initial commit of ebook 26959HEADmain

69 files changed, 4233 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/26959-0.txt b/26959-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..5c5d9ad
--- /dev/null
+++ b/26959-0.txt
@@ -0,0 +1,1358 @@
+Project Gutenberg's La Lastaj Tagoj de Dro L. L. Zamenhof, by Unknown
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: La Lastaj Tagoj de Dro L. L. Zamenhof
+       kaj la Funebra Ceremonio
+
+Author: Unknown
+
+Editor: Adolf Oberrotman
+        Teo Jung
+
+Release Date: October 18, 2008 [EBook #26959]
+
+Language: Esperanto
+
+Character set encoding: UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA LASTAJ TAGOJ==DRO L. L. ZAMENHOF ***
+
+
+
+
+Produced by Andrew Sly, Eric Brown and the Online
+Distributed Proofreading Team. Thanks to the Toronto
+Esperanto Club for providing the original book.
+
+
+
+
+
+
+La Lastaj Tagoj
+
+de
+
+Dro L. L. Zamenhof
+
+  kaj la
+  Funebra
+  Ceremonio.
+
+Eldonis
+
+Adolfo Oberrotman
+
+kaj
+
+Teo Jung.
+
+Unua ĝis tria milo.
+
+1921.
+
+Eldonejo de „Esperanto Triumfonta“, Kolonjo-Horrem
+
+(Germ.)
+
+
+Dediĉita al
+
+S-ino Klara Zamenhof
+
+la fidela edzino de nia kara Majstro.
+
+
+
+
+Enkonduko.
+
+
+Lastaj tagoj de nia Majstro forpasis en tempo de plej granda tragedio
+de l’ homaro. Mondo okupata pri la sensacioj de l’ militego preskaŭ
+nenion aŭdis pri la lasta batalo de l’ modesta Varsovia
+okulkuracisto. Kaj ja tiam forlasis la teron unu el la plej grandaj
+homoj, kiujn ĝi iam naskis,--unu el tiuj, kies korpo estas mortema
+sed kies spirito ne povas morti.
+
+Ĝuste en tiu ĉi momento, kiam denove miloj da samideanoj el ĉiuj
+anguloj de l’ mondo alrapidas por soleni en la koro de Eŭropo, en la
+ĉefurbo de ĉeĥoslovaka respubliko sian nunjaran Mondkongreson,
+ĝuste nun evidentiĝas klare, ke la spirito de nia kara Majstro
+regas inter ni viva kaj vigla. Zorgu ni, ke tiu spirito inter ni
+restu por eterne!
+
+La verketo, kiun ni prezentas al la tutmonda esperantistaro kaj
+precipe al la partoprenantoj de la Praha Kongreso, estas modesta
+priskribo pri la lastaj tagoj de nia kara Majstro, tagoj de sufero
+kaj turmentoj, pri lia senviviĝo kaj enterigo dum plorplena, pluva
+tago. La artikolo (siatempe aperinta en „Germ. Esperantisto“) estas
+afable disponigita de s-ano Wüster; s-anoj Belmont kaj Hiller
+konsentis pri represo de siaj poemoj. La aldonitaj ilustraĵoj estas
+faritaj laŭ originalaj fotografaĵoj, kiuj bedaŭrinde--pro la malbona
+vetero dum la enterigo--ne estas tre klaraj sed tamen reprezentas
+valoran memoraĵon pri la historia ceremonio.
+
+Ni esperas, ke ĉi tiu verketo trovos la aprobon de la tutmondaj
+samideanoj kaj instigos ilin je riĉa donacado al la fondo starigita
+por konstrui monumenton sur la tombo de la Majstro, dum iu estonta
+universala kongreso aŭ pilgrimado al Varsovio.
+
+_Varsovio_ kaj _Kolonjo_, julio 1921.
+
+_La Eldonantoj._
+
+
+
+
+  Ho, mia kor’, ne batu maltrankvile,
+  El mia brusto nun ne saltu for!
+  Jam teni min ne povas mi facile,
+    Ho, mia kor’!
+
+  Ho, mia kor’! Post longa laborado
+  Ĉu mi ne venkos en decida hor’?
+  Sufiĉe! Trankviliĝu de l’ batado,
+    Ho, mia kor’!
+
+
+[Illustraĵo: D-ro L. L. Zamenhof.]
+
+
+
+
+Enterigo de la Majstro.
+
+De Leo Belmont.
+
+
+  En tago malluma, malvarma, pluvanta,
+  Ni Majstron venigis al lasta ripoz’ ...
+  Ĝi estis ne pluvo, sed ploro kantanta,
+  Ĝin kreis el larmoj anĝel-virtuoz’!
+
+  Ne estis videblaj standardo-portantoj,
+  De miloj da kantoj ne iris la son’!
+  Tra limoj fermitaj ne venis lernantoj,
+  Alfluis mokante nur bru’ de kanon’!
+
+  Irado funebra mokante atestis
+  Pri vero maldolĉa, pri sorta sever’!
+  Geni’ de profeto plen-fremda ja estis
+  Al homoj vivantaj en sama la ter’.
+
+  Ne venis la poloj kadavron honori,
+  De filo Pol-landa, de monda saĝul’!
+  La mond’ malproksima lin sciis priplori,
+  Sename, aŭ moke bruadis Vistul’!
+
+  Malriĉaj hebreoj nur venis post ĉerko,
+  Ĉar mortis bonkora helpant’-okulist’!
+  Kaj ili ne sciis pri granda la verko,
+  Ne sciis, ke mortis la mond-bonfarist’!
+
+  Nur iris post ĉerko vidvin’ ĉagrenita,
+  Kaj florojn portanta fidel-amaset’!
+  Vi korojn ja havas, Poluj’: Enskribita
+  En ili do estas, ke mortis profet’!
+
+  Malriĉa funebro en tago pluvanta ...
+  De lasta adiaŭ-honormanka hor’!
+  La tombo modesta, la tomb’ esperanta,
+  Ho, kiel sangadis en mi pola kor’!
+
+  Eksangis pro honto, sangiĝis dolore,
+  Sed kiam paroli komencis mi, jen--
+  El ĉerko elkreskis flugiloj favore
+  Kaj flugis per ili la Majstra reven’!
+
+  Kaj antaŭ la tombo animo ne svenis,
+  El ĉerko la viva sonigis min vort’ ...
+  Spirit’ Via, Majstro, sur manojn min prenis,
+  Parol’ mia estis espero kaj fort’!
+
+  Mi rave rakontis pri amplena sono
+  De miraj kongresoj, pri glora etern’--
+  En Cambridge, Ĝenev’, Vaŝington’, Barcelono,
+  En Dresden, Antwerpen, Bulonjo kaj Bern’!
+
+  Pri tagoj de Krakow, ho, ne forgesitaj,
+  Miraklo fariĝis--rigardis mi tuj:
+  Ĉirkaŭe eklumis okuloj ravitaj:
+  Hor’ batos, Vin, Majstro, ekkonos Poluj’!
+
+  Hor’ batos--forpasos milito kruela,
+  Post sanga banado alflugos kolomb’!
+  Kun verdaj standardoj amaso fidela
+  Pilgrimos al paceprofeta ĉi tomb’!
+
+  Sur tero libera post multaj turmentoj,
+  De himno „Espero“ eksonos pasi’!
+  Ĉe tombo grandega diverslandaj gentoj
+  La manojn fratece etendos al si!
+
+  El tombo trankvila spirito de l’ vero
+  Elvenos kun beno kaj amo por ni ...
+  Nun dormu, ho, Majstro, tre dolĉe en tero ...
+  La horo de venko ekbatos por Vi!
+
+
+[Illustraĵo: Funebra procesio sur strato Teatralna.]
+
+
+
+
+La lastaj tagoj de l’ Majstro kaj la funebra ceremonio.
+
+
+Ĉiutage la elektra fadeno alportas sciigojn, sub kies pezo fendiĝas
+koro, ĉe kies eksono senlarme rigidiĝas okuloj. Tamen subite inter
+miloj kaj miloj ekĵetiĝis la eĥo de voĉo, kiu por la unua momento
+senkonsciige faligis la kurtenon de la mondteatro. Kiam ĝi
+releviĝis, en la unua plano por ili flamis la fajro de akra
+perdokonscio, bonodoris la incenso de melankolia rememoro; en la fono
+nur kontrastis profanaj buĉado kaj ruiniĝo. Tragedio forpuŝis
+tragedion.--Ankoraŭ nun en niaj koroj brulas la arda doloro, ke
+efektiviĝis la neimageblaĵo, ke estontaj kongresoj ne plu vidos la
+modelan bildon de konfidigaj egalpezo kaj kvieto, ne plu aŭdos la
+parolojn de mildo kaj homamo: ke nia Majstro foriris, ĝui la
+merititan ripozon.
+
+Nur elektitoj pro la nunaj cirkonstancoj estis destinitaj, en korpa
+ĉeesto adiaŭi nian gvidinton, sed ĉiu el ni, oni povas supozi,
+spirite al d-ro _Zamenhof_ faciligis la lastajn horojn kaj akompanis
+lian ĉerkon, kaj la batado de l’ koro ne faris la malplej emocian
+funebran paroladon. Pli konforma al la modesta kaj laboroplena vivo
+de la geniulo ili ne povis imagi ĝian finon, ol la realeco ĝin
+estigis.
+
+[Illustraĵo: Portado de l’ ĉerko sur la tombejo.]
+
+Estas konate, ke _Edmond Privat_, kiu en la fino de 1916 vizitis en
+Varsovio la kreinton de Esperanto, vidante lian malsanan aspekton,
+baldaŭ forlasis lin kaj al la tutmonda esperantistaro faris la
+meditigan proponon, la sekvontan kongreson aranĝi en la ĉefurbo de
+Polujo, por evitigi al d-ro Zamenhof longan vojaĝon. Jam pli frue
+travojaĝintoj rakontis pri malbona farto de la Majstro. Ĉar „...
+lia kormalsano komencis disvolviĝi tuj post la eksplodo de la
+milito“, d-ro _Leono Zamenhof_ skribas. „La atakoj de la brusta
+angino, komence maloftaj, en la monato majo de la pasinta jaro
+fariĝis tiel oftaj, ke ili tute malebligis al li ne nur metiajn
+okupojn, sed ankaŭ lian plej amatan laboron por Esperanto. Tiuj
+atakoj ofte aperadis, kelkfoje tage kaj nokte forpeladis de li
+kvietan dormon.
+
+„La doloriga stato de lia sano malĝojige influis lian psikon. Ĉiam
+egalanima, kvieta, la mortinto en la lasta tempo pro deviga
+senlaboreco estis tre nervekscitita. De oktobro ĝis februaro d-ro Z.
+sin sentis relative pli bone, kvankam la atakoj ne forlasis lin tute,
+aperante nun pli malofte kaj malpli dolorige.
+
+„En tiu pli hela intertempo de lia malsano la mortinto regajnadis
+esperon por nova laboro kaj revis pri la progreso de siaj ideoj post
+la milito.... En tiu tempo li ekhavis la ideon, verki ampleksan
+Esperantan vortaron. Esperante, ke li povos preni sur sin tiun
+grandan laboron, li kelkfoje pri tiu temo korespondis kun s-ino
+_M. Hankel_ en Dresden. La lasta letero, kiu devis esti sendata al
+s-ino H., ne finita restis inter la forlasitaj de li manuskriptoj.
+
+„D-ro L. L. Zamenhof jam dum la milito finis la tradukon de la
+Biblio,[1] kies unua parto estas jam presita en Anglujo. Ĉiam
+alkutimigita al laboro, la mortinto ankaŭ dum la malsaneco en horoj
+liberaj de suferoj ame sin dediĉis al siaj karaj pensoj pri
+Esperanto kaj ligitaj kun ĝi revoj pri homfrateco.
+
+„Lia edzino, kiu en la lasta tempo lin tute ne forlasadis, estante
+ĉiam apude de li, rakontas, ke ofte dum nokto, ne povante dormi, li
+faris diligente iajn notojn. Kaj kiam ŝi petis lin, ne malkvietigi
+sian noktan ripozon, li respondis, ke bonajn pensojn oni devas tuj
+noti, ĉar ili facile povas esti forgesitaj la sekvantan tagon!--“
+
+La 1-an de aprilo samideano majoro _Neubarth_, la havena komandanto
+de Varsovio, lastfoje parolis kun la Majstro; li rakontas, ke d-ro
+Zamenhof estis ĝojige freŝa kaj bonhumora, kaj lia voĉo sonis
+preskaŭ klare, kontraste kun la obtuzeco de la lastaj jaroj. Li
+sentis sin tiom forta, ke seĝon por sia edzino li volis levi trans
+la tablon. Sinjoro Neubarth foriris kun la espero, ke la printempo
+alportos definitivan resaniĝon; jam la glacio malaperis de la
+Vistulo, kaj la ŝipirado rekomenciĝis. Vendredon antaŭ Pasko
+sinjoro Neubarth en la tramveturilo renkontis s-ron Grabowski
+kaj eksciis, ke okazis subita reserioziĝo en la farto de l’ malsanulo.
+
+„Ŝajne“, Leono Zamenhof daŭrigas, „la malboniĝon de lia sanstato
+kaŭzis la neatendita ekscio pri la morto de nia frato d-ro
+_Aleksandro_,[2] kiun li tre amis, kaj kiu mortis en Rusujo la
+pasintan jaron, estante milita kuracisto en Rusujo. En la lastaj
+tagoj la malsano de Ludoviko Zamenhof akre malboniĝis. La koro
+lacigita pro konstantaj atakoj jam ne povis normale plenumi sian
+funkcion; komencis aperadi la signoj de kora malforteco.“
+
+Samideano Neubarth ĵaŭdon, la 12-an, ne plu estis allasata al la
+paciento. S-ino Z. komunikis al li, ke la kuracistoj malpermesis
+ĉian okupon, eĉ pensadon; tamen oni ankoraŭ ne forlasis la
+esperon.
+
+„Tiuj tagoj estis vera turmento por la mortinto. La lito, kiun li en
+la lasta tempo forlasadis nur tre malofte, kaj kiu kvietigis liajn
+fizikajn turmentojn, fariĝis por li fonto de novaj doloroj. La stato
+de malfortigita koro malebligis al li restadon en kuŝa pozicio. La
+vido de lito estis por li de tiu tempo turmentoj de Tantalo!.....
+
+„Sed baldaŭ la sida pozicio fariĝis por li ankaŭ suferiga! En tiuj
+turmentoj de la lastaj kelkaj tagoj la dormo aŭ ia ajn ripozo estis
+por li tute neebla.--
+
+[Illustraĵo: Parolado de s-ro d-ro S. Poznanski, predikanto de
+l’ Varsovia Sinagogo.]
+
+„Malgraŭ tiuj grandaj fizikaj kaj psikaj doloroj mi neniam aŭdis de
+li ian plendon. Nur unu fojon li esprimis deziron, ke la morto, se
+ĝi estas jam por li neevitebla, venu almenaŭ sen grandaj turmentoj.
+Videble li supozis, ke lin atendas ankoraŭ pli grandaj suferoj.
+
+„La 14-an de aprilo la stato de d-ro Z. rapide pliboniĝis; la koro
+komencis labori pli forte, kaj malaperis la signoj de ĝia akra
+nesufiĉeco. La kuracistoj havis esperon, ke venos pliboniĝo.
+
+„Tiel pensis ankaŭ la mortinto la lastan tagon malgraŭ granda
+senfortiĝo. D-ro Ludoviko estis en tre bona humoro. Li eĉ rakontis
+al la ĉirkaŭantaro siajn anekdotajn sonĝojn kaj faris al si
+esperon, ke post longa interrompo li povos la alvenantan nokton
+pasigi oportune en sia lito ...
+
+„Je la 5-a horo vizitis lin lia konstanta kuracisto kaj amiko d-ro K.
+kaj konstatis ĉe li efektivan pliboniĝon. Post duonhora amika
+interparolo, sentante sin iom laca, mia frato petis la permeson de
+d-ro K., iom ripozi sur divano.--
+
+„Ĝi estis lia lasta memvola movo!
+
+„Kiam lia edzino alproksimiĝis, por prepari al li oportunan
+kuŝejon, ŝi jam trovis sian edzon malviva! La morto alvenis subite
+kaj, kiel deziris la mortinto, sen turmentoj.
+
+„Li foriris el ĉi tiu mondo kun plej bonaj pensoj, tute ne sentante,
+ke li forlasas ĝin por eterne!“--
+
+Lundon, la 16-an de aprilo, je la 3-a, la funebra procesio estis
+forlasonta la domon sanktigitan de la spirito loĝinta en ĝi,
+de la vivo kaj agado de tuthomara bonfaranto.
+
+Jam je la 2-a horo sur strato Królewska, apud la domo n-ro 41,
+komencis kolektiĝi multe da homoj, por akompani la mortinton. Inter
+ili krom la membroj de l’ familio la Varsovia esperantistaro faris al
+li la lastan honoron; la eksterlandajn esperantistojn reprezentis nur
+s-ro majoro Neubarth kaj alia germana samideano. Ĉe la sono de l’
+tria horo la ĉerko estis elportata kaj la irantaro ekmoviĝis; de
+strato al strato novaj aroj aliĝis, ĝis la procesio post 1-1/2
+horoj alvenis ĉe la tombejo. Tie atendis s-ro kantoro _Sirsta_ kun
+sia ĥoro; kiam la funebra akompanantaro haltis, ili eksonigis
+religian kanton.
+
+Nun predikanto de la Varsovia templo, d-ro fil. _S. Poznanski_,
+detale parolis pri la vivo de l’ funebrato, ke d-ro Zamenhof kiel
+kuracisto tute fordonis sin al zorgado pri la malriĉuloj, kaj ke li
+akiris gravecon en la mondo.
+
+Post li la multjara amiko de nia Majstro, _Leo Belmont_, kelkfoje
+interrompate de la afekcio-esprimoj de l’ aŭskultantoj, per unuhora
+pola parolado al la ĉeestantoj elmontris la signifon de la vivoverko
+de l’ foririnto kaj kiel la mondo dankis pro ĝi. Jen la Esperanta
+traduko:
+
+„Funebraj aŭskultantoj!
+
+Tra la mistera pordego inter vivo kaj morto homo eminenta trairis,
+per paŝoj same mallaŭtaj, kiel dum sia tuta vivo, li trairis en
+senmortecon!
+
+Ĉar mortis nur viro modela, patro amema, frato perfekta, amiko
+elkora, kuracisto diligenta kaj oferema, civitano de noblo
+eksterordinara kaj homo mirinde dolĉa--kaj nur lian morteman
+restaĵon ni, humiliĝante al la leĝoj de l’ senkompata naturo,
+redonas al teropatrino ...
+
+Sed Ludoviko Zamenhof, genia spirito, kreinto de verko ame
+ĉirkaŭprenanta ĉiujn popolojn de l’ tero, profeto gvidanta ilin
+sur la vojon de frateco per la eblo de reciproka interkompreniĝo--ne
+mortis, ĉar li estas senmorta! La limoj, fermitaj en la tempo de la
+terura milito, ne permesis al amasaj aroj de liaj adorantoj kaj
+lernantoj, rapidi el ĉiuj landlimoj kaj respekte klini la verdajn
+standardojn de Esperanto ĉe la sankta ĉerko de l’ kara Majstro.
+Akompanas lin por lia lasta vojaĝo nur malgranda areto da homoj.
+Ĉar laŭ fatala leĝo pezanta sur ĉiuj grandaj spiritoj, kiuj
+laboras por estontaj generacioj kaj longaj centjaroj--la genia verko
+de Zamenhof ankoraŭ ne estas komprenata kaj taksata de la homa socio
+laŭ sia valoro.
+
+Sed ni ne miru pri tio ...
+
+Ĉar ankaŭ ni el ĉi tiu funebra sekvantaro, liaj lernantoj kaj
+adorantoj, ne kapablas hodiaŭ koncepti la gigantecon de lia verko
+kaj ĝiaj fruktoportaj efikoj. Por tio la fantazio ne sufiĉas.
+
+Kaj tial, dum mi parolas ĉe lia ĉerko pri tiu ĉi verko--same
+senparola kiel elokventa--min kaptas, krom voĉon haltiganta emocio
+ĉe la amika korpo senviva, tremo kaj senkuraĝeco ĉe la spirito de
+l’ Majstro ...
+
+[Illustraĵo: Parolado de s-ro inĝ. Antoni Grabowski, prezidanto
+de Pola Esperantista Societo.]
+
+Ĉar mi scias, ke malforta mia parolo ne sufiĉos por la malfacila
+tasko. Pri kio mi estas parolonta, ja estas aĵoj, pri kiuj proklamas
+la libro de Hiobo:
+
+„Pro tio mi konfesas, ke mi ne komprenis, ĉar pli mirindaj estas
+tiuj aferoj, ol ke mi povas ilin kompreni kaj koncepti.“
+
+Verege mirindaj!
+
+Ja, tiu homo, kiun ni hodiaŭ tiel modeste, tiel senbrue
+enterigas,--homo naskita ie en malriĉa juda urboparto de Bialystok
+sur pola tero, kaŝiĝanta ie en strato Dzika (=„Sovaĝa“)--el tiu
+strato sur la ŝtupoj de l’ gloro venis en la grandajn centrojn de
+Eŭropo kaj Ameriko kaj spertis monarĥajn respektegaĵojn de
+reprezentantoj de plej brilaj kulturoj kaj de entuziasmigitaj amasoj
+de naŭ kongresoj!
+
+Ornamis lin per la kruco de l’ Honora Legio la Franca Respubliko kaj
+por lia honoro en Boulogne sur Mer sonis la Marseillaise! Per
+standardoj, por lin akcepte saluti, ornamiĝis la ĝojigita Ĝenevo.
+
+Armea eskadrono parade marŝis antaŭ li en la antikva Cambridge, kaj
+profesoroj de l’ angla Triunuo-kolegio klinis antaŭ li kun respekto
+la kapojn ĉe la enirejo ...
+
+La tuta policanaro en Dresdeno lernis lian lingvon, por afable servi
+al milo da gastoj, kiuj rapidis el ĉiuj landoj, por rigardi lian
+vizaĝon, kvazaŭ ĉielarkon, kaj aŭskulti lian mildan voĉon.
+
+Barcelono resonis de la entuziasmaj krioj, aŭdigantaj sur la
+stratoj: „Vivu Zamenhof! Vivu Esperanto!“[3]
+
+Washington sentis la tagojn de l’ kongreso kvazaŭ grandajn
+festotagojn de la libera Ameriko.
+
+La studentoj en Antverpeno maljungis la ĉevalojn kaj en triumfo
+tiris la kaleŝon kun la hontigita per la honoro-signoj, ĉiam
+modesta Majstro.
+
+La antikva Krakovo fiere radiis, salutante lin, kaj ĝojis vidante,
+kioma amaso da pilgrimantoj el multaj popoloj sekvis lin, por viziti
+la monumentojn de Vavet, por demeti florkronojn kaj verdajn
+standardajn ĉe la piedestalo de la statuo de Mickiewicz kaj sur la
+monumenta ŝtono de Kosciuszko. Urbaj teatroj por lia honoro kaj en
+lia lingvo donis prezentadojn de „Halka“ kaj „Mazepa“....
+Kaj la salminejoj de Wieliczka, ensorbante pli ol milon da
+gastoj-esperantistoj, estis iluminataj same, kiel ili estas
+iluminataj, por akcepti la imperiestron aŭstria-hungaran ...
+
+Refoje lin honoris la dankema Helvetio en Berno ...
+
+Kaj pretiĝadis, por respektege lin akcepti dum la deka kongreso, la
+ĉefurbo de l’ mondo--Parizo, kiam eksplodis la milito!
+
+Stranga estas la sorto de ĉi tiu homo--mirinda gloro--sed plej
+mirinda estas tamen lia verko.
+
+Aliaj homoj grandaj, ĝuantaj mondfamon, posedas la ardan amon de
+siaj samlandanoj kaj nur malardete brilantan estimon de fremdaj
+nacioj. Sed la adora estimo por Zamenhof eliĝadis per varmega flamo
+de amo ĉe ĉiuj popoloj diverslingvaj, inter kiuj li aperis. Tio
+estas la adoro de infanoj por patro,--amo de disĉiploj por majstro.
+Neniu granda homo tiel senpere, kiel li, renkontis filojn kaj
+filinojn de tiom da popoloj. Li estis--parolante sen troigo--la plej
+amata viro inter la popoloj de l’ tuta mondo de la nuna epoko. Ankaŭ
+lia gloro estos eksterordinara: Ĉar mi klare, tra la nebuloj de l’
+estonteco vidas la momenton, kiam en ĉiuj ĉefurboj de l’ mondo
+staros liaj monumentoj!
+
+Kaj tiu antaŭdiro neniun mirigos, kiu scias, ke Z. estis la sola
+homo, kiu ĝisvivis monumenton en fremdlando! Ludoviko Zamenhof havas
+belegan monumenton en Franzensbad.
+
+Ne ĉi tie estas la loko, nek nun la momento konvena, ke mi priparolu
+lian verkon.
+
+[Illustraĵo: Parolado de havena komandanto sr-o majoro Neubarth en
+la nomo de l’ eksterlandaj esperantistoj.]
+
+Sufiĉas diri, ke la lingvo, kiun li kreis, atingis la limojn de l’
+Pacifika Oceano kaj de l’ Atlantiko, ke ĝi albatis la murojn de
+Port Arthur kaj de Madrid, ke ĝi laŭte sonis en Bombay, Pekin kaj
+Jokohamo, ke ĝi enpenetris la arbaregojn de Brazilio, la markolojn
+de Meksiko kaj la urbojn de Usono, ke ĝi ankaŭ ekpuŝis la svedajn
+fjordojn, la rokojn de Skotlando kaj la verdajn bordojn de Anglujo,
+ke ĝi transiris trans la pintojn de l’ Alpoj kaj transsaltis la
+Mezan Maron kaj trovis fajrujojn ĉe la marbordoj de l’ nordo kaj
+sudo de Afriko--eĥe sonis el la predikaj katedroj en la katolikaj
+preĝejoj de Krakovo kaj trovis korojn per amo batantajn en ĉiuj
+terpartoj de ambaŭ duongloboj de l’ mondo.
+
+Jen kial, dum mi priparolas tiun verkon, estas permesate por komparo
+utiligi nomojn, kies sono la orelojn de profanuloj impresos kvazaŭ
+kompara hiperbolo ...
+
+Matematikisto Bourlet, volante priskribi la verkon de Zamenhof, la
+kreinton de Esperanto nomis Koperniko en filologio. Ĉar kiel la
+genio de Koperniko rektigis la komplikitajn principojn de l’ ptolemea
+sunsistemo, tiel Zamenhof reduktis la malrektajn fundamentojn de l’
+homaj lingvoj al minimumo. Lia lingvo estas praktika mallonga
+filozofio de parolo.
+
+Permesate estas, kompari lin ankaŭ kun Kolumbo. Ĉar kiel Kolumbo
+donacinta al la malnova mondo tutan mondon novan--li malkovris al ni
+novan mondon animan--Esperantujon. Li plenigis ĝin per loĝantaro el
+la tuta mondo, per civitanoj, kiuj malgraŭ la malsameco de l’ nacioj
+kaj religioj sin reciproke sentis fratoj.
+
+Kaj kontraŭ la iama diro de Akiba: „Nenio sub la suno estas
+nova“--li havis la rajton, diri en sia himno:
+
+„En la mondon venis nova sento!“
+
+Li ja donis al ni novan senton de fratiĝo per neŭtrala, al ĉiuj
+egala parolo, sen ofendo kontraŭ honoro kaj amo al la lingvo
+patruja.
+
+Lia lingvo--nevidebla ligilo de popoloj--anima ondo elektra--estas
+fakto.
+
+Kaj la persista malkredo je tiu realaĵo flanke de amasoj estas nur
+pruvo nerefutebla pri la genieco de ĉi tiu homo, kiu enkorpigis
+revojn de jarcentoj--post kiam plej instruitaj scienculoj deklaris:
+„Jen problemo ne solvebla!“--post kiam tiom da homoj laborantaj super
+tiu tasko finis sian vivon en frenezulejo.
+
+Genia devis esti homo, farinta, kio al granda amaso ŝajnis miraklo ...
+
+Kaj efektive! Ludoviko Zamenhof plenumis miraklon.
+
+Ĉar liaj respektindaj manoj deprenis malbenon, kiu--laŭ tragedia
+bela legendo biblia--de la kolera ĉielo estis kiel puno metata sur
+la homaron ...
+
+En la Biblio ja estas dirite, ke en la tempo, kiam la malhumila
+homaro, unu lingvon parolanta, komencis konstrui sur ebenaĵo
+Sennehar la turon babelan, atingontan ĝis la steloj de l’ ĉielo--ke
+tiam la Eternulo diris:
+
+„Jen, Ni malsupren iru kaj konfuzu ilian lingvon, por ke unu ne
+komprenu la alian.“
+
+Kaj konfuzis la Eternulo ilian lingvon kaj dispelis ilin tra la tuta
+vizaĝo de l’ tero, kaj ili ĉesis konstrui tiun turon.
+
+Kial do, post kiam ruine disfalis tia konstruaĵo de milionoj, la
+Providenco post jarcentoj permesis al li sola, plenumi verkon, kiu
+ŝajne estis tiel kontraŭa al la Volo Ĉiela?
+
+Ĉu ne pro tio, ke tiuj konstruintoj antaŭ jarcentoj sian verkon
+faris pro vanta kaj ridinda fierego, por perforte konkeri la ĉielon
+(tio ja ne estas permesita al homoj), dum li estis la modesto
+enkorpigita kaj plej vere homo dia ...
+
+Modeste kaj mallaŭte, ne por si, sed por la mondo, kies malpaco lin
+tiel forte doloris,--li entreprenis tiom malfacilan laboron. Li ĝin
+entreprenis, ne por perforte konkeri la ĉielon, sed por venigi la
+diaĵon de l’ amo kaj paco sur ĉi tiun per fratmortiga sango
+surverŝatan teron.
+
+Ĉar li restis fidela en sia spirito al tio, kio estis la plej alta
+en la gento, el kies sango li devenis,--li estis fidela al la revoj
+kaj idealoj de l’ profeto Izajo, antaŭdirinta sep jarcentojn antaŭ
+nia tempkalkulo, antaŭ la parolo evangelia, la pacon al homoj kaj al
+popoloj de bonvolo.
+
+La diro de Izajo: „Kaj ili transforĝos la glavojn en plugtranĉilojn
+kaj lancojn en falĉilojn, ne levos popolo kontraŭ popolo la glavon,
+nek ili ekzerciĝos por militbatalo!“ lumis al li kiel stelo
+gvidanta!
+
+[Illustraĵo: Varsoviaj samideanoj kun majoro Neubarth.]
+
+Li fermis la okulojn jam tro dolorantajn pro la vido al kruelaĵoj
+kaj detruaĵoj de l’ milito, kaj mallaŭte li foriris de ni,
+kiam li jam rajtis foriri--kiam la mondo kun abomeno malfermas la
+okulojn konstatante la senpensecon de ĝeneralaj amaso-buĉoj kaj
+krimoj, kaj ĝi etendas la sopirantajn manojn al saĝa paco sub la
+signo de l’ interfratiĝo de liberaj kaj egalrajtaj popoloj!
+
+Malkompreno tiun puran idealismon de Zamenhof nomis kosmopolitismo,
+forgesante, ke li per koro kaj ago konfesis, kion aliaj konfesas nur
+per la buŝo kaj kio estas la eterna religio de l’ idealo.
+
+Sed li estis bona filo de la tero, sur kiu li naskiĝis: ĉar ĝuste
+en lia animo per potenca eĥo plusonis la parolo de ĝia plej granda
+bardo Mickiewicz, kiu eĉ al malamikoj de sia patrujo en la
+malproksima nordo kun sia kolombe pura koro anoncis la liberan
+tagiĝon, kaj kiu pri la ekzilita popolo veninta el la oriento ne
+parolis alie ol: „Fratoj miaj plimaljunaj, Izraelidoj“.
+
+Sed venos momento--venos jam en la jaro sekvonta, kiam por Esperanta
+kongreso en Varsovio amase kunvenos delegitaroj el ĉiuj mondofinoj
+kaj pilgrimos al tombejo malnovtestamenta, al la tombo de Ludoviko
+Zamenhof en Polujo kaj klinos antaŭ ĝi la verdajn standardojn de l’
+espero--venos la momento, ke ĉi tiu urbo, tiel inklina al sinceraj
+entuziasmoj, kaj post ĝi la tuta lando pola, malfermos la okulojn
+kaj komprenos, kiom da gloro-radioj tiu granda filo donacis al sia
+hejmlando.
+
+Kaj ne supozu, ke estis facile, fari, kion li plenumis: per la laboro
+de unu homa vivo doni tutan lingvon, verkon, per kiu ĝis nun ĉiam
+kolekte laboris jarcentoj kaj multe da generacioj de popolo.
+
+Jen, kion li mem diris en sia unua libreto--en la kanto „Mia penso“
+skribita antaŭ tridek jaroj en lingvo tiam ankoraŭ fremda al ĉiuj
+mondanoj:
+
+  ... Mia penso kaj turmento,
+  Kaj doloroj kaj esperoj!
+  Kiom de mi en silento
+  Al vi iris jam oferoj!
+  Kion havis mi plej karan--
+  La junecon--mi ploranta
+  Metis mem sur la altaron
+  De la devo ordonanta!
+
+  Fajron sentas mi interne,
+  Vivi ankaŭ mi deziras,--
+  Io pelas min eterne,
+  Se mi al gajuloj iras ...
+  Se ne plaĉas al la sorto
+  Mia peno kaj laboro,
+  Venu tuj al mi la morto,
+  En espero--sen doloro!
+
+Laŭ lia rega ordono la morto lin prenis sen doloro--la koro haltis
+en unu momento.... Sed ĝi ne tuj prenis lin--.... Ĝi permesis
+antaŭe--por nia feliĉo, ke li ĝisvivu la triumfon de sia ideo dum
+naŭ kongresoj--ke li vidu la disfloradon de la semita grajno,
+kiun li ĵetis en la plugan kampon de l’ mondo per mano de
+riĉulo--profeto--ke li mortu kun la espero, ke lia paca verko neniam
+mortos!
+
+Por la profunde malĝoja vidvino, kiel fidela kunulino subteninta lin
+sur la dorna vojo en laboro por homara bono,--estu konsolo jenaj
+vortoj de l’ kanto de unu el la plej meritaj esperantistoj, Antoni
+Grabowski, direktitaj al la Majstro:
+
+  „En niaj koroj, granda homo,
+  Stariĝas viaj monumentoj ...
+  La gloron de l’ benata nomo
+  Ripetos ĉiuj la jarcentoj!“
+
+  * *
+   *
+
+Belega ja estis la parolado de Belmont, sincera la klopodado kaj la
+sindono de la Varsoviaj samideanoj, sed kiu feliĉigis parton de l’
+homaro, meritas, forlasante la teron, pli brilan, pli indecan
+adiaŭon--al ni, homoj, ŝajnas. Pli indecan? La sorto volis montri,
+kiel mortu eminenta viro. La rekompenco, kiun homa forto ne povas
+doni, lin atingos per lia verko. Sed la senlima doloro, kiu singulte
+elŝiriĝis el la brusto de l’ paroladanto, ke larmoj haltigis lian
+voĉon, pli honoras la memoron de l’ senkorpigito, ol brua krako de
+salutpafoj, ol oratoraĵo de pompa indiferenta postlaŭdo:
+
+En Esperanto lastfoje adiaŭis sian amikon la sama,--estas miriga
+destino de l’ direktanta ĉiopovo--kiu la unua salutis lin en lia
+lingvo, _Antoni Grabowski_. Li diris:
+
+[Illustraĵo: Entombigo de la ĉerko.]
+
+„Funebraj aŭskultantoj, karaj samideanoj!
+
+Granda doloro trapenetras niajn korojn; ni staras ĉe la ĉerko de
+nia kara Majstro. Foriris en la regnon de l’ eterneco geniulo, kies
+venon sur la teron atendis jarcentoj, kiu estis kvazaŭ elektita de
+l’ Providenco, ke li fine solvu la gravan problemon de lingvo
+internacia, pri kiu antaŭ li multe da pensuloj revis kaj vane
+laboris.
+
+Sed, parolante al vi, karaj samideanoj, ĉu mi bezonas prezenti la
+grandajn meritojn de l’ mortinto rilate al la homaro kaj la patrujo?
+
+Ĉu mi bezonas rakonti al vi, kiel nia Majstro, ekaminte sian ideon
+en la infaneco, restis al ĝi fidela ĝis sia lasta spiro? Vi ja
+scias, kiom pezajn oferojn li faris por la efektivigo al sia verko:
+
+  „La junecon li ploranta
+  Metis mem sur la altaron
+  De la devo ordonanta“,
+
+kiel li mem konfesas en sia unua kanto. Vi scias, kiel nia Majstro
+longe vivis en mizero, metante ĉiujn siajn moralajn kaj materialajn
+rimedojn sur tiun altaron. Nur malrapide maturiĝis la fruktoj de lia
+penado. Fine li fariĝis fama en la mondo, centoj da miloj elparolis
+lian nomon kun plej grandaj amo, respekto kaj admiro; d-ro Zamenhof
+kvazaŭ reĝo estis adorata de sia interspirita regno; sed malgraŭ
+ĉiuj honoroj li ĉiam restis same modesta.
+
+[Illustraĵo: Entombigo de la ĉerko.]
+
+Sed mi ne bezonas pentri al vi la larme puran karakteron de
+nia Majstro, vi konas ĝin, same, kiel la grandecon de lia
+tuthomara verko, same, kiel ĉiun pli gravan momenton el lia vivo.
+Unu tia momento vive al mi prezentiĝas en la nuna funebra horo: Kun
+kortuŝo mi rememorigas al mi, kiel, antaŭ tridek jaroj, mi la unuan
+fojon salutis nian Majstron en la lingvo internacia: tiam okazis la
+unua interparolo Esperanta. Ĉu tiam mi povis antaŭsenti, ke mi
+staros ĉe via ĉerko, por diri al vi, kara amiko, la lastan: adiaŭ!
+en Esperanto! Adiaŭ! Kaj ĝis revido en pli bona mondo sen doloroj
+kaj suferoj! Sed ne! vi ne foriras, vi vivas kaj vivos eterne en la
+mondo, kiam ni, viaj fidelaj lernintoj, jam longe estos foririntaj;
+vi vivos en la koroj de niaj posteuloj, ĉiam pli granda, ĉiam pli
+adorata bonfaranto de l’ homaro. Vi eniris en la panteonon de l’
+senmortaj geniuloj. Tio estu konsolo ankaŭ por vi, funebranta,
+grandanima lia vivkunulino, kiu lin tutkomprenis kaj ĉiam kuraĝigis
+dum la malfacilaj momentoj de lia vivo.
+
+  Arbeto, kiun, Majstro kara,
+  Vi plantis ĉe Vistul-rivero,
+  Elkreskis ĝis lazuro klara,
+  Etendis branĉojn ĉirkaŭ tero.
+  En niaj koroj, granda homo,
+  Jam staras viaj monumentoj,
+  La gloron de l’ benata nomo
+  Ripetos ĉiuj la jarcentoj!
+
+Post la penadoj de la vivo ripozu kviete, la tero estu por vi
+malpeza!“
+
+[Illustraĵo: La tombo.
+Fotografejo Studio, Varsovio, Marszalk. 88. Eldonas Pola Esp. Soc.]
+
+Kiam la emocianta impreso de tiu simpla kortuŝa parolo permesis,
+s-ro majoro Neubarth kiel sola eksterlanda reprezentanto en la nomo
+de l’ germanaj esperantistoj solene eldiris, kion ni senhezite
+ripetas, ke ni ne ĉesos imiti la ekzemplon de l’ Majstro kaj
+promesas, persisti en la Esperanta laborado ĝis la fino.
+
+Post finkanto de la kantoro la malĝoje kantata himno ĉirkaŭsonis
+la malsupren glitantan ĉerkon, super kiu fermiĝis la tero.
+
+Sur la tombo amasiĝis florkronoj el amplena mano. Sur la rubandoj
+oni legis: „De polaj esperantistoj al la kara Majstro“, „De Germana
+Esperanto-Asocio al nia neforgesebla Majstro“, „De Pola Esperantisto
+al la kara Majstro“. Dum la ceremonio fotografistoj kaj
+kinematografistoj laboradis, por doni al malproksimuloj kaj postaj
+generacioj bildon de la okazaĵo forrabinta de la mondo viron, laŭ
+kiu oni nomos lian epokon.
+
+Kvar paroladojn oni faris super la ĉerko de nia karmemora Majstro.
+Ĉiu enhavis multe da amo kaj danko kaj plensentaj vortoj; tamen ni
+citos ankoraŭ kvinan plene egalvaloran, kvankam ĝi ne estis farata
+en Varsovio, sed eliris el kaptitejo de rusoj, poŝtkarto al la
+redakcio de Germana Esperantisto:
+
+17. 4. 1917. Hammerstein.
+
+Ni subskribintoj, rusaj esperantistoj, troviĝantaj en la
+Hammerstein’a kaptitejo, esprimas profundan doloron kaj grandan
+malĝojon pro la morto de nia kara Majstro.
+
+Malpeza estu al li la tero!
+
+Samideanoj:
+
+_Abram Koliner; Levi Suĥman; M. Miliawskij; H. Samler; S.
+Naginiosnis; N. Koŝarovski; I. Fejgel; I. Wernowsky; I. Maneviĉ;
+Naum Gordon; Abram Kislinski; Sergej Fljagin._
+
+Tiu seneksteraĵa blanka folio impresas kvazaŭ simbolo de l’
+estonteco: Malamikaj manoj, kiuj trans la tombon de l’ Majstro
+etendas la manon unu al la alia, por ree kune labori, realigante la
+altajn ideojn de l’ foririnto.
+
+Eble ne malproksima estas la tempo, kiu vidos la efektiviĝon de tiu
+simbolo: La polaj samideanoj invitas la tutmondan esperantistaron,
+post ebliĝo okazigi universalan kongreson en Varsovio kaj ligi kun
+ĝi pilgrimadon al la tombo de _Ludoviko Lazaro Zamenhof_ kaj
+starigon al monumento por li. Ilia alvoko naskos unuvoĉan eĥon.
+
+_E. B. Wüster._
+
+
+PIEDNOTOJ:
+
+[1] t. e. la Malnova Testamento, kiu unue poparte aperis en
+La Revuo kaj kiun nun eldonos La Brita kaj Eksterlanda Biblia
+Societo; ĝi jam publikigis (en 1912) la tradukon de la Nova
+Testamento.
+
+[2] Li mortis la 27-an de julio 1916 en Driak; la sciigo nur
+post longa prokrasto alvenis tra Kopenhago.
+
+[3] Laŭ raporto de ĉeestinto, Belmont en ĉi tiu loko
+menciis ankaŭ, ke Alfonso de Hispanlando d-ron Zamenhof faris
+komandoro de la ordeno de Isabella Katolika, la plej alta hispana
+dekoracio, kaj ke Carmen Silva, la mortinta reĝino de Rumanujo,
+donacis al li sian bildon.
+
+
+
+
+La Majstro mortis.
+
+
+  Ne estis mi tie,
+  Preĝante plorpie:
+  Katenis min sklave Siberio.
+  La famon, ne brue,
+  Nur poste, malfrue,
+  Simile al eĥo de mortkrio
+  Mallonga sciigo alportis:
+  „La Majstro mortis!“
+
+  Sed scias mi sente,
+  Ke oni sensente
+  Plezurojn pelante babiladis,
+  Eĉ kiam plorante,
+  La ĉerkon portante
+  Amaso funebra trapaŝadis.
+  Mallonga sciigo alportis:
+  „La Majstro mortis!“
+
+  Por ili, jen, homo,
+  Eĉ malpli--nur nomo
+  Sin kaŝis por ĉiam en la ĉerko;
+  Por ni, funebrantoj,
+  Por pacbatalantoj
+  Ĝi gardas kreinton de Mondverko.
+  Mallonga sciigo alportis:
+  „La Majstro mortis!“
+
+_Julio Baghy._
+
+[Illustraĵo: La tombo.
+Fotografejo Studio, Varsovio, Marszalk. 88. Eldonas Pola Esp. Soc.]
+
+
+
+
+Je memoro de nia Majstro.
+
+Originale verkita de Feliks Hiller.
+
+
+  Funebraj eksonas tra l’ mond’ sonoriloj ...
+  Funebra sin portas kantad’ en aer’ ...
+  Malĝoju! Malĝoju! Ho ĉiuj ni filoj
+  Kaj anoj de bela kaj sankta esper’!
+  Jen supren la vojon al blua ĉielo
+  Sin levas kaj flugas de l’ morto anĝelo,
+  En brakoj la liaj, en suna radi’
+  Troviĝas de l’ mondo plej granda geni’!
+
+  Kaj mondon trakuris sciigo terura,
+  Sciigo Hioba, parol’ de infer’!
+  Ve-krioj aŭdiĝis, ĝemad’ senmezura,
+  Kaj miloj da homoj ekploris sur ter’!
+  En ĉiuj mondpartoj, en ĉiuj anguloj
+  Troviĝis malsekaj de larmoj okuloj--
+  Kaj miloj da lipoj ekflustris sen bru’:
+  La Majstro, la Majstro, ne vivas li plu!
+
+  La Majstro karega! La Majstro amata!
+  De l’ mondo estinta, estonta geni’!
+  La hom’, kiu faris la teron benata
+  Kaj revis pri vera fratec’, harmoni’!
+  Jes, tiu ĉi homo, ĉi tiu anĝelo!
+  De l’ mondo profeto! De l’ mondo juvelo!
+  Kreinto de bela, plej alta ide’--
+  Jam fermis okulojn por ĉiam, ho ve!
+
+  Ĉu vere ne estas ĝi sonĝo terura?
+  Ĉu vere ne trompas min mia aŭdsent’?
+  Mi kredi ne volas, ĉar kredo ĉi nura
+  Jam estas por mi doloreg’ kaj turment’!
+  Sed ve! Bedaŭrinde ne trompas oreloj!
+  Ne estas ĝi sonĝo, nek iaj fabeloj!
+  Sed pura la ver’ en kruela la form’:
+  La majstro eterne ripozas en dorm’!
+
+  Ĉu scias almenaŭ, vi mort’ senkompata,
+  Ho, kiun forrabis el nia vi rond’?
+  Ĉu scias vi, ke tiu homo amata
+  Por miloj ja estis la ĝojo en mond’?
+  Ĉu scias vi, ke liaj flamaj paroloj
+  Celadis fratecon de ĉiuj popoloj
+  Kaj fondon de granda komuna altar’,
+  Ĉe kiu kuniĝus, fratiĝus homar’?!
+
+  Ho, ne! Vi ne scias, ĉar certe alie
+  Vi estus aginta en tiu okaz’!
+  Vi ankaŭ deziras, ke mond’ harmonie
+  Kunvivu sur paca kaj ama la baz’!
+  Pli frue-malfrue vi devas alveni
+  Kaj nin de la mond’ por eterne forpreni!
+  Ho, kial do tiu surtera moment’
+  Ne estas feliĉo, sed ve’ kaj turment’?
+
+  Jen kion de longaj jarcentoj, jarmiloj
+  Ne povas, ne volas kompreni la mond’!
+  Kaj sin reciproke mortigas terfiloj
+  Anstataŭ kunvivi en paca la rond’!
+  Ĉi tion komprenis la Majstro plej bone
+  Kaj sola laboris fervore, sindone
+  Dum tuta la vivo, dum ĉiu ajn hor’--
+  Ĝis bati nun ĉesis plej nobla la kor’!
+
+  Kaj semoj ĵetitaj de lia manparo
+  Ne estis nun vanaj, ne restis sen cel’:
+  Elkreskis fruktarbo por tuta homaro
+  Sub signo de sankta kaj verda la stel’!
+  Kaj ni, liaj anoj, ni forte nin tenu
+  Kaj solan la taskon ni bone komprenu:
+  Labori, labori sen fino, sen lac’--
+  Ĝis venos frateco, eterna la pac’!
+
+  Jen estas de l’ Majstro plej sankta deziro,
+  Kaj ni ĝin respektu ĝis lasta la hor’--
+  Ĉar nobla ĝi estis kaj alta inspiro
+  Vivinta en kara, modesta la kor’!
+  Ni iru kun kredo je venko la fina,
+  Kaj nin ne timigu la mondo obstina,
+  Nek baroj, malhelpoj, nek ia potenc’--
+  Benado, feliĉo--la fin-rekompenc’!
+
+  Funebraj eksonas tra l’ mond’ sonoriloj ...
+  Funebre sin portas kantado sen bru’ ...
+  Malĝoju! Malĝoju! Ho, ĉiuj terfiloj:
+  La Majstro, la Majstro ne vivas ja plu!
+  Sed vivas la frukto de lia laboro!
+  Sed vivos la verko, genio kaj gloro!
+  Kaj vivos eterne, eterne sur ter’:
+  Stel’ lia! Stel’ bela de Sankta Esper’!
+
+
+
+
+  Alvoko
+  al tutmonda monkolekto por monumento
+  al D-ro L. L. Zamenhof.
+
+Internacia Komitato:
+
+_Iniciatintoj:_
+
+  Prof. Th. Cart, Paris.
+  Generalo Sebert, Paris.
+  D-ro W. Robin, Varsovio.
+  S-ro Ed. Stettler, Bern.
+
+_Organiza Komitato:_
+
+  S-ro J. M. Warden, Edinburgh.
+  S-ro Advokato W. M. Page, Edinburgh, 31 Queen Street, Hon. Kasisto.
+  S-ro J. D. Applebaum, Liverpool, 11 Mayville Road, Mossley Hill,
+    Honora Sekretario.
+
+La supre nomita Internacia Komitato formiĝis por kolekti la
+bezonatan monsumon per sistemo de kupon-kartoj, kaj en Varsovio
+stariĝis Loka Komitato, kiu prizorgos, sub la kontrolo de la
+Internacia Komitato, la konstruon de la monumento kaj ĝian
+konservadon. Ĉe la Kongreso en Praha la sekvanta rezolucio estas
+proponata en la nomo de la iniciatintoj:
+
+„La XIII-a Kongreso de Esperanto, okazinta en Praha la 1.-6.
+aŭgusto 1921, decidas, ke estas necese konstrui indan monumenton sur
+la tombo de D-ro L. L. Zamenhof, la aŭtoro de Esperanto, kaj
+rekomendas la projekton de la iniciatintoj al la sindona subteno de
+la tutmonda esperantistaro.“
+
+La iniciatintoj adresas alvokon al ĉiuj samideanoj kaj simpatiantoj
+por mondonacoj kun plena konfido, ke la Kongreso aprobos la
+projekton, kaj kun espero, ke la tutmonda esperantistaro subtenos
+ĝin tutkore.
+
+Por la desegno de la monumento estos malfermata internacia konkurso,
+kaj la mono kolektita estos uzata por la monumento, kaj se restos
+sumo, por alia taŭga memora celo.
+
+La projekto estas aprobita de s-ino Zamenhof kaj la familianoj de la
+Majstro.
+
+Dependas de vi, samideanoj, kaj de via bonvolo, ke la supra projekto
+efektiviĝu.
+
+Por la Iniciatintoj kaj Organiza Komitato:
+
+_J. D. Applebaum_, Hon. Sekretario.
+
+
+
+
+
+
+End of Project Gutenberg's La Lastaj Tagoj de Dro L. L. Zamenhof, by Unknown
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA LASTAJ TAGOJ==DRO L. L. ZAMENHOF ***
+
+***** This file should be named 26959-0.txt or 26959-0.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/6/9/5/26959/
+
+Produced by Andrew Sly, Eric Brown and the Online
+Distributed Proofreading Team. Thanks to the Toronto
+Esperanto Club for providing the original book.
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/26959-0.zip b/26959-0.zip
new file mode 100644
index 0000000..2e04e14
--- /dev/null
+++ b/26959-0.zip
diff --git a/26959-h.zip b/26959-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..6c48026
--- /dev/null
+++ b/26959-h.zip
diff --git a/26959-h/26959-h.htm b/26959-h/26959-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..77a00f9
--- /dev/null
+++ b/26959-h/26959-h.htm
@@ -0,0 +1,1501 @@
+<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN"
+     "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd">
+<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="eo" lang="eo">
+<head>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8" />
+<title>La Lastaj Tagoj de D-ro L. L. Zamenhof kaj la Funebra Ceremonio</title>
+<style type="text/css">
+<!--
+body {padding-right: 10%; padding-left: 10%;}
+div#titolpagho, div#dedicho {text-align: center; line-height: 2.0; margin-top: 4em;}
+h3 {padding-left: 2em; font-size: 1.2em; padding-top: 4em; margin-bottom: 2em;}
+p.subskribo {text-align: left; margin-left: 15%;}
+.pensopauzo, .centro {text-align: center; padding-left: 0em;}
+div.bildo {text-align: center; margin: 1em auto; width: 492px; font-size: 90%;}
+  .piednotoj      {border: dashed 1px;}
+  .piednoto       {margin-left: 10%; margin-right: 10%; font-size: 0.9em; text-indent: -2em;}
+  .pnlokilo        {vertical-align:baseline; position: relative;
+        bottom: 0.33em; font-size: .8em; text-decoration: none;}
+  .poezio {margin: 1em 0em 0em 5%; text-align: left; }
+  .strofo {margin-top: 1em; margin-bottom: 0em;}
+  .strofo br {display: none;}
+  .strofo span.i0 {display: block; }
+  .strofo span.i2 {display: block; margin-left: 1em;}
+-->
+</style>
+</head>
+
+<body>
+
+
+<pre>
+
+Project Gutenberg's La Lastaj Tagoj de Dro L. L. Zamenhof, by Unknown
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: La Lastaj Tagoj de Dro L. L. Zamenhof
+       kaj la Funebra Ceremonio
+
+Author: Unknown
+
+Editor: Adolf Oberrotman
+        Teo Jung
+
+Release Date: October 18, 2008 [EBook #26959]
+
+Language: Esperanto
+
+Character set encoding: UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA LASTAJ TAGOJ==DRO L. L. ZAMENHOF ***
+
+
+
+
+Produced by Andrew Sly, Eric Brown and the Online
+Distributed Proofreading Team. Thanks to the Toronto
+Esperanto Club for providing the original book.
+
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+
+<div id="titolpagho">
+<h1>La Lastaj Tagoj<br />
+de<br />
+D<span style="font-size:85%;vertical-align:1%">ro</span> L. L. Zamenhof</h1>
+
+<p>kaj la<br />
+Funebra<br />
+Ceremonio.</p>
+
+<p>Eldonis<br />
+<span style="font-size:115%">Adolfo Oberrotman</span><br />
+kaj<br />
+<span style="font-size:115%">Teo Jung.</span></p>
+
+<p>Unua &#285;is tria milo.</p>
+
+<p>1921.</p>
+
+<p>Eldonejo de &#8222;Esperanto Triumfonta&#8220;, Kolonjo-Horrem<br />
+(Germ.)</p>
+
+</div>
+
+<div class="bildo">
+<img width="114" height="267" src="images/lt01.png" alt="[Illustra&#309;o: Tor&#265;ologo.]" />
+</div>
+
+<div id="dedicho">
+<p>Dedi&#265;ita al</p>
+
+<p style="font-size:120%">S-ino Klara Zamenhof</p>
+
+<p>la fidela edzino de nia kara Majstro.</p>
+</div>
+
+<!-- p.4 -->
+
+
+<h3 class="centro">Enkonduko.</h3>
+
+
+<p>Lastaj tagoj de nia Majstro forpasis en tempo de plej granda tragedio
+de l&rsquo; homaro. Mondo okupata pri la sensacioj de l&rsquo; militego preska&#365;
+nenion a&#365;dis pri la lasta batalo de l&rsquo; modesta Varsovia
+okulkuracisto. Kaj ja tiam forlasis la teron unu el la plej grandaj
+homoj, kiujn &#285;i iam naskis,&mdash;unu el tiuj, kies korpo estas mortema
+sed kies spirito ne povas morti.</p>
+
+<p>&#284;uste en tiu &#265;i momento, kiam denove miloj da samideanoj el &#265;iuj
+anguloj de l&rsquo; mondo alrapidas por soleni en la koro de E&#365;ropo, en la
+&#265;efurbo de &#265;e&#293;oslovaka respubliko sian nunjaran Mondkongreson,
+&#285;uste nun evidenti&#285;as klare, ke la spirito de nia kara Majstro
+regas inter ni viva kaj vigla. Zorgu ni, ke tiu spirito inter ni
+restu por eterne!</p>
+
+<p>La verketo, kiun ni prezentas al la tutmonda esperantistaro kaj
+precipe al la partoprenantoj de la Praha Kongreso, estas modesta
+priskribo pri la lastaj tagoj de nia kara Majstro, tagoj de sufero
+kaj turmentoj, pri lia senvivi&#285;o kaj enterigo dum plorplena, pluva
+tago. La artikolo (siatempe aperinta en &#8222;Germ. Esperantisto&#8220;) estas
+<!-- p.5 --> afable disponigita de s-ano W&uuml;ster; s-anoj Belmont kaj Hiller
+konsentis pri represo de siaj poemoj. La aldonitaj ilustra&#309;oj estas
+faritaj la&#365; originalaj fotografa&#309;oj, kiuj beda&#365;rinde&mdash;pro la malbona
+vetero dum la enterigo&mdash;ne estas tre klaraj sed tamen reprezentas
+valoran memora&#309;on pri la historia ceremonio.</p>
+
+<p>Ni esperas, ke &#265;i tiu verketo trovos la aprobon de la tutmondaj
+samideanoj kaj instigos ilin je ri&#265;a donacado al la fondo starigita
+por konstrui monumenton sur la tombo de la Majstro, dum iu estonta
+universala kongreso a&#365; pilgrimado al Varsovio.</p>
+
+<p><i>Varsovio</i> kaj <i>Kolonjo</i>, julio 1921.</p>
+
+<p class="subskribo"><i>La Eldonantoj.</i></p>
+<!-- p.6 -->
+
+<div class="poezio" style="float:left;margin-top:4em;">
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">Ho, mia kor&rsquo;, ne batu maltrankvile,</span><br />
+  <span class="i0">El mia brusto nun ne saltu for!</span><br />
+  <span class="i0">Jam teni min ne povas mi facile,</span><br />
+  <span class="i2">Ho, mia kor&rsquo;!</span></div>
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">Ho, mia kor&rsquo;! Post longa laborado</span><br />
+  <span class="i0">&#264;u mi ne venkos en decida hor&rsquo;?</span><br />
+  <span class="i0">Sufi&#265;e! Trankvili&#285;u de l&rsquo; batado,</span><br />
+  <span class="i2">Ho, mia kor&rsquo;!</span></div>
+</div>
+<!-- p.7 bildo -->
+
+<div class="bildo">
+<img width="288" height="442" src="images/lt02.jpg" alt="[Illustra&#309;o: D-ro L. L. Zamenhof.]" />
+<p>D-ro L. L. Zamenhof.</p>
+</div>
+
+<!-- p.8 -->
+
+
+<h3>Enterigo de la Majstro.</h3>
+
+<p style="margin-left:3em;font-style:italic;">De Leo Belmont.</p>
+
+<div class="poezio">
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">En tago malluma, malvarma, pluvanta,</span><br />
+  <span class="i0">Ni Majstron venigis al lasta ripoz&rsquo; ...</span><br />
+  <span class="i0">&#284;i estis ne pluvo, sed ploro kantanta,</span><br />
+  <span class="i0">&#284;in kreis el larmoj an&#285;el-virtuoz&rsquo;!</span></div>
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">Ne estis videblaj standardo-portantoj,</span><br />
+  <span class="i0">De miloj da kantoj ne iris la son&rsquo;!</span><br />
+  <span class="i0">Tra limoj fermitaj ne venis lernantoj,</span><br />
+  <span class="i0">Alfluis mokante nur bru&rsquo; de kanon&rsquo;!</span></div>
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">Irado funebra mokante atestis</span><br />
+  <span class="i0">Pri vero maldol&#265;a, pri sorta sever&rsquo;!</span><br />
+  <span class="i0">Geni&rsquo; de profeto plen-fremda ja estis</span><br />
+  <span class="i0">Al homoj vivantaj en sama la ter&rsquo;.</span></div>
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">Ne venis la poloj kadavron honori,</span><br />
+  <span class="i0">De filo Pol-landa, de monda sa&#285;ul&rsquo;!</span><br />
+  <span class="i0">La mond&rsquo; malproksima lin sciis priplori,</span><br />
+  <span class="i0">Sename, a&#365; moke bruadis Vistul&rsquo;!</span></div>
+<!-- p.9 bildo -->
+<!-- p.10 -->
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">Malri&#265;aj hebreoj nur venis post &#265;erko,</span><br />
+  <span class="i0">&#264;ar mortis bonkora helpant&rsquo;-okulist&rsquo;!</span><br />
+  <span class="i0">Kaj ili ne sciis pri granda la verko,</span><br />
+  <span class="i0">Ne sciis, ke mortis la mond-bonfarist&rsquo;!</span></div>
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">Nur iris post &#265;erko vidvin&rsquo; &#265;agrenita,</span><br />
+  <span class="i0">Kaj florojn portanta fidel-amaset&rsquo;!</span><br />
+  <span class="i0">Vi korojn ja havas, Poluj&rsquo;: Enskribita</span><br />
+  <span class="i0">En ili do estas, ke mortis profet&rsquo;!</span></div>
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">Malri&#265;a funebro en tago pluvanta ...</span><br />
+  <span class="i0">De lasta adia&#365;-honormanka hor&rsquo;!</span><br />
+  <span class="i0">La tombo modesta, la tomb&rsquo; esperanta,</span><br />
+  <span class="i0">Ho, kiel sangadis en mi pola kor&rsquo;!</span></div>
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">Eksangis pro honto, sangi&#285;is dolore,</span><br />
+  <span class="i0">Sed kiam paroli komencis mi, jen&mdash;</span><br />
+  <span class="i0">El &#265;erko elkreskis flugiloj favore</span><br />
+  <span class="i0">Kaj flugis per ili la Majstra reven&rsquo;!</span></div>
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">Kaj anta&#365; la tombo animo ne svenis,</span><br />
+  <span class="i0">El &#265;erko la viva sonigis min vort&rsquo; ...</span><br />
+  <span class="i0">Spirit&rsquo; Via, Majstro, sur manojn min prenis,</span><br />
+  <span class="i0">Parol&rsquo; mia estis espero kaj fort&rsquo;!</span></div>
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">Mi rave rakontis pri amplena sono</span><br />
+  <span class="i0">De miraj kongresoj, pri glora etern&rsquo;&mdash;</span><br />
+  <span class="i0">En Cambridge, &#284;enev&rsquo;, Va&#349;ington&rsquo;, Barcelono,</span><br />
+  <span class="i0">En Dresden, Antwerpen, Bulonjo kaj Bern&rsquo;!</span></div>
+<!-- p.11 -->
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">Pri tagoj de Krakow, ho, ne forgesitaj,</span><br />
+  <span class="i0">Miraklo fari&#285;is&mdash;rigardis mi tuj:</span><br />
+  <span class="i0">&#264;irka&#365;e eklumis okuloj ravitaj:</span><br />
+  <span class="i0">Hor&rsquo; batos, Vin, Majstro, ekkonos Poluj&rsquo;!</span></div>
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">Hor&rsquo; batos&mdash;forpasos milito kruela,</span><br />
+  <span class="i0">Post sanga banado alflugos kolomb&rsquo;!</span><br />
+  <span class="i0">Kun verdaj standardoj amaso fidela</span><br />
+  <span class="i0">Pilgrimos al paceprofeta &#265;i tomb&rsquo;!</span></div>
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">Sur tero libera post multaj turmentoj,</span><br />
+  <span class="i0">De himno &#8222;Espero&#8220; eksonos pasi&rsquo;!</span><br />
+  <span class="i0">&#264;e tombo grandega diverslandaj gentoj</span><br />
+  <span class="i0">La manojn fratece etendos al si!</span></div>
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">El tombo trankvila spirito de l&rsquo; vero</span><br />
+  <span class="i0">Elvenos kun beno kaj amo por ni ...</span><br />
+  <span class="i0">Nun dormu, ho, Majstro, tre dol&#265;e en tero ...</span><br />
+  <span class="i0">La horo de venko ekbatos por Vi!</span></div>
+</div>
+
+<div class="bildo">
+<img width="476" height="279" src="images/lt03.jpg" alt="[Illustra&#309;o: Funebra procesio.]" />
+<p>Funebra procesio sur strato Teatralna.</p>
+</div>
+
+<!-- p.12 -->
+
+
+<h3 class="centro">La lastaj tagoj de l&rsquo; Majstro kaj la funebra ceremonio.</h3>
+
+<p>&#264;iutage la elektra fadeno alportas sciigojn, sub kies pezo fendi&#285;as
+koro, &#265;e kies eksono senlarme rigidi&#285;as okuloj. Tamen subite inter
+miloj kaj miloj ek&#309;eti&#285;is la e&#293;o de vo&#265;o, kiu por la unua momento
+senkonsciige faligis la kurtenon de la mondteatro. Kiam &#285;i
+relevi&#285;is, en la unua plano por ili flamis la fajro de akra
+perdokonscio, bonodoris la incenso de melankolia rememoro; en la fono
+nur kontrastis profanaj bu&#265;ado kaj ruini&#285;o. Tragedio forpu&#349;is
+tragedion.&mdash;Ankora&#365; nun en niaj koroj brulas la arda doloro, ke
+efektivi&#285;is la neimagebla&#309;o, ke estontaj kongresoj ne plu vidos la
+modelan bildon de konfidigaj egalpezo kaj kvieto, ne plu a&#365;dos la
+parolojn de mildo kaj homamo: ke nia Majstro foriris, &#285;ui la
+merititan ripozon.</p>
+
+<p>Nur elektitoj pro la nunaj cirkonstancoj estis destinitaj, en korpa
+&#265;eesto adia&#365;i nian gvidinton, sed &#265;iu el ni, oni povas supozi,
+spirite al d-ro <i>Zamenhof</i> faciligis la lastajn horojn kaj akompanis
+lian &#265;erkon, kaj la batado de l&rsquo; koro ne faris la malplej emocian
+funebran paroladon. Pli konforma al la modesta kaj laboroplena vivo
+de la geniulo ili ne povis imagi &#285;ian finon, ol la realeco &#285;in
+estigis.</p>
+
+<!-- p.13 bildo -->
+
+<div class="bildo">
+<img width="485" height="274" src="images/lt04.jpg" alt="[Illustra&#309;o: Portado de l&rsquo; &#265;erko.]" />
+<p>Portado de l&rsquo; &#265;erko sur la tombejo.</p>
+</div>
+<!-- p.14 -->
+
+<p>Estas konate, ke <i>Edmond Privat</i>, kiu en la fino de 1916 vizitis en
+Varsovio la kreinton de Esperanto, vidante lian malsanan aspekton,
+balda&#365; forlasis lin kaj al la tutmonda esperantistaro faris la
+meditigan proponon, la sekvontan kongreson aran&#285;i en la &#265;efurbo de
+Polujo, por evitigi al d-ro Zamenhof longan voja&#285;on. Jam pli frue
+travoja&#285;intoj rakontis pri malbona farto de la Majstro. &#264;ar &#8222;...
+lia kormalsano komencis disvolvi&#285;i tuj post la eksplodo de la
+milito&#8220;, d-ro <i>Leono Zamenhof</i> skribas. &#8222;La atakoj de la brusta
+angino, komence maloftaj, en la monato majo de la pasinta jaro
+fari&#285;is tiel oftaj, ke ili tute malebligis al li ne nur metiajn
+okupojn, sed anka&#365; lian plej amatan laboron por Esperanto. Tiuj
+atakoj ofte aperadis, kelkfoje tage kaj nokte forpeladis de li
+kvietan dormon.</p>
+
+<p>&#8222;La doloriga stato de lia sano mal&#285;ojige influis lian psikon. &#264;iam
+egalanima, kvieta, la mortinto en la lasta tempo pro deviga
+senlaboreco estis tre nervekscitita. De oktobro &#285;is februaro d-ro Z.
+sin sentis relative pli bone, kvankam la atakoj ne forlasis lin tute,
+aperante nun pli malofte kaj malpli dolorige.</p>
+
+<p>&#8222;En tiu pli hela intertempo de lia malsano la mortinto regajnadis
+esperon por nova laboro kaj revis pri la progreso de siaj ideoj post
+la milito.... En tiu tempo li ekhavis la ideon, verki ampleksan
+Esperantan vortaron. Esperante, ke li povos preni sur sin tiun
+grandan laboron, li kelkfoje pri tiu temo korespondis kun s-ino <!-- p.15 -->
+<i>M. Hankel</i> en Dresden. La lasta letero, kiu devis esti sendata al
+s-ino H., ne finita restis inter la forlasitaj de li manuskriptoj.</p>
+
+<p>&#8222;D-ro L. L. Zamenhof jam dum la milito finis la tradukon de la
+Biblio,<a href="#piednoto1" class="pnlokilo">[1]</a> kies unua parto estas jam presita en Anglujo. &#264;iam
+alkutimigita al laboro, la mortinto anka&#365; dum la malsaneco en horoj
+liberaj de suferoj ame sin dedi&#265;is al siaj karaj pensoj pri
+Esperanto kaj ligitaj kun &#285;i revoj pri homfrateco.</p>
+
+<p>&#8222;Lia edzino, kiu en la lasta tempo lin tute ne forlasadis, estante
+&#265;iam apude de li, rakontas, ke ofte dum nokto, ne povante dormi, li
+faris diligente iajn notojn. Kaj kiam &#349;i petis lin, ne malkvietigi
+sian noktan ripozon, li respondis, ke bonajn pensojn oni devas tuj
+noti, &#265;ar ili facile povas esti forgesitaj la sekvantan tagon!&mdash;&#8220;</p>
+
+<p>La 1-an de aprilo samideano majoro <i>Neubarth</i>, la havena komandanto
+de Varsovio, lastfoje parolis kun la Majstro; li rakontas, ke d-ro
+Zamenhof estis &#285;ojige fre&#349;a kaj bonhumora, kaj lia vo&#265;o sonis
+preska&#365; klare, kontraste kun la obtuzeco de la lastaj jaroj. Li
+sentis sin tiom forta, ke se&#285;on por sia edzino li volis levi trans
+la tablon. Sinjoro Neubarth foriris kun la espero, ke la printempo
+alportos definitivan resani&#285;on; jam la glacio malaperis de la
+Vistulo, kaj la &#349;ipirado rekomenci&#285;is. <!-- p.16 --> Vendredon
+anta&#365; Pasko sinjoro Neubarth en la tramveturilo renkontis s-ron Grabowski
+kaj eksciis, ke okazis subita reseriozi&#285;o en la farto de l&rsquo; malsanulo.</p>
+
+<p>&#8222;&#348;ajne&#8220;, Leono Zamenhof da&#365;rigas, &#8222;la malboni&#285;on de lia sanstato
+ka&#365;zis la neatendita ekscio pri la morto de nia frato d-ro
+<i>Aleksandro</i>,<a href="#piednoto2" class="pnlokilo">[2]</a> kiun li tre amis, kaj kiu mortis en Rusujo la
+pasintan jaron, estante milita kuracisto en Rusujo. En la lastaj
+tagoj la malsano de Ludoviko Zamenhof akre malboni&#285;is. La koro
+lacigita pro konstantaj atakoj jam ne povis normale plenumi sian
+funkcion; komencis aperadi la signoj de kora malforteco.&#8220;</p>
+
+<p>Samideano Neubarth &#309;a&#365;don, la 12-an, ne plu estis allasata al la
+paciento. S-ino Z. komunikis al li, ke la kuracistoj malpermesis
+&#265;ian okupon, e&#265; pensadon; tamen oni ankora&#365; ne forlasis la
+esperon.</p>
+
+<p>&#8222;Tiuj tagoj estis vera turmento por la mortinto. La lito, kiun li en
+la lasta tempo forlasadis nur tre malofte, kaj kiu kvietigis liajn
+fizikajn turmentojn, fari&#285;is por li fonto de novaj doloroj. La stato
+de malfortigita koro malebligis al li restadon en ku&#349;a pozicio. La
+vido de lito estis por li de tiu tempo turmentoj de Tantalo!.....</p>
+
+<p>&#8222;Sed balda&#365; la sida pozicio fari&#285;is por li anka&#365; suferiga! En tiuj
+turmentoj de la lastaj kelkaj tagoj la dormo a&#365; ia ajn ripozo estis
+por li tute neebla.&mdash;</p>
+
+<!-- p.17 bildo -->
+
+<div class="bildo">
+<img width="488" height="274" src="images/lt05.jpg" alt="[Illustra&#309;o: Parolado de s-ro Poznanski.]" />
+<p>Parolado de s-ro d-ro S. Poznanski, predikanto de l&rsquo; Varsovia Sinagogo.</p>
+</div>
+<!-- p.18 -->
+
+<p>&#8222;Malgra&#365; tiuj grandaj fizikaj kaj psikaj doloroj mi neniam a&#365;dis de
+li ian plendon. Nur unu fojon li esprimis deziron, ke la morto, se
+&#285;i estas jam por li neevitebla, venu almena&#365; sen grandaj turmentoj.
+Videble li supozis, ke lin atendas ankora&#365; pli grandaj suferoj.</p>
+
+<p>&#8222;La 14-an de aprilo la stato de d-ro Z. rapide pliboni&#285;is; la koro
+komencis labori pli forte, kaj malaperis la signoj de &#285;ia akra
+nesufi&#265;eco. La kuracistoj havis esperon, ke venos pliboni&#285;o.</p>
+
+<p>&#8222;Tiel pensis anka&#365; la mortinto la lastan tagon malgra&#365; granda
+senforti&#285;o. D-ro Ludoviko estis en tre bona humoro. Li e&#265; rakontis
+al la &#265;irka&#365;antaro siajn anekdotajn son&#285;ojn kaj faris al si
+esperon, ke post longa interrompo li povos la alvenantan nokton
+pasigi oportune en sia lito ...</p>
+
+<p>&#8222;Je la 5-a horo vizitis lin lia konstanta kuracisto kaj amiko d-ro K.
+kaj konstatis &#265;e li efektivan pliboni&#285;on. Post duonhora amika
+interparolo, sentante sin iom laca, mia frato petis la permeson de
+d-ro K., iom ripozi sur divano.&mdash;</p>
+
+<p>&#8222;&#284;i estis lia lasta memvola movo!</p>
+
+<p>&#8222;Kiam lia edzino alproksimi&#285;is, por prepari al li oportunan
+ku&#349;ejon, &#349;i jam trovis sian edzon malviva! La morto alvenis subite
+kaj, kiel deziris la mortinto, sen turmentoj.</p>
+
+<p>&#8222;Li foriris el &#265;i tiu mondo kun plej bonaj pensoj, tute ne sentante,
+ke li forlasas &#285;in por eterne!&#8220;&mdash;</p>
+
+<p>Lundon, la 16-an de aprilo, je la 3-a, la funebra procesio estis
+forlasonta la domon sanktigitan <!-- p.19 --> de la spirito lo&#285;inta en &#285;i,
+de la vivo kaj agado de tuthomara bonfaranto.</p>
+
+<p>Jam je la 2-a horo sur strato Kr&#243;lewska, apud la domo n-ro 41,
+komencis kolekti&#285;i multe da homoj, por akompani la mortinton. Inter
+ili krom la membroj de l&rsquo; familio la Varsovia esperantistaro faris al
+li la lastan honoron; la eksterlandajn esperantistojn reprezentis nur
+s-ro majoro Neubarth kaj alia germana samideano. &#264;e la sono de l&rsquo;
+tria horo la &#265;erko estis elportata kaj la irantaro ekmovi&#285;is; de
+strato al strato novaj aroj ali&#285;is, &#285;is la procesio post 1&frac12;
+horoj alvenis &#265;e la tombejo. Tie atendis s-ro kantoro <i>Sirsta</i> kun
+sia &#293;oro; kiam la funebra akompanantaro haltis, ili eksonigis
+religian kanton.</p>
+
+<p>Nun predikanto de la Varsovia templo, d-ro fil. <i>S. Poznanski</i>,
+detale parolis pri la vivo de l&rsquo; funebrato, ke d-ro Zamenhof kiel
+kuracisto tute fordonis sin al zorgado pri la malri&#265;uloj, kaj ke li
+akiris gravecon en la mondo.</p>
+
+<p>Post li la multjara amiko de nia Majstro, <i>Leo Belmont</i>, kelkfoje
+interrompate de la afekcio-esprimoj de l&rsquo; a&#365;skultantoj, per unuhora
+pola parolado al la &#265;eestantoj elmontris la signifon de la vivoverko
+de l&rsquo; foririnto kaj kiel la mondo dankis pro &#285;i. Jen la Esperanta
+traduko:</p>
+
+<p class="centro">&#8222;Funebraj a&#365;skultantoj!</p>
+
+<p>Tra la mistera pordego inter vivo kaj morto homo eminenta trairis,
+per pa&#349;oj same malla&#365;taj, kiel dum sia tuta vivo, li trairis en
+senmortecon!</p>
+
+<!-- p.20 -->
+
+<p>&#264;ar mortis nur viro modela, patro amema, frato perfekta, amiko
+elkora, kuracisto diligenta kaj oferema, civitano de noblo
+eksterordinara kaj homo mirinde dol&#265;a&mdash;kaj nur lian morteman
+resta&#309;on ni, humili&#285;ante al la le&#285;oj de l&rsquo; senkompata naturo,
+redonas al teropatrino ...</p>
+
+<p>Sed Ludoviko Zamenhof, genia spirito, kreinto de verko ame
+&#265;irka&#365;prenanta &#265;iujn popolojn de l&rsquo; tero, profeto gvidanta ilin
+sur la vojon de frateco per la eblo de reciproka interkompreni&#285;o&mdash;ne
+mortis, &#265;ar li estas senmorta! La limoj, fermitaj en la tempo de la
+terura milito, ne permesis al amasaj aroj de liaj adorantoj kaj
+lernantoj, rapidi el &#265;iuj landlimoj kaj respekte klini la verdajn
+standardojn de Esperanto &#265;e la sankta &#265;erko de l&rsquo; kara Majstro.
+Akompanas lin por lia lasta voja&#285;o nur malgranda areto da homoj.
+&#264;ar la&#365; fatala le&#285;o pezanta sur &#265;iuj grandaj spiritoj, kiuj
+laboras por estontaj generacioj kaj longaj centjaroj&mdash;la genia verko
+de Zamenhof ankora&#365; ne estas komprenata kaj taksata de la homa socio
+la&#365; sia valoro.</p>
+
+<p>Sed ni ne miru pri tio ...</p>
+
+<p>&#264;ar anka&#365; ni el &#265;i tiu funebra sekvantaro, liaj lernantoj kaj
+adorantoj, ne kapablas hodia&#365; koncepti la gigantecon de lia verko
+kaj &#285;iaj fruktoportaj efikoj. Por tio la fantazio ne sufi&#265;as.</p>
+
+<p>Kaj tial, dum mi parolas &#265;e lia &#265;erko pri tiu &#265;i verko&mdash;same
+senparola kiel elokventa&mdash;min kaptas, krom vo&#265;on haltiganta emocio
+&#265;e <!-- p.21 bildo --> <!-- p.22 --> la amika korpo senviva, tremo kaj senkura&#285;eco &#265;e la spirito de
+l&rsquo; Majstro ...</p>
+
+<div class="bildo">
+<img width="446" height="274" src="images/lt06.jpg" alt="[Illustra&#309;o: Parolado de s-ro Grabowski.]" />
+<p>Parolado de s-ro in&#285;. Antoni Grabowski, prezidanto de Pola
+Esperantista Societo.</p>
+</div>
+
+<p>&#264;ar mi scias, ke malforta mia parolo ne sufi&#265;os por la malfacila
+tasko. Pri kio mi estas parolonta, ja estas a&#309;oj, pri kiuj proklamas
+la libro de Hiobo:</p>
+
+<p>&#8222;Pro tio mi konfesas, ke mi ne komprenis, &#265;ar pli mirindaj estas
+tiuj aferoj, ol ke mi povas ilin kompreni kaj koncepti.&#8220;</p>
+
+<p>Verege mirindaj!</p>
+
+<p>Ja, tiu homo, kiun ni hodia&#365; tiel modeste, tiel senbrue
+enterigas,&mdash;homo naskita ie en malri&#265;a juda urboparto de Bialystok
+sur pola tero, ka&#349;i&#285;anta ie en strato Dzika (=&#8222;Sova&#285;a&#8220;)&mdash;el tiu
+strato sur la &#349;tupoj de l&rsquo; gloro venis en la grandajn centrojn de
+E&#365;ropo kaj Ameriko kaj spertis monar&#293;ajn respektega&#309;ojn de
+reprezentantoj de plej brilaj kulturoj kaj de entuziasmigitaj amasoj
+de na&#365; kongresoj!</p>
+
+<p>Ornamis lin per la kruco de l&rsquo; Honora Legio la Franca Respubliko kaj
+por lia honoro en Boulogne sur Mer sonis la Marseillaise! Per
+standardoj, por lin akcepte saluti, ornami&#285;is la &#285;ojigita &#284;enevo.</p>
+
+<p>Armea eskadrono parade mar&#349;is anta&#365; li en la antikva Cambridge, kaj
+profesoroj de l&rsquo; angla Triunuo-kolegio klinis anta&#365; li kun respekto
+la kapojn &#265;e la enirejo ...</p>
+
+<p>La tuta policanaro en Dresdeno lernis lian lingvon, por afable servi
+al milo da gastoj, kiuj rapidis el &#265;iuj landoj, por rigardi lian <!-- p.23 -->
+viza&#285;on, kvaza&#365; &#265;ielarkon, kaj a&#365;skulti lian mildan vo&#265;on.</p>
+
+<p>Barcelono resonis de la entuziasmaj krioj, a&#365;digantaj sur la
+stratoj: &#8222;Vivu Zamenhof! Vivu Esperanto!&#8220;<a href="#piednoto3" class="pnlokilo">[3]</a></p>
+
+<p>Washington sentis la tagojn de l&rsquo; kongreso kvaza&#365; grandajn
+festotagojn de la libera Ameriko.</p>
+
+<p>La studentoj en Antverpeno maljungis la &#265;evalojn kaj en triumfo
+tiris la kale&#349;on kun la hontigita per la honoro-signoj, &#265;iam
+modesta Majstro.</p>
+
+<p>La antikva Krakovo fiere radiis, salutante lin, kaj &#285;ojis vidante,
+kioma amaso da pilgrimantoj el multaj popoloj sekvis lin, por viziti
+la monumentojn de Vavet, por demeti florkronojn kaj verdajn
+standardajn &#265;e la piedestalo de la statuo de Mickiewicz kaj sur la
+monumenta &#349;tono de Kosciuszko. Urbaj teatroj por lia honoro kaj en
+lia lingvo donis prezentadojn de &#8222;Halka&#8220; kaj &#8222;Mazepa&#8220;....
+Kaj la salminejoj de Wieliczka, ensorbante pli ol milon da
+gastoj-esperantistoj, estis iluminataj same, kiel ili estas
+iluminataj, por akcepti la imperiestron a&#365;stria-hungaran ...</p>
+
+<p>Refoje lin honoris la dankema Helvetio en Berno ...</p>
+
+<!-- p.24 -->
+
+<p>Kaj preti&#285;adis, por respektege lin akcepti dum la deka kongreso, la
+&#265;efurbo de l&rsquo; mondo&mdash;Parizo, kiam eksplodis la milito!</p>
+
+<p>Stranga estas la sorto de &#265;i tiu homo&mdash;mirinda gloro&mdash;sed plej
+mirinda estas tamen lia verko.</p>
+
+<p>Aliaj homoj grandaj, &#285;uantaj mondfamon, posedas la ardan amon de
+siaj samlandanoj kaj nur malardete brilantan estimon de fremdaj
+nacioj. Sed la adora estimo por Zamenhof eli&#285;adis per varmega flamo
+de amo &#265;e &#265;iuj popoloj diverslingvaj, inter kiuj li aperis. Tio
+estas la adoro de infanoj por patro,&mdash;amo de dis&#265;iploj por majstro.
+Neniu granda homo tiel senpere, kiel li, renkontis filojn kaj
+filinojn de tiom da popoloj. Li estis&mdash;parolante sen troigo&mdash;la plej
+amata viro inter la popoloj de l&rsquo; tuta mondo de la nuna epoko. Anka&#365;
+lia gloro estos eksterordinara: &#264;ar mi klare, tra la nebuloj de l&rsquo;
+estonteco vidas la momenton, kiam en &#265;iuj &#265;efurboj de l&rsquo; mondo
+staros liaj monumentoj!</p>
+
+<p>Kaj tiu anta&#365;diro neniun mirigos, kiu scias, ke Z. estis la sola
+homo, kiu &#285;isvivis monumenton en fremdlando! Ludoviko Zamenhof havas
+belegan monumenton en Franzensbad.</p>
+
+<p>Ne &#265;i tie estas la loko, nek nun la momento konvena, ke mi priparolu
+lian verkon.</p>
+
+<div class="bildo">
+<img width="488" height="278" src="images/lt07.jpg" alt="[Illustra&#309;o: Parolado de sr-o Neubarth.]" />
+<p>Parolado de havena komandanto sr-o majoro Neubarth en
+la nomo de l&rsquo; eksterlandaj esperantistoj.</p>
+</div>
+
+<p>Sufi&#265;as diri, ke la lingvo, kiun li kreis, atingis la limojn de l&rsquo;
+Pacifika Oceano kaj de l&rsquo; Atlantiko, ke &#285;i albatis la murojn de
+Port Arthur kaj de Madrid, ke &#285;i la&#365;te sonis en Bombay, Pekin kaj
+<!-- p.25 bildo --> <!-- p.26 --> Jokohamo, ke &#285;i enpenetris la arbaregojn de Brazilio, la markolojn
+de Meksiko kaj la urbojn de Usono, ke &#285;i anka&#365; ekpu&#349;is la svedajn
+fjordojn, la rokojn de Skotlando kaj la verdajn bordojn de Anglujo,
+ke &#285;i transiris trans la pintojn de l&rsquo; Alpoj kaj transsaltis la
+Mezan Maron kaj trovis fajrujojn &#265;e la marbordoj de l&rsquo; nordo kaj
+sudo de Afriko&mdash;e&#293;e sonis el la predikaj katedroj en la katolikaj
+pre&#285;ejoj de Krakovo kaj trovis korojn per amo batantajn en &#265;iuj
+terpartoj de amba&#365; duongloboj de l&rsquo; mondo.</p>
+
+<p>Jen kial, dum mi priparolas tiun verkon, estas permesate por komparo
+utiligi nomojn, kies sono la orelojn de profanuloj impresos kvaza&#365;
+kompara hiperbolo ...</p>
+
+<p>Matematikisto Bourlet, volante priskribi la verkon de Zamenhof, la
+kreinton de Esperanto nomis Koperniko en filologio. &#264;ar kiel la
+genio de Koperniko rektigis la komplikitajn principojn de l&rsquo; ptolemea
+sunsistemo, tiel Zamenhof reduktis la malrektajn fundamentojn de l&rsquo;
+homaj lingvoj al minimumo. Lia lingvo estas praktika mallonga
+filozofio de parolo.</p>
+
+<p>Permesate estas, kompari lin anka&#365; kun Kolumbo. &#264;ar kiel Kolumbo
+donacinta al la malnova mondo tutan mondon novan&mdash;li malkovris al ni
+novan mondon animan&mdash;Esperantujon. Li plenigis &#285;in per lo&#285;antaro el
+la tuta mondo, per civitanoj, kiuj malgra&#365; la malsameco de l&rsquo; nacioj
+kaj religioj sin reciproke sentis fratoj.</p>
+
+<!-- p.27 -->
+
+<p>Kaj kontra&#365; la iama diro de Akiba: &#8222;Nenio sub la suno estas
+nova&#8220;&mdash;li havis la rajton, diri en sia himno:</p>
+
+<p class="centro">&#8222;En la mondon venis nova sento!&#8220;</p>
+
+<p>Li ja donis al ni novan senton de frati&#285;o per ne&#365;trala, al &#265;iuj
+egala parolo, sen ofendo kontra&#365; honoro kaj amo al la lingvo
+patruja.</p>
+
+<p>Lia lingvo&mdash;nevidebla ligilo de popoloj&mdash;anima ondo elektra&mdash;estas
+fakto.</p>
+
+<p>Kaj la persista malkredo je tiu reala&#309;o flanke de amasoj estas nur
+pruvo nerefutebla pri la genieco de &#265;i tiu homo, kiu enkorpigis
+revojn de jarcentoj&mdash;post kiam plej instruitaj scienculoj deklaris:
+&#8222;Jen problemo ne solvebla!&#8220;&mdash;post kiam tiom da homoj laborantaj super
+tiu tasko finis sian vivon en frenezulejo.</p>
+
+<p>Genia devis esti homo, farinta, kio al granda amaso &#349;ajnis miraklo ...</p>
+
+<p>Kaj efektive! Ludoviko Zamenhof plenumis miraklon.</p>
+
+<p>&#264;ar liaj respektindaj manoj deprenis malbenon, kiu&mdash;la&#365; tragedia
+bela legendo biblia&mdash;de la kolera &#265;ielo estis kiel puno metata sur
+la homaron ...</p>
+
+<p>En la Biblio ja estas dirite, ke en la tempo, kiam la malhumila
+homaro, unu lingvon parolanta, komencis konstrui sur ebena&#309;o
+Sennehar la turon babelan, atingontan &#285;is la steloj de l&rsquo; &#265;ielo&mdash;ke
+tiam la Eternulo diris:</p>
+
+<p>&#8222;Jen, Ni malsupren iru kaj konfuzu ilian lingvon, por ke unu ne
+komprenu la alian.&#8220;</p>
+<!-- p.28 -->
+
+<p>Kaj konfuzis la Eternulo ilian lingvon kaj dispelis ilin tra la tuta
+viza&#285;o de l&rsquo; tero, kaj ili &#265;esis konstrui tiun turon.</p>
+
+<p>Kial do, post kiam ruine disfalis tia konstrua&#309;o de milionoj, la
+Providenco post jarcentoj permesis al li sola, plenumi verkon, kiu
+&#349;ajne estis tiel kontra&#365;a al la Volo &#264;iela?</p>
+
+<p>&#264;u ne pro tio, ke tiuj konstruintoj anta&#365; jarcentoj sian verkon
+faris pro vanta kaj ridinda fierego, por perforte konkeri la &#265;ielon
+(tio ja ne estas permesita al homoj), dum li estis la modesto
+enkorpigita kaj plej vere homo dia ...</p>
+
+<p>Modeste kaj malla&#365;te, ne por si, sed por la mondo, kies malpaco lin
+tiel forte doloris,&mdash;li entreprenis tiom malfacilan laboron. Li &#285;in
+entreprenis, ne por perforte konkeri la &#265;ielon, sed por venigi la
+dia&#309;on de l&rsquo; amo kaj paco sur &#265;i tiun per fratmortiga sango
+surver&#349;atan teron.</p>
+
+<p>&#264;ar li restis fidela en sia spirito al tio, kio estis la plej alta
+en la gento, el kies sango li devenis,&mdash;li estis fidela al la revoj
+kaj idealoj de l&rsquo; profeto Izajo, anta&#365;dirinta sep jarcentojn anta&#365;
+nia tempkalkulo, anta&#365; la parolo evangelia, la pacon al homoj kaj al
+popoloj de bonvolo.</p>
+
+<p>La diro de Izajo: &#8222;Kaj ili transfor&#285;os la glavojn en plugtran&#265;ilojn
+kaj lancojn en fal&#265;ilojn, ne levos popolo kontra&#365; popolo la glavon,
+nek ili ekzerci&#285;os por militbatalo!&#8220; lumis al li kiel stelo
+gvidanta!</p>
+
+<div class="bildo">
+<img width="479" height="281" src="images/lt08.jpg" alt="[Illustra&#309;o: Varsoviaj samideanoj kun Neubarth.]" />
+<p>Varsoviaj samideanoj kun majoro Neubarth.</p>
+</div>
+
+<p>Li fermis la okulojn jam tro dolorantajn pro la vido al kruela&#309;oj
+kaj detrua&#309;oj de l&rsquo; milito, <!-- p.29 bildo --> <!-- p.30 --> kaj malla&#365;te li foriris de ni,
+kiam li jam rajtis foriri&mdash;kiam la mondo kun abomeno malfermas la
+okulojn konstatante la senpensecon de &#285;eneralaj amaso-bu&#265;oj kaj
+krimoj, kaj &#285;i etendas la sopirantajn manojn al sa&#285;a paco sub la
+signo de l&rsquo; interfrati&#285;o de liberaj kaj egalrajtaj popoloj!</p>
+
+<p>Malkompreno tiun puran idealismon de Zamenhof nomis kosmopolitismo,
+forgesante, ke li per koro kaj ago konfesis, kion aliaj konfesas nur
+per la bu&#349;o kaj kio estas la eterna religio de l&rsquo; idealo.</p>
+
+<p>Sed li estis bona filo de la tero, sur kiu li naski&#285;is: &#265;ar &#285;uste
+en lia animo per potenca e&#293;o plusonis la parolo de &#285;ia plej granda
+bardo Mickiewicz, kiu e&#265; al malamikoj de sia patrujo en la
+malproksima nordo kun sia kolombe pura koro anoncis la liberan
+tagi&#285;on, kaj kiu pri la ekzilita popolo veninta el la oriento ne
+parolis alie ol: &#8222;Fratoj miaj plimaljunaj, Izraelidoj&#8220;.</p>
+
+<p>Sed venos momento&mdash;venos jam en la jaro sekvonta, kiam por Esperanta
+kongreso en Varsovio amase kunvenos delegitaroj el &#265;iuj mondofinoj
+kaj pilgrimos al tombejo malnovtestamenta, al la tombo de Ludoviko
+Zamenhof en Polujo kaj klinos anta&#365; &#285;i la verdajn standardojn de l&rsquo;
+espero&mdash;venos la momento, ke &#265;i tiu urbo, tiel inklina al sinceraj
+entuziasmoj, kaj post &#285;i la tuta lando pola, malfermos la okulojn
+kaj komprenos, kiom da gloro-radioj tiu granda filo donacis al sia
+hejmlando.</p>
+<!-- p.31 -->
+
+<p>Kaj ne supozu, ke estis facile, fari, kion li plenumis: per la laboro
+de unu homa vivo doni tutan lingvon, verkon, per kiu &#285;is nun &#265;iam
+kolekte laboris jarcentoj kaj multe da generacioj de popolo.</p>
+
+<p>Jen, kion li mem diris en sia unua libreto&mdash;en la kanto &#8222;Mia penso&#8220;
+skribita anta&#365; tridek jaroj en lingvo tiam ankora&#365; fremda al &#265;iuj
+mondanoj:</p>
+
+<div class="poezio">
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">... Mia penso kaj turmento,</span><br />
+  <span class="i0">Kaj doloroj kaj esperoj!</span><br />
+  <span class="i0">Kiom de mi en silento</span><br />
+  <span class="i0">Al vi iris jam oferoj!</span><br />
+  <span class="i0">Kion havis mi plej karan&mdash;</span><br />
+  <span class="i0">La junecon&mdash;mi ploranta</span><br />
+  <span class="i0">Metis mem sur la altaron</span><br />
+  <span class="i0">De la devo ordonanta!</span></div>
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">Fajron sentas mi interne,</span><br />
+  <span class="i0">Vivi anka&#365; mi deziras,&mdash;</span><br />
+  <span class="i0">Io pelas min eterne,</span><br />
+  <span class="i0">Se mi al gajuloj iras ...</span><br />
+  <span class="i0">Se ne pla&#265;as al la sorto</span><br />
+  <span class="i0">Mia peno kaj laboro,</span><br />
+  <span class="i0">Venu tuj al mi la morto,</span><br />
+  <span class="i0">En espero&mdash;sen doloro!</span></div>
+</div>
+
+<p>La&#365; lia rega ordono la morto lin prenis sen doloro&mdash;la koro haltis
+en unu momento.... Sed &#285;i ne tuj prenis lin&mdash;.... &#284;i permesis
+anta&#365;e&mdash;por nia feli&#265;o, ke li &#285;isvivu la triumfon de sia ideo dum
+na&#365; kongresoj&mdash;ke li vidu la disfloradon de la semita grajno,
+kiun li &#309;etis en <!-- p.32 --> la plugan kampon de l&rsquo; mondo per mano de
+ri&#265;ulo&mdash;profeto&mdash;ke li mortu kun la espero, ke lia paca verko neniam
+mortos!</p>
+
+<p>Por la profunde mal&#285;oja vidvino, kiel fidela kunulino subteninta lin
+sur la dorna vojo en laboro por homara bono,&mdash;estu konsolo jenaj
+vortoj de l&rsquo; kanto de unu el la plej meritaj esperantistoj, Antoni
+Grabowski, direktitaj al la Majstro:</p>
+
+<div class="poezio">
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">&#8222;En niaj koroj, granda homo,</span><br />
+  <span class="i0">Stari&#285;as viaj monumentoj ...</span><br />
+  <span class="i0">La gloron de l&rsquo; benata nomo</span><br />
+  <span class="i0">Ripetos &#265;iuj la jarcentoj!&#8220;</span></div>
+</div>
+
+<div class="pensopauzo">
+  <p>* *<br />
+   *</p>
+</div>
+
+<p>Belega ja estis la parolado de Belmont, sincera la klopodado kaj la
+sindono de la Varsoviaj samideanoj, sed kiu feli&#265;igis parton de l&rsquo;
+homaro, meritas, forlasante la teron, pli brilan, pli indecan
+adia&#365;on&mdash;al ni, homoj, &#349;ajnas. Pli indecan? La sorto volis montri,
+kiel mortu eminenta viro. La rekompenco, kiun homa forto ne povas
+doni, lin atingos per lia verko. Sed la senlima doloro, kiu singulte
+el&#349;iri&#285;is el la brusto de l&rsquo; paroladanto, ke larmoj haltigis lian
+vo&#265;on, pli honoras la memoron de l&rsquo; senkorpigito, ol brua krako de
+salutpafoj, ol oratora&#309;o de pompa indiferenta postla&#365;do:</p>
+
+<p>En Esperanto lastfoje adia&#365;is sian amikon la sama,&mdash;estas miriga
+destino de l&rsquo; direktanta &#265;iopovo&mdash;kiu la unua salutis lin en lia
+lingvo, <i>Antoni Grabowski</i>. Li diris:</p>
+
+<!-- p.33 bildo -->
+
+<div class="bildo">
+<img width="484" height="275" src="images/lt09.jpg" alt="[Illustra&#309;o: Entombigo de la &#265;erko.]" />
+<p>Entombigo de la &#265;erko.</p>
+</div>
+<!-- p.34 -->
+<p>&#8222;Funebraj a&#365;skultantoj, karaj samideanoj!</p>
+
+<p>Granda doloro trapenetras niajn korojn; ni staras &#265;e la &#265;erko de
+nia kara Majstro. Foriris en la regnon de l&rsquo; eterneco geniulo, kies
+venon sur la teron atendis jarcentoj, kiu estis kvaza&#365; elektita de
+l&rsquo; Providenco, ke li fine solvu la gravan problemon de lingvo
+internacia, pri kiu anta&#365; li multe da pensuloj revis kaj vane
+laboris.</p>
+
+<p>Sed, parolante al vi, karaj samideanoj, &#265;u mi bezonas prezenti la
+grandajn meritojn de l&rsquo; mortinto rilate al la homaro kaj la patrujo?</p>
+
+<p>&#264;u mi bezonas rakonti al vi, kiel nia Majstro, ekaminte sian ideon
+en la infaneco, restis al &#285;i fidela &#285;is sia lasta spiro? Vi ja
+scias, kiom pezajn oferojn li faris por la efektivigo al sia verko:</p>
+
+<div class="poezio">
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">&#8222;La junecon li ploranta</span><br />
+  <span class="i0">Metis mem sur la altaron</span><br />
+  <span class="i0">De la devo ordonanta&#8220;,</span></div>
+</div>
+
+<p>kiel li mem konfesas en sia unua kanto. Vi scias, kiel nia Majstro
+longe vivis en mizero, metante &#265;iujn siajn moralajn kaj materialajn
+rimedojn sur tiun altaron. Nur malrapide maturi&#285;is la fruktoj de lia
+penado. Fine li fari&#285;is fama en la mondo, centoj da miloj elparolis
+lian nomon kun plej grandaj amo, respekto kaj admiro; d-ro Zamenhof
+kvaza&#365; re&#285;o estis adorata de sia interspirita regno; sed malgra&#365;
+&#265;iuj honoroj li &#265;iam restis same modesta.</p>
+
+<div class="bildo">
+<img width="485" height="277" src="images/lt10.jpg" alt="[Illustra&#309;o: Entombigo de la &#265;erko.]" />
+<p>Entombigo de la &#265;erko.</p>
+</div>
+
+<p>Sed mi ne bezonas pentri al vi la larme puran karakteron de
+nia Majstro, vi konas &#285;in, same, <!-- p.35 bildo --> <!-- p.36 --> kiel la grandecon de lia
+tuthomara verko, same, kiel &#265;iun pli gravan momenton el lia vivo.
+Unu tia momento vive al mi prezenti&#285;as en la nuna funebra horo: Kun
+kortu&#349;o mi rememorigas al mi, kiel, anta&#365; tridek jaroj, mi la unuan
+fojon salutis nian Majstron en la lingvo internacia: tiam okazis la
+unua interparolo Esperanta. &#264;u tiam mi povis anta&#365;senti, ke mi
+staros &#265;e via &#265;erko, por diri al vi, kara amiko, la lastan: adia&#365;!
+en Esperanto! Adia&#365;! Kaj &#285;is revido en pli bona mondo sen doloroj
+kaj suferoj! Sed ne! vi ne foriras, vi vivas kaj vivos eterne en la
+mondo, kiam ni, viaj fidelaj lernintoj, jam longe estos foririntaj;
+vi vivos en la koroj de niaj posteuloj, &#265;iam pli granda, &#265;iam pli
+adorata bonfaranto de l&rsquo; homaro. Vi eniris en la panteonon de l&rsquo;
+senmortaj geniuloj. Tio estu konsolo anka&#365; por vi, funebranta,
+grandanima lia vivkunulino, kiu lin tutkomprenis kaj &#265;iam kura&#285;igis
+dum la malfacilaj momentoj de lia vivo.</p>
+
+<div class="poezio">
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">Arbeto, kiun, Majstro kara,</span><br />
+  <span class="i0">Vi plantis &#265;e Vistul-rivero,</span><br />
+  <span class="i0">Elkreskis &#285;is lazuro klara,</span><br />
+  <span class="i0">Etendis bran&#265;ojn &#265;irka&#365; tero.</span><br />
+  <span class="i0">En niaj koroj, granda homo,</span><br />
+  <span class="i0">Jam staras viaj monumentoj,</span><br />
+  <span class="i0">La gloron de l&rsquo; benata nomo</span><br />
+  <span class="i0">Ripetos &#265;iuj la jarcentoj!</span></div>
+</div>
+
+<p>Post la penadoj de la vivo ripozu kviete, la tero estu por vi
+malpeza!&#8220;</p>
+<!-- p.37 bildo -->
+
+<div class="bildo">
+<img width="288" height="428" src="images/lt11.jpg" alt="[Illustra&#309;o: La tombo.]" />
+<p>La tombo.</p>
+<p>Fotografejo Studio, Varsovio, Marszalk. 88. Eldonas Pola Esp. Soc.</p>
+</div>
+
+<!-- p.38 -->
+
+<p>Kiam la emocianta impreso de tiu simpla kortu&#349;a parolo permesis,
+s-ro majoro Neubarth kiel sola eksterlanda reprezentanto en la nomo
+de l&rsquo; germanaj esperantistoj solene eldiris, kion ni senhezite
+ripetas, ke ni ne &#265;esos imiti la ekzemplon de l&rsquo; Majstro kaj
+promesas, persisti en la Esperanta laborado &#285;is la fino.</p>
+
+<p>Post finkanto de la kantoro la mal&#285;oje kantata himno &#265;irka&#365;sonis
+la malsupren glitantan &#265;erkon, super kiu fermi&#285;is la tero.</p>
+
+<p>Sur la tombo amasi&#285;is florkronoj el amplena mano. Sur la rubandoj
+oni legis: &#8222;De polaj esperantistoj al la kara Majstro&#8220;, &#8222;De Germana
+Esperanto-Asocio al nia neforgesebla Majstro&#8220;, &#8222;De Pola Esperantisto
+al la kara Majstro&#8220;. Dum la ceremonio fotografistoj kaj
+kinematografistoj laboradis, por doni al malproksimuloj kaj postaj
+generacioj bildon de la okaza&#309;o forrabinta de la mondo viron, la&#365;
+kiu oni nomos lian epokon.</p>
+
+<p>Kvar paroladojn oni faris super la &#265;erko de nia karmemora Majstro.
+&#264;iu enhavis multe da amo kaj danko kaj plensentaj vortoj; tamen ni
+citos ankora&#365; kvinan plene egalvaloran, kvankam &#285;i ne estis farata
+en Varsovio, sed eliris el kaptitejo de rusoj, po&#349;tkarto al la
+redakcio de Germana Esperantisto:</p>
+
+<p>17. 4. 1917. Hammerstein.</p>
+
+<p>Ni subskribintoj, rusaj esperantistoj, trovi&#285;antaj en la
+Hammerstein&rsquo;a kaptitejo, esprimas <!-- p.39 --> profundan doloron kaj grandan
+mal&#285;ojon pro la morto de nia kara Majstro.</p>
+
+<p>Malpeza estu al li la tero!</p>
+
+<blockquote class="centro"><p>Samideanoj:</p>
+
+<p><i>Abram Koliner; Levi Su&#293;man; M. Miliawskij; H. Samler; S.
+Naginiosnis; N. Ko&#349;arovski; I. Fejgel; I. Wernowsky; I. Manevi&#265;;
+Naum Gordon; Abram Kislinski; Sergej Fljagin.</i></p></blockquote>
+
+<p>Tiu senekstera&#309;a blanka folio impresas kvaza&#365; simbolo de l&rsquo;
+estonteco: Malamikaj manoj, kiuj trans la tombon de l&rsquo; Majstro
+etendas la manon unu al la alia, por ree kune labori, realigante la
+altajn ideojn de l&rsquo; foririnto.</p>
+
+<p>Eble ne malproksima estas la tempo, kiu vidos la efektivi&#285;on de tiu
+simbolo: La polaj samideanoj invitas la tutmondan esperantistaron,
+post ebli&#285;o okazigi universalan kongreson en Varsovio kaj ligi kun
+&#285;i pilgrimadon al la tombo de <i>Ludoviko Lazaro Zamenhof</i> kaj
+starigon al monumento por li. Ilia alvoko naskos unuvo&#265;an e&#293;on.</p>
+
+<p class="subskribo"><i>E. B. W&uuml;ster.</i></p>
+
+<div class="piednotoj"><h4 style="text-align:center;">PIEDNOTOJ:</h4>
+<div class="piednoto" id="piednoto1">
+<p>[1] t. e. la Malnova Testamento, kiu unue poparte aperis en
+La Revuo kaj kiun nun eldonos La Brita kaj Eksterlanda Biblia
+Societo; &#285;i jam publikigis (en 1912) la tradukon de la Nova
+Testamento.</p></div>
+
+<div class="piednoto" id="piednoto2">
+<p>[2] Li mortis la 27-an de julio 1916 en Driak; la sciigo nur
+post longa prokrasto alvenis tra Kopenhago.</p></div>
+
+<div class="piednoto" id="piednoto3">
+<p>[3] La&#365; raporto de &#265;eestinto, Belmont en &#265;i tiu loko
+menciis anka&#365;, ke Alfonso de Hispanlando d-ron Zamenhof faris
+komandoro de la ordeno de Isabella Katolika, la plej alta hispana
+dekoracio, kaj ke Carmen Silva, la mortinta re&#285;ino de Rumanujo,
+donacis al li sian bildon.</p></div>
+</div>
+
+<!-- p.40 -->
+
+
+<h3>La Majstro mortis.</h3>
+
+<div class="poezio">
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">Ne estis mi tie,</span><br />
+  <span class="i0">Pre&#285;ante plorpie:</span><br />
+  <span class="i0">Katenis min sklave Siberio.</span><br />
+  <span class="i0">La famon, ne brue,</span><br />
+  <span class="i0">Nur poste, malfrue,</span><br />
+  <span class="i0">Simile al e&#293;o de mortkrio</span><br />
+  <span class="i0">Mallonga sciigo alportis:</span><br />
+  <span class="i0">&#8222;La Majstro mortis!&#8220;</span></div>
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">Sed scias mi sente,</span><br />
+  <span class="i0">Ke oni sensente</span><br />
+  <span class="i0">Plezurojn pelante babiladis,</span><br />
+  <span class="i0">E&#265; kiam plorante,</span><br />
+  <span class="i0">La &#265;erkon portante</span><br />
+  <span class="i0">Amaso funebra trapa&#349;adis.</span><br />
+  <span class="i0">Mallonga sciigo alportis:</span><br />
+  <span class="i0">&#8222;La Majstro mortis!&#8220;</span></div>
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">Por ili, jen, homo,</span><br />
+  <span class="i0">E&#265; malpli&mdash;nur nomo</span><br />
+  <span class="i0">Sin ka&#349;is por &#265;iam en la &#265;erko;</span><br />
+  <span class="i0">Por ni, funebrantoj,</span><br />
+  <span class="i0">Por pacbatalantoj</span><br />
+  <span class="i0">&#284;i gardas kreinton de Mondverko.</span><br />
+  <span class="i0">Mallonga sciigo alportis:</span><br />
+  <span class="i0">&#8222;La Majstro mortis!&#8220;</span></div>
+</div>
+
+<p class="subskribo"><i>Julio Baghy.</i></p>
+
+<!-- p.41 bildo -->
+
+<div class="bildo">
+<img width="288" height="439" src="images/lt12.jpg" alt="[Illustra&#309;o: La tombo.]" />
+<p>La tombo.</p>
+<p>Fotografejo Studio, Varsovio, Marszalk. 88. Eldonas Pola Esp. Soc.</p>
+</div>
+
+<!-- p.42 -->
+
+
+<h3>Je memoro de nia Majstro.</h3>
+
+<p style="margin-left:3em;font-style:italic;">Originale verkita de Feliks Hiller.</p>
+
+<div class="poezio">
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">Funebraj eksonas tra l&rsquo; mond&rsquo; sonoriloj ...</span><br />
+  <span class="i0">Funebra sin portas kantad&rsquo; en aer&rsquo; ...</span><br />
+  <span class="i0">Mal&#285;oju! Mal&#285;oju! Ho &#265;iuj ni filoj</span><br />
+  <span class="i0">Kaj anoj de bela kaj sankta esper&rsquo;!</span><br />
+  <span class="i0">Jen supren la vojon al blua &#265;ielo</span><br />
+  <span class="i0">Sin levas kaj flugas de l&rsquo; morto an&#285;elo,</span><br />
+  <span class="i0">En brakoj la liaj, en suna radi&rsquo;</span><br />
+  <span class="i0">Trovi&#285;as de l&rsquo; mondo plej granda geni&rsquo;!</span></div>
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">Kaj mondon trakuris sciigo terura,</span><br />
+  <span class="i0">Sciigo Hioba, parol&rsquo; de infer&rsquo;!</span><br />
+  <span class="i0">Ve-krioj a&#365;di&#285;is, &#285;emad&rsquo; senmezura,</span><br />
+  <span class="i0">Kaj miloj da homoj ekploris sur ter&rsquo;!</span><br />
+  <span class="i0">En &#265;iuj mondpartoj, en &#265;iuj anguloj</span><br />
+  <span class="i0">Trovi&#285;is malsekaj de larmoj okuloj&mdash;</span><br />
+  <span class="i0">Kaj miloj da lipoj ekflustris sen bru&rsquo;:</span><br />
+  <span class="i0">La Majstro, la Majstro, ne vivas li plu!</span></div>
+<!-- p.43 -->
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">La Majstro karega! La Majstro amata!</span><br />
+  <span class="i0">De l&rsquo; mondo estinta, estonta geni&rsquo;!</span><br />
+  <span class="i0">La hom&rsquo;, kiu faris la teron benata</span><br />
+  <span class="i0">Kaj revis pri vera fratec&rsquo;, harmoni&rsquo;!</span><br />
+  <span class="i0">Jes, tiu &#265;i homo, &#265;i tiu an&#285;elo!</span><br />
+  <span class="i0">De l&rsquo; mondo profeto! De l&rsquo; mondo juvelo!</span><br />
+  <span class="i0">Kreinto de bela, plej alta ide&rsquo;&mdash;</span><br />
+  <span class="i0">Jam fermis okulojn por &#265;iam, ho ve!</span></div>
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">&#264;u vere ne estas &#285;i son&#285;o terura?</span><br />
+  <span class="i0">&#264;u vere ne trompas min mia a&#365;dsent&rsquo;?</span><br />
+  <span class="i0">Mi kredi ne volas, &#265;ar kredo &#265;i nura</span><br />
+  <span class="i0">Jam estas por mi doloreg&rsquo; kaj turment&rsquo;!</span><br />
+  <span class="i0">Sed ve! Beda&#365;rinde ne trompas oreloj!</span><br />
+  <span class="i0">Ne estas &#285;i son&#285;o, nek iaj fabeloj!</span><br />
+  <span class="i0">Sed pura la ver&rsquo; en kruela la form&rsquo;:</span><br />
+  <span class="i0">La majstro eterne ripozas en dorm&rsquo;!</span></div>
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">&#264;u scias almena&#365;, vi mort&rsquo; senkompata,</span><br />
+  <span class="i0">Ho, kiun forrabis el nia vi rond&rsquo;?</span><br />
+  <span class="i0">&#264;u scias vi, ke tiu homo amata</span><br />
+  <span class="i0">Por miloj ja estis la &#285;ojo en mond&rsquo;?</span><br />
+  <span class="i0">&#264;u scias vi, ke liaj flamaj paroloj</span><br />
+  <span class="i0">Celadis fratecon de &#265;iuj popoloj</span><br />
+  <span class="i0">Kaj fondon de granda komuna altar&rsquo;,</span><br />
+  <span class="i0">&#264;e kiu kuni&#285;us, frati&#285;us homar&rsquo;?!</span></div>
+<!-- p.44 -->
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">Ho, ne! Vi ne scias, &#265;ar certe alie</span><br />
+  <span class="i0">Vi estus aginta en tiu okaz&rsquo;!</span><br />
+  <span class="i0">Vi anka&#365; deziras, ke mond&rsquo; harmonie</span><br />
+  <span class="i0">Kunvivu sur paca kaj ama la baz&rsquo;!</span><br />
+  <span class="i0">Pli frue-malfrue vi devas alveni</span><br />
+  <span class="i0">Kaj nin de la mond&rsquo; por eterne forpreni!</span><br />
+  <span class="i0">Ho, kial do tiu surtera moment&rsquo;</span><br />
+  <span class="i0">Ne estas feli&#265;o, sed ve&rsquo; kaj turment&rsquo;?</span></div>
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">Jen kion de longaj jarcentoj, jarmiloj</span><br />
+  <span class="i0">Ne povas, ne volas kompreni la mond&rsquo;!</span><br />
+  <span class="i0">Kaj sin reciproke mortigas terfiloj</span><br />
+  <span class="i0">Anstata&#365; kunvivi en paca la rond&rsquo;!</span><br />
+  <span class="i0">&#264;i tion komprenis la Majstro plej bone</span><br />
+  <span class="i0">Kaj sola laboris fervore, sindone</span><br />
+  <span class="i0">Dum tuta la vivo, dum &#265;iu ajn hor&rsquo;&mdash;</span><br />
+  <span class="i0">&#284;is bati nun &#265;esis plej nobla la kor&rsquo;!</span></div>
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">Kaj semoj &#309;etitaj de lia manparo</span><br />
+  <span class="i0">Ne estis nun vanaj, ne restis sen cel&rsquo;:</span><br />
+  <span class="i0">Elkreskis fruktarbo por tuta homaro</span><br />
+  <span class="i0">Sub signo de sankta kaj verda la stel&rsquo;!</span><br />
+  <span class="i0">Kaj ni, liaj anoj, ni forte nin tenu</span><br />
+  <span class="i0">Kaj solan la taskon ni bone komprenu:</span><br />
+  <span class="i0">Labori, labori sen fino, sen lac&rsquo;&mdash;</span><br />
+  <span class="i0">&#284;is venos frateco, eterna la pac&rsquo;!</span></div>
+<!-- p.45 -->
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">Jen estas de l&rsquo; Majstro plej sankta deziro,</span><br />
+  <span class="i0">Kaj ni &#285;in respektu &#285;is lasta la hor&rsquo;&mdash;</span><br />
+  <span class="i0">&#264;ar nobla &#285;i estis kaj alta inspiro</span><br />
+  <span class="i0">Vivinta en kara, modesta la kor&rsquo;!</span><br />
+  <span class="i0">Ni iru kun kredo je venko la fina,</span><br />
+  <span class="i0">Kaj nin ne timigu la mondo obstina,</span><br />
+  <span class="i0">Nek baroj, malhelpoj, nek ia potenc&rsquo;&mdash;</span><br />
+  <span class="i0">Benado, feli&#265;o&mdash;la fin-rekompenc&rsquo;!</span></div>
+<div class="strofo">
+  <span class="i0">Funebraj eksonas tra l&rsquo; mond&rsquo; sonoriloj ...</span><br />
+  <span class="i0">Funebre sin portas kantado sen bru&rsquo; ...</span><br />
+  <span class="i0">Mal&#285;oju! Mal&#285;oju! Ho, &#265;iuj terfiloj:</span><br />
+  <span class="i0">La Majstro, la Majstro ne vivas ja plu!</span><br />
+  <span class="i0">Sed vivas la frukto de lia laboro!</span><br />
+  <span class="i0">Sed vivos la verko, genio kaj gloro!</span><br />
+  <span class="i0">Kaj vivos eterne, eterne sur ter&rsquo;:</span><br />
+  <span class="i0">Stel&rsquo; lia! Stel&rsquo; bela de Sankta Esper&rsquo;!</span></div>
+</div>
+<!-- p.46 -->
+
+
+<h3 class="centro">Alvoko<br /><span style="font-size:0.9em;">
+  al tutmonda monkolekto por monumento<br />
+  al D-ro L. L. Zamenhof.</span></h3>
+
+<p style="letter-spacing:0.2em;">Internacia Komitato:</p>
+
+<p><i>Iniciatintoj:</i></p>
+
+<ul>
+<li>Prof. Th. Cart, Paris.</li>
+<li>Generalo Sebert, Paris.</li>
+<li>D-ro W. Robin, Varsovio.</li>
+<li>S-ro Ed. Stettler, Bern.</li>
+</ul>
+<p><i>Organiza Komitato:</i></p>
+
+<ul>
+<li>S-ro J. M. Warden, Edinburgh.</li>
+<li>S-ro Advokato W. M. Page, Edinburgh, 31 Queen Street, Hon. Kasisto.</li>
+<li>S-ro J. D. Applebaum, Liverpool, 11 Mayville Road, Mossley Hill, Honora Sekretario.</li>
+</ul>
+
+<div class="pensopauzo">
+  <hr style="width:20%" />
+</div>
+
+<p>La supre nomita Internacia Komitato formi&#285;is por kolekti la
+bezonatan monsumon per sistemo de kupon-kartoj, kaj en Varsovio
+stari&#285;is Loka Komitato, kiu prizorgos, sub la kontrolo de la
+Internacia Komitato, la konstruon de la monumento kaj &#285;ian
+konservadon. &#264;e la Kongreso en Praha la sekvanta rezolucio estas
+proponata en la nomo de la iniciatintoj:</p>
+
+<!-- p.47 -->
+
+<p>&#8222;La XIII-a Kongreso de Esperanto, okazinta en Praha la 1.&ndash;6.
+a&#365;gusto 1921, decidas, ke estas necese konstrui indan monumenton sur
+la tombo de D-ro L. L. Zamenhof, la a&#365;toro de Esperanto, kaj
+rekomendas la projekton de la iniciatintoj al la sindona subteno de
+la tutmonda esperantistaro.&#8220;</p>
+
+<p>La iniciatintoj adresas alvokon al &#265;iuj samideanoj kaj simpatiantoj
+por mondonacoj kun plena konfido, ke la Kongreso aprobos la
+projekton, kaj kun espero, ke la tutmonda esperantistaro subtenos
+&#285;in tutkore.</p>
+
+<p>Por la desegno de la monumento estos malfermata internacia konkurso,
+kaj la mono kolektita estos uzata por la monumento, kaj se restos
+sumo, por alia ta&#365;ga memora celo.</p>
+
+<p>La projekto estas aprobita de s-ino Zamenhof kaj la familianoj de la
+Majstro.</p>
+
+<p>Dependas de vi, samideanoj, kaj de via bonvolo, ke la supra projekto
+efektivi&#285;u.</p>
+
+<p>Por la Iniciatintoj kaj Organiza Komitato:</p>
+
+<p class="subskribo"><i>J. D. Applebaum</i>, Hon. Sekretario.</p>
+
+<div class="bildo">
+<img width="114" height="267" src="images/lt01.png" alt="[Illustra&#309;o: Tor&#265;ologo.]" />
+</div>
+
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of Project Gutenberg's La Lastaj Tagoj de Dro L. L. Zamenhof, by Unknown
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA LASTAJ TAGOJ==DRO L. L. ZAMENHOF ***
+
+***** This file should be named 26959-h.htm or 26959-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/6/9/5/26959/
+
+Produced by Andrew Sly, Eric Brown and the Online
+Distributed Proofreading Team. Thanks to the Toronto
+Esperanto Club for providing the original book.
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
+
diff --git a/26959-h/images/lt01.png b/26959-h/images/lt01.png
new file mode 100644
index 0000000..5b423c0
--- /dev/null
+++ b/26959-h/images/lt01.png
diff --git a/26959-h/images/lt02.jpg b/26959-h/images/lt02.jpg
new file mode 100644
index 0000000..63a7872
--- /dev/null
+++ b/26959-h/images/lt02.jpg
diff --git a/26959-h/images/lt03.jpg b/26959-h/images/lt03.jpg
new file mode 100644
index 0000000..ebb3cbe
--- /dev/null
+++ b/26959-h/images/lt03.jpg
diff --git a/26959-h/images/lt04.jpg b/26959-h/images/lt04.jpg
new file mode 100644
index 0000000..7bedc85
--- /dev/null
+++ b/26959-h/images/lt04.jpg
diff --git a/26959-h/images/lt05.jpg b/26959-h/images/lt05.jpg
new file mode 100644
index 0000000..0f079a4
--- /dev/null
+++ b/26959-h/images/lt05.jpg
diff --git a/26959-h/images/lt06.jpg b/26959-h/images/lt06.jpg
new file mode 100644
index 0000000..4fa8b8f
--- /dev/null
+++ b/26959-h/images/lt06.jpg
diff --git a/26959-h/images/lt07.jpg b/26959-h/images/lt07.jpg
new file mode 100644
index 0000000..af96a16
--- /dev/null
+++ b/26959-h/images/lt07.jpg
diff --git a/26959-h/images/lt08.jpg b/26959-h/images/lt08.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a6cf754
--- /dev/null
+++ b/26959-h/images/lt08.jpg
diff --git a/26959-h/images/lt09.jpg b/26959-h/images/lt09.jpg
new file mode 100644
index 0000000..e315d2d
--- /dev/null
+++ b/26959-h/images/lt09.jpg
diff --git a/26959-h/images/lt10.jpg b/26959-h/images/lt10.jpg
new file mode 100644
index 0000000..6abc10b
--- /dev/null
+++ b/26959-h/images/lt10.jpg
diff --git a/26959-h/images/lt11.jpg b/26959-h/images/lt11.jpg
new file mode 100644
index 0000000..93dbb83
--- /dev/null
+++ b/26959-h/images/lt11.jpg
diff --git a/26959-h/images/lt12.jpg b/26959-h/images/lt12.jpg
new file mode 100644
index 0000000..bf861f3
--- /dev/null
+++ b/26959-h/images/lt12.jpg
diff --git a/26959-page-images/p001.png b/26959-page-images/p001.png
new file mode 100644
index 0000000..f963af3
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p001.png
diff --git a/26959-page-images/p002.png b/26959-page-images/p002.png
new file mode 100644
index 0000000..4d6ba09
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p002.png
diff --git a/26959-page-images/p003.png b/26959-page-images/p003.png
new file mode 100644
index 0000000..4fc5f42
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p003.png
diff --git a/26959-page-images/p004.png b/26959-page-images/p004.png
new file mode 100644
index 0000000..c0965d9
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p004.png
diff --git a/26959-page-images/p005.png b/26959-page-images/p005.png
new file mode 100644
index 0000000..ee1134e
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p005.png
diff --git a/26959-page-images/p006.png b/26959-page-images/p006.png
new file mode 100644
index 0000000..dd2635e
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p006.png
diff --git a/26959-page-images/p007.png b/26959-page-images/p007.png
new file mode 100644
index 0000000..4e90d52
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p007.png
diff --git a/26959-page-images/p008.png b/26959-page-images/p008.png
new file mode 100644
index 0000000..731ddb1
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p008.png
diff --git a/26959-page-images/p009.png b/26959-page-images/p009.png
new file mode 100644
index 0000000..2f91447
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p009.png
diff --git a/26959-page-images/p010.png b/26959-page-images/p010.png
new file mode 100644
index 0000000..ca0864d
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p010.png
diff --git a/26959-page-images/p011.png b/26959-page-images/p011.png
new file mode 100644
index 0000000..e85940a
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p011.png
diff --git a/26959-page-images/p012.png b/26959-page-images/p012.png
new file mode 100644
index 0000000..bd28442
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p012.png
diff --git a/26959-page-images/p013.png b/26959-page-images/p013.png
new file mode 100644
index 0000000..94d9bc7
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p013.png
diff --git a/26959-page-images/p014.png b/26959-page-images/p014.png
new file mode 100644
index 0000000..b3ba261
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p014.png
diff --git a/26959-page-images/p015.png b/26959-page-images/p015.png
new file mode 100644
index 0000000..77a08fe
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p015.png
diff --git a/26959-page-images/p016.png b/26959-page-images/p016.png
new file mode 100644
index 0000000..7d2c230
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p016.png
diff --git a/26959-page-images/p017.png b/26959-page-images/p017.png
new file mode 100644
index 0000000..b87b2bc
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p017.png
diff --git a/26959-page-images/p018.png b/26959-page-images/p018.png
new file mode 100644
index 0000000..2bbd4ee
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p018.png
diff --git a/26959-page-images/p019.png b/26959-page-images/p019.png
new file mode 100644
index 0000000..83b2f1a
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p019.png
diff --git a/26959-page-images/p020.png b/26959-page-images/p020.png
new file mode 100644
index 0000000..fa77c67
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p020.png
diff --git a/26959-page-images/p021.png b/26959-page-images/p021.png
new file mode 100644
index 0000000..dd39922
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p021.png
diff --git a/26959-page-images/p022.png b/26959-page-images/p022.png
new file mode 100644
index 0000000..18eae4d
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p022.png
diff --git a/26959-page-images/p023.png b/26959-page-images/p023.png
new file mode 100644
index 0000000..6963e1d
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p023.png
diff --git a/26959-page-images/p024.png b/26959-page-images/p024.png
new file mode 100644
index 0000000..a62a7c8
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p024.png
diff --git a/26959-page-images/p025.png b/26959-page-images/p025.png
new file mode 100644
index 0000000..31d80d6
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p025.png
diff --git a/26959-page-images/p026.png b/26959-page-images/p026.png
new file mode 100644
index 0000000..b0e430c
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p026.png
diff --git a/26959-page-images/p027.png b/26959-page-images/p027.png
new file mode 100644
index 0000000..cb3195f
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p027.png
diff --git a/26959-page-images/p028.png b/26959-page-images/p028.png
new file mode 100644
index 0000000..68e071f
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p028.png
diff --git a/26959-page-images/p029.png b/26959-page-images/p029.png
new file mode 100644
index 0000000..938e1c3
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p029.png
diff --git a/26959-page-images/p030.png b/26959-page-images/p030.png
new file mode 100644
index 0000000..3d1067e
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p030.png
diff --git a/26959-page-images/p031.png b/26959-page-images/p031.png
new file mode 100644
index 0000000..3a1afe6
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p031.png
diff --git a/26959-page-images/p032.png b/26959-page-images/p032.png
new file mode 100644
index 0000000..8e34d01
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p032.png
diff --git a/26959-page-images/p033.png b/26959-page-images/p033.png
new file mode 100644
index 0000000..e11cb71
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p033.png
diff --git a/26959-page-images/p034.png b/26959-page-images/p034.png
new file mode 100644
index 0000000..c65e381
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p034.png
diff --git a/26959-page-images/p035.png b/26959-page-images/p035.png
new file mode 100644
index 0000000..ff8eaab
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p035.png
diff --git a/26959-page-images/p036.png b/26959-page-images/p036.png
new file mode 100644
index 0000000..227c988
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p036.png
diff --git a/26959-page-images/p037.png b/26959-page-images/p037.png
new file mode 100644
index 0000000..c9d7b86
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p037.png
diff --git a/26959-page-images/p038.png b/26959-page-images/p038.png
new file mode 100644
index 0000000..149f7d7
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p038.png
diff --git a/26959-page-images/p039.png b/26959-page-images/p039.png
new file mode 100644
index 0000000..83a6a9c
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p039.png
diff --git a/26959-page-images/p040.png b/26959-page-images/p040.png
new file mode 100644
index 0000000..50dd961
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p040.png
diff --git a/26959-page-images/p041.png b/26959-page-images/p041.png
new file mode 100644
index 0000000..2f1e5db
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p041.png
diff --git a/26959-page-images/p042.png b/26959-page-images/p042.png
new file mode 100644
index 0000000..289e775
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p042.png
diff --git a/26959-page-images/p043.png b/26959-page-images/p043.png
new file mode 100644
index 0000000..0832d47
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p043.png
diff --git a/26959-page-images/p044.png b/26959-page-images/p044.png
new file mode 100644
index 0000000..94bf5f5
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p044.png
diff --git a/26959-page-images/p045.png b/26959-page-images/p045.png
new file mode 100644
index 0000000..fbd17d5
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p045.png
diff --git a/26959-page-images/p046.png b/26959-page-images/p046.png
new file mode 100644
index 0000000..b4a1d8b
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p046.png
diff --git a/26959-page-images/p047.png b/26959-page-images/p047.png
new file mode 100644
index 0000000..8c44ff9
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p047.png
diff --git a/26959-page-images/p048.png b/26959-page-images/p048.png
new file mode 100644
index 0000000..0e8bb1e
--- /dev/null
+++ b/26959-page-images/p048.png
diff --git a/26959.txt b/26959.txt
new file mode 100644
index 0000000..39dfa97
--- /dev/null
+++ b/26959.txt
@@ -0,0 +1,1358 @@
+Project Gutenberg's La Lastaj Tagoj de Dro L. L. Zamenhof, by Unknown
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: La Lastaj Tagoj de Dro L. L. Zamenhof
+       kaj la Funebra Ceremonio
+
+Author: Unknown
+
+Editor: Adolf Oberrotman
+        Teo Jung
+
+Release Date: October 18, 2008 [EBook #26959]
+
+Language: Esperanto
+
+Character set encoding: ASCII
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA LASTAJ TAGOJ--DRO L. L. ZAMENHOF ***
+
+
+
+
+Produced by Andrew Sly, Eric Brown and the Online
+Distributed Proofreading Team. Thanks to the Toronto
+Esperanto Club for providing the original book.
+
+
+
+
+
+
+La Lastaj Tagoj
+
+de
+
+Dro L. L. Zamenhof
+
+  kaj la
+  Funebra
+  Ceremonio.
+
+Eldonis
+
+Adolfo Oberrotman
+
+kaj
+
+Teo Jung.
+
+Unua gxis tria milo.
+
+1921.
+
+Eldonejo de "Esperanto Triumfonta", Kolonjo-Horrem
+
+(Germ.)
+
+
+Dedicxita al
+
+S-ino Klara Zamenhof
+
+la fidela edzino de nia kara Majstro.
+
+
+
+
+Enkonduko.
+
+
+Lastaj tagoj de nia Majstro forpasis en tempo de plej granda tragedio
+de l' homaro. Mondo okupata pri la sensacioj de l' militego preskaux
+nenion auxdis pri la lasta batalo de l' modesta Varsovia
+okulkuracisto. Kaj ja tiam forlasis la teron unu el la plej grandaj
+homoj, kiujn gxi iam naskis,--unu el tiuj, kies korpo estas mortema
+sed kies spirito ne povas morti.
+
+Gxuste en tiu cxi momento, kiam denove miloj da samideanoj el cxiuj
+anguloj de l' mondo alrapidas por soleni en la koro de Euxropo, en la
+cxefurbo de cxehxoslovaka respubliko sian nunjaran Mondkongreson,
+gxuste nun evidentigxas klare, ke la spirito de nia kara Majstro
+regas inter ni viva kaj vigla. Zorgu ni, ke tiu spirito inter ni
+restu por eterne!
+
+La verketo, kiun ni prezentas al la tutmonda esperantistaro kaj
+precipe al la partoprenantoj de la Praha Kongreso, estas modesta
+priskribo pri la lastaj tagoj de nia kara Majstro, tagoj de sufero
+kaj turmentoj, pri lia senvivigxo kaj enterigo dum plorplena, pluva
+tago. La artikolo (siatempe aperinta en "Germ. Esperantisto") estas
+afable disponigita de s-ano Wuster; s-anoj Belmont kaj Hiller
+konsentis pri represo de siaj poemoj. La aldonitaj ilustrajxoj estas
+faritaj laux originalaj fotografajxoj, kiuj bedauxrinde--pro la malbona
+vetero dum la enterigo--ne estas tre klaraj sed tamen reprezentas
+valoran memorajxon pri la historia ceremonio.
+
+Ni esperas, ke cxi tiu verketo trovos la aprobon de la tutmondaj
+samideanoj kaj instigos ilin je ricxa donacado al la fondo starigita
+por konstrui monumenton sur la tombo de la Majstro, dum iu estonta
+universala kongreso aux pilgrimado al Varsovio.
+
+_Varsovio_ kaj _Kolonjo_, julio 1921.
+
+_La Eldonantoj._
+
+
+
+
+  Ho, mia kor', ne batu maltrankvile,
+  El mia brusto nun ne saltu for!
+  Jam teni min ne povas mi facile,
+    Ho, mia kor'!
+
+  Ho, mia kor'! Post longa laborado
+  Cxu mi ne venkos en decida hor'?
+  Suficxe! Trankviligxu de l' batado,
+    Ho, mia kor'!
+
+
+[Illustrajxo: D-ro L. L. Zamenhof.]
+
+
+
+
+Enterigo de la Majstro.
+
+De Leo Belmont.
+
+
+  En tago malluma, malvarma, pluvanta,
+  Ni Majstron venigis al lasta ripoz' ...
+  Gxi estis ne pluvo, sed ploro kantanta,
+  Gxin kreis el larmoj angxel-virtuoz'!
+
+  Ne estis videblaj standardo-portantoj,
+  De miloj da kantoj ne iris la son'!
+  Tra limoj fermitaj ne venis lernantoj,
+  Alfluis mokante nur bru' de kanon'!
+
+  Irado funebra mokante atestis
+  Pri vero maldolcxa, pri sorta sever'!
+  Geni' de profeto plen-fremda ja estis
+  Al homoj vivantaj en sama la ter'.
+
+  Ne venis la poloj kadavron honori,
+  De filo Pol-landa, de monda sagxul'!
+  La mond' malproksima lin sciis priplori,
+  Sename, aux moke bruadis Vistul'!
+
+  Malricxaj hebreoj nur venis post cxerko,
+  Cxar mortis bonkora helpant'-okulist'!
+  Kaj ili ne sciis pri granda la verko,
+  Ne sciis, ke mortis la mond-bonfarist'!
+
+  Nur iris post cxerko vidvin' cxagrenita,
+  Kaj florojn portanta fidel-amaset'!
+  Vi korojn ja havas, Poluj': Enskribita
+  En ili do estas, ke mortis profet'!
+
+  Malricxa funebro en tago pluvanta ...
+  De lasta adiaux-honormanka hor'!
+  La tombo modesta, la tomb' esperanta,
+  Ho, kiel sangadis en mi pola kor'!
+
+  Eksangis pro honto, sangigxis dolore,
+  Sed kiam paroli komencis mi, jen--
+  El cxerko elkreskis flugiloj favore
+  Kaj flugis per ili la Majstra reven'!
+
+  Kaj antaux la tombo animo ne svenis,
+  El cxerko la viva sonigis min vort' ...
+  Spirit' Via, Majstro, sur manojn min prenis,
+  Parol' mia estis espero kaj fort'!
+
+  Mi rave rakontis pri amplena sono
+  De miraj kongresoj, pri glora etern'--
+  En Cambridge, Gxenev', Vasxington', Barcelono,
+  En Dresden, Antwerpen, Bulonjo kaj Bern'!
+
+  Pri tagoj de Krakow, ho, ne forgesitaj,
+  Miraklo farigxis--rigardis mi tuj:
+  Cxirkauxe eklumis okuloj ravitaj:
+  Hor' batos, Vin, Majstro, ekkonos Poluj'!
+
+  Hor' batos--forpasos milito kruela,
+  Post sanga banado alflugos kolomb'!
+  Kun verdaj standardoj amaso fidela
+  Pilgrimos al paceprofeta cxi tomb'!
+
+  Sur tero libera post multaj turmentoj,
+  De himno "Espero" eksonos pasi'!
+  Cxe tombo grandega diverslandaj gentoj
+  La manojn fratece etendos al si!
+
+  El tombo trankvila spirito de l' vero
+  Elvenos kun beno kaj amo por ni ...
+  Nun dormu, ho, Majstro, tre dolcxe en tero ...
+  La horo de venko ekbatos por Vi!
+
+
+[Illustrajxo: Funebra procesio sur strato Teatralna.]
+
+
+
+
+La lastaj tagoj de l' Majstro kaj la funebra ceremonio.
+
+
+Cxiutage la elektra fadeno alportas sciigojn, sub kies pezo fendigxas
+koro, cxe kies eksono senlarme rigidigxas okuloj. Tamen subite inter
+miloj kaj miloj ekjxetigxis la ehxo de vocxo, kiu por la unua momento
+senkonsciige faligis la kurtenon de la mondteatro. Kiam gxi
+relevigxis, en la unua plano por ili flamis la fajro de akra
+perdokonscio, bonodoris la incenso de melankolia rememoro; en la fono
+nur kontrastis profanaj bucxado kaj ruinigxo. Tragedio forpusxis
+tragedion.--Ankoraux nun en niaj koroj brulas la arda doloro, ke
+efektivigxis la neimageblajxo, ke estontaj kongresoj ne plu vidos la
+modelan bildon de konfidigaj egalpezo kaj kvieto, ne plu auxdos la
+parolojn de mildo kaj homamo: ke nia Majstro foriris, gxui la
+merititan ripozon.
+
+Nur elektitoj pro la nunaj cirkonstancoj estis destinitaj, en korpa
+cxeesto adiauxi nian gvidinton, sed cxiu el ni, oni povas supozi,
+spirite al d-ro _Zamenhof_ faciligis la lastajn horojn kaj akompanis
+lian cxerkon, kaj la batado de l' koro ne faris la malplej emocian
+funebran paroladon. Pli konforma al la modesta kaj laboroplena vivo
+de la geniulo ili ne povis imagi gxian finon, ol la realeco gxin
+estigis.
+
+[Illustrajxo: Portado de l' cxerko sur la tombejo.]
+
+Estas konate, ke _Edmond Privat_, kiu en la fino de 1916 vizitis en
+Varsovio la kreinton de Esperanto, vidante lian malsanan aspekton,
+baldaux forlasis lin kaj al la tutmonda esperantistaro faris la
+meditigan proponon, la sekvontan kongreson arangxi en la cxefurbo de
+Polujo, por evitigi al d-ro Zamenhof longan vojagxon. Jam pli frue
+travojagxintoj rakontis pri malbona farto de la Majstro. Cxar "...
+lia kormalsano komencis disvolvigxi tuj post la eksplodo de la
+milito", d-ro _Leono Zamenhof_ skribas. "La atakoj de la brusta
+angino, komence maloftaj, en la monato majo de la pasinta jaro
+farigxis tiel oftaj, ke ili tute malebligis al li ne nur metiajn
+okupojn, sed ankaux lian plej amatan laboron por Esperanto. Tiuj
+atakoj ofte aperadis, kelkfoje tage kaj nokte forpeladis de li
+kvietan dormon.
+
+"La doloriga stato de lia sano malgxojige influis lian psikon. Cxiam
+egalanima, kvieta, la mortinto en la lasta tempo pro deviga
+senlaboreco estis tre nervekscitita. De oktobro gxis februaro d-ro Z.
+sin sentis relative pli bone, kvankam la atakoj ne forlasis lin tute,
+aperante nun pli malofte kaj malpli dolorige.
+
+"En tiu pli hela intertempo de lia malsano la mortinto regajnadis
+esperon por nova laboro kaj revis pri la progreso de siaj ideoj post
+la milito.... En tiu tempo li ekhavis la ideon, verki ampleksan
+Esperantan vortaron. Esperante, ke li povos preni sur sin tiun
+grandan laboron, li kelkfoje pri tiu temo korespondis kun s-ino
+_M. Hankel_ en Dresden. La lasta letero, kiu devis esti sendata al
+s-ino H., ne finita restis inter la forlasitaj de li manuskriptoj.
+
+"D-ro L. L. Zamenhof jam dum la milito finis la tradukon de la
+Biblio,[1] kies unua parto estas jam presita en Anglujo. Cxiam
+alkutimigita al laboro, la mortinto ankaux dum la malsaneco en horoj
+liberaj de suferoj ame sin dedicxis al siaj karaj pensoj pri
+Esperanto kaj ligitaj kun gxi revoj pri homfrateco.
+
+"Lia edzino, kiu en la lasta tempo lin tute ne forlasadis, estante
+cxiam apude de li, rakontas, ke ofte dum nokto, ne povante dormi, li
+faris diligente iajn notojn. Kaj kiam sxi petis lin, ne malkvietigi
+sian noktan ripozon, li respondis, ke bonajn pensojn oni devas tuj
+noti, cxar ili facile povas esti forgesitaj la sekvantan tagon!--"
+
+La 1-an de aprilo samideano majoro _Neubarth_, la havena komandanto
+de Varsovio, lastfoje parolis kun la Majstro; li rakontas, ke d-ro
+Zamenhof estis gxojige fresxa kaj bonhumora, kaj lia vocxo sonis
+preskaux klare, kontraste kun la obtuzeco de la lastaj jaroj. Li
+sentis sin tiom forta, ke segxon por sia edzino li volis levi trans
+la tablon. Sinjoro Neubarth foriris kun la espero, ke la printempo
+alportos definitivan resanigxon; jam la glacio malaperis de la
+Vistulo, kaj la sxipirado rekomencigxis. Vendredon antaux Pasko
+sinjoro Neubarth en la tramveturilo renkontis s-ron Grabowski
+kaj eksciis, ke okazis subita reseriozigxo en la farto de l' malsanulo.
+
+"Sxajne", Leono Zamenhof dauxrigas, "la malbonigxon de lia sanstato
+kauxzis la neatendita ekscio pri la morto de nia frato d-ro
+_Aleksandro_,[2] kiun li tre amis, kaj kiu mortis en Rusujo la
+pasintan jaron, estante milita kuracisto en Rusujo. En la lastaj
+tagoj la malsano de Ludoviko Zamenhof akre malbonigxis. La koro
+lacigita pro konstantaj atakoj jam ne povis normale plenumi sian
+funkcion; komencis aperadi la signoj de kora malforteco."
+
+Samideano Neubarth jxauxdon, la 12-an, ne plu estis allasata al la
+paciento. S-ino Z. komunikis al li, ke la kuracistoj malpermesis
+cxian okupon, ecx pensadon; tamen oni ankoraux ne forlasis la
+esperon.
+
+"Tiuj tagoj estis vera turmento por la mortinto. La lito, kiun li en
+la lasta tempo forlasadis nur tre malofte, kaj kiu kvietigis liajn
+fizikajn turmentojn, farigxis por li fonto de novaj doloroj. La stato
+de malfortigita koro malebligis al li restadon en kusxa pozicio. La
+vido de lito estis por li de tiu tempo turmentoj de Tantalo!.....
+
+"Sed baldaux la sida pozicio farigxis por li ankaux suferiga! En tiuj
+turmentoj de la lastaj kelkaj tagoj la dormo aux ia ajn ripozo estis
+por li tute neebla.--
+
+[Illustrajxo: Parolado de s-ro d-ro S. Poznanski, predikanto de
+l' Varsovia Sinagogo.]
+
+"Malgraux tiuj grandaj fizikaj kaj psikaj doloroj mi neniam auxdis de
+li ian plendon. Nur unu fojon li esprimis deziron, ke la morto, se
+gxi estas jam por li neevitebla, venu almenaux sen grandaj turmentoj.
+Videble li supozis, ke lin atendas ankoraux pli grandaj suferoj.
+
+"La 14-an de aprilo la stato de d-ro Z. rapide plibonigxis; la koro
+komencis labori pli forte, kaj malaperis la signoj de gxia akra
+nesuficxeco. La kuracistoj havis esperon, ke venos plibonigxo.
+
+"Tiel pensis ankaux la mortinto la lastan tagon malgraux granda
+senfortigxo. D-ro Ludoviko estis en tre bona humoro. Li ecx rakontis
+al la cxirkauxantaro siajn anekdotajn songxojn kaj faris al si
+esperon, ke post longa interrompo li povos la alvenantan nokton
+pasigi oportune en sia lito ...
+
+"Je la 5-a horo vizitis lin lia konstanta kuracisto kaj amiko d-ro K.
+kaj konstatis cxe li efektivan plibonigxon. Post duonhora amika
+interparolo, sentante sin iom laca, mia frato petis la permeson de
+d-ro K., iom ripozi sur divano.--
+
+"Gxi estis lia lasta memvola movo!
+
+"Kiam lia edzino alproksimigxis, por prepari al li oportunan
+kusxejon, sxi jam trovis sian edzon malviva! La morto alvenis subite
+kaj, kiel deziris la mortinto, sen turmentoj.
+
+"Li foriris el cxi tiu mondo kun plej bonaj pensoj, tute ne sentante,
+ke li forlasas gxin por eterne!"--
+
+Lundon, la 16-an de aprilo, je la 3-a, la funebra procesio estis
+forlasonta la domon sanktigitan de la spirito logxinta en gxi,
+de la vivo kaj agado de tuthomara bonfaranto.
+
+Jam je la 2-a horo sur strato Krolewska, apud la domo n-ro 41,
+komencis kolektigxi multe da homoj, por akompani la mortinton. Inter
+ili krom la membroj de l' familio la Varsovia esperantistaro faris al
+li la lastan honoron; la eksterlandajn esperantistojn reprezentis nur
+s-ro majoro Neubarth kaj alia germana samideano. Cxe la sono de l'
+tria horo la cxerko estis elportata kaj la irantaro ekmovigxis; de
+strato al strato novaj aroj aligxis, gxis la procesio post 1-1/2
+horoj alvenis cxe la tombejo. Tie atendis s-ro kantoro _Sirsta_ kun
+sia hxoro; kiam la funebra akompanantaro haltis, ili eksonigis
+religian kanton.
+
+Nun predikanto de la Varsovia templo, d-ro fil. _S. Poznanski_,
+detale parolis pri la vivo de l' funebrato, ke d-ro Zamenhof kiel
+kuracisto tute fordonis sin al zorgado pri la malricxuloj, kaj ke li
+akiris gravecon en la mondo.
+
+Post li la multjara amiko de nia Majstro, _Leo Belmont_, kelkfoje
+interrompate de la afekcio-esprimoj de l' auxskultantoj, per unuhora
+pola parolado al la cxeestantoj elmontris la signifon de la vivoverko
+de l' foririnto kaj kiel la mondo dankis pro gxi. Jen la Esperanta
+traduko:
+
+"Funebraj auxskultantoj!
+
+Tra la mistera pordego inter vivo kaj morto homo eminenta trairis,
+per pasxoj same mallauxtaj, kiel dum sia tuta vivo, li trairis en
+senmortecon!
+
+Cxar mortis nur viro modela, patro amema, frato perfekta, amiko
+elkora, kuracisto diligenta kaj oferema, civitano de noblo
+eksterordinara kaj homo mirinde dolcxa--kaj nur lian morteman
+restajxon ni, humiligxante al la legxoj de l' senkompata naturo,
+redonas al teropatrino ...
+
+Sed Ludoviko Zamenhof, genia spirito, kreinto de verko ame
+cxirkauxprenanta cxiujn popolojn de l' tero, profeto gvidanta ilin
+sur la vojon de frateco per la eblo de reciproka interkomprenigxo--ne
+mortis, cxar li estas senmorta! La limoj, fermitaj en la tempo de la
+terura milito, ne permesis al amasaj aroj de liaj adorantoj kaj
+lernantoj, rapidi el cxiuj landlimoj kaj respekte klini la verdajn
+standardojn de Esperanto cxe la sankta cxerko de l' kara Majstro.
+Akompanas lin por lia lasta vojagxo nur malgranda areto da homoj.
+Cxar laux fatala legxo pezanta sur cxiuj grandaj spiritoj, kiuj
+laboras por estontaj generacioj kaj longaj centjaroj--la genia verko
+de Zamenhof ankoraux ne estas komprenata kaj taksata de la homa socio
+laux sia valoro.
+
+Sed ni ne miru pri tio ...
+
+Cxar ankaux ni el cxi tiu funebra sekvantaro, liaj lernantoj kaj
+adorantoj, ne kapablas hodiaux koncepti la gigantecon de lia verko
+kaj gxiaj fruktoportaj efikoj. Por tio la fantazio ne suficxas.
+
+Kaj tial, dum mi parolas cxe lia cxerko pri tiu cxi verko--same
+senparola kiel elokventa--min kaptas, krom vocxon haltiganta emocio
+cxe la amika korpo senviva, tremo kaj senkuragxeco cxe la spirito de
+l' Majstro ...
+
+[Illustrajxo: Parolado de s-ro ingx. Antoni Grabowski, prezidanto
+de Pola Esperantista Societo.]
+
+Cxar mi scias, ke malforta mia parolo ne suficxos por la malfacila
+tasko. Pri kio mi estas parolonta, ja estas ajxoj, pri kiuj proklamas
+la libro de Hiobo:
+
+"Pro tio mi konfesas, ke mi ne komprenis, cxar pli mirindaj estas
+tiuj aferoj, ol ke mi povas ilin kompreni kaj koncepti."
+
+Verege mirindaj!
+
+Ja, tiu homo, kiun ni hodiaux tiel modeste, tiel senbrue
+enterigas,--homo naskita ie en malricxa juda urboparto de Bialystok
+sur pola tero, kasxigxanta ie en strato Dzika (="Sovagxa")--el tiu
+strato sur la sxtupoj de l' gloro venis en la grandajn centrojn de
+Euxropo kaj Ameriko kaj spertis monarhxajn respektegajxojn de
+reprezentantoj de plej brilaj kulturoj kaj de entuziasmigitaj amasoj
+de naux kongresoj!
+
+Ornamis lin per la kruco de l' Honora Legio la Franca Respubliko kaj
+por lia honoro en Boulogne sur Mer sonis la Marseillaise! Per
+standardoj, por lin akcepte saluti, ornamigxis la gxojigita Gxenevo.
+
+Armea eskadrono parade marsxis antaux li en la antikva Cambridge, kaj
+profesoroj de l' angla Triunuo-kolegio klinis antaux li kun respekto
+la kapojn cxe la enirejo ...
+
+La tuta policanaro en Dresdeno lernis lian lingvon, por afable servi
+al milo da gastoj, kiuj rapidis el cxiuj landoj, por rigardi lian
+vizagxon, kvazaux cxielarkon, kaj auxskulti lian mildan vocxon.
+
+Barcelono resonis de la entuziasmaj krioj, auxdigantaj sur la
+stratoj: "Vivu Zamenhof! Vivu Esperanto!"[3]
+
+Washington sentis la tagojn de l' kongreso kvazaux grandajn
+festotagojn de la libera Ameriko.
+
+La studentoj en Antverpeno maljungis la cxevalojn kaj en triumfo
+tiris la kalesxon kun la hontigita per la honoro-signoj, cxiam
+modesta Majstro.
+
+La antikva Krakovo fiere radiis, salutante lin, kaj gxojis vidante,
+kioma amaso da pilgrimantoj el multaj popoloj sekvis lin, por viziti
+la monumentojn de Vavet, por demeti florkronojn kaj verdajn
+standardajn cxe la piedestalo de la statuo de Mickiewicz kaj sur la
+monumenta sxtono de Kosciuszko. Urbaj teatroj por lia honoro kaj en
+lia lingvo donis prezentadojn de "Halka" kaj "Mazepa"....
+Kaj la salminejoj de Wieliczka, ensorbante pli ol milon da
+gastoj-esperantistoj, estis iluminataj same, kiel ili estas
+iluminataj, por akcepti la imperiestron auxstria-hungaran ...
+
+Refoje lin honoris la dankema Helvetio en Berno ...
+
+Kaj pretigxadis, por respektege lin akcepti dum la deka kongreso, la
+cxefurbo de l' mondo--Parizo, kiam eksplodis la milito!
+
+Stranga estas la sorto de cxi tiu homo--mirinda gloro--sed plej
+mirinda estas tamen lia verko.
+
+Aliaj homoj grandaj, gxuantaj mondfamon, posedas la ardan amon de
+siaj samlandanoj kaj nur malardete brilantan estimon de fremdaj
+nacioj. Sed la adora estimo por Zamenhof eligxadis per varmega flamo
+de amo cxe cxiuj popoloj diverslingvaj, inter kiuj li aperis. Tio
+estas la adoro de infanoj por patro,--amo de discxiploj por majstro.
+Neniu granda homo tiel senpere, kiel li, renkontis filojn kaj
+filinojn de tiom da popoloj. Li estis--parolante sen troigo--la plej
+amata viro inter la popoloj de l' tuta mondo de la nuna epoko. Ankaux
+lia gloro estos eksterordinara: Cxar mi klare, tra la nebuloj de l'
+estonteco vidas la momenton, kiam en cxiuj cxefurboj de l' mondo
+staros liaj monumentoj!
+
+Kaj tiu antauxdiro neniun mirigos, kiu scias, ke Z. estis la sola
+homo, kiu gxisvivis monumenton en fremdlando! Ludoviko Zamenhof havas
+belegan monumenton en Franzensbad.
+
+Ne cxi tie estas la loko, nek nun la momento konvena, ke mi priparolu
+lian verkon.
+
+[Illustrajxo: Parolado de havena komandanto sr-o majoro Neubarth en
+la nomo de l' eksterlandaj esperantistoj.]
+
+Suficxas diri, ke la lingvo, kiun li kreis, atingis la limojn de l'
+Pacifika Oceano kaj de l' Atlantiko, ke gxi albatis la murojn de
+Port Arthur kaj de Madrid, ke gxi lauxte sonis en Bombay, Pekin kaj
+Jokohamo, ke gxi enpenetris la arbaregojn de Brazilio, la markolojn
+de Meksiko kaj la urbojn de Usono, ke gxi ankaux ekpusxis la svedajn
+fjordojn, la rokojn de Skotlando kaj la verdajn bordojn de Anglujo,
+ke gxi transiris trans la pintojn de l' Alpoj kaj transsaltis la
+Mezan Maron kaj trovis fajrujojn cxe la marbordoj de l' nordo kaj
+sudo de Afriko--ehxe sonis el la predikaj katedroj en la katolikaj
+pregxejoj de Krakovo kaj trovis korojn per amo batantajn en cxiuj
+terpartoj de ambaux duongloboj de l' mondo.
+
+Jen kial, dum mi priparolas tiun verkon, estas permesate por komparo
+utiligi nomojn, kies sono la orelojn de profanuloj impresos kvazaux
+kompara hiperbolo ...
+
+Matematikisto Bourlet, volante priskribi la verkon de Zamenhof, la
+kreinton de Esperanto nomis Koperniko en filologio. Cxar kiel la
+genio de Koperniko rektigis la komplikitajn principojn de l' ptolemea
+sunsistemo, tiel Zamenhof reduktis la malrektajn fundamentojn de l'
+homaj lingvoj al minimumo. Lia lingvo estas praktika mallonga
+filozofio de parolo.
+
+Permesate estas, kompari lin ankaux kun Kolumbo. Cxar kiel Kolumbo
+donacinta al la malnova mondo tutan mondon novan--li malkovris al ni
+novan mondon animan--Esperantujon. Li plenigis gxin per logxantaro el
+la tuta mondo, per civitanoj, kiuj malgraux la malsameco de l' nacioj
+kaj religioj sin reciproke sentis fratoj.
+
+Kaj kontraux la iama diro de Akiba: "Nenio sub la suno estas
+nova"--li havis la rajton, diri en sia himno:
+
+"En la mondon venis nova sento!"
+
+Li ja donis al ni novan senton de fratigxo per neuxtrala, al cxiuj
+egala parolo, sen ofendo kontraux honoro kaj amo al la lingvo
+patruja.
+
+Lia lingvo--nevidebla ligilo de popoloj--anima ondo elektra--estas
+fakto.
+
+Kaj la persista malkredo je tiu realajxo flanke de amasoj estas nur
+pruvo nerefutebla pri la genieco de cxi tiu homo, kiu enkorpigis
+revojn de jarcentoj--post kiam plej instruitaj scienculoj deklaris:
+"Jen problemo ne solvebla!"--post kiam tiom da homoj laborantaj super
+tiu tasko finis sian vivon en frenezulejo.
+
+Genia devis esti homo, farinta, kio al granda amaso sxajnis miraklo ...
+
+Kaj efektive! Ludoviko Zamenhof plenumis miraklon.
+
+Cxar liaj respektindaj manoj deprenis malbenon, kiu--laux tragedia
+bela legendo biblia--de la kolera cxielo estis kiel puno metata sur
+la homaron ...
+
+En la Biblio ja estas dirite, ke en la tempo, kiam la malhumila
+homaro, unu lingvon parolanta, komencis konstrui sur ebenajxo
+Sennehar la turon babelan, atingontan gxis la steloj de l' cxielo--ke
+tiam la Eternulo diris:
+
+"Jen, Ni malsupren iru kaj konfuzu ilian lingvon, por ke unu ne
+komprenu la alian."
+
+Kaj konfuzis la Eternulo ilian lingvon kaj dispelis ilin tra la tuta
+vizagxo de l' tero, kaj ili cxesis konstrui tiun turon.
+
+Kial do, post kiam ruine disfalis tia konstruajxo de milionoj, la
+Providenco post jarcentoj permesis al li sola, plenumi verkon, kiu
+sxajne estis tiel kontrauxa al la Volo Cxiela?
+
+Cxu ne pro tio, ke tiuj konstruintoj antaux jarcentoj sian verkon
+faris pro vanta kaj ridinda fierego, por perforte konkeri la cxielon
+(tio ja ne estas permesita al homoj), dum li estis la modesto
+enkorpigita kaj plej vere homo dia ...
+
+Modeste kaj mallauxte, ne por si, sed por la mondo, kies malpaco lin
+tiel forte doloris,--li entreprenis tiom malfacilan laboron. Li gxin
+entreprenis, ne por perforte konkeri la cxielon, sed por venigi la
+diajxon de l' amo kaj paco sur cxi tiun per fratmortiga sango
+surversxatan teron.
+
+Cxar li restis fidela en sia spirito al tio, kio estis la plej alta
+en la gento, el kies sango li devenis,--li estis fidela al la revoj
+kaj idealoj de l' profeto Izajo, antauxdirinta sep jarcentojn antaux
+nia tempkalkulo, antaux la parolo evangelia, la pacon al homoj kaj al
+popoloj de bonvolo.
+
+La diro de Izajo: "Kaj ili transforgxos la glavojn en plugtrancxilojn
+kaj lancojn en falcxilojn, ne levos popolo kontraux popolo la glavon,
+nek ili ekzercigxos por militbatalo!" lumis al li kiel stelo
+gvidanta!
+
+[Illustrajxo: Varsoviaj samideanoj kun majoro Neubarth.]
+
+Li fermis la okulojn jam tro dolorantajn pro la vido al kruelajxoj
+kaj detruajxoj de l' milito, kaj mallauxte li foriris de ni,
+kiam li jam rajtis foriri--kiam la mondo kun abomeno malfermas la
+okulojn konstatante la senpensecon de gxeneralaj amaso-bucxoj kaj
+krimoj, kaj gxi etendas la sopirantajn manojn al sagxa paco sub la
+signo de l' interfratigxo de liberaj kaj egalrajtaj popoloj!
+
+Malkompreno tiun puran idealismon de Zamenhof nomis kosmopolitismo,
+forgesante, ke li per koro kaj ago konfesis, kion aliaj konfesas nur
+per la busxo kaj kio estas la eterna religio de l' idealo.
+
+Sed li estis bona filo de la tero, sur kiu li naskigxis: cxar gxuste
+en lia animo per potenca ehxo plusonis la parolo de gxia plej granda
+bardo Mickiewicz, kiu ecx al malamikoj de sia patrujo en la
+malproksima nordo kun sia kolombe pura koro anoncis la liberan
+tagigxon, kaj kiu pri la ekzilita popolo veninta el la oriento ne
+parolis alie ol: "Fratoj miaj plimaljunaj, Izraelidoj".
+
+Sed venos momento--venos jam en la jaro sekvonta, kiam por Esperanta
+kongreso en Varsovio amase kunvenos delegitaroj el cxiuj mondofinoj
+kaj pilgrimos al tombejo malnovtestamenta, al la tombo de Ludoviko
+Zamenhof en Polujo kaj klinos antaux gxi la verdajn standardojn de l'
+espero--venos la momento, ke cxi tiu urbo, tiel inklina al sinceraj
+entuziasmoj, kaj post gxi la tuta lando pola, malfermos la okulojn
+kaj komprenos, kiom da gloro-radioj tiu granda filo donacis al sia
+hejmlando.
+
+Kaj ne supozu, ke estis facile, fari, kion li plenumis: per la laboro
+de unu homa vivo doni tutan lingvon, verkon, per kiu gxis nun cxiam
+kolekte laboris jarcentoj kaj multe da generacioj de popolo.
+
+Jen, kion li mem diris en sia unua libreto--en la kanto "Mia penso"
+skribita antaux tridek jaroj en lingvo tiam ankoraux fremda al cxiuj
+mondanoj:
+
+  ... Mia penso kaj turmento,
+  Kaj doloroj kaj esperoj!
+  Kiom de mi en silento
+  Al vi iris jam oferoj!
+  Kion havis mi plej karan--
+  La junecon--mi ploranta
+  Metis mem sur la altaron
+  De la devo ordonanta!
+
+  Fajron sentas mi interne,
+  Vivi ankaux mi deziras,--
+  Io pelas min eterne,
+  Se mi al gajuloj iras ...
+  Se ne placxas al la sorto
+  Mia peno kaj laboro,
+  Venu tuj al mi la morto,
+  En espero--sen doloro!
+
+Laux lia rega ordono la morto lin prenis sen doloro--la koro haltis
+en unu momento.... Sed gxi ne tuj prenis lin--.... Gxi permesis
+antauxe--por nia felicxo, ke li gxisvivu la triumfon de sia ideo dum
+naux kongresoj--ke li vidu la disfloradon de la semita grajno,
+kiun li jxetis en la plugan kampon de l' mondo per mano de
+ricxulo--profeto--ke li mortu kun la espero, ke lia paca verko neniam
+mortos!
+
+Por la profunde malgxoja vidvino, kiel fidela kunulino subteninta lin
+sur la dorna vojo en laboro por homara bono,--estu konsolo jenaj
+vortoj de l' kanto de unu el la plej meritaj esperantistoj, Antoni
+Grabowski, direktitaj al la Majstro:
+
+  "En niaj koroj, granda homo,
+  Starigxas viaj monumentoj ...
+  La gloron de l' benata nomo
+  Ripetos cxiuj la jarcentoj!"
+
+  * *
+   *
+
+Belega ja estis la parolado de Belmont, sincera la klopodado kaj la
+sindono de la Varsoviaj samideanoj, sed kiu felicxigis parton de l'
+homaro, meritas, forlasante la teron, pli brilan, pli indecan
+adiauxon--al ni, homoj, sxajnas. Pli indecan? La sorto volis montri,
+kiel mortu eminenta viro. La rekompenco, kiun homa forto ne povas
+doni, lin atingos per lia verko. Sed la senlima doloro, kiu singulte
+elsxirigxis el la brusto de l' paroladanto, ke larmoj haltigis lian
+vocxon, pli honoras la memoron de l' senkorpigito, ol brua krako de
+salutpafoj, ol oratorajxo de pompa indiferenta postlauxdo:
+
+En Esperanto lastfoje adiauxis sian amikon la sama,--estas miriga
+destino de l' direktanta cxiopovo--kiu la unua salutis lin en lia
+lingvo, _Antoni Grabowski_. Li diris:
+
+[Illustrajxo: Entombigo de la cxerko.]
+
+"Funebraj auxskultantoj, karaj samideanoj!
+
+Granda doloro trapenetras niajn korojn; ni staras cxe la cxerko de
+nia kara Majstro. Foriris en la regnon de l' eterneco geniulo, kies
+venon sur la teron atendis jarcentoj, kiu estis kvazaux elektita de
+l' Providenco, ke li fine solvu la gravan problemon de lingvo
+internacia, pri kiu antaux li multe da pensuloj revis kaj vane
+laboris.
+
+Sed, parolante al vi, karaj samideanoj, cxu mi bezonas prezenti la
+grandajn meritojn de l' mortinto rilate al la homaro kaj la patrujo?
+
+Cxu mi bezonas rakonti al vi, kiel nia Majstro, ekaminte sian ideon
+en la infaneco, restis al gxi fidela gxis sia lasta spiro? Vi ja
+scias, kiom pezajn oferojn li faris por la efektivigo al sia verko:
+
+  "La junecon li ploranta
+  Metis mem sur la altaron
+  De la devo ordonanta",
+
+kiel li mem konfesas en sia unua kanto. Vi scias, kiel nia Majstro
+longe vivis en mizero, metante cxiujn siajn moralajn kaj materialajn
+rimedojn sur tiun altaron. Nur malrapide maturigxis la fruktoj de lia
+penado. Fine li farigxis fama en la mondo, centoj da miloj elparolis
+lian nomon kun plej grandaj amo, respekto kaj admiro; d-ro Zamenhof
+kvazaux regxo estis adorata de sia interspirita regno; sed malgraux
+cxiuj honoroj li cxiam restis same modesta.
+
+[Illustrajxo: Entombigo de la cxerko.]
+
+Sed mi ne bezonas pentri al vi la larme puran karakteron de
+nia Majstro, vi konas gxin, same, kiel la grandecon de lia
+tuthomara verko, same, kiel cxiun pli gravan momenton el lia vivo.
+Unu tia momento vive al mi prezentigxas en la nuna funebra horo: Kun
+kortusxo mi rememorigas al mi, kiel, antaux tridek jaroj, mi la unuan
+fojon salutis nian Majstron en la lingvo internacia: tiam okazis la
+unua interparolo Esperanta. Cxu tiam mi povis antauxsenti, ke mi
+staros cxe via cxerko, por diri al vi, kara amiko, la lastan: adiaux!
+en Esperanto! Adiaux! Kaj gxis revido en pli bona mondo sen doloroj
+kaj suferoj! Sed ne! vi ne foriras, vi vivas kaj vivos eterne en la
+mondo, kiam ni, viaj fidelaj lernintoj, jam longe estos foririntaj;
+vi vivos en la koroj de niaj posteuloj, cxiam pli granda, cxiam pli
+adorata bonfaranto de l' homaro. Vi eniris en la panteonon de l'
+senmortaj geniuloj. Tio estu konsolo ankaux por vi, funebranta,
+grandanima lia vivkunulino, kiu lin tutkomprenis kaj cxiam kuragxigis
+dum la malfacilaj momentoj de lia vivo.
+
+  Arbeto, kiun, Majstro kara,
+  Vi plantis cxe Vistul-rivero,
+  Elkreskis gxis lazuro klara,
+  Etendis brancxojn cxirkaux tero.
+  En niaj koroj, granda homo,
+  Jam staras viaj monumentoj,
+  La gloron de l' benata nomo
+  Ripetos cxiuj la jarcentoj!
+
+Post la penadoj de la vivo ripozu kviete, la tero estu por vi
+malpeza!"
+
+[Illustrajxo: La tombo.
+Fotografejo Studio, Varsovio, Marszalk. 88. Eldonas Pola Esp. Soc.]
+
+Kiam la emocianta impreso de tiu simpla kortusxa parolo permesis,
+s-ro majoro Neubarth kiel sola eksterlanda reprezentanto en la nomo
+de l' germanaj esperantistoj solene eldiris, kion ni senhezite
+ripetas, ke ni ne cxesos imiti la ekzemplon de l' Majstro kaj
+promesas, persisti en la Esperanta laborado gxis la fino.
+
+Post finkanto de la kantoro la malgxoje kantata himno cxirkauxsonis
+la malsupren glitantan cxerkon, super kiu fermigxis la tero.
+
+Sur la tombo amasigxis florkronoj el amplena mano. Sur la rubandoj
+oni legis: "De polaj esperantistoj al la kara Majstro", "De Germana
+Esperanto-Asocio al nia neforgesebla Majstro", "De Pola Esperantisto
+al la kara Majstro". Dum la ceremonio fotografistoj kaj
+kinematografistoj laboradis, por doni al malproksimuloj kaj postaj
+generacioj bildon de la okazajxo forrabinta de la mondo viron, laux
+kiu oni nomos lian epokon.
+
+Kvar paroladojn oni faris super la cxerko de nia karmemora Majstro.
+Cxiu enhavis multe da amo kaj danko kaj plensentaj vortoj; tamen ni
+citos ankoraux kvinan plene egalvaloran, kvankam gxi ne estis farata
+en Varsovio, sed eliris el kaptitejo de rusoj, posxtkarto al la
+redakcio de Germana Esperantisto:
+
+17. 4. 1917. Hammerstein.
+
+Ni subskribintoj, rusaj esperantistoj, trovigxantaj en la
+Hammerstein'a kaptitejo, esprimas profundan doloron kaj grandan
+malgxojon pro la morto de nia kara Majstro.
+
+Malpeza estu al li la tero!
+
+Samideanoj:
+
+_Abram Koliner; Levi Suhxman; M. Miliawskij; H. Samler; S.
+Naginiosnis; N. Kosxarovski; I. Fejgel; I. Wernowsky; I. Manevicx;
+Naum Gordon; Abram Kislinski; Sergej Fljagin._
+
+Tiu seneksterajxa blanka folio impresas kvazaux simbolo de l'
+estonteco: Malamikaj manoj, kiuj trans la tombon de l' Majstro
+etendas la manon unu al la alia, por ree kune labori, realigante la
+altajn ideojn de l' foririnto.
+
+Eble ne malproksima estas la tempo, kiu vidos la efektivigxon de tiu
+simbolo: La polaj samideanoj invitas la tutmondan esperantistaron,
+post ebligxo okazigi universalan kongreson en Varsovio kaj ligi kun
+gxi pilgrimadon al la tombo de _Ludoviko Lazaro Zamenhof_ kaj
+starigon al monumento por li. Ilia alvoko naskos unuvocxan ehxon.
+
+_E. B. Wuster._
+
+
+PIEDNOTOJ:
+
+[1] t. e. la Malnova Testamento, kiu unue poparte aperis en
+La Revuo kaj kiun nun eldonos La Brita kaj Eksterlanda Biblia
+Societo; gxi jam publikigis (en 1912) la tradukon de la Nova
+Testamento.
+
+[2] Li mortis la 27-an de julio 1916 en Driak; la sciigo nur
+post longa prokrasto alvenis tra Kopenhago.
+
+[3] Laux raporto de cxeestinto, Belmont en cxi tiu loko
+menciis ankaux, ke Alfonso de Hispanlando d-ron Zamenhof faris
+komandoro de la ordeno de Isabella Katolika, la plej alta hispana
+dekoracio, kaj ke Carmen Silva, la mortinta regxino de Rumanujo,
+donacis al li sian bildon.
+
+
+
+
+La Majstro mortis.
+
+
+  Ne estis mi tie,
+  Pregxante plorpie:
+  Katenis min sklave Siberio.
+  La famon, ne brue,
+  Nur poste, malfrue,
+  Simile al ehxo de mortkrio
+  Mallonga sciigo alportis:
+  "La Majstro mortis!"
+
+  Sed scias mi sente,
+  Ke oni sensente
+  Plezurojn pelante babiladis,
+  Ecx kiam plorante,
+  La cxerkon portante
+  Amaso funebra trapasxadis.
+  Mallonga sciigo alportis:
+  "La Majstro mortis!"
+
+  Por ili, jen, homo,
+  Ecx malpli--nur nomo
+  Sin kasxis por cxiam en la cxerko;
+  Por ni, funebrantoj,
+  Por pacbatalantoj
+  Gxi gardas kreinton de Mondverko.
+  Mallonga sciigo alportis:
+  "La Majstro mortis!"
+
+_Julio Baghy._
+
+[Illustrajxo: La tombo.
+Fotografejo Studio, Varsovio, Marszalk. 88. Eldonas Pola Esp. Soc.]
+
+
+
+
+Je memoro de nia Majstro.
+
+Originale verkita de Feliks Hiller.
+
+
+  Funebraj eksonas tra l' mond' sonoriloj ...
+  Funebra sin portas kantad' en aer' ...
+  Malgxoju! Malgxoju! Ho cxiuj ni filoj
+  Kaj anoj de bela kaj sankta esper'!
+  Jen supren la vojon al blua cxielo
+  Sin levas kaj flugas de l' morto angxelo,
+  En brakoj la liaj, en suna radi'
+  Trovigxas de l' mondo plej granda geni'!
+
+  Kaj mondon trakuris sciigo terura,
+  Sciigo Hioba, parol' de infer'!
+  Ve-krioj auxdigxis, gxemad' senmezura,
+  Kaj miloj da homoj ekploris sur ter'!
+  En cxiuj mondpartoj, en cxiuj anguloj
+  Trovigxis malsekaj de larmoj okuloj--
+  Kaj miloj da lipoj ekflustris sen bru':
+  La Majstro, la Majstro, ne vivas li plu!
+
+  La Majstro karega! La Majstro amata!
+  De l' mondo estinta, estonta geni'!
+  La hom', kiu faris la teron benata
+  Kaj revis pri vera fratec', harmoni'!
+  Jes, tiu cxi homo, cxi tiu angxelo!
+  De l' mondo profeto! De l' mondo juvelo!
+  Kreinto de bela, plej alta ide'--
+  Jam fermis okulojn por cxiam, ho ve!
+
+  Cxu vere ne estas gxi songxo terura?
+  Cxu vere ne trompas min mia auxdsent'?
+  Mi kredi ne volas, cxar kredo cxi nura
+  Jam estas por mi doloreg' kaj turment'!
+  Sed ve! Bedauxrinde ne trompas oreloj!
+  Ne estas gxi songxo, nek iaj fabeloj!
+  Sed pura la ver' en kruela la form':
+  La majstro eterne ripozas en dorm'!
+
+  Cxu scias almenaux, vi mort' senkompata,
+  Ho, kiun forrabis el nia vi rond'?
+  Cxu scias vi, ke tiu homo amata
+  Por miloj ja estis la gxojo en mond'?
+  Cxu scias vi, ke liaj flamaj paroloj
+  Celadis fratecon de cxiuj popoloj
+  Kaj fondon de granda komuna altar',
+  Cxe kiu kunigxus, fratigxus homar'?!
+
+  Ho, ne! Vi ne scias, cxar certe alie
+  Vi estus aginta en tiu okaz'!
+  Vi ankaux deziras, ke mond' harmonie
+  Kunvivu sur paca kaj ama la baz'!
+  Pli frue-malfrue vi devas alveni
+  Kaj nin de la mond' por eterne forpreni!
+  Ho, kial do tiu surtera moment'
+  Ne estas felicxo, sed ve' kaj turment'?
+
+  Jen kion de longaj jarcentoj, jarmiloj
+  Ne povas, ne volas kompreni la mond'!
+  Kaj sin reciproke mortigas terfiloj
+  Anstataux kunvivi en paca la rond'!
+  Cxi tion komprenis la Majstro plej bone
+  Kaj sola laboris fervore, sindone
+  Dum tuta la vivo, dum cxiu ajn hor'--
+  Gxis bati nun cxesis plej nobla la kor'!
+
+  Kaj semoj jxetitaj de lia manparo
+  Ne estis nun vanaj, ne restis sen cel':
+  Elkreskis fruktarbo por tuta homaro
+  Sub signo de sankta kaj verda la stel'!
+  Kaj ni, liaj anoj, ni forte nin tenu
+  Kaj solan la taskon ni bone komprenu:
+  Labori, labori sen fino, sen lac'--
+  Gxis venos frateco, eterna la pac'!
+
+  Jen estas de l' Majstro plej sankta deziro,
+  Kaj ni gxin respektu gxis lasta la hor'--
+  Cxar nobla gxi estis kaj alta inspiro
+  Vivinta en kara, modesta la kor'!
+  Ni iru kun kredo je venko la fina,
+  Kaj nin ne timigu la mondo obstina,
+  Nek baroj, malhelpoj, nek ia potenc'--
+  Benado, felicxo--la fin-rekompenc'!
+
+  Funebraj eksonas tra l' mond' sonoriloj ...
+  Funebre sin portas kantado sen bru' ...
+  Malgxoju! Malgxoju! Ho, cxiuj terfiloj:
+  La Majstro, la Majstro ne vivas ja plu!
+  Sed vivas la frukto de lia laboro!
+  Sed vivos la verko, genio kaj gloro!
+  Kaj vivos eterne, eterne sur ter':
+  Stel' lia! Stel' bela de Sankta Esper'!
+
+
+
+
+  Alvoko
+  al tutmonda monkolekto por monumento
+  al D-ro L. L. Zamenhof.
+
+Internacia Komitato:
+
+_Iniciatintoj:_
+
+  Prof. Th. Cart, Paris.
+  Generalo Sebert, Paris.
+  D-ro W. Robin, Varsovio.
+  S-ro Ed. Stettler, Bern.
+
+_Organiza Komitato:_
+
+  S-ro J. M. Warden, Edinburgh.
+  S-ro Advokato W. M. Page, Edinburgh, 31 Queen Street, Hon. Kasisto.
+  S-ro J. D. Applebaum, Liverpool, 11 Mayville Road, Mossley Hill,
+    Honora Sekretario.
+
+La supre nomita Internacia Komitato formigxis por kolekti la
+bezonatan monsumon per sistemo de kupon-kartoj, kaj en Varsovio
+starigxis Loka Komitato, kiu prizorgos, sub la kontrolo de la
+Internacia Komitato, la konstruon de la monumento kaj gxian
+konservadon. Cxe la Kongreso en Praha la sekvanta rezolucio estas
+proponata en la nomo de la iniciatintoj:
+
+"La XIII-a Kongreso de Esperanto, okazinta en Praha la 1.-6.
+auxgusto 1921, decidas, ke estas necese konstrui indan monumenton sur
+la tombo de D-ro L. L. Zamenhof, la auxtoro de Esperanto, kaj
+rekomendas la projekton de la iniciatintoj al la sindona subteno de
+la tutmonda esperantistaro."
+
+La iniciatintoj adresas alvokon al cxiuj samideanoj kaj simpatiantoj
+por mondonacoj kun plena konfido, ke la Kongreso aprobos la
+projekton, kaj kun espero, ke la tutmonda esperantistaro subtenos
+gxin tutkore.
+
+Por la desegno de la monumento estos malfermata internacia konkurso,
+kaj la mono kolektita estos uzata por la monumento, kaj se restos
+sumo, por alia tauxga memora celo.
+
+La projekto estas aprobita de s-ino Zamenhof kaj la familianoj de la
+Majstro.
+
+Dependas de vi, samideanoj, kaj de via bonvolo, ke la supra projekto
+efektivigxu.
+
+Por la Iniciatintoj kaj Organiza Komitato:
+
+_J. D. Applebaum_, Hon. Sekretario.
+
+
+
+
+
+
+End of Project Gutenberg's La Lastaj Tagoj de Dro L. L. Zamenhof, by Unknown
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA LASTAJ TAGOJ--DRO L. L. ZAMENHOF ***
+
+***** This file should be named 26959.txt or 26959.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/6/9/5/26959/
+
+Produced by Andrew Sly, Eric Brown and the Online
+Distributed Proofreading Team. Thanks to the Toronto
+Esperanto Club for providing the original book.
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/26959.zip b/26959.zip
new file mode 100644
index 0000000..814b46a
--- /dev/null
+++ b/26959.zip
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..51ab543
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #26959 (https://www.gutenberg.org/ebooks/26959)