijn, als datgene, wat die nieuwlichters voor die oude drachten—die de resultante +zijn van een eeuwenheugende cultuur—in de plaats zouden willen stellen, zooveel beter was dan die ouderwetsche kleedij. Maar +dat is geenzins het geval. Zij, die deze oude drachten zouden willen doen verdwijnen, zouden er niets anders voor in de plaats +willen, kunnen stellen, dan de zoogenaamde universeele mode. Behalve, dat dit de aesthetica niet ten goede zou komen, misschien +echter eenigen grond in de gezondheidsleer zou kunnen vinden, zou die verandering psychologisch noch aan het geheel, noch +aan het individu ten goede komen. + +</p> +<p>Tenzij—maar dat is voorloopig nog niet mogelijk—in de plaats van die oude drachten een nieuwe kleedij gesteld kon worden, +die in zijn vormen, kleuren, versieringen en veel-soortige beteekenis even algemeen waardevol is, als die oude kleedingswijze. + + +</p> +<p>Die nationale kleeding dus met opzet te willen <a id="d0e246"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e246">92</a>]</span>doen verdwijnen, omdat ze zoogenaamd de uiting is van onbeschaafdheid, zou gelijk staan zich aan de volkspersoonlijkheid te +vergrijpen. En in deze tijd van algemeene vernivelleering, van gebrek aan persoonlijkheids-gevoel, zou dat gelijk staan met +de werkelijke cultuur aan te randen, door haar uiterlijk met geweld te willen vernietigen. + +</p> +<p>De nationale kleederdrachten behooren tot de monumenten die ons het voorgeslacht liet, als een uiting van haar persoonlijkheids-gevoel, +haar persoonlijkheids-wezen, haar eigen beschaving en idealen. En al deze monumenten, de oude kasteelen, kathedralen en huizen, +de oude meubelen en ook die oude kleedij, moet men, als een deel van den geest van het verleden, hun eigen dood doen sterven. +“Il faut laisser mourir les monuments.” + +</p> +<p>Het zou even zoo dwaas zijn die oude kleedij met geweld te willen verbieden, als ze, daar waar ze uit zich zelf verdwenen +is, weer te willen doen herleven. En dit geldt voor alles wat ons het voorgeslacht liet. Slechts datgene waarin de algemeene +waarheid leeft, blijft, en krijgt op zijn tijd zijn nieuwe kleed, kan zich, op zijn tijd, opnieuw verjongen en zich dan weer +doen onderscheiden. + +</p> +<p>De nationale kleederdrachten nu zijn een zeer bijzondere uiting van het persoonlijkheids-bewustzijn van een land, van een +streek, van een stad. En zoolang dat bewustzijn in de bewoners van dat land leven blijft, zoolang blijft hun nationale, <a id="d0e254"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e254">93</a>]</span>eigene kleeding bestaan. Zoodra zij zich echter inter-nationaal, of zonder zelfstandigheid gaan voelen, verdwijnt hun eigene +kleeding. + +</p> +<p>Als zoodanig ligt er dus wel eenige waarheid in het verwijt van die zoogenaamd beschaafden, dat in streken waar nog een nationale +kleederdracht gevonden wordt, nog een zekere achterlijkheid bestaat. Maar dan moet dit aldus verstaan worden, dat onder achterlijkheid, +persoonlijkheid verstaan wordt. Maar sinds wanneer is dan “persoonlijkheid” gelijk aan “achterlijkheid”. Tenzij dat men in +het vasthouden aan die van oudsher overgeleverde vorm-geving, aan dat persoonlijkheidsgevoel een star en dood vasthechten +aan de uiterlijkheid ziet.—In dat geval is het werkelijk een gebrek aan vooruitgang, een achterlijkheid.—Maar .... zoo is +het in werkelijkheid niet. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>Het is <span id="d0e262" class="corr" title="Bron: geensins">geenszins</span> waar dat die oude kleedij slechts door domme boeren en onbeschaafde buitenlui gedragen wordt uit sleur, omdat ze niet beter +weten. Moge dit voor den “stads-mensch” zoo schijnen, de waarheid is anders. Zeker in de streken en bij de “<i>boeren</i>” die de nationale dracht nog in zijn geheel naar het oude model dragen. Dit getuigt de wijze waarop en de gelegenheid waarbij +die “<i>boeren</i>” hun oude kleeding dragen. <a id="d0e271"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e271">94</a>]</span>Zij zien hun eigen ideaal in die bijzondere kleedij, die kleurige stoffen, linten, strikken, gouden sieraden en kantwerk. +Voor hen is die kleedij werkelijk mooier en beter dan de “stadskleeding” of de mode. En dit bewijst niet de achterlijkheid +van deze menschen, maar het pleit voor hun onbedorvenheid, voor de oprechtheid van hun gevoel en hun smaak. En zoo deze dan +al niet van de meest verfijnde soort moge zijn, ze is in ieder geval <i>“echt”</i>. + +</p> +<p>En zij worden in hun voorliefde volkomen in het gelijk gesteld door kunstenaars en aesthetici, die de typische schoonheid +van de ware, nog intact gebleven oude drachten boven de gemiddelde moderne modekleedij zullen stellen, er het meerdere karakter, +de grooter eigenheid van erkennen. Is die aanhankelijkheid aan het oude, die zoogenaamde achterlijkheid, niet heel wat beter +dan over te gaan tot een slecht gedragen moderne kleedij, die in den regel voor de nationale dracht in de plaats wordt gesteld? + + +</p> +<p>Men kan dus niet zeggen dat het uit sleur is dat die nationale drachten nog gedragen worden ... of dat hun eigendommelijke +schoonheid niet een nog levende schoonheid zou zijn, die door de dragers niet duidelijk als zoodanig zou worden gekend. Zelfs +de “mode” heeft in die nationale costumes de eigene schoonheid weten te waardeeren, en veel motieven en kleur-combinaties +<a id="d0e280"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e280">95</a>]</span>zijn aan die drachten door de moderne vrouwenkleeding ontleend. Zelfs de kanten mutsjes, die men nog voor kort—door hun overdreven +stijfgeplooidheid—nog zoo “grootmoederlijk” vond, vinden thans bij de moderne dameskapsels navolging. + +</p> +<p>Zoodat per slot het boersche en het onbeschaafde niet ligt bij die nationale drachten, maar in de onkunde die er omtrent hen +heerscht, en bij de “moderne modes” die alle goeden smaak bederven, en er eerder over gedacht zou moeten worden tot de oude +volkskleedij terug te keeren dan ze af te schaffen. Althans als er sprake zou zijn van “cultuur” en ware goede “smaak” en, +indien “terug-gaan” als zoodanig ooit te verdedigen zou zijn. + +</p> +<p>Intusschen is noch het een, noch het ander het ware. De tijd zal in deze ook op het gebied der kleedij een nieuw persoonlijkheids-idee +doen ontstaan, die bij de oude nationale drachten zoo levend en zoo kenbaar was, en die in de moderne costumeering slechts +bij zeer hooge uitzondering tot uiting komt en bereikt wordt. + +</p> +<p>En, persoonlijkheid, ook in kleeding, is toch immers slechts het eenige kenmerk van ware cultuur—dat is, van een van binnen-uit +gekomen zelf-ontwikkeling, zelf-opheffing, zelf-verbetering. + + + +<a id="d0e288"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e288">96</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="d0e289" class="div1"><span class="pagenum"> +[<a href="#d0e4755">Inhoud</a>] +</span><h2>II. De Nederlandsche nationale kleederdrachten.</h2> +<div class="div2" id="d0e292"> +<h3>A. Algemeen overzicht.</h3> +<p>Thans, in 1916—en reeds in 1912 op het feest in Nationale kleederdrachten te Amsterdam, moet geconstateerd worden dat van +de Nederlandsche-eigen-volks-kleedij niet veel meer over is, en dat wat er nog is, zienderoogen en jammerlijk verandert en +verdwijnt. + +</p> +<p>En het gaat met dat verdwijnen ieder jaar sneller. + +</p> +<p>Op zichzelf zou men hier niet over moeten treuren, omdat met het verdwijnen van dat, wat afgedaan heeft, de plaats vrij wordt +voor nieuw leven. Maar erger is het dat vele drachten zoo deerlijk veranderd worden, zoo “verknoeid worden” moet men zeggen, +door toevoegsels of veranderingen die enkele dragers (maar vooral draagsters) aan deze kleedij aanbrengen. + +</p> +<p>Dat veranderen heeft er meer toe bijgedragen dat algemeen wanbegrip dat onder het groote publiek over die costumes heerscht +te doen ontstaan, dan de werkelijke costumes zelf. Aan het origineel erkent men tenminste het ware, al vindt men het niet +mooi. De eigen-gereide verandering wordt in den regel echter slechts lachwekkend. Ik denk hier aan de bekende capotte-hoedjes—<a id="d0e303"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e303">97</a>]</span>een overblijfsel van de Fransche-Dames-Modes van omstreeks 1880—die in het Nederlandsche nationale costume zijn overgegaan, +onder den naam van “de kiep” (West-Friesland). Deze “kiep” wordt over de boeren-muts gedragen, met banden onder de kin vastgeknoopt, +en is een toonbeeld van verregaande onredelijkheid en smakeloosheid. Zoo’n toevoegsel maakt het geheele costume en de draagster +zelf werkelijk belachelijk. + +</p> +<p>Dergelijke veranderingen maakten het nationale costume bespottelijk. Maar andere wijzigingen kwamen de moderne smaak meer +in het gevlei, ofschoon ze evenzeer tegen het wezen van de nationale dracht streden. + +</p> +<p>Zoo dragen de Zeeuwsche vrouwen op Walcheren sinds eenige jaren een corset, en maken zij hun vele rokken niet meer van zoo +dikke wollen stoffen. Het gevolg is dat er veel meer teekening in hun figuur kwam, en bijna eenzelfde lijn als de moderne +dames-costumes werd verkregen. Voeg daarbij dat de van nature zoo wel gebouwde Walcherensche vrouwen al reeds uit zichzelf +een meer “moderne” verschijning hebben dan bijvoorbeeld de Marker vrouwen, dan begrijpt men hoe op Walcheren de nationale +dracht voor de vrouwen zoolang en zoo algemeen “mode” kon blijven. Ze flatteerde in hooge mate, ze kwam de lijn van het moderne +vrouwen-costume nabij, <a id="d0e309"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e309">98</a>]</span>en ze bleef toch schijnbaar nationaal zonder dit echter in werkelijkheid geheel te zijn. + +</p> +<p>Ziedaar een voorbeeld van verandering, die althans niet aesthetisch storend werkt en daarom het uiterlijk van het nationaal +costume als zoodanig niet geheel ten nadeele komt. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>Maar behalve de veranderingen die iedere draagster, naar eigen smaak, aan haar eigen dracht aanbrengt, zijn er andere factoren +die op het verdwijnen van de nationale costumes van grooten invloed zijn. + +</p> +<p>Want .... ze verdwijnen langzaam maar zeker—al die bonte, typische, nationale Nederlandsche-volks-eigen drachten, met zoo +eigen schoonheid en charme. De groote en uitgebreide correspondentie, die ik sinds 1912 met belangstellenden over dit onderwerp +voer, bewijst dit. + +</p> +<p>Gemeentelijke autoriteiten zoowel als privé-personen, uit alle deelen van ons land, zij allen zijn het er over eens dat die +drachten zienderoogen verminderen. En—komt men ter plaatse zelf—dan zullen het u alle oude vrouwtjes verhalen hoe in hun jeugd +allen minstens nog mutsen droegen, terwijl thans (1916) de jeugd, in diezelfde streken, geen enkel spoor van nationale dracht +meer in haar kleeding toont. + +</p> +<p>De ouderen herinneren zich, dat in hun jeugd bijna allen in nationale kleedij gingen, althans <a id="d0e323"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e323">99</a>]</span>met de muts en de rest van de kleeding was dan althans van ouderwetsche stof, snit en kleur. + +</p> +<p>De menschen van middelbaren leeftijd van thans (1916) tooien zich nu en dan nog met de muts en het oorijzer of de gouden sieraden, +die van de ouders zijn geërfd, en dan nog alléén uit piëteit voor hun voorzaten. Maar de jeugd van dezen tijd (1916) is volkomen +“modern.” + +</p> +<p>Dit geldt voor het allergrootste deel van Nederland, en in de allereerste plaats de groote steden en hun omgeving, zelfs in +streken als Zeeland, op Marken, Urk en in andere plaatsen, waar de dracht nog vrij algemeen is, vindt men al huisgezinnen, +waar slechts een deel van de kinderen in nationaal costuum gaan, de anderen “bekeerd” zijn, zooals ik eens een jong meisje +van 13 jaar, (in Huizen) die “modern” droeg, hoorde zeggen. + +</p> +<p>De moderne jeugd is zoogenaamd “te verstandig”, en na dit geslacht zal in het volgende wellicht alle herinnering aan de nationale +kleedij in Nederland verloren zijn, met uitzondering van een paar streken, waar thans nog de oude dracht algemeen en in zijn +geheel gedragen wordt. Maar die streken worden hoe langer hoe kleiner. Want een andere oorzaak van het veranderen, en daardoor +verdwijnen van de nationale kleedij, is de kostbaarheid van die dracht. En ook vereischen de meeste van die costumes zeer +veel kennis om ze te vervaardigen, ze zijn lastig in het dragen, en kostbaar in onderhoud, <a id="d0e331"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e331">100</a>]</span>vooral de kanten mutsen en kappen, die meestal door speciale strijksters moeten behandeld worden. + +</p> +<p>Ook dit zijn ongemakken, die de moderne jeugd gaarne ontgaan wil, vooral omdat de nieuwerwetsche kleeding zooveel eenvoudiger +en losser in het dragen is en geheel gereed in winkels kan worden gekocht. Maar daar staat tegenover, dat vele van die oude +drachten zoozeer flatteeren. En .... welke vrouw zou dat niet zien .... en waardeeren, en haar veel moeiten doen vergeten. +Zoo die ijdelheid dan—voor zoover de vrouwencostumes betreft—voor een deel oorzaak zou kunnen zijn, dat enkele van die oude +drachten langer zouden kunnen blijven voortbestaan, niet aldus met de mannendracht. Daar geeft het practische den doorslag, +ofschoon hier en daar nog een klein gevoel voor de geboorteplaats en een koppig vasthouden aan oude gebruiken tot de instandhouding +van de plaatselijke dracht zal blijven medewerken. + +</p> +<p>Over het algemeen moet echter vastgesteld worden, dat de nationale Nederlandsche kleedij langzaam maar zeker verdwijnt, en +dat vooral dit nu levende geslacht (1870–1920), de grootste veranderingen op dit gebied mee maakt. + + +<a id="d0e337"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e337">101</a>]</span></p> +</div> +<div class="div2" id="d0e338"> +<h3>B. Waar worden de Nederlandsche nationale kleederdrachten gedragen?</h3> +<p>In ieder van de elf Nederlandsche provinciën wordt de nationale dracht op zeer verschillende wijze in stand gehouden. + +</p> +<p>In enkele streken komt ze thans (1916) nog veelvuldig voor en wordt ze in haar geheel, in onder- en bovenkleeding, zoowel +door de mannen als de vrouwen en de kinderen in eere gehouden. + +</p> +<p>In andere gedeelten van ons land, en dat is wel het grootste deel, vindt men er nog slechts de gedeeltelijke overblijfselen +van. Die gedeeltelijke dracht bepaalt zich dan hoofdzakelijk tot de vrouwen-kleeding, waarbij alleen de kap en het oorijzer +en eenige bijzondere gouden en bloedkoralen lijfsieraden behouden bleven. + +</p> +<p>Het verdere gedeelte van de kleeding dier vrouwen is dan een soort stadsdracht, waarin zekere vormen en versieringswijzen +van de oude drachten zijn overgebleven, maar in heel andere stoffen, heel andere (meestal effen) kleuren zijn uitgevoerd, +een en ander vervormd door den invloed van modedrachten van bijna een generatie terug. Dit “halve” nationale kleed heeft dus +in ieder geval een bijzonder cachet, maar zij is de bij uitstek smakelooze, boersche en onbeschaafde en is de ergste vijand +van de volledige nationale dracht geworden, omdat ze zoo voor ieder in het <a id="d0e349"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e349">102</a>]</span>oog vallend dualistisch verkeerd, daardoor zoo leelijk en daarom zoo belachelijk is. + +</p> +<p>En in het overige deel van Nederland zijn zelfs alle sporen van de ouderwetsche dracht verloren gegaan. Dit is vooral zoo +in de groote steden en centra van industrie, en dan voornamelijk onder de bevolking die van deze industrie leeft. De boeren +hebben in die streken soms nog hun eigen dracht—geheel of gedeeltelijk—behouden. + +</p> +<p>Een merkwaardig voorbeeld van dien verderfelijken invloed van de industrie op onze nationale kleederdrachten ziet men in Vlissingen, +dat geheel gemoderniseerd is, terwijl op het overige gedeelte van het onvolprezen schoone Walcheren, tot zelfs onder de poorten +van Vlissingen zelf, de inheemsche dracht in zoo bijzondere eer wordt gehouden. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>Zoo men de streken waar de nationale kleedij veel, minder of in ’t geheel niet meer gedragen wordt, op de kaart van Nederland +aanteekent, dan zal het opvallen, hoe de volledige kleedij alléén nog maar voorkomt in twee scherp afgescheiden centra (zie +bl. <a href="#d0e5634">1</a>). + +</p> +<p>Het eene omvat Zeeland, en dan nog hoofdzakelijk alleen de eilanden Walcheren en Zuid-Beveland, en een deel van Staats-Vlaanderen. + + +</p> +<p>Het andere strekt zich uit langs de kust van de Zuiderzee, van Staphorst (in Overijsel) in het Noorden, tot Huizen (in Noord-Holland) +in het <a id="d0e366"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e366">103</a>]</span>Zuiden. De eilanden Urk, Marken en Volendam (dat zoo goed als een eiland op het land is) moet men ook tot dat centrum rekenen. + + +</p> +<p>Buiten deze twee zich zeer duidelijk afteekenende streken, wordt het nationale costuum in Nederland nergens meer compleet +gedragen. In alle andere streken komt het gedeeltelijk voor, zelfs in de dorpen langs de Noordzee, waar voor Scheveningen, +wat de vrouwenkleeding betreft, een soort uitzondering gemaakt zou kunnen worden. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>De streken, waar de nationale dracht gedeeltelijk voorkomt, strekken zich om deze centra uit, ook in de groote steden zijn +de drachten zoo goed als geheel verdwenen, zoo men tenminste niet de zeer enkele oudere vrouw die nog alleen een eenvoudige +muts (de gewone Hollandsche hulle) draagt, of enkele weezen-costumes mee wil rekenen. + +</p> +<p>In het algemeen kan men echter zeggen dat dit gedeeltelijk costume in het grootste (westelijke) deel van de Provincie Friesland +nog gedragen wordt, op enkele van de Noordzee eilanden, in Noord-Holland (in hoofdzaak West-Friesland), op het platteland +in Zuid-Holland en Utrecht, de noordelijke Zeeuwsche eilanden, langs der Gelderschen IJsel in den achterhoek van Gelderland, +in het land tusschen Maas en Waal en in het noordelijk en westelijk deel van Noord-Brabant. In Groningen, een groot deel van +Drenthe en <a id="d0e376"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e376">104</a>]</span>Overijsel, in zuid-oostelijk Noord-Brabant en in Limburg is echter de dracht geheel verdwenen, bijna ieder spoor is er van +uitgewischt. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>De overgangs-periode van heele op gedeeltelijke dracht, die het geslacht dat thans (1916) ongeveer vijftig jaar is, heeft +meegemaakt, wordt door de jeugd uit dezen tijd (1916) overgeslagen. Zelfs in centra waar de drachten om veel redenen nog in +zeer groote eere zijn, beginnen enkele jongeren direct met algeheelen afstand van het nationale costume te doen en kleeden +zich, niet alleen “op zijn stadsch” maar zelfs naar de laatste buitenlandsche mode, nu deze nieuwere vormen en opvattingen +zooveel spoediger tot de landelijke bevolking doordringen dan dit een geslacht geleden gebeurde. + +</p> +<p>En, waar deze volledige verandering van costumeering, zoo zonder overgangsproces, plaats grijpt, is het begrijpelijk dat voor +de nationale drachten het grootste gevaar dreigt om in betrekkelijk zeer korten tijd volkomen te verdwijnen. + + +</p> +</div> +<div class="div2" id="d0e384"> +<h3>C. Over den invloed van den godsdienst, ras, rang, stand en beroep op de Nederlandsche nationale kleederdrachten.</h3> +<p>De invloed van den godsdienst op de nationale drachten is een zeer bijzondere. Niet alleen dat de vorm van het costume ook +zelfs naar den <a id="d0e389"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e389">105</a>]</span>godsdienst verschillend wordt, zooals dit zeer sterk is op Zuid-Beveland, maar het blijkt dat de godsdienst ook van invloed +is op het behoud onzer nationale drachten. Over het algemeen heb ik opgemerkt dat in meer orthodoxe streken—zoowel protestantsche +als roomsch-katholieke—de drachten langer bewaard blijven dan in minder godsdienstige, zoodat dus de godsdienstige factor +als eene ten goede voor de drachten moet worden aangemerkt. + +</p> +<p>De invloed van het Ras laat zich ook in den vorm van de costumes nawijzen zooals ik dat reeds hier en daar in dezen text doe. +Hierover hebben ook Dr. Jos. Schrijnen, in zijn hoogst belangrijk boek over “Nederlandsche volkskunde”, Prof. J. H. Gallee +in zijn werk over “Het boerenhuis in Nederland en zijn bewoners”, en Prof. L. Bolk in zijn verhandeling over “De bevolking +van Nederland in haar anthropologische samenstelling”, hun zienswijzen en de resultaten van hun studiën neergelegd. + +</p> +<p>De rang en stand in de maatschappij heeft in zooverre ook haar invloed op de nationale drachten doen gelden, dat de costumeering +rijker en fraaier werd, naarmate de drager in betere sociale omstandigheden verkeerde. Op den vorm van de dracht had dit slechts +weinig invloed, men was niet gewend bijzondere kenteekenen, om de standen te onderscheiden, te dragen. +<a id="d0e395"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e395">106</a>]</span></p> +<p>Om deze redenen zijn dus onze nederlandsche nationale drachten echte <b>volks-drachten</b>. + +</p> +<p>Anders is dit met de gelegenheids-kleedij. Niet alleen dat de vorm en de kleur van de kleeding der kinderen dikwijls van de +dracht van de volwassenen onderscheiden is, maar voornamelijk wordt het onderscheid groot tusschen daagsche, feestelijke of +rouw-kleedij. Dit is bij al onze nationale drachten min of meer het geval, maar—begrijpelijkerwijze—daar het sterkst, waar +de drachten nog volledig door mannen en vrouwen gedragen worden, omdat ook de oude zeden, met die oude drachten, behouden +bleven. + +</p> +<p>De invloed van die zeden en gebruiken, doet zich dan zeer sterk op de kleeding gelden, en komt in de verscheidenheid van die +kleedij bij vele gelegenheden tot uiting. + +</p> +<p>Opmerkelijk is daarbij vooral de bijzondere fraaiheid en ingewikkeldheid van de trouw-costumes, en—hoe zou het anders kunnen—vooral +van deze gelegenheids-kleeding van de vrouwen. + +</p> +<p>Overal wordt bij de costumeering van “<i>de bruid</i>” een zeer bijzondere prachtlievendheid, zoowel in kleur als in bewerking van het costume, ten toon gespreid. + +</p> +<p>Maar ook het verschil in beroep bracht verschil in kleedij, zonder dat er echter van een consequent doorgevoerde beroeps-kleeding +kan gesproken worden. +<a id="d0e414"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e414">107</a>]</span></p> +<p>Zoo is er, bijvoorbeeld op Scheveningen, verschil in de kleeding tusschen de visschers en de dorps-bewoners (die andere bezigheden +hebben). Maar over het algemeen is de afwijking van het algemeene type der locale kleeding tengevolge van beroep of stand +niet zeer groot. De grootste variatie wordt veroorzaakt door de <i>gelegenheid</i> waarbij het costuum gedragen wordt. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>Ten slotte zou nog een afzonderlijk hoofdstuk te wijden zijn aan de <i>weezen-costumes</i>. Ofschoon deze, als uniformen, niet tot de eigenlijke nationale kleedij gerekend kunnen worden, staat daar tegenover, dat +het wezen en de vorm van vele dezer drachten toch zoo nauw bij de eigenlijke volksdrachten aansluiten, er zoo zeer uit voortkomen +en er zich zoodanig mee hebben vermengd, dat deze meestal toch ook ouderwetsche costumeeringen hier noodzakelijk in het kort +besproken moeten worden. + +</p> +<p>Enkele van deze costumes zijn hier in dit boekje afgebeeld en beschreven, om toch vooral ook niet deze zoo typeerende kleedij +te vergeten, die door een groot deel van het publiek zoo goed gekend wordt, en die, naast de werkelijke nationale drachten, +toch ook veel aardigs en eigens aan de lokale kleur van enkele Hollandsche steden hebben bijgezet. De mooie Amsterdamsche +burgerweesjes, die uit Haarlem, uit Leeuwarden en zoovele andere steden, mochten in dit <i>bestek ook niet vergeten</i> worden. + + +<a id="d0e432"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e432">108</a>]</span></p> +</div> +<div class="div2" id="d0e433"> +<h3>D. Over de beteekenis van onze Nederlandsche nationale kleederdrachten uit een ethisch en aesthetisch oogpunt.</h3> +<p>Het ware zeer verkeerd onze nationale volks-kleederdrachten de maatstaf van een hooger schoonheidsbeginsel aan te leggen. +Zij behooren, als een van de vele monumenten van oude geschiedenis en kunst, geheel gelijk gesteld te worden met de kleinkunst, +de gebruikskunst, die uit het volk, uit zijn aard, zeden en gewoonten voortkwam, zonder in wezenlijk of direct verband met +de hoogste intellectueele waarde en geestelijke idealen van dat (ons) volk te staan. + +</p> +<p>En omdat ons Nederlandsche volk zich in haar kunstuitingen, zelfs in die van haar beste perioden, steeds meer een volk van +particulariseerend gevoel dan van veralgemeenende verstandelijkheid heeft betoond, moet het ook niet verwonderen dat haar +volks-kunst, waaronder onze nationale kleederdrachten te rekenen zijn, nooit belangrijker wordt dan wat met wat goede maar +boertige smaak, veel werk-kracht en een vroolijke maar oppervlakkige levensbeschouwing bereikt kon worden. + +</p> +<p>Verheffend schoon zijn daarom onze nationale kleederdrachten niet, maar ze zijn levensvol, soms rijk, soms fijn, maar over +’t algemeen meer aardig, merkwaardig en typeerend dan inspireerend. Zij behooren, gelijk zoovele opmerkelijke maar anders +<a id="d0e442"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e442">109</a>]</span>geen hoogere princiepen uitdrukkende meubelkunst en klein-architecteur, tot dat zelfde soort monumenten van onze groote voorgeschiedenis +gerekend te worden, waarvan de overblijfselen nog voor een deel in enkele streken van ons land te vinden zijn is in oude buurtjes +en grachtjes, huisjes en hoekjes. Als zoodanig hebben zij dus in het werkelijke hedendaagsche leven van ons volk geen beteekenis +meer dan die van “curieuse bezienswaardigheid”. Slechts in die gedeelten van ons land waar nog oude of ouderwetsche zeden +en gewoonten heerschen, hebben en behouden zij echter alleszins hun reden van bestaan, en .... zijn zij nog de dragers van +het levende volks-ideaal. + +</p> +<p>De schoonste van deze drachten zijn voornamelijk die welke door den Frieschen stam gedragen worden, te weten de costumes in +Friesland, Urk, Volendam en in Zeeland. Bij deze alle moet een verfijning van vorm en kleurenkeus geconstateerd worden, die +op iets hoogers dan het gemiddelde volks-ideaal wijst, die meer geestelijke ontwikkeling en aspiraties verraadt. Ook de meerdere +voortreffelijkheid en schoonheid van dit ras boven de andere bewoners van Nederland verklaart de meerdere belangrijkheid en +grooter schoonheid van deze drachten boven de andere. + +</p> +<p>Behalve de aristocratische allure die vooral het Friesche costume haar draagsters geeft, het bijzonder groot-burgerlijke van +de Hindelooperdracht, <a id="d0e448"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e448">110</a>]</span>de levens-volheid en natuurkracht, waarvan de Urker en Volendammer kleedij getuigt, wordt in deze het toppunt van evenwichtigheid +bereikt in het Zeeuwsche costume, dat meer natuurlijk dan zoovele andere drachten (bijv. Marken, Staphorst enz.) alle voordeelen +van de eigenheid van het volk, van het ras, op zijn best en het schoonst tot uiting brengt en als onderstreept. + +</p> +<p>In de Zeeuwsche drachten (vooral die van Zuid-Beveland en van Walcheren) komt den wil zich van anderen te onderscheiden, hoogere, +meer intellectueele <span id="d0e452" class="corr" title="Bron: idialen">idealen</span> uit te drukken, dieper levenskijk te hebben zoo volmaakt en zoo harmonieus tot zijn recht in een even smaakvolle als stijlvolle +kleedij, die als geïnspireerd en gecomponeerd schijnt op de bijzondere lichamelijke schoonheid van dit zeeuwsch-friesche ras, +dat ongetwijfeld het schoonste, en naar den bouw van het lichaam het meest algemeen-menschelijk-normale deel van het nederlandsche +volk is. + +</p> +<p>Werkt den aanblik van het Nederlandsche nationale costume dan niet altijd verheffend, is het in zich zelf niet altijd even +hygiënisch, lijkt het soms meer vreemd en gezocht dan origineel, soms meer bont dan kleur-rijk, soms meer merkwaardig dan +mooi, het geeft in zijn groote verscheidenheid een zeer juisten blik op de Nederlandsche volkspsyche. De klein-burgerlijkheid, +die een hoofdkenmerk van ons volk is, en die dikwijls tot <a id="d0e457"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e457">111</a>]</span>boerschheid wordt, komt in enkele van die drachten ten zeerste uit, zooals die van Marken, Gelderland en Noord-Brabant. Aan +den anderen kant echter zijn er elementen in die volks-kleedij, die zich bijna boven de groot-burgerlijkheid tot een soort +regenten-aristocratie verheffen, zooals de provinciale (oude) dracht in Friesland en Zeeland, waar door verfijnden smaak in +kleuren en vormen iets hoogers bereikt wordt, al wordt die meer aesthetische werking van deze drachten dan voor een groot +deel veroorzaakt door de grootere rasschoonheid van de dragers, en—speciaal van de draagsters. + +</p> +<p>Wil men deze historische drachten, en wat er thans nog van over is, op deze wijze beschouwen, dan blijken ze even waardevol +voor de kennis van de Nederlandsche volks-ziel als de oude meubelen, architectuur en het allergrootste deel van onze nationale +schilderschool. Ze zullen altijd hun waarde aan hun oprechtheid en waarheidszin blijven ontleenen, zoowel aesthetisch als +ethisch, ze zullen aldoor als een werkelijke afspiegeling van den geest en de idealen van ons volk moeten worden erkend. + +</p> +<p>En .... staan zij in dat opzicht lager, of zijn zij minder belangrijke of minder “hooge” kunst dan al het andere, wat ons +van het voorgeslacht bleef? Ik betwijfel het. De beste uitingen van onzen Nederlandschen volksaard, op het gebied van <a id="d0e463"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e463">112</a>]</span>welke kunst van het verleden of van het heden men het dan ook neme, zijn en blijven, voorzoover het specifiek Hollandsche +wat er aan is, toch immers niets anders dan uitingen van “<i>boeren, burgers en buitenlui</i>.” + +</p> +<p>En onze nationale kleederdrachten behooren werkelijk niet tot de minst-belangrijke van die uitingen van “<i>boeren-kunst”!</i>— + + + +</p> +</div> +<div class="div2" id="d0e473"> +<h3>E. Litteratuur over de Nederlandsche nationale kleederdrachten.</h3> +<p>Alvorens tot een korte beschrijving van die nationale drachten, zooals zij thans (1916) zijn, over te gaan, moge hier een +kort overzicht volgen van de publicaties die—voor dezen—over dit onderwerp zijn verschenen. Een blik op de goede, of goed +bedoelde beschrijvingen en afbeeldingen van deze drachten, hoe zij waren en zijn, en tevens een woord over de slechte en niet +goede afbeeldingen, kan hier hen, die omtrent dit onderwerp meer willen weten, een korte leiddraad geven. + +</p> +<p>Want beide soort publicaties over onze zooveel bewonderde en tegelijk zoo zeer gesmade en belachelijk gemaakte nationale drachten, +moge hier eenige critiek vinden. + +</p> +<p>In ’t algemeen mag gezegd, dat de goed-bedoelde, zoowel als de slechte beschrijvingen en afbeeldingen van deze costumes, ieder +het hunne hebben bijgedragen <a id="d0e482"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e482">113</a>]</span>om de kennis en waardeering in de war te brengen. + +</p> +<p>Enkele goede, en meer wetenschappelijke, d. w. z. meer <i>juiste</i> beschrijvingen daargelaten, moet het meeste van wat over dit hoogst belangrijke maar uiterst omvangrijke onderwerp werd gepubliceerd, +tot de romantische en lyrische proza en poëzie gerekend worden. Bijna steeds waren het slechts phantasieën die men gaf, prent-verbeeldingen, +plaatjes, groepjes die wel het schilderachtige, het aardige, lieve en typeerende van het uiterlijke dezer drachten gaven, +maar meer ook niet. Zoo is een van de eerste publicaties op dit gebied, de uitgave van J. le Francq van Berkhey uit 1773, +meer bezingend dan beschrijvend. Behalve een zeer objectief boekje over Hindeloopen, dat in 1855 te Leeuwarden verscheen, +zijn de publicaties van E. Maaskamp uit 1803 en de Karakter-schetsen, kleederdrachten, enz. in 1842 door de Nederlandsche +Maatschappij van Schoone Kunsten in Den Haag gepubliceerd, niet anders dan prentenboeken te noemen, waarbij den text meer +lyrische ontboezemingen zijn, dan beschrijvingen. + +</p> +<p>Zoo is het ook met de lithographische platen van Valentijn Bing en Braet von Ueberfeldt, in 1857 uitgegeven, ofschoon hier +een paar prenten met goede détails aan zijn toegevoegd. + +</p> +<p>De vele atlassen, die in de bibliotheek van het Rijks Museum, en in de verschillende oudheidkundige <a id="d0e493"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e493">114</a>]</span>genootschappen bijeengebracht zijn, waaronder de verzameling van F. Muller (Amsterdam 1879) wel een van de voornaamste is, +bevatten slechts losse platen, met geen of te weinig beschrijvenden text. De voorstellingen uit den tijd vóór dat de photographie +in dienst van deze wetenschappelijke onderzoekingen werd gesteld, zijn allen te “artistiek”, geven te kennelijk slechts den +persoonlijken indruk van den lithograaph of teekenaar weer. De meeste van deze voorstellingen zijn dan ook geen objectieve +afbeeldingen van bepaalde costumes, het zijn slechts “tafreelen”: “een boer”, “een dienstmeid”, zonder verder te praeciseeren. + + +</p> +<p>De geschiedenis van de nationale kleederdrachten, die uit <i>dit</i> materiaal alléén zou moeten worden samengesteld, zou derhalve een zeer twijfelachtige wetenschappelijke waarde krijgen. + +</p> +<p>Later begon men echter juister beschrijvingen van de nationale drachten te geven, toen ook de photographische afbeelding bespreking +van dit onderwerp in verschillende tijdschriften toeliet. + +</p> +<p>Een van de eersten die stelsel-matig in dezen te werk ging, was Mr. J. E. van Someren Brand. Reeds in 1893 verschenen opstellen +van zijn hand over speciale détails van dit omvangrijke studie-vak, in Elseviers maandschrift. Bijzonder mooi geïllustreerde +opstellen verschenen later in ditzelfde tijdschrift, in Buiten, en andere periodieken. Het meest complete en het meest als +een wetenschappelijke verhandeling <a id="d0e504"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e504">115</a>]</span>bedoelde werk, is echter de reeds hierboven genoemde standaard-uitgave van Professor J. H. Gallée, over “het Boerenhuis in +Nederland en zijn bewoners.” + +</p> +<p>Een geheel zelfstandige serie platen en een opstel van Professor Gallée zelve, en een over de Anthropologische samenstelling +van de bevolking van Nederland, van de hand van Prof. L. Bolk, is aan deze uitgave—die eigenlijk in hoofdzaak over de boerenwoningen +gaat—toegevoegd. + +</p> +<p>Hoe voortreffelijk dit werk echter ook moge zijn, moet toch betreurd, dat Professor Gallée waarschijnlijk niet over de noodige +bladzijden voor text en illustratie kon beschikken, om niet alleen het uiterlijk aspect van enkele onzer nationale drachten +af te beelden en tè globaal te beschrijven, maar om ook de onderkleeding te hebben kunnen behandelen. Bovendien missen deze +prenten, die alle naar photographie genomen zijn, de kleur. En, die kleur is een zoo belangrijke factor in die kleurvolle +en kleurige volks-kleedij, dat ze, zonder deze, niet in afbeeldingen in zwart te begrijpen is. + +</p> +<p>Voor Zeeland publiceerden Dr. J. C. de Man en J. A. Frederiks in 1894 een beschrijving van de Zeeuwsche drachten. Ook verscheen +een plaat in kleuren waarop alle Zeeuwsche kleederdrachten, tot een schilderachtige groep vereenigd, staan afgebeeld. Deze +plaat werd uitgegeven onder leiding van Mr. J. E. van Someren Brand, den bijeenbrenger <a id="d0e512"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e512">116</a>]</span>van een hoogst belangrijke collectie costumepoppen. Ofschoon deze prent, naar omstandigheden, (lithographie in kleuren naar +een kleurlooze photo) zeer belangrijk is, is ze niet voldoende. Het is ondertusschen te bejammeren, dat van de andere provincies +niet dergelijke prent-verbeeldingen zijn gemaakt. Deze plaat werd uitgegeven door de Uitgevers Mij. Elsevier, in 1894. + +</p> +<p>Een nog altijd niet geschreven standaardwerk over onze nationale kleederdrachten zal niet alléén de boven, maar ook de onderkleeren +in al haar détails moeten beschrijven en afbeelden, niet alléén in zwart, maar ook (en vooral) in kleur. En niet alléén zal +het “effect” dat deze drachten op den beschouwer maken, moeten worden weergegeven, maar vóór alles het wezen, de ware vorm, +de constructie van die kleedij in schematische verbeeldingen moeten worden vastgelegd, ondersteund door photo’s naar de dragers +en draagsters zelf, opdat ook de wijze van dragen, de habitus der bevolking, hun uiterlijke ras-eigenaardigheden voor het +nageslacht duidelijk bewaard mogen blijven. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>Tot zoover over de goed-bedoelde en goede publicaties over onze nationale drachten. Thans over de slechte, de verkeerde, zelfs +de leugenachtige. En tot deze laatste moeten vooral de duizende prentbriefkaarten gerekend worden die in de laatste tien jaren, +in den handel zijn gebracht. <a id="d0e520"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e520">117</a>]</span>Behalve dat deze prentjes slechts “kiekjes”, “plaatjes” te zien geven, zijn de gekleurde uitgaven, die in deze bestaan, meestal +in het buitenland vervaardigd, en daardoor in den regel hopeloos verkeerd. Ze accentueeren het bonte, boersche, onbeschaafde, +door foutieve op-kleuring nog meer, zoodat deze verkeerde series veel misverstand omtrent onze nationale kleedij in de wereld +gebracht hebben. + +</p> +<p>Maar niet minder zijn daar de vele reclameplaten schuld aan, en de wijze, waarop zich (vooral de Amerikaansche) reclame van +een zoo dankbaar en “dutchy” (lees: mal) motief heeft meester gemaakt als de Hollandsche nationale drachten den niet begrijpenden +boodt. + +</p> +<p>Die verkeerde, en dikwijls opzettelijk verkeerdelijk aangedikte voorstellingen hebben onze nationale kleederdrachten in het +oog van den buitenlander (en—terugwerkend, in het oog van vele Hollanders) een zeer slechten roep bezorgd. Zelfs ging een +deel van deze verkeerde gedachten op Holland en de Hollanders over. + +</p> +<p>Dit kon des te makkelijker, omdat de kennis van de algemeene aardrijkskunde, en speciaal van het kleine Nederland, in de groote +landen (vooral Amerika, Engeland, Frankrijk) onder het “beschaafde publiek” niet bijzonder ontwikkeld is. + +</p> +<p>Men is toen, in dat groote buitenland, die boerschheid, onbeschaafdheid en lachwekkende logheid, <a id="d0e530"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e530">118</a>]</span>die men, door die verkeerde voorstellingen, gedwongen werd te zien, voor <i>den geest van Holland en zijn bewoners</i> gaan houden. En dit heeft een juist begrip omtrent en kennis van het ware Holland in de wereld niet bevorderd. + +</p> +<p>En toch—dit alles had voor een deel vermeden kunnen worden, zoo er een goed standaardwerk over onze nationale kleederdrachten +bestaan had. Maar tot nog toe hebben onze nationale kleederdrachten, ofschoon zij evenzeer een levende uiting van den geest +der vaderen zijn, nog niet die aandacht der officieele en wetenschappelijke wereld tot zich getrokken, die zij om zooveel +redenen werkelijk verdienden. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>Hier blijft thans nog de collectie aangekleede poppen te vermelden, die in de verschillende musea in den lande de herinnering +aan die nationale drachten levendig zullen houden, als die drachten zelf dan niet meer door de bevolking zullen worden gedragen, +en .... als die poppen en hun kleedij tegen dien tijd niet door de mot en andere oorzaken zullen zijn vergaan. + +</p> +<p>Reeds in 1898 werd door Mr. J. E. van Someren Brand, toenmaals Directeur van het Stedelijk Museum te Amsterdam, een verzameling +van ongeveer honderd verschillende nationale costumes tezamen gebracht, die in hooge mate merkwaardig is. Deze belangrijke +collectie, die tot September <a id="d0e543"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e543">119</a>]</span>1916 in het Rijks Museum te Amsterdam te zien was en waar zij, om zooveel redenen, op de <i>eenige</i> haar <i>toekomende</i> plaats was, is sinds dien, jammer genoeg, naar het openlucht Museum te Arnhem “uitgewezen.” + +</p> +<p>Behalve deze collectie zijn minder omvangrijke verzamelingen van meer plaatselijke costumes, op poppen gemonteerd, in de musea +van Middelburg, Leeuwarden, Hindeloopen en andere steden opgesteld. + +</p> +<p>En behalve deze poppen, worden in menige familie enkele ouderwetsche drachten in hun geheel of in gedeelten als kostbare—maar +doode—herinneringen aan het voorgeslacht bewaard. Vooral is dit het geval in Friesland, waar echter nu en dan den gewestelijken +geest weer levend wordt, zoodat bij bijzondere feestelijkheden deze costumes nog wel voor den dag komen, om te getuigen, dat +het gevoel van eigenheid nu en dan nog wakker kan worden. + +</p> +<p>Maar behalve deze hier in ’t kort opgesomde beschrijvingen en plaatjesachtige verbeeldingen, deze prent-briefkaarten en poppen +in nationaal costume en die enkele, in oude kasten en stoffige doozen bewaarde kleedingstukken, is van de nationale drachten +in ons land niets over, dan wat er in de verschillende streken nog gedragen wordt, heele, halve, veranderde en onjuiste kleeding, +die zoo is, omdat ze zoo is, waar moeielijk eenige <a id="d0e557"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e557">120</a>]</span>juiste en wetenschappelijke critiek op gegeven kan worden en die de eenige reëele bron is voor onze kennis van dit bijzondere +monument van echt Hollandsche geschiedenis en kunst. + +</p> +<p>Een korte inventariseering, van dat, wat heden (1916) nog van die nationale volks-kleedij in werkelijkheid over is, <span id="d0e561" class="corr" title="Bron: beoogd">beoogt</span> <i>dit</i> boekje. + + + +</p> +</div> +<div class="div2" id="d0e567"> +<h3>F. Wat werd en wordt er voor de instandhouding, de belangen en de kennis van de Nederlandsche nationale kleederdrachten gedaan.</h3> +<p>Ten laatste moge hier nog een korte beschouwing volgen over wat er voor onze zoo beroemde Nederlandsche volksdrachten gedaan +werd. + +</p> +<p>In de meeste landen waar eveneens zoo’n belangrijk monument uit het verleden, als wij in onze nationale drachten hebben, is +overgebleven, en dat bovendien een monument is, in zich zelf zoo merkwaardig, en dat zóóveel tot de waardeering van ons Hollandsche +land, vooral bij den vreemdeling, heeft bijgedragen, wordt van overheidswege alles in het werk gesteld om die volkseigenheid +te bestudeeren, te doen voortduren, en ze op allerlei wijze te beschermen. + +</p> +<p>In Nederland evenwel, de liberale leuze getrouw van “laisser faire, laisser aller”, een land, waar tengevolge van die idee +kunst geen regeeringszaak is en dus niet beschermd wordt, werd en wordt “officieel” nog <i>niets</i> voor die nationale kleedij <a id="d0e579"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e579">121</a>]</span>gedaan. Alle pogingen in deze ten goede, gingen en gaan uit van <i>particulieren</i>. + +</p> +<p>De verzameling poppen, die tot September 1916 in het Rijks Museum op zijn eigenlijke plaats was, werd door particulier initiatief, +door particulier geld bijeengebracht. Ook was het zoo met de verzamelingen in de provinciën, waar zich particulieren, vereenigingen +of genootschappen te werk stelden. En deze laatsten hebben zeer goed werk gedaan. Maar de regeering deed niets. Ook dat moge +een van de vele factoren zijn, dat de nationale drachten in Nederland, om ’t zoo te zeggen, aan zich zelf overgelaten, zoodanig +vervormd, veranderd en “gehavend” werden, en per slot geheel zullen verdwijnen, omdat het dragen er van niet van hooger hand +werd aangemoedigd, of op een of andere wijze beloond. De pogingen die in dezen van privé-personen en vereenigingen uitgaan, +kunnen echter nooit dat gezag en die overtuigende ernst hebben, die een lands-bestuur aan zijn verordeningen of wenschen geven +kan. En al deed en doet de vereeniging Nehilennia in Middelburg ook nog zoo haar best (in een streek trouwens waar ’t nog +niet zoo heel erg noodig is) deze en dergelijke vereenigingen zullen toch niet bij machte zijn met goed gevolg tegen de wassende +wansmaak en vooroordeelen van de zoogenaamde stads-beschaving te strijden. + +</p> +<p>Een van de beste middelen in deze echter, <a id="d0e588"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e588">122</a>]</span>wordt wel door die Zeeuwsche vereeniging toegepast. Zij speculeert op de ijdelheid van de dragers (meer speciaal van de draagsters) +van het nationaal costume. Geen beter middel had zij kunnen bedenken, dan eenige personen in nationale dracht, en daarna diezelfde +personen (eenige kinderen) in stads-kleedij te laten photographeeren, Het onderscheid is zóó sterk, dat het de meest van smaak +ontbloote mensch treffen moet. Het is, om ’t zoo te noemen, een afschrikwekkend voorbeeld. Zoo aardig en zoo geheel met een +eigen cachet als die kinderen er uit zien in hun nationale dracht, zoo leelijk, zoo on-eigen, zoo onbeschaafd zien zij er +uit in het “stadsch”. Waarlijk, de boerschheid komt in die kinderen dan eerst werkelijk uit als ze zoogenaamd “beschaafd”, +dat is: op zijn stadsch, gekleed zijn, terwijl ze er in hun nationale dracht er heel wat minder boerachtig, minder onbeschaafd +uitzien. Met het veranderen van kleeding wordt dus door de boerenbevolking juist het tegenovergestelde bereikt van wat zij +bedoelt. + +</p> +<p>En dàt is het wat van overheidswege aan den volke had moeten en kunnen gedemonstreerd worden, dat het niet vernederend of +verachtelijk is om de nationale kleedij te dragen, dat ze niet leelijk, niet onbeschaafd is en niet “achterlijk” maakt, maar +dat juist het on-oordeelkundig en smakeloos dragen van de moderne stads-kleedij de dragers en draagsters belachelijk en leelijk +<a id="d0e592"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e592">123</a>]</span>maakt. Indien dit aan het volk gedemonstreerd was geworden, zou dit aanschouwelijk onderricht van zeer veel invloed op de +nationale drachten gebleken zijn. + +</p> +<p>Want, vooral bij de vrouwen is de indruk, die zij in hun costuum maken, toch nog maar altijd de hoofdzaak. En die ijdelheidsfactor +komt de nationale dracht ten goede. Vooral de mooiste, natuurlijkste en meest rationeele drachten, zooals de Friesche en de +Zeeuwsche. Zoolang de vrouwen zelf zullen blijven inzien dat die kappen en mutsen van kant, die gouden sieraden, die keurig +geplooide doeken en kleurige beuken, die korte mouwen en lage-halsjes-dracht haar goed kleedt, flatteert; .... en zoolang +er mannen zullen zijn, die deze schoonheid zullen opmerken .... en het de vrouwen zullen zeggen .... zal de nationale dracht +in eere blijven. + +</p> +<p>Het bewijs wordt immers reeds door de praktijk geleverd. Geen dame die in Middelburg of Goes gaat logeeren <span id="d0e598" class="corr" title="Bron: verzuimd">verzuimt</span> het zich in de “zoo flatteerende” Zeeuwsche dracht te doen photographeeren. En, indien een Friesch meisje al de fijnheid +en de ingeboren aristocratische allure van haar ras op het voordeeligst wil doen uitkomen .... dan zet ze een oorijzer op, +met een fijne kap en de diamanten speld op het voorhoofd, dan doet ze kleurigzijden jurken aan, het prachtige kanten schortje +voor, en witte kousen met lage schoentjes aan. +<a id="d0e601"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e601">124</a>]</span></p> +<p>De nationale dracht vindt op die wijze een beschermster in zich zelf en in “<i>de vrouw</i>.” + +</p> +<p>Maar wat haar het meest ten nadeel komt, is dat ze kunstmatig in het leven wordt gehouden ten bate van het vreemdelingenverkeer. +Dan verlaagt ze zich in haar dragers en draagsters tot bedelende comedianten. + +</p> +<p>En, omdat dit door buitenlanders reeds zeer duidelijk is opgemerkt, heeft dit soort propaganda van de nationale kleedij, die +nationale drachten zelf, haar dragers en ook heel Nederland, in het buitenland zeer veel kwaad gedaan. Er zou van overheidswege +tegen geageerd moeten worden. + +</p> +<p>Want met de gebruikelijke onkunde omtrent de Nederlandsche geschiedenis en aardrijkskunde, die in het buitenland zelfs onder +de meest ontwikkelde standen heerscht, heeft deze verkeerde “reclame” tot de meest onwelwillende uitleggingen aanleiding gegeven. + + +</p> +<p>Zoo werd mij in Amerika’s hoofdstad, Washington D. C., door een dame, een kunst-kritieken-schrijfster, verweten, dat het Nederlandsche +volk het bedel-eiland Marken, tot een schande voor heel de Hollandsche natie “<i>in stand hield</i>”. Volgens haar was dat eiland, met huizen, bewoners en kleedij en al, <i>opzettelijk</i> gemaakt om het den vreemdelingen lastig te maken met bedelarijen. Men moge, in Nederland, zeggen dat die dame niet zeer goed +op de hoogte was, maar dat verhelpt <a id="d0e621"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e621">125</a>]</span>de zaak niet. Dat exploiteeren van de nationale kleederdracht als <i>vreemdelingen trekkende curiositeit</i> kan niet anders dan tot misbruiken, en tot de daarbij behoorende misvattingen bij den vreemdeling, leiden. En op die wijze +zouden de nationale kleederdrachten een middel worden om Nederland in het buitenland, evenals Italië, den naam te bezorgen, +dat het zijn oude monumenten alléén exploiteert als middel om “te bedelen”. + +</p> +<p>Maar er is iets anders. Dat wat het meest voor de nationale kleederdrachten noodig was, nog steeds het meest noodig is, zoowel +voor tijdgenooten, landgenooten, en vreemdelingen, voor heden en vooral voor de toekomst, dat is een volledige afbeelding +en beschrijving van die drachten. En het blijkt, dat een particulier zich daar niet toe zetten kan, tenzij hij een klein fortuin +en een belangrijk aantal jaren en zeer veel moeiten aan deze inventariseering ten koste legt. Waar de regeering, de gemeenschap +in dezen niet het initiatief neemt en royaal (dat is de eenige goede en mogelijke manier) dit werk zelf ter hand neemt of +aan een persoon opdraagt, daar zullen de nationale drachten tevergeefs op den rijken, maar tegelijk kundigen dolenden ridder +wachten, die zijn geld, tijd en inzicht geven wil om de schoonheid van deze stervende princes .... zooals men met een beetje +goeden wil de nationale kleederdrachten van Nederland metaphorisch <a id="d0e628"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e628">126</a>]</span>noemen kan, in woord en beeld aan het nageslacht over te dragen.... + +</p> +<p>Of zal die officieele en particuliere belangstelling en dat initiatief .... echt Hollandsch, ook weer zoo lang op zich laten +wachten, totdat het te boek stellen van al die gegevens ..... niet meer mogelijk zal zijn!.... + + + + +<a id="d0e632"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e632">127</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="d0e633" class="div1"><span class="pagenum"> +[<a href="#d0e4755">Inhoud</a>] +</span><h2>III. De beschrijving van de Nederlandsche nationale kleederdrachten in de verschillende provinciën.</h2> +<div class="div2" id="d0e636"> +<h3>Noord-Holland.</h3> +<p>Noord-Holland heeft drie centra van nationale kleedij, die geheel van elkaar gescheiden zijn. Dit zijn: Marken en Volendam, +West-Friesland, en het Gooi. + +</p> +<p>In het overige deel van deze provincie—en vooral in Amsterdam en omgeving, is de dracht zoo goed als geheel verdwenen ofschoon +men hier en daar oude vrouwtjes ziet met een kanten-muts, die meestal de zeer eenvoudige <i>Hollandsche hul</i> is, om enkele weeshuisdrachten niet te vergeten. Langs de kust van de Noordzee en op de eilanden is ook niet veel opmerkelijks, +behalve op Terschelling. + + + +</p> +<div class="div3" id="d0e646"> +<h4>A. Marken.</h4> +<p>Van al de nationale kleederdrachten in Nederland, zijn die van Marken het meest merkwaardig, omdat ze het meest zonderling +zijn. Zij vormen een type op zich zelf, die van al de andere drachten zeer afwijkt, zooals ook de Hindelooper dracht in Friesland. +Maar ze zijn door de groote verscheidenheid van costumeeringen voor mannen, <a id="d0e651"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e651">128</a>]</span>vrouwen en kinderen, de meest ingewikkelde kleedij, die men bijna kan denken. + +</p> +<p>Opmerkelijk is, dat zich deze dracht in al zijn verscheidenheid tot op onzen tijd zoo volledig heeft kunnen handhaven, en +dat op een eiland, dat zoo zeer van de zee te lijden heeft, uit slechts een paar buurtjes van houten huisjes bestaat, in zijn +geheel even over de duizend inwoners telt, en dat—’t ergst van al—zoo dicht bij een groot modern wereld-centrum—als Amsterdam +is,—ligt, en dat zooveel door vreemdelingen wordt bezocht. + +</p> +<p>Alle drachten die op Marken voorkomen, hier te bespreken, is onmogelijk. De voornaamste zijn deze: + +</p> +<p>1. De zuigeling (zie bl. <a href="#d0e5714">6</a>) (van beide geslachten) wordt op bijzondere wijze in hemdjes, jakjes, mutsjes en wollen dekens, als een stijve pop ingebakerd. +De kleuren van deze kleedij zijn zeer levendig, meest allen met rood tot hoofdkleur. De stoffen zijn van geweven of gedrukte +katoen (sits of cretonne) en de versieringen bestaan uit kant, (echte of machinale-linnen kant) of uit borduringen in kruissteek. + + +</p> +<p>De mutsen, die deze jonge kinderen worden opgezet, bestaan uit drie of vier witte en gekleurde kapjes overelkaar, met een +bandje onder de kin vastgehouden. + +</p> +<p>2. De jongens en meisjes tot zes jaren, zijn <a id="d0e666"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e666">129</a>]</span>hetzelfde gekleed, in kleurige rokjes, die naar onder wijd uitstaan. Beide dragen mutsen van gebloemde stof (meest rood) over +witte ondermutsen. Het eenige verschil in de dracht van jongens of meisjes, en waardoor men hen van elkaar kan onderscheiden, +is de vorm van het kleurige overmutsje, dat bij den jongen meer een rond kalotje is en van boven, op de kruin, met een rozet +is versierd. De mutsen der meisjes zijn uit drie stukken, één middenbaan met twee zijpanden, en missen de kruin-versiering. + + +</p> +<p>Overigens hebben de jongens zoowel als de meisjes beide gekrulde haarvlechten langs de slapen en in den nek. + +</p> +<p>3. De meisjes-dracht blijft aldus tot hun zesde jaar. Dan krijgen zij een corset of “<i>rijglijf</i>”, (zooals het op Marken heet) een zeer dik en stijf kleedingstuk van meestal bruine baai, rijk geborduurd met bloemen in +sterke kleuren (zie bl. <a href="#d0e5728">7</a>). Dit rijglijf sluit, met een lange witte feter van achter. Het is zoo stijf, (door de vele balijnen) dat de meisjes-figuren +(zie bl. <a href="#d0e5742">8</a>) er die eigenaardige houterige, stijve vorm door krijgen, die ook de figuren van de volwassen vrouwen op Marken kenmerkt. + + +</p> +<p>4. De jongens krijgen op hun zesde jaar een broek, (zie bl. <a href="#d0e5700">5</a>) in plaats van hun rokken. Die broek is van donker blauwe of bruine baai, in dezelfde wijde vorm als die van de volwassen +mannen. Het bovenlijf van den jongen is echter <a id="d0e686"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e686">130</a>]</span>nog ongeveer gekleed als van het meisje, en hij draagt nog het mutsje met de lange krullen. + +</p> +<p>5. Op zevenjarige leeftijd krijgt de jongen volkomen mannenkleeren aan, bestaande uit een baaitje van blauwe stof, halsdoekje, +twee knoopen in de kraag, en een pet of hoedje op. + +</p> +<p>6. De jonge meisjes krijgen op hun zestiende jaar de kleeren van volwassen vrouwen. + +</p> +<p>De volledige beschrijving van een dagelijksch Marker vrouwencostuum volgt hier: (zie bl. <a href="#d0e5655">2</a>, <a href="#d0e5669">3</a>, <a href="#d0e5683">4</a>, <a href="#d0e5700">5</a>.) + +</p> +<p>Zij draagt, over het bloote lijf, een linnen (ongebleekt katoenen) hemd met lange mouwen. Aan den hals is een staande boord, +die met kruissteek in zwarte wol, met geometrische figuren is versierd. Een dergelijken rand siert ook het eind van de mouwen, +om de polsen. Dit halskraagje heet “<i>beffie</i>”. (Zie bl. <a href="#d0e5634">1</a>.) + +</p> +<p>Deze ornamenten blijven steeds bij het Marker costume te zien, zelfs ook als de vrouw geheel aangekleed is. (Zie bl. <a href="#d0e5634">1</a>, <a href="#d0e5655">2</a>.) + +</p> +<p>Over het hemd komt de onderbroek met bandjes, van wit katoen, met dikke (blauwe) wollen kousen, die onder de knie worden opgebonden. +Over het hemd gaat een mouw-vest van wit katoen, even over de taille reikend, zonder boord, van voren sluitend, met mouwen +van gestreept (rood en wit) katoen. Dit mouwvest heet “<i>mouwen</i>”. + +</p> +<p>Over deze “mouwen” komt het “<i>rijglijf</i>” (zie fig. 4) of het corset, althans een kleedingstuk dat <a id="d0e732"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e732">131</a>]</span>de dienst doet van keurs of corset. Het is van bijzonder zware en dikke constructie, van donker blauwe baai of wol, gevoerd +met witte wollen stof. Tusschen deze voering zijn van voren en van achter (niet op zij) balijnen aangebracht. De vorm is die +van een keurslijf, het gaat over de schouders, heeft armsgaten, rijkt even over de taille en is van voren iets uitgesneden. +Het wordt—van voren—dicht gesnoerd met een lange witte feter. + +</p> +<p>Het opmerkelijke van dit kleedingstuk, is de rijke ornamenteering met geometrische bloemen in zeer sterke kleuren. + +</p> +<p>Om de heupen worden “<i>rollen</i>” aangebracht, langwerpige kussens, die de rokken wijd-uit moeten doen staan en het figuur van de draagster moeten verbreden. +(Zie bl. <a href="#d0e5655">2</a>.) + +</p> +<p>Over dit rijglijf komt, van voren, de <i>borstlap</i>, een stuk vurig roode baai, vierkant, dat met spelden wordt vastgezet. + +</p> +<p>Daarover komen “<i>de voorpanden</i>”, een soort bolero-vormig jakje, van voren van vuur-roode baai, terwijl het achterpand van (meest paarsche) satinet is. + +</p> +<p>Over de broek heeft de Marker vrouw eerst de onderrok aangelegd, een zeer dikke rok van ruig (bruin-rood) baai, van onder +afgezet met een gelen band, van voren sluitend, met een grooten zak, rechtsch. Deze rok heet “<i>het ruigje</i>”. +<a id="d0e759"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e759">132</a>]</span></p> +<p>Over dit “ruigje” komt “<i>het schort</i>”, een groote wijde donkerblauwe rok van baai, laken of serge. Het is zeer dicht-ineen <span id="d0e765" class="corr" title="Bron: geplooit">geplooid</span> van achter, van voren hangt het rechter, zoodat het, naar onder, het figuur van de draagster zeer omvangrijk maakt. + +</p> +<p>Over dit schort komt het “<i>boezel</i>”, de boezelaar, van donkerblauw katoen, van boven versierd met een “<i>stuk</i>” van geweven, geruite (blauw-witte) katoen. + +</p> +<p>Over de “voorpanden” komt de “<i>bouw</i>”, het sieraad van de Marker-vrouwendracht. Het bestaat uit een vierkant lapje, gebloemde sits of satinet, en wordt op de +onderkleeding vastgespeld. (Zie bl. <a href="#d0e5634">1</a>.) + +</p> +<p>Over de mouwen komen nog halve <i>overmouwen</i>, die van den pols tot den elleboog rijken, van (meestal) paarsche satinet, met gele boordsels. + +</p> +<p>Om den hals komt dan nog het halsdoekje, een vierkant, van in blok-versiering geweven (meestal rood) katoenen doekje, dat +op bijzondere wijze wordt geplooid, en aan de punten versierd is, met zilveren en koralen kwastjes (<i>akertjes</i>). + +</p> +<p>Bij dit costume draagt de Marker vrouw in huis, of zondags, muilen (van zwart leer), in de week klompen. + +</p> +<p>Gaat zij met slecht weer (of ’s winters) uit, dan heeft zij over dit costuum nog een jakje van donkerblauw baai of laken, +met lange mouwen en schootje (of taille), aan den hals vierkant uitgesneden. +<a id="d0e798"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e798">133</a>]</span></p> +<p>De hoofdbedekking is niet minder ingewikkeld. + +</p> +<p>De haren worden van achter afgeknipt, de rest wordt tot twee vlechten gedraaid, die, langs de slapen, van onder de muts uitkomen. +Van voren draagt zij ponny, gelijk afgeknipt haar, dat met de vingers aldoor naar boven wordt gekruld, als een luifeltje boven +de oogen. (Zie bl. <a href="#d0e5634">1</a>.) + +</p> +<p>Over de haren gaat eerst een wit katoenen muts met platten bol. + +</p> +<p>Om den bol van die muts wordt een stijve band gelegd om den vorm te bewaren. Over deze ondermuts worden twee stroken van rood +baai gewikkeld, en een ander lint, waarop zwarte ornamenten in kruissteek. Die drie stroken moeten ieder op hun juiste plaats +gehouden worden door spelden. + +</p> +<p>Over deze onderlaag komt de overkap van fijn ballist en (van voren) een strook van kant, zóó, dat de roode baai en de zwarte +ornamenten door die dunne stoffen heen schijnen. + +</p> +<p>De geheele vorm van deze muts wordt door de verschillende plooiïngen, stijve stoffen en spelden in een cilinderachtigen vorm +gehouden. + +</p> +<p>Aldus is, in het kort omschreven, de gewone Marker-vrouwendracht. + +</p> +<p>De kleur is over het algemeen voor de rokken donkerblauw, het bovengedeelte van de kleeding, vanaf de heupen, vertoont niet +dan zeer sterke kleuren, waarbij rood in alle nuances de hoofdkleur is. +<a id="d0e818"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e818">134</a>]</span></p> +<p>Bij rouw verdwijnt al dat rood, het wordt paarsch bij lichte rouw of blauw, en zwart bij zware rouw. De vorm der kleeding +blijft in al zijn onderdeelen evenwel dezelfde. + +</p> +<p>Bij trouwplechtigheden is het costume van de bruid, wat de vorm betreft, wèl gelijk aan dat van de gewone vrouwendracht, maar +is de kleur in hoofdzaak gestemd op wit. Wit is de feestkleur bij de Marker-vrouwendracht, en bij dat alles wordt het bijzondere +van die gelegenheidsdracht nog verhoogd door de bijzondere zorg die er besteed wordt aan de plooiïngen van de (witte) boezelaar. +Die plooiïngen worden bij de meeste nationale kleederdrachten bijzonder verzorgd, ook door de Marker-vrouwen. Zelfs in hun +gewone daagsche dracht is de (donkerblauwe) boezel meestal zeer zorgvuldig op de strijkplank bewerkt. + +</p> +<p>7. De mannen-dracht op het eiland Marken (zie bl. <a href="#d0e5700">5</a>) wijkt in zooverre van de dracht van het nabije Volendam af, dat, ofschoon het baaitje ongeveer gelijk is, de das anders +is, niet de eigenaardige bonten muts van de Volendammers gedragen wordt, maar steeds de ronde vilten hoed, en dat de baaien +broek niet zoo wijd (ofschoon toch nog wijd genoeg) maar niet zoo lang is. Bij de Volendammers vallen de wijde broekspijpen +neer tot bij de grond. Op Marken worden de mans-broeken bij de knieën nauwer, en rijken <a id="d0e828"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e828">135</a>]</span>niet verder dan even over de knie, zoodat ze de onderbeenen en de blauwe kousen doen zien. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>Het opmerkelijke van deze nationale Marker-dracht is, dat ze over het algemeen niet den indruk van werkelijke schoonheid maakt, +hoofdzakelijk<span id="d0e834" class="corr" title="Bron: ,"></span> omdat het menschelijke figuur er in zoo hooge mate in door wordt ontsteld. Die platte bovenlijven, daardoor lang lijkende +armen, uitermate breede heupen, betrekkelijk korte rokken, en daar onderuit de dunne beenen..... dat alles werkt niet zeer +aesthetisch, maar het is in hooge mate eigendommelijk en schilderachtig door de kleur. + +</p> +<p>Daar komt bij, dat het Marker-menschenras niet tot het fraaiste van Nederland behoort. Het schijnt, dat zij in overdaad van +opvallende kleeding willen goed maken, wat de natuur hen ontzegde. + +</p> +<p>De kinderen echter zien er zeer pitoresk uit, maar ’t is een zeer vreemd-aandoende, onwezenlijke schilderachtigheid, daar +men aan wennen moet. + +</p> +<p>Bijzonder is het echter zeer zeker dat deze dracht in heel haar ingewikkeldheid, lastige snit, moeilijk te verwerken materiaal, +en veelvuldige versiering met borduurwerk geheel door de Marker-vrouwen zelf vervaardigd wordt, voor zichzelf zoowel als voor +haar kinderen. + +</p> +<p>Die bijzondere moeizaamheid, bij het maken, zal dan ook de reden zijn, dat zij het eenmaal <a id="d0e844"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e844">136</a>]</span>verkregen resultaat met zooveel zorg bewaren. + +</p> +<p>In ieder Marker-huisje is een zoogenaamde “<i>pronkkamer</i>”, waar in een hoek, meestal boven een laag kastje, een aantal spanen doozen, met kanten dekkleedjes bedekt, staan opgestapeld, +waarin die kleeren worden bewaard. Ieder kind, ieder meisje, iedere vrouw heeft zoo’n paar van die doozen, en de huisvrouw +houdt alles netjes, door dien stapel van haar rijkdom soms met koperwerk, doekjes met kant en bloemen te versieren. + +</p> +<p>Er spreekt uit die dingen bewijs genoeg, hoe zeer die nationale kleedij op Marken, zelfs heden ten dage (1916), nog uit den +volkswil voortkomt. + + +</p> +</div> +<div class="div3" id="d0e853"> +<h4>B. Volendam.</h4> +<p>Tegenover Marken, aan de vasten wal, maar toch zelf zoo goed als een eiland, ligt Volendam, dat tot vóór vijf-en-twintig jaar +weinig bekend, weinig bezocht en als afgesloten van de buitenwereld was. Opmerkelijk is dat, ofschoon zoo dicht bij Marken, +alles in Volendam anders is, ook de volksdracht. Voornamelijk zal dit liggen in het verschil van godsdienst. Op Marken is +men protestant, heel Volendam is roomsch-katholiek. Zelfs wordt het nationale costume in Volendam uitsluitend door de roomschen +gedragen. + +</p> +<p>Op Marken treft het stijve, bijna fanatieke van het volk en zijn dracht, in Volendam is het <a id="d0e860"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e860">137</a>]</span>een en al zwierige levenslust, in het volk zoowel als in zijn kleedij, zeden en gewoonten. + +</p> +<p>Ongetwijfeld is de Volendammer-dracht het meest van alle Nederlandsche drachten in het buitenland bekend. (Zie bl. <a href="#d0e5742">8</a>–<a href="#d0e5756">9</a>–<a href="#d0e5773">10</a>–<a href="#d0e5787">11</a>.) De Volendammer-dracht is als het type van den Hollander en de Hollandsche idee geworden, natuurlijk zeer ten onrechte. +Maar de buitengewone gezonde stoerheid die uit de kleedij spreekt, en vooral ook uit zijn dragers, de levens-volheid bij de +vrouwen, de quasi ironische ongeneerdheid bij de mannen, hebben misschien in het buitenland tot die generaliseering aanleiding +gegeven. + +</p> +<p>Hoe het zei, de Volendammer-dracht is heel wat “menschelijker” dan die van Marken. + +</p> +<p>En bestaat hier geen, of geen merkbaar verschil tusschen de dracht der kinderen en die van de volwassenen? + +</p> +<p>De vrouw is gekleed in lang withemd met korte mouwen. Daarover komt de wollen half lange borstrok. Daarover het “<i>rompje</i>”, zonder mouwen, even over de taille rijkend, van voren sluitend met haak en oogen. + +</p> +<p>Een corset draagt de Volendamsche niet, en, omdat ze tot een stevig, gezond ras behoord, blijft haar figuur, de vorm van taille, +buste en heupen normaal, ondanks de (dikwijls) te dikke rokken-tooi. + +</p> +<p>Over het rompje komt de <i>kra-lap</i> of <i>krop-lap</i>. <a id="d0e895"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e895">138</a>]</span>Deze bestaat uit twee vierkante lappen, met een uitsnijding voor den hals, over de schouders aan een kant met haak en oogen +vastgezet, van onder, door banden aan de punten, om het lijf vastgebonden. + +</p> +<p>Deze krop-lap is van gebloemde stof, meest katoen. De ornamentjes zijn echter zeer klein, meestal kleine bloemetjes op een +witten ondergrond. + +</p> +<p>Over deze krop-lap komt het <i>kletje</i>, een kort jakje van donkerblauwe stof, met half lange mouwen, vierkante uitsnijding aan den hals (waardoor vóór en achter +de krop-lap te zien komt) en van voren sluitend. + +</p> +<p>’s Zondags wordt het effect nog verhoogd door een <i>dunnen doek</i> van (witte of gebloemde) tule, die tusschen het kletje en de krop-lap gestoken wordt. (Zie bl. <a href="#d0e5787">11</a>.) + +</p> +<p>Over het hemd komt de onderbroek, daarover de gestreepte rok (van gestreept katoen), daarover de donkerblauwe baaiënrok, dan +de dikke wollen <i>streep-rok</i>, dan de bovenrok. (Zie bl. <a href="#d0e5742">8</a>, <a href="#d0e5756">9</a>.) + +</p> +<p>Deze laatste is ’s Zondags van witte, zeer dikke baai, met vertikale strepen in fel rood en groen versierd. (Zie bl. <a href="#d0e5756">9</a>.) + +</p> +<p>Alle rokken gaan rechts dicht. + +</p> +<p>Over dit alles komt de boezelaar van dezelfde stof als het kletje, met een rand van boven, van geruit-geweven katoenen stof, +welke zondags van zijde is en allerlei kleurige versieringen heeft. +<a id="d0e932"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e932">139</a>]</span></p> +<p>Ook dit schort wordt mooi in de plooi gestreken, zooals bij de Marker vrouwen. + +</p> +<p>De rokken van de Volendamsche zijn niet zoo kort als die van de Marker vrouw. Zij loopt in huis (over de matten) op haar donker-blauwe +kousen, op straat (zondags) op muilen van leer, door de week op klompen. + +</p> +<p>De hoofdbedekking bestaat uit het <i>hulletje</i>, van witte kant, dat over een zwarte onderkap is getrokken. De haren zijn geheel afgeknipt als bij een jongen. Van achter +komt, in den nek, een opkrullend randje haar onder de muts uit. + +</p> +<p>Soms draagt de Volendamsche dan nog om den hals een wollen das met (blauwe) blokken geweven. + +</p> +<p>Ook de hals-snoer van bloedkoralen met gouden slot, dat van voren sluit, wordt niet vergeten. + +</p> +<p>Het Volendamsche vrouwen en meisjes costume is in de week eenvoudiger. Dan wordt, in de plaats van het kletje, een gestreept +wollen jakje gedragen, meestal grijs-paarsch of blauw van kleur, met kleine ornamentjes. De boezelaar is dan dikwijls wit +.... dit laatste is reeds een verbastering van de ware dracht. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>Het mannen-costume van de Volendamsche visschers (zoowel als van de eendenfokkers en kaasboeren) bestaat uit een rood baai +hemd met mouwen, tot de knieën rijkend. Van voren heeft <a id="d0e952"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e952">140</a>]</span>dit hemd een boordje, genaamd “het befje”, waarin twee gouden knoopen worden gedragen. + +</p> +<p>Daarover een gestreept baaitje tot de heupen. Daarover de “<i>gezondheid</i>”, een soort buikgordel, die met bretels, genaamd “<i>galgen</i>’, wordt opgehouden. + +</p> +<p>Dit kleedingstuk is meestal van blauwe wol of baai. + +</p> +<p>Een onderbroek van gekleurd keper, sluitend met knoop, en bandjes onder de knie, die de zwarte kousen ophouden. + +</p> +<p>Daarover komt de bovenbroek van zwarte “<i>pij</i>”, met drie zakken, en twee groote zilveren knoopen van voren, genaamd <i>klapstukken</i>. + +</p> +<p>Over dit costume draagt hij in de week het <i>polka-baaitje</i>, een kort hesje met mouwen. + +</p> +<p>’s Zondags draagt de Volendammer over de gezondheid de gestreepte baai, een vest zonder mouwen, met dubbelen overslag. Om +den hals een doek, genaamd <i>karwas</i>, (zie bl. <a href="#d0e5742">8</a>) die tusschen de gestreepte baai wordt gestoken. Daaroverheen het “<i>blempje</i>”, een jas met mouwen, dat van voren sluit. In den winter gaat daarover de <i>blauwbaai</i>, een zwart jasje met mouwen en dubbelen overslag. + +</p> +<p>De lapel is blauw, omdat dit de omgeslagen blauwe voering is. Om de kraag en de lapel is een fluweel boordje, genaamd het +<i>katje</i>. + +</p> +<p>Daarbij worden ’s zondags schoenen gedragen, door de week klompen. +<a id="d0e1000"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1000">141</a>]</span></p> +<p>Op het hoofd een pet of <i>ruige muts</i>, met groene lintjes van achter. (Zie fig. <a href="#d0e5742">8</a>, <a href="#d0e5756">9</a>.) + +</p> +<p>Al deze kleedingstukken worden door de Volendammer vrouwen gemaakt. + + +</p> +</div> +<div class="div3" id="d0e1014"> +<h4>C. West-Friesland.</h4> +<p>Van de West-Friesche dracht is niets meer overgebleven, dan de kap en het oorijzer, en eenige typeerende lijfssieraden, die +door de vrouwen gedragen worden, benevens een algemeene costumeering, die niet heelemaal stadsch, noch heelemaal boersch is, +niet nieuwerwets, noch werkelijk antiek. Zij levert een van de beste voorbeelden hoe de nationale kleedij veranderen kan tot +iets wat niet te qualificeeren is, en het werkelijk nationale nog alléén in de hoofdbedekking bestaat. (Zie bl. <a href="#d0e5804">12</a>, <a href="#d0e5818">13</a>.) + +</p> +<p>Deze dracht vindt men in West-Friesland, Drechterland en <i>de Streek</i> tusschen Hoorn en Enkhuizen. + +</p> +<p>In Zaanland is niets meer van de oude drachten over, daar getuigen nog slechts de oude houten huisjes en hun bij uitstek merkwaardige +groene kleur van de vroegere eigenheid van dit land. + +</p> +<p>De kap, genaamd de Noord-Hollandsche (zie pl. 12), wordt gedragen over het door een bandje bijeengebonden haar. Eerst een +zwarte en dan een witte ondermuts, deze laatste van kant en met zwart lint geboord. Daarover gaat het oorijzer, <a id="d0e1034"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1034">142</a>]</span>een ongeveer vijf-centimeter breede strook van goud, eindigend in vierkante met filigraan bewerkte zijstukken, genaamd: “<i>de pooten</i>”. Daarover komt de bovenmuts, zeer dikwijls van echte kant, van voren een breede strook, naar achter een nog breedere, zeer +sterk en mooi regelmatig geplooide “<i>Kappekant-strook</i>”. De bol wordt gevormd door zeer fijne blauwe tule. + +</p> +<p>Het oorijzer en de onderkap schijnen dus door de blauwe tule heen, wat een zeer rijk effect maakt. Het oorijzer wordt vastgehouden, +en aan de bovenmuts gespeld door de <i>kapspelden</i>, die achter <i>de pooten</i> zitten. Naast de pooten, op het voorhoofd, komen de <i>veertjes</i>, kromme gouden naalden, die onder de bovenmuts gestoken worden en gedeeltelijk het voorhoofd bedekken. Naast deze steekt +men zwarte “<i>toertjes</i>”, valsche, zwarte, kleine krulletjes. + +</p> +<p>Op het voorhoofd dragen de oudere vrouwen een <i>voornaald</i>, van goud, rijk met diamanten bezet. + +</p> +<p>Om den hals komt de ketting van zeer dikke bloedkoralen, met gouden slot van voren. Bij den hals wordt een gouden doekspeld +gedragen en om den hals, naar beneden afhangend met een kruisje, de <i>kruize-ketting</i>. (Zie bl. <a href="#d0e5804">12</a>, <a href="#d0e5818">13</a>.) + +</p> +<p>Bovendien dragen velen een gouden horlogeketting die tot aan het middel rijkt. + +</p> +<p>Het geheele kapsel is een zeer fijne en ingewikkelde <a id="d0e1076"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1076">143</a>]</span>constructie van kant, naalden en veeren, rijk bezet met diamanten. + +</p> +<p>In de ooren draagt men gouden hangers <i>(bagge)</i>. Deze dracht is zeer kostbaar. + +</p> +<p>De eenvoudiger West-Friesche dracht bestaat uit de gewone <i>Hollandsche hul</i>, (zie bl. <a href="#d0e5818">13</a>) die over eene zwarte ondermuts wordt gedragen. Deze muts lijkt veel op de gewone Volendamsche muts, de punten worden echter +naar voren gedragen, in Volendam hangen die meer naar beneden of naar op zijde. + +</p> +<p>Over deze Hollandsche hul draagt men in heel West-Friesland de boeren-hoed, het <i>schuit-hoedje</i>. (Zie bl. <a href="#d0e5818">13</a>.) Het is van zeer bijzonder, schuitvormig model, van zeer fijn wit stroo, heeft zondags een witte (zijden) rand, in de rouw +een zwarte, door de week een rand in alle kleuren (roze). + +</p> +<p>Deze West-Friesche kap wordt weliswaar thans (1916) nog vrij veel gedragen, maar de wijze van dragen is verschillend. De oudere +vrouwen laten de achterste strook meer hangen, de jongere zetten deze meer naar boven, dat staat “vlugger”. Vele jonge vrouwen +dragen die kap echter reeds niet meer, of alleen ’s zondags. + + +</p> +</div> +<div class="div3" id="d0e1101"> +<h4>D. Het Gooi.</h4> +<p>Het Gooi vormt, zoowel geographisch als volks-kundig een zeer bijzonder deel van de provincie Noord-Holland. +<a id="d0e1106"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1106">144</a>]</span></p> +<p>Wat de kleederdrachten betreft, sluit het zich niet direct bij Holland, maar meer bij Gelderland en Utrecht aan, terwijl op +de grens-scheiding tusschen deze verschillende streken, het meer dan bijzondere visschersdorp Spakenburg een oase op zichzelf +is, die tot geen van deze gewesten te rekenen is. + +</p> +<p>Het eigenlijke Gooi echter, bestaat, voor zoover de kleederdrachten betreft, uit de drie dorpen, Laren, Blaricum en Huizen. +Hilversum, dat geographisch wél tot het Gooi behoort, telt in dezen echter niet mee, omdat men er geen resten van een nationale +dracht vindt. Des te belangrijker zijn de drie eerstgenoemde dorpen. + + +</p> +<div class="div4" id="d0e1111"> +<h5>I. Laren.</h5> +<p>Weinig plekjes van ons land zijn in de internationale artisten-wereld zoozeer bekend, als Laren. Maar of die vermaardheid, +zelfs ook maar voor een deel, te danken is aan de opmerkelijke kleederdracht en het eigene van de oorspronkelijke bevolking +van dit dorp, zou te bezien staan. + +</p> +<p>Zeker is het, dat Antoon Mauve, toen hij om gezondheids-redenen dit oord van gezonde lucht noodgedwongen “ontdekte”, daar +niet kwam om de eigenheid van de bevolking, maar het meest door de schoonheid van het landschap werd aangetrokken. Zijn nakomelingen +en navolgers zijn—<a id="d0e1118"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1118">145</a>]</span>meest allen—even blind voor die volkseigenheid gebleven als hun grooten meester. Vandaar dat ook in Laren zich het bijzondere +verschijnsel voordeed dat, te midden van een kunstenaarskolonie, een bevolking leefde waarvan het uiterlijk iedere “<i>begrijpende</i>” kunstenaar zou hebben geïnspireerd. Voor de Laarder artisten bleven de Laarder inboorlingen echter niets dan “plekken-kleur”. +Het menschelijke en de diepere beteekenis, de psychologiesche redenen voor de bijzondere uiterlijke verschijning van die landelijke +bevolking, is blijkbaar aan deze moderne artisten voorbijgegaan. + +</p> +<p>En toch, hoe merkwaardig is niet die Laarder inheemsche kleedij, hoe merkwaardig is niet het ras dat ze draagt, hoe opmerkelijk +zijn niet de typen, en is niet heel dit volk dat zoozeer zijn eigenheid bleef bewaren, ondanks de steeds sterker wordende +overstrooming van moderne-villabouw, “Sommerfrischler” en “inter-nationalistisch kunst-snobbisme” met al zijn verderfelijken +en onnatuurlijken aankleve. + +</p> +<p>Dat Laarder volk heeft een zeer bijzonder Hollandsch type. Het paart de gemoedelijkheid en kracht van het Hollandsche element +aan het fiere, en bijna aristocratische van het Friesche ras. Dat blijkt vooral uit de burgerlijke voornaamheid van de oudere +vrouwen, met hun zielvolle gezichten, hun hooge gestalte, en de prachtige maar eenvoudige deftigheid van den vorm en de <a id="d0e1127"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1127">146</a>]</span>kleur van hun eigenaardige dracht, de gouden kettingen, de geplooide doeken, en het geheel bekroond door de <i>vierkante muts</i>, die het eigenaardig ras-type nog te meer accentueert. + +</p> +<p>En dat bijzondere cachet wordt nog des te meer geconserveerd, omdat slechts de Roomsche bevolking dit costume draagt. Er is +dus wisselwerking tusschen levensopvatting-uit-geloof en volks-dracht, zooals dat trouwens bij alle nationale drachten in +Nederland en elders duidelijk op te merken is. + +</p> +<p>De kleedij van een Laarder vrouw (zie bl. <a href="#d0e5888">18</a>, <a href="#d0e5902">19</a>) bestaat uit: Een hemd met heel lange mouwen, daarover borstrok van keper, daarover <i>romp</i> of <i>corset</i> van blauw-keper, van voren dicht, zonder eenige verdikking (met kussentjes) aan de heupen. Daarover komt de gewone krop-lap +(kralap). Over de (open) broek met bandjes (onder de knie) komt de blauw baaienrok, daarover de zwarte (katoen) moiré-rok, +daarover de zwarte bovenrok en het (lange) jak van dezelfde stof, beide soms van zijde, satijn of thibet, in effen zwart, +blauw of bruin. + +</p> +<p>De rokken zijn alle van voren plat, op zij twee platte plooien, van achter met <i>rimpels</i>. (kleine plooitjes.) Dan komt de boezelaar, die heelemaal rond het lichaam gaat, van achter tegen elkaar sluit. Ze is meestal +van zijde, aan de kanten geboord met satijnlint. +<a id="d0e1153"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1153">147</a>]</span></p> +<p>’s Winters en ’s zomers is het costume hetzelfde. Het jak is aan den hals uitgesneden, zoodat de kroplap te zien komt, en +de mouwen zijn wijd, met hooge poffen aan de schouders. Daarover gaat de <i>overdoek</i>, van zwarte of blauwe zijde, met bonte kleuren met franje, netjes geplooid, van voren en van achter vastgespeld in de taille. +Om den hals komt een ketting van <i>vier</i> rijen bloedkoraal, het gouden vierkante slot in den nek, van achter. + +</p> +<p>En dan de muts, bestaande uit zwarte ondermuts over het haar, dat niet afgeknipt is, maar plat is weggekamd. Daarover het +oorijzer van zilver of goud, in hoofdvorm gelijk aan den oorijzer-vorm van Staphorst tot Nunspeet, en zóó gedragen dat de +“<i>speld</i>” onder aan de wang komt, zijdelings van den mond, zooals op Urk en op Staphorst. Daarover de vierkante muts, een vergroot-soort +Hollandsche hulle, waarvan echter de punten niet afhangen, maar weer naast het hoofd, naar boven, zijn opgespeld, waardoor +het geheel een vierkanten vorm krijgt, het geheele hoofd als in een cubus-vorm van kant vervat schijnt, een zeer mooie en +eigenaardige vorm-geving. + +</p> +<p>’s Winters wordt over dit costume een schoudermantel gedragen, (<i>schoe-mantel</i>) van zwart thibet, met blauw baai gevoerd, en een naar achteruitstaande, stijve kraag, met haak en oog onder de kin, soms +met linten vastgestrikt. De <a id="d0e1172"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1172">148</a>]</span>vorm doet aan de schoormantels van de Scheveningsche vrouwen denken. (Zie aldaar.) Dat is het typische, echte, Laarder vrouwen-costume, +dat in zijn eenvoudige vormen en meestal op zwart, donker-blauw of paarsch en bruin gekleurde hoofd-tinten slechts verlevendigd +wordt door de gouden (kruize) ketting, de bloedkoralen om den hals en de eigenaardige vierkante muts. + +</p> +<p>Maar dat alles verkrijgt eerst zijn ware eigendommelijkheid, door het bijzondere menschen-ras, dat deze dracht getrouw blijft, +een ras dat niet uitmunt door lichamelijke schoonheid, zooals het Zeeuwsche, Urker of Friesche, maar dat vooral den indruk +van burgerlijke deugdelijkheid geeft. + +</p> +<p>Er wordt in Laren nog een ander soort muts gedragen, de meer nieuwerwetsche, de zoogenaamde <i>ronde muts</i>, die niet anders is dan de Hollandsche hul, waarvan de punten een weinig meer naar boven-voren steken, en de kromming boven +het voorhoofd wat ronder is dan bij de Hollandsche hul. Overigens is ze van hetzelfde type. Bij de ronde muts wordt het gewone +verboerschte stads-costume gedragen. + +</p> +<p>De mannen-dracht van Laren heeft niets opmerkelijks. + + +</p> +</div> +<div class="div4" id="d0e1183"> +<h5>II. Blaricum.</h5> +<p>Ook in Blaricum is de dracht tweeledig. Enkelen dragen nog het ouderwetsche jak met de kroplap, <a id="d0e1188"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1188">149</a>]</span>zichtbaar op de borst (zie fig. 20) en de vierkante muts, zooals in Laren. Anderen dragen de stadskleeding en de “<i>kap</i>”. + +</p> +<p>Die kap is bijna van dezelfde constructie als de West-Friesche. (Zie fig. 12.) + +</p> +<p>Opmerkelijk is ook weer, dat in Blaricum slechts de Roomschen de nationale dracht nog dragen, evenals in Laren. In het nabije +Huizen evenwel, dat geheel protestant is, dragen de Roomschen geen nationaal costume. + +</p> +<p>Ook in Eemnes, dat protestant is, wordt de ronde muts anders (strakker) gedragen dan in Blaricum. + +</p> +<p>De “<i>kap</i>” zit aldus in elkaar: + +</p> +<p>Over het “<i>gespleten haar</i>”—d.w.z. het haar dat met een scheiding in het midden is gekamd, komt de zwart zijden ondermuts. Daarop worden aan de voorzijde +drie zwarte valsche krulletjes (aan iederen kant) gespeld, aan een elastiek dat om het hoofd gaat en de zwarte ondermuts vasthoudt. +Daarover worden de (gouden) naalden—met een elastiekje—vastgezet. Dan wordt aan de overmuts (kap) het oorijzer vastgespeld +aan de “boeken”, tusschen de muts en de blauw zijden bol, (zie West-Friesche kap) en dit wordt in zijn geheel zoo op het hoofd +gezet. Dan worden de <i>naalden</i> achter de boeken gestoken en de <i>spelden</i> er ingezet. + +</p> +<p>Bijzonder opmerkelijk is bij die dracht al het goud wat erbij hoort. De kapspelden en naalden <a id="d0e1217"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1217">150</a>]</span>en de oorbellen zijn alle zonder diamanten, alléén van in filigraan bewerkt goud (in tegenstelling met West-Friesland). Om +den hals komt de koralen ketting, bij de vierkante trek-muts een <i>vierkant</i> slot <i>(pukkel-slot)</i> of <i>(plaatjes-slot)</i>, met vier rijen bloedkoralen, het slot van voren. Bij de kap is het slot rond. Dan draagt men een broche (van goud), genaamd +de <i>borst-speld</i>. Dan een gouden ketting, waaraan gouden kruisje, dat tot midden op de borst komt, dikwijls met een schuifje, genaamd <i>boot</i>. Dan daarbij nog een lange losse (horloge) ketting van goud, en het horloge in de ceinture, welke laatste een gesp heeft. +Ook op de schoenen zijn gespen. Deze worden echter thans niet meer in Blaricum gedragen. + +</p> +<p>Het costume dat, naar den vorm, (bij de kanten kap) verboerschte stadsdracht is, heeft verschillende kleuren, varieerend tusschen +blauw, bruin, geel en groen, en zwart in de rouw, altijd van effen stof. + + +</p> +</div> +<div class="div4" id="d0e1236"> +<h5>III. Huizen.</h5> +<p>Zeer bijzonder zijn de drachten in het geheel protestantsche Huizen, het visschersdorp aan de Zuiderzee. (Zie bl. <a href="#d0e5930">21</a>, <a href="#d0e5944">22</a>, <a href="#d0e5957">23</a>.) + +</p> +<p>Het is zeer zeker een nationale dracht, die in Huizen gedragen wordt, maar het is er een die niet van ouden vorm of snit is, +maar wellicht nog niet zoolang geleden oudere modellen heeft verdrongen. Daar ze echter zeer algemeen is, en <a id="d0e1252"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1252">151</a>]</span>zeer getrouw wordt in stand gehouden, is het een nationale dracht, den Huizers (of liever de Huizerinnen) eigen. Het eenige +echte oude van dit costume is echter slechts de kap, die in wezen en vorm volkomen van alle andere Nederlandsche mutsen-vormen +afwijkt. + +</p> +<p>Dus ook in Huizen is in hoofdzaak slechts het vrouwen-costume belangrijk, ofschoon de dracht der Huizer-visschers niet zoo +stads-boersch is als die van de plattelands-boeren, en meer kenmerkend dan deze. De invloed van Marken, Volendam en Urk is +op die mannendracht merkbaar, ze behoort tot dezelfde familie van deze visschers-kleedij. Maar de wijde broek ontbreekt tegenwoordig, +ze is meer, wat de pijpen betreft, van het gewone model. Overigens is ze van den bekenden vorm met een klep, en versierd met +zilveren knoopen, juist zooals de mannen op Urk die dragen. (Zie bl. <a href="#d0e5957">23</a>.) + +</p> +<p>Het vrouwen-costume van Huizen kan aldus beschreven worden: (Zie bl. <a href="#d0e5944">22</a>, <a href="#d0e5957">23</a>): Over het hemd komt een borstrok en een lijfje, daarover een jak, in de laatste twintig jaren met zeer wijde mouwen, die +poffen, boven de schouders uit, hebben. Dat jak is zeer bijzonder van vorm, met zeer fijne plooitjes in de taille, aan de +armsgaten, aan de polsen, en zeer kort, even over de taille rijkend. (Zie bl. <a href="#d0e5944">22</a>, <a href="#d0e5957">23</a>.) Het is van effen kleur in een stof waar bloemetjes in zijn geweven, <a id="d0e1273"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1273">152</a>]</span>meestal bruin, bruin-paarsch of zwart. (Zie bl. <a href="#d0e5971">24</a>.) De rokken bestaan uit: gestreepte onderrok, (soms twee stuks), één witte rok, een zwarte bovenrok. Alle rokken gaan links +dicht; de bovenrok is van <i>thibet</i> (of: <i>paramat</i>), van zeer dunne stof, van voren recht, van achter met zeer vele (rimpels) plooitjes. Van onder wordt er een strook van 25 +cm. breedte tegengenaaid. Daarover gaat de boezelaar (<i>schulk</i>), van gewoon friesch (blauw) bont, ’s zondags paarsch of andere kleur. Daarover komt een losse ceinture met losse banden, +die van voren over het schulk afhangen. Die ceinture gaat met haak en oog van voren dicht. (Zie bl. <a href="#d0e5944">22</a>, <a href="#d0e5957">23</a>.) + +</p> +<p>Men draagt ’s zondags lage verlakte schoenen, en in de week muilen of klompen. + +</p> +<p>Door de week worden de mouwen opgestroopt, zoodat de meisjes en vrouwen bloote armen hebben, ’s zondags draagt men de mouwen +lang. + +</p> +<p>Dit costume, dat voor meisjes en vrouwen gelijk is, wordt niet door de kinderen gedragen. + +</p> +<p>De meisjes, tot hun vijftiende jaar, dragen jurken met korte mouwen, die van boven zeer sterk geplooid zijn. Dit noemt men +<i>pijpmouwen</i>. Tot aan den hals wordt dan over de kleeding heen een wit boezelaar gedragen. (Zie bl. <a href="#d0e5930">21</a>.) Over de armen, gebreide pols-mouwen. + +</p> +<p>Om den hals draagt men een slot met 5 rijen granaten-koralen. Het slot van voren. Soms komt <a id="d0e1309"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1309">153</a>]</span>daar nog een gekleurd zijden das bij, dat echter onder de koralen en het slot gedragen wordt. De uitstekende puntjes, van +voren, zijn dan het voornaamste dat men in ’t oog wil doen vallen. + +</p> +<p>De mutsen van de Huizer kinderen en vrouwen zijn het meest variëerend. + +</p> +<p>De kinderen dragen, in de week, tot hun 14 of 15<sup>de</sup> jaar een <i>pik-muts</i>, dat is een soort cornet of tip-muts, die geheel gehaakt of gebreid is van witte katoen of wol, en van achter over den nek, +afhangt. Deze mutsen worden gestreken, zoodat ze eenigzins stijf staan, en in de eigenaardige golvende plooiïngen blijven +behouden die men hen heeft gegeven. Het haar wordt daarbij door deze meisjes los gedragen. Ze dragen ’s zondags een rond strooiën +(zwart) hoedje, versierd met een pluim, die als een hane-kam over den bol van de hoed is gelegd. Van voren twee spelden of +broches. (Zie bl. <a href="#d0e5930">21</a>.) + +</p> +<p>Tusschen hun veertiende en achttiende jaar dragen de jonge meisjes een <i>plooi-muts</i>, bestaande uit een bol van witte kant, rings-om versierd met een rand (van een hand breedte) van plooitjeskant, die fijn +geplooid is om het gezicht, in den nek in grootere plooien afhangt. Die plooitjeskant omsluit en overhuift het gezicht, wat +nog erger het geval is met de <i>oorijzer-muts</i>, die de meisjes en vrouwen boven de achttien jaar dragen. (Zie bl. <a href="#d0e5971">24</a>.) Het haar wordt “gespleten”—<a id="d0e1335"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1335">154</a>]</span>dat is met een scheiding in het midden gekamt, en bijeengebonden tot een knotje achter in den nek. Daarover gaat een zwarte +ondermuts, daarover de witte over- of oorijzer-muts. Soms wordt ’s Zondags een witte ondermuts gedragen, gewerkt met zwarte +zijde. + +</p> +<p>Over de ondermuts komt het oorijzer, van gelijken vorm als langs de heele Zuiderzee-kust van Staphorst af tot hier (Huizen) +toe gedragen wordt. De spelden komen aan de slapen—dus weer anders dan in Laren, maar zooals in Nunspeet. + +</p> +<p>De oorijzer-muts zelf is van witte tulle met randen van kant, en de lange kanten slippen worden links en rechts aan het oorijzer +bij de slapen opgespeld. Vandaar dat deze muts, van voren gezien, een zeer bijzondere lijn-vorming geeft, en, van terzijde +bekeken, zoo groot en vooruitstekend is, dat het gezicht van de draagster er als het ware in wegschuilt. Dit is evenwel van +zeer bijzonder aesthetische werking. (Zie bl. <a href="#d0e5971">24</a>.) + +</p> +<p>Opmerkelijk is nog—vooral voor de zeden en gewoonten van de Huizers, dat een bruid (zie bl. <a href="#d0e5944">22</a>) een japon draagt van bruine stof, maar dat haar wijde schort van hemelsblauwe fijne wol is, met een lint van zijde, ook +in die kleur. Dit blauwe schort wordt maar éénmaal gedragen, nl. bij het aanteekenen ten stadhuize. Bij het trouwen is de +bruid geheel in het zwart, ook haar schort is aldus. Maar het blauwe schort <a id="d0e1349"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1349">155</a>]</span>blijft bewaard totdat het eerste kindje geboren is. Dan wordt het tot een doopjurk gemaakt, waarmede het kind ook nog ’s Zondags +ter kerke gaat, of die bij volgende doop-plechtigheden gebruikt wordt. + + + +</p> +</div> +</div> +<div class="div3" id="d0e1351"> +<h4>E. De Noordzee-kust en de eilanden.</h4> +<p>Veel bijzonders valt er niet op te merken van de visschersdorpen langs de Noordzee-kust, behalve van Scheveningen. Ook in +Zandvoort, dat een oudere plaats is, bleef een weinig van de nationale dracht over in de Hollandsche hul, waarvan echter de +badgasten een soort vermoderniseerde <span id="d0e1356" class="corr" title="Bron: immitatie">imitatie</span> gaan dragen, nu ze door de eigenlijke visschersbevolking afgeschaft schijnt. + +</p> +<p>De wereld verandert!!!..... + +</p> +<p>IJmuiden en Wijk aan Zee, zijn geheel moderne plaatsen. In Egmond en Bergen draagt men de West-Friesche dracht. + +</p> +<p>Op Texel is niets van de oude drachten over, zoomin als op Wieringen of op Vlieland. + +</p> +<p>Op Terschelling echter bleef een oude dracht gehandhaafd, die nog zeer merkwaardig is, al bestaat ze bijna uitsluitend uit +een hoofdbedekking van eigenaardigen vorm, met afhangende stroken. (Zie bl. <a href="#d0e5832">14</a>.) Die kap noemt men <i>zwarte kap</i>, daaronder draagt men een witte, genaamd: “<i>het mutske</i>”. De verdere kleedij bestaat er uit een <a id="d0e1376"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1376">156</a>]</span>lijf met schoot in ouderwetschen vorm, in allerlei kleur, jak genaamd. Daaronder komt de rok van merinos (vroeger thibet). +Het voorschoot noemt men <i>scheldoek</i>. (Zie Hindeloopen). + +</p> +<p>Deze dracht, die hoofdzakelijk merkwaardig is om haar geheel, wordt thans nog alleen door de vrouwen van middelbaren leeftijd +gedragen; de jeugd doet dit niet meer. + +</p> +<p>Vroeger droeg men op dit eiland een zilveren oorijzer, met gouden voor- en zij-naalden. + + +</p> +</div> +<div class="div3" id="d0e1385"> +<h4>F. De meeren en polders.</h4> +<p>In de drooggelegde Meeren en Polders van Noord-Holland, wordt geen nationaal costume gedragen. Toen na de drooglegging van +de Haarlemmermeer verschillende families uit alle deelen van Nederland zich daar kwamen vestigen, droegen zij de kleedij van +hun geboortestreek. Thans zijn die—zoo verscheidene—costumes geheel verdwenen. + + +</p> +</div> +<div class="div3" id="d0e1390"> +<h4>G. De groote steden.</h4> +<p>In Haarlem en <span id="d0e1395" class="corr" title="Bron: Ansterdam">Amsterdam</span> is het nationale costume geheel verdwenen. Dat neemt niet weg dat zelfs onder den rook van Amsterdam, aan de Amstelveenschen +Weg, onder Sloten, en aan den overkant van het IJ, de Hollandsche hul toch nog vrij veel door de oorspronkelijke boerenbevolking +<a id="d0e1398"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1398">157</a>]</span>gedragen wordt. Het eenige, wat werkelijk oud is, wat in de stad, in deze overbleef, nu zelfs ook de ouderwetsche bakers niet +meer bestaan, is het zoo beroemde costume van de Amsterdamsche burgerweezen. Maar ook die dracht, hoe schilderachtig, hoe +verfijnd en hoe gracieus ook, zal misschien spoedig verdwijnen, daarmede nog meer Amsterdam’s eigen cachet ontnemend. + +</p> +<p>En niet ten onrechte is die dracht zeer bekend, want ze behoort tot de mooiste die uit het verleden tot ons kwam. (Zie bl. +<a href="#d0e5860">16</a>, <a href="#d0e5874">17</a>.) + +</p> +<p>Het costume voor de kinderen, de jongere meisjes, en de volwassenen (17 jaar) is verschillend, hoofdzakelijk door de kap, +die bij de ouderen van doorzichtige tule of kant is, en het oorijzer (van zilver) te zien geeft. Verder hebben de ouderen +een omslagdoek, waarvan de eigenaardige plooiïng en wijze van dragen, bijna volkomen overeenkomst heeft met de doek van de +Zeeuwsche drachten. + +</p> +<p>Als zoodanig kenmerkt dit costume zich dan ook als bij uitstek van Hollandsch maaksel. + +</p> +<p>Tot voor kort droegen de meisjes merkwaardige kapjes en omslagdoeken, die thans door meer moderne, maar minder fraaie capes +vervangen zijn. De kleinere meisjes dragen witte schorten, waarvan het model in de laatste tijden ook verandering onderging. +Die eigen-gereide vervormingen zijn erger voor een nationale dracht, dan <a id="d0e1414"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1414">158</a>]</span>de totale afschaffing. Daar komt bij, dat de meisjes zelf in de laatste jaren, in de week, deze dracht niet met de noodige +zorg dragen, en zich daardoor minder aantrekkelijk voordoen dan ze zouden hebben kunnen zijn. Zij ook hebben meegewerkt deze +dracht in discrediet te brengen. De hoogst onredelijke critiek van buitenstaanders over het “gevangenis-pak van deze arme +kinderen” heeft het andere gedaan. Tegen domheid vechten zelfs de goden te vergeefs. + +</p> +<p>Mocht dit zoo bijzonder aantrekkelijke costume echter uit Amsterdam’s straten verdwijnen, dan zullen zij veel missen, die +nooit, op een mooie Zondagmorgen, dat rijtje rood-wit-zwarte meisjes in hun uiterst aesthetische kleedij, dat typische poortje +in dit stukje Oud-Amsterdam hebben zien uitschreiden. + +</p> +<p>De jongens-dracht is, half zwart, half rood, door haar snit echter weinig opmerkelijk. + +</p> +<p>Ook Haarlem heeft zijn burgerweezen, ook in een oude dracht, ook rood, zwart en wit, maar ze is niet zoo fraai als de Amsterdamsche, +ze is ietwat stijver, vooral de muts en de omslag-doek van de meisjes. (Zie bl. <a href="#d0e5846">15</a>.) + +</p> +<p>Behalve het Burgerweeshuis heeft Amsterdam nog een paar andere weeshuizen, de Oranje-appel, het Maagdenhuis enz., waar de +dracht van de verpleegden een zekere historische oorsprong heeft, maar thans te veel ontsteld is. + + + +<a id="d0e1427"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1427">159</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="d0e1428"> +<h3>Utrecht.</h3> +<p>In Utrecht is alléén iets van de nationale kleedij over, in de streken die aan het Gooi en Gelderland grenzen. De groote streek +waar nog de nationale dracht in eere is, en die zich langs de kust van de Zuiderzee van Staphorst tot Huizen uitstrekt, gaat +ook over de noord-oostelijke hoek van de provincie Utrecht. Daar vindt men dan ook in Soest en omgeving, Hoogeland, en vooral +in Spakenburg en Bunschoten nog zeer belangrijke resten van de oude kleedij. + +</p> +<p>Soest en Hoogeland (zie bl. <a href="#d0e5985">25</a>) sluiten zich bij Laren aan, en vormen een groep <span id="d0e1438" class="corr" title="Bron: appart">apart</span>, waar de zoogenaamde vierkante muts (zie bl. <a href="#d0e5999">26</a>) het voornaamste kenmerk van is. Overigens is de kleedij met omslagdoeken in (soms) kleurige zijden, en de gouden (kruize) +kettingen ongeveer gelijk aan wat men in Laren ziet. Maar opmerkelijk en zeer bijzonder is de dracht in Spakenburg. + + +</p> +<div class="div3" id="d0e1444"> +<h4>Spakenburg.</h4> +<p>Die twee dorpen, Bunschoten en Spakenburg, liggen als een eiland in een wijd plat uitgestrekte landstreek, bijna zonder boomen, +zich tusschen Nijkerk en Eemnes uitstrekkend, de Eem-vlakte, ten noorden begrensd door de zee, ten zuiden door het land en +de bosschen van Baarn, links door het Gooi en rechts door de zandgronden <a id="d0e1449"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1449">160</a>]</span>van Gelderland. In die kale uitgestrektheid, tegen den zeedijk, ligt het oude visscherdorp Spakenburg, waar de traditie van +de oude kleederdracht nog zoo fraai is bewaard gebleven. + +</p> +<p>In hoofdzaak zijn het wèliswaar de vrouwen en kinderen wier kleeding belangrijk is, maar toch ook hebben de mannen nog niet +geheel hun oude dracht vergeten, welke—wat zeer begrijpelijk is—zeer aan die van Marken, Urk en Volendam doet denken, ofschoon +veel minder dan de dracht die de mannen van Huizen dragen. + +</p> +<p>De vrouwen-kleeding geeft, op het eerste gezicht, het meest den indruk van die van Marken, voornamelijk omdat ze zoo kleurig +is. Maar het blijkt dat ze, wat constructie betreft, zich toch geheel bij de drachten van de Zuiderzee-kust aansluit, zoowel +wat de lijfs-kleeding als de muts aangaat. + +</p> +<p>Opgemerkt dient, dat de twee dorpen, Bunschoten en Spakenburg, één geheel vormen, en dat de drachten en de huizen daar volkomen +gelijk zijn. Spakenburg is het visschersdorp dat met een kanaaltje van een paar honderd meter met Bunschoten, dat meer in +het land ligt, verbonden is. + +</p> +<p>De dracht van een Spakenburgsche (of Bunschotensche) kan aldus omschreven worden: (Zie bl. <a href="#d0e6013">27</a>, <a href="#d0e6027">28</a>, <a href="#d0e6044">29</a>.) + +</p> +<p>Het haar wordt opgestoken, met een zwart <a id="d0e1470"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1470">161</a>]</span>bandje vastgebonden, dat van boven het voorhoofd tot onder het achterhoofd gaat. Daarover komt de zwarte ondermuts, daarover +de witte gehaakte of gebreide ondermuts, die plat tegen het hoofd aanligt, en niet uitsteekt. (Zie bl. <a href="#d0e6027">28</a>, <a href="#d0e6044">29</a>.) Daarover de witte kanten muts, die ietwat naar voren steekt, een randje van kant heeft, en van onder een weinig wordt omgebogen. +(Zie bl. <a href="#d0e6013">27</a> en <a href="#d0e6044">29</a>.) Dit soort muts lijkt op de (oorijzer) mutsen van Huizen, (zie aldaar) maar is veel kleiner, en ze lijkt eveneens op de +muts van Harderwijk en Nunspeet, maar iets grooter. Het type is bijna hetzelfde. Oorijzer en belletjes worden niet gedragen. +(Zie bl. <a href="#d0e6013">27</a> en <a href="#d0e6044">29</a>.) + +</p> +<p>De lijfs-kleeding bestaat uit een hemd met korte mouwen, een hemdrok van zelf-gereide stof, (zie Staphorst) zwart met blauwe +voering, rijkend tot het middel. Daarover den <i>slippen-kolder</i>, een soort buis met schootjes, geen mouwen. Onder deze kolder een witte <i>onderdoek</i>, om den hals. De hemdrok is voorzien van half lange mouwen, die van friesch (rood) bont zijn, en te zien blijven als de kleeding +geheel voltooid is. (Zie bl. <a href="#d0e6013">27</a>, <a href="#d0e6027">28</a>, <a href="#d0e6044">29</a>.) Daarover komt de krap-lap, in Bunschoten die van zeer bijzonder model is. Ze is korter dan gewoonlijk, gaat niet tot de +taille, zooals gewoon, maar slechts tot halverwege de borst, maar ze is zeer breed, zoodat ze buiten de schouders uitsteekt, +en daardoor als het ware <a id="d0e1507"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1507">162</a>]</span>kappen om de schouders vormt, die het geheele figuur breed en vierkant maken, en het bijzondere van de geheele dracht vormen, +omdat er de aandacht zoo dadelijk door getrokken wordt. (Zie bl. <a href="#d0e6013">27</a>.) Over die krap-lap, die van witte stof, (katoen) met zeer kleurige (roode) bloemen versierd, gemaakt is, komt de <i>roode doek</i>, de halsdoek, die niet breed uitgedragen wordt, zooals bij de andere drachten, maar stijf om den hals zit, en even smal over +de borst gaat, en in de taille wordt vastgezet. Deze doek is <i>altijd rood</i>, van friesch bont, en wordt met spelden vastgezet. Bij de bruid is die doek wit. + +</p> +<p>De onderkleeding bestaat uit een (open) broek en een onderrok van gestreept katoen, die door <i>de heupen</i>, driekante kussentjes, die in de taille ter zijde worden gelegd, om de rokken te doen uitstaan, worden opgehouden. Daarover +gaan twee roode baaien rokken en een gestreepte katoenen rok. ’s Zondags komt er nog, over die roode rokken, een derde bij. +Daarover de zwarte plooitjes-rok, van voren glad, van achter geplooid. Door de week is deze geheel effen, zonder plooien. +Ook deze rokken zijn van zelf-gebreide stof. Daarover komt de boezelaar—genaamd: de <i>schulk</i>, (zie Huizen, Staphorst enz.) van blauw katoen, met een “<i>stukje</i>” van friesch (rood) bont, het patroon ’t zelfde als van de halflange mouwen. Dit schort wordt vastgemaakt met blauwe linten. + +<a id="d0e1529"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1529">163</a>]</span></p> +<p>Zeer opmerkelijk is bij deze dracht, de wijze, waarop deze rokken en boezelaar van achter worden vastgemaakt en opgehouden +door een koperen haak, die aan de slippen-kolder is vastgehecht. De rokken en boezelaar worden allen op die wijze in de hoogte—om +’t zoo te zeggen—opgehangen, zoodat plooien en lijnen van de Bunschoten vrouwen-dracht, van achter, allen naar één punt (die +haak), even boven de taille te samen komen, even onder de krap-lap. + +</p> +<p>Die constructie is zeer opmerkelijk. + +</p> +<p>Zeer bijzonder is ook nog het trouw-costume, dat alle jonge <span id="d0e1536" class="corr" title="Bron: meisje">meisjes</span> in voorraad schijnen te hebben, zelfs reeds vóór dat zij verloofd zijn, en waarmede zij ’s zondags naar de kerk gaan. + +</p> +<p>Het bestaat in hoofdzaak uit een jak, genaamd: het <i>brung-jak</i>, van meestal bruine stof, versierd met een motief van kleine appeltjes. Die stof heet dan ook <i>appeltjes-brung</i>. + +</p> +<p>De vorm van dat jak is zoo, dat van voren een lage uitsnijding komt, in hart-vorm, van achter vele plooien te samen komen +onder twee knoopjes, die even boven de taille (tusschen de schouderbladen) zijn aangebracht. + +</p> +<p>Dit jak wordt over de gewone kleeding, met krap-lap én al, aangetrokken. + +</p> +<p>De krap-lap is dan evenwel niet stijf, en de doek, die anders altijd rood is, is bij de bruid <i>wit</i>. + +</p> +<p>Over dit jak wordt een zwart zijden schort <a id="d0e1558"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1558">164</a>]</span>gedragen, dat van achter opgebonden wordt, de band over de twee knoopjes (op den rug) gaande. + +</p> +<p>’s Zondags draagt men ook wel dit zelfde jak van koren-blauw, ook met appeltjes, en dan soms ook een wollen scholk, met bont +zijden stuk en zijden linten. Door de week echter, zijn alle vrouwen (zie bl. <a href="#d0e6027">28</a>) hetzelfde gekleed, met groote, wijde, witte scholk en de roode halsdoek. + +</p> +<p>De schoenen zijn zeer breede, zwart leeren pantoffel vormige sloffen, met groote, breede zilveren gespen. Door de week, draagt +men meestal klompen. + +</p> +<p>De kinderen zijn eenvoudiger gekleed, ofschoon de kleur even sterk is—meestal gestemd op rood. Zij dragen een bont rokje (gekleurd +katoen) en daarover een friesch bont (meest rood) scholkje. + +</p> +<p>De hoofdbedekking bestaat uit een gebreide muts van witte of donkere wol, met witte mopjes, of uit een zwarte mutse, op de +wijze zooals de kinderen op de Veluwe dragen. (Zie Hierden, Nunspeet, Staphorst.) Ze heeft dezelfde vorm, bestaat uit een +nauw-sluitende muts, met een dikke rand van voren, genaamd: <i>de zwarte pluim</i>. Aan de linkerkant van het hoofd is een strikje, aan de rechterkant een <i>goud krapje</i>, een gesp of ander soortige versiering. + +</p> +<p>De bevolking van deze twee dorpen is geheel gereformeerd. Katholieken of joden zijn er niet. Ook die eenheid van godsdienst—dat +conservatisme—komt <a id="d0e1579"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1579">165</a>]</span>het voort-bestaan van deze eigenaardige dracht ten goede, zooals overal dergelijke eenheids-godsdienst-toestanden de nationale +eigendommelijkheid helpen bewaren. + +</p> +<p>Bijzonder aesthetisch is deze dracht niet. De vormen die de toch al niet al te fraaie vrouwenlichamen aannemen, zijn, zooals +die van Marken, houterig en log. Maar het eigendommelijke van de dracht is des te opmerkelijker. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>In de andere deelen van de provincie Utrecht, is de nationale dracht zoo goed als geheel verdwenen, tenzij dat hier en daar +oudere vrouwen nog een hulle dragen. Die is dan echter meestal niet van specifiek Utrechtsche vorm. + + + +</p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="d0e1587"> +<h3>Zuid-Holland.</h3> +<p>In de provincie Zuid-Holland, is niet veel meer van de nationale drachten overgebleven. Al wordt, door de geheele provincie, +vooral in Schie en Rijnland, de Hollandsche muts nog wel gedragen, en al vindt men op de eilanden nog overblijfselen van die +oude costumes, zooals ook langs de kust van de Noordzee, toch is er geen enkel centrum waar de dracht nog zoo compleet gedragen +wordt als op Marken, Volendam of in het Gooi. + +</p> +<p>Te Katwijk (zie bl. <a href="#d0e6072">31</a>) en Noordwijk (zie bl. <a href="#d0e6058">30</a>) <a id="d0e1600"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1600">166</a>]</span>heeft de visschersbevolking nog een zeker cachet, vooral de vrouwen, met hun eigenaardige mutsen en gouden sieraden. Maar +’t belangrijkste van wat in deze provincie gevonden wordt, ziet men in Scheveningen. (Zie bl. <a href="#d0e6086">32</a>, <a href="#d0e6100">33</a>.) + + +</p> +<div class="div3" id="d0e1608"> +<h4>Scheveningen.</h4> +<p>Het is alweer zeer opmerkelijk, hoe in een dorp, zoo vlak bij een groote stad, en naast een steeds grooter wordende internationale +badplaatsbevolking, een andere bevolking haar oude gebruiken zóó sterk bewaren kan, als bestond die stad en dat internationale +verkeer niet. Twee uitersten leven en bestaan hier naast elkaar, zonder elkaar te beïnvloeden. + +</p> +<p>En niet alleen dat de Scheveningsche dracht, vooral onder de vrouwen, zoo algemeen blijft, het is ook zoo eigenaardig dat +ze weinig verandert. De grootste veranderingen zijn er een geslacht terug al in aangebracht, in de groote periode, waarin +de boeren-bevolking onder den invloed van de beschaving der steden kwam. + +</p> +<p>De Scheveningsche vrouwen-dracht is aldus te omschrijven: Zij draagt vijf rokken over elkaar van verschillende kleur en stof, +waarvan de bovenste van zwart thibet of merinos is. Daarover draagt zij een zwart schort, des Zondags van zijde. De bekleeding +van het bovenlijf bestaat uit een jak van gewone katoenen stof, grijs van <a id="d0e1617"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1617">167</a>]</span>kleur, of bruin, of blauw. Daarover komt een schouderdoek, vierkant, maar dubbel gevouwen tot een groote driehoek, en alzoo +omgeslagen, en vastgemaakt in de taille. Deze doek is van wol, en groen, bruin of blauw. Op het hoofd draagt men de <i>mop-muts</i>, genaamd: de “<i>moppes</i>”, met oorijzer, waarin de <i>parel-spelden</i>, naar boven stekende spelden, van goud: die aan het Scheveningsche costume zoo bijzonder opmerkelijk zijn. Het oorijzer eindigd +in de <i>stukken</i>, mooi bewerkte ovalen gouden sieraden, in de vorm van een broche. Aan de zijkant van de muts zijn plooien, genaamd: “<i>de klappen</i>”. Deze mutsen zijn ’s Zondags van kant. Als men in de rouw is zijn ze van effen battist of van “kamerdoek”. + +</p> +<p>De doek wordt bij den hals, saamgehouden door een gouden broche. Om den hals komt de halsketting, met gouden slot van voren. + + +</p> +<p>Over dit costume wordt ’s winters de <i>schoor-mantel</i> (schouder-mantel) gedragen, die ’s Zondags van allerlei kleuren is, van binnen met witte baai is gevoerd. De kraag is zeer +stijf en versierd met opgeplooid lint. In de rouw of op gewone werkdagen, is deze schoor-mantel van zwarte stof, rood gevoerd, +met stijve kraag, met fluweel geboord. + +</p> +<p>Deze dracht wordt door de Protestantsche vrouwen gedragen, en alléén door de visschersbevolking. +<a id="d0e1643"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1643">168</a>]</span></p> +<p>De Roomsche vrouwen dragen om den hals, in plaats van de broche, een kruisje, en, indien het burgervrouwen zijn, dragen zij +aan de muts niet de rijk bewerkte ovalen “<i>stukken</i>”, maar “<i>boeken</i>”, vierkante gouden plaatjes, die soms eenigszins cilindrisch omgebogen zijn. + +</p> +<p>Het mannen-costume bestaat uit een blauwe trui van wol, en een wijde broek, met een pet op. + +</p> +<p>Als herinnering aan oude tijden wordt, bij gelegenheden, de hooge hoed gedragen. (Zie bl. <a href="#d0e6100">33</a>.) +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>De kleedij op de Z.-H. eilanden, vooral op Goeree en Overflakkee, sluit zich bij de drachten van Zeeland aan, speciaal die +van Noord-Beveland. Zij geeft dezelfde lange, wijde muts te zien met de “kurketrekkers” van goud langs de slapen, die men +“<i>krullen</i>” noemt. De wijde floddermutsen van deze Z.-H. eilanden, zijn echter niet zoolang en groot als die van Noord-Beveland. Bovendien +zijn de gouden sieraden iets anders. + + + +</p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="d0e1666"> +<h3>Zeeland.</h3> +<p>Men kan gerust zeggen, dat de Nederlander, die Zeeland nooit bezocht heeft, niet alleen het mooiste, maar ook het merkwaardigste +deel van zijn land niet kent. + +</p> +<p>Daar waait in dit eilanden-domijn een heel <a id="d0e1673"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1673">169</a>]</span>andere wind dan in het overige deel van Nederland. Het is alsof men daar in een heel andere cultuur-staat verplaatst wordt, +het is anders dan heel het overige Holland bij elkaar, het is meer algemeen menschelijk, meer natuurvol, meer inspireerend, +meer tot “den mensch” sprekend dan al het andere, wat in het feitelijke Holland en in de andere provinciën het eigenlijke +Hollandsche van Holland maakt. + +</p> +<p>Dat komt door het land, den bodem, door het menschen-ras en door de kleeding, die alle drie, deze buitengewone sfeer scheppen, +die niet alleen eenig is voor Nederland, maar ook in dit deel van Europa zijns gelijke niet heeft. Zeeland is nog het Natuur-land +in het overigens geheel “ver-civiliseerde” Holland, het is de tuin van Nederland. En de bloem uit dien tuin is Walcheren. + + + +</p> +<div class="div3" id="d0e1677"> +<h4>A. Walcheren.</h4> +<p>Welk een schoonheid. Schoonheid van land, bouwland, parken, bosschen, duinen en zee, schoonheid van oude steden, oude architectuur, +schamele resten van een cultuur, zóó eigen als in geen van de andere deelen van Holland gevonden wordt, en die nog werkelijk +voortleeft, ondanks de moderne tijden, ondanks dat dwars door dit eilandenrijk het wereldverkeer <span id="d0e1682" class="corr" title="Bron: voortijld">voortijlt</span>. Dat is het merkwaardige van Walcheren, dat is zijn pracht, <a id="d0e1685"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1685">170</a>]</span>omdat het zuiver-menschelijk en natuurlijk-volmaakte wat daar te zien is, tot het gevoel van het hart, en tot het begrip van +de objectieve schoonheid spreekt. En dat natuur-schoon van land en ras spiegelt zich daar in de kleedij, of omgekeerd, de +bevolking componeerde zich een kleedij, waardoor zijn eigendommelijke rassenschoon zoozeer uit komt en geäccentueerd wordt. + + +</p> +<p>En dat geldt niet alleen voor de vrouwen en meisjes met hun prachtige bouw, hun mooie lichaams-lijnen en fijn besneden gezichten, +de donkere oogen, de prachtige armen en de mooie halzen. Maar dat geldt ook voor de mannen, die typen te zien geven vol van +wereldwijsheid en menschenkennis, alsof een cultuur van geslachten oud al deze gewone boeren, die in hoofdzaak de landbouw +bedrijven, hun <span id="d0e1689" class="corr" title="Bron: interesante">interessante</span> gezichten geteekend heeft. + +</p> +<p>En de kleedij is er juist op berekend om den opmerker dat alles nog meer te doen beseffen. Want zoowel de mannen- als de vrouwen-kleeding +op Walcheren is hoogst eenvoudig. Moge ze vroeger rijker, kleuriger geweest zijn, zooals een paar zeer fraaie voorbeelden +in het museum van Middelburg getuigen, ze was toen toch reeds wat ze nu was, niet anders dan dat wat een goede, rationeele +kleeding uit haar wezen zijn moet, het middel om de persoonlijke schoonheid van het individu nog meer te doen uitkomen, <a id="d0e1694"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1694">171</a>]</span>te doen opmerken. En waar zou dat meer gerechtvaardigd zijn, tot mooier geheel hebben kunnen voeren dan juist op Walcheren. + + +</p> +<p>De vrouwen-dracht is voor de kinderen en de volwassenen hetzelfde. Zij bestaat uit de gewone onderkleeding en een aantal rokken, +waarvan de bovenste, zooals ook het van voren met een “coeurtje” uitgesneden lijfje, van zwarte stof is. Deze werd in de laatste +tijden steeds dunner, zoodat de figuren van de draagsters slanker werden. Zelfs werd het corset te hulp genomen om de natuurlijke +fraaie lichaamsbouw nog meer te doen uitkomen. Vroeger werd dit corset natuurlijk niet gedragen. De armen zijn bloot tot boven +den elleboog. Van voren en van achter iets minder, komt de witte “beuk”, het Zeeuwsche kleedingstuk par excellence, te zien. + + +</p> +<p>Deze is op Walcheren meestal wit, soms met kant en plooien, welke laatste “verfraaiïngen” toevoegsels en veranderingen van +den nieuweren tijd zijn. (Zie bl. <a href="#d0e6117">34</a>.) + +</p> +<p>De hoofdbedekking bestaat uit een witte ondermuts en witte boven- of trekmuts, vrij eenvoudig van model, maar bijzonder gemaakt +door de eigenaardige veelvuldige kleine plooitjes, en door de gouden sieraden die aan de slapen, naast en bijna voor de oogen +hangen. Het haar is op zeer bijzondere wijze gekruld, zóó, dat het van voren met een zeer regelmatige wrong (of krul) <a id="d0e1705"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1705">172</a>]</span>onder de muts uitkomt. (Zie bl. <a href="#d0e6117">34</a>, <a href="#d0e6131">35</a>, <a href="#d0e6145">36</a>, <a href="#d0e6162">37</a>, <a href="#d0e6176">38</a>.) Om den hals, die dikwijls (vooral in den zomer) vrij laag geheel bloot is, (als de beuk wat meer naar beneden is getrokken) +wordt een bloedkoralen ketting gedragen van rijen kralen, met een dikwijls zeer mooi gouden slot (van oude bewerking) van +voren. + +</p> +<p>De schoenen zijn lage muilen, op het land draagt men klompen. + +</p> +<p>In den winter <span id="d0e1726" class="corr" title="Bron: trotseerd">trotseert</span> de gezonde Zeeuwsche de barre koude, ondanks haar steeds bloote armen, (die dan echter met zwart-wollen pols-mouwen zijn +bekleed) alléén met een (meest zwart) wollen omslagdoekje van betrekkelijk zeer geringe afmeting. + +</p> +<p>Op het hoofd wordt een klein wit strooien hoedje gedragen, geboord met een kleurig (meest blauw) of zwart lint, dat in zeer +bijzondere plooiïng, van achter, tot een soort roset wordt. Dit lint hangt bij de vrouwen, uit het Middelburger Ambacht, langs +het hoofd, naar voren, over de borst neer. Dit hoedje verdwijnt echter hoe langer hoe meer, zooals de groote platte hoeden, +die men tot voor een geslacht terug nog droeg, en die reeds geheel verdwenen zijn. + +</p> +<p>De kinderen op Walcheren, dragen aan de muts lange kanten stukken, die tot op den rug afhangen. + +</p> +<p>Dat is de <i>kindermuts</i>, zooals die op heel <a id="d0e1738"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1738">173</a>]</span>Walcheren voorkomt. Ze is ook de dracht van de vrouwen uit het Middelburger Ambacht, dat is de streek direct om de stad Middelburg +heen. Deze muts is veel eenvoudiger van vorm dan de trek-muts, die de gewone Walcherensche dracht is. Ze is niet zoo fijn +geplooid—kost dus veel minder van “opdoen”, maar heeft een afhangende strook van achter (zie bl. <a href="#d0e6176">38</a>)—die bij de kinderen, vooral als ze klein zijn, soms tot aan het middel valt. (Zie bl. <a href="#d0e6162">37</a>.) + +</p> +<p>De Middelburger-ambacht-muts wordt daarom ook door vele vrouwen uit het volk gedragen, omdat ze minder kostbaar is. (Zie bl. +<a href="#d0e6176">38</a>.) + +</p> +<p>Dit costume wordt op Walcheren nog zeer veel gedragen, zelfs in de steden, behalve Vlissingen, waar alle herinnering aan het +oude, door de zegeningen (?) van de moderne industrie, zijn gedood. + +</p> +<p>Niets merkwaardiger dan een marktdag op Donderdag in Middelburg, voor het mooie Stadhuis of op de schilderachtige Botermarkt, +waar men een gekrioel van de meest verscheidene Zeeuwsche drachten waar kan nemen. Dit is een werkelijk eenig schouwspel in +dit gedeelte van Europa, omdat het niet alléén zoo bijzonder eigendommelijk is, maar tegelijk werkelijke schoonheid te zien +geeft, schoonheid van menschen-ras, en buitengewone aesthetische kleedij. (Zie bl. <a href="#d0e5999">26</a>.) + +</p> +<p>Vooral de kinderen zijn een lust der oogen. +<a id="d0e1760"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1760">174</a>]</span></p> +<p>Nergens ziet men kinderen met zoo mooi gevormde gestalte, zoo fijn besneden gezichtjes, zoo stijl-volle allure als op dit +merkwaardige eiland. En waar men, op een of ander afgelegen dorp een school ziet uitgaan, moet het treffen, dat vele van deze +kleintjes, (vooral de meisjes) een verschijnen hebben alsof het “aangekleede stadskinderen” zouden zijn, als men die qualificatie +althans als een omschrijving van beschaafdheid zou willen doen gelden. Maar die “<i>boeren</i>” kindertjes van het platteland van Walcheren, hebben meer “cultuur” dan de stads-kinderen, want ze zijn natuurlijker. Bij +hen is de mooie houding, de vriendelijkheid en de liefheid niet een gevolg van aangeleerdheid, maar ze zit in het ras, zooals +ook hun geheel on-boersche schoonheid uit hun ras voortkomt. Het zijn gecultiveerde-natuur-menschen. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>Walcheren bestaat eigenlijk uit twee deelen, die in de laatste eeuwen echter slechts één eiland vormen. Het land van Arnemuiden +en Nieuwland, dat ten oosten van het kanaal van Walcheren ligt, heeft daarom ook een eigen kleederdracht. Deze lijkt in veel +opzicht, wat de vorm aangaat, op de Zuid-Bevelandsche, en sluit zich bij deze aan. + +</p> +<p>Maar het verschil zit in de muts. (Zie bl. <a href="#d0e6204">40</a>, <a href="#d0e6229">41</a>.) Die kap is anders dan de Zuid-Bevelandsche en anders dan de Walcherensche. Ze is niet zoo <a id="d0e1778"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1778">175</a>]</span>groot als de eerste, en grooter dan de laatste, maar van achter is ze anders geplooid dan een van deze kappen, ook om den +hals zit ze anders. Ze is echter buitengewoon fraai van model, zelfs voor de kinderen, die haar niet van kant, maar van battist +of neteldoek dragen. (Zie bl. <a href="#d0e6251">42</a>.) +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>Wat de kleedij van de Walcherensche boeren betreft, deze is, zooals die van de andere deelen van Zeeland nog wel eigenaardig, +maar, op een paar blinkende Zeeuwsche knoopen na, en een beetje eigenaardige snit, niet veel anders dan alle boeren-drachten. +Het merkwaardige ligt meer in den drager dan in zijn costume, en, door het bijzondere uiterlijk—den niet te omschrijven wereld-wijzen +kop van den Zeeuwschen boer—verkrijgt zijn heele verschijning iets zeer aparts, dat toch maar voor een zeer klein deel door +het costume veroorzaakt wordt. + + +</p> +</div> +<div class="div3" id="d0e1787"> +<h4>B. Zuid-Beveland.</h4> +<p>Het Zuid-Bevelandsche costume is het rijkste van alle Zeeuwsche drachten, ofschoon het Axelsche (uit Zeeuwsch-Vlaanderen) +het meest eigenaardige en bijzondere is. Het Walcherensche is ongetwijfeld het meest natuurlijke en menschelijkste. + +</p> +<p>Zeer opmerkelijk is het nogal belangrijke onderscheid dat er tusschen de Roomsche en Protestantsche <a id="d0e1794"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1794">176</a>]</span>drachten op het eiland bestaat, (zie bl. <a href="#d0e6282">44</a>, <a href="#d0e6299">45</a>), welk onderscheid het meest uit de kleedij van de vrouwen spreekt. En in hoofdzaak ligt het verschil in de muts. + +</p> +<p>De Protestanten dragen een ronde muts, d.w.z. eene waarvan de groote vleugels links en rechts van het hoofd regelmatig rond +ombuigen, en zich van achter in den hals vereenigen. Daardoor moet het slot van de halsketting van voren gedragen worden. + + +</p> +<p>De Roomsche vrouwen hebben daarentegen een muts, die meer vierkant van model is, althans van achter op zeer bijzondere wijze +in rechthoekigen vorm bijeen is gebracht. De zij-kanten langs het hoofd vallen niet naar achter, maar in naar onder recht +(vierkant) afgewerkte vleugels naar voren, zoodat den nek vrij komt en aldaar het gouden slot van de halsketting gedragen +wordt. (Zie bl. <a href="#d0e6316">46</a>, <a href="#d0e6332">47</a>.) + +</p> +<p>Bovendien is de <i>beuk</i>, “<i>hèt</i>” beroemde Zeeuwsche kleedingstuk, bij de Roomschen rondom den hals versierd met een randje kant en kralen. De Protestanten +hebben dat niet, de beuk is niet versierd. (Vergelijk bl. <a href="#d0e6316">46</a>, <a href="#d0e6332">47</a>, <a href="#d0e6348">48</a> met bl. <a href="#d0e6379">50</a>, <a href="#d0e6399">51</a>.) Een Zuid-Bevelandsch costume kan alsdus worden omschreven. (Zie bl. <a href="#d0e6265">43</a> tot en met <a href="#d0e6399">51</a>.) + +</p> +<p>Over het algemeen draagt men drie rokken. De rok heet op z’n zeeuwsch “<i>keus</i>”, zoodat er gesproken wordt van een <i>lief-keus</i>, (lijf-rok), dat <a id="d0e1849"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1849">177</a>]</span>is een rok waaraan een lijfje vast is, en van een <i>rand-keus</i>, een rok waaraan, van onder, een rand bevestigd is. + +</p> +<p>Die rokken zijn ’s winters en ’s zomers verschillend van stof en van kleur. + +</p> +<p>Over die rokken komt een dof-blinkend zwart <i>schort</i>, van zijde of satinet. + +</p> +<p>De rokken sluiten aan den zij-kant, met haken en oogen, de plooiïngen vallen aan den zij-kant en van achter. Van voren zijn +geen plooien. + +</p> +<p>Over het bovenlijf een wit katoenen hemd, daarover een <i>hemd-rok</i> met korten mouwen, van voren sluitend. + +</p> +<p>Daarover dragen de Protestantsche vrouwen een corset, de Roomsche daarentegen niet. De Protestantsche dragen bovendien een +broek, de Roomsche vrouwen niet. + +</p> +<p>Over dit hemd-rok komt de <i>beuk</i>. + +</p> +<p>Dit zoo beroemde en belangrijke kleedingstuk bestaat uit twee bijna vierkante lappen, ongeveer 35 bij 45 cm. groot. Ze zijn +aan den eenen kant aaneen gehecht, met een uitschulping, om den hals door te laten. Die twee vierkante stukken bedekken dus, +de eene de borst, de andere den rug, ze worden vastgehouden, op de eene schouder met haakjes en oogen, van onder met banden. + + +</p> +<p>De “beuk” is een kleedingstuk dat in bijna alle Nederlandsche nationale drachten een voorname rol speelt. In Zeeland heet +het de “<i>beuk</i>”, maar <a id="d0e1882"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1882">178</a>]</span>in de andere deelen van Nederland waar het voorkomt, Volendam, Spakenburg, op de Veluwe, Staphorst enz., enz., heet ditzelfde +kleedingstuk de <i>krap-lap</i> of <i>kra-lap</i> of <i>krop-lap</i>. De vorm wijzigt zich soms zeer, (zooals te Spakenburg), maar de idee en de bedoeling blijft steeds dezelfde. + +</p> +<p>Deze beuk wordt van gebloemd katoen of zijde gemaakt, ieder jaar van een andere stof, naar “de mode” en de nieuwe smaak, dat +aangeeft, en deze wordt op den Paaschdag vertoont. Paaschen is de mode-datum .... en .... niet alléén in Zeeland. + +</p> +<p>De rijkdom van menig zeeuwsch meisje wordt ook naar het aantal verschillende beuken en doeken die zij heeft, afgemeten, (afgezien +nog van de <i>kap</i>, de “<i>stukken</i>” en de halsketting.) Maar menige zeeuwsche schoone heeft kasten vol beuken en doeken, (soms 30 stuks en meer) waarvan erbij +zijn van zeer groote kostbaarheid, omdat de duurste zijde er voor gebruikt wordt. + +</p> +<p>De kleur van deze beuken is niet te bepalen. Alle kleuren worden gebruikt, en bij de Roomschen wordt het effect nog verhoogd +door de kanten en kraaltjes om den hals. (Zie bl. <a href="#d0e6316">46</a>, <a href="#d0e6332">47</a>, <a href="#d0e6348">48</a>.) + +</p> +<p>De <i>doek</i> is een vierkante lap (doek), van ongeveer 1.50 meter lengte en een 1 meter breedte, die diagonaals-gewijze gevouwen wordt, +zeer zorgvuldig wordt geplooid, welke plooien door spelden in bedwang gehouden worden. Deze doek <a id="d0e1919"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1919">179</a>]</span>wordt om de schouders omgeslagen, van voren over elkaar gelegd, en in de taille wordt ze (met spelden) vastgemaakt. Deze doek +is van allerlei stof en kleur, dikwijls zelfs van fluweel, soms van zijde, door de week ook wel van katoen. (Zie bl. <a href="#d0e6316">46</a>, <a href="#d0e6332">47</a>, <a href="#d0e6348">48</a>, <a href="#d0e6362">49</a>, <a href="#d0e6379">50</a>, <a href="#d0e6399">51</a>.) + +</p> +<p>Aan de voeten draagt men lage schoenen van leer. + +</p> +<p>De hoofdbedekking is zeer ingewikkeld. Het haar wordt meestal kort geknipt, behalve van voren om “<i>de krul</i>” te maken, de haarkrul die van voren onder de muts uit, te zien komt. De kinderen dragen ponny, genaamd: “<i>de bles</i>”. (Zie bl. <a href="#d0e6265">43</a>.) Over het haar gaat de <i>gouden beugel</i> van zeer bijzonderen vorm, die in twee vierkante <i>bladen</i> eindigt, die van voren met lijn-ornament zijn begraveerd, van achter glad. Die heele versiering heet “<i>de stukken</i>” en ze is altijd geheel van goud. Daarover komt de <i>tip-muts</i>, een wit mutsje met een plooi-kantje ringsom, een bol, en met een bandje op het hoofd gehouden. Van voren een klein kantje. + + +</p> +<p>Over deze tip-muts dragen de Roomsche vrouwen een <i>blauw-zijden-mutsje</i>, dat alleen den bol van het hoofd bedekt. (Zie bl. <a href="#d0e6348">48</a>.) + +</p> +<p>De Protestantsche hebben dit niet. Daar is dit mutsje wit, of, in den rouw, zwart. + +</p> +<p>Daarover komt dan de boven-muts, bij Roomschen zoowel als bij Protestanten. De vorm is het best op de photographie te zien. +(Zie bl. <a href="#d0e6316">46</a>, <a href="#d0e6399">51</a>.) +<a id="d0e1982"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e1982">180</a>]</span></p> +<p>De mutsen der Roomschen worden ietwat met <i>blauwsel</i> gestreken, die van de Protestantschen zijn wit. De eersten strijken en maken hun mutsen niet zelf, dat doet de “<i>mutsen-opdoenster</i>”. De laatsten strijken de mutsen zelf. + +</p> +<p>Naast de stukken, die nu onder de boven-muts uitkomen en door “<i>de draai</i>” in de gouden spang die hen vasthoudt, naar links en rechts van het voorhoofd uitstaan, zijn de <i>cantille-spelden</i> in de tip-muts gestoken. (Zie bl. <a href="#d0e6316">46</a>.) Daarboven steekt men de <i>boven-spelden</i>, kleiner, massiever van vorm dan de opengewerkte cantille-spelden. + +</p> +<p>Dan komt daar nog de <i>bloedkoralen halsketting</i> en het gouden slot bij. Men draagt vijf rijen vrij groote koralen, ’s zondags zelfs zes rijen. Het slot (bij de Roomschen +van achter, bij de Protestanten van voren) heeft door de week drie “oogen”, ’s zondags vijf. (Zie bl. <a href="#d0e6316">46</a>, <a href="#d0e6332">47</a>, <a href="#d0e6348">48</a> en bl. <a href="#d0e6379">50</a>, <a href="#d0e6399">51</a>.) + +</p> +<p>Al deze sieraden vertegenwoordigen dikwijls een heele waarde, zoodat het begrijpelijk is, dat zij, die eenmaal deze dracht +hebben, ze in eere houden, zij die ze niet hebben, haar niet gemakkelijk aanschaffen. Maar de meeste Zuid-Bevelandsche vrouwen, +zoowel Protestantschen als Roomschen, blijven die nationale kleedij tot nogtoe zeer getrouw, wat vooral bewezen wordt door +het feit dat zij de jeugd, zelfs het kleinste kindje, dagelijks in die dracht tooien. (Zie bl. <a href="#d0e6265">43</a>.) En <a id="d0e2030"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2030">181</a>]</span>dat zegt wat, als de jeugd er nog aan hecht de nationale dracht te dragen!... Dan is het voortbestaan van die dracht vooreerst +gewaarborgd. + +</p> +<p>De bloote armen worden in den winter, zoowel op Walcheren als op Zuid-Beveland, tegen de koude beschermd door <i>pols-mouwen</i> of <i>mitaines</i>, die de merkwaardige naam van “<i>Labedisten</i>” dragen, afkomstig van den godsdienstigen dweper Jean de la Badie, die in 1666 te Middelburg predikaties hield tegen de in +zijn oogen onzedige gewoonte van de vrouwen, om de armen bloot te dragen. + +</p> +<p>Zooals gezegd, wordt de Zuid-Bevelandsche dracht reeds door de zeer jonge kinderen gedragen, ook door de jongentjes. Bij de +meisjes zijn dan de schorten meestal van zoogenaamd <i>friesch bont</i>—(met blauwe ruiten geweven katoen.) (Zie bl. <a href="#d0e6265">43</a>.) + +</p> +<p>In den rouw zijn alle onderdeelen van deze kleedij, ook bij de kinderen, zwart, de vorm echter blijft steeds hetzelfde. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>Ook nog is een zeer bijzondere vrouwen-dracht in Zeeland opmerkelijk, die in de <i>oester-putten</i> bij Ierseke gedragen wordt. Het costume bestaat dan, voor het bovenlijf en het hoofd geheel uit de gewone dracht, alléén +de rokken zijn vervangen door een hooge, wijde, leeren broek met waterlaarzen. Aesthetisch werkt over ’t algemeen deze dracht +niet, maar ze ontstond uit de behoeften <a id="d0e2060"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2060">182</a>]</span>van het bedrijf. Ze behoort dus meer tot de beroeps-drachten dan tot de nationale kleeding. + + +</p> +</div> +<div class="div3" id="d0e2062"> +<h4>C. Zeeuwsch-Vlaanderen.</h4> +<p>In Zeeuwsch-Vlaanderen is een streek, die zich tusschen Axel, Zaamslag en Hulst uitstrekt, waar het Axelsche costume gedragen +wordt. Geen meer bizarre, meer on-Hollandsche dracht dan deze, niettegenstaande haar eigenlijke constructieve deelen zeer +klaarblijkelijk van zuiver Hollandsch-Zeeuwsche afkomst zijn. + +</p> +<p>Maar er zijn eenige details dermate in overdreven en geëccentueerd dat het geheel, op het eerste gezicht, zeer exotisch aandoet, +en wellicht (als ik deze onderstelling wagen mag) is ontstaan onder den invloed van de madonna-beelden met hun (zie bl. <a href="#d0e6447">54</a>, <a href="#d0e6461">55</a>) versieringen zooals die in het nabije Vlaanderen-land in de Roomsche kerken, moge zijn opgemerkt. Zooveel is zeker, dat +den indruk die deze dracht maakt, vooral als ze door kinderen en half-volwassenen gedragen wordt, die van een uitheemsch-afgodbeeld +maakt, wonderlijk van vorm en kleur, maar in zeer hooge mate eigendommelijk en zeer zeker van bijzondere werking op de aesthetische +verbeelding. + +</p> +<p>Deze dracht wordt in die streek nog zeer veel gedragen. De mannen-dracht is tot de gebruikelijke zwarte boeren-kleedij teruggebracht, +<a id="d0e2077"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2077">183</a>]</span>maar die der vrouwen en kinderen is des te rijker. De algemeene constructie van dit costume komt overeen met het Zuid-Bevelandsche, +dat is, het bestaat uit eenige rokken, (keuzen) waarvan de onderste twee van baai zijn, dan één van <i>moiré</i>, en daarover een van zwart satijn of fransch <i>merinos</i>. + +</p> +<p>Het bovenlijf is gekleed in het mouw-lijfje, waarvan de korte, even boven de ellebogen eindigende mouwen, geboord zijn met +kant. + +</p> +<p>Dan volgt de bekende beuk en de doek. + +</p> +<p>De bijzonderheid bij deze dracht ligt hoofdzakelijk in de zeer rijke <i>koralen-versiering</i> aan den hals, die op de beuk, zoowel van voren als van achter is aangebracht. (Zie bl. <a href="#d0e6447">54</a>, <a href="#d0e6461">55</a>, <a href="#d0e6475">56</a>.) Bovendien is de doek, die steeds van gebloemde, gekleurde zijde is, op zeer eigenaardige wijze met groote punten op de +schouders opgeplooid. Deze punten, die naast het hoofd naar boven steken, worden in de doek gehouden door stijfpapieren opvulsels. +Daarbij komt, dat de boezelaar eveneens van kleurige gebloemde zijde is, en bovendien van voren in de taille een groote strik +van breede zijden linten, rijk met kleurige bloemen versierd, gedragen wordt. (Zie bl. <a href="#d0e6447">54</a>, <a href="#d0e6475">56</a>.) + +</p> +<p>Voeg daarbij de koralen ketting met gouden slot (van voren) en eenige gouden kettingen en broches (spelden) waarvan de voornaamste +de groote zijden strik in de taille vasthecht. Het <a id="d0e2111"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2111">184</a>]</span>geheel krijgt daardoor dat zeer rijke, kleurige en zonderlinge uiterlijk wat de Axelsche dracht van alle andere nederlandsche +drachten onderscheidt, zoowel door vorm als door kleur. (Zie bl. <a href="#d0e6447">54</a>, <a href="#d0e6461">55</a>, <a href="#d0e6475">56</a>.) Opmerkelijk is, dat de hoofdbedekking bij zooveel rijkdom van de lichaams-kleeding, zeer eenvoudig is. Niets dan een witte +onder-muts en een kanten over (trek) muts, en lange gouden spelden en krullen, alles vrij nauw aan het hoofd aansluitend. + + +</p> +<p>De tegenstelling in deze met het Zuid-Bevelandsche costume is zeer groot, waar de aandacht vooral getrokken wordt door de +groote kanten kappen, zij het dan ook dat de afmeting van die kappen in de laatste kwart eeuw aanmerkelijk is toegenomen. +Het Axelsche costume wordt in dit deel van Zeeuwsch-Vlaanderen slechts door de Protestanten gedragen; de Roomschen gaan in +gewone burger-dracht, d.w.z. niet in nationaal costume. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>In het westelijk deel van Zeeuwsch-Vlaanderen, vindt men nog een merkwaardige rest van een oude dracht, te Breskens, tegenover +Vlissingen. Daar bestaat het costume (van de vrouwen) in een soort <i>cornet-muts</i> met ornament van bijzonderen aard (roset-vorming). De rest van het costume is een ouderwetsch <i>jak</i>, dat tot aan de knieën rijkt, over een zeer wijd geplooide rok en schort. Dit <i>jak</i>, rok en schort zijn (meest) allen <a id="d0e2137"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2137">185</a>]</span>van dezelfde kleur—bruin, grijs of zwart—en van een (meest) glimmende stof (zijden, satijn, satinet) of van katoen. + +</p> +<p>Het geheel van dit costume maakt meer een ouderwetsche (Overijselsche) indruk, uit de periode 1830–60, dan van een werkelijk +nationale Zeeuwsche dracht. + +</p> +<p>In de nabije en oud-tijds zoo belangrijke vestingstad Sluis zijn wel een paar zeer mooie oude gebouwen uit de vervlogen glorie-tijd +overgebleven, maar van een nationale kleedij is er geen spoor. + + +</p> +</div> +<div class="div3" id="d0e2143"> +<h4>D. Noord-Beveland.</h4> +<p>Ten slotte bieden de Noord-Zeeuwsche eilanden een bijzonder type van nationale dracht in het Noord-Bevelander costume, dat +ook op Tholen, Schouwen, Duiveland en de Zuid-Hollandsche eilanden nog gedragen wordt, ofschoon in eenigszins anderen vorm. + + +</p> +<p>De mannen hebben op die eilanden geen eigen dracht meer, en voor de vrouwen bestaat dat alléén uit een zeer omvangrijke en +lange <i>flodder-muts</i>, die over een witte <i>onder-muts</i>, soms ook zonder deze, gedragen wordt, met de bekende gouden kurke-trekkers (<i>krullen</i>) aan de slapen, en een zeer bijzondere wijze van haar-dracht over het voorhoofd. Twee kunstig gedraaide krullen komen onder +de muts uit, in een vorm, die doet <a id="d0e2159"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2159">186</a>]</span>denken aan een slakkenhuis. Deze muts rijkt, in Noord-Beveland, op den rug, tot in de taille, en plooit direct aan de slapen +breed uit. Ze is voor het grootste deel van zeer fijne tule of kant, met een breeden geornamenteerden rand. + +</p> +<p>De mutsen op de andere eilanden hebben ongeveer denzelfden vorm, maar zijn kleiner. (Zie Zuid-Holland.) + + + +</p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="d0e2163"> +<h3>Friesland.</h3> +<p>Opmerkelijk is het, dat in Friesland, dat toch met de provinciën Holland, Zeeland, Utrecht en Gelderland de oude kern van +het eigenlijk Holland uitmaakte, en welks volksstam van zoo overwegenden invloed op de overige bevolking van ons land was, +géén of zeer weinig sporen van een eigen nationale kleedij gevonden worden, terwijl juist in de andere deelen van Nederland, +de afstammelingen van diezelfde Friezen, de nationale dracht getrouw bleven. Wat hiervan de oorzaak zij, dient hier niet te +worden onderzocht, slechts als een bijzonderheid te worden aangewezen. Het zij genoeg te vermelden dat juist dit volk, dat +zich als geen deel van het Nederlandsche volk, zoozeer een eigen volksstam gevoeld, haar eigen kleedij in de praktijk van +het hedendaagsche leven verloor, maar er tegelijk bijzonder trots op blijft zich in die kleedij te <a id="d0e2168"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2168">187</a>]</span>steken, zoodra zij zich als Friezen in het openbaar leven wil vertoonen. + +</p> +<p>Het eigenaardige verschijnsel doet zich hier dus voor dat de oude dracht, die wel is waar door alle standen, in hooge eere +gehouden wordt..... maar in hun kasten en doozen goed wordt opgeborgen..... maar zelden wordt gedragen. In de andere provinciën +bleef men het oude costume getrouw..... of ze verdween in haar geheel, zoowel uit het werkelijke leven als uit de “rommelkamers” +en oude koffers. Het “moderne geslacht” hecht niet meer aan “familie-stukken.” + +</p> +<p>Hoe eigenaardig deze toestand ook is, men vindt ze ook eenigszins terug in de Zaanstreek. + +</p> +<p>Maar wat er van de friesche dracht in het werkelijke leven bleef, was <i>niets</i> dan het beroemde <i>oorijzer</i>, waarin echter, in den vorm waarin het tegenwoordig nog gedragen wordt, moeilijk het oer-type van de hoofd-versiering te +erkennen is, waartoe alle oorijzer-vormen, die in dezen tijd nog in de verschillende streken van Nederland gedragen worden, +waarschijnlijk terug te brengen zijn. + +</p> +<p>In het Friesch-museum te Leeuwarden zijn de verschillende verwordings-vormen van het friesche oorijzer bijeengebracht en in +de catalogus, door den conservator Mr. P. C. J. A. Boeles, (uitgave Meijer en Schaafsma, Leeuwarden 1909) uitvoerig afgebeeld +en omschreven. + +</p> +<p>Uit deze serie blijkt in ieder geval—om hier <a id="d0e2186"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2186">188</a>]</span>zoo min mogelijk op historisch terrein te komen, dat het friesche oorijzer thans belangrijk breeder is dan het vroeger was, +dan een van de andere oorijzers die in Nederland ooit geweest zijn. Bovendien is het friesche van goud, terwijl de (zooveel +kleinere) oorijzers in de andere deelen van ons land (Scheveningen, Staphorst, Zeeland enz.) meestal van zilver zijn. Dit +wijst op grooter rijkdom bij de Friezen, wat eveneens blijkt uit het nationale costume dat bij het oorijzer hoort, althans, +wat er thans bijgedragen wordt door dames die zich in nationale kleedij wenschen te steken. Die costumes bestaan in hoofdzaak +uit nogal wijde <i>jakken</i> (tot de knie) en rokken, meestal in zijde van allerlei kleuren, waarover de doek (op de borst gekruist) en het schort gedragen +worden. (Zie bl. <a href="#d0e6489">57</a>, <a href="#d0e6503">58</a>, <a href="#d0e6517">59</a>.) + +</p> +<p>Deze doek en schort, zijn evenals de witte <i>flodder-muts</i> van dikwijls zeer kostbare, sierlijke en fijne kant. (Zie bl. <a href="#d0e6517">59</a>.) + +</p> +<p>De hoofd-tooi, waaruit thans echter het heele friesche nationale costume bestaat, en die nog in een groot deel van deze provincie +gedragen wordt, (ofschoon steeds minderend), bestaat uit<span id="d0e2210" class="corr" title="Bron: ;"></span> <span id="d0e2212" class="corr" title="Bron: De">de</span> witte tip-muts over het haar. Daarover de zwarte muts. Daarover het oorijzer en daarover de <i>flodder-muts</i>, met de twee gouden “<i>knoppen</i>” aan weerszijden van de slapen, boven het kant van de flodder-muts uitkomend. + +</p> +<p>Dat, wat men echter thans, bij gelegenheden, <a id="d0e2223"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2223">189</a>]</span>als het origineele friesche nationale costume wil zien aangemerkt, heeft echter veel overeenkomst met de mode-kleedij van +de periode 1830–60, vermengd met achtiend’ eeuwsche herinneringen. De mannen-drachten die men daarbij rekent, hebben met hun +driekante steken en korte kuitbroekjes te zeer een ietwat achttiend’eeuwsch cachet. Dat neemt niet weg dat het geheel van +dit niet zoo zuiver historische costume, een bijzonder aesthetischen indruk maakt. Vooral de hoofdversiering is zeer “charmant” +door het bijzondere dat de vrouwen van het friesche ras eigen is, zoodat het geheel alleszins aan den eisch voldoet die een +werkelijke nationale kleeding gesteld mag worden, en dat is: dat ze kenmerkend, onderscheidend, voor dàt ras en dat land zij. + + + +</p> +<div class="div3" id="d0e2225"> +<h4>Hindeloopen.</h4> +<p>Een zeer bijzondere groep vormen de Hindeloopen-drachten. (Zie bl. <a href="#d0e6545">61</a>, <a href="#d0e6559">62</a>, <a href="#d0e6573">63</a>.) + +</p> +<p>Ook deze worden thans niet meer in het werkelijke leven gedragen, ofschoon eenige personen in die dracht, in de eenige straat +van het oude Hindeloopen gezien, zeer zeker geen oneigenlijke indruk maken. Alles in dat oude stille plaatsje is nog juist +zoo gebleven als het in de tijden was toen die Hindelooper-dracht nog algemeen werd gedragen. Dat moet op zijn laatst, ongeveer +in het begin van de negentiende eeuw, geweest <a id="d0e2241"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2241">190</a>]</span>zijn. Thans leven er nog ouderen van dagen, die zich herinneren hoe in hun jeugd enkele personen, uit gehechtheid aan het +oude, die bijzonder schilderachtige kleedij nog dagelijks droegen. Maar ’t waren toen ook reeds zeer weinigen. Thans ziet +men ze in de zoovele Hindelooper binnenkamers die in het midden van de negentiende eeuw, in de Romantische periode, als “levende +schilderijtjes” in elkaar zijn gezet. + +</p> +<p>Het Hindelooper costume bestaat, voor zoover de mannen betreft, uit een zeer sterk achttiend’eeuwsche lange jas met vele knoopen, +korte kuitbroek, lage schoenen en op het hoofd een driesteek. (Zie bl. <a href="#d0e6559">62</a>, <a href="#d0e6573">63</a>.) + +</p> +<p>Belangrijker echter is de kleedij van de vrouwen en van de kinderen, vooral omdat de constructie van deze dracht, in de verschillende +over elkaar gedragen lagen, en den vorm van de onderdeelen, alsook hun oud-friesche benamingen een werkelijk volledige nationale +en van oudsher overgeleverde kleedings-wijze zijn. + +</p> +<p>De Hindelooper-dracht (der vrouwen) bestaat uit een wit linnen hemd (geen onderbroek) en drie onderrokken. De bovenste rok +is zwart en heet “<i>de skoote</i>” en is van harde wollen stof. Over het hemd komt eerst een keurs-lijf van laken, met schouderbanden. + +</p> +<p>Over dit keurs-lijf komen twee “<i>oelofs</i>” (= over-lijf). Het onderste van gekleurd laken met mouwen <a id="d0e2263"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2263">191</a>]</span>van gebloemde zijde, het bovenste van zwarte stof. Te zamen heeten deze twee over-lijven “<i>het geweid</i>” (het gewaad). + +</p> +<p>Dit bovenste oelof (overlijf) wordt van voren met een <i>veter</i>, in de rouw groen of zwart, anders rood, rose of vleeschkleur bijeen geregen. Die veter is 8 à 10 el lang, de rygpen hangt +bij getrouwden <i>rechts</i>, bij ongetrouwden <i>links</i>. + +</p> +<p>De borst wordt bedekt met een vierkant doekje, genaamd “<i>voorspeld-doek</i>”, dat onder het oelof wordt gestoken. + +</p> +<p>Daaroverheen wordt het meest bijzondere Hindelooper kleedingstuk gedragen “de <i>wentke</i>”, de lange getailleerde mantel of jak, met lange mouwen, van gekleurde sits, en welk kleedingstuk de eigenlijke overkleeding +vormt. (Zie bl. <a href="#d0e6545">61</a>, <a href="#d0e6559">62</a>, <a href="#d0e6590">64</a>.) + +</p> +<p>Is het wat korter van maaksel (tot aan de knieën zooals een jak) dan heet het “<i>kassakijntje</i>”. + +</p> +<p>De kleur van deze wentke is zeer verschillend<span id="d0e2305" class="corr" title="Bron: .">,</span> men gebruikte er allerlei soort sits voor, de bekende uit Voor-Indië en Perzië aangevoerde bedrukte katoen in dikwijls zeer +fantastische maar meestal zeer mooie, kleurige en rijke patronen. + +</p> +<p>Deze wentke staat van voren open als een jas, zoodat ze de met den veter dichtgeregen oelof zien laat, en ook het <i>schort</i>, dat van <i>Oost-Indisch bont</i> weefsel is (in vierkante weefpatronen) en meestal rood is in alle nuances (in den rouw is het soms blauw<span id="d0e2316" class="corr" title="Bron: .)">).</span> +<a id="d0e2319"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2319">192</a>]</span></p> +<p>Om den hals komt de zijden doek, ook uit geruit bont weefsel, bij elkaar gehouden door den <i>strijker</i>, een ring of speld van goud. + +</p> +<p>Deze das wordt door de getrouwde vrouwen <i>links</i> tusschen de oelof gestoken, door de ongehuwde meisjes <i>rechts</i> (ten teeken dat haar hart (links) nog vrij is). + +</p> +<p>Dan siert zich de Hindelooper vrouw, aan haar gordel, links met <i>de prak</i>, bestaande uit naaldenkoker, speldenkussen, schaar en haakpen (van zilver). Rechts draagt zij de kleurige koralen <i>beugeltasch</i> met slot. + +</p> +<p>De hoofd-tooi is niet minder ingewikkeld en kleurig. + +</p> +<p>Eerst wordt het haar bijeengebonden, daarover verschillende ondermutsen gedaan met een stuk gouddraad-lint over de kruin, +welk lint men de “<i>de blinker</i>” noemt. + +</p> +<p>Daarover komt het eigenaardige, kapvormige, cilindrische hoedje (als men ’t zoo noemen mag) van stijf linnen, overtrokken +met andere stof, gevoerd met rood baai, welk hoogst eigenaardig kleedingstuk de <i>foar flechter</i> heet (of: <i>huidje</i> = hoedje). Daarover komt “<i>de flip</i>” en de “<i>zondook</i>”, de eigenlijke groote, vierkante, maar in bijzondere vorm geplooide en gestreken, doch van (meestal) roode bonte stof, die +van voren tegen de “foar flechter” met een speld bevestigd wordt, zoodat de vleugels naar achter afhangen en den curieusen +<a id="d0e2362"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2362">193</a>]</span>vorm aan den heelen hoofdtooi geven die eenig is onder alle nationale drachten in Nederland. + +</p> +<p>Deze “<i>zondook</i>” is bij de jongere meisjes anders van vorm dan bij de vrouwen, te meer omdat deze eersten geen “foar flechter” dragen. + +</p> +<p>Ook de wentke krijgen de meisjes eerst op hun twintigste jaar. + +</p> +<p>De bruiden (zie bl. <a href="#d0e6573">63</a>) dragen bovendien over dezen reeds zoo ingewikkelden hoofdtooi—die hier slechts zeer in ’t kort is beschreven—een witten +sluier, het “<i>witmoer</i>” geheeten, welke van dunne tulle is en tot aan de taille van achter en aan de zijden afhangt. Bovendien komt om de foar flechter +een <i>bruids-fristel</i>, een van geel, zwart en wit gevlochten wrong van ongeveer een vinger dikte. + +</p> +<p>Deze buitengewoon sierlijke en rijke dracht heeft, naar men wil, vooral ook zijn oorzaak gehad in de eenzame ligging van het +oude stadje Hindeloopen. De mannen waren meestentijds op hun reizen, de vrouwen bleven alleen thuis, werden eenzelvig en zochten +hun afleiding en vermaak in het zoo rijk en bont mogelijk opsieren van eigen huis en kleedij. + +</p> +<p>Hoe dit zij, zij verkregen een geheel dat eenig is in zijn soort, vooral ook omdat men de waarde en de beteekenis van deze +zonderlinge kleederdracht niet overzien kan zonder ze in haar eigen milieu, het kleurige Hindelooper binnenhuis, te hebben +bewonderd. +</p> +<hr class="tb"><p> +<a id="d0e2388"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2388">194</a>]</span></p> +<p>Verder dient nog de aandacht gevraagd voor de bijzondere dracht van twee Leeuwarder weeshuizen, welke drachten thans ook reeds—jammer +genoeg—zijn afgeschaft. (Zie bl. <a href="#d0e6590">64</a>.) + + +</p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="d0e2394"> +<h3>Groningen.</h3> +<p>Ofschoon ook Groningen een oude geschiedenis heeft, is er, zoo goed als niets van de provinciale en nationale kleedij overgebleven. +Op het feest in nationale kleederdrachten in 1913 te Amsterdam gehouden, was het mij niet mogelijk ook maar één paar (man +en vrouw) in echt, heden nog gedragen Groninger kleedij te kunnen vinden. + +</p> +<p>De historische dracht, waarin toen een heer en dame verschenen, heeft ook bij-lange die beteekenis voor de Groningers niet +als de Friesche dracht voor de Friezen. Het is opmerkelijk dat in een deel van ons land als Groningen, met haar zoo eigen +historie, de traditie zoo volkomen verloren kon gaan. + + +</p> +</div> +<div class="div2" id="d0e2401"> +<h3>Drenthe.</h3> +<p>Ook Drenthe is niet zeer rijk aan nationale drachten. Wat als zoodanig nog kan gelden is de (Friesche) kap en het oorijzer +dat in zekere streken van deze provincie nog gedragen wordt (zie bl. <a href="#d0e6604">65</a>). + +</p> +<p>De overige kleedij is dat bekende hybridische <a id="d0e2411"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2411">195</a>]</span>half ouderwetsche costume dat in heel ons land onder de platte-lands-bevolking de werkelijke nationale drachten vervangen +heeft. Het is een imitatie van de stads-dracht, in vorm en versiering tot ongeveer geen enkele periode te rekenen, in kleur +soms nog—als ’t op zijn ’s Zondags—erg “mooi” moet zijn, opvallend door persoonlijke wansmaak. + +</p> +<p>De muts en het oorijzer zijn dan het eenige overgeblevene, maar die eenige rest van die werkelijk nationale dracht wordt dan +niet weinig ontsierd door de “Kiep” (zooals men het in West-Friesland noemt), een soort van vrije fantasie door middel van +allerlei gitten, bloemen en strikken op het zoogenaamd capot-hoedje, dat omstreeks 1885 “le dernier cri” van de Parijsche mode (wansmaak) was. + +</p> +<p>In de veenstreken vindt men geen nationale dracht, omdat het in later tijd aangelegde kolonies zijn. + + + +</p> +</div> +<div class="div2" id="d0e2420"> +<h3>Overijsel.</h3> +<p>In Overijsel zijn de tradities beter bewaard, ofschoon in hun volheid slechts in Staphorst en op Urk. In de rest van de provincie +vindt men veel de halve nationale dracht, hoofdzakelijk de muts, maar de eigenlijke nationale dracht is verdwenen, vooral +hoe meer men naar het Oosten gaat. + + +<a id="d0e2425"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2425">196</a>]</span></p> +<div class="div3" id="d0e2426"> +<h4>A. Het eiland Urk.</h4> +<p>Van zeer bijzondere belangrijkheid is de kleedij en haar dragers en draagsters op het eiland Urk. Het is niet te zeggen wat +van deze het belangrijkst is, het ras van menschen dat Urk bewoont, of hun kleeding. Maar beide zijn ze in hooge mate interessant. + + +</p> +<p>Zooals in Zeeland (vooral Walcheren) wonen er op Urk nog ras-menschen, iets wat men van de andere streken van ons land niet +zeggen kan—en ’t minst van de groote steden. Maar de Urkers zijn fraai en gezond van bouw en er zijn bijzonder schoone vrouwentypen +(zooals op Walcheren) en zeer krachtige mannengestalten. Hun kleeding sluit, wat de algemeene vormen aangaat, bij de gewone +Hollandsche nationale drachten aan. Bij de mannen de wijde broeken en de nauw-aangesloten baaitjes, juist zooals op Volendam +en Marken, ofschoon eenigszins anders van détails, maar in bedoeling hetzelfde, omdat die kleeding voor een groot deel bepaald +is door de practijk van het visschersbedrijf en het leven op zee. (Zie bl. <a href="#d0e6618">66</a>, <a href="#d0e6632">67</a>). + +</p> +<p>Wat de vrouwen betreft bestaat de dracht uit het noodige aantal rokken van verschillende stof en kleur, de kroplap, de doek +en op het hoofd de kap of hulle. In zooverre is alles, wat de constructie betreft, gewoon. Maar het onderscheid <a id="d0e2441"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2441">197</a>]</span>in deze dracht met die van dezelfde soort in de andere deelen van het land ligt in de wijze waarop de verschillende détails +gedragen worden, en.... <i>wie</i> ze draagt. (Zie bl. <a href="#d0e6618">66</a> en <a href="#d0e6646">68</a>). + +</p> +<p>Dit laatste is, voor zoover de aesthetische werking betreft, bij iedere kleeding toch maar de hoofdzaak. Want al ligt er veel +waarheid in het oude gezegde “de kleeding maakt den man”, de meeste kleeding echter doet den drager zich slechts van de andere +menschen onderscheiden naar afkomst, rang of positie, niet naar schoonheid of aesthetische werking. Men moet een kleeding +<i>kunnen</i> dragen. En, zoo er vrouwen zijn die de Hollandsche dracht weten te dragen, dan zijn het die van Urk.—Dat moet gezegd zijn. + + +</p> +<p>Want de Urker-dracht onderscheidt zich niet door kleur of veel opschik. Ze is zeer eenvoudig, ze heeft geen on-noodige détails, +maar haar werkelijk aesthetische waarde ligt in het ras dat ze draagt. De kleuren zijn meest alle donker, gebloemde zijde, +donkere wol en laken, hier en daar slechts met een klein werkje. + +</p> +<p>De hoofdzaak is echter dat het natuurlijke figuur (van de vrouwen) zeer door deze dracht tot zijn recht komt, en de Urker-vrouwen +alles doen om hun natuurlijke gaven in deze nog meer te doen uitkomen. Er is wisselwerking tusschen den vorm van het lichaam +dat de kleeding draagt en den vorm van die kleedij zelf, geleid door het natuurlijk <a id="d0e2461"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2461">198</a>]</span>instinct van de draagster zelf, die ziet <i>hoe</i> ze een costume dragen moet, om de aandacht door middel van haar costume op zichzelf te doen vallen. Nog duidelijker blijkt +die wil om <i>zelf</i> gezien te worden—en niet hun kleedij—(die ook zoozeer bij de vrouwen op Walcheren bestaat) uit de wijze waarop de Urker-vrouw +haar kleine maar prachtig hulletje draagt. + +</p> +<p>De heele hoofd-versiering is zeer nauw aan het hoofd aansluitend, zoodat het gezicht—dat dikwijls zeer schoon is—duidelijk +uitkomt. Opmerkelijk is daarbij het echt vrouwelijke raffinement waarmee het oorijzer gedragen wordt. De knop, waar dat nationale +kleinood in eindigt, komt bij de Urker-meisjes midden op de wang, dicht bij den mond. Maar doordat in het oorijzer zekere +veering zit, drukt die knop kuiltjes in de wang, om op die wijze de natuurlijke charme van het gezicht nog meer te doen uitkomen. + + +</p> +<p>Men behoeft werkelijk niet naar Parijs te gaan, om zekere geheimen van het vrouwen-toilet te leeren doorgronden. Een Parisienne +zou van een Urkersch visschers-meisje nog heel wat kunnen leeren..... + +</p> +<p>Om een korte opsomming te geven van de Urker kleedij van de vrouw, moge dit hier volgen: + +</p> +<p>De kap of <i>hulle</i> bestaat uit zwarte ondermuts, daarover het oorijzer (van zilver), daarover de de hulle (overmuts), van voren met een (zelfgemaakt) +<a id="d0e2480"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2480">199</a>]</span>kantje. Van achter versiert een vrouw in den rouw die hulle met een “<i>dasje</i>”, dat is een zwart zijden strook, met een bandje en spelden vastgehouden. Van voren komt onder de hul “<i>de top</i>” uit, zoo heet het haar dat als ponny recht is afgeknipt tot even boven de oogen. + +</p> +<p>Om den hals de ketting van roode <i>granaten</i>, het gouden slot van <i>achter</i>. + +</p> +<p>De lijf-kleeding bestaat uit een hemd met korte mouwen, een (open) onderbroek, zwarte kousen, borstrok van zwarte baai met +half lange mouwen van zijde, fluweel of thibet. Deze mouwen blijven bij de volledige kleeding te zien. + +</p> +<p>Daarover komt het <i>middelde</i>, een soort corset, eenigszins gelijkend op het rijglijf wat de Marker-vrouwen dragen. Het is echter niet zoo versierd met +ornamenten, maar van blauw (of rood) damast, van voren met een veter dicht geregen die door (koperen) ringen gaat. Van onder +(achter) aan de taille zijn eenige “<i>rollen</i>” aangebracht, bij wijze van <i>queu de Paris</i> om de rokken wijder te doen uitstaan. Onder het corset draagt men de borstlap van roode baai. + +</p> +<p>Het aantal rokken bestaat uit den <i>ondersten rok</i>, een <i>tusschenrok</i>, den <i>zevenkleurigen rok</i> (rood, wit, zwart, groen, ongeveer zooals die ’s Zondags te Volendam wordt gedragen) en daarover de bovenrok, ’s winters +van baai of duffel, zwart of licht blauw, ’s zomers van thibet, laken of luster. +<a id="d0e2520"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2520">200</a>]</span></p> +<p>Dan de kroplap, van voren echter meestal versierd met een ornament in kruissteek (<i>het hartje</i>) dat soms de initialen van de draagster vertoont. Daarover de borstrok, of het <i>lijfje</i>—of “<i>lifien</i>”, ’s winters van zwarte wollen stof, ’s zomers van thibet. Dit “<i>lifien</i>” is een jakje met korte mouwen, laag uitgesneden aan den hals, een schootje en een “<i>strik</i>” van gebloemde zijde, dat is boordsel langs den hals. + +</p> +<p>Daarover gaat “de doek” van donkerkleurige gebloemde zijde, meestal donker-rood of paarsachtig van nuance. Deze doek heeft +(tegenwoordig) meestal franje. + +</p> +<p>Daarover de boezel, of schort, met een “<i>strik</i>” van gebloemde zijde, zijnde een horizontale strook van een handbreedte aan de taille. Dit boezel is van zwart thibet of +zijde. + +</p> +<p>Merkwaardig is nog dat de Urksche vrouwen wanten of pols-mouwen dragen over hun van boven den elleboog bloote armen. + +</p> +<p>Het zijn niet de “labedisten” van de Zeeuwsche schoonen, maar gewone pols-bedekkingen van gebreide (zwarte) wol. + +</p> +<p>Verder bestaat het schoeisel uit zwart-leeren muilen. + +</p> +<p>Opmerkelijk is verder hoe die dracht verandert, niet van vorm maar van kleur, voor weduwen, bruiden, en voor kinderen. Voor +de weduwe is ze geheel zwart, voor de bruid iets kleuriger, <a id="d0e2553"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2553">201</a>]</span>(en nieuwer), voor de kinderen eenvoudiger, vooral wat het schort en de rokjes aangaat. Veel wit wordt dan ook door de kinderen +gedragen, ofschoon de vorm—van de dracht—ook voor de kinderen, dezelfde blijft. (Zie bl. <a href="#d0e6646">68</a>). + + +</p> +</div> +<div class="div3" id="d0e2558"> +<h4>B. Staphorst.</h4> +<p>De Staphorster-dracht onderscheidt zich van de andere drachten door haar bijzondere compleetheid, zoowel voor mannen, vrouwen +als kinderen. Ze sluit echter, wat haar vormen aangaat, geheel bij de drachten aan die men aan de kust van de Zuiderzee vindt, +vanaf Staphorst tot aan Huizen in Noord-Holland. Vooral vanaf Harderwijk tot aan Staphorst onderscheiden zich de drachten +(van de vrouw) door kleine hoofd-tooi, plat-makende borst (en torso) bekleeding en zeer breed en plat makende heup-bedekking. + + +</p> +<p>De kleuren zijn over ’t algemeen zeer sterk, veel rood, bij de Staphorster-vrouwen ook veel blauw. Zelfs zijn de overmutsen +(in Nunspeet en Oldenbroek) bont, d. w. z. van stof met kleurige ornamenten versierd. + +</p> +<p>Het oorijzer, dat in deze heele streek eenzelfde eigenaardige haak-vormige zilveren beugel is, wordt echter van Huizen naar +Staphorst, oostwaarts gaande, zoo gedragen, dat de knop (krul in den vorm van een kurketrekker) bij de vrouwen van Harderwijk, +Hierden, Nunspeet, Hulshorst, <a id="d0e2567"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2567">202</a>]</span>Elburg en Oldenbroek aan de slapen komt, steeds meer zakt, totdat ze bij de Staphorster-vrouwen geheel tot de kaak reikt. +(Zie Urk.) + +</p> +<p>Ook is bij de Staphorster-vrouwen het oorijzer breeder dan bij die in Gelderland, en het ondersteunt niet meer de haarvlecht +achter tegen het hoofd, maar ligt boven op de kruin, in schuine richting. Ook zijn er andere afwijkingen in de Staphorster +dracht, zoodat de geheele vorm van de hoofdbedekking anders wordt. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>Het Staphorster-vrouwen costume kan aldus worden beschreven: (zie bl. <a href="#d0e6705">72</a> en <a href="#d0e6719">73</a>.) + +</p> +<p>Over het bloote lijf komt het katoenen hemd, zonder kraag, daarover de borstrok van “<i>vijfschaft</i>”, met mouwen tot aan de ellebogen. + +</p> +<p>Dit vijfschaft of “<i>viefschaft</i>” is een wollen stof, gemaakt van het wol van de schapen, die de Staphorsters zelf teelen. Die wol wordt de door Staphorster +vrouwen zelf gesponnen en in bepaalde kleuren, door werklieden in de buurt van Staphorst gekleurd, en volgens bepaalde patronen +door een paar hand-wevers tot de stof geweven, waarvan de kleedij der Staphorster-vrouwen voor een groot deel gemaakt wordt. +Het is in strepen geweven, zwart en donkerblauw, met rood hier en daar, in bepaalde dessins die ieder hun beteekenis hebben +(<i>wit-streept, rood-streept,</i> enz.). +<a id="d0e2594"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2594">203</a>]</span></p> +<p>Over die borstrok komt het lijfje, of de “<i>kraplap</i>” zooals die bij de andere drachten voorkomt. Deze kraplap is van wol of gebloemde zijde of katoen. Daarover de verschillende +rokken (geen onderbroek), een paar van baai en de bovenste van vijfschaft. + +</p> +<p>Dan de omslagdoek van geruite (meest roode) katoen of zijde, een schort (schulk) van donkerblauw wol, dat somtijds eveneens +als het vijfschaft zelf gesponnen en geweven is. + +</p> +<p>De banden van dit schort zijn altijd hel-blauw, de strik hangt met lange einden van voren neer. + +</p> +<p>Nog verdient vermelding dat de rokken opgehouden worden, en breed gemaakt, door kussentjes die aan de borst-rok bevestigd +zijn, maar welke verdikkingen alleen aan de zijkanten, dus niet van achter, worden aangebracht. Daardoor heeft het figuur +van de Staphorster-vrouw nog on-gracelijker voorkomen. + +</p> +<p>De doek wordt wel niet zoo stijf over de borst gesnoerd als in Kampen en in Nunspeet gewoonte is, maar het figuur wordt stelselmatig +plat en breed gemaakt door die kussentjes. Ook door den eigenaardigen vorm van de muts wordt het bijzondere van de dracht +nog verhoogd. + +</p> +<p>De heele hoofdtooi wordt gevormd door: een bandje dat het haar vastbindt, waarover de zwarte onder-muts met “<i>toet</i>”. Die <i>toet</i> van stijf papier geeft een soort hoorn—boven het voorhoofd. Daarover komt de muts van gebloemde zijde met zijden boordbanden +<a id="d0e2616"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2616">204</a>]</span>die onder de kin in wijd uitstaande, stijve, lange dunne strikken worden saamgebonden. Daarover gaat het oorijzer, vastgehouden +door een zwarte band. + +</p> +<p>Daarover de witte <i>toet-muts</i> van kant, die maar zeer zelden gewasschen wordt, omdat ze anders te spoedig versleten zou zijn. Ook deze muts wordt onder +de kin bevestigd met een bandje. Door de zeer nauwe aansluiting van de hoofdtooi, en het wijde van de schouders (door <span id="d0e2623" class="corr" title="Bron: dedoek">de doek</span>) het saamgenepene van de borstkas, de wijde plooien aan de heupen, de zeer korte rokken, en daaronder uit de beenen (ongeveer +15 c.M. te zien) en de (nogal) logge sloffen, met zeer breede neuzen en groote zilveren gespen, dat alles in donkerblauwe +en hel-roode kleuren, met de sterkblauwe lange linten van het schort, geeft die Staphorster dracht een ietwat boersch uiterlijk, +wat toch ook wel zijn zeer bijzondere eigenheid heeft. In dat boersche, ongracelijke, komt het overeen met de Marker, Bunschoter +en Noord-Veluwsche drachten, die alle zeer kleur-rijk zijn maar de natuurlijke vormen van het lichaam geweld aandoen. (Zie +bl. <a href="#d0e6705">72</a>). + +</p> +<p>’s Winters wordt over die dracht een “<i>buisje</i>” met lange mouwen gedragen, zonder schootje. + +</p> +<p>’s Zondags echter heeft dit kleedingstuk een schootje en is met bont (blauw en wit geruit) gevoerd, zoogenaamd Friesch bont, +dat men echter in Friesland Oost-Indisch bont noemt. +<a id="d0e2636"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2636">205</a>]</span></p> +<p>Dit langere buisje heet <i>kaschijn</i>, wat overeen komt met het Hindelooper “<i>kassekijntje</i>”, een kleedingstuk van hetzelfde soort. + +</p> +<p>De kinderen hebben hetzelfde costume, maar vereenvoudigd. De stoffen zijn niet van molton, baai of laken maar meest van Friesch +bont. De doek is echter steeds rood, zooals bij de volwassen menschen. + +</p> +<p>Het groote verschil ligt echter in de hoofdtooi. Kinderen beneden de zes jaar dragen nog geen oorijzer, maar een zwart kapje +van voren met een dikken rand astrakan. Dit kapje heet de <i>nette</i>, het is, behalve de astrakan-strook, van zwarte stof met garneeringen. Links van het hoofd komt een strik (rozet) van zwart +zijden lint, rechts een “<i>haak</i>”, een soort gesp van zilver. (Zie ditzelfde kleedingstuk van de kinderen op de Veluwe waar het <i>poets</i> of <i>poete</i> heet en de <i>haak</i> soms van goud is, het astrakan van “<i>veertjes</i>”). + +</p> +<p>Bovendien neemt de Staphorster-vrouw, ’s zondags, naar de kerk, een mooi met zilver beslagen bijbel mee, met kettingen, enz. + + +</p> +<p>De mannen-dracht is zeer eenvoudig, ofschoon meer origineel dan de boeren-dracht in andere streken. Het bleef meer een echt +nationaal costume, vooral door de korte jekker, genaamd <i>kamizool</i>, met twee rijen knoopen. + +</p> +<p>Opmerkelijk is ook dat het hemd steeds van boven aan den hals zichtbaar blijft, met de twee <a id="d0e2676"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2676">206</a>]</span>beroemde Staphorster (bolle) gouden knoopen. Kleine jongens dragen dezelfde dracht als hun volwassen dorps-genooten. + +</p> +<p>Ten slotte zij nog opgemerkt dat de Staphorster-vrouw buitengewoon netjes op hare nationale kleedij is, dat deze steeds, als +ze niet gedragen wordt, in altijd dezelfde en zeer mooie plooien wordt opgeborgen, aan welke plooien steeds bijzondere zorg +besteed wordt. + +</p> +<p>Vergelijk in deze de netheid en nauwkeurigheid waarmede alle nationale drachten, op Marken, in Zeeland en Hindeloopen behandeld +worden. + +</p> +<p>Overal worden die drachten in mooie, daarvoor speciale gemaakte doozen opgeborgen. En ... zoolang de Staphorster-vrouwen nog +zóó zuinig op hun bijzondere dracht zijn, zoolang zullen ze deze nog in eere houden. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>Verder blijft in de provincie Overijsel de strook, langs de IJssel en Twenthe. + +</p> +<p>In Kampen zoowel als in Zwolle is de complete nationale dracht verdwenen, maar door de vrouwen uit de volks-klassen wordt +nog vrij veel de <i>neepjes-muts</i> en de <i>plooi-muts</i> de “<i>drie-plooitjes</i>” gedragen. + +</p> +<p>De rest van de costumeering bestaat dan meestal uit het <i>jak</i>, een tot aan de knieën wijd-afhangend kleedingstuk met mouwen, op dezelfde wijze zooals dat door de vrouwen van Breskens +<a id="d0e2704"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2704">207</a>]</span>(Zeeuwsch-Vlaanderen, Texel, enz.—zie aldaar) gedragen wordt. Daarbij behoort dan de zeer wijd geplooide rok, en het wijde +boezelaar, een en ander van zwart thibet, de boezelaar ook wel van grijze, bruine of groene zijde. (Zie bl. <a href="#d0e6674">70</a>.) + +</p> +<p>Om den hals draagt men daarbij een gestrikt zeer bonten (zijden) dasje, genaamd “<i>het knuppeldoekje</i>”. (Zie bl. <a href="#d0e6660">69</a>.) + +</p> +<p>Daarbij komt dan de <i>neepjes-muts</i>, met de gouden bellen die in de fijne plooitjes van de muts gehaakt zijn, en <i>niet</i> in de ooren hangen. + +</p> +<p>Deze muts wordt over het zwart (satinet) ondermutsje gedragen, en heeft van achter een ongeveer 20 cm. lange afhangende reeks +stijve plooien, genaamd <i>de strook</i>. De muts wordt met een bandje onder de kin vastgehouden. + +</p> +<p>Om den hals roode bloedkoralen, vijf streng, met gouden slot van voren. In den rouw zijn de koralen van git. + +</p> +<p>Uit deze onderdeelen bestaat het mooie of zondagsche costume. De algemeene indruk is die van “ouderwetschheid”, zonder die +van een werkelijke nationale kleedij te geven. Het is dan ook eigenlijk niet anders dan een mode-dracht die, denkelijk omstreeks +1860, de werkelijke oude en nationale dracht vervangen heeft. + +</p> +<p>Dit geldt niet alléén voor Overijsel of voor de hier besproken dracht, maar voor heel Nederland. De tweede veranderings-periode +zou <a id="d0e2736"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2736">208</a>]</span>dan misschien omstreeks 1890 te stellen kunnen zijn, toen die mode van het jak vervangen werd door de <span id="d0e2738" class="corr" title="Bron: immitatie">imitatie</span> van de stads-modes uit dien tijd. + +</p> +<p>Zoo althans lijkt het, naar wat de dracht van de plattelandsbevolking in West-Friesland, Drenthe, Overijsel, de Zuid-Hollandsche +en Zeeuwsche eilanden en andere streken te zien geeft. + +</p> +<p>Daarbij echter is—bij veel vrouwen—de nationale kap of muts (soms met het oorijzer) bewaard gebleven. De totale afschaffing +van die muts is dan de laatste phase van het verdwijnen van de allerlaatste overblijfselen van de nationale dracht. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>Om na deze kleine historische bespiegeling, die ik gaarne voor beter geef, tot Overijsel terug te komen, zij opgemerkt dat +deze neepjes-muts ook in de andere deelen van de provincie gedragen wordt, alsook in een deel van den achterhoek van Gelderland. +(Zie bl. <a href="#d0e6691">71</a>.) + +</p> +<p>Opmerkelijk voor Zwolle, Kampen en die streek, is de plooi-muts die de daagsche dracht uitmaakt. (Zie bl. <a href="#d0e6660">69</a>.) Daarbij wordt dan werkelijk de nationale dracht van krop-lap en doek gedragen, welke laatste, niet zooals in Zeeland, op +Urk en op andere plaatsen van ons land in de taille wordt vastgehecht, maar in de armsgaten, onder de oksels wordt gestoken, +waardoor die doek een kruis hoog over de borst vormt. (Zie bl. <a href="#d0e6733">74</a> en <a href="#d0e6761">76</a>.) +<a id="d0e2763"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2763">209</a>]</span></p> +<p>Deze wijze van den doek te dragen is aan alle drachten gemeen van Staphorst tot en met Harderwijk. Ze is, ofschoon misschien +practisch, zeer weinig aesthetisch, want ze maakt het effect of de borstkas van boven—daar waar ze uit de natuur bij een vrouw +juist bewelfd behoort te zijn—met alle geweld in elkaar geknepen wordt. Fraai is het niet, maar het is zeer “kenmerkend”. +(Zie bl. <a href="#d0e6733">74</a>, <a href="#d0e6747">75</a> en <a href="#d0e6761">76</a>.) + +</p> +<p>Die plooi-muts nu is van zeer bijzonderen vorm, van achter met een niet naar onder, maar stijf naar achter staande strook +van zware plooien. Een zeer merkwaardig soort muts, eenig in haar soort, ofschoon bij Nijkerk (Gelderland, zie aldaar) een +dergelijk soort muts, onder den naam van <i>drie-strook</i> of <i>drie-plooi</i> gedragen wordt. (Zie bl. <a href="#d0e6660">69</a>). + +</p> +<p>Ook draagt de vrouw uit Kampen het oorijzer, maar dan op de wijze van de Staphorster vrouwen, d. w. z. de krul (kurketrekker) +niet naast de slapen, maar onder aan de wang (kin). + +</p> +<p>Deze mutsen, plooi-muts zoowel als neepjes-muts, zijn van kant of (in den rouw) van fijn neteldoek. Ze worden door de draagsters +zelf “opgedaan” ( = gestreken). + + + + +</p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="d0e2790"> +<h3>Gelderland.</h3> +<p>In de provincie Gelderland, die het geographische midden van ons land uitmaakt, worden de nationale <a id="d0e2795"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2795">210</a>]</span>kleederdrachten nog in vele streken in groote eere gehouden. + +</p> +<p>Men kan deze provincie in drie deelen splitsen: A. De Veluwe. B. De Achterhoek. C. Het land tusschen Rijn en Maas. + + +</p> +<div class="div3" id="d0e2799"> +<h4>A. De Veluwe.</h4> +<p>Tot de Veluwe moet, althans voorzoover de nationale kleedij betreft, niet alléén het geographische gebied van dien naam gerekend +worden, maar de heele kuststrook langs de Zuiderzee vanaf Staphorst in Overijsel tot en met Huizen in het Gooi in Noord-Holland. + + +</p> +<p>Al de drachten in die streek zijn van hetzelfde type, slechts weinig van elkaar afwijkend, en voorzoover de variaties betreft +in elkaar overgaande. + +</p> +<p>Zoo lijkt bijvoorbeeld de dracht in Oldenbroek soms op die van Staphorst, terwijl ze zich echter ook bij die van Nunspeet +aansluit. Het oorijzer wordt echter (in Oldenbroek) soms anders gedragen, meer op de wijze zooals op Staphorst, dat is, met +de krul beneden aan den wang. + +</p> +<p>Het opmerkelijke van de Veluwsche drachten is echter dat de doek niet in de taille bijeen wordt gespeld, zooals dat bij de +meeste Hollandsche drachten het geval is, maar onder de oksels tusschen de kroplap wordt gestoken. (Zie bl. <a href="#d0e6733">74</a>, <a href="#d0e6747">75</a>, <a href="#d0e6761">76</a>). + +</p> +<p>Dat geeft aan de figuren die on-aesthetische platheid en houterigheid die een hoofdkenmerk <span id="d0e2821" class="corr" title="Bron: is-">is</span> <a id="d0e2824"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2824">211</a>]</span>van dit minder fraaie ras, waaraan dan de klederdracht nog de laatste rest van natuurlijkheid ontneemt. Een goed en normaal +gebouwd ras zou uit zichzelf reeds zoôn kleedij, die de natuur zoo ontstelt, verwerpen. De bewijzen daarvoor vindt men op +Walcheren, Urk en Volendam. + +</p> +<p>De muts in Nunspeet en Oldenbroek is van een anderen vorm dan die van Staphorst, zonder de spitse punt boven het voorhoofd, +over ’t algemeen meer naar achter dan naar boven zich vormend, met een witte onderkap, aan de slapen uitgeschulpt, het heele +hoofd omvattend, en geboord met een fijn plooi-randje. Daarover komt de bonte muts, in sterke kleuren, een soort kalotje dat +een deel van de witte muts laat zien. Daarover het oorijzer, met een bandje vastgehouden en met de krul aan de slapen. Van +het haar komt niets te zien, ook zelfs niet boven het voorhoofd. + +</p> +<p>De indruk van deze Nunspeter <i>bonte-muts</i> is zeer fraai. Jammer dat ze het hoofd zoo klein en nietig maakt boven den plat-genepen romp en de wijd-uitstaande rokken. +(Zie bl. <a href="#d0e6733">74</a> en <a href="#d0e6747">75</a>.) + +</p> +<p>Het mannen-costume in deze streek is zoo goed als geheel “modern”. Het mist alle eigene cachet, zooals de Staphorster mannen-dracht +die nog heeft. + +</p> +<p>Tot voor zekeren tijd droegen de vrouwen van Hierden nog groote strooien hoeden (in den zomer) met eigenaardige linten en +boor-garneersels (zooals op bl. <a href="#d0e6719">73</a> te zien is). Ook ziet men bij begrafenisplechtigheden <a id="d0e2846"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2846">212</a>]</span>nog merkwaardige drachten, de mannen in lange jas en hoogen hoed, zooals dat ook in Staphorst nog het geval is. (Zie bl<span id="d0e2848" class="corr" title="Bron: ,">.</span> 73.) + +</p> +<p>Al die groote strooien hoeden die de vrouwen zoowel in Friesland als in Hierden, Staphorst en op Walcheren tot voor een generatie +terug nog boven hun mutsen en oorijzers droegen zijn “uit de mode” gegaan. Zoo verandert ... en verdwijnt gaandeweg de Nationale +Kleedij. + +</p> +<p>In Ermelo en Putten is de dracht weer anders. Men draagt er bijna geen oorijzer meer. Ook geen bonte-muts over de witte ondermuts, +de krop-lap is soms wit, de doek effen (niet bont) de boezelaar zonder “stuk”. Meer westelijk van Putten is van die hierboven +omschreven (Geldersch-Friesche) dracht niets meer te zien en ging ze over in een ander type, dat van het Utrechtsche en van +het Gooi. Bunschoten en Spakenburg vormen weer een klasse op zich zelf. + +</p> +<p>In Nijkerk, het oude en merkwaardige stadje, ziet men niets dan mutsen, de beroemde <i>cornet-muts</i>, met de lange achterstrook en de vele kleine plooitjes die het hoofd omgeven. Dit is de Zondagsche muts, die soms nog “verfraaid” +wordt door een breed (licht blauw) zijden overlint, dat om den bol en van achter om het achterhoofd gaat, en dat onder de +kin wordt vastgestrikt. + +</p> +<p>De rest van de kleeding is “ouderwetsch” en stadsch. +<a id="d0e2862"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2862">213</a>]</span></p> +<p>Bovendien wordt in Nijkerk nog een daagsche plooi-muts gedragen, van voren met drie strookjes over elkaar, van achter met +een zonderling geplooide strook. + +</p> +<p>Deze muts draagt den naam van “<i>drie strookjes</i>”. Soms draagt men onder deze muts een zwarte ondermuts, maar meestal zet men ze, direct, op het bijeen gebonden haar. + + +</p> +</div> +<div class="div3" id="d0e2870"> +<h4>B. De Achterhoek.</h4> +<p>In den Achterhoek, in het Graafschap Zutphen en in de Lijmers (het land rond Zevenaar), is niet veel van een nationale kleederdracht +overgebleven. Wat er nog van te zien is, bestaat uit de neepjes-muts die de vrouwen dragen, van denzelfden vorm als in Overijsel +(zie bl. <a href="#d0e6674">70</a> en <a href="#d0e6691">71</a>) (Zwolle) welk ouderwetsch kleedingstuk zoogenaamd gemoderniseerd wordt door het kapothoedje, (dat in Friesland “de kiep” +heet), het smakelooze onding van strikken, bloemen en gitten (alles in het zwart) dat over die muts gedragen wordt. + +</p> +<p>De kleeding der mannen heeft niets opmerkelijks meer. + + +</p> +</div> +<div class="div3" id="d0e2883"> +<h4>C. De Betuwe, en het land tusschen Maas en Waal.</h4> +<p>In de Betuwe zelf is de nationale dracht eveneens zoo goed als verdwenen, althans in het land van Tiel en in de Neder-Betuwe +is er niets van over. +<a id="d0e2888"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2888">214</a>]</span></p> +<p>In <i>het land van Maas en Waal</i> echter, in de Bommeler-Waard en in het land van Nijmegen sluit zich het weinige wat er nog van de nationale dracht over is +aan bij de eigenaardige hoofd-tooi die in Noord-Brabant, en speciaal in de Meijerei van den Bosch, nog veel voorkomt. (Zie +bl. <a href="#d0e6789">78</a> en <a href="#d0e6818">80</a>). + +</p> +<p>De mannen-dracht in die streken heeft niets wat deze van de gewone boersche stads-kleeding onderscheidt, maar de vrouwen dragen +de groote, breede, witte mutsen met breede lange linten, en een soort verstedelijkt niet-oud, niet-moderne costume, waarbij +men vele malen een soort pelerine of cape-vorm ziet toegepast, die in het Noordelijker deel van Nederland onbekend is, maar +in het land van Maas en Waal, in het land van ’s Hertogenbosch, en vooral Zuidelijker (in België) een merkwaardig cachet aan +de bevolking geeft. + +</p> +<p>Deze capes of pelerines worden alleen door de vrouwen gedragen. Ze doen denken aan een ouderwetschen mode-vorm en zijn van +zwarte stof gemaakt en gegarneerd met plooien en belegsels. Ze zijn half lang, maar somtijds ook tot den grond rijkend, met +een capuchon over het hoofd. Van dit laatste type ziet men somtijds nog oudere vormen in ’s Hertogenbosch. + +</p> +<p>De witte muts nu, die men in het land tusschen de Maas en de Waal draagt heet <i>knipmuts</i>. Ze bestaat uit tule-kant, aan de voorzijde geplooid met behulp van fijn koperdraad, hetwelk <a id="d0e2909"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2909">215</a>]</span>met een blauwe stof omwonden is. Dit is het “<i>Karekas</i>”. + +</p> +<p>Bij zware rouw bestaat de muts geheel uit neteldoek, bij lichten rouw uit tule. + +</p> +<p>De meer gegoeden dragen over deze knipmuts een krans van gemaakte bloemen, aan de uiteinden voorzien van breede zijden linten. +Deze bloemen en linten te samen heeten “<i>de poffer</i>”, en ze geven het uiterlijk van de draagster een zeer bijzonder cachet omdat de heele hoofdtooi daardoor zeer breed wordt. +(Zie bl. <a href="#d0e6789">78</a>). + +</p> +<p>Bij de rijke boeren wordt de zoogenaamde “<i>bodem</i>” van de knipmuts in plaats van met bloemen gewerkte tule, uit echte kant gemaakt. Dat zijn dan de “<i>baan-mutsen</i>”. + +</p> +<p>Deze mutsen die geheel wit zijn, zijn, door hun grootte en bewerkelijkheid, soms zeer kostbaar. + +</p> +<p>Onder de knipmuts wordt een ondermuts van zwart merinos gedragen, gevoerd en opgevuld met watten. Ook dat draagt er toe bij +deze hoofdtooi buitengewoon breed en zwaar te doen schijnen. + +</p> +<p>De algemeene indruk heeft dan ook niet veel Hollandsch meer. Een kennelijk zuidelijker,—Belgische—smaak, heeft blijkbaar deze +hoofdtooi ontworpen.... of: haar vervormd. Ze lijkt althans zeer veel op wat men in deze in Vlaanderen en het land van Brussel +ziet. + + +<a id="d0e2938"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2938">216</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="d0e2939"> +<h3>Noord-Brabant.</h3> +<p>De groote provincie Noord-Brabant vormt, in het zuidelijk deel van ons land een soort geographisch, anthropologisch en cultuur-historisch +overgangs- en grensgebied tusschen Noord en Zuid. Het is het terrein waar de Noordelijke (Germaansche) en de Zuidelijke (Romaansche +en Gallische) idealen elkaar ontmoeten en in elkaar versmelten. En dat komt zeer duidelijk in de kleederdrachten uit die in +deze streek gedragen worden. + +</p> +<p>Wat er van die oude volks-eigen drachten nog over is, is niet veel meer dan de boeren-muts, zooals die door de plattelands-boerinnen +gedragen wordt. Dat is juist zooals in zooveel andere streken van ons land, waar die mutsen de eenige resten van de oude drachten +zijn. + +</p> +<p>Maar behalve die mutsen is—in Noord-Brabant—de overige <span id="d0e2948" class="corr" title="Bron: lijsfkleeding">lijfskleeding</span>, en dan vooral van de vrouwen, meer opmerkelijk dan in eenige andere Nederlandsche provincie, al moet die lijfs-kleeding, +die thans (1916) onder die boeren-bevolking nog vrij algemeen is, dan niet geheel tot de eigenlijke historische nationale +volksdracht gerekend worden, en al blijkt ze meer onder de vervormde mode-navolgingen te moeten worden gerangschikt. Maar +ze is er niet minder bijzonder karakteristiek om. + +</p> +<p>En dit zal voor een groot deel het gevolg zijn van het hierboven reeds genoemde feit, dat in <a id="d0e2953"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2953">217</a>]</span>Noord-Brabant de Noordelijke en Zuidelijke idealen in elkaar overgaan. En, dat <span id="d0e2955" class="corr" title="Bron: getuigd">getuigt</span> die kleeding on-weerlegbaar<span id="d0e2958" class="corr" title="Bron: ,">.</span> Want geheel Hollandsch is die kleeding niet, noch in haar wezen, noch in vorm, noch in kleur, en ze is ook niet geheel on-Hollandsch +(Belgisch, Vlaamsch, Waalsch of Fransch) maar ze houdt het midden tusschen deze twee, en ze vertoont de kennelijke invloed +van het Noordelijke zoowel als van het Zuidelijke ideaal. + +</p> +<p>Reeds bij de bespreking van de andere provinciën had ik de gelegenheid op te merken hoe groot (dikwijls) die invloed van de +Godsdienst op het voortbestaan van een nationale kleeding is. De gehechtheid aan een een-maal algemeen beleden Godsdienst +waarborgt, in een bepaalde streek, het voortbestaan van oude zeden en gewoonten, en daardoor het voortbestaan van de, uit +die zeden voortkomende, volkskleeding. + +</p> +<p>Ook is er wel geen streek in ons land waar de bevolking zóó conservatief is en zoo gehecht aan haar oude geloof en zeden, +als in Noord-Brabant, welk conservatisme op zich zelf zoo lang stand kan houden omdat er een bijna absolute eenheid van godsdienst +is. Om deze toestand te helpen bestendigen, moedigt (o.a.) de Roomsche geestelijkheid de boerenbevolking aan, hun oude kleeding +getrouw te blijven, om zoodoende met de kleeding, de oude zeden, en daardoor de oude godsdienst te kunnen handhaven. +<a id="d0e2965"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2965">218</a>]</span></p> +<p>En uit die wisselwerking tusschen geloof, zeden en kleeding—en uit die algemeene verspreidheid van die eene Godsdienst, moge +het <span id="d0e2968" class="corr" title="Bron: verklaart">verklaard</span> worden dat die oude drachten, of liever die ouderwetsche drachten nog zoo veelvuldig in deze provincie voorkomen en voortbestaan. + + +</p> +<p>Maar een andere, zeer belangrijke factor, voor de verklaring van en het verkrijgen van een juister kennis en inzicht in die +bijzondere—niet oude, maar ouderwetsche—drachten in deze bijzondere provincie, lijkt mij den invloed die het ras van menschen, +dat Noord-Brabant bewoont, op haar eigen kleedij had. Hiervoren had ik al gelegenheid op de wisselwerking te wijzen die er—naar +mijn oordeel—bestaat tusschen de drager en zijn costume, tusschen de lichaamsvorm van den mensch en zijn kleed. + +</p> +<p>Nu behooren de bewoners van Noord-Brabant zeer zeker <i>niet</i> tot de mooiste specimina van het <i>genus homo</i> dat ons land bewoont. Het lijkt wel of de zware klei en de dorre, drooge zand- en heide-gronden die—geologisch—deze provincie +vormen, de bevolking van die streken tot dat kleine, breede, schonkige, breedhoofdige ras heeft gemaakt met dat harde, verbetene +en stugge uiterlijk dat den opmerker dadelijk opvalt. + +</p> +<p>Omdat de lichaamsbouw van de Noord-Brabanders zoo leelijk is, moet het niet verwonderen dat die zelfde plompheid en traagheid +die uit hun <a id="d0e2983"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e2983">219</a>]</span>ongracelijke verschijning spreekt, ook als het hoofdkenmerk van den vorm, de snit en de kleur van hun kleedij gelden moet. +Want deze is grof van detail, niet oud maar ouderwetsch, zonder phantasie, zonder uiting van levenslust, maar kleinzielig +van gedachte, zonder vreugde, benepen en boersch. Een dracht van oude mannetjes en oude vrouwtjes,.... maar met dat al, of +liever juist daarom, zeer interessant voor den student in volkspsyche, zoo dan al minder aantrekkelijk voor den eclectischen +<span id="d0e2985" class="corr" title="Bron: eastheticus">aestheticus</span>. + +</p> +<p>Ieder volk, ieder ras, ieder mensch heeft de kleeding die hij verdient.... en die slechts een uiting is van het eigen innigste +wezen, idealen en levensopvatting. Een mooie, aesthetisch werkende kleeding kan slechts door een mooi, naar geest en lichaam +<i>beide</i> harmonisch ontwikkeld menschenras worden saamgesteld. Getuige de kleeding van de Grieken. En die kleedij kan slechts <i>goed</i> en <i>waar</i>,—dus: aesthetisch werkend, door personen gedragen worden die niet alleen dezelfde idealen hebben als het volk (het ras) dat +die kleedij samenstelde, maar die ook de lichaamsvormen hebben waarop deze kleedij is gecomponeerd. + +</p> +<p>Dan eerst is er harmonie tusschen den drager en zijn costume, dan eerst kan er werkelijke schoonheid bereikt worden omdat +ze op de werkelijkheid en de waarheid berust. Als een kleedij, die op een welgebouwd lichaam gecomponeerd is door een <a id="d0e3001"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3001">220</a>]</span>mensch gedragen wordt wiens lichaamsbouw minder harmonisch is, dan wordt zelden een volkomen aesthetisch geheel verkregen. +Soms zelfs is het belachelijk. Het is niet bij toeval dat de heerenmode in Engeland, het land van de welgebouwde mannen, wordt +ontworpen. En het is niet zonder oorzaak dat de dames-modes uit Parijs komen, waar de schoongevormde Parisiennes de aesthetisch +aangelegde mode-ontwerpers het best gelegenheid geven een vrouwen-kleedij te componeeren die het schoone van “<i>de vrouw</i>” doet uitkomen. Ziet maar hoe een slechtgebouwde man of een leelijke vrouw een goed Londensch of Parijsch toilet staat.... +Het is al te kennelijk niet voor hen gemaakt, dus:... staat het leelijk!— + +</p> +<p>Er zal altijd een wisselwerking, dus ook een contrasteering tusschen den mensch en zijn kleedij blijven. Een mooie dracht +maakt een mooi mensch mooier.... maar een leelijk mensch leelijker. Het schoone doet slechts het schoone uitkomen, recht wedervaren. + + +</p> +<p>Ieder mensch kan slechts de kleedij die hemzelf, zijn eigen innerlijke en uiterlijke wezen toont, goed dragen. Al het andere +is masquerade, onechtheid, leugen. + +</p> +<p>Zoo is het ook met de nationale kleederdrachten. Zoo is het met de Zeeuwsche vrouwen-kleeding, die mooi is en aesthetisch +werkt, omdat ze op een welgebouwd ras is gecomponeerd. Daarom werkt <a id="d0e3012"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3012">221</a>]</span>de dracht van het eiland Marken wèl picturaal, artistiek, maar niet aesthetisch. Daarom is de werking van de drachten in Noord-Brabant +zeer on-aesthetisch, maar ze wekt de belangstelling, de nieuwsgierigheid, door het ouderwetsche, boersche, ongewone. Die Brabantsche +kleeding vraagt de aandacht, niet voor en om zich zelf, maar voor de zeden en gewoonten waar zij de uiting van zijn. En dat +is het zeer bijzondere van de volkskleeding in deze provincie. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>Deze kleine uitwijding over de oorzaken, die den aard van de volkskleedij in Noord-Brabant bepalen, was, tot duidelijker omschrijving +van die kleedij zelf—noodzakelijk. Meer dan bij de beschrijving van de volkskleedij in andere provinciën. Want de inventariseering +van die volksdrachten in Noord-Brabant zou in hoofdzaak de beschrijving van de zeden en gewoonten van die streek moeten zijn. +De kleedij zelf is, als kleedij, niet zoo heel belangrijk, noch om de snit, noch om de stof, vorm of kleur. In hoofdzaak is +de muts van de boerinnen het voornaamste. Die heeft nog de van ouds-her overgeleverde vormen. Maar de andere lijfs-kleedij +is meer curieus dan fraai. De mannenkleeding heeft niets bijzonders. + +</p> +<p>Maar vooral de mutsen zijn zeer belangrijk, te meer daar er zooveel verschillende soorten mutsen gedragen worden. Bijna ieder +dorp heeft haar eigen <a id="d0e3020"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3020">222</a>]</span>vorm, en de afwijkingen zijn soms zeer bijzonder. En die afwijkingen vinden meestal hun grond in plaatselijke zeden en gewoonten. + + +</p> +<p>Staatkundig bestaat deze provincie uit drie deelen. Ieder van deze heeft een eigen volks-kleederdracht. Het grootste en belangrijkste +deel vormt het Oostelijk deel van de Provincie, de Meierij van ’s-Hertogenbosch. In het midden is de Baronie van Breda. In +het Westen ligt het Markgraafschap van Bergen-op-Zoom. In ieder van deze gewesten zijn weer afzonderlijke streken aan te wijzen +waar de dracht belangrijk van die van de andere streken afwijkt, maar het hoofd-type blijft, voor ieder van deze gewesten, +binnen haar grenzen, hetzelfde. + + + +</p> +<div class="div3" id="d0e3024"> +<h4>A. De Meierij van ’s-Hertogenbosch</h4> +<p>Vooral ten Zuiden en ten Oosten van ’s-Hertogenbosch, en in het Land van Boxtel, Liempt, Rooy, Vechel, Osch, Rosmalen, Helvoirt +en Best is de Meierij’sche dracht het meest zuiver. + +</p> +<p>Ze bestaat uit een zeer groote, wijde muts met lange strook of vleugel die zoowel naar achter als naar de zijkanten (half +over de schouder) breed uitplooit. + +</p> +<p>Deze muts wordt over een zwarte ondermuts gedragen, over het haar dat afgeknipt of bijeengebonden is, al naar de persoonlijke +smaak. +<a id="d0e3033"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3033">223</a>]</span></p> +<p>De groote, eigenlijke <i>boven-muts</i>, de eigenlijke Meierij’sche of oud Noord-Brabantsche muts heeft van voren, boven het voorhoofd, een aantal vertikale plooitjes, +(<i>kneepjes</i>) een wijde bol over het hoofd (de kruin of bodem) en van achter de lange afhangende strook. + +</p> +<p>Gewoonlijk is deze muts van (echte) kant gemaakt, waardoor ze, ook door haar grootte, zeer kostbaar wordt. In den rouw is +ze van <i>rouwdoek</i>, zoogenaamd <i>organdine</i>. + +</p> +<p>Daaroverheen gaat de <i>poffer</i>. Dat is de eigenlijke versiering van de muts, het hoogst eigenaardig samenstel van uit kant en witte stof, koralen en franjes +gemaakte dikke rand van bloemen, die als een (arm-dikke) zware wrong over het voorhoofd (op de muts) wordt gelegd en met een +bandje van achter om het hoofd wordt vastgehouden. Aan deze poffer zijn groote breede (witte) zijden linten bevestigd, die +tot bijna in de taille naar achter afhangen, van franje zijn voorzien en deze geheele muts met de uitwaaiende strook van achter +een zeer wijd en breed aanzien geven. Het hoofd van de draagster wordt er ongewoon breed en log door, te meer daar het verdere +van de figuur in den regel gehuld is in een zoogenaamde <i>kapmantel</i>, een “<i>pelerine</i>” of “<i>omhanger</i>” van ouderwetschen snit, die het lijf tot aan de taille omsluit, soms zelfs tot de <span id="d0e3064" class="corr" title="Bron: kniëen">knieën</span> of den grond afhangt. De groote muts met de pompeuze poffer <a id="d0e3067"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3067">224</a>]</span>is dan breeder dan de schouders, en het lijf lijkt smaller door de kapmantel. Deze poffers zijn dikwijls zeer verschillend +van maaksel, niet alleen naar de verschillende streken van de Meierij, maar ook naar den rijkdom van de draagster, het min +of meer bijzondere van de gelegenheid waarbij ze wordt gedragen, enz. + +</p> +<p>Ze is niet altijd geheel wit. Soms zijn de bloemen met blauw doorwerkt, of de breede linten licht blauw. Het is begrijpelijk +dat dit een zeer dure dracht is, te meer ook daar het opmaken van deze mutsen door speciale mutsen-maaksters gedaan moet worden. + + +</p> +<p>Niet altijd echter draagt de Noord-Brabantsche vrouw deze bijzondere muts. Ook wordt ze, in de Meierij slechts op het platte +land gedragen. In de stad ’s-Hertogenbosch ziet men slechts de zoogenaamde Bossche <i>dienstbodenmuts</i>, die van zeer eenvoudige constructie is, van voren drie rijen plooitjes boven het voorhoofd heeft, en met een lange band +en strik onder de kin vastgemaakt wordt. Die tot een dikke massa saam-gebrachte plooitjes boven het voorhoofd heet “<i>de tuil</i>”. + +</p> +<p>Soms draagt de vrouw uit het volk in Den Bosch ook een zwarte muts, die echter een vervorming moet heeten van het beruchte, +hier reeds meermalen genoemde capot-hoedje. + +</p> +<p>Op het land, bij de boeren echter dragen de jonge meisjes tot hun tiende jaar een zwarte wollen <a id="d0e3083"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3083">225</a>]</span>muts, met groote, dikke wrong boven het voorhoofd. Die muts heet “<i>kaper</i>.” + +</p> +<p>Na hun tiende jaar, of tegen den tijd dat de kinderen ter eerste communie gaan (vroeger ongeveer op het twaalfde jaar) krijgen +de meisjes zwarte boeren mutsen, een muts met een vorm, die aan de mutsen met poffer van de volwassen vrouwen doet denken. +Het zijn breede, zware, zeer rijk en overdadig versierde mutsen met breede strikken en veeren en gitten en gespen, van achter +met twee afhangende breede linten. Het effect van deze mutsen is dat ze het hoofd van het kind zeer breed en zwaar doen schijnen. + + +</p> +<p>In deze kindermutsen is in de <span id="d0e3092" class="corr" title="Bron: meierij">Meierij</span> zeer veel variatie. + +</p> +<p>In Vechel maakt men in den rand soms zelfs zwart-glazen belletjes, die rinkelen als de kinderen loopen. Deze kinder-mutsen +worden door de jonge meisjes tot hun 20<sup>e</sup> à 23<sup>e</sup> jaar gedragen, of totdat zij verloofd zijn. Sommige van haar zetten die muts al vroeger af, om “ouder” te schijnen. Dan—als +zij verloofd of getrouwd zijn—of dit willen schijnen, zetten zij de groote, witte Noord-Brabantsche muts op. Bij die muts +draagt de Noord-Brabantsche vrouw nog bijzondere gouden versieringen, maar geen oorijzer. + +</p> +<p>In de ooren heeft zij bijzonder groote bellen van filigraan-goud met bloedkoraal versierd, in waaiervorm, zoodat ze <i>waaierbellen</i> heeten. +<a id="d0e3108"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3108">226</a>]</span></p> +<p>Om den hals soms een hals-ketting van roode, zwarte of witte koralen met gouden slot (van voren). Daarover zeer dikwijls een +klein halsdoekje van zeer sterke kleuren, op de wijze als het <i>knuppeldoekje</i> van de vrouwen in Kampen (zie aldaar). De rest van de lijfskleeding is niet anders dan “ouderwetsch” te noemen. Ze hangt +bijzonder smakeloos van vorm om het dikwijls grof en breed gebouwde lichaam, waarover de kapmantel of de pelerine, welke een +soort vervormd overblijfsel van een ouderwetsche modedracht van 1880 is. + +</p> +<p>In Den Bosch ziet men echter nog sporadisch oudere vrouwtjes met zeer bijzonder soort kapmantels die tot op den grond afhangen, +en een capuchon over het hoofd. Deze dracht, die een zeer oude is, waag ik het te vooronderstellen dat ze van oude klooster-kleedij, +van monnikspij of nonnen-habijt is afgeleid. In ieder geval is de oorsprong <i>niet</i> Hollandsch, zooals ook de halflange pelerines met franjes en kanten naar Fransche en Belgische modellen zijn nagevolgd. De +smaak en het ideaal van het Noord-Brabantsche volk betoont zich ook in deze meer zuidelijk dan noordelijk. + +</p> +<p>Maar behalve deze worden thans door de boeren-bevolking, en vooral ten platten lande nog veel de ouderwetsche “<i>doeken</i>” gedragen, de “<i>Kashmire-shawls</i>” die onder het tweede Keizerrijk <a id="d0e3127"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3127">227</a>]</span>in Frankrijk zoozeer in de mode waren. Die dracht is thans voor die Noord-Brabantsche oude boerinnen de gewone, waarbij ze +dan de van ouds-her stammende muts dragen, een hybridisch samenstel van resten van oude volks-dracht en mode-namaak, dat alles +te samen den indruk maakt van een soms wel schilderachtige en typische, maar zeer achterlijke, conservatieve en on-aesthetische +kleedij. + +</p> +<p>Er mag hier even worden opgemerkt dat iets wel zeer eigendommelijk, karakteristiek, en zelfs mooi van kleur combinatie, en +daardoor zeer pittoresk kan zijn, maar dat het geheel dan nog zeer wel tegen de aesthetica, dat is, tegen de wetten van een +objectief schoonheidsbegrip kan strijden. + +</p> +<p>Maar er zijn nog meer resten van werkelijk oude drachten in de Meierij. En daartoe behoort de “<i>falie</i>” een langwerpig vierkante doek van ongeveer drie meter lengte, bij één meter breedte, met franje aan de smalle einden. Deze, +van zwarte stof gemaakte groote lap (want anders is het niet) wordt over het hoofd gedragen, zoodat de lange plooien het geheele +lichaam van de vrouw inhullen. Een zeer bijzonder kleedingstuk dat ook al weer alleen zijn behoud aan de gehechtheid aan oude +zeden dankt, want het wordt alleen bij rouw, kerkgang of doop gedragen<span id="d0e3136" class="corr" title="Bron: ,">.</span> + +</p> +<p>Maar behalve deze costume-onderdeelen en de genoemde mutsen wordt in de Meierij een soort <a id="d0e3141"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3141">228</a>]</span>muts door de boeren-bevolking gedragen die het midden houdt tusschen de stads-(dienstboden)muts, en de groote Noord-Brabantsche +muts met poffer. Dat is de “<i>buiten-muts</i>”. + +</p> +<p>Dat is een muts die, even als alle mutsen uit de Meierij de tendenz vertoont van het hoofd breed te willen maken, maar het +is een muts uit één stuk, met niet zoo’n lange kanten strook van achter, maar met een korter, stijve plooiïng, genaamd “<i>de luif</i>”. Van voren zijn drie rijen plooitjes, op de bol; van voren naar achter loopend, aan iederen kant een “<i>takje</i>” met uit neteldoek gemaakte bloemetjes, en van achter twee breede, witte linten; onder de kin een (vaste) witte strik. + +</p> +<p>De muts heet buiten-muts omdat ze door de menschen <i>van buiten</i> gedragen wordt, in tegenstelling met de stads-menschen. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>Vervolgens worden in de Meierij (in Helvoirt) nog “<i>strikke-mutsen</i>” door kinderen gedragen, en in Eindhoven nog “<i>cornetten</i>”, en zouden er nog vele details mede te deelen zijn over de “poffer” die zoo’n bijzonder cachet, zoo’n “onhollandsch”, zoo’n +verbeten, koppig, en vooral zoo’n boersch uiterlijk aan de Noord-Brabantsch vrouwen van het land geeft, als ze daar met hun +korte breede, lijven, en groote hoofden, op groote schoenen, met groote passen langs de zonnige, zandige wegen van het met +zwaar hout begroeide landschap <a id="d0e3169"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3169">229</a>]</span>of naast een over de dikke keien rammelende groote boerenwagen sjokken, waarvoor het zware paard langzaam voortstapt. + + + +</p> +</div> +<div class="div3" id="d0e3171"> +<h4>B. De Baronie van Breda.</h4> +<p>Het eerste wat van de mutsen, die door de boeren-vrouwen in de Baronie van Breda gedragen worden, in tegenstelling met die +van de Meierij van Den Bosch, opvalt, is, dat de afmetingen van die Bredasche mutsen zooveel kleiner zijn. Maar toch zijn +ze nog groot en wijd, in vergelijking met de mutsen die in de andere deelen van ons land worden gedragen, vooral groot en +wijd en dik boven het voorhoofd. Dat wordt in Breda niet veroorzaakt door de volumineuze “<i>poffer</i>” maar door “<i>de kroon</i>”, of “<i>de kroesel</i>” of “<i>de krans</i>”. + +</p> +<p>De muts van de vrouwen uit de Baronie bestaat uit een rand zeer dun geplooide of strakke kant, die om het hoofd gaat en langs +de ooren naar achter afbuigt tot in den nek, tot bijna op de schouders. Die effen kanten strook heeft van achter een <i>bodem</i> of <i>kruin</i>, een naar achter afhangende, opgenomen breede lap kant-stof, tot op schouders afhangend. Het geheel wordt ingeregen met een +bandje tusschen de voor-strook en de bodem (of kruin) en op die wijze op het hoofd vastgehouden. Dit is de eenvoudigste soort +van het algemeene type van de muts in de Baronie. <a id="d0e3196"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3196">230</a>]</span>Dit is de “<i>strakke muts</i>”, die van tulle of gaas is in de rouw en door de week en ’s Zondags van kant. Ze wordt over een zwarte ondermuts gedragen +en van voren, op het voorhoofd, hebben de vrouwen twee kleine krulletjes haar (valsch of echt) aangebracht, die even onder +den rand van de muts uitkomen. + +</p> +<p>In deze eenvoudigste vorm heeft deze Baronie-muts veel overeenkomst met de groote floddermutsen die op de Zuid-Hollandschsche +eilanden worden gedragen. Ze is als het ware het overgangs-type tusschen de Noord-Brabantsche, sterk-Belgische vormen en de +zuiver Hollandsche vormen van Zuid-Holland en Zeeland. + +</p> +<p>Deze strakke muts wordt echter veelvuldig gevarieerd in een mooier en rijker bewerking. Dan wordt het de <i>dubbele muts</i>. De hoofdvorm blijft dezelfde. De voorste strook kant, die het gezicht omsluit, wordt echter dubbel, in twee geledingen over +elkaar. In den regel zijn deze dubbele mutsen steeds van kant en doen alleen ’s Zondags dienst. + +</p> +<p>Behalve dat bestaat er nog een vereenvoudigde soort van deze strakke mutsen, veel kleiner, minder omvangrijk, zonder afhangende +bodem, met slechts een zeer smal strookje kant rond het gezicht, en met dunne bandjes onder de kin vastgehouden. Dat is het +ouderwetsche mutsje, genaamd “<i>het ongelukske</i>”, dat oudere vrouwen thans nog dragen, en dat alléén bij ’t werk dienst doet. Men ziet <a id="d0e3213"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3213">231</a>]</span>hieruit, dat ook hier, evenals in Zeeland, in den laatsten tijd de tendenz bestaat de mutsen steeds grooter te doen worden. + + +</p> +<p>Over die strakke en dubbele muts komt nu “<i>de kroon</i>”, of “<i>de bloemkrans</i>” of “<i>de kroesel</i>”, een dikke wrong van kleine bloemetjes in tulle uitgevoerd en met kralen opgesierd, meestal geheel wit van kleur, maar soms +ook met blauwe bloemetjes en kralen verfraaid. Deze kroon ligt vlak op de muts, boven het voorhoofd, en gaat van de eene slaap +naar de andere, en is vastgehecht op een (meestal) lichtblauw zijden lint dat van achter, onder de afhangende bodem, achter +het hoofd is vastgezet met haak en oog. + +</p> +<p>Bij deze mutsen behooren, evenals in de Meierij<span id="d0e3228" class="corr" title="Bron: ">,</span> lange, groote gouden oorhangers, halskettingen van koraal, en een klein kleurig doekje, “<i>cache-nez</i>” dat met kleine puntjes links en rechts onder de kin uitstaat, naast de groote witte strikken die de strakke of dubbele muts +onder de kin vasthoudt. + +</p> +<p>De verdere lijfs-kleeding is, vooral voor de boerinnen van het platte land, de ook in de Meierij bekende kapmantel, of ook +nog zeer dikwijls de oude “<i>Kashmire-shawl</i>”. Merkwaardig is in dit deel van Noord-Brabant de zeer kennelijke invloed van de Belgische nationale drachten, vooral in +de dorpen langs de Belgische grens in het zuiden van de Baronie en in het land van Bergen-op-Zoom. + +</p> +<p>In die streken dragen de Brabantsche vrouwen <a id="d0e3241"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3241">232</a>]</span>twee soorten mutsen, een Hollandsche (Bredasche) en een Belgische. Deze laatste als zij over de Belgische grens (vóór den +oorlog) ’s Zondags ter kerke gingen. Soms echter dragen zij die muts ook als ze in Breda naar de markt gaan. + +</p> +<p>Deze “<i>Belgische muts</i>” is betrekkelijk klein, geheel van ineengeplooid wit lint, min of meer vierkant van hoofdvorm, een weinig naar de zijkanten +en naar achter uitstekend, Maar op die muts zijn groote strikken van breed, gekleurd lint aangebracht, geel, rood, groen, +paarsch, in alle kleuren. Twee van die lange, breede linten worden onder de kin vastgestrikt, twee hangen lang af naar achter, +op den rug. Er is geen bijzondere kleur van deze linten voor bijzondere gelegenheden vastgesteld, tenzij zwart voor den rouw. + + +</p> +<p>Bij deze Belgische mutsen behoort een kapmantel of pelerine van meer pompeus maaksel dan de gewone, meer kant, tulle, linten +en strikken, ofschoon de hoofdvorm dezelfde is als de andere pelerines. Dit kleedingstuk is een zeer kennelijke verboerschte +imitatie van de Parijsche mode van omstreeks 1880. + +</p> +<p>Behalve deze mutsen wordt in de Baronie, naar de kant van Zundert, een soort muts gedragen die veel overeenkomst heeft met +de <i>buiten-muts</i> van de <span id="d0e3255" class="corr" title="Bron: Meijerij">Meierij</span>. In Zevenbergen is de vorm weer anders, daar wordt de <i>kroon</i> niet meer gedragen, of slechts zeer klein, maar vervangen door een <a id="d0e3261"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3261">233</a>]</span>rijk geplooid breed lint, dat ook naar achter afhangt—zoo ook in de Zevenbergsche hoek, waar de vorm zich gaandeweg meer bij +de Zuid-Hollandsche mutsen-vormen aansluit. + + +</p> +</div> +<div class="div3" id="d0e3263"> +<h4>C. Het Mark-Graafschap van Bergen op Zoom</h4> +<p>Ten slotte de mutsen in het land dat aan Zeeland en Zuid-Holland grenst. De algemeene vorm is die van de Bredasche muts, maar +zonder de kroon, dus eenvoudiger, smaller, platter. + +</p> +<p>Verder is in deze streek de invloed van de Belgische en Zeeuwsche drachten meer kenbaar, en vormt ze een overgangsgebied naar +de eigenlijke Hollandsche drachten. Vandaar dat men slechts weinig van een eigen dracht in deze streek merkt, althans niet +in de steden, De plattelandsbevolking blijft het langst de “<i>boerendracht</i>” getrouw. De meeste vrouwen dragen reeds hoeden, dat wil zeggen ouderwetsche hoofddeksels, die tot geen land en geen tijd +behooren, en, zooals gewoonlijk bij dergelijke soort kleedij, zeer smakeloos zijn. + + + +</p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="d0e3273"> +<h3>Limburg.</h3> +<p>In de provincie Limburg zijn slechts weinig sporen van een eigen nationale kleedij te vinden. In den noord-westelijken hoek, +in het land van <a id="d0e3278"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3278">234</a>]</span>de Peel en bij Mook, in Venraaij en in Weert zijn de drachten aan die van Noord-Brabant verwant. + +</p> +<p>Behalve deze dracht in het Noorden van de provincie is in de buurten van Sittard nog eenige resten van een eigen volks-dracht +te herkennen. + +</p> +<p>Oude vrouwen dragen daar nog het halflange jak over een dikke, breede rok die helder violet is en van zoogenaamd “<i>tirtei</i>” is gemaakt—ze dragen drie van die rokken over elkaar van dezelfde stof maar van verschillende kleur. Die rokken zijn, aan +de taille sterk “<i>gefronsd</i>” (d. w. z. geplooid) waardoor de heupen zeer breed worden. De stof van die rokken is zeer zwaar. Ze dragen daarbij geen corset, +maar een onderlijfje, en daar over het jak, dat van voren dicht gaat. Ze loopen op klompen. + +</p> +<p>De mouwen van het jak zijn wijd, saamgeregen aan de polsen. Het jak is van satinet (’s zomers) en ’s winters van wollen stof, +en bruin van kleur. Dit jak heeft geen halsboordje. + +</p> +<p>Om de hals wordt dan een vierkante doek geknoopt, die eerst driehoekig (diagonaal) is gevouwen, op de gewone manier. Die doek, +die van met sterke kleuren bedrukte wol is gemaakt, heet “<i>de plak</i>”. Nog zoo’n doek van dezelfde kleur, gaat, eveneens diagonaal gevouwen, over het hoofd, en wordt onder de kin vastgeknoopt, +Om de hals gaat een zwart lint waaraan een kruisje, dat op de borst hangt. +<a id="d0e3297"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3297">235</a>]</span></p> +<p>Het schort, dat deze vrouwen dragen, is ’s Zondags als ze naar de Kerk gaan, zwart. Thuis en in de week is het blauw. + +</p> +<p>Deze kleeding heeft niets Hollandsch, ofschoon de omslag-doek om de hals en schouders een wijze van kleeden is, die in de +Hollandsche drachten—maar ook bij zooveele andere costumes—nog al veel voorkomt. Maar de doek over het hoofd is waarschijnlijk +van Duitsche oorsprong. Ook de kleurigheid van deze doeken doet, zoowel door de versierings-motieven als door de kleurcombinatie, +zelfs aan russische kleedingswijzen denken. + +</p> +<p>In Zuid-Limburg, in het land tusschen Maastricht en Kerkrade en Vaals, is niets van een nationale eigen dracht te bekennen. +Het is zeer de vraag of in die streken ooit een eigen Nederlandsche nationale of gewestelijke kleedij bestaan heeft, waar +dit land altijd zoo direct onder invloed van Duitsche en Belgische (Waalsche) cultuur geweest is. + +</p> +<p>De bijzondere drachten van de mijnwerkers uit de buurten van Heerlen zijn slechts beroepskleedij, en kunnnen dus—ook om hun +internationale gedachte—niet tot de Nederlandsche volkseigen drachten gerekend worden. + + +<a id="d0e3306"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3306">236</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="d0e3307" class="div1"><span class="pagenum"> +[<a href="#d0e4755">Inhoud</a>] +</span><h2>Naschrift.</h2> +<p>Ik heb den text voor dit boekje in den zomer van 1916 saamgesteld. Eerst in 1917 kon ik de proeven corrigeeren en meen thans +nog de volgende bemerkingen te mogen maken. De invloed die de oorlog ook op de Nederlandsche nationale kleederdrachten thans +reeds heeft zal echter pas duidelijk later overzien kunnen worden. + +</p> +<p>Het bleek mij bij de onderzoekingen die ik in deze laatste jaren deed, dat ook de grondstoffen waaruit die nationale drachten +vervaardigd worden gaandeweg gaan ontbreken, omdat van deze zooveel uit het buitenland moet worden aangevoerd. + +</p> +<p>Zoo vernam ik van een mutsen-maakster in de Meierij dat de bloemen, die voor de poffers gebruikt worden, niet meer worden +ingevoerd. De echte (Belgische) kant is ook niet meer te krijgen, of ze wordt te duur. Daardoor wordt de inheemsche dracht +een onbereikbare luxe voor velen die nog gaarne de oude traditie getrouw zouden willen blijven. Men <i>moet</i> wel tot de gewone stads-kleedij overgaan. + +</p> +<p>Zoo kwam mij eveneens ter oore dat in de Baronie veel boerinnen te ver van plaatsen wonen waar mutsen-opdoensters wonen. Ze +kunnen hun <a id="d0e3321"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3321">237</a>]</span>mutsen niet meer gestreken krijgen, het loont niet meer dit vak te beoefenen. + +</p> +<p>Verscheidene geweven stoffen, zooals voor de drachten van Volendam en Marken worden schaarsch. + +</p> +<p>Ook heeft de groote watervloed die in het voorjaar van 1916 Noord-Holland, en speciaal Marken en Volendam teisterde, het aspect +van de huizen <span id="d0e3327" class="corr" title="Bron: verandert">veranderd</span>, ze meer modern gemaakt, waardoor de oude dracht niet meer in overeenstemming met de nieuwere woningen is. + +</p> +<p>En er is een on-miskenbare wisselwerking tusschen de huizen waarin de menschen wonen en de vorm en kleur van hun kleedij. + + +</p> +<p>Zoo verdwijnt langzaam-aan de volks-eigen dracht door allerlei oorzaken, en, in deze oorlogstijd zelfs tegen den wil der bevolking +in. Thans, in deze jaren, was het den tijd de complete gegevens omtrent deze costumes te verzamelen, vóór dat misschien nog +erger gevolgen van den wereldoorlog ons land treffen en er voorshands voor bestudeering van het oude geen tijd en geld en +energie meer beschikbaar zal zijn, als wellicht de hernieuwing en de omvorming van het heden en het opbouwen van een ander-soortsche +toekomst alle krachten van allen vergen zal. + +</p> +<p>Het bleek mij dat deze zeer veel tijd rovende en bijzonder kostbare studiën niet langer als privaat-onderneming konden worden +voortgezet, en daarom ook meende ik zelfs in deze tijden een <a id="d0e3336"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3336">238</a>]</span>poging te mogen wagen om de belangstelling van ’s Rijks Regeering voor de Nederlandsche nationale kleederdrachten te wekken. +In het begin van 1916 richtte ik een verzoek tot Z. Ex. den Minister van Binnenlandsche Zaken om het bijeenbrengen van gegevens +en afbeeldingen van die drachten te willen subsidieeren. + +</p> +<p>De minister vroeg om advies bij de Koninklijke Academie van wetenschappen. Deze adviseerde gunstig. De Regeering stelde mij +daarop een subsidie in uitzicht en mijn plannen als zoodanig ondervonden schijnbaar een veelzijdige sympathie. + +</p> +<p>Toch kwam van al deze goede bedoelingen en goeden wil niets terecht. + +</p> +<p>Dr. A. Pit, Directeur van het Nederlandsch Museum van Geschiedenis en Kunst te Amsterdam, onder wiens Directie de zoo fraaie +verzameling van poppen in nationale kleedij uit het Rijksmuseum was uitgewezen, en die door den minister was opgedragen toezicht +op mijn werk te houden, heeft de uitvoering van deze plannen, nog vóór ze begonnen waren, langs den bureaucratisch-administratieven +weg onmogelijk gemaakt. + +</p> +<p>Of het later aan iemand anders dan aan mij vergund zal worden deze studiën, met steun van de Regeering te doen, wil <i>ik</i> thans niet uitmaken. Maar het is wèl absoluut zeker dat thans een kostbaren tijd en mogelijkheden verloren gaan, die niet +terug te winnen zullen zijn, zelfs niet met <a id="d0e3349"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3349">239</a>]</span>nog zoo veel geld .... om van den goeden wil en zekere andere voordeelen niet te spreken, die hier te niet gedaan werden. + + +</p> +<p>Ik voor mij ben daarom den uitgever dankbaar—en velen zullen met mij hem dankbaar zijn—omdat hij mij in de gelegenheid stelde +dit korte overzicht van het materiaal dat ik over de meest belangrijke van deze drachten verzamelde, op deze wijze te publiceeren. + + +</p> +<p>Dit is lang niet alles, .... en zeer zeker niet compleet .... maar het is misschien een begin of een aanleiding om later vollediger +beschrijvingen te boek te stellen. Later .... als het dan tenminste nog kan .... + +</p> +<p>Want het is thans, op elk gebied, de groote tijd waarin <i>alles</i> veranderd, de tijd, waarin het oude verdwijnt, om in de toekomst wellicht geen enkel spoor na te laten. Zoodat ieder jaar, +dat de beschrijving en afbeelding van onze Nederlandsche nationale kleederdrachten, ten pleiziere van welke groep, welk groepje +of wiens persoon, omdat het niet van hen uitgaat, of om welke “<i>redenen</i>” dan ook, vertraagd of onmogelijk gemaakt wordt, <i>een vergrijp is tegen de Historie van Nederland, een vergrijp ook tegen een redelijke wetenschappelijkheid, tegen een werkelijke +levende beoefening van een practische—en daardoor waardevolle—kunsthistorie</i>. + +</p> +<p>Juni 1917. Th. Molkenboer. + + + + +</p> +</div> +</div><a id="d0e3368"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3368">240</a>]</span><div class="back"> +<div id="d0e3370" class="div1 index"><span class="pagenum"> +[<a href="#d0e4755">Inhoud</a>] +</span><h2>Register</h2> +<h2>Op de vreemde namen van de in dit boek omschreven kleedingstukken, stoffen, enz.</h2> +<div class="div2"> +<h3>A.</h3> +<p>Appeltjes-brung, <a href="#d0e1529">163</a> + +</p> +<p>Akertjes, <a href="#d0e759">132</a> + + +</p> +</div> +<div class="div2"> +<h3>B.</h3> +<p>Baai, <a href="#d0e666">129</a> + +</p> +<p>Bagge, <a href="#d0e1076">143</a> + +</p> +<p>Badie (Jean-de-la), <a href="#d0e2030">181</a> + +</p> +<p>Beuk (de), <a href="#d0e1794">176</a>–<a href="#d0e1849">177</a> + +</p> +<p>Beugel (gouden), <a href="#d0e1919">179</a> + +</p> +<p>Beugeltasch, <a href="#d0e2319">192</a> + +</p> +<p>Beffie, <a href="#d0e686">130</a> + +</p> +<p>Beroepskleeding, <a href="#d0e395">106</a> + +</p> +<p>Blauw-baai, <a href="#d0e952">140</a> + +</p> +<p>Blinker (de), <a href="#d0e2319">192</a> + +</p> +<p>Blempje, <a href="#d0e952">140</a> + +</p> +<p>Bles (de), <a href="#d0e1919">179</a> + +</p> +<p>Boeken (de), <a href="#d0e1919">179</a>–<a href="#d0e1643">168</a> + +</p> +<p>Boeren, <a href="#d0e254">93</a> + +</p> +<p>Boerschheid, <a href="#d0e234">91</a> + +</p> +<p>Boeren, burgers en buitenlui, <a href="#d0e463">112</a> + +</p> +<p>Boeren-kunst, <a href="#d0e463">112</a> + +</p> +<p>Boezel, <a href="#d0e759">132</a> + +</p> +<p>Bodem (kruin), <a href="#d0e3169">229</a> + +</p> +<p>Bont (Friesch), <a href="#d0e2030">181</a> + +</p> +<p>Bont (Oost-Indisch), <a href="#d0e579">121</a> + +</p> +<p>Bouw (de), <a href="#d0e759">132</a> + +</p> +<p>Buisje, <a href="#d0e2616">204</a> + +</p> +<p>Brung (appeltjes), <a href="#d0e1529">163</a> + +</p> +<p>Bruid (de), <a href="#d0e395">106</a>–<a href="#d0e818">134</a> + +</p> +<p>Bruids-fristel (de), <a href="#d0e2362">193</a> + + +</p> +</div> +<div class="div2"> +<h3>C.</h3> +<p>Capot-hoedje, <a href="#d0e2411">195</a>–<a href="#d0e3067">224</a> + +</p> +<p>Cache-nez, <a href="#d0e3213">231</a> + +</p> +<p>Cornet-(muts), <a href="#d0e2111">184</a>–<a href="#d0e2846">212</a> + +</p> +<p>Conservatisme, <a href="#d0e220">90</a> + +</p> +<p>Cretone (sits), <a href="#d0e651">128</a>–<a href="#d0e2263">191</a> + + +</p> +</div> +<div class="div2"> +<h3>D.</h3> +<p>Dasje, <a href="#d0e2480">199</a> + +</p> +<p>Doek (de), <a href="#d0e1882">178</a>–<a href="#d0e2594">203</a>–<a href="#d0e3108">226</a> + +</p> +<p>Doek (voorspeld), <a href="#d0e2263">191</a> + +</p> +<p>Doek (zon-dook), <a href="#d0e2319">192</a> + +</p> +<p>Doek (roode), <a href="#d0e1507">162</a> + +</p> +<p>Doek (dunne), <a href="#d0e895">138</a> + +</p> +<p>Drie-plooitjes, <a href="#d0e2763">209</a> + +</p> +<p>Drie-strookjes (muts), <a href="#d0e2862">213</a> + + +</p> +</div> +<div class="div2"> +<h3>F.</h3> +<p>Falie, <a href="#d0e3108">226</a> + +</p> +<p>Flip (de), <a href="#d0e2319">192</a> + +</p> +<p>Foar-flechter (de), <a href="#d0e2319">192</a>–<a href="#d0e2362">193</a> + +</p> +<p>Fristel, <a href="#d0e2362">193</a> +<a id="d0e3643"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3643">241</a>]</span> + + +</p> +</div> +<div class="div2"> +<h3>G.</h3> +<p>Galgen, <a href="#d0e952">140</a> + +</p> +<p>Gezondheid (de), <a href="#d0e952">140</a> + +</p> +<p>Gesp (krappe), <a href="#d0e1558">164</a> + +</p> +<p>Geweid (het), <a href="#d0e2263">191</a> + +</p> +<p>Gefronsd (geplooid), <a href="#d0e3278">234</a> + +</p> +<p>Gelegenheids-kleedij, <a href="#d0e395">106</a> + +</p> +<p>Godsdienst, <a href="#d0e376">104</a>–<a href="#d0e2953">217</a> + +</p> +<p>Granaten (koralen), <a href="#d0e2480">199</a> + + +</p> +</div> +<div class="div2"> +<h3>H.</h3> +<p>Haar (gespleten<span id="d0e3696" class="corr" title="Bron: ">)</span>, <a href="#d0e1188">149</a>–<a href="#d0e1309">153</a> + +</p> +<p>Haak (de), <a href="#d0e2636">205</a> + +</p> +<p>Hartje (het), <a href="#d0e2520">200</a> + +</p> +<p>Halsketting, (bloedkoralen<span id="d0e3717" class="corr" title="Bron: ">)</span>, <a href="#d0e1982">180</a> + +</p> +<p>Heupen (de), <a href="#d0e1507">162</a> + +</p> +<p>Hulle, <a href="#d0e2461">198</a> + +</p> +<p>Hulletje, <a href="#d0e932">139</a> + +</p> +<p>Huidje (hoedje), <a href="#d0e588">122</a> + +</p> +<p>Hollandsche hulle, <a href="#d0e366">103</a>–<a href="#d0e1076">143</a> + + +</p> +</div> +<div class="div2"> +<h3>I en J.</h3> +<p>Jak, <a href="#d0e1529">163</a>–<a href="#d0e2111">184</a>–<a href="#d0e2186">188</a> + +</p> +<p>Jakje, <a href="#d0e759">132</a> + +</p> +<p>Jekker, <a href="#d0e2636">205</a> + + +</p> +</div> +<div class="div2"> +<h3>K.</h3> +<p>Kap (N. Hollandsche), <a href="#d0e1127">146</a> + +</p> +<p>Kap (Zeeuwsche), <a href="#d0e1882">178</a> + +</p> +<p>Kap (zwarte), <a href="#d0e1349">155</a> + +</p> +<p>Kappe-kant-strook, <a href="#d0e1034">142</a> + +</p> +<p>Kapspelden, <a href="#d0e1034">142</a> + +</p> +<p>Kapmantel, <a href="#d0e3033">223</a> + +</p> +<p>Kaper, <a href="#d0e3083">225</a> + +</p> +<p>Kassakijntje, <a href="#d0e2263">191</a> + +</p> +<p>Kashmire-shawl, <a href="#d0e3108">226</a>–<a href="#d0e3213">231</a> + +</p> +<p>Kaschijn, <a href="#d0e2636">205</a> + +</p> +<p>Katje, <a href="#d0e952">140</a> + +</p> +<p>Karekas, <a href="#d0e2909">215</a> + +</p> +<p>Karwas, <a href="#d0e952">140</a> + +</p> +<p>Kamerdoek, <a href="#d0e1617">167</a> + +</p> +<p>Kamizool, <a href="#d0e2636">205</a> + +</p> +<p>Keus (rok-), <a href="#d0e1794">176</a> + +</p> +<p>Keus (lief-), <a href="#d0e1794">176</a> + +</p> +<p>Keus (rand-), <a href="#d0e1849">177</a> + +</p> +<p>Kinder-muts, <a href="#d0e1705">172</a> + +</p> +<p>Kiep, <a href="#d0e6010">27</a>–<a href="#d0e2411">195</a> + +</p> +<p>Klein-burgerlijkheid, <a href="#d0e448">110</a> + +</p> +<p>Klapstukken, <a href="#d0e952">140</a> + +</p> +<p>Knoppen, <a href="#d0e2186">188</a> + +</p> +<p>Knoopen (Staphorster), <a href="#d0e2676">206</a> + +</p> +<p>Kneepjes, <a href="#d0e3033">223</a> + +</p> +<p>Knuppeldoekje, <a href="#d0e2704">207</a>–<a href="#d0e3108">226</a> + +</p> +<p>Klappen (de), <a href="#d0e1617">167</a> + +</p> +<p>Kletje, <a href="#d0e895">138</a> + +</p> +<p>Krul (de), <a href="#d0e1919">179</a> + +</p> +<p>Krappen (goud), <a href="#d0e1558">164</a> + +</p> +<p>Krullen (de), <a href="#d0e1643">168</a>–<a href="#d0e2137">185</a> + +</p> +<p>Krap-lap (Krop-lap = Kralap), <a href="#d0e860">137</a>–<a href="#d0e1882">178</a>–<a href="#d0e2567">202</a> + +</p> +<p>Kroon (kroesel, krans), <a href="#d0e3169">229</a>–<a href="#d0e3213">231</a> + +</p> +<p>Koralen (granaten), <a href="#d0e1273">152</a>–<a href="#d0e2480">199</a> + +</p> +<p>Koralen (bloedkoraal), <a href="#d0e1982">180</a> + +</p> +<p>Koralen versiering, <a href="#d0e2077">183</a> + +</p> +<p>Kruize-ketting, <a href="#d0e1034">142</a> + +</p> +<p>Kolder, <a href="#d0e1705">172</a> + +</p> +<p>Kolder (slippen-), <a href="#d0e1470">161</a> +<a id="d0e3997"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e3997">242</a>]</span> + + +</p> +</div> +<div class="div2"> +<h3>L.</h3> +<p>Labedisten, <a href="#d0e2030">181</a> + +</p> +<p>Lichaams-bouw, <a href="#d0e1694">171</a> + +</p> +<p>Links en rechts, <a href="#d0e2319">192</a> + +</p> +<p>Luif (de), <a href="#d0e3141">228</a> + +</p> +<p>Lijfje (lifien), <a href="#d0e2520">200</a> + + +</p> +</div> +<div class="div2"> +<h3>M.</h3> +<p>mantel (schoor-) (schoudermantel), <a href="#d0e1617">167</a> + +</p> +<p>Marktdagen (Middelburg), <a href="#d0e1738">173</a> + +</p> +<p>Merinos, <a href="#d0e2077">183</a> + +</p> +<p>Muts (Belgische), <a href="#d0e3241">232</a> + +</p> +<p>muts (cornet-), <a href="#d0e2111">184</a>–<a href="#d0e2846">212</a> + +</p> +<p>muts (baan), <a href="#d0e2909">215</a> + +</p> +<p>muts (blauw-zijden onder-), <a href="#d0e1919">179</a> + +</p> +<p>muts (buiten-), <a href="#d0e3141">228</a> + +</p> +<p>Muts (bonte), <a href="#d0e2824">211</a> + +</p> +<p>muts (boven-), <a href="#d0e3033">223</a> + +</p> +<p>muts (dienstboden), <a href="#d0e3067">224</a> + +</p> +<p>muts (dubbele-), <a href="#d0e3196">230</a> + +</p> +<p>muts (flodder-), <a href="#d0e2137">185</a> + +</p> +<p>muts (knip), <a href="#d0e2888">214</a> + +</p> +<p>muts (pik-), <a href="#d0e1309">153</a> + +</p> +<p>muts (plooi-), <a href="#d0e1309">153</a> + +</p> +<p>muts (mop- = moppes), <a href="#d0e1617">167</a> + +</p> +<p>muts (neepjes-), <a href="#d0e2676">206</a> + +</p> +<p>muts (onder-), <a href="#d0e2137">185</a>–<a href="#d0e2909">215</a> + +</p> +<p>muts (oorijzer-), <a href="#d0e1309">153</a> + +</p> +<p>muts (strakke), <a href="#d0e3196">230</a> + +</p> +<p>muts (strikke-), <a href="#d0e3141">228</a> + +</p> +<p>muts (toet-), <a href="#d0e2616">204</a> + +</p> +<p>Mutske (het), <a href="#d0e1349">155</a> + +</p> +<p>Modes, <a href="#d0e280">95</a>–<a href="#d0e303">97</a> + +</p> +<p>Mode-datum, <a href="#d0e1882">178</a> + +</p> +<p>Modern, <a href="#d0e323">99</a> + +</p> +<p>Mutsen-opdoen(ster), <a href="#d0e1738">173</a>–<a href="#d0e1982">180</a> + +</p> +<p>Middelde (het), <a href="#d0e2480">199</a> + +</p> +<p>Mitaines, <a href="#d0e2030">181</a> + +</p> +<p>Mouwen, <a href="#d0e686">130</a> + +</p> +<p>Moiré, <a href="#d0e2077">183</a> + + +</p> +</div> +<div class="div2"> +<h3>N.</h3> +<p>Naalden (de), <a href="#d0e1188">149</a> + +</p> +<p>Nette (de), <a href="#d0e2636">205</a> + +</p> +<p>Nehillenia (de vereeniging<span id="d0e4217" class="corr" title="Bron: ">)</span>, <a href="#d0e579">121</a> + + +</p> +</div> +<div class="div2"> +<h3>O.</h3> +<p>Oelof (het), <a href="#d0e2241">190</a> + +</p> +<p>Officieele belangstelling, <a href="#d0e557">120</a>–<a href="#d0e628">126</a> + +</p> +<p>Opdoen (van mutsen), <a href="#d0e1738">173</a> + +</p> +<p>Oester-putten (costume), <a href="#d0e2030">181</a> + +</p> +<p>Oorijzer, <a href="#d0e2168">187</a> + +</p> +<p>Omhanger, <a href="#d0e3033">223</a> + +</p> +<p>Ongelukske, <a href="#d0e3196">230</a> + +</p> +<p>Organdine, <a href="#d0e3033">223</a> + +</p> +<p>Overdoek, <a href="#d0e1153">147</a> + +</p> +<p>Over-mouwen, <a href="#d0e759">132</a> + + +</p> +</div> +<div class="div2"> +<h3>P.</h3> +<p>Particuliere belangstelling, <a href="#d0e579">121</a>–<a href="#d0e512">116</a> +<a id="d0e4290"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e4290">243</a>]</span></p> +<p>Paaschdag (Paaschen), <a href="#d0e1919">179</a> + +</p> +<p>Paramat (thibet), <a href="#d0e1273">152</a> + +</p> +<p>Pelerine, <a href="#d0e3033">223</a> + +</p> +<p>Plak (de), <a href="#d0e3278">234</a> + +</p> +<p>Poffer, <a href="#d0e2909">215</a>–<a href="#d0e3033">223</a> + +</p> +<p>Polsmouwen, <a href="#d0e2520">200</a> + +</p> +<p>Pooten (de), <a href="#d0e2319">192</a> + +</p> +<p>poppen (aangekleede costume-), <a href="#d0e530">118</a>–<a href="#d0e579">121</a>–<a href="#d0e3336">238</a> + +</p> +<p>Polka-baaitje, <a href="#d0e952">140</a> + +</p> +<p>plaatjes (slot-), <a href="#d0e1217">150</a> + +</p> +<p>pukkel (slot-), <a href="#d0e1217">150</a> + +</p> +<p>Pronkkamer, <a href="#d0e860">137</a> + +</p> +<p>Protestantsche Godsdienst, <a href="#d0e389">105</a> + +</p> +<p>Prentbriefkaarten, <a href="#d0e512">116</a> + +</p> +<p>Prak (de), <a href="#d0e2319">192</a> + +</p> +<p>Pij, <a href="#d0e1217">150</a> + +</p> +<p>Pijp-mouwen, <a href="#d0e1273">152</a> + + +</p> +</div> +<div class="div2"> +<h3>R.</h3> +<p>Ras, <a href="#d0e389">105</a>–<a href="#d0e442">109</a>–<a href="#d0e1673">169</a>–<a href="#d0e2965">218</a> + +</p> +<p>Reclame (door Nat. kleederdr.), <a href="#d0e601">124</a> + +</p> +<p>Reclame (Amerikaansche), <a href="#d0e463">112</a> + +</p> +<p>Rechts en links, <a href="#d0e2319">192</a> + +</p> +<p>Rimpels (plooien), <a href="#d0e1127">146</a> + +</p> +<p>Ruigje, <a href="#d0e732">131</a> + +</p> +<p>Rok (onderste), <a href="#d0e2480">199</a> + +</p> +<p>rok (hemd-), <a href="#d0e1849">177</a> + +</p> +<p>rok (tusschen-), <a href="#d0e2480">199</a> + +</p> +<p>rok (plooitjes-), <a href="#d0e1507">162</a> + +</p> +<p>Rompje, <a href="#d0e860">137</a> + +</p> +<p>Romp (corset), <a href="#d0e1127">146</a> + +</p> +<p>Rollen, <a href="#d0e732">131</a> + +</p> +<p>Ronde muts, <a href="#d0e1172">148</a> + +</p> +<p>Roomsch-Katholieke Godsdienst, <a href="#d0e389">105</a>–<a href="#d0e2953">217</a> + +</p> +<p>Rouw-doek, <a href="#d0e3033">223</a> + +</p> +<p>Rijglijf, <a href="#d0e666">129</a> + +</p> +<p>Rijks-museum, <a href="#d0e543">119</a>–<a href="#d0e579">121</a> + + +</p> +</div> +<div class="div2"> +<h3>S.</h3> +<p>Scheldoek, <a href="#d0e1376">156</a> + +</p> +<p>Schoe(schouder)mantel, <a href="#d0e1153">147</a> + +</p> +<p>Schoor (mantel), <a href="#d0e1617">167</a> + +</p> +<p>Schort, <a href="#d0e1849">177</a>–<a href="#d0e2263">191</a> + +</p> +<p>Schulk, <a href="#d0e1273">152</a> + +</p> +<p>Schuit-hoedje, <a href="#d0e1076">143</a> + +</p> +<p>Skoote (de), <a href="#d0e2241">190</a> + +</p> +<p>Spelden (de), <a href="#d0e1153">147</a>–<a href="#d0e1188">149</a> + +</p> +<p>Slot (pukkel, vierkant), <a href="#d0e1217">150</a> + +</p> +<p>Slot (-plaatjes), <a href="#d0e1217">150</a> + +</p> +<p>spelden (parel-), <a href="#d0e632">127</a> + +</p> +<p>Stads-kleeding, <a href="#d0e323">99</a>–<a href="#d0e588">122</a> + +</p> +<p>Stukken (de), <a href="#d0e1617">167</a>–<a href="#d0e1882">178</a>–<a href="#d0e1919">179</a> + +</p> +<p>Stuk (het), <a href="#d0e759">132</a> + +</p> +<p>Streep-rok, <a href="#d0e895">138</a> + +</p> +<p>Sits (cretonne), <a href="#d0e651">128</a>–<a href="#d0e2263">191</a> + +</p> +<p>Streept (wit str. rood str.), <a href="#d0e2567">202</a> + +</p> +<p>Strik (de), <a href="#d0e2520">200</a> + +</p> +<p>Strijker (de), <a href="#d0e2319">192</a> + + +</p> +</div> +<div class="div2"> +<h3>T.</h3> +<p>Takje, <a href="#d0e3141">228</a> + +</p> +<p>Thibet (Paramat), <a href="#d0e1309">153</a> +<a id="d0e4622"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e4622">244</a>]</span></p> +<p>Top (de), <a href="#d0e2480">199</a> + +</p> +<p>Toet (de), <a href="#d0e2594">203</a> + +</p> +<p>Toet-muts, <a href="#d0e2616">204</a> + +</p> +<p>Toertjes, <a href="#d0e1034">142</a> + +</p> +<p>Tirtei, <a href="#d0e3278">234</a> + +</p> +<p>Tuil (de), <a href="#d0e3067">224</a> + + +</p> +</div> +<div class="div2"> +<h3>V.</h3> +<p>Veter, <a href="#d0e2263">191</a> + +</p> +<p>Veertjes, <a href="#d0e1034">142</a>–<a href="#d0e2636">205</a> + +</p> +<p>Versiering (van koralen), <a href="#d0e2077">183</a> + +</p> +<p>Viefschaft (= vijfschaft), <a href="#d0e2567">202</a> + +</p> +<p>Volks-drachten, <a href="#d0e395">106</a> + +</p> +<p>Volks-psyche, <a href="#d0e448">110</a> + +</p> +<p>Voorpanden (de), <a href="#d0e732">131</a> + +</p> +<p>Vrouw (de), <a href="#d0e601">124</a>–<a href="#d0e3001">220</a> + +</p> +<p>Voornaald, <a href="#d0e1034">142</a> + + +</p> +</div> +<div class="div2"> +<h3>W.</h3> +<p>Weezen (costumes), <a href="#d0e414">107</a> + +</p> +<p>Weezen (Amsterdamsche), <a href="#d0e1398">157</a> + +</p> +<p>Wentke, <a href="#d0e2263">191</a> + +</p> +<p>Witmoer (het), <a href="#d0e2362">193</a> + + +</p> +</div> +<div class="div2"> +<h3>IJ.</h3> +<p>IJdelheid, <a href="#d0e588">122</a>–<a href="#d0e592">123</a> + + +</p> +</div> +<div class="div2"> +<h3>Z.</h3> +<p>Zondook (zondoek), <a href="#d0e2319">192</a> + +</p> +<p>Zevenkleurige rok, <a href="#d0e2480">199</a> + + + +<a id="d0e4754"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e4754">245</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="d0e4755" class="div1"><span class="pagenum"> +[<a href="#d0e4755">Inhoud</a>] +</span><h2>Inhoud</h2> +<p></p> +<div class="table"> +<table style="font-size: 90%;" width="100%"> +<tr valign="top"> +<td valign="top" width="1cm"> </td> +<td valign="top" width="1cm"> </td> +<td valign="top" width="1cm"> </td> +<td valign="top" width="1cm"> </td> +<td valign="top" class="alignright"></td> +<td valign="top" width="10%">Plaat.</td> +<td valign="top" width="10%">Blz. + +</td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top" colspan="4"><a href="#d0e107">Voorwoord</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"></td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e106">81</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top">I. </td> +<td valign="top" colspan="4"><a href="#d0e187"><i>Inleiding</i></a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"></td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e185">87</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">A. </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e190">Over kleederdrachten in het algemeen</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"></td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e185">87</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">B. </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e213">Over nationale kleederdrachten</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"></td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e209">89</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">C. </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e235">Over de nationale kleederdrachten en de vooruitgaande beschaving</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"></td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e234">91</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top">II. </td> +<td valign="top" colspan="4"><i><a href="#d0e289">De Nederlandsche nationale kleederdrachten</a></i> +</td> +<td valign="top" class="alignright"></td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e288">96</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">A. </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e292">Algemeen overzicht</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"></td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e288">96</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">B. </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e338">Waar worden de Nederlandsche nationale kleederdrachten gedragen</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"></td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e337">101</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">C. </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e384">Over den invloed van den godsdienst, ras, rang, stand en beroep op de Nederlandsche nationale kleederdrachten</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"></td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e376">104</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">D. </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e433">Over de beteekenis van onze Nederlandsche nationale kleederdrachten uit een ethisch en aesthetisch oogpunt</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"></td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e432">108</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">E. </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e473">Litteratuur over de Nederlandsche nationale kleederdrachten</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"></td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e463">112</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">F. </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e567">Wat werd en wordt er voor de instandhouding, de belangen </a><a id="d0e4921"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e4921">246</a>]</span><a href="#d0e567">en de kennis van de Nederlandsche nationale kleederdrachten gedaan</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"></td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e557">120</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top">III. </td> +<td valign="top" colspan="4"><i><a href="#d0e633">De beschrijving van de Nederlandsche nationale kleederdrachten in de verschillende provinciën</a></i> +</td> +<td valign="top" class="alignright"></td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e632">127</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top" colspan="4"><a href="#d0e5634"><b>Kaart van Nederland</b></a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"></td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e5629">1</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top" colspan="4"><a href="#d0e636"><b>Noord-Holland</b></a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e5652">2</a>–<a href="#d0e5982">25</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e632">127</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">A. </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e646">Marken</a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e5629">1</a>–<a href="#d0e5725">7</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e632">127</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">B. </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e853">Volendam</a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e5739">8</a>–<a href="#d0e5784">11</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e844">136</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">C. </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e1014">West-Friesland</a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e5801">12</a>–<a href="#d0e5815">13</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e1000">141</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">D. </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e1101">Het Gooi</a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e5885">18</a>–<a href="#d0e5968">24</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e1076">143</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">I. </td> +<td valign="top" colspan="2"><a href="#d0e1111">Laren</a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e5885">18</a>–<a href="#d0e5899">19</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e1106">144</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">II. </td> +<td valign="top" colspan="2"><a href="#d0e1183">Blaricum</a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e5913">20</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e1172">148</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">III. </td> +<td valign="top" colspan="2"><a href="#d0e1236">Huizen</a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e5927">21</a>–<a href="#d0e5968">24</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e1217">150</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">E. </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e1351">De Noordzee-kust en de eilanden</a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e5829">14</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e1349">155</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">F. </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e1385">De Meeren en Polders</a> +</td> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e1376">156</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">G. </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e1390">De groote steden</a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e5843">15</a>–<a href="#d0e5871">17</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e1376">156</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top" colspan="4"><a href="#d0e1428"><b>Utrecht</b></a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e5982">25</a>–<a href="#d0e6041">29</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e1427">159</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e1444">Spakenburg</a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e6010">27</a>–<a href="#d0e6041">29</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e1427">159</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top" colspan="4"><a href="#d0e1587"><b>Zuid-Holland</b></a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e6055">30</a>–<a href="#d0e6097">33</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e1579">165</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e1608">Scheveningen</a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e6083">32</a>–<a href="#d0e6097">33</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e1600">166</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top" colspan="4"><a href="#d0e1666"><b>Zeeland</b></a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e6114">34</a>–<a href="#d0e6472">56</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e1643">168</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">A. </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e1677">Walcheren</a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e6114">34</a>–<a href="#d0e6248">42</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e1673">169</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">B. </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e1787">Zuid-Beveland</a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e6262">43</a>–<a href="#d0e6396">51</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e1778">175</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">C. </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e2062">Zeeuwsch-Vlaanderen</a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e6444">54</a>–<a href="#d0e6472">56</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e2060">182</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">D. </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e2143">Noord-Beveland</a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e6416">52</a>–<a href="#d0e6430">53</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e2137">185</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top" colspan="4"><a href="#d0e2163"><b>Friesland</b></a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e6486">57</a>–<a href="#d0e6587">64</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e2159">186</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e2225">Hindeloopen</a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e6542">61</a>–<a href="#d0e6570">63</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e2223">189</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top" colspan="4"><a href="#d0e2394"><b>Groningen</b></a> +</td> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e2388">194</a><a id="d0e5374"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e5374">247</a>]</span></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top" class="alignright"></td> +<td valign="top" colspan="4"><a href="#d0e2401"><b>Drenthe</b></a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e6601">65</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e2388">194</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top" colspan="4"><a href="#d0e2420"><b>Overijsel</b></a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e6615">66</a>–<a href="#d0e6716">73</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e2411">195</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">A. </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e2426">Het eiland Urk</a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e6615">66</a>–<a href="#d0e6643">68</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e2425">196</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">B. </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e2558">Staphorst</a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e6702">72</a>–<a href="#d0e6716">73</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e2553">201</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top" colspan="4"><a href="#d0e2790"><b>Gelderland</b></a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e6730">74</a>–<a href="#d0e6786">78</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e2763">209</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">A. </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e2799">De Veluwe</a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e6730">74</a>–<a href="#d0e6772">77</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e2795">210</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">B. </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e2870">De Achterhoek</a> +</td> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e2862">213</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">C. </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e2883">De Betuwe, en het land tusschen Maas en Waal</a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e6786">78</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e2862">213</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top" colspan="4"><a href="#d0e2939"><b>Noord-Brabant</b></a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e6800">79</a>–<a href="#d0e6815">80</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e2938">216</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">A. </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e3024">De Meierij van ’s Hertogenbosch</a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e6815">80</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e2938">216</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">B. </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e3171">De Baronie van Breda</a> +</td> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e3169">229</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top">C. </td> +<td valign="top" colspan="3"><a href="#d0e3263">Het Mark-Graafschap van Bergen op Zoom</a> +</td> +<td valign="top"><a href="#d0e6800">79</a> +</td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e3261">233</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top" colspan="4"><a href="#d0e3273"><b>Limburg</b></a> +</td> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e3261">233</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top" colspan="4"><a href="#d0e3307"><i>Naschrift</i></a> +</td> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e3306">236</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top" colspan="4"><a href="#d0e3370"><i>Register</i></a> +</td> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e3368">240</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top" colspan="4"><a href="#d0e4755"><i>Inhoud</i></a> +</td> +<td valign="top"> </td> +<td valign="top" class="alignright"><a href="#d0e4754">245</a></td> +</tr> +</table> +</div><p> + + +<a id="d0e5629"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e5629">1</a>]</span></p> +</div> +<div class="div1"><span class="pagenum"> +[<a href="#d0e4755">Inhoud</a>] +</span><h2>Afbeeldingen</h2> +<p></p> +<div id="d0e5634" class="figure"><img border="0" src="images/p001.jpg" alt="Kaartje van Nederland waarop schetsmatig de streken zijn aangegeven waar de nationale kleedij (in 1916) nog gedragen wordt." width="477" height="626"><p class="figureHead">Kaartje van Nederland waarop schetsmatig de streken zijn aangegeven waar de nationale kleedij (in 1916) nog gedragen wordt.</p> +<p>Volledige dracht door man vrouw en kinderen + +</p> +<p>Alleen de vrouw draagt nog de gedeeltelijke dracht (kap of muts) + +</p> +<p>De dracht is geheel verdwenen + + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e349">102</a>—<a href="#d0e376">104</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e5652"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e5652">2</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e5655" class="figure"><img border="0" src="images/p002.jpg" alt="Noord-Holland (Eiland Marken)" width="463" height="632"><p class="figureHead">Noord-Holland (Eiland Marken)</p> +<p>Vrouw van het eiland Marken. De rijk-versierde borstbedekking heet “de bouw”. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e686">130</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e5666"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e5666">3</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e5669" class="figure"><img border="0" src="images/p003.jpg" alt="Noord-Holland (Eiland Marken)" width="358" height="629"><p class="figureHead">Noord-Holland (Eiland Marken)</p> +<p>Vrouw van het eiland Marken in volledige Marker kleederdracht. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e686">130</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e5680"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e5680">4</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e5683" class="figure"><img border="0" src="images/p004.jpg" alt="Noord-Holland (Eiland Marken)" width="461" height="428"><p class="figureHead">Noord-Holland (Eiland Marken)</p> +<p>Rijglijf (corset) van een Marker vrouw van donkerblauw baai met kleurige ornamenten geborduurd. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e686">130</a>–<a href="#d0e732">131</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e5697"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e5697">5</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e5700" class="figure"><img border="0" src="images/p005.jpg" alt="Noord-Holland (Eiland Marken)" width="632" height="459"><p class="figureHead">Noord-Holland (Eiland Marken)</p> +<p>Bruiloftsstoet van een echtpaar van het eiland Marken. Geheel rechts een jongen van 6 jaar, half in meisjes-, half in jongens +costume. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e651">128</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e5711"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e5711">6</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e5714" class="figure"><img border="0" src="images/p006.jpg" alt="Noord-Holland (Eiland Marken)" width="459" height="632"><p class="figureHead">Noord-Holland (Eiland Marken)</p> +<p>Wikkelkind van het eiland Marken. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e651">128</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e5725"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e5725">7</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e5728" class="figure"><img border="0" src="images/p007.jpg" alt="Noord-Holland (Eiland Marken)" width="442" height="630"><p class="figureHead">Noord-Holland (Eiland Marken)</p> +<p>Meisje van 12 jaar van het eiland Marken met van achter sluitend Kinder-rijglijf en Kinder-muts. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e666">129</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e5739"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e5739">8</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e5742" class="figure"><img border="0" src="images/p008.jpg" alt="Noord-Holland (Volendam)" width="464" height="635"><p class="figureHead">Noord-Holland (Volendam)</p> +<p>Volendammer man en vrouw in Zondagsche dracht. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e860">137</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e5753"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e5753">9</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e5756" class="figure"><img border="0" src="images/p009.jpg" alt="Noord-Holland (Volendam)" width="461" height="636"><p class="figureHead">Noord-Holland (Volendam)</p> +<p>Volendammer man en vrouw in Zondagsche dracht. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e932">139</a>–<a href="#d0e952">140</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e5770"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e5770">10</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e5773" class="figure"><img border="0" src="images/p010.jpg" alt="Noord-Holland (Volendam)" width="457" height="634"><p class="figureHead">Noord-Holland (Volendam)</p> +<p>Jongen en meisje van Volendam. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e860">137</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e5784"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e5784">11</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e5787" class="figure"><img border="0" src="images/p011.jpg" alt="Noord-Holland (Volendam)" width="464" height="632"><p class="figureHead">Noord-Holland (Volendam)</p> +<p>Jonge vrouw van Volendam in Zondagsche dracht. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e860">137</a>–<a href="#d0e895">138</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e5801"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e5801">12</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e5804" class="figure"><img border="0" src="images/p012.jpg" alt="Noord-Holland (West-Friesland) 
" width="463" height="629"><p class="figureHead">Noord-Holland (West-Friesland) + +</p> +<p>Jonge vrouw uit West-Friesland met de West-Friesche kap. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1000">141</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e5815"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e5815">13</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e5818" class="figure"><img border="0" src="images/p013.jpg" alt="Noord-Holland (West-Friesland)" width="461" height="632"><p class="figureHead">Noord-Holland (West-Friesland)</p> +<p>Oudere vrouw uit West-Friesland met Hollandsche hulle en schuithoedje. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1076">143</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e5829"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e5829">14</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e5832" class="figure"><img border="0" src="images/p014.jpg" alt="Noord-Holland (Noordzee-eilanden)" width="446" height="635"><p class="figureHead">Noord-Holland (Noordzee-eilanden)</p> +<p>Twee vrouwen van het eiland Terschelling. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1349">155</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e5843"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e5843">15</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e5846" class="figure"><img border="0" src="images/p015.jpg" alt="Noord-Holland (Weezen-costumes)" width="461" height="600"><p class="figureHead">Noord-Holland (Weezen-costumes)</p> +<p>Jongen en meisje uit het Burgerweeshuis te Haarlem. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1414">158</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e5857"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e5857">16</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e5860" class="figure"><img border="0" src="images/p016.jpg" alt="Noord-Holland (Weezen-costumes)" width="462" height="635"><p class="figureHead">Noord-Holland (Weezen-costumes)</p> +<p>Meisje uit het Burgerweeshuis te Amsterdam in huisdracht. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1398">157</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e5871"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e5871">17</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e5874" class="figure"><img border="0" src="images/p017.jpg" alt="Noord-Holland (Weezen-costumes)" width="456" height="637"><p class="figureHead">Noord-Holland (Weezen-costumes)</p> +<p>Meisje uit het Burgerweeshuis te Amsterdam in straatdracht. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1398">157</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e5885"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e5885">18</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e5888" class="figure"><img border="0" src="images/p018.jpg" alt="Noord-Holland (Het Gooi)" width="446" height="631"><p class="figureHead">Noord-Holland (Het Gooi)</p> +<p>Man en vrouw uit Laren, (in het Gooi). + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1106">144</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e5899"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e5899">19</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e5902" class="figure"><img border="0" src="images/p019.jpg" alt="Noord-Holland (Het Gooi)" width="308" height="630"><p class="figureHead">Noord-Holland (Het Gooi)</p> +<p>Vrouw uit Laren (in het Gooi) met vierkante muts. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1127">146</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e5913"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e5913">20</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p020.jpg" alt="Noord-Holland (Het Gooi)" width="311" height="632"><p class="figureHead">Noord-Holland (Het Gooi)</p> +<p>Vrouw uit Blaricum (in het Gooi) met vierkante muts. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1172">148</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e5927"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e5927">21</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e5930" class="figure"><img border="0" src="images/p021.jpg" alt="Noord-Holland (Het Gooi)" width="426" height="629"><p class="figureHead">Noord-Holland (Het Gooi)</p> +<p>Twee kinderen beneden 15 jaar uit Huizen (in het Gooi). + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1273">152</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e5941"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e5941">22</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e5944" class="figure"><img border="0" src="images/p022.jpg" alt="Noord-Holland (Het Gooi)" width="457" height="632"><p class="figureHead">Noord-Holland (Het Gooi)</p> +<p>Bruidspaar uit Huizen (in het Gooi) op den dag van het aanteekenen, de vrouw met het bijzondere hemelsblauwe schort. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1335">154</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e5955"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e5955">23</a>]</span> +</p> +<div id="d0e5957" class="figure"><img border="0" src="images/p023.jpg" alt="Noord-Holland (Het Gooi)" width="461" height="630"><p class="figureHead">Noord-Holland (Het Gooi)</p> +<p>Visscher en zijn vrouw uit Huizen (in het Gooi). + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1252">151</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e5968"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e5968">24</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e5971" class="figure"><img border="0" src="images/p024.jpg" alt="Noord-Holland (Het Gooi)" width="408" height="631"><p class="figureHead">Noord-Holland (Het Gooi)</p> +<p>Jong meisje uit Huizen (in het Gooi) van 18 jaar met oorijzer-muts. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1309">153</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e5982"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e5982">25</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e5985" class="figure"><img border="0" src="images/p025.jpg" alt="Utrecht (Eemland)" width="463" height="634"><p class="figureHead">Utrecht (Eemland)</p> +<p>Man en vrouw uit Hoogeland (bij Amersfoort). + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1427">159</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e5996"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e5996">26</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e5999" class="figure"><img border="0" src="images/p026.jpg" alt="Utrecht (Eemland)" width="460" height="590"><p class="figureHead">Utrecht (Eemland)</p> +<p>Twee jonge vrouwen uit Soest met vierkante mutsen. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1427">159</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6010"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6010">27</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6013" class="figure"><img border="0" src="images/p027.jpg" alt="Utrecht (Eemland)" width="460" height="630"><p class="figureHead">Utrecht (Eemland)</p> +<p>Man en vrouw uit Bunschoten-Spakenburg. Zeer goed is hier de eigenaardige vorm van de Kroplap te zien. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1449">160</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6024"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6024">28</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6027" class="figure"><img border="0" src="images/p028.jpg" alt="Utrecht (Eemland)" width="462" height="631"><p class="figureHead">Utrecht (Eemland)</p> +<p>Moeder met kind uit Spakenburg in daagsche dracht. De vrouw draagt de gehaakte ondermuts. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1449">160</a> en <a href="#d0e1558">164</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6041"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6041">29</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6044" class="figure"><img border="0" src="images/p029.jpg" alt="Utrecht (Eemland)" width="392" height="629"><p class="figureHead">Utrecht (Eemland)</p> +<p>Twee jonge meisjes in Zondagsche dracht met schoenen met groote zilveren gespen. De voorste draagt de kanten muts. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1470">161</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6055"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6055">30</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6058" class="figure"><img border="0" src="images/p030.jpg" alt="Zuid-Holland (Noordzee-kust)" width="457" height="629"><p class="figureHead">Zuid-Holland (Noordzee-kust)</p> +<p>Man en vrouw uit Noordwijk aan Zee. Langs de Noordzee dragen de mannen niet de wijde broeken zooals op Marken en Volendam. + + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1579">165</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6069"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6069">31</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6072" class="figure"><img border="0" src="images/p031.jpg" alt="Zuid-Holland (Noordzee-kust)" width="344" height="631"><p class="figureHead">Zuid-Holland (Noordzee-kust)</p> +<p>Jonge vrouw uit Katwijk aan Zee. De muts lijkt veel op die van de Scheveningsche vrouwen. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1579">165</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6083"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6083">32</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6086" class="figure"><img border="0" src="images/p032.jpg" alt="Zuid-Holland (Noordzee-kust)" width="461" height="628"><p class="figureHead">Zuid-Holland (Noordzee-kust)</p> +<p>Vrouw uit Scheveningen in Zondagsche zomerdracht. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1600">166</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6097"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6097">33</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6100" class="figure"><img border="0" src="images/p033.jpg" alt="Zuid-Holland (Noordzee-kust)" width="469" height="629"><p class="figureHead">Zuid-Holland (Noordzee-kust)</p> +<p>Man en vrouw uit Scheveningen in Zondagsche dracht. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1617">167</a>–<a href="#d0e1643">168</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6114"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6114">34</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6117" class="figure"><img border="0" src="images/p034.jpg" alt="Zeeland (Walcheren)" width="468" height="626"><p class="figureHead">Zeeland (Walcheren)</p> +<p>Jonge vrouw uit Walcheren (van voren). Duidelijk zijn hier de bij deze dracht behoorende Walcherensche gouden sieraden te +zien. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1694">171</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6128"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6128">35</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6131" class="figure"><img border="0" src="images/p035.jpg" alt="Zeeland (Walcheren)" width="452" height="628"><p class="figureHead">Zeeland (Walcheren)</p> +<p>Jonge vrouw uit Walcheren (van achter). Duidelijk is hier de vorm van de strik-muts te zien. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1694">171</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6142"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6142">36</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6145" class="figure"><img border="0" src="images/p036.jpg" alt="Zeeland (Walcheren)" width="328" height="633"><p class="figureHead">Zeeland (Walcheren)</p> +<p>Jonge vrouw van Walcheren in vollen Zondagschen tooi uit Aagte-Kerke (bij Domburg). + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1694">171</a>–<a href="#d0e1705">172</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6159"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6159">37</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6162" class="figure"><img border="0" src="images/p037.jpg" alt="Zeeland (Walcheren)" width="431" height="629"><p class="figureHead">Zeeland (Walcheren)</p> +<p>Jong kindje van Walcheren, in volkomen gelijke kleederdracht als de volwassen vrouwen, behalve de muts die de ronde of Kinder-muts +is. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1705">172</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6173"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6173">38</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6176" class="figure"><img border="0" src="images/p038.jpg" alt="Zeeland (Walcheren)" width="437" height="629"><p class="figureHead">Zeeland (Walcheren)</p> +<p>Vrouw uit het volk (geen boerin) uit Middelburg, in de dracht van het Middelburger-Ambacht. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1738">173</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6187"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6187">39</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p039.jpg" alt="Zeeland (Walcheren)" width="427" height="630"><p class="figureHead">Zeeland (Walcheren)</p> +<p>Jonge vrouw en man uit Nieuwland (bij Arnemuiden) Z.O. deel van het eiland Walcheren. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1760">174</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6201"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6201">40</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6204" class="figure"><img border="0" src="images/p040.jpg" alt="Zeeland (Walcheren)" width="433" height="630"><p class="figureHead">Zeeland (Walcheren)</p> +<p>Jonge vrouw uit Nieuwland (van voren). + +</p> +<p>Duidelijk is hier de vorm van de muts, de gouden sieraden en de vorm van de doek te zien, en in hoeverre de gouden sieraden +anders zijn dan bij de Zuid-Bevelandsche muts. (Zie pl. <a href="#d0e6262">43</a>–<a href="#d0e6313">46</a>–<a href="#d0e6376">50</a>) + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1760">174</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6226"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6226">41</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6229" class="figure"><img border="0" src="images/p041.jpg" alt="Zeeland (Walcheren)" width="408" height="628"><p class="figureHead">Zeeland (Walcheren)</p> +<p>Jonge vrouw uit Nieuwland (van achter). + +</p> +<p>Duidelijk is hier de eigenaardige wijze van plooien van de doek te zien, en is het onderscheid merkbaar in de vorm van de +muts met de Zuid-Bevelandsche mutsen. (Zie pl. <a href="#d0e6329">47</a> en <a href="#d0e6396">51</a>). + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1760">174</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6248"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6248">42</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6251" class="figure"><img border="0" src="images/p042.jpg" alt="Zeeland (Walcheren)" width="493" height="553"><p class="figureHead">Zeeland (Walcheren)</p> +<p>Drie kindertjes van Arnemuiden die alle het volledige costume dragen. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1760">174</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6262"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6262">43</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6265" class="figure"><img border="0" src="images/p043.jpg" alt="Zeeland (Zuid-Beveland) 
" width="415" height="625"><p class="figureHead">Zeeland (Zuid-Beveland) + +</p> +<p>R.K. Kindje van drie jaar in volledig Zuid-Bevelandsch costume. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1778">175</a>–<a href="#d0e2030">181</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6279"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6279">44</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6282" class="figure"><img border="0" src="images/p044.jpg" alt="Zeeland (Zuid-Beveland)" width="632" height="378"><p class="figureHead">Zeeland (Zuid-Beveland)</p> +<p>Groep R.K. boeren en boerinnen uit Zuid-Beveland. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1778">175</a>–<a href="#d0e2030">181</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6296"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6296">45</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6299" class="figure"><img border="0" src="images/p045.jpg" alt="Zeeland (Zuid-Beveland)" width="629" height="412"><p class="figureHead">Zeeland (Zuid-Beveland)</p> +<p>Groep Protestantsche boeren en boerinnen uit Zuid-Beveland. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1778">175</a>–<a href="#d0e2030">181</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6313"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6313">46</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6316" class="figure"><img border="0" src="images/p046.jpg" alt="Zeeland (Zuid-Beveland)" width="434" height="628"><p class="figureHead">Zeeland (Zuid-Beveland)</p> +<p>R.K. Jong meisje uit Zuid-Beveland (van voren). + +</p> +<p>Duidelijk is hier de eigenaardige vorm van de muts en de gouden sieraden te zien. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1919">179</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6329"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6329">47</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6332" class="figure"><img border="0" src="images/p047.jpg" alt="Zeeland (Zuid-Beveland)" width="454" height="627"><p class="figureHead">Zeeland (Zuid-Beveland)</p> +<p>R.K. Jong meisje uit Zuid-Beveland (van achter). + +</p> +<p>Duidelijk is de wijze van plooien en de vorm van de muts en de doek te zien. Let op het slot achter in de hals. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1919">179</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6345"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6345">48</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6348" class="figure"><img border="0" src="images/p048.jpg" alt="Zeeland (Zuid-Beveland)" width="422" height="626"><p class="figureHead">Zeeland (Zuid-Beveland)</p> +<p>R.K. Jong meisje uit Zuid-Beveland zonder kanten overmuts, zoodat de lichtblauw-zijden ondermuts te zien komt. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1919">179</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6359"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6359">49</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6362" class="figure"><img border="0" src="images/p049.jpg" alt="Zeeland (Zuid-Beveland)" width="460" height="627"><p class="figureHead">Zeeland (Zuid-Beveland)</p> +<p>R.K. meisje uit Zuid-Beveland in volledige dracht. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1778">175</a>–<a href="#d0e2030">181</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6376"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6376">50</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6379" class="figure"><img border="0" src="images/p050.jpg" alt="Zeeland (Zuid-Beveland)" width="431" height="628"><p class="figureHead">Zeeland (Zuid-Beveland)</p> +<p>Protestantsche jonge vrouw van Zuid-Beveland (van voren) in volledige dracht. Zie het verschil in den vorm van de muts met +bladz. <a href="#d0e6313">46</a>. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1778">175</a>–<a href="#d0e2030">181</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6396"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6396">51</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6399" class="figure"><img border="0" src="images/p051.jpg" alt="Zeeland (Zuid-Beveland)" width="463" height="629"><p class="figureHead">Zeeland (Zuid-Beveland)</p> +<p>Protestantsche jonge vrouw (van achter). Zie het verschil in de plooien van de muts met bladz. <a href="#d0e6329">47</a>. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e1778">175</a>–<a href="#d0e2030">181</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6416"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6416">52</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p052.jpg" alt="Zeeland (Noord-Beveland)" width="456" height="632"><p class="figureHead">Zeeland (Noord-Beveland)</p> +<p>Vrouw van Noord-Beveland (van voren). + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e2137">185</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6430"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6430">53</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p053.jpg" alt="Zeeland (Noord-Beveland)" width="457" height="631"><p class="figureHead">Zeeland (Noord-Beveland)</p> +<p>Vrouw van Noord-Beveland (van achter). + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e2137">185</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6444"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6444">54</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6447" class="figure"><img border="0" src="images/p054.jpg" alt="Zeeland (Zeeuwsch-Vlaanderen)" width="467" height="531"><p class="figureHead">Zeeland (Zeeuwsch-Vlaanderen)</p> +<p>Twee jonge meisjes uit Axel (Zeeuwsch Vlaanderen) (van voren). De buitengewone vorm van de doek en de groote rijkdom van den +dracht is hier duidelijk te zien. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e2077">183</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6458"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6458">55</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6461" class="figure"><img border="0" src="images/p055.jpg" alt="Zeeland (Zeeuwsch-Vlaanderen)" width="465" height="584"><p class="figureHead">Zeeland (Zeeuwsch-Vlaanderen)</p> +<p>Twee jonge meisjes uit Axel (van achter). Ook zoo bezien komt het zeer bijzondere van den vorm van deze dracht goed uit. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e2077">183</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6472"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6472">56</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6475" class="figure"><img border="0" src="images/p056.jpg" alt="Zeeland (Zeeuwsch-Vlaanderen)" width="416" height="633"><p class="figureHead">Zeeland (Zeeuwsch-Vlaanderen)</p> +<p>Man en vrouw uit Axel (Zeeuwsch-Vlaanderen). + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e2111">184</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6486"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6486">57</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6489" class="figure"><img border="0" src="images/p057.jpg" alt="Friesland" width="630" height="416"><p class="figureHead">Friesland</p> +<p>Groep jonge vrouwen en mannen in Friesche (provinciale) kleederdracht. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e2159">186</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6500"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6500">58</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6503" class="figure"><img border="0" src="images/p058.jpg" alt="Friesland" width="444" height="632"><p class="figureHead">Friesland</p> +<p>Twee dames in Friesche kleederdracht. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e2186">188</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6514"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6514">59</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6517" class="figure"><img border="0" src="images/p059.jpg" alt="Friesland" width="303" height="627"><p class="figureHead">Friesland</p> +<p>Jonge dame in Friesche kleederdracht. Hier komt het bijzonder smaakvolle en deftige van deze dracht zeer goed tot uiting. + + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e2186">188</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6528"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6528">60</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p060.jpg" alt="Friesland" width="464" height="553"><p class="figureHead">Friesland</p> +<p>Friesche hardrijders op het ijs. De bijzondere kleedij bij wedstrijden op schaatsen is vooral kenmerkend voor de bijzondere +zeden en gewoonten der Friezen. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e2159">186</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6542"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6542">61</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6545" class="figure"><img border="0" src="images/p061.jpg" alt="Friesland (Hindeloopen)" width="286" height="634"><p class="figureHead">Friesland (Hindeloopen)</p> +<p>Weduwe uit Hindeloopen. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e2223">189</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6556"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6556">62</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6559" class="figure"><img border="0" src="images/p062.jpg" alt="Friesland (Hindeloopen)" width="464" height="633"><p class="figureHead">Friesland (Hindeloopen)</p> +<p>Man en vrouw uit Hindeloopen. Hier komt de bijzondere vorm, vooral van het costume der vrouw, van den dracht goed uit. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e2241">190</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6570"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6570">63</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6573" class="figure"><img border="0" src="images/p063.jpg" alt="Friesland (Hindeloopen)" width="421" height="639"><p class="figureHead">Friesland (Hindeloopen)</p> +<p>Bruid en Bruidegom uit Hindeloopen. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e2241">190</a>–<a href="#d0e2362">193</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6587"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6587">64</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6590" class="figure"><img border="0" src="images/p064.jpg" alt="Friesland (Leeuwarden)" width="423" height="629"><p class="figureHead">Friesland (Leeuwarden)</p> +<p>Meisje en jongen uit het Burger-Weeshuis te Leeuwarden. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e2388">194</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6601"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6601">65</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6604" class="figure"><img border="0" src="images/p065.jpg" alt="Drente" width="432" height="630"><p class="figureHead">Drente</p> +<p>Man en vrouw uit Noord Borge. De vrouw draagt de Friesche kap. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e2388">194</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6615"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6615">66</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6618" class="figure"><img border="0" src="images/p066.jpg" alt="Overijsel (Eiland Urk)" width="468" height="633"><p class="figureHead">Overijsel (Eiland Urk)</p> +<p>Jonge man en vrouw van het eiland Urk. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e2425">196</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6629"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6629">67</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6632" class="figure"><img border="0" src="images/p067.jpg" alt="Overijsel (Eiland Urk)" width="447" height="634"><p class="figureHead">Overijsel (Eiland Urk)</p> +<p>Oudere man en vrouw van het eiland Urk. (De vrouw met de rouw-muts) waar achter-op het zoogenaamde “dasje”. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e2425">196</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6643"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6643">68</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6646" class="figure"><img border="0" src="images/p068.jpg" alt="Overijsel (Eiland Urk)" width="465" height="552"><p class="figureHead">Overijsel (Eiland Urk)</p> +<p>Drie kindertjes van het eiland Urk. Hun namen zijn in initialen op hun kroplap geborduurd (het hartje). + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e2520">200</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6657"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6657">69</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6660" class="figure"><img border="0" src="images/p069.jpg" alt="Overijsel (Kamper-land)" width="464" height="630"><p class="figureHead">Overijsel (Kamper-land)</p> +<p>Oudere vrouw uit Kampen met plooi-muts en “Knuppel-doekje”. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e2704">207</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6671"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6671">70</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6674" class="figure"><img border="0" src="images/p070.jpg" alt="Overijsel (Kamper-land) 
" width="423" height="632"><p class="figureHead">Overijsel (Kamper-land) + +</p> +<p>Man en vrouw uit Kampen. De vrouw met neepjes-muts en Knuppel-doekje. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e2736">208</a>–<a href="#d0e2862">213</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6688"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6688">71</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6691" class="figure"><img border="0" src="images/p071.jpg" alt="Overijsel (Twente)" width="461" height="629"><p class="figureHead">Overijsel (Twente)</p> +<p>Man en vrouw uit Twente. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e2862">213</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6702"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6702">72</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6705" class="figure"><img border="0" src="images/p072.jpg" alt="Overijsel (Land van Meppel)" width="466" height="632"><p class="figureHead">Overijsel (Land van Meppel)</p> +<p>Jonge man en vrouw uit Staphorst in Zondagsche dracht. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e2553">201</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6716"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6716">73</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6719" class="figure"><img border="0" src="images/p073.jpg" alt="Overijsel (Land van Meppel)" width="460" height="584"><p class="figureHead">Overijsel (Land van Meppel)</p> +<p>Man en oudere vrouw uit Staphorst in gelegenheids-costume voor begrafenis-, doop- en huwelijks-plechtigheden. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e2553">201</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6730"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6730">74</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6733" class="figure"><img border="0" src="images/p074.jpg" alt="Gelderland (Zuider-Zee-kust)" width="365" height="634"><p class="figureHead">Gelderland (Zuider-Zee-kust)</p> +<p>Jonge vrouw uit Nunspeet (Veluwe). + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e2824">211</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6744"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6744">75</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6747" class="figure"><img border="0" src="images/p075.jpg" alt="Gelderland (Zuider-Zee-kust) 
" width="452" height="634"><p class="figureHead">Gelderland (Zuider-Zee-kust) + +</p> +<p>Jonge man en vrouw uit Doornspijk (bij Elburg). + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e2846">212</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6758"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6758">76</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6761" class="figure"><img border="0" src="images/p076.jpg" alt="Gelderland (Zuider-Zee-kust)" width="469" height="556"><p class="figureHead">Gelderland (Zuider-Zee-kust)</p> +<p>Man, vrouw en dochter uit Hierden (bij Harderwijk). + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e2824">211</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6772"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6772">77</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p077.jpg" alt="Gelderland (Zuider-Zee-kust)" width="457" height="636"><p class="figureHead">Gelderland (Zuider-Zee-kust)</p> +<p>Man en vrouw uit Harderwijk. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e2846">212</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6786"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6786">78</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6789" class="figure"><img border="0" src="images/p078.jpg" alt="Gelderland (Land van Maas en Waal)" width="463" height="632"><p class="figureHead">Gelderland (Land van Maas en Waal)</p> +<p>Man en vrouw uit Winsen. (Land van Maas en Waal). + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e2888">214</a>. +</p> +</div><p> +<a id="d0e6800"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6800">79</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p079.jpg" alt="Noord-Brabant (Markgraafschap Bergen op Zoom) 
" width="334" height="634"><p class="figureHead">Noord-Brabant (Markgraafschap Bergen op Zoom) + +</p> +<p>Vrouw uit Bergen op Zoom. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e3261">233</a><span id="d0e6812" class="corr" title="Bron: ,">.</span></p> +</div><p> +<a id="d0e6815"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6815">80</a>]</span> + +</p> +<p></p> +<div id="d0e6818" class="figure"><img border="0" src="images/p080.jpg" alt="Noord-Brabant (De Meierij)" width="329" height="631"><p class="figureHead">Noord-Brabant (De Meierij)</p> +<p>Vrouw uit de Meierij van ’s-Hertogenbosch. Deze muts wordt in heel oostelijk Noord-Brabant en in Noord-Limburg gedragen. + +</p> +<p>Zie bladz. <a href="#d0e3020">222</a>. +</p> +</div><p> + + + + +<a id="d0e6829"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6829">248</a>]</span></p> +</div> +<div class="div1"><span class="pagenum"> +[<a href="#d0e4755">Inhoud</a>] +</span><h2>Kunstdruk-uitgaven van de Meulenhoff-editie.</h2> +<p><b>1. Ons Mooie Nederland</b>, Gelderland I, door D. J. van der Ven, 322 blz. met 80 afbeeldingen naar schilderachtige natuuropnamen ƒ <b>1.10</b> + +</p> +<p>In prachtband - <b>1.50</b> + + +</p> +<p><b>2. Het wondere leven der Paddenstoelen</b>. Nederlandsche Paddenstoelen en Zwammen door D. J. v. d. Ven, 280 blz. met 80 afbeeldingen naar natuuropnamen ƒ <b>0.95</b> + +</p> +<p>In prachtband - <b>1.35</b> + + +</p> +<p><b>3. De Torens Zingen</b>. Onze Nederlandsche Torens en hunne Klokkenspellen, door D. J. van der Ven, 240 blz., met 58 afbeeldingen naar photografische +opnamen ƒ <b>0.95</b> + +</p> +<p>In prachtband - <b>1.35</b> + + +</p> +<p><b>4. Wilde Dieren</b>. Beschreven door Dr. H. W. Heinsius, naar het leven gephotografeerd door Aug. T. W. W. Vogt. Onze eigen, zeldzaam mooie dierentuin +“Artis” in woord en beeld weergegeven, 250 blz. met 65 photogr. natuuropnamen naar het leven van de voornaamste wilde dieren +in “Artis” ƒ <b>0.95</b> + +</p> +<p>In prachtband - <b>1.35</b> + + +</p> +<p><b>5. Bloemen</b>, door D. J. v. d. Ven, met 65 afbeeld. naar photographische opnamen ƒ <b>0.95</b> + +</p> +<p>In prachtband - <b>1.35</b> + + +</p> +<p><b>6. Ons Mooie Nederland</b>. De Geldersche Achterhoek, door D. J. v. d. Ven, 364 blz., 64 afbeeld. naar natuuropnamen ƒ <b>1.10</b> + + +<b>7. Vogelleven in Nederland</b>, door A. B. Wigman, +225 blz. met 68 photogr. natuuropnamen ƒ <b>1.10</b> +<a id="d0e6906"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6906">249</a>]</span></p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p>Ons Mooie Nederland. + +</p> +<p>Gelderland I, + +</p> +<p>door + +</p> +<p>D. J. van der Ven + +</p> +<p><b>322</b> blz. met <b>80</b> afbeeldingen +naar schilderachtige natuuropnamen. + +</p> +<p>ƒ <b>1.10.</b> In Prachtband ƒ <b>1.55</b> +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p><b>Het wondere leven der Paddenstoelen.</b> + +</p> +<p>Nederlandsche Paddenstoelen en Zwammen door + +</p> +<p>D. J. van der Ven + +</p> +<p><b>280</b> blz. met <b>80</b> afbeeldingen naar natuuropnamen. + +</p> +<p>ƒ <b>0.95.</b> In Prachtband ƒ <b>1.40</b> +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p><b>De Torens Zingen!</b> + +</p> +<p>Onze Nederlandsche Torens en hunne Klokkenspellen door + +</p> +<p>D. J. van der Ven + +</p> +<p><b>240</b> blz. met <b>58</b> afbeeldingen +naar photografische opnamen. + +</p> +<p>ƒ <b>0.95.</b> In Prachtband ƒ <b>1.40</b> + +<a id="d0e6982"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e6982">250</a>]</span></p> +<p><b>Kunstdruk-Uitgaven van de Meulenhoff-Editie</b> +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p><b>Bloemen.</b> + +</p> +<p>Nederlands wild groeiende bloemen, met <b>65</b> meesterlijk uitgevoerde photogr. natuuropnamen van + +</p> +<p>M. Bruining-Bijl + +</p> +<p><b>280</b> bladzijden. + +</p> +<p>ƒ <b>0.95.</b> In Prachtband ƒ <b>1.40</b> +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p><b>Ons Mooie Nederland.</b> + +</p> +<p>Gelderland II. + +<b>De Achterhoek.</b> + +</p> +<p>door D. J. van der Ven + +</p> +<p><b>280</b> blz. met <b>65</b> afbeeldingen naar photografische natuuropnamen ƒ <b>1.10.</b> +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p><b>Vogelleven in Nederland</b> + +</p> +<p>door + +</p> +<p>A. B. Wigman + +</p> +<p><b>250</b> bladzijden met <b>65</b> prachtafbeeldingen naar photograf. natuuropnamen. + +</p> +<p>Eenvoudig gebonden ƒ <b>1.10</b> + + +</p> +<div class="transcribernote"> +<h2>Colofon</h2> +<h3>Beschikbaarheid</h3> +<p>Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen overal, met vrijwel geen beperkingen van welke soort dan ook. U mag het +kopiëren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden van de Project Gutenberg Licentie bij dit eBoek of on-line op <a href="http://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>. + +</p> +<p>Dit eBoek is geproduceerd door Jeroen Hellingman en het on-line gedistribueerd correctie team op <a href="http://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>. + +</p> +<p>This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give +it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at <a href="http://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>. + +</p> +<p>This eBook is produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading Team at <a href="http://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>. + +</p> +<h3>Codering</h3> +<p>Dit bestand is in een verouderde spelling. Er is geen poging gedaan de tekst te moderniseren. Afgebroken woorden aan het einde +van de regel zijn stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel zijn gecorrigeerd. Dergelijke correcties zijn +gemarkeerd met het corr-element. + +</p> +<p>Hoewel in het origineel laag liggende aanhalingstekens openen gebruikt, zijn deze in dit bestand gecodeerd met “. Geneste +dubbele aanhalingstekens zijn stilzwijgend veranderd in enkele aanhalingstekens. + +</p> +<p>De afbeeldingen, die in het origineel voorin het boekje zaten, zijn naar achteren verplaatst. + +</p> +<h3>Documentgeschiedenis</h3> +<ul> +<li>25-FEB-2005 begonnen. + +</li> +</ul> +<h3>Verbeteringen</h3> +<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p> +<table width="75%"> +<tr> +<th>Plaats</th> +<th>Bron</th> +<th>Verbetering</th> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e112">Bladzijde 81</a></td> +<td width="40%">bedoeld</td> +<td width="40%">bedoelt</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e131">Bladzijde 83</a></td> +<td width="40%">beoogd</td> +<td width="40%">beoogt</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e136">Bladzijde 84</a></td> +<td width="40%">houdt</td> +<td width="40%">houd</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e139">Bladzijde 84</a></td> +<td width="40%">,</td> +<td width="40%">.</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e228">Bladzijde 90</a></td> +<td width="40%">treed</td> +<td width="40%">treedt</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e262">Bladzijde 93</a></td> +<td width="40%">geensins</td> +<td width="40%">geenszins</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e452">Bladzijde 110</a></td> +<td width="40%">idialen</td> +<td width="40%">idealen</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e561">Bladzijde 120</a></td> +<td width="40%">beoogd</td> +<td width="40%">beoogt</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e598">Bladzijde 123</a></td> +<td width="40%">verzuimd</td> +<td width="40%">verzuimt</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e765">Bladzijde 132</a></td> +<td width="40%">geplooit</td> +<td width="40%">geplooid</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e834">Bladzijde 135</a></td> +<td width="40%">,</td> +<td width="40%"> +[<i>Verwijderd</i>] + +</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e1356">Bladzijde 155</a></td> +<td width="40%">immitatie</td> +<td width="40%">imitatie</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e1395">Bladzijde 156</a></td> +<td width="40%">Ansterdam</td> +<td width="40%">Amsterdam</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e1438">Bladzijde 159</a></td> +<td width="40%">appart</td> +<td width="40%">apart</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e1536">Bladzijde 163</a></td> +<td width="40%">meisje</td> +<td width="40%">meisjes</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e1682">Bladzijde 169</a></td> +<td width="40%">voortijld</td> +<td width="40%">voortijlt</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e1689">Bladzijde 170</a></td> +<td width="40%">interesante</td> +<td width="40%">interessante</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e1726">Bladzijde 172</a></td> +<td width="40%">trotseerd</td> +<td width="40%">trotseert</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2210">Bladzijde 188</a></td> +<td width="40%">;</td> +<td width="40%"> +[<i>Verwijderd</i>] + +</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2212">Bladzijde 188</a></td> +<td width="40%">De</td> +<td width="40%">de</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2305">Bladzijde 191</a></td> +<td width="40%">.</td> +<td width="40%">,</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2316">Bladzijde 191</a></td> +<td width="40%">.)</td> +<td width="40%">).</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2623">Bladzijde 204</a></td> +<td width="40%">dedoek</td> +<td width="40%">de doek</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2738">Bladzijde 208</a></td> +<td width="40%">immitatie</td> +<td width="40%">imitatie</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2821">Bladzijde 210</a></td> +<td width="40%">is-</td> +<td width="40%">is</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2848">Bladzijde 212</a></td> +<td width="40%">,</td> +<td width="40%">.</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2948">Bladzijde 216</a></td> +<td width="40%">lijsfkleeding</td> +<td width="40%">lijfskleeding</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2955">Bladzijde 217</a></td> +<td width="40%">getuigd</td> +<td width="40%">getuigt</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2958">Bladzijde 217</a></td> +<td width="40%">,</td> +<td width="40%">.</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2968">Bladzijde 218</a></td> +<td width="40%">verklaart</td> +<td width="40%">verklaard</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e2985">Bladzijde 219</a></td> +<td width="40%">eastheticus</td> +<td width="40%">aestheticus</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3064">Bladzijde 223</a></td> +<td width="40%">kniëen</td> +<td width="40%">knieën</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3092">Bladzijde 225</a></td> +<td width="40%">meierij</td> +<td width="40%">Meierij</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3136">Bladzijde 227</a></td> +<td width="40%">,</td> +<td width="40%">.</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3228">Bladzijde 231</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">,</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3255">Bladzijde 232</a></td> +<td width="40%">Meijerij</td> +<td width="40%">Meierij</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3327">Bladzijde 237</a></td> +<td width="40%">verandert</td> +<td width="40%">veranderd</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3696">Bladzijde 241</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">)</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e3717">Bladzijde 241</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">)</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e4217">Bladzijde 242</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">)</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e6812">Bladzijde 79</a></td> +<td width="40%">,</td> +<td width="40%">.</td> +</tr> +</table> +</div> +</div> +</div> + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of De Nederlandsche Nationale +Kleederdrachten, by Th. Molkenboer + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE NEDERLANDSCHE NATIONALE *** + +***** This file should be named 20665-h.htm or 20665-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/2/0/6/6/20665/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at http://www.pgdp.net/. + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + +</body> +</html> diff --git a/20665-h/images/p000.jpg b/20665-h/images/p000.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..e96165e --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p000.jpg diff --git a/20665-h/images/p001.jpg b/20665-h/images/p001.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..d876745 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p001.jpg diff --git a/20665-h/images/p002.jpg b/20665-h/images/p002.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..36c0296 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p002.jpg diff --git a/20665-h/images/p003.jpg b/20665-h/images/p003.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..867e475 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p003.jpg diff --git a/20665-h/images/p004.jpg b/20665-h/images/p004.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..52e43f4 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p004.jpg diff --git a/20665-h/images/p005.jpg b/20665-h/images/p005.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..4b1af6c --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p005.jpg diff --git a/20665-h/images/p006.jpg b/20665-h/images/p006.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..3d2fc73 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p006.jpg diff --git a/20665-h/images/p007.jpg b/20665-h/images/p007.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..534d42f --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p007.jpg diff --git a/20665-h/images/p008.jpg b/20665-h/images/p008.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..027b39b --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p008.jpg diff --git a/20665-h/images/p009.jpg b/20665-h/images/p009.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a04ad30 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p009.jpg diff --git a/20665-h/images/p010.jpg b/20665-h/images/p010.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..5ceb287 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p010.jpg diff --git a/20665-h/images/p011.jpg b/20665-h/images/p011.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..c760b13 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p011.jpg diff --git a/20665-h/images/p012.jpg b/20665-h/images/p012.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..b6beada --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p012.jpg diff --git a/20665-h/images/p013.jpg b/20665-h/images/p013.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..1f4ecf8 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p013.jpg diff --git a/20665-h/images/p014.jpg b/20665-h/images/p014.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..b52028c --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p014.jpg diff --git a/20665-h/images/p015.jpg b/20665-h/images/p015.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..88b1c72 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p015.jpg diff --git a/20665-h/images/p016.jpg b/20665-h/images/p016.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..641a139 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p016.jpg diff --git a/20665-h/images/p017.jpg b/20665-h/images/p017.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..b1b20a3 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p017.jpg diff --git a/20665-h/images/p018.jpg b/20665-h/images/p018.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..afaf442 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p018.jpg diff --git a/20665-h/images/p019.jpg b/20665-h/images/p019.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..7ff393d --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p019.jpg diff --git a/20665-h/images/p020.jpg b/20665-h/images/p020.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..c4bf0d4 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p020.jpg diff --git a/20665-h/images/p021.jpg b/20665-h/images/p021.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..71c2933 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p021.jpg diff --git a/20665-h/images/p022.jpg b/20665-h/images/p022.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..bf9f6c3 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p022.jpg diff --git a/20665-h/images/p023.jpg b/20665-h/images/p023.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a7fe5f9 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p023.jpg diff --git a/20665-h/images/p024.jpg b/20665-h/images/p024.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a80888e --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p024.jpg diff --git a/20665-h/images/p025.jpg b/20665-h/images/p025.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9c839bf --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p025.jpg diff --git a/20665-h/images/p026.jpg b/20665-h/images/p026.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..f071006 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p026.jpg diff --git a/20665-h/images/p027.jpg b/20665-h/images/p027.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..55e5c06 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p027.jpg diff --git a/20665-h/images/p028.jpg b/20665-h/images/p028.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..18126b1 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p028.jpg diff --git a/20665-h/images/p029.jpg b/20665-h/images/p029.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..0826b46 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p029.jpg diff --git a/20665-h/images/p030.jpg b/20665-h/images/p030.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..08739af --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p030.jpg diff --git a/20665-h/images/p031.jpg b/20665-h/images/p031.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..b71e6dc --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p031.jpg diff --git a/20665-h/images/p032.jpg b/20665-h/images/p032.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9b10d63 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p032.jpg diff --git a/20665-h/images/p033.jpg b/20665-h/images/p033.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..035b83a --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p033.jpg diff --git a/20665-h/images/p034.jpg b/20665-h/images/p034.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a56704e --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p034.jpg diff --git a/20665-h/images/p035.jpg b/20665-h/images/p035.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..f0be288 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p035.jpg diff --git a/20665-h/images/p036.jpg b/20665-h/images/p036.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..c5f75a8 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p036.jpg diff --git a/20665-h/images/p037.jpg b/20665-h/images/p037.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..c2c8df6 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p037.jpg diff --git a/20665-h/images/p038.jpg b/20665-h/images/p038.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..eabd2e9 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p038.jpg diff --git a/20665-h/images/p039.jpg b/20665-h/images/p039.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..1d4f151 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p039.jpg diff --git a/20665-h/images/p040.jpg b/20665-h/images/p040.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ada4ccb --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p040.jpg diff --git a/20665-h/images/p041.jpg b/20665-h/images/p041.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..8c3fb93 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p041.jpg diff --git a/20665-h/images/p042.jpg b/20665-h/images/p042.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..d683af7 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p042.jpg diff --git a/20665-h/images/p043.jpg b/20665-h/images/p043.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..f5c8f39 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p043.jpg diff --git a/20665-h/images/p044.jpg b/20665-h/images/p044.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..1031cdf --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p044.jpg diff --git a/20665-h/images/p045.jpg b/20665-h/images/p045.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..bff6573 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p045.jpg diff --git a/20665-h/images/p046.jpg b/20665-h/images/p046.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..bb98b17 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p046.jpg diff --git a/20665-h/images/p047.jpg b/20665-h/images/p047.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..36572de --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p047.jpg diff --git a/20665-h/images/p048.jpg b/20665-h/images/p048.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..46bb1a0 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p048.jpg diff --git a/20665-h/images/p049.jpg b/20665-h/images/p049.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..82301f6 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p049.jpg diff --git a/20665-h/images/p050.jpg b/20665-h/images/p050.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..d59ecae --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p050.jpg diff --git a/20665-h/images/p051.jpg b/20665-h/images/p051.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ca2c754 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p051.jpg diff --git a/20665-h/images/p052.jpg b/20665-h/images/p052.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..1e17d1e --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p052.jpg diff --git a/20665-h/images/p053.jpg b/20665-h/images/p053.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..7d67905 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p053.jpg diff --git a/20665-h/images/p054.jpg b/20665-h/images/p054.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..f355b35 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p054.jpg diff --git a/20665-h/images/p055.jpg b/20665-h/images/p055.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..b8eafd5 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p055.jpg diff --git a/20665-h/images/p056.jpg b/20665-h/images/p056.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..491e3fc --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p056.jpg diff --git a/20665-h/images/p057.jpg b/20665-h/images/p057.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..6e475ad --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p057.jpg diff --git a/20665-h/images/p058.jpg b/20665-h/images/p058.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..5165427 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p058.jpg diff --git a/20665-h/images/p059.jpg b/20665-h/images/p059.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..b4daf4f --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p059.jpg diff --git a/20665-h/images/p060.jpg b/20665-h/images/p060.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..e463fb5 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p060.jpg diff --git a/20665-h/images/p061.jpg b/20665-h/images/p061.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ba35abe --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p061.jpg diff --git a/20665-h/images/p062.jpg b/20665-h/images/p062.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..3f16ffa --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p062.jpg diff --git a/20665-h/images/p063.jpg b/20665-h/images/p063.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..7abee6b --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p063.jpg diff --git a/20665-h/images/p064.jpg b/20665-h/images/p064.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..3e380c5 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p064.jpg diff --git a/20665-h/images/p065.jpg b/20665-h/images/p065.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a70f110 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p065.jpg diff --git a/20665-h/images/p066.jpg b/20665-h/images/p066.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..1286605 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p066.jpg diff --git a/20665-h/images/p067.jpg b/20665-h/images/p067.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..94f1ab6 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p067.jpg diff --git a/20665-h/images/p068.jpg b/20665-h/images/p068.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a1902f3 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p068.jpg diff --git a/20665-h/images/p069.jpg b/20665-h/images/p069.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..011166f --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p069.jpg diff --git a/20665-h/images/p070.jpg b/20665-h/images/p070.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..1209ef5 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p070.jpg diff --git a/20665-h/images/p071.jpg b/20665-h/images/p071.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..52b0e9a --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p071.jpg diff --git a/20665-h/images/p072.jpg b/20665-h/images/p072.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..4c9f06f --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p072.jpg diff --git a/20665-h/images/p073.jpg b/20665-h/images/p073.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..e9cc0ce --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p073.jpg diff --git a/20665-h/images/p074.jpg b/20665-h/images/p074.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..fad59d2 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p074.jpg diff --git a/20665-h/images/p075.jpg b/20665-h/images/p075.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..437fa82 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p075.jpg diff --git a/20665-h/images/p076.jpg b/20665-h/images/p076.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..8950f1b --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p076.jpg diff --git a/20665-h/images/p077.jpg b/20665-h/images/p077.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..98d3145 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p077.jpg diff --git a/20665-h/images/p078.jpg b/20665-h/images/p078.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..b675e80 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p078.jpg diff --git a/20665-h/images/p079.jpg b/20665-h/images/p079.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..7f597f2 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p079.jpg diff --git a/20665-h/images/p080.jpg b/20665-h/images/p080.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..c1c8f78 --- /dev/null +++ b/20665-h/images/p080.jpg |
