diff options
| author | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-15 01:28:02 -0700 |
|---|---|---|
| committer | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-15 01:28:02 -0700 |
| commit | 59118f692add84e6e516ce286fb26ea42aabc568 (patch) | |
| tree | dc772137b9cd146dfc869ac9903ce169211ce52e /20706-h | |
Diffstat (limited to '20706-h')
| -rw-r--r-- | 20706-h/20706-h.htm | 1825 | ||||
| -rw-r--r-- | 20706-h/images/it1918-257.gif | bin | 0 -> 2889 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20706-h/images/o1918-272.gif | bin | 0 -> 879 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20706-h/images/p1918-257.jpg | bin | 0 -> 89601 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20706-h/images/p1918-260.jpg | bin | 0 -> 81761 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20706-h/images/p1918-261-1.jpg | bin | 0 -> 42888 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20706-h/images/p1918-261-2.jpg | bin | 0 -> 56914 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20706-h/images/p1918-263.jpg | bin | 0 -> 73775 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20706-h/images/p1918-264.jpg | bin | 0 -> 57391 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20706-h/images/p1918-265.jpg | bin | 0 -> 82431 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20706-h/images/p1918-266.jpg | bin | 0 -> 49445 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20706-h/images/p1918-267.jpg | bin | 0 -> 53770 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20706-h/images/p1918-268.jpg | bin | 0 -> 50883 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20706-h/images/p1918-269.jpg | bin | 0 -> 70274 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20706-h/images/p1918-271.jpg | bin | 0 -> 79567 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 20706-h/images/p1918-272.jpg | bin | 0 -> 73422 bytes |
16 files changed, 1825 insertions, 0 deletions
diff --git a/20706-h/20706-h.htm b/20706-h/20706-h.htm new file mode 100644 index 0000000..b94dbe6 --- /dev/null +++ b/20706-h/20706-h.htm @@ -0,0 +1,1825 @@ + +<!DOCTYPE html +PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd"> + +<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. --> +<html lang="nl-1900"> +<head> +<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=ISO-8859-1"> + +<title>Reisherinneringen van een bestuursambtenaar in Zuid-Celebes</title> +<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/"> +<meta name="author" content="L. M. van Klaveren"> +<meta name="DC.Creator" content="L. M. van Klaveren"> +<meta name="DC.Title" content="Reisherinneringen van een bestuursambtenaar in Zuid-Celebes"> +<meta name="DC.Date" content="# 2007"> +<meta name="DC.Language" content="nl-1900"><style type="text/css"> + + +body +{ +font: 100%/1.2em "Times New Roman", Times, serif; +margin: 1.58em 16%; +text-align: left; +} + +.titlePage +{ +border: #DDDDDD 2px solid; +margin: 3em 0% 7em 0%; +padding: 5em 10% 6em 10%; +} + +h1.docTitle +{ +font-size:1.6em; +line-height:2em; +} + +h2.byline +{ +font-size:1.1em; +font-weight:normal; +line-height:1.44em; +} + +span.docAuthor +{ +font-size:1.2em; +font-weight:bold; +} + +h2.docImprint +{ +font-size:1.2em; +font-weight:normal; +} + +.transcribernote +{ +background-color:#DDE; +border:black 1px dotted; +color:#000; +font-family:sans-serif; +font-size:80%; +margin:2em 5%; +padding:1em; +} + +.div0 +{ +padding-top: 5.6em; +} + +.div1 +{ +padding-top: 4.8em; +} + +.index +{ +font-size: 80%; +} + +.div2 +{ +padding-top: 3.6em; +} + +.div3, .div4, .div5 +{ +padding-top: 2.4em; +} + +.footnotes .body, +.footnotes .div1 +{ +padding: 0; +} + +h1, h2, h3, h4, h5, h6 +{ +clear: both; +font-style: normal; +text-transform: none; +} + +h3 +{ +font-size:1.2em; +line-height:1.2em; +} + +h3.label +{ +font-size:1em; +line-height:1.2em; +margin-bottom:0; +} + +h4 +{ +font-size:1em; +line-height:1.2em; +} + +h4.lghead +{ +margin-left:10%; +margin-right:10%; +} + +.alignleft +{ +text-align:left; +} + +.alignright +{ +text-align:right; +} + +.alignblock +{ +text-align:justify; +} + +p.tb, hr.tb +{ +margin-top: 1.6em; +margin-bottom: 1.6em; +margin-left: auto; +margin-right: auto; +text-align: center; +} + +p.poetry +{ +margin:0 10% 1.58em; +} + +p.line +{ +margin:0 10%; +} + +p.argument,p.note +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +text-indent:0; +} + +p.argument +{ +margin:1.58em 10%; +} + +div.epigraph +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +width: 60%; +margin-left: auto; +} + +.epigraph .bibl +{ +text-align: right; +} + +.epigraph .poem +{ +margin-left: 0; +} + +.epigraph .line +{ +margin-left: 0; +text-indent: 0; +} + +.trailer +{ +clear: both; +padding-top: 2.4em; +padding-bottom: 1.6em; +} + +.floatLeft +{ +float:left; +margin:10px 10px 10px 0; +} + +.floatRight +{ +float:right; +margin:10px 0 10px 10px; +} + +p.figureHead +{ +font-size:100%; +text-align:center; +} + +.figure p +{ +font-size:80%; +margin-top:0; +text-align:center; +} + +p.smallprint,li.smallprint +{ +color:#666666; +font-size:80%; +} + +p.question +{ +margin-bottom:0; +text-align:left; +} + +p.answer +{ +margin-top:0; +text-align:right; +} + +p.explanation +{ +font-size:smaller; +margin-left:0.9em; +margin-right:0.9em; +} + +.leftnote +{ +font-size:0.8em; +height:0; +left:1%; +line-height:1.2em; +position:absolute; +text-indent:0; +width:14%; +} + +.pagenum +{ +display:inline; +font-size:70%; +font-style:normal; +margin:0; +padding:0; +position:absolute; +right:1%; +text-align:right; +} + +a.noteref +{ +font-size: 80%; +text-decoration: none; +vertical-align: 0.25em; +} + +div.footnotes +{ +margin-top: 1em; +padding: 0; +} + +hr.fnsep +{ +margin-left: 0; +margin-right: 0; +text-align: left; +width: 25%; +} + +p.footnote +{ +font-size: 80%; +margin-bottom: 0.5em; +margin-top: 0.5em; +} + +p.footnote .label +{ +float: left; +text-align:left; +width:2em; +} + +.footnotes td, .footnotes th, .footnotes .tablecaption +{ +font-size: 80%; +} + + +.poem +{ +margin-left:5%; +position:relative; +text-align:left; +width:90%; +} + +.poem h4 +{ +font-weight:normal; +margin-left:5em; +text-decoration:underline; +} + +.poem .linenum +{ +color:#777; +font-size:90%; +left:-2.5em; +margin:0; +position:absolute; +text-align:center; +text-indent:0; +top:auto; +width:1.75em; +} + +.versenum +{ +font-weight:bold; +} + +.footnotes .line +{ +font-size:80%; +margin:0 5%; +} + +.poem .i0 +{ +display:block; +margin-left:2em; +} + +.poem .i1 +{ +display:block; +margin-left:3em; +} + +.poem .i2 +{ +display:block; +margin-left:4em; +} + +.poem .i3 +{ +display:block; +margin-left:5em; +} + +.poem .i4 +{ +display:block; +margin-left:6em; +} + +.poem .i5 +{ +display:block; +margin-left:7em; +} + +.poem .i6 +{ +display:block; +margin-left:8em; +} + +.poem .i7 +{ +display:block; +margin-left:9em; +} + +.poem .i8 +{ +display:block; +margin-left:10em; +} + +.poem .i9 +{ +display:block; +margin-left:11em; +} + +span.corr +{ +border-bottom:1px dotted red; +} + +span.abbr +{ +border-bottom:1px dotted gray; +} + +span.measure +{ +border-bottom:1px dotted green; +} + +.letterspaced +{ +letter-spacing:0.2em; +} + +.smallcaps +{ +font-variant:small-caps; +} + +hr +{ +clear:both; +height:1px; +margin-left:auto; +margin-right:auto; +margin-top:1em; +text-align:center; +width:45%; +} + +h2.docImprint,h1.docTitle,h2.byline,h2.docTitle,.aligncenter,div.figure +{ +text-align:center; +} + +h1,h2 +{ +font-size:1.44em; +line-height:1.5em; +} + +h1.label,h2.label +{ +font-size:1.2em; +line-height:1.2em; +margin-bottom:0; +} + +h5,h6 +{ +font-size:1em; +font-style:italic; +line-height:1em; +} + +p,p.initial +{ +text-indent:0; +} + +.poem .stanza +{ +padding: .5em 0% .5em 0%; +} + +p.quote,div.blockquote,div.argument +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +margin:1.58em 5%; +} + +.pagenum a, a.noteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden +{ +text-decoration:none; +} + + + + + +body +{ +background: #FFFFFF; +font-family: "Times New Roman", Times, serif; +} + +body, a.hidden +{ +color: black; +} + +h1, h2, h3, h4, h5, h6 +{ +color: #001FA4; +font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; +} + +p.byline +{ +font-style: italic; +margin-bottom: 2em; +} + +.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend, .versenum +{ +color: #001FA4; +} + +.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a +{ +color: #AAAAAA; +} + +a.hidden:hover, a.noteref:hover +{ +color: red; +} + + +</style></head> +<body> + + +<pre> + +The Project Gutenberg EBook of Reisherinneringen van een bestuursambtenaar +in Zuid-Celebes, by L. M. van Klaveren + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Reisherinneringen van een bestuursambtenaar in Zuid-Celebes + De Aarde en haar Volken, 1918 + +Author: L. M. van Klaveren + +Release Date: February 27, 2007 [EBook #20706] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ZUID-CELEBES *** + + + + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ + + + + + + +</pre> + + +<div class="body"><a id="d0e83"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e83">257</a>]</span><div class="div1"> +<h2>Reisherinneringen van een bestuursambtenaar in Zuid-Celebes.</h2> +<p class="byline">Door <span class="smallcaps">L. M. van Klaveren</span>. +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1918-257.jpg" alt="Laan te Boeloekoemba" width="720" height="417"><p class="figureHead">Laan te Boeloekoemba</p> +</div><p> + + +</p> +<p style="
 background: url(images/it1918-257.gif) no-repeat top left;
 
 padding-top: 50px;
 "><span style="
 float: left;
 width: 85px;
 height: 100px;
 background: url(images/it1918-257.gif) no-repeat;
 
 background-position: 0px -50px;
 
 text-align: right;
 color: white;
 ">T</span>ot de minst bezochte gebieden van het zuid-westelijk schiereiland van Celebes behoort ongetwijfeld de zuid-oostelijke hoek +daarvan, waar men op de kaart het oude regentschap Bira vindt. In een uithoek van het schiereiland gelegen, ver van de groote +verkeerswegen verwijderd, slechts te bereiken door een vrij ontoegankelijk terrein, wordt deze om verschillende redenen toch +zoo merkwaardige streek uiterst zelden door europeanen bezocht. Het bezoeken van dit tot de Assistent-Residentie Bonthain +ressorteerende regentschap, was het doel van onze reis. + +</p> +<p>Aangezien deze tournee niet alleen uit een dienstoogpunt werd ondernomen, doch het ook de bedoeling was onderweg de genoegens +van de jacht na te streven, hadden zich een paar vrienden aangesloten om den tocht mede te maken. + +</p> +<p>Het uitgangspunt, waar het gezelschap samenkwam, was Boeloekoemba, een plaatsje beoosten Bonthain aan de zuidkust, standplaats +van een Controleur. Vroeger, in den tijd dat de koffiecultuur nog op Zuid Celebes bloeide, was dit oude uit de Compagniestijd +dateerende plaatsje met zijne mooie tamarindelanen, van meer beteekenis dan tegenwoordig. + +</p> +<p>Den dag voor het vertrek werden de toebereidselen voor de reis gemaakt. Deze bestonden voornamelijk in het bijeenbrengen van +blikjes en dranken en andere benoodigdheden als bivaktent, veldkeuken, lamp, veldstoeltjes, opvouwbaar tafeltje, veldbedden +enz. De barang zou reeds in den nacht onder hoede van de bedienden per prauw vooruitgezonden worden naar onze eerste pleisterplaats, +welke ook aan zee gelegen zou zijn. De jachtutensiliën, waarbij niet te vergeten de veldflesschen, zouden alleen door ons +worden medegenomen. + +</p> +<p>Op het bepaalde uur was het gezelschap voor vertrek gereed. De eerste palen konden per bendy worden afgelegd doch toen kwamen +we aan eene rivier, waar de weg ophield en we onze voertuigen moesten terugsturen. Na door een pentjara te zijn overgezet +begon onze eigenlijke rimboetocht. Dit eerste gedeelte ging aanvankelijk door uitgestrekte klappertuinen, weldra werd de bodem +echter moerassig en na eenigen tijd maakten de klapperboomen geheel plaats voor eene moerasvegetatie. + +</p> +<p>De wandeling werd nu geen pretje. In den aanvang poogden we nog om alle plassen heen te loopen, wat we weldra echter moesten +opgeven, aangezien <a id="d0e109"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e109">258</a>]</span>vele plassen geen boorden hadden en we ten slotte dan ook door modder, kroos en bloedzuigers heenflodderden, onze nieuwe putties +ten spijt. Moerasvogels, die na onbeweeglijk staren in schrikachtige bewegingen hun prooi wegpikten uit bekrooste plassen +of drabbige kreekjes, vlogen krijschende op bij onze nadering. De meeste dezer dieren zijn wegens hun taai vleesch en vischachtigen +smaak geen schot kruit waard, waarom wij hun dan ook ongemoeid lieten. Nieuwsgierige krabben en krabbetjes, berucht wegens +het ondergraven van de wegen doch uiterst nuttig door alles te verorberen, wat er zooal ligt te verrotten en te ontbinden +in een moeras, renden bij honderden als echte “schuinsmarcheerders” verschrikt naar hunne holen om vanuit hun schuilhoek de +wonderlijke wezens na te staren en om straks hun werk voort te zetten, het werk van vernieling en dat van den publieken gezondheidsdienst. +Het gelukte ons hier een paar wilde eenden te verschalken. Langzamerhand werden de moerassen zoo onbegaanbaar dat we onzen +weg langs het strand moesten zoeken, waar bij laag water een smalle, gewoonlijk zandige kuststrook de met bako-bako en nipa +begroeide moerassen van de zee scheidde. Menige ondiepe kreek moest echter ook hier doorwaad worden doch ons schoeisel droogde +spoedig genoeg op in het verschroeiende zand, waar de heete zonnestralen ongebroken en bijna loodrecht op brandden. De zon +begon namelijk langzamerhand in het zenith te staan en het duurde dan ook niet lang meer of donkerbruine natte plekken begonnen +zich op onze kakipakken te vertoonen zoodat de veldflesschen duchtig werden aangesproken. De geweren begonnen zwaar te worden +op den langen duur, maar we zouden ze nog noodig hebben. Dicht bij een mangroveboschje zaten op het strand een heele zwerm +snippen, om begrijpelijke redenen in jagerskringen krombekken genoemd. Zijn die dieren palen van onze woonplaats nog heel +schuw, omdat er maar al te vaak een schot valt, dat hen geldt, hier konden we ze, gedekt door wat ruigte, tot op een 25 meter +besluipen en een salvo van drie schoten bezorgde ons een vijftiental smakelijke boutjes, smakelijker dan “Tieleman en Dros, +c. s.”. + +</p> +<p>Na de Denoangrivier overgestoken ie zijn in een zoogenaamde lepa-lepa, een uiterst labiel vaartuigje van een uitgeholden boomstam +vervaardigd, bevonden we ons in het gebied van het regentschap Bira. Hier stond de Regent ons op te wachten. Een merkwaardige +verschijning, groot en flink van postuur, het type van een Boeginees. De stevige beenen uit het korte, witte broekje; een +flanellen jasje met gouden knoopen; een topie van fijn Bonisch vlechtwerk met gouden rand; de sarong ineengeslagen, achteloos +over den schouder geworpen bij wijze van sjerp. Uitgezonderd het goud en den lansdrager, die hem als alle hoofden vergezelde, +onderscheidde niets het hoofd van den eenvoudigen kampongbewoner. ’t Goud aan de kleeding, van de scheede van kris of lanspunt +of van de sirihdoos, daaraan herkent men den anakkaraeng. Booze tongen beweren, dat vroeger vele adellijken in dit land echte +roofridders waren. Hij kon het geweest zijn; een stoere verschijning, voorwaar! De “idylle” werd alleen verstoord door een +tandeloozen mond, volgens hemzelf een souvenir van kwade vrienden, die trachtten hem door vergif naar betere oorden te helpen. +Hier vonden we ook onze paarden, die den vorigen dag herwaarts waren gezonden. Na de vermoeiende wandeling waren we er niet +rouwig om den tocht na een korte rust verder te paard te kunnen voortzetten. Het terrein werd hier hooger en beter begaanbaar. +Het moerasgebied hadden we verlaten en we reden nu weer door uitgestrekte klapperbosschen, waar de hitte ons vrij wat minder +plaagde dan op onze wandeling langs het strand en waar we niet meer de weeë geuren inademden, die uit het moeras opstegen. +De zeewind droogde de natte plekken in onze kleeren van lieverlede op en opgewekt vervolgden we onzen rit door de uiterst +dun bevolkte streek. Een eenzaam Boegineesch huisje op palen gebouwd, hier en daar aan den zoom van de klappertuinen, bewees +ons, dat deze eigenaars of althans bewakers hadden. Het was reeds laat in den middag, toen we Tanah-beroe, het einddoel van +onzen tocht voor dien dag bereikten. Er was hier een kleine pasanggrahan, op Celebes baroega genaamd. Een primitief verblijf, +zoo’n baroega. Een eenvoudig houten huisje op palen, met alang-alang dak, tusschenschotten van goed manshoogte; een paar baleh-baleh’s +als slaapgelegenheid en voorts het voorgalerijtje gestoffeerd met een ruw houten tafel en een paar wrakke stoelen. + +</p> +<p>Onze boys, die met de prauw waren gekomen, hadden een en ander reeds geschikt en waren bezig den maaltijd gereed te maken. +De snippen en eenden, die we geschoten hadden en met een koerier vooruitgezonden waren, lagen reeds geplukt en schoongemaakt +in het keukentje. Het eerst van alles lieten we jonge klappers aanrukken om onzen dorst te lesschen; een ieder, die de Indische +zon op zijn bol heeft voelen schijnen, weet welk een godendrank klapperwater is in zulke omstandigheden als de onze. Toen +gingen we eens in onze slaapgelegenheid kijken, waar de jongens reeds de veldbedden hadden opgeslagen en de reiskoffertjes +op de baleh-baleh klaar gezet. We konden ons dus gaan lekker maken, d.w.z. een bad gaan nemen en verkleeden. De bijgebouwen +waren zóó klein, zóó primitief en vaak ook nog zoo aangetast door de witte mieren, dat behendigheid vereischt werd van dengene, +die het durfde onderstaan ze binnen te treden. Maar we hèbben gebaad, met een halven klapperdop als timba, neerhurkend naast +een tampajan. En wat heerlijk voelden we ons, weer in schoone droge kleeren. In afwachting van het gereed zijn van den maaltijd +dronken we, op onze gemakkelijke veldstoeltjes gezeten, een paitje, dat ons nu bijzonder smaakte. Dat we ons aan den disch +niet onbetuigd lieten, laat zich wel denken; de vermoeiende tocht had ons een formidabelen honger bezorgd. De snippen smaakten +verrukkelijk bij de rijst, al beten we wel eens op een hagelkorrel, die in het vleesch was blijven zitten. Vóór het donker +worden maakten we nog eens een wandelingetje door de kampong, die er voor een Boegineesch dorp tamelijk zindelijk en welvarend +uitzag. De kampong ligt eigenlijk midden in de klappertuinen, voor welke cultuur de bodem hier zoo bij uitstek geschikt is +en die naast de visscherij dan ook de voornaamste bron van bestaan is voor de bevolking. De kruinen der klapperboomen hangen +soms zoo angstwekkend over de daken der <a id="d0e115"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e115">259</a>]</span>huizen heen, dat men zich erover verwonderen moet, dat de menschen niet bang zijn losgeraakte klappers als bommen door hun +plafond te zien vallen. De invallende duisternis begon het onder de palmen unheimisch te maken en we zochten onze baroega +weer op, welke aan den zoom van het klapperbosch dicht bij het strand lag. De paarden stonden buiten aan boomen gebonden rusteloos +hun avondmaal, uit maisblâren bestaande, te vermalen en zochten, door met hun hoeven op den grond te stampen, zich de muskieten, +wier dag- of liever nachttaak weder aangevangen was, uit de kootholte te houden. In het voorgalerijtje, waar het veldlampje +reeds op tafel stond te branden, wachtten de Regent met een paar hoofden ons om rapport uit te brengen en besprekingen te +houden, alsmede om de orders te vernemen voor den volgenden dag. We hadden besloten een geen al te groot traject af te leggen, +doch den volgenden nacht door te brengen te Lemoe-Lemoe, een klein plaatsje ongeveer zes paal oostelijker aan de kust gelegen. +Wij zouden ons al jagende te voet door de rimboe daarheen begeven, terwijl onze bagage weer met de prauw overzee en de paarden +langs het strand derwaarts gedirigeerd zouden worden. Daarna zetten we nog een gezelligen boom op bij de miserabel brandende +lamp en letten maar niet te veel op de talrijke muskieten. Onze kok vergastte ons nog op gepofte maïskolven, waarbij naar +aller gevoelen het best een biertje zou smaken, ’t welk dan ook met bekwamen spoed uit het mandikamertje werd gerequireerd, +waar de flesschen ter afkoeling in de tampajan waren gelegd. Vóórdat we onze slaapplaatsen opzochten gingen we nog even buiten +de ronde doen en een blik werpen op de zee. De alom heerschende stilte van den tropennacht werd nauwelijks verstoord door +de lichte deining, welke het dofgrijze vlak van de immer rustelooze zee beroerde, waarboven het wolkenlooze met sterren bezaaide +uitspansel was opgehangen. Een lichte landwind deed eenige prauwen onder de kust voor anker liggende, zachtjes heen en weer +schommelen en niets scheen de vredige stemming in de natuur te bedreigen dan een aan den zuidelijken horizon ver-verwijderd +grommen van den donder. Bij het bleeke blikkeren in het verschiet doemden wazig en zwart de bergen van Saleyer op. Rechts, +schijnbaar op het watervlak, flonkerde met regelmatige tusschenpoozen een heldere ster. ’t Was het kustlicht van Boeloekoemba, +dat vertrouwelijk en geruststellend lonkte. + +</p> +<p>Onder ’t kleine dak van het Boegineesche poortje voor ons verblijf verglom het vuurtje van de wakers. Ineengedoken zaten de +braven daar. De sarong hoog opgetrokken, beschutte tegen de koelte van den nacht en tegen den bloeddorst van de muskieten. +’t Zuiver geweten had dengene, wiens waakstonde nog niet gekomen was, reeds den verkwikkenden slaap gegund. De lans, geducht +wapen in de hand van den schildwacht, scheen mede verzekerd van het gemoedelijke van den toestand, leunde vertrouwelijk als +haar meester tegen de ruwe poort en wedijverde met dezen in het vervolmaken van het stemmingsbeeld. De stemming, die van de +natuur uitging, deelde zich dermate aan ons mee, dat we het geluk hadden haar ook over te brengen naar ons veldbed, waarin +we achter de klamboe onze welverdiende rust gingen genieten. Voor zonsopgang waren we weer uit de veeren. De temperatuur was +nu heerlijk. In het voorgalerijtje gezeten genoten we van een kopje koffie en van het fraaie uitzicht, dat de zonsopgang ons +bood. Statig verhief de dagvorstin zich boven den hoogen rug van Kaap Bira. De jongens waren reeds druk in de weer om voor +ons ontbijt te zorgen. Nadat we ons wederom in de bijgebouwtjes gewaagd hadden en aangekleed waren, konden we dan ook spoedig +aan den slag gaan. Het menu bestond hoofdzakelijk uit nasi goreng met de overgebleven eenden van den vorigen dag en thee. +Het was zaak om ons goed vol te proppen, want evenals den eersten reisdag zouden we pas laat in den middag ons tafeltje weer +gedekt vinden. Op dergelijke tochten doet men het beste slechts twee maal daags te eten, het gaat ook moeilijk anders. Terstond +na het ontbijt werd alles weer gereed gemaakt om in de prauw geladen te worden en wij bleven nog een poosje hangen om een +oogje in het zeil te houden, dat er niet te veel getalmd werd. Toen we de zekerheid hadden, dat de expeditie spoedig onder +zeil kon gaan, en de paarden ook reeds vertrokken waren, hingen wij onze snaphanen om en begaven ons op weg. + +</p> +<p>Het gevolg, dat we met het oog op de jacht zooveel mogelijk beperkt hadden, bestond uit een onderhoofd, die ons als gids zou +dienen, een oppasser en een paar kamponglieden om de patroontasschen, etc. te dragen en ons eventueel onder weg van dienst +te zijn. De Regent, die meer voor een zeereis scheen te gevoelen, zou met de prauw naar Lemoe-Lemoe gaan. Eerst zouden we +een eind den weg opgaan, welke van Tanah-beroe landwaarts in naar Tyro leidt, een plaatsje aan de Bonische Golf gelegen. Zoodra +we het vlakke zandige kustgedeelte met z’n klapperbosschen door waren begon de weg, welke eigenlijk niet meer dan een breed +voetpad was te stijgen. + +</p> +<p>Het land rijst hier terrasvormig zonder evenwel meer dan een vijftig meter boven het zeeniveau te stijgen. Op vele plaatsen +bestond de bodem uit die onvruchtbare roode grondsoort, welke op Celebes zoo veel voorkomt. De vegetatie was hier dan ook +vrij armoedig, alang-alang en hier en daar struikgewas en wat laag geboomte. + +</p> +<p>Menschelijke woonsteden behoefde men hier niet te zoeken en veel voor de jacht beloofde het land ook niet, gelet op de toch +al zoo armelijke fauna van het eiland Celebes. Evenwel, een maaltje zouden onze naarstige pogingen toch opleveren. Na eenigen +tijd den weg naar Tyro gevolgd te zijn, sloegen we een voetpad rechts af en gingen verder in oostelijke richting, de zee, +welke over de klappertuinen heen zichtbaar was, steeds rechts van ons houdende. Het eene boschje na het andere werd nu afgespeurd. +Het duurde niet lang of we zaten een zwerm grijze duiven op de hielen, die zich in de struiken en boomen aan onze blikken +trachtten te onttrekken en telkens bij onze nadering opvlogen en een eind verder weer neerstreken. We stelden ons daarop verdekt +op bij een boschje terwijl een onzer behoedzaam eene omtrekkende beweging uitvoerde, zoodat hij de duiven van de andere zijde +kon naderen. Het duurde nu niet lang of we hoorden een schot vallen. De dieren, van <a id="d0e125"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e125">260</a>]</span>die zijde geen gevaar duchtende, hadden zich laten verrassen en vlogen nu in hunne verbouwereerdheid in onze richting terug, +waar de meesten zich vlak in onze nabijheid in de boomen neerzetten. Nu was het vonnis van eenige hunner geveld, een paar +bijna tegelijk vallende schoten deed een viertal duiven als rijpe vruchten op den grond vallen. Later gelukte dezelfde truc +wederom vrijwel. Op een beschaduwd plekje even vertoevende, maakte onze gids ons opmerkzaam op het ver verwijderde geroep +van een boschhaan. Hoewel het geluid kwam uit een boschje; dat niet in onze richting lag, besloten we toch eene poging te +wagen dit uiterst smakelijke boutje te bemachtigen. We begaven ons dus dien kant uit. Bij nadering van het boschje, waarin +een paar hooge boomen stonden, waaruit we met zekerheid constateerden dat het gekraai vandaan kwam, begonnen we reeds onze +maatregelen te nemen om niet gezien te worden, want zulke dieren zijn buitengewoon schuw. Besloten werd dat slechts een onzer, +de beste schutter, zou probeeren het dier onder schot te krijgen, terwijl de anderen in eene inzinking van den bodem zouden +blijven wachten en loeren, waarheen de haan bij eventueele mislukking zou vliegen. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1918-260.jpg" alt="Klappertuinen bij Boeloekoemba." width="720" height="478"><p class="figureHead">Klappertuinen bij Boeloekoemba.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Gebruik makende van elke dekking, die het terrein bood, sloop de jager als een indiaan naar de boomen toe en weldra was hij +uit het oog verdwenen. Het roepen van den vogel ging geregeld door, waaruit opgemaakt kon worden, dat het dier nog geen onraad +bespeurd had. In spanning werd afgewacht hoe het verder gaan zou. + +</p> +<p>Eindelijk viel een schot, waarna het kraaien onmiddelijk verstomde. Daar niemand iets had zien wegvliegen, was de waarschijnlijkheid +groot, dat de jacht gelukt was. Inderdaad kwam onze makker ons dan ook al spoedig tegemoet met zijn buit, een fraai exemplaar. + + +</p> +<p>Van habitus verschilt een boschhaan niet meer van een gewonen haan dan een wild konijn van een tamme soortgenoot, alleen vliegen +de wilde hoenders veel beter dan onze huiskippen. + +</p> +<p>Zoo werd de jacht voortgezet en hoewel de buit niet zeer rijk was, kwamen we in den namiddag toch met een dozijn duiven, waarbij +ook een paar van die fraaie groene exemplaren, mitsgaders onzen haan, te Lemoe-Lemoe aan. + +</p> +<p>We vonden hier alles reeds op ons wachtende. De aanblik van de kleine baroega, vervallen en vervuild als het gebouwtje eruit +zag, beloofde ons geen al te aangenaam verblijf. Dadelijk werd daarom last gegeven de medegenomen veldtent op te zetten, we +konden dan tenminste daarin zitten en eten en behoefden slechts in de baroega te slapen. + +</p> +<p>Het plaatsje Lemoe-Lemoe zag er ook al zoo droevig en armoedig uit. Het bezat toch nog een monument, bestaande uit een vervallen +Boegineesche benting. Het voornamelijk uit groote stukken karang opgebouwde muurwerk moet in vroeger tijden de inwoners beveiligd +hebben tegen overval van zeeroovers. Toen moet er dus te Lemoe-Lemoe meer te halen zijn gegeweest dan nu. Eenige prauwen lagen +op stapel, waren in aanbouw. Met scheepsbouw moet de bevolking <a id="d0e144"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e144">261</a>]</span>hoofdzakelijk in haar onderhoud voorzien. + +</p> +<p>Onze kok zorgde intusschen voor den pot, wij zorgden voor of hadden reeds gezorgd voor voldoende eetlust. Het boschhoen stelde +onze verwachtingen niet te leur. We zochten dien avond vroeg onze slaapplaatsen op. Den volgenden dag zouden we de reis vervolgen +naar Bira, dat juist aan den anderen kant van Kaap Bira, dus aan de Golf van Boni ligt en waar de Regent zijne woning heeft. +Dit traject zou te paard worden afgelegd. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1918-261-1.jpg" alt="Strand bij Tanah-beroe." width="536" height="420"><p class="figureHead">Strand bij Tanah-beroe.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Toen we den volgenden morgen uit de veeren kwamen, zag het weder er zeer triestig uit. Spoedig vielen de eerste regendruppels +voorboden van het waterballet, dat ons dien dag wachtte. Het vertrek stelden we nog eenigen tijd uit in de hoop, dat het regenen +zou ophouden, doch toen de kans daarop niet beter werd, besloten we maar te gaan. + +</p> +<p>Al de barang moest nu verder per koelie over land vervoerd worden. Het opbreken hield nogal eenigen tijd op en we wilden niet +eer vertrekken, voordat de karavaan ook kon afmarcheeren. Eindelijk was het dan toch zoo ver en kon de stoet zich in beweging +stellen. Het is niet prettig al met regen op weg te gaan, maar er was niets aan te doen. We waren spoedig doornat en onze +toestand zou ellendig geweest zijn, als het vooruitzicht, dat ons te Bira een van de beste baroega’s van de geheele streek +wachtte, ons niet in een goed humeur had gehouden. Het bleef steeds doorregenen alsof het ging in aangenomen werk, den weg +veranderende in bergstroompjes. De hoeven der paarden verdwenen in het wild stroomende water. Toen we eenmaal den bergrug, +welke eene voortzetting schijnt te zijn van het gebergte van het eiland Saleyer en dien we moesten overtrekken, beklommen +hadden, ging het beter. + +</p> +<p>We hadden toen ten minste niet meer aanhoudend het idee, dat we door een kali waadden. Maar troosteloos was het. + +</p> +<p>Geen honderd meter konden we voor ons uit zien. Er was trouwens niet veel anders te zien dan laag geboomte, hier en daar een +eenzame eucalyptus en struikgewas, dat met moeite het leven scheen te rekken op de barre rotsen. + +</p> +<p>Eigenaardig hol klonken soms de stappen van de paardenhoeven op den harden grond, waaronder zich wie weet hoe groote holen +en spelonken uitstrekten, want deze geheele bergrug is buitengewoon rijk aan grotten, waarvan het bezoeken ook een der doeleinden +van onzen tocht was. Het rotsachtige hooge terrein hier leent zich niet bijzonder voor den akkerbouw. De dun bezaaide bevolking, +welke haar woonstêe voornamelijk beneden langs de kust heeft gezocht, kapt hout in de bosschen, waarvan in de kleine strandplaatsjes +prauwen en prauwtjes van allerlei slag gebouwd worden. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1918-261-2.jpg" alt="Kaap Bira" width="604" height="454"><p class="figureHead">Kaap Bira</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Zwaar van regen kwamen we vroeg in den middag in het gezicht van de Bonische Golf, daar lag, een honderd meter beneden voor +ons, Bira. Een kleine missigit op een heuvel, een paar andere gebouwen tusschen het groen, wazig door den regen de blauwe +zee, waarop de branding een heldere witte streep trok; genoeg om ons te doen gevoelen wat we <a id="d0e170"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e170">262</a>]</span>misten door het ongunstige weer. Voorzichtig glibberden we naar beneden langs een zeer steil pad, dat geplaveid bleek met +..... pijpaarde, die hier voor het grijpen lag. Onze baroega was een flink gebouw met vier vertrekken, een groote voorgalerij, +goed onderhouden dak en wanden, nieuwe britsen. Zoodra we ons behaaglijk gevoelden in droge kleeren, besloten we, terwijl +de regen nog maar steeds op het sirappen dak kletterde, hier minstens een paar dagen te blijven. Dit was aanbevelenswaard +met het oog op de interessante streek, waarin we ons nu bevonden, maar ook gewenscht met het oog op onze doorweekte vuile +plunje. We nestelden ons dus met meer vertrouwen in ons nieuwe bivouak, pakten meer uit. Het wild ontbrak dezen keer op onze +tafel, doch de Regent had voor een mooie visch, een kakap, gezorgd. Goed toebereid door onzen kok, smaakte hij overheerlijk +en geplengd met een dietschen dronk, monterde het stevige maal ons heelemaal op. En toen we, behaaglijk droog en heerlijk +verzadigd onze beenen onder de tafel staken, droeg een pijpje portorico extra bij tot de huiselijkheid. We boomden zwaar, +maar nochtans niet zoo zwaar, of, toen het carillon van de Birasche Notre-Dame kinderbedtijd speelde, waren we reeds ter ruste. + + +</p> +<p>Toen we den volgenden morgen opstonden, was het gelukkig weer droog en scheen de zon aan een blauwen hemel. We namen een bad +in het prachtige heldere water van een aardig zwembassin, dat, door de natuur gevormd, door menschenhanden wat verbeterd, +door een klare bron gevoed, eene onweerstaanbare aantrekkingskracht op ons uitoefende. Het duurde evenwel niet lang of op +het pad, dat boven ons langs den heuvel leidde, verdrong zich een heele rij Birasche schoonen, varieerend in leeftijd, maar +allen vol nieuwsgierige belangstelling voor de blanke kerels in het water. Ze waren voorzien van aarden potten, waaruit we +begrepen, dat onze aanwezigheid bij de bron, die het heele plaatsje van water voorzag, stagnatie dreigde te veroorzaken in +het dagelijksch gebeuren van menig huisgezin. Dies zochten we het verder maar weer op het droge. Nog voor het ontbijt beklommen +we den heuvel achter de pasanggrahan. Midden op de helling stond een armzalige missigit. De heuvel bleek een harde rots te +zijn van een zeer eigenaardige formatie, overal vertoonde hij in zijn gesteente openingen, als in een slechte spons of in +een stolksche kaas, waarvan dan vele zóó groot waren, dat een hand, een voet er met gemak in schuil konden gaan. Op den top +genoten we een panorama over de kust en over de Golf van Boni, zelfs de eilandjes voor Balangnipa waren heel duidelijk te +zien, een panorama, dat deed denken aan de schoone kusten van de Middellandsche Zee. De olijven en oranjeappels vervangen +door wildhout en klappers, maar de rotspartijen niet minder interessant, de zee niet minder blauw, het groen niet minder weelderig +en bovendien op sommige plaatsen een prachtig wit en breed strand, dat onze Hollandsche harten deed opspringen. Het dorp met +verscheidene flinke huizen lag aan onze voeten in de schaduw van hoog geboomte. Eigenaardig die pannen daken van sommige woningen, +nergens zagen we dat op Zuid-Celebes. Men vertelde ons dat die pannen van Java waren aangevoerd, wel een bewijs dat er hier +veel scheepvaart is. We gingen niet heen voordat de zon, die op onze ongedekte kruinen begon te branden, ons tot den aftocht +dwong. Na het ontbijt zouden we de uiterste <span class="abbr" title="Zuid-Oostelijke"><abbr title="Zuid-Oostelijke">ZO.</abbr></span> punt van ons schiereiland, Kaap Bira (Oedjoeng Lassowa) bezoeken. Natuurlijk werden de geweren niet vergeten. Eerst moesten +we langs een voetpad naar beneden afdalen om aan het strand van de baai van Bira te komen. We wandelden over een rotsig terrein. +Er deden zich hier op geologisch gebied interessante verschijnselen voor, die erop wezen, dat de kust periodiek sterk gerezen +was. In den rotswand aan onze rechterhand was zeer duidelijk afgeteekend ’t oude zeeniveau. Door verwering en door den golfslag +was over grooten afstand in den rotsmuur een diepe groef ontstaan, door hare afmetingen hier en daar het idee van holen wekkende. +Een vijftig meter lager zouden we hetzelfde verschijnsel zien, maar met de zee en de lucht nog steeds in werking. De formatie +aan het tegenwoordige en aan het oude strand waren zoo treffend gelijk, dat ieder, die niet geheel vreemd staat tegenover +natuurkundige verschijnselen, terstond tot de conclusie moet komen, dat de natuur ons hier een kijk gaf in haar werk van eeuwen +en eeuwen. Een Aeonen-kalender, aan de hand van welken wij het niet onderstaan berekeningen te maken. Beneden aan het fraaie +breede strand, waar dit ook nog breed genoeg was voor eene klapperaanplant, vonden we verschillende bantilangs of scheepstimmerwerven. +Hier werd door eenvoudige inlanders, evenals te Lemoe-Lemoe, het eerzaam beroep van scheepsbouwer uitgeoefend. De Biraneezen +zijn van ouds wijd en zijd beroemd om die kunst. Verschillende flinke zeilschepen, die hier op stapel stonden, vertoonden +het onmiskenbare oudeuropeesche type van de “Halve Maen”; ook het tuig van deze prauw-pelari’s vertoont, in tegenstelling +met de andere, in groote trekken het europeesche type. De vaartuigen zijn dikwijls niet alleen zeer fraai beschilderd, maar +ook van snijwerk voorzien, vooral de ambing of stuurstoel. De wijze van werken, door den scheepstimmerman gevolgd, verschilt +echter nogal wat van de europeesche. Het gaat hier klaarblijkelijk zooals met zooveel werk van inlanders, dan een greep, dan +een ruk, dan een geweldige pauze. De aanwezige voorraad hout, waarvoor het meest gezocht is katondeng, ook wel genaamd nanassa +of golassa, was ook veel te gering om een geregeld doorwerken mogelijk te maken. Maar men moet toch respect hebben voor den +hoofddoek van Batjo, waaronder een uitstekende voorstelling van het geheel en de onderdeelen blijkt te bestaan, want zoo’n +prauw wordt in elkaar gezet zonder eenige teekening en zonder dat er wiskunde aan te pas komt. + +</p> +<p>Op het blanke zand van het strand vonden we sponsen, koraal, puimsteen en vreemdsoortig gevormde, fraaie schelpen. We volgden +nu eerst een wijle het strand in zuidelijke richting, doch weldra naderde de rotswand zoo dicht de zee, dat er zelfs bij laag +water nauwelijks mogelijkheid bestond over den hier steenachtig geworden oever te loopen. Eigenaardig zooals op sommige plaatsen +de rotsen door den golfslag waren uitgehold en in de grilligste vormen uitstaken. We verlieten dan ook het strand en gingen +<a id="d0e179"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e179">263</a>]</span>meer binnenwaarts over een plateau, dat ten slotte uitliep in den steilen scherpen hoek van Kaap Bira, door de inlanders de +Oedjoeng Lassowa genoemd. Op den achtergrond verhief zich een steile, ongeveer 120 M. hooge heuvel, de Djanggo genaamd, typisch +wegens den platten vorm, die de uitlooper is van het hooge heuvelland, dat in noordelijke richting langs de kust van Bira +loopt. Een fraai uitzicht hadden we hier over de 9 mijl breede Straat van Saleyer met de eilandjes Lyoekang Lowe en Sarontang, +benevens in de verte, wazig, het groote eiland Saleyer. Rechts een onbeperkt uitzicht over de Soendazee en de zuidkust van +Celebes, links over de Bonische Golf. Geen wonder dat de zeeroovers dit vroeger een uitgezocht punt vonden om zich te nestelen. +Een uitgestrekt vergezicht hebbende over de nabijliggende zeeën, konden zij de vreemde vaartuigen, zoowel aan de oost- als +aan de zuidkust van Zuid-Celebes bespieden, terwijl de eigen vaartuigen de terecht gevreesde kaap niet behoefden om te varen, +daar de baai van Bira en die aan den anderen kant van Kolong met hare strandvlakten zeer veilige schuilplaatsen aanboden. + + + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1918-263.jpg" alt="Offerhuisje op Kaap Bira" width="606" height="457"><p class="figureHead">Offerhuisje op Kaap Bira</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Voor den steil uit zee oprijzenden hoek steken eenige losse steenen uit, die altijd boven water blijven. Hier ziet men een +paar maal in de maand de booten van de Koninklijke Paketvaart Maatschappij, passeeren op hun weg naar de Molukken en de Golf +van Boni, voor welke schepen dit 300 à 400 vadem diepe vaarwater een uitstekende doorvaart aanbiedt. Voor kleine vaartuigen +maken de hier dikwijls voorkomende hevige winden en stroomen het tot een gevaarlijk vaarwater; eenige jaren geleden verging +op deze plaats nog een kruisboot, die de Landraad van Sindjai aan boord had. De zeer felle stroomen, welke men hier kan aantreffen +en die sterke draaikolken kunnen doen ontstaan, veroorzaken, zoodra wind en stroom tegen elkaar intrekken, zoodanige rafelingen, +dat men zou meenen branding te zien op een veel minder diepe plaats. Boven op de Kaap staat een eenvoudig huisje van houten +steilen en met atap gedekt, waar de inlanders offers plegen te brengen aan den “Sétang”, die over deze zoozeer gevreesde kusten +en wateren heerscht. Aangezien de zon reeds de middaghoogte bereikt had, aanvaardden we, na een laatsten blik van de uiterste +punt der Kaap over de watervlakten geworpen te hebben, den terugtocht. Als herinnering aan ons bezoek lieten we eenige rechte +takken afsnijden van een ebbenhoutboom, die hier stond en in deze streken eene groote zeldzaamheid is, om die mede te nemen +om er wandelstokken van te laten maken. Op onzen terugweg merkten we in den steilen bergwand nog een paar holen op, die we +na een kleine klimpartij konden bereiken. Daar we geen toortsen bij ons hadden waagden we ons niet diep in de kronkelende, +zich spoedig vernauwende donkere gangen en vonden hier dan ook niets bijzonders. De jacht leverde dien dag niets eetbaars +op, doch dat was niet zoo erg, want thuis gekomen kregen we weer heerlijke visch op tafel. De avond bracht ons in ons “vorstelijk +verblijf” nog eene aardige verrassing. De Regent liet namelijk voor ons zijne pakaréna’s optreden, dansmeisjes, uitgezocht +uit de mooiste en bevalligste meisjes van 10 à 12 jarigen leeftijd, die daarvoor speciaal zijn opgeleid. + +</p> +<p>Bij bezoeken van den besturenden ambtenaar, dan wel andere europeanen of aanzienlijke inlanders, treden zij, fraai uitgedost, +op. In de groote voorgalerij waren eenige matten op den grond uitgespreid. + +</p> +<p>Hierop vlijde zich het “koor” neer, bestaande uit een half dozijn vrouwen, terwijl een paar mannen, waarvan de een de ganrang +bespeelde en de andere op een gong sloeg, het “orkest” vormden. In het midden plaatsten zich de vier danseresjes met kleurige +sarongs te voeten uit. Op het bloote bovenlijf rijkelijk gouden sieraden, halskettingen, armbanden, oorbellen, alles met de +voor een Boeginees in statiegewaad onontbeerlijke aanhangsels. Elk voorzien van een waaiertje en een kleurig doekje. Het dansen +bestond in het aannemen van de meest verschillende en bevallige, vaak schilderachtige standen en werd begeleid door het met +een doordringend neusgeluid zingen van een lied door de vrouwen, terwijl het orkest dit met de instrumenten accompagneerde. +De ganrang is een soort trommel, ongeveer ¾ M. lang, de vorm hebbende van een afgeknotten kegel. Het bespelen geschiedt met +de hand, zittende, waartoe het instrument om den hals wordt gehangen. Hoe vaardig ook bespeeld, klinkt het buitengemeen eentonig +voor europeesche <a id="d0e192"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e192">264</a>]</span>ooren. De gong schijnt hoofdzakelijk te dienen om de maat aan te geven. + +</p> +<p>Eene eigenaardige bekoring ging er uit van ’t geheel: de vier kleine slanken, die in gracieuse beweging haar kleurige doekjes +of waaiertjes hanteerden, ’t gezang der vrouwen, de droomerige en toch zoo hartstochtelijke muziek. Het speet ons dat we de +strekking van het spel, de beteekenis van het gezang niet beter vatten konden. We begrepen er alleen van dat het betrekking +had op het leven van den zeeman. Toen we ons dien avond ter ruste begaven, klonken ons die vreemdsoortige tonen nog na in +de ooren en het duurde eenigen tijd voordat Morpheus ons met dat gezang in zijn armen had gelokt. + +</p> +<p>Den volgenden morgen was er weer heldere zonneschijn. Op ’t programma stond een bezoek aan de merkwaardige doodengrotten, +welke hier in de nabijheid lagen. Na een heerlijk bad in de zwemkom en een goed ontbijt, begaven we ons al spoedig op weg. +We volgden nu een voetpad, dat in zuidelijke richting door en langs tuinen van de bevolking liep en dat ons na ongeveer een +half uur gaans bracht bij de Liijang-tattara, de meest bekende doodengrot in deze streek. Voor onze voeten opende zich een +groote kuil,ongeveer 4 M. diep, waarin we ons langs een afgebrokkelden wand konden neerlaten. Vier holen of spelonken kwamen +op deze gemeenschappelijke, gedeeltelijk overwelfde ruimte uit. Het gewelf was hier blijkbaar ingestort evenals op nog eene +andere plaats, waar op den grond een menigte rotsblokken lagen, waaromheen gewone teelaarde, waarop eenige boomen en struiken +zich ontwikkeld hadden. De grootste der spelonken had ongeveer een diepte van 20 M. en een breedte van 12 M., terwijl de andere, +die in elkaar liepen, gezamenlijk wel een 70 M. diep gingen, doch veel kleiner waren en niet meer dan 4 M. breed en 3 M. hoog +waren. De wanden, die uiteraard zeer onregelmatig gevormd waren en waarin zich diepe nissen bevonden, bleken uit kalkgesteente +opgebouwd te zijn. Druipsteenformaties werden nagenoeg niet aangetroffen. Achter in de verste onderaardsche gang, waarin we +slechts achter elkaar in gebogen houding gaande konden doordringen, terwijl de vleermuizen, verschrikt door de flambouwen, +ons in het gezicht fladderden, gaapte een griezelige diepe put, in welks zwarte duisternis het licht der toortsen niet tot +den bodem vermocht door te dringen. Bij peiling met een eind touw bleek de schacht ongeveer 10 M. diep te zijn. Geen onzer +had lust bij het gebrekkige licht zich daarin af te laten zakken. Een acetyleenlamp zou ons hier goede diensten hebben kunnen +bewijzen. De bodem was overal met een dikke laag grof poeder en in het diepste gedeelte ook met excrementen van vleermuizen +bedekt. De eerste ruimte, waarin we waren afgedaald, was als bezaaid met knekels van menschen en dieren in verschillende stadiën +van verwering, alsmede met een legio scherven en gebroken stukken aardewerk van verschillende vorm, grootte en bewerking. +Hoewel gansche geraamten niet meer voorhanden waren, lagen er nog tal van overblijfselen van kisten of daartoe behoord hebbende +planken, sommige geheel vergaan, anderen vermolmd. Vele voorwerpen uit deze grot waren vroeger reeds weggehaald en bevinden +zich thans in het Museum van het Bataviaasch Genootschap. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1918-264.jpg" alt="De Liijang-tattara doodengrot bij Bira." width="607" height="463"><p class="figureHead">De Liijang-tattara doodengrot bij Bira.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Omtrent de herkomst dier doodkisten is evenmin als omtrent de daarbij gevonden voorwerpen iets met zekerheid bekend, niemand +der bevolking kan daarover eenige inlichting verschaffen, trouwens schijnt zij zelve daaraan zeer, weinig waarde te hechten, +hetgeen zeker wèl het geval zoude zijn, indien hare voorouders hunne dooden hier op deze wijze bezorgd hadden. In ’t algemeen +toch koestert de inlander veel eerbied voor de graven zijner voorouders. Wie het geweest zijn, die aldus hun dooden gedeponeerd +hebben in holen en spelonken, waarvan sommige zoo ongenaakbaar, dat men zich moeilijk daarvan een denkbeeld kan vormen en +inlanders er zelfs voor terugdeinzen om ze binnen te gaan, is nog een onopgelost raadsel. Zeker is het echter dat het geen +aanhangers van den Islam waren, want bij geen der kaakbeenderen, waarvan er zoo tallooze over den grond verspreid lagen, waren +de tanden geslepen, noch in de onder, noch in de bovenkaak. Of er eenig verband gezocht kan worden tusschen deze geheimzinnige +doodengrotten en het thans nog bij de heidensche Toradja’s van Centraal-Celebes bestaande gebruik om hunne dooden te leggen +in holen op zeer ontoegankelijke plaatsen zooals in steile bergwanden, wagen wij niet te onderstellen. + +<a id="d0e205"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e205">265</a>]</span></p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1918-265.jpg" alt="Lieden uit de bergstreken van Boeloekoemba." width="720" height="495"><p class="figureHead">Lieden uit de bergstreken van Boeloekoemba.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Op grond van sommige overwegingen is ook wel het vermoeden geuit, dat vreemde kolonisten uit de Molukken komende, zich in +vroegere tijden hier en op Saleyer, waar ook eenige doodengrotten worden aangetroffen, hebben opgehouden om zeeroof uit te +oefenen en later weer vertrokken zijn of zich geheel in de bevolking hebben opgelost. Hoe het zij, het is vreemd, dat hoegenaamd +niets daarvan in het geheugen der bevolking is bewaard gebleven. De aanwezigheid van beenderen van buffels, varkens en honden +is niet anders te verklaren, dan dat die dieren er als offerande zijn ingebracht of in de grot zijn neergestort en daar een +gruwelijken dood hebben gevonden. Na weer naar boven te zijn geklauterd, bezochten we nog een in de nabijheid gelegen doodengrot, +bij de bevolking de “Sépé” genoemd. Hier wilde geen inlander met ons afdalen, omdat, naar zij beweerden, deze grot vroeger +gediend had als oubliette, waar ter dood veroordeelden ingeworpen werden en werkelijk lagen aan de oppervlakte enkele schedels, +waarbij de voortanden waren afgeslepen. Het was een groot gewelf van ongeveer 6 M diepte en met een chaos van kolossale rotsblokken, +waartusschen nog overblijfselen van deels vergane, deels versplinterde deelen van lijkkisten werden aangetroffen. Blijkbaar +had deze grot dus voor hetzelfde doel gediend als de Liijang-tattara, totdat eene instorting daaraan een einde maakte. Tusschen +de rotsblokken gaapten eenige donkere gaten en spleten, waarvan het niet mogelijk was de diepte te peilen, hetgeen eene aanmaning +voor ons was om hier voorzichtig te zijn. + +</p> +<p>We lieten het dan ook maar hierbij en gingen verder nog wat in den omtrek jagen. Wel moesten er in de buurt nog meer doodengrotten +zijn zooals aan den voet van den Djanggo, waar we den vorigen dag geweest waren en die nog nimmer onderzocht zijn, doch we +beschikten tot onze spijt niet over de noodige hulpmiddelen om ons in de spelonken diep te wagen en de aanwezigheid van slangen, +waarvan we reeds een paar van een gevaarlijke soort gezien hadden en die zich bij voorkeur in holen en gaten verbergen, schrikte +ons daar ook wel wat van af. + +</p> +<p>We brachten van onze jacht eenige duiven mede, welke aan de goede zorgen van den kok werden toevertrouwd. + +</p> +<p>Als gewoonlijk liepen we, voordat de duisternis inviel, nog wat rond in de kampong. Als men het leven der menschen in die +afgelegen kampongs zoo van nabij gadeslaat, wordt men wel getroffen door de eentonigheid en het emotielooze dat hun bestaan +moet hebben. Uiterst zelden bezoek krijgende van vreemdelingen, schijnen de Boegineezen de gezelligheid ook weinig of niet +onder elkaar te zoeken, getuige het verspreid uit elkander wonen, waardoor groote kampongs zeldzaam worden aangetroffen. Eene +verzameling van 7 of 8 huizen wordt in deze streken al een flinke kampong genoemd en hoe het bestuur ook tracht de menschen +te bewegen meer bijeen te <a id="d0e219"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e219">266</a>]</span>gaan wonen, wat uit een oogpunt van orde en veiligheid zoo gewenscht is, lukt dit in de binnenlanden nog volstrekt niet. En +toch, bij feestelijkheden, waaronder de Celebesiaan eigenlijk alleen dobbelpartijen en hanengevechten verstaat, kan hij niet +genoeg krijgen van de “gezelligheid” en staat men werkelijk verbaasd over zijn ausdauer, bij dat dag en nacht voortdurende +genieten ten toon gespreid. En als men op de vele “perkara’s” let, welke de inlandsche rechtbanken te behandelen krijgen, +dan zou men toch ook weer niet zeggen, dat het leven der menschen hier zoo emotieloos voortvliedt als het uiterlijk wel schijnt. + + +</p> +<p>Dien avond gingen we een bezoek bij den Regent brengen. Aangezien we onze komst tijdig van tevoren hadden aangekondigd, was +alles ten huize van den Regent voor onze ontvangst in gereedheid gebracht. Hij zelf stond ons beneden aan de trap van zijne +woning op te wachten. Eigenaardig, zoo’n huis van een Boegineeschen Regent; hoog op palen gebouwd, onderscheidt het zich in +vorm weinig van de huizen van gewone gegoede inlanders. Alleen aan de grootte en den bouw van den voorgevel kan men den hoogen +rang van den bewoner onderkennen. Een houten trap met een afdak leidde ons in het groote ontvangvertrek, dat het geheele voorste +gedeelte van het huis innam. + +</p> +<p>Hier ontving ons de vrouw van den Regent, gekleed in een lange kleurige zijden boegineesche kabaja, waaronder zij een fraaie +sarong droeg. Midden in het vertrek, dat door een petroleumlamp schaars verlicht werd, stond een langwerpig vierkante gedekte +tafel, beladen met schoteltjes, welke zeker wel een 20 soorten van gebak bevatten. Achter in het duisterste gedeelte van het +vertrek, dichtbij en in de deuropening, die toegang gaf naar het achterhuis, zaten de overige bewoners van het huis, uit de +familieleden en volgelingen van den Regent bestaande, bij elkander op den grond ons met groote belangstelling te “beobachten”, +geen beweging die hun ontging. Toen we gezeten waren, werd ons een groote kop zwarte koffie ingeschonken en werden we genood +om toe te tasten. Het was een moeilijke keus want de eene lekkernij zag er al oneetbaarder uit dan de andere en het zou dus +een zware taak zijn de tafel eer aan te doen. We kozen ten slotte maar iets dat er wat droog uitzag en den minsten smaak beloofde +te hebben. Nadat we met ongelooflijk veel moeite de zwarte koffie naar binnen hadden gewerkt, werd ons zonder mankeeren een +groote kop thee opgediend. Ook deze lijdensbeker konden we fatsoenshalve niet aan ons voorbij laten gaan. Het gesprek liep +uiteraard over gewone dagelijksche dingen en werd gevoerd in den trant als bij een bezoek bij eenvoudige boeren in Drente, +trouwens het geheel deed, uitgezonderd dan de entourage, wel wat denken aan zoo’n boerenvisite. Toen we zoo zaten te smullen, +zette eensklaps een klein kind in den donkeren hoek een keel op van belang. Op onze vraag waarom het kind zoo schreeuwde, +deelde men ons mede, dat het niet langer al die lekkernijen op tafel kon aanzien en nog niet voldoende getraind was zijne +begeerten naar behooren te bedwingen. Natuurlijk dat het toen met kwistige hand door ons bedeeld werd, blij als we waren dat +dit intermezzo eenigszins de aandacht van onzen eigen geringen eetlust afleidde. Voordat ons bezoek eindigde, dat we ongeveer +een anderhalf uur gerekt hadden, werd elk van ons volgens landsgebruik op een presenteerblad een fraaie Bira’sche sarong aangeboden, +welke weefsels terecht een goeden naam hebben. De etikette bij de Boegineezen eischt, dat men een dergelijk geschenk niet +in handen neemt en bekijkt, dit zou hoogst onbeleefd gevonden worden, want het zou den schijn hebben of men het voorwerp critiseerde. +We bedankten dus zonder meer en keken er verder niet naar om, zelfs namen we het bij ons vertrek niet mede, want het gebruik +is, dat het geschenk den bezoeker naar huis wordt nagedragen. Den volgenden morgen reciproceerden wij die beleefdheid door +aan de vrouw van den Regent een paar doozen zeep en een flesch odeur te zenden. + +</p> +<p>Thuis gekomen spoelden we den naren smaak weg met een glaasje bier en ondanks al die “kwade vochten” sliepen we dien nacht +uitstekend. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1918-266.jpg" alt="Kust nabij Kaap Bira." width="606" height="439"><p class="figureHead">Kust nabij Kaap Bira.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Het plan was om den volgenden dag de reis door het regentschap voort te zetten en onze tenten op te slaan te Tyro, aan de +baai van dien naam gelegen, ongeveer 10 paal benoorden Bira. Het was ’s morgens een drukte van belang voor ons vertrek. De +koelies, die ons “gepäck” zouden vervoeren, waren al vroeg aanwezig en wachtten op het voorerf tot onze bedienden alles hadden +ingepakt, hetgeen eerst na het ontbijt geheel kon geschieden. Toen dit afgeloopen was en de stoet vertrekken kon, maakten +we ons gereed om op te stijgen. De paarden, weelderig geworden <a id="d0e234"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e234">267</a>]</span>door de lange rust en het goede voer, moesten met beleid genomen worden, want hun ongeduld liet het niet toe kalm den voet +in den stijgbeugel te zetten. Het was ongeveer 9 uur geworden toen we het poortje voor de pasanggrahan uitreden. Hevig was +de belangstelling van de bewoners voor onzen uittocht; achter elke vensteropening verdrongen zich de bruine gezichten en de +geheele Bira’sche jeugd deed ons een eindweegs uitgeleide. Eerst gingen we hetzelfde steile pad naar boven, waarlangs we gekomen +waren, maar nu was het gelukkig niet glibberig, want sindsdien had het niet meer geregend. Op het hoogste punt gekomen, sloegen +we den weg in die in noordelijke richting de heuvelketen volgt, welke tot Sindjai evenwijdig aan de kust van de Bonische golf +loopt. We hielden de zee dus aan onze rechterhand en hadden af en toe een prachtig uitzicht over het in het felle zonlicht +schitterende blauwe watervlak. In de heldere morgenlucht teekende zich aan de andere zijde in de verte het geweldige bergmassief +van den Lompo-Battang duidelijk af. De weg ging over een harden kalksteenbodem, waaruit scherpe koraalpunten uitstaken, waarop +onze paarden spoedig dreigden kreupel te loopenen wederom klonken op sommige plaatsen de voetstappen hol, alsof daar de grond +ondermijnd was. Zoo genoten we gedurende eenige uren van de mooie panorama’s. Bijzonder schoon vooral was het gezicht op de +baai van Tyro van de zuidzijde gezien. Kort na den middag kwamen we daar aan. De baroega was klein en primitief, doch toen +de barang was aangekomen, installeerden we ons zoo goed mogelijk, want we dachten hier een dag over te blijven om den omtrek +te verkennen. + +</p> +<p>Nadat de middaghitte wat over was en we gegeten hadden, gingen we een heerlijk bad nemen in een kristalheldere bron dicht +bij de baroega. De geheele streek tusschen Bira en Tyro schijnt rijk aan bronnen te zijn want we waren er al meerdere gepasseerd. +We wandelden daarna nog wat rond om de naaste omgeving van de baroega op te nemen. De kampong lag aan het strand dicht bij +onze baroega op korten afstand van de monding van de Tyro-rivier. De moerassige vallei van deze rivier onderbreekt hier den +hoogen heuvelrug, welke zich aan de overzijde weer verder noordwaarts voortzet. Op het strand lagen een paar prauwen in aanbouw, +ook hier werd dus de scheepsbouw beoefend. ’s Avonds in de baroega werden we heftig geattaqueerd door wolken giftig stekende +muskieten die zich door geen tabaksrook lieten verdrijven. In arren moede liepen we maar eens naar buiten naar het strand +waar een eigenaardig schouwspel onze aandacht trok. Duizende dwaallichtjes bewogen zich langs de kust van de baai. Het was +namelijk lage ebbe, zooals in de maanden Augustus, September en October dikwijls voorkomt, waardoor het gansche strand op +een paar honderd meter droog loopt. Bij avond wordt dan met fakkellicht overal, tot zelfs laat in den nacht, naar allerhande +zeedieren, zoo visschen als schelpdieren gezocht, die in de plassen of tusschen de steenen zijn achtergebleven. De aanblik, +dien de kust dan oplevert, met zijn ontelbare bewegende lichtjes, tot in myriaden vermenigvuldigd door hunne terugkaatsing +in het weinig overgebleven water, is in de hoogste mate tooverachtig. We bleven dan ook geruimen tijd dit eigenaardige schouwspel +gadeslaan, totdat de muskieten, die ons evenmin hier met rust lieten, ons noopten bescherming te zoeken achter onze klamboe. +Den volgenden morgen namen we voor het ontbijt een kijkje op de passer, waar het al aardig druk begon te worden. + +</p> +<p>Eens in de vijf dagen was het hier marktdag, een heel evenement voor het plaatsje. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1918-267.jpg" alt="Kaap Tyro." width="606" height="448"><p class="figureHead">Kaap Tyro.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Er zijn zeker weinig dingen waar het belang van de bevolking meer mee gemoeid is dan met een goed geregeld marktwezen, de +geheele binnenlandsche kleinhandel is op de passers aangewezen. Van heinde en ver komen de menschen hunne producten brengen +om die meestal in te ruilen tegen katoentjes, tabak en andere benoodigdheden. Het is altijd een aardige levendigheid op zoo’n +passer. Na het ontbijt maakten we in een lichte prauw een tochtje over de baai naar Kaap Tyro. We bezochten hier een klein +strandhol, Samboang geheeten, iets bezuiden de kaap. De opening was ongeveer 6 M. boven den grond, zoodat we langs een bamboeladdertje +naar boven moesten klimmen. Het was slechts eene kleine ruimte, waarin we niet rechtop konden staan en waarvan de bodem maar +weinige vierkante meters besloeg. Op den grond lagen vermolmde overblijfselen van doodkisten en evenals in de doodengrotten +van Bira een menigte losse fragmenten van menschelijke skeletten en scherven van porseleinen vaatwerk. De ongeslepen tanden +in de bekkeneelen <a id="d0e247"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e247">268</a>]</span>wezen ook hier op den vóór-mohammedaanschen oorsprong van deze doodenplaats. + +</p> +<p>Vervolgens voeren we nog verder zuidwaarts langs de kust om de merkwaardige strandliniën, die ook hier zoo duidelijk aan den +dag komen, te bezichtigen. Er lieten zich niet minder dan vijf van zulke lijnen boven elkaar onderscheiden, de onderste uitholling +door het tegenwoordige zeeniveau medegerekend, waarvan de hoogstgelegene naar schatting wel een 100 M. boven de zee lag. Op +eenigen afstand van de kust was het verloop dier strandliniën in horizontale richting duidelijk te onderkennen. We voeren +daarna terug naar de baai met de bedoeling de Tyro-rivier nog een eindje op te varen in de hoop hier een kaaiman te kunnen +schieten. De rivier is bij de monding ca. 30 M. breed en bij hoog water ongeveer 3 mijl bevaarbaar voor lichte vaartuigen. +De modderige oevers zijn dicht begroeid met nipahpalmen, een uitgezocht terrein dus voor die ongure amphibieën, waarvan het +hier dan ook volgens de menschen moet wemelen. Werkelijk werden we, nadat we even de rivier waren ingevaren, opmerkzaam gemaakt +op een kaaiman, die zich op een uitstekende modderbank aan den oever in de zon lag te koesteren. Het is merkwaardig hoeveel +eerder een inlander zoo’n dier opmerkt dan een europeaan; wij zouden stellig het doodstil liggende monster met zijne op de +modderige omgeving gelijkende kleur niet zoo spoedig gezien hebben. Heel behoedzaam werd naar de plaats, waar het dier lag, +heengeroeid. Het sliep klaarblijkelijk, want we konden het tot op ongeveer 30 pas naderen zonder dat het ons opmerkte. Aangezien +we slechts jachtgeweren bij ons hadden met ronde kogels geladen, hadden we afgesproken tegelijk te schieten, om tenminste +eenige kans te hebben het dier zoo te treffen dat het bleef liggen. Nadat we het goed op de korrel hadden genomen, had op +het gegeven teeken eene nagenoeg gelijktijdige losbranding van drie geweren plaats. Op hetzelfde oogenblik maakte het dier +een vervaarlijke luchtsprong en plompte dicht bij onze boot in het water neer, waarin nog even eene hevige beroering ontstond, +die spoedig ophield, waarna er niets meer te zien was. Of het beest getroffen was had niemand van ons kunnen zien, zoo snel +was alles in zijn werk gegaan, doch gelet op de geweldige beweging die het dier gemaakt had, was het wel waarschijnlijk dat +dit niet alleen door den schrik veroorzaakt was. Hoe het zij, weg was het en als het getroffen was zou het dagen kunnen duren, +voordat het cadaver boven zou komen drijven. Men zegt dat elke verwonding een kaaiman het leven kost tengevolge van infectie, +veroorzaakt door lagere organismen, welke in het lauwe modderige water natuurlijk rijkelijk aanwezig zijn. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1918-268.jpg" alt="Gezicht op Kadjang" width="608" height="433"><p class="figureHead">Gezicht op Kadjang</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Aangezien het al vrij laat was geworden en de middagzon op het water ondraaglijk heet was, besloten we naar de baroega terug +te keeren, waar we tegen 2 uur aankwamen. Hier troffen we den Regent van Kadjang aan, die van onze komst verwittigd, ons tot +hier tegemoet gekomen was. We zouden namelijk den volgenden dag den tocht voortzetten naar Kadjang, ongeveer 10 paal noordelijker +gelegen aan de Bonische Golf. We gingen dien namiddag weer verrukkelijk baden in de bron en brachten een door muskieten hevig +geplaagden avond door. We namen den volgenden morgen bij het pontje aan de rivier afscheid van den Regent van Bira, wiens +grondgebied we hier verlieten. De weg volgde aanvankelijk den linkeroever van de Tyro-rivier doch zwenkte spoedig noordwaarts +af het heuvelterrein op. + +</p> +<p>Het geheele traject naar Kadjang was nogal geaccidenteerd doch de grond was niet meer zoo steenachtig, hetgeen van merkbaren +invloed was op de vegetatie. Veel hoog geboomte en talrijke tegen de hellingen aangelegde tuinen van de bevolking gaven aan +de landstreek een bekoorlijk aspect. Slechts nu en dan was door het groen de blauwe zee zichtbaar. Zwermen witte kakatoe’s +droegen met hun wanluidend gekrijsch het hunne bij het landschap te verlevendigen. Eigenaardig waren hier de door de menschen +in de boomen gebouwde huisjes, welke moesten dienen als wachthuisjes om ’s nachts de tuinen te bewaken. Primitieve bamboeladders, +bestaande uit een enkelen bamboestok, waarin houten pennen als sporten waren geslagen, maakten het beklimmen voor de wakers +gemakkelijk. Soms waren het slechts platvormen zonder afdakje als groote kraaienesten, gemaakt van naastelkander gelegde stokken, +maar allen waren zoo hoog in de boomen gebouwd, dat ze een ruim uitzicht boden over de tuinen en de bewoners behoedden voor +eventueele lanssteken van onderen toegebracht, eene moordmethode, welke in Zuid-Celebes zeer in zwang is en “soloro” genoemd +wordt. + +<a id="d0e260"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e260">269</a>]</span></p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1918-269.jpg" alt="Rijstvelden in Oud-Boeloekoemba." width="720" height="492"><p class="figureHead">Rijstvelden in Oud-Boeloekoemba.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Dichtbij Kadjang passeerden we nog eene oude vorstenbegraafplaats, bestaande uit eenige groote gebeeldhouwde grafsteenen, +welke door de bevolking als een heilige plaats wordt aangemerkt. + +</p> +<p>Tegen den middag kwamen we te Kadjang aan. In de netjes ingerichte pasanggrahan, welke vroeger Controleurswoning was geweest +toen Kadjang nog de standplaats van een bestuursambtenaar was, vonden we een goed onderkomen. Voor het eerst konden we ons +weer in een behoorlijke badkamer verfrisschen en in ledikanten slapen. De pasanggrahan was van servies en keukengerij naar +behooren voorzien zoodal niet alles uitgepakt behoefde te worden. De europeesche collecteur, die in een paviljoen zijn kantoor +hield, kwam ons spoedig verwelkomen en was ons behulpzaam bij het doen inkoopen van rijst en kippen en dergelijke benoodigdheden, +waarvan onze voorraad uitgeput raakte. Vanuit de voorgalerij, welke tevens diende voor Landraadzaal als er rechtszittingen +werden gehouden, hadden we een ruim uitzicht over een uitgestrekt moeras en de heuvelen aan de overzijde daarvan. Daar de +pasanggrahan tegen den heuvelrug ligt waar deze door de terreinplooiing plotseling wordt onderbroken, was de zee slechts zichtbaar +door een nauwe passage, welke de ingang van den voormaligen zeeboezem vormt. Het lijkt namelijk wel of deze inzinking van +het land vroeger een soort fjord is geweest waarvan de bodem helaas gerezen is, waardoor een uitgestrekt moeras is ontstaan +dat zich ver landwaarts voortzet en nog met de zee in verbinding staat door evengenoemde smalle doch diepe kloof. De hoogstgelegen +gronden worden gebruikt als moerassawah’s, doch het grootste gedeelte is begroeid met nipah en bako-bako en loopt periodiek +onder. Indien de bodem 10 à 15 M lager lag, zou men hier de mooiste natuurlijke haven hebben welke men zich denken kan, nu +is het een triestig moeras, dat de plaats tot een ellendig malaria-oord maakt. Natuurlijk verzuimden we niet onze traditioneele +avondwandeling te doen, waarvoor we den weg kozen welke door de kampong naar het strand voert. Een smalle weg, een paal ver +bijna langs den voet van het heuvelterrein gaande, bracht ons aan een klein hoofd van koraalsteenen, even buiten den zuidhoek +van den ingang van het fjord. Bij dit landhoofd, dat als aanlegplaats was uitgebouwd, lagen eenige handelsprauwen voor anker, +waar zij achter het uitstekende kustrif eene goede beschutting tegen de oostelijke winden vonden. Ofschoon hier meestal eenige +handelsprauwen aangetroffen worden, beteekent Kadjang toch als handelsplaats zeer weinig omdat het geen achterland heeft. +Op het landhoofd bleven we eenigen tijd genieten van het gezicht op de spiegelgladde zee welke door geen rimpeltje bewogen +werd, de voor anker liggende prauwen bijna bewegingloos. Het kegelvormige eiland Borongloe voor de kust van Balangnipa, door +de ondergaande zon goud belicht, leek daardoor veel dichterbij dan werkelijk het geval <a id="d0e270"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e270">270</a>]</span>was. Een paar huiswaarts keerende visschers voeren in hunne ranke vaartuigen naar binnen om hun vangst den volgenden morgen +op de passer te brengen. Het begon onder de klapperboomen reeds te schemeren toen we denzelfden weg naar huis terugkeerden. +Het moeras leek nu nog somberder en dreigender dan bij vol daglicht, eene echte woonplaats van demonen, die met hun giftigen +adem dood en verderf onder het menschdom verspreidden. De bewoners hadden zich reeds in hunne huisjes teruggetrokken; behalve +op het passerterrein, waar nog eenige lieden bijeen waren, die waarschijnlijk van elders komende den nacht onder de passerloodsen +zouden doorbrengen, zagen we niemand meer buiten. De enkele tokotjes van Chineezen hadden hun luiken reeds gesloten; het flauwe +licht van een pelita, dat door de reten naar buiten drong en het geluid van stemmen binnenshuis bewezen ons echter, dat de +menschen zich nog niet ter ruste hadden begeven. De weinige flinke huizen en het armoedige doodsche uiterlijk van het onaanzienlijke +plaatsje geven Kadjang wel het voorkomen van een “ville morte”. De reorganisatie, waarbij Kadjang als standplaats van een +europeesche bestuursambtenaar werd opgeheven, is niet bevorderlijk geweest voor den bloei van deze streek. Het samenvoegen +van bestuursressorten tot ééne grootere administratieve eenheid kan alleen dan zonder nadeel geschieden, indien goede verbindingswegen +eene snelle gemeenschap met het bestuurscentrum mogelijk maken en wanneer de inlandsche hoofden en ambtenaren op een zoo hoog +peil van beschaving zijn gekomen dat zij zelfstandig op kunnen treden. Waar dit hier nog gansch niet het geval was en daarbij +de ontwikkeling van het land algeheel op eigen kracht en initiatief van de bevolking is aangewezen en de impuls van westersche +energie en europeesch kapitaal ook totaal ontbreekt, behoeft het geen verwondering te wekken dat er van eenigen vooruitgang +niets te bespeuren is. + +</p> +<p>We hadden dien avond weinig last van muskieten, hetgeen hier bij uitzondering wel eens het geval is, en konden dus zonder +voortdurende afweermaatregelen den tijd vóór het naar bed gaan gezellig pratende doorbrengen. We moesten nu langzamerhand +aan de terugreis gaan denken, want onze gewone bezigheden lieten eene langere afwezigheid niet toe. We konden in twee dagmarschen +het uitgangspunt van onze tournee bereiken door den weg over Tanette, een plaats ongeveer 20 paal in het binnenland aan den +postweg gelegen, te kiezen, waartoe we dan ook besloten. Doordat er nog eenige zaken met den Collecteur en den Regent moesten +worden afgedaan, konden we den volgenden morgen eerst tegen 11 uur vertrekken. De paarden zoowel als wijzelven hadden een +goede rust genoten zoodat we tegen de vermoeinissen van den dag bestand zouden zijn. Het was anders geen genoeglijk vooruitzicht +20 paal door een bijna boomlooze streek op het heetst van den dag af te leggen. De eerste tien paal kunnen nog aangenaam genoemd +worden, de volgende vijf paal begint de aardigheid er al af te gaan en de laatste palen zijn min of meer een kwelling. + +</p> +<p>Men weet dan haast niet meer hoe op het zadel te zitten, iedere houding is pijnlijk en vermoeiend, waarbij dan nog komt het +gevoel van afmatting tengevolge van het groote vochtverlies door transpiratie. De koelies waren ’s morgens vroeg reeds vertrokken +zoodat we konden verwachten dat bij onze aankomst te Tanette de barang er reeds zou zijn en we ons dadelijk zouden kunnen +verfrisschen. + +</p> +<p>De weg voerde in westelijke richting het binnenland in. Toen we door het moeras waren kwamen we in het hooge terrein, dat +de oude zeeboezem geheel omringt. In den beginne passeerden we nog enkele alleenstaande woningen en eenige bebouwde gronden, +doch allengs kwamen we in een onbewoonde streek en kreeg het land hier het typische savannen aspect van Celebes’ binnenland, +d. w. z. golvend terrein bedekt met alang-alang, waarvan de eentonigheid hier en daar onderbroken wordt door donker groene +boschjes die het oog weldadig aandoen. Recht voor ons uit in de wazige verte, verhief zich het Lompo-Battanggebergte en meer +naar het noorden de hooge muur van de Bonglangi-keten, welke de grens vormt tusschen Boni en de Gouvernementslanden. Op sommige +plaatsen groeiden verspreid in het alang-alang-veld lage boompjes met kromme stammetjes, een boomsoort, behoorende tot de +familie der euphorbiaceeën, waarvan het hout de merkwaardige eigenschap bezit spoedig te versteenen en dan het aanzien krijgt +van marmer of kwarts. De bodem bestond uit een onvruchtbare harde tufachtige grondsoort, welke men in Zuid-Celebes zooveel +aantreft in de zône tusschen de kustvlakte en het bergland. Na 10 paal afgelegd te hebben hielden we een korte rust op een +beschaduwde plek bij een klein gehucht, Djodjolo genaamd, een plaats genoemd in bijna alle processtukken in zaken van veediefstallen. +Hier namen we afscheid van den Regent van Kadjang, die ons tot zoover vergezeld had; we waren namelijk aangekomen in het regentschap +Oud-Boeloekoemba. Toen we dit beruchte oord voorbij waren begon de weg weer te stijgen en maakte het savannen gebied plaats +voor een boschrijker streek terwijl de grond ook vruchtbaarder werd. + +</p> +<p>De gesprekken van het gezelschap werden van lieverlede minder geanimeerd, de afmattende invloed van de hitte begon zich bij +mensch en dier te doen gevoelen en daarbij kwam het vermoeiende van het meer geaccidenteerde terrein. Na een paal of vijf +werd wederom rust gehouden om de spieren weer eens te ontspannen en een dronk uit de veldflesschen te nemen. We kwamen daarna +weer in een meer bewoonde streek en de laatste palen voerde de weg langs en door uitgestrekte rijstvelden die kunstig terrasgewijze +tegen de hellingen waren aangelegd. We naderden de bergstreken; de snelvlietende beekjes, waaruit de sawah’s hun water ontvangen +door primitief aangelegde leidingen, drogen hier nooit geheel uit. De meeste rijstvelden waren nog in bewerking of werden +reeds beplant, doch zooals gewoonlijk in streken, waar de bevolking het geheele jaar door over “levend” water voor hare sawah’s +kan beschikken, heerschte ook hier de grootst mogelijke stelselloosheid in het cultiveeren van die gronden, zoodat we ook +wel plaatsen aantroffen waar nog geoogst moest worden. Hier zagen we een aardig voorbeeld hoe vernuftig de inlander kan zijn, +wanneer het iets betreft, waardoor <a id="d0e280"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e280">271</a>]</span>hij het zich gemakkelijker kan maken, namelijk een automatisch werkend toestel om de vogels van de rijstvelden te verjagen. +Een ongeveer 2 M. lange, holle, van onderen afgesloten bamboe, is nabij het midden bevestigd aan een horizontale draaibare +as, welke op een paar bamboeschragen rust. Het kortste gesloten gedeelte van de bamboe is met een steen bezwaard, waardoor +deze in nagenoeg verticalen stand wordt gehouden. Door een bamboegootje wordt water uit een leiding afgetapt en boven de opening +van de bamboe gevoerd. Als deze vol water is geloopen verplaatst zich het evenwicht naar het bovenste langste gedeelte en +kiepert de bamboe om waardoor het water er weer uitloopt. Zoodra de bamboe is leeggeloopen, zwaait ze door het gewicht van +den steen weer in haar vorigen stand terug en slaat dan met de onderkant tegen een dwarsstang, waaraan een menigte rottantouwen +zijn bevestigd, die in verschillende richtingen over het veld zijn gespannen en waaraan kleppers en andere vogelverschrikkende +voorwerpen zijn verbonden, die in beweging worden gebracht door den schok, welken de dwarsstang krijgt. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1918-271.jpg" alt="Automatisch werkende vogelverschrikker." width="606" height="446"><p class="figureHead">Automatisch werkende vogelverschrikker.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Eindelijk bereikten we den grooten weg van Boeloekoemba naar Sindjai en waren nu spoedig te Tanette, waar eene kleine pasanggrahan +ons een gastvrij onderkomen bood. Gelukkig waren de koelies reeds aangekomen, zoodat we dadelijk konden gaan baden en ons +verkleeden en toen we daarmee gereed waren en onze leden op gemakkelijke stoelen in het voorgalerijtje uitstrekten, neeg de +zon reeds ter kimme en hulde het ravijn naast de pasanggrahan zich in de schaduwen van den naderenden nacht. Het begon nu +heerlijk koel te worden want we waren op ongeveer 430 M. hoogte boven het zeeoppervlak en de bergwind, die spoedig doorkwam, +dreef de warme lucht naar de zee. Het was een genot, die frissche temperatuur na onze reis langs die heete kuststreken, en +dan géén muskieten. De lange rit had ons hongerig gemaakt en ongeduldig werd al eens gevraagd of het eten nog niet klaar was. +Toen het eindelijk zoover was lieten we ons dan ook niet onbetuigd, temeer niet daar de Regent ons aangenaam verrast had met +een paar wilde eenden die hij in de sawah’s had laten schieten. Later kwam de Regent zelf zijne opwachting maken en rapport +uitbrengen. Het was een nog jonge man met een energiek uiterlijk, een Boeginees waar ras in zat, die nog veel beloofde voor +zijn uitgestrekt district, dat altijd een slechten naam had gehad. Jammer dat dergelijke jonge Hoofden naderhand niet altijd +aan de gestelde verwachtingen voldoen, wat meestal moet worden toegeschreven aan de gebrekkige leiding, welke zij van de elkaar +snel afwisselende europeesche bestuursambtenaren ontvangen, wier inzichten natuurlijk niet altijd dezelfde zijn, waardoor +hun ondergeschikten wel eens de kluts kwijt raken en de ambitie verliezen. We vernamen van hem dat er meermalen wilde buffels +op den postweg werden gezien en deze dieren, hoewel schuw, toch wel gevaarlijk konden zijn, vooral als men nagenoeg weerloos +in een bendy zit. In de bosschen van het district Oedjoenloe, waar de groote weg gedeeltelijk doorheen loopt, komen deze waarschijnlijk +verwilderde runderen vrij veel voor. + +</p> +<p>We zouden ’s nachts met die aangename temperatuur heerlijk geslapen hebben als we niet zoo lastig gevallen waren door de ratten. +Telkens werden we verontrust door die brutale rakkers, die niet schroomden verkenningstochten te maken over onze beenen en +zelfs over ons hoofd en zich slechts voor korten tijd lieten verjagen door een hun woedend nageworpen schoen en kwalijk onderdrukte +verwensching. Den volgenden morgen merkten we, dat onze zeep het had moeten ontgelden. De deksels der zeepbakjes waren er +netjes afgewerkt en de afgeknaagde stukjes zeep vonden we hier en daar op den grond liggen. Het was maar goed dat onze tocht +ten einde liep. + +</p> +<p>Vóórdat we in de bendy’s stapten, welke we hier hadden laten komen, gingen we nog even een kijkje op de passer nemen. Het +was juist marktdag en ofschoon het slechts een kleine binnenlandsche passer was, waren er toch vrij veel bezoekers uit den +omtrek en uit de nabije bergstreken en natuurlijk ontbraken ook hier de beroepskooplieden niet, die geregeld de passers in +het binnenland afreizen. Deze slaan hun koopwaren, meestal manufacturen, gedroogde visch of zout, in te Bonthain of Balangnipa +en trekken daarmede van de eene passer naar de andere; overal ontmoet men ze met hunne draagpaardjes op de wegen in het binnenland. +Eenige typen van bergbewoners, die in tegenstelling met de Boegineezen van de <a id="d0e293"></a><span class="pagenum">[<a href="#d0e293">272</a>]</span>kuststreken een lange wilde haardos dragen en in meerdere opzichten daarvan afwijken, waren bereid voor onze lens te poseeren. + + +</p> +<p>Tegen een uur of tien waren we gereed om te vertrekken. De landschappen, door welke onze weg voerde, vertoonden een soortgelijk +aspect als die welke we den vorigen dag waren doorgetrokken, alleen moesten we eenige diepe ravijnen passeeren, waar de weg +niet altijd even goed getraceerd was en soms zoo steil dat we het geraden achtten uit onze bendy’s te stappen en er naast +te loopen. Aangezien we in een dalende lijn gingen, hadden onze paardjes het overigens niet al te zwaar, ook al was de weg +op verscheidene plaatsen door de wilde zwijnen omgewoeld en niet overal al te best onderhouden. Toch was de afstand te groot +om het geheele traject met dezelfde paarden af te leggen zoodat we halverwege moesten verspannen, waartoe ons van Boeloekoemba +uit versche paarden waren tegemoetgezonden. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1918-272.jpg" alt="Een passer in de binnenlanden van Zuid-Celebes." width="720" height="413"><p class="figureHead">Een passer in de binnenlanden van Zuid-Celebes.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Op de plaats, waar we van paarden verwisselden, ontmoetten we den Waterstaatsopzichter met zijne vrouw, die in een bendy op +reis waren naar Balangnipa. Zij vergezelde haar man dikwijls op zijne tournees, hoe bezwaarlijk deze ook voor eene vrouw konden +zijn; ze was eene van die moedige vrouwtjes, die niet schromen hunne echtgenooten naar de verste oorden te vergezellen en +blijmoedig de moeilijkheden en gevaren van het rimboeleven met hen deelen, zoodoende een onwaardeerbare steun zijn voor die +pioniers der beschaving. + +</p> +<p>Over ons verblijf te Tanette sprekende, vertelde ze ons, dat ze zich daar altijd genoodzaakt zag ’s nachts een doek om het +hoofd te wikkelen om haar haren te beschermen tegen de <span id="d0e306" class="corr" title="Bron: rattten">ratten</span>, die het in ’t bijzonder daarop voorzien schenen te hebben. + +</p> +<p>De verdere reis leverde geen bijzonderheden meer op, het land vertoonde slechts hier en daar sporen van eenige cultuur en +de sporadisch voorkomende huisjes bevestigden de aanwezigheid van menschelijk leven; overigens zagen we niet anders dan wilde +varkens, die bezig waren den weg te bewerken om de wortelknolletjes van een zeker kruid te bemachtigen, dat veel op de wegen +voorkomt, en die slechts noode hiervan konden scheiden, wanneer het geluid van onze voertuigen tot hen doordrong. Soms ook, +op plaatsen waar de weg langs bosschages ging, vluchtten bij onze nadering troepen zwarte Celebesapen onder veel misbaar weg +om een veiliger plaatsje boven in de boomen te zoeken. Het was twee uur in den middag toen we van het laatste terras afdaalden +in de vlakte van Boeloekoemba en weldra reden we onder de hooge klapperboomen langs de kust. Verscholen in het groen, zooals +de meeste indische plaatsen zijn, ontwaart men gewoonlijk eerst iets van de kotta, wanneer men de laatste bocht van den weg +gepasseerd is en dan zijn de witte muren van de gevangenis in den regel de eerste symptomen, welke men van de beschaving ziet. +Zoo ook hier. Na weinige oogenblikken waren we nu aan het uitgangspunt van onzen tocht gearriveerd, waar het reisgezelschap, +wel een beetje gaar van den langen rit doch in eene voldane stemming, uit elkander ging. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/o1918-272.gif" alt="Ornament" width="316" height="20"></div><p> + + +</p> +</div> +</div> +<div class="back"> +<div class="transcribernote"> +<h2>Colofon</h2> +<h3>Beschikbaarheid</h3> +<p>Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen overal, met vrijwel geen beperkingen van welke soort dan ook. U mag het +kopiëren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden van de Project Gutenberg Licentie bij dit eBoek of on-line op <a href="http://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>. + +</p> +<p>Dit eBoek is geproduceerd door Jeroen Hellingman en het on-line gedistribueerd correctie team op <a href="http://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>. + +</p> +<p>Deze tekst is ontleend aan “De Aarde en haar volken,” Jaargang 1918. + +</p> +<p>This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give +it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at <a href="http://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>. + +</p> +<p>This eBook is produced by Jeroen Hellingman and and the Online Distributed Proofreading Team at <a href="http://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>. + +</p> +<h3>Codering</h3> +<p>Dit bestand is in een verouderde spelling. Er is geen poging gedaan de tekst te moderniseren. Afgebroken woorden aan het einde +van de regel zijn stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel zijn gecorrigeerd. Dergelijke correcties zijn +gemarkeerd met het corr-element. + +</p> +<p>Hoewel in het origineel laag liggende aanhalingstekens openen gebruikt, zijn deze in dit bestand gecodeerd met “. Geneste +dubbele aanhalingstekens zijn stilzwijgend veranderd in enkele aanhalingstekens. + +</p> +<h3>Documentgeschiedenis</h3> +<ul> +<li>09-DEC-2006 begonnen.</li> +</ul> +<h3>Verbeteringen</h3> +<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p> +<table width="75%"> +<tr> +<th>Plaats</th> +<th>Bron</th> +<th>Verbetering</th> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a href="#d0e306">Bladzijde 272</a></td> +<td width="40%">rattten</td> +<td width="40%">ratten</td> +</tr> +</table> +</div> +</div> + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Reisherinneringen van een +bestuursambtenaar in Zuid-Celebes, by L. M. van Klaveren + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ZUID-CELEBES *** + +***** This file should be named 20706-h.htm or 20706-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/2/0/7/0/20706/ + +Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed +Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + +</body> +</html> diff --git a/20706-h/images/it1918-257.gif b/20706-h/images/it1918-257.gif Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..55f326c --- /dev/null +++ b/20706-h/images/it1918-257.gif diff --git a/20706-h/images/o1918-272.gif b/20706-h/images/o1918-272.gif Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..4b156ca --- /dev/null +++ b/20706-h/images/o1918-272.gif diff --git a/20706-h/images/p1918-257.jpg b/20706-h/images/p1918-257.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..3350015 --- /dev/null +++ b/20706-h/images/p1918-257.jpg diff --git a/20706-h/images/p1918-260.jpg b/20706-h/images/p1918-260.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..440fab7 --- /dev/null +++ b/20706-h/images/p1918-260.jpg diff --git a/20706-h/images/p1918-261-1.jpg b/20706-h/images/p1918-261-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..f317ed4 --- /dev/null +++ b/20706-h/images/p1918-261-1.jpg diff --git a/20706-h/images/p1918-261-2.jpg b/20706-h/images/p1918-261-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..79dcffd --- /dev/null +++ b/20706-h/images/p1918-261-2.jpg diff --git a/20706-h/images/p1918-263.jpg b/20706-h/images/p1918-263.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..45a7039 --- /dev/null +++ b/20706-h/images/p1918-263.jpg diff --git a/20706-h/images/p1918-264.jpg b/20706-h/images/p1918-264.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..5744f7a --- /dev/null +++ b/20706-h/images/p1918-264.jpg diff --git a/20706-h/images/p1918-265.jpg b/20706-h/images/p1918-265.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..b798a59 --- /dev/null +++ b/20706-h/images/p1918-265.jpg diff --git a/20706-h/images/p1918-266.jpg b/20706-h/images/p1918-266.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..4743be8 --- /dev/null +++ b/20706-h/images/p1918-266.jpg diff --git a/20706-h/images/p1918-267.jpg b/20706-h/images/p1918-267.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..3adf2f3 --- /dev/null +++ b/20706-h/images/p1918-267.jpg diff --git a/20706-h/images/p1918-268.jpg b/20706-h/images/p1918-268.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..7d54a2d --- /dev/null +++ b/20706-h/images/p1918-268.jpg diff --git a/20706-h/images/p1918-269.jpg b/20706-h/images/p1918-269.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..53f56e1 --- /dev/null +++ b/20706-h/images/p1918-269.jpg diff --git a/20706-h/images/p1918-271.jpg b/20706-h/images/p1918-271.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..cb7137f --- /dev/null +++ b/20706-h/images/p1918-271.jpg diff --git a/20706-h/images/p1918-272.jpg b/20706-h/images/p1918-272.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..61aa97f --- /dev/null +++ b/20706-h/images/p1918-272.jpg |
