diff options
Diffstat (limited to '28181-h')
| -rw-r--r-- | 28181-h/28181-h.htm | 1942 | ||||
| -rw-r--r-- | 28181-h/images/im1917-073.gif | bin | 0 -> 2976 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28181-h/images/o1917-088.gif | bin | 0 -> 1223 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28181-h/images/p1917-073.jpg | bin | 0 -> 92734 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28181-h/images/p1917-075.jpg | bin | 0 -> 82936 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28181-h/images/p1917-076.jpg | bin | 0 -> 77831 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28181-h/images/p1917-077.jpg | bin | 0 -> 91475 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28181-h/images/p1917-078.jpg | bin | 0 -> 75750 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28181-h/images/p1917-079-1.jpg | bin | 0 -> 33620 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28181-h/images/p1917-079-2.jpg | bin | 0 -> 34482 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28181-h/images/p1917-080.jpg | bin | 0 -> 46038 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28181-h/images/p1917-081.jpg | bin | 0 -> 62817 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28181-h/images/p1917-082.jpg | bin | 0 -> 63057 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28181-h/images/p1917-083.jpg | bin | 0 -> 69381 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28181-h/images/p1917-084-1.jpg | bin | 0 -> 62059 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28181-h/images/p1917-084-2.jpg | bin | 0 -> 52052 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28181-h/images/p1917-085-1.jpg | bin | 0 -> 85947 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28181-h/images/p1917-085-2.jpg | bin | 0 -> 41883 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28181-h/images/p1917-086.jpg | bin | 0 -> 84864 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28181-h/images/p1917-087.jpg | bin | 0 -> 80252 bytes |
20 files changed, 1942 insertions, 0 deletions
diff --git a/28181-h/28181-h.htm b/28181-h/28181-h.htm new file mode 100644 index 0000000..a1fe2ac --- /dev/null +++ b/28181-h/28181-h.htm @@ -0,0 +1,1942 @@ + +<!DOCTYPE html +PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd"> + +<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. --> +<html lang="nl-1900"> +<head> +<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=ISO-8859-1"> + +<title>Van Smyrna naar Holland in oorlogstijd</title> +<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/"> +<meta name="author" content="Betsy van der Poel"> +<meta name="DC.Creator" content="Betsy van der Poel"> +<meta name="DC.Title" content="Van Smyrna naar Holland in oorlogstijd"> +<meta name="DC.Date" content="#####"> +<meta name="DC.Language" content="nl-1900"><style type="text/css"> +/* Standard CSS stylesheet */ + + + +body +{ +font: 100%/1.2em "Times New Roman", Times, serif; +margin: 1.58em 16%; +text-align: left; +} + +.titlePage +{ +border: #DDDDDD 2px solid; +margin: 3em 0% 7em 0%; +padding: 5em 10% 6em 10%; +} + +h1.docTitle +{ +font-size:1.6em; +line-height:2em; +} + +h2.byline +{ +font-size:1.1em; +font-weight:normal; +line-height:1.44em; +} + +span.docAuthor +{ +font-size:1.2em; +font-weight:bold; +} + +h2.docImprint +{ +font-size:1.2em; +font-weight:normal; +} + +.transcribernote +{ +background-color:#DDE; +border:black 1px dotted; +color:#000; +font-family:sans-serif; +font-size:80%; +margin:2em 5%; +padding:1em; +} + +.div0 +{ +padding-top: 5.6em; +} + +.div1 +{ +padding-top: 4.8em; +} + +.index +{ +font-size: 80%; +} + +.div2 +{ +padding-top: 3.6em; +} + +.div3, .div4, .div5 +{ +padding-top: 2.4em; +} + +.footnotes .body, +.footnotes .div1 +{ +padding: 0; +} + +h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, pseudoh4 +{ +clear: both; +font-style: normal; +text-transform: none; +} + +h3, .pseudoh3 +{ +font-size:1.2em; +line-height:1.2em; +} + +h3.label +{ +font-size:1em; +line-height:1.2em; +margin-bottom:0; +} + +h4, pseudoh4 +{ +font-size:1em; +line-height:1.2em; +} + +h4.lghead +{ +margin-left:10%; +margin-right:10%; + +} + +.alignleft +{ +text-align:left; +} + +.alignright +{ +text-align:right; +} + +.alignblock +{ +text-align:justify; +} + +p.tb, hr.tb +{ +margin-top: 1.6em; +margin-bottom: 1.6em; +margin-left: auto; +margin-right: auto; +text-align: center; +} + +p.poetry +{ +margin:0 10% 1.58em; +} + +span.hemistich /* invisible text to achieve visual effect of hemistich indentation. */ +{ +color: white; +} + +p.line +{ +margin:0 10%; +} + +p.argument, p.note, p.tocArgument +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +text-indent:0; +} + +p.argument, p.tocArgument +{ +margin:1.58em 10%; +} + +p.tocChapter +{ +margin:1.58em 0%; +} + +p.tocSection +{ +margin:0.7em 5%; +} + + +div.epigraph +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +width: 60%; +margin-left: auto; +} + +.epigraph .bibl +{ +text-align: right; +} + +.epigraph .poem +{ +margin-left: 0; +} + +.epigraph .line +{ +margin-left: 0; +text-indent: 0; +} + +.trailer +{ +clear: both; +padding-top: 2.4em; +padding-bottom: 1.6em; +} + +.floatLeft +{ +float:left; +margin:10px 10px 10px 0; +} + +.floatRight +{ +float:right; +margin:10px 0 10px 10px; +} + +p.figureHead +{ +font-size:100%; +text-align:center; +} + +.figure p +{ +font-size:80%; +margin-top:0; +text-align:center; +} + +p.smallprint,li.smallprint +{ +color:#666666; +font-size:80%; +} + +span.parnum +{ +font-weight: bold; +} + +.leftnote +{ +font-size:0.8em; +height:0; +left:1%; +line-height:1.2em; +position:absolute; +text-indent:0; +width:14%; +} + +.pagenum +{ +display:inline; +font-size:70%; +font-style:normal; +margin:0; +padding:0; +position:absolute; +right:1%; +text-align:right; +} + +a.noteref, a.pseudonoteref +{ +font-size: 80%; +text-decoration: none; +vertical-align: 0.25em; +} + + +.red +{ +color: red; +} + +.displayfootnote +{ +display: none; +} + +div.footnotes +{ +margin-top: 1em; +padding: 0; +} + +hr.fnsep +{ +margin-left: 0; +margin-right: 0; +text-align: left; +width: 25%; +} + +p.footnote +{ +font-size: 80%; +margin-bottom: 0.5em; +margin-top: 0.5em; +} + +p.footnote .label +{ +float: left; +text-align:left; +width:2em; +} + +.footnotes td, .footnotes th, .footnotes .tablecaption +{ +font-size: 80%; +} + +.centertable +{ +/* center the table */ +margin: 0px auto; +} + +.poem +{ +margin-left:5%; +position:relative; +text-align:left; +width:90%; +} + +.poem h4 +{ +font-weight:normal; +margin-left:5em; +} + +.poem .linenum +{ +color:#777; +font-size:90%; +left:-2.5em; +margin:0; +position:absolute; +text-align:center; +text-indent:0; +top:auto; +width:1.75em; +} + +.versenum +{ +font-weight:bold; +} + +/* right aligned page number in table of contents */ +.tocPagenum, .flushright +{ +position: absolute; +right: 16%; +top: auto; +} + +.footnotes .line +{ +font-size:80%; +margin:0 5%; +} + +.poem .i0 +{ +display:block; +margin-left:2em; +} + +.poem .i1 +{ +display:block; +margin-left:3em; +} + +.poem .i2 +{ +display:block; +margin-left:4em; +} + +.poem .i3 +{ +display:block; +margin-left:5em; +} + +.poem .i4 +{ +display:block; +margin-left:6em; +} + +.poem .i5 +{ +display:block; +margin-left:7em; +} + +.poem .i6 +{ +display:block; +margin-left:8em; +} + +.poem .i7 +{ +display:block; +margin-left:9em; +} + +.poem .i8 +{ +display:block; +margin-left:10em; +} + +.poem .i9 +{ +display:block; +margin-left:11em; +} + +span.corr +{ +border-bottom:1px dotted red; +} + +span.abbr +{ +border-bottom:1px dotted gray; +} + +span.measure +{ +border-bottom:1px dotted green; +} + +.letterspaced +{ +letter-spacing:0.2em; +} + +.smallcaps +{ +font-variant:small-caps; +} + + +.caps +{ +text-transform:uppercase; +} + +.fraktur +{ +font-family: 'Walbaum-Fraktur'; +} + +.rm +{ +font-style: normal; +} + +hr +{ +clear:both; +height:1px; +margin-left:auto; +margin-right:auto; +margin-top:1em; +text-align:center; +width:45%; +} + +h2.docImprint,h1.docTitle,h2.byline,h2.docTitle,.aligncenter,div.figure +{ +text-align:center; +} + +h1,h2 +{ +font-size:1.44em; +line-height:1.5em; +} + +h1.label,h2.label +{ +font-size:1.2em; +line-height:1.2em; +margin-bottom:0; +} + +h5,h6 +{ +font-size:1em; +font-style:italic; +line-height:1em; +} + +p,p.initial +{ +text-indent:0; +} + +p.firstlinecaps:first-line +{ +text-transform: uppercase; +} + +p.dropcap:first-letter +{ +float: left; +clear: left; +margin: 0em 0.05em 0 0; +padding: 0px; +line-height: 0.8em; +font-size: 420%; +vertical-align:super; +} + +.poem +{ +padding: .5em 0% .5em 0%; +} + +p.quote,div.blockquote,div.argument +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +margin:1.58em 5%; +} + +.pagenum a, a.noteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden +{ +text-decoration:none; +} + + +ul { list-style-type: disc; } +ol { list-style-type: decimal; } +ol.AL { list-style-type: lower-alpha; } +ol.AU { list-style-type: upper-alpha; } +ol.RU { list-style-type: upper-roman; } +ol.RL { list-style-type: lower-roman; } +.lsdisc { list-style-type: disc; } +.lsoff { list-style-type: none; } + +.castlist, .castitem { list-style-type: none; } + + + + + +/* Supplement CSS stylesheet "style/arctic.css.xml +" */ + + + +body +{ +background: #FFFFFF; +font-family: "Times New Roman", Times, serif; +} + +body, a.hidden +{ +color: black; +} + +h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, .pseudoh4 +{ +color: #001FA4; +font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; +} + +p.byline +{ +font-style: italic; +margin-bottom: 2em; +} + +.figureHead, .noteref, .pseudonoteref, span.leftnote, p.legend, .versenum, .stage +{ +color: #001FA4; +} + +.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a +{ +color: #AAAAAA; +} + +a.hidden:hover, a.noteref:hover +{ +color: red; +} + +p.dropcap:first-letter +{ +color: #001FA4; +font-weight: bold; +} + +sub, sup +{ +line-height: 0; +} + + + +</style></head> +<body> + + +<pre> + +The Project Gutenberg EBook of Van Smyrna naar Holland in oorlogstijd, by +Betsy van der Poel + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Van Smyrna naar Holland in oorlogstijd + De Aarde en haar Volken, 1917 + +Author: Betsy van der Poel + +Release Date: February 25, 2009 [EBook #28181] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK VAN SMYRNA NAAR HOLLAND *** + + + + +Produced by The Online Distributed Proofreading Team at +https://www.pgdp.net/ + + + + + + +</pre> + + +<div class="body"><span class="pagenum">[<a id="xd0e85" href="#xd0e85">73</a>]</span><div class="div1"> +<h2 class="normal">Van Smyrna naar Holland in oorlogstijd.</h2> +<p class="byline
 ">Door Betsy van der Poel.</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-073.jpg" alt="Aan de kade van Smyrna." width="720" height="464"><p class="figureHead">Aan de kade van Smyrna.</p> +</div><p> + + + +</p> +<p style="
 background: url(images/im1917-073.gif) no-repeat top left;
 
 padding-top: 60px;
 "><span style="
 float: left;
 width: 105px;
 height: 90px;
 background: url(images/im1917-073.gif) no-repeat;
 
 background-position: 0px -60px;
 
 text-align: right;
 color: white;
 ">M</span>ademoiselle, een brief voor U uit Smyrna. + +</p> +<p>Haastig nam ik hem uit de handen van de Grieksche meid, brak hem open en las een uitnoodiging om op het bureau van den Nederlandschen +Consul, Mr. van Uye Pieterse te komen. + +</p> +<p>’t Was natuurlijk over m’n terugkeer naar huis, waarover al zoo lang was geschreven, en die door den steeds verder om zich +heen grijpenden oorlog al meer op den achtergrond geschoven werd. + +</p> +<p>Ik was al bijna drie jaar op een landgoed in Klein-Azië, dicht bij Smyrna gelegen. Ik was er thuis geraakt onder dien blauwen +hemel, en op het landgoed, dat daaronder zich warmde in de gulden, tropische zon; en dit te meer, toen mijn verblijf in Klein-Azië +tengevolge van den oorlog maar steeds werd verlengd. Ik had het gekend in den vrede; ik had er den oogst zien groeien, ’k +had hem in één week tijds zien opeten door sprinkhanen; ik had de schaapherders de wacht zien houden over hun kudden, had +meegemaakt hoe deze geroofd werden, en nieuwe lammeren een volgend jaar ’t geleden verlies weer vergoedden. Ik had het ook +gezien in oorlogstijd—de Grieksche bevolking uit hun dorpen verdreven door de Turken, die er bezit van namen, ik had er gevechten +van vliegmachines gezien, geruchten gehoord van gevechten tusschen Turksche legerafdeelingen en mee geluisterd naar het bombardement +der geallieerden. En nu dan werkelijk de kans werd geopend, dat ik terug zou gaan naar mijn eigen land, toen dacht ik in mijn +blijdschap ook aan ’t afscheid van al die lieve menschen, die ik in den vreemde had ontmoet en aan al de vriendelijkheid, +die ik er had ondervonden. + +</p> +<p>Gaarne zou ik hier nog wat van vertellen; doch ik zou over mijn reis spreken. + +</p> +<p>Ik ging dan naar den Consul en hoorde daar, dat ik de reis zou maken met een zekeren heer H. militie-plichtige en bovendien, +dat onze gezant te Konstantinopel mij alle faciliteiten en elke hulp van de zijde der Nederlandsche consulaire ambtenaren +waarborgde. Mijn reis zou gaan over Sofia, Lompalangka en Orsova, daar er voor den Balkantrein tal van formaliteiten te vervullen +waren, die ons wel veertien dagen in Konstantinopel zouden kunnen ophouden<span class="corr" id="xd0e108" title="Bron: :">.</span> + +</p> +<p>Het tijdstip van mijn reis werd bepaald, en ik had slechts 2½ dag om afscheid te nemen en het noodigste te pakken. +<span class="pagenum">[<a id="xd0e113" href="#xd0e113">74</a>]</span></p> +<p>Eindelijk, Vrijdagmorgen, 11 Augustus, reed het rijtuig weg. Voor ’t laatst keek ik nog eens achterom naar ’t landgoed, dat, +stil als immer, de brandende zon verdroeg, naar het huis, waar ik zoo gelukkig was geweest. + +</p> +<p>Nog geen vijftig meter waren we gereden, of daar zag ik opeens de mannen en vrouwen uit het dorp in twee rijen langs den weg +geschaard. Terwijl ik me nog verwonderde over wat die daar deden, vertelde mijnheer me: “Die komen om U uitgeleide te doen”; +en toen ik nog heel verrast en ontroerd vroeg: “Wat moet ik tegen ze zeggen?”, hoorde ik al om me heen de zangerige woorden, +in ’t Grieksch en Turksch gesproken, om mij toe te vertrouwen aan de Panayitza of Heilige maagd, en aan Allah; en ik herhaalde +maar ’t eenigste wat me te binnen schoot, den vromen wensch dien men elkaar hier sinds jaren toeroept in ’t moeilijke, slaafsche +leven: “God geve U kracht”. Zoo liet ik het landgoed achter me, en na in Smyrna nog even eenige goede vrienden vaarwel gezegd +te hebben, ging ik slapen, want ’t was morgen vroeg dag. + +</p> +<p>Nauwelijks was de zon opgegaan over de baai van Smyrna en had hem gegeven die intens blauwe kleur, die men telkenmale opnieuw +met dezelfde bewondering aanschouwt, of ik hoorde op mijn kamerdeur kloppen, en een stem die zeide: “Mademoiselle inè pendi +misi”, mij waarschuwende, dat het half zes was, dus tijd om op te staan en de groote reis te aanvaarden. + +</p> +<p>Niet lang daarna was ik op weg naar het station want, hoewel de trein niet voor half acht vertrok, had men ons verteld, dat +het wenschelijk zou zijn, reeds om half zeven dáár te wezen, omdat we den trein anders overvol zouden vinden. En gelukkig +was ’t, dat wij, mijnheer H. en ik, die raadgeving opgevolgd hadden, want toen eindelijk de conducteur van de Ottoman Railway +het sein van vertrek gaf, zaten er in onze coupé 1<sup>e</sup> klasse, die bestemd was voor 6 personen, reeds acht menschen. + +</p> +<p>De reis ging eerst naar Panderma, een stad aan de zee van Marmora. Het was een tocht met weinig afwisseling, we reden door +een landschap met dorre vlakten, hier en daar met wat heuvels doorgolfd, zoodat het landschap helaas niet kon vergoeden, wat +er in den trein ontbrak. + +</p> +<p>Stelt u voor, een coupé vol Turken, menschen zonder beschaving nog, ruw en ongemanierd, die een vrouw als iets minderwaardigs +beschouwen. Gelukkig kwam er in Magnesia een Israeliet binnen, een flinke kerel, iets beschaafds in zijn houding en in zijn +oogen iets fiers. En dadelijk reeds werd het verschil duidelijk tusschen hem en den Turk; weldra zaten we in het Fransch te +redeneeren en al pratend over Edmond Rostand en andere schrijvers, verliep de tijd sneller dan tot nu toe het geval geweest +was. Weliswaar werd onze toestand in den trein hoe langer hoe onhoudbaarder, ’s morgens zaten er twee menschen te veel in +een coupé, ’s middags om twee uur was de ruimte tusschen de banken opgevuld met koffers en manden, om vijf uur zaten reeds +menschen op die pakken, en om acht uur zat de gang langs de coupés opgepropt vol met menschen. Het werd zelfs zoo erg, dat +’s avonds om tien uur iemand zijn toevlucht genomen had op de W. C. om daar wat rust te genieten. Een paar uur later kwam +hij er met stralend gezicht uit, alsof hij wilde zeggen tegen de andere plaatsloozen: “Nou zoo’n schitterende plaats hebben +jullie niet gevonden.” + +</p> +<p>En nu begon de nacht. Gelukkig had ik een kussentje en een reisdeken bij me, waarmee ik ’t me nog eenigszins behagelijk kon +maken—want van slaapwagens was natuurlijk geen sprake—en toch, wat rust heb ik gehad in die zes uur? + +</p> +<p>In de eerste plaats moest men stijf rechtop zitten wegens al die koffers en manden en ten tweede werd ik ieder oogenblik opgeschrikt +uit m’n lichten dommel door een dikken Turk, die mij blijkbaar een zacht kussen vond en telkens probeerde tegen mijn schouder +te leunen. Gedurig moest ik hem dan eenige duwtjes geven, om hem tot de orde te roepen. + +</p> +<p>Om drie uur schrikten eenigen van het gezelschap op door een paar schokken en mijn buurman Turk gaf me een hartelijk stootje +en vertelde me: “Pandermi gaeldi”, waar wij in gewoon Hollandsch voor zouden zeggen: “We zijn in Panderma”. + +</p> +<p>Mijn vriendelijke reisgenoot gaf me hier inlichtingen. “Ziet u, u zult hier misschien wel wat moeite hebben; we moeten door +een dokter onderzocht worden, aan een douaneonderzoek gelooven, en onze passen moeten nagezien worden door de politie. Als +u even bij me blijft, kan ik u wijzen waar we zijn moeten.” + +</p> +<p>Natuurlijk nam ik dit aanbod dankbaar aan, maar weldra bleek, dat dokters, douane en politie niet zulke vroege vogels waren +als wij, nog rustig sliepen en dat we geduld moesten hebben tot zes uur. Gelukkig wist mijn menheer, zooals ik hem heel verwaand +in mijn gedachten noemde, een klein koffiehuis, niet te ver van de boot af, en daar gebruikten we een Turksch koffietje om +onze levensenergie weer een weinig op te wekken. Om zes uur maakte iedereen zich gereed de douane te bestormen. + +</p> +<p>Ook wij deden daaraan mede; dom genoeg, want iedereen wist, dat de boot niet voor negenen afvoer, maar zoo is de mensch! Iedereen +wilde N<sup>o</sup>. 1 zijn, iedereen wilde het eerst de boot betreden; misschien was het bij allen de zucht het Aziatisch werelddeel te verlaten. +Hoe het zij, na een kwartier was er reeds een hevig gevecht in de douanezaal, een kamer van 2 M<sup>2</sup>, waarin vier beambten stonden; ze lieten ieder maar binnen stroomen, totdat ten slotte er noch plaats was voor de menschen +om hun koffers uit te pakken, noch plaats voor de douane om zich te bewegen, met het gevolg, dat er een paar uitgeduwd werden, +die met beteuterd gezicht in de wachtende menigte terecht kwamen, door wie ze verre van vriendelijk werden ontvangen. Zagen +ze niet op die manier hun beste plaatsje door een ander ingenomen? + +</p> +<p>Gelukkig vormde ik geen onderdeel van die wachtende menigte; mijn reisgezel was er heengegaan en had ons beider bagage meegenomen, +zoodat ik het genoegen had alles kalm, van buitenaf te bezichtigen. Toch was het een rust, toen we eindelijk in het roeibootje +stapten, dat ons naar de groote boot zou voeren, want—dachten we—nu is onze ellende geleden. Hoe vaak we die illusie gehad +hebben op <span class="pagenum">[<a id="xd0e149" href="#xd0e149">75</a>]</span>deze reis en hoe vaak die wreedelijk werd verstoord, zou ik niet kunnen zeggen. Zoo was het ook nu weer; nauwelijks zaten +we, of een jonge Turk kwam op ons af en brabbelde iets in een taal, dat dialect Turksch moet geweest zijn. In gewoon Turksch +ben ik al geen heldin, maar zie je dan iemand met woedend gezicht voor je staan, die je in een dialect iets toeschreeuwt dan +voel je je allesbehalve op je gemak. Om uitkomst te vinden in dezen bitteren nood, vroeg ik aan een Turk, die naast me stond, +wat dat te beduiden had, en deze zei, dat die man 50 cent van me wou hebben voor het overzetten. Dus dat raadsel was ook weer +opgelost, en onze bootsman gaf zoo’n triomfantelijk gebrom te hooren, dat het meer uitdrukte dan “daar heb ik die smeerlappen +toch gedwongen.” + +</p> +<p>Op de groote boot gekomen, werden wij allen in optocht naar het voordek gebracht, waar een gendarme ons opwachtte, om passen, +cholera- en politiebewijzen na te zien. Toen kwam er eindelijk rust, in letterlijken en figuurlijken zin, want nog geen vijf +minuten zat ik op dek, of ik zat te knikkebollen, dat het een aard had. De nacht met buurman Turk begon haar invloed te doen +gelden. Ik heb nog even geprobeerd mijn oogen den kost te geven, maar daar mijn slaap eer toe- dan afnam, leek het me ’t wijste +me in Morpheus’ armen te vlijen. En zoo geschiedde. Zoodra ik in bed lag sliep ik, en gelukkig ik kon slapen, vier uur achtereen. +Ik zie mijn verbaasde lezers al: maar hoe is dat <span class="corr" id="xd0e153" title="Bron: nn">nu</span> mogelijk, juist op de zee van Marmora, waar het mooie begint, aangekomen, gaat ze slapen. Maar stelt u gerust, eerst had +ik onderzocht, of het zeeschap lang gelijk bleef en ten tweede nood breekt wet. Bovendien kwam ik na mijn slaap zoo verkwikt +boven, dat ik nu in één uur meer genoot dan ik anders in vier uur zou hebben gedaan. “Genoot” zei ik; maar feitelijk was er +niet veel te genieten. Weliswaar was het water prachtig blauw en scheen de zon schitterend, maar veel meer was er niet te +zien, behalve mistige bergen op den achtergrond, die langs dreven als verre droomen uit een vreemd land. De reis duurde van +9 tot 5 uur. Maar om 4 uur begon het heusche genieten. Daar lag dan Konstantinopel, de koningin van het Oosten, en koninklijk +inderdaad rees het al meer en al hooger voor ons op, gehuld in haar wit kleed van huizen en paleizen, omgroeid door een achtergrond +van groen smaragd, aan haar voeten het blauwe tapijt van den Bosporus en veelvuldig gekroond door ontelbare gouden kroontjes +van minaretten en moskeeën. En steeds nam het in schoonheid toe. Ik heb de baai van Napels gezien, de baai van Smyrna vond +ik mooier nog, maar de herinnering aan die twee wordt zwakker in mijn geheugen, als ik terugdenk aan den Gouden Hoorn. + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-075.jpg" alt="Gezicht op Stamboel." width="686" height="448"><p class="figureHead">Gezicht op Stamboel.</p> +</div><p> + +</p> +<p>Rustig ligt het daar als een baai in een baai, van alle kanten omgeven door dorpjes en buitenhuizen, die nederig opzien naar +Konstantinopel zelf, dat, op een heuvel gebouwd, hoog boven de omgeving uitsteekt. Ik werd hier verwelkomd door den heer Craemer, +drogman aan het Consulaat, een echte Hollander, die de vriendelijkheid had aan de boot tegenwoordig te zijn. Hij werd vergezeld +door een Turk Ibrahim effendi, kavasj van het consulaat, die een groot vriend van ons werd. De heer Craemer bracht ons naar +een hotel, waar we afscheid namen en waar we meteen een uitnoodiging ontvingen om den volgenden dag thee te komen drinken, +daar we waarschijnlijk nu te moe zouden zijn en Dinsdagmorgen wellicht konden vertrekken. Het was toen Zondagavond, en ik +dacht met een beetje spijt: dus maar één dag stil in Konstantinopel, dus maar één dag om al de heerlijkheden van Stamboel +te aanschouwen! Ik had derhalve geen oogenblik te verliezen; trok onverwijld de stoute schoenen aan en vroeg in mijn gebroken +Turksch den weg naar de Aya Sophia. Op onzen weg daarheen kwam ik door het nieuwe Europeesche deel, Pera, en door het oude +Turksche gedeelte. Het nieuwe, met ondergrondsche spoorwegen, electrische trams, prachtige winkels en straten zoo breed, dat +ze voor Londen niet behoeven onder te doen, verschilt in niets van een Europeesche hoofdstad; daartegenover het aloude, half +vervallen, schilderachtige Stamboel, met zijn nauwe straten, die in de heuvels uitgehouwen zijn en trapsgewijze naar boven +leiden. De Turken zijn trotsch op hun Europeesche wijk, maar ik geef toch de voorkeur aan die andere straten, waar het licht +maar half naar binnen valt en waar men, statig en <span class="pagenum">[<a id="xd0e163" href="#xd0e163">76</a>]</span>kalm, in bonte kleederdracht een ouden Turk met langen, oud-testamentischen baard naar beneden ziet komen. + +</p> +<p>Ik was er dus eindelijk; de Aya Sophia lag voor me, en aanstonds kwam een gefezde Turk op me af: “<span lang="fr">Bongsoir, madame, pouis-je fou montrer le mosque sacré des musulmans</span>”. “Goed, maar hoeveel moet je daarvoor hebben?”—“15 piastres”. + +</p> +<p>Uit Smyrna wist ik hoe de Turken overvragen kunnen, en voorzichtiger geworden door duur leergeld, zei ik: “Neen dat is het +mij niet waard, wil je het voor 8 doen, dan kun je meegaan”. Het kwam er heel kalm uit, maar in mijn binnenste popelde het +wel. De helft! En ik verwachtte reeds turksche vloeken naar mijn hoofd geslingerd te zien. Maar neen, heel gelaten en deftig +kwam er uit: “Goed!” Wat me leerde dat men in Turkije het vierde deel van den prijs moet bieden wil men niet bedrogen zijn. +En nu ving de tocht aan. Buiten aan de deur wees hij me op den Bijbel, dien de Christenen nog hadden laten aanbrengen en waar +zich steeds weer de duiven als symbool van den Heiligen Geest op neerzetten. + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-076.jpg" alt="De Aya Sofia in Constantinopel." width="720" height="563"><p class="figureHead">De Aya Sofia in Constantinopel.</p> +</div><p> + +</p> +<p>“En hier,” ging onze gids voort, “let op het kostbare mozaïek, zijn weergade wordt niet gevonden, hier ziet u acht groote +zuilen, vier uit één stuk porfier, vier uit één stuk marmer. “Dit is de mooiste koepel der wereld, zóó lang en zóó hoog”—de +juiste afmetingen ben ik vergeten.—“Hier hingen vroeger kleurige tapijten. Op deze borden staan spreuken uit den Koran. Hier +is het poortje door ’t welk Mohammed I het kerkgebouw binnenreed, nadat alle christenpriesters vermoord waren. Hij reed op +zijn strijdros, boog voorover, en stak zijn hand in het Christenbloed, waarna hij die aan den muur afveegde. En die hand is +hier nog steeds te zien.” Meteen wees hij op een kleine witte hand in <span class="corr" id="xd0e179" title="Bron: relief">reliëf</span> op een van de muren, en terwijl ik nog naar die hand keek, ging hij alweer voort: “En hier hebt ge den visch, in het grieksch +ichthys (Jesu Christi etc.) het symbool der christenen. Och juffrouw een glas bier kost me tegenwoordig 8 piasters.” + +</p> +<p>Geheel beduusd door dezen plotselingen inval te midden van al deze legendes, keek ik hem een oogenblik verwonderd aan en had +moeite om tot de conclusie te komen, dat die man een kiesche zinspeling maakte op het luttele bedrag van het loon, hem als +belooning voor zijn diensten toegedacht. + +</p> +<p>Maar, toen ik zoover was, bracht ik hem aan het verstand, dat als hij het niet genoeg vond, hij liever maar heen moest gaan. +“Nee, effendi, zoo bedoel ik het niet; alles is duur bedoel ik, voor u is het nog erger dan voor mij.” + +</p> +<p>“Zoo, als je dat maar begrijpt.” + +</p> +<p>Hij ging alweer verder: “Hier was oorspronkelijk de plaats van het altaar, en daarboven verschijnt de Christus nog nu en dan, +want er is gezegd, dat dit een christenkerk zal worden, maar dat dit niet zal geschieden vóór dat de priesters, die toen vermoord +zijn, weer door dit poortje binnenkomen en de mis vervolgen, die ze toen bezig waren op te dragen. Hier is de galerij, waar +de Sultan zich heen begeeft met zijn hof. Ze is geheel van marmer, maar is sedert verguld geworden, zooals u ziet.” En zoo +ratelde hij maar voort, wees op de dingen die hij zag, en sprak ervan zonder eenigen innerlijken <span class="pagenum">[<a id="xd0e190" href="#xd0e190">77</a>]</span>samenhang. Het was zoo erg, dat ik bijna geen tijd had den vollen indruk van dit wondere geheel in mij op te nemen. En eerst +toen ik het gedreun van den gids niet meer hoorde en mijn aandacht niet meer van ’t heusche mooi werd afgeleid door dat telkens +weer afroepen van een andere bijzonderheid, die het bezichtigen wel interessant, maar niet tot een genot maakte, eerst toen +begon het interieur van de Aya Sofia voor mij te leven, eerst toen zag ik het getemperde licht zoo droomerig die ronde ruimten +vullen, en de geheimzinnige schitteringen van het vergulde marmer en de prachtige kleuren van het wondere mozaïek. Eerst toen +dacht ik aan Dr. Schaepman’s lied, en kon het ook ten volle waardeeren. Maar de gids wachtte op afrekening en “nolens volens” +moest ik uit het droomland terugkomen, betalen en vervolgens terugkeeren naar mijn hotel. + +</p> +<p>We moesten den volgenden dag om 9 uur aan het gezantschapsgebouw zijn en daarom gingen we tijdig naar ons mandje. Stipt op +tijd was ik present en werd door H. M.’s Gezant zeer vriendelijk ontvangen. Hij vertelde, dat mij alle mogelijke hulp zou +verleend worden bij mijn terugkeer, waarna ik naar den consul ging die een heel makkelijk plan voor den heer H. en mij gereed +maakte, en ons bovendien den cavasj Ibrahim meegaf, met wien ik dikke vrienden werd, want o heuglijke tijding, hij ook kwam +uit Anatolië, hij ook kende slechts het Anatolisch Turksch, en dus kon ik me tegen hem verstaanbaar maken, terwijl hij het +wel eens aardig vond een europeesche dame tegen te komen, die Turksch hakkelen kon. Zijn werk was nu ons alle consulaten rond +te leiden en daar onze passen te laten afteekenen. + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-077.jpg" alt="Een zijbeuk in de Aya Sofia." width="519" height="632"><p class="figureHead">Een zijbeuk in de Aya Sofia<span class="corr" id="xd0e198" title="Niet in bron">.</span></p> +</div><p> + +</p> +<p>Het was gelukkig, dat Ibrahim ons vergezelde, want met een onverschillig air van meerderheid—een overblijfsel uit den tijd, +toen de constitutie er nog niet was en de Europeanen een schreefje voor hadden in Turkije—met het uniform van het Nederlandsche +consulaat aan, waarop een wapen was aangebracht, wist hij al de wachtenden op zij te duwen en door zijn bekendheid met de +andere cavasjes werden wij bijna steeds vóór alle anderen geholpen. Eerst ging het naar het Duitsche consulaat, waar we drie +foto’s achterlieten, daarna naar het Oostenrijksche, waar men ook twee van onze conterfeitsels verlangde; toen nog naar het +Bulgaarsche—en onze morgen was voorbij. + +</p> +<p>Het werd den consul duidelijk, dat we niet zoo snel zouden kunnen vertrekken als hij wel had gedacht, want het groote werk +begon pas; de Turksche afdeeling moest bezocht en de Turk houdt nu eenmaal van “javasj, javasj”, zachtjes aan dan breekt het +lijntje niet; niets wordt er vlug afgewerkt; maar ik spaar u meer bijzonderheden, hoe de politie ons naar den commandant zond +en hoe die ons weer naar een andere plaats verwees, na ons eerst twee uur te hebben laten wachten; maar dit verzeker ik u, +dat we ons Dinsdag nog haasten moesten om dien dag klaar te komen. Toch had ik een prettigen morgen. Ibrahim was van oordeel, +dat ik Constantinopel niet verlaten mocht, zonder de bazaars gezien te hebben, iets waarmee ik natuurlijk volmaakt instemde. +En zoo togen we er op uit. + +</p> +<p>Men heeft hier een typisch Oostersch schouwspel. Europeanen ziet men er bijna niet, slechts Oosterlingen, met bonten tulband +op het hoofd, die gelaten voor hun winkeltje zitten, sommige slapende, vertrouwend op de eerlijkheid der voorbijgangers. De +straten zijn geheel koepelsgewijze overdekt, en het is alsof men eenige eeuwen was teruggegaan, wanneer men daar rustig rondwandelt +in die wereld, zoo heel verschillend van die, waar we zoo pas vandaan kwamen. Ibrahim stelde voor, in de bazaars te gaan eten, +welk plan met toejuiching werd begroet. We traden een klein kamertje binnen, waarin drie à vier tafeltjes stonden en waarvan +het achterste deel ingenomen werd door een groote kachel, waarop massa’s potten en pannen stonden te pruttelen. Ibrahim scheen +de gewoonten van de bazaars te kennen, tenminste hij stapte heel kalm op het fornuis toe, lichtte alle deksels van alle pannen, +berook de eene, prikte eens in de andere, en bepaalde daarna zijn keus tot pilau, een Turksche rijstschotel. Wij keken ook +eens in de potten <span class="pagenum">[<a id="xd0e207" href="#xd0e207">78</a>]</span>en bestelden karbonaden, aardappels en groenten. Als dessert kregen we nog karpoes of watermeloen en ik betaalde een schijntje +voor die kostelijke menus. + +</p> +<p>Na afloop van ons diner drentelden we nog een keer de bazaars door, zeer tot genoegen van Ibrahim, die er iedereen scheen +te kennen. Een van zijn vrienden, een oude Turk met gelapte broek vroeg, of we niet eens bij hem kwamen uitrusten. Ik kreeg +een extra mooi matje en weldra zaten we met gekruiste beenen samen te praten, terwijl mijn gastheer aan een koffiestalletje +vier koffietjes bestelde. Dit leek me een beetje te kras, hij een arme Turk, die in deze dure tijden nog wou tracteeren. “Amman, +effendi, dit is mijn plicht om u te danken voor uwe gastvrijheid.” + +</p> +<p>Maar de groote oogen, die mijn gastheer opzette en de toon, waarop hij me toevoegde: “Bou haïp effendi,” het is schande, +deden mij zijn aanbod maar aannemen. Even later kwamen er nog drie andere Turken bij, om het wonderdier eens aan te gapen, +en toen ik voor deze een koffie wou bestellen, kreeg ik ten antwoord: “Uw gasten zijn mijn gasten”, en ook voor hen werd +een kopje echt Turksche drank besteld, die, tusschen twee haakjes, tegenwoordig niet meer zoo lekker is als vroeger daar ze +gemaakt wordt van gerst en vijgen. + +</p> +<p>Nadat ik een poosje mijn Turksche kennis ten toon had gespreid, gingen we verder de bazaars door; in verschillende winkels +kocht ik nog eenig Turksch borduurwerk, waarna we ons naar ons hotel begaven. + +</p> +<p>Nog een lekkere, lange nacht en toen weer op reis. + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-078.jpg" alt="Een straat in Stamboel." width="552" height="720"><p class="figureHead">Een straat in Stamboel.</p> +</div><p> + +</p> +<p>Over het geheel was het een prettige reis van Constantinopel naar Koeleli Bourgas. Om 8 uur vertrokken, kwamen we om 5 uur +aan de Bulgaarsche grens. Niet dat het landschap schoon was; waar de Turk komt, wordt alles woest, maar we hadden een prettige +coupé, waarin slechts een hooggeplaatst Turksch officier, mijn reisgezel en ik zaten. Dat was een groot voordeel, en daarbij +gingen we door een streek, rijk aan geschiedkundige herinneringen uit den Balkanoorlog. Ik wist niet, dat Tchachalda zoo dicht +bij Constantinopel ligt, en hoe het mogelijk is dat de Bulgaren niet doorgegaan zijn, toen ze eenmaal zoover gevorderd waren, +is mij een raadsel. Om ongeveer 12 uur gingen we koffie drinken, met zelf meegenomen sardientjes, leverpastei, brood en druiven. +En goed was het, dat we die voorzorgen genomen hadden, want van een spijswagen geen spoor en aan geen enkel station waar we +ophielden was iets anders te krijgen dan een zwart koffietje. Toen wij gereed waren begon onze Turk de vreemdste toebereidselen +te maken. Zijn uniformjas had hij reeds lang uitgetrokken, maar daar bleef het nu niet bij. + +</p> +<p>Zijn vest volgde zijn jas, daarna ging hij zitten, trok zijn kousen en schoenen uit en ging toen naar het fonteintje om zich +te wasschen. De reinigingen spelen bij den Turk een groote rol; voor hij ging eten, moesten handen en voeten gewasschen worden. +Niet alleen heeft dit een practische reden—geen baccillen met het eten te verorberen, vooral practisch voor den Turk, die +zich thuis nooit van een vork bedient en elders er slechts een zeer onhandig gebruik van weet te maken,—het heeft ook een +zinnebeeldige beteekenis. Slechts rein mogen ze God naderen, en deze uitwendige reiniging is een symbool van het hart dat +slechts gereinigd tot Allah kan toetreden. Toen hij terugkwam, zette hij zich met het gezicht naar het Oosten, legde een schoonen +handdoek over een deel van de bank, kruiste de beenen onder zich en begon zijn gebeden te prevelen, waarbij hij zich iederen +keer vooroverboog en zijn doek kuste, die uitgespreid werd om aanraking met onheiligen grond te voorkomen. + +</p> +<p>Zooals ik reeds zei, om 5 uur waren we in Koeleli Bourgas, waar we alvorens uit den trein te stappen, eerst onderzocht werden +door de douane en den dokter, verbazend geschikte lui; bij de douane behoefde men niet z’n geheelen koffer leeg te <span class="pagenum">[<a id="xd0e228" href="#xd0e228">79</a>]</span>pakken, en het medisch onderzoek liep af met tongen uitsteken en het toonen van onze cholera papieren. + +</p> +<p>Om 6 uur was het onderzoek van den trein geëindigd, en konden we in den anderen overstappen, die ons naar Sofia zou voeren. +Van dit eind van de reis kan ik niets vertellen, want bijna dadelijk legde ik mij ter ruste, wat misschien een te grootsche +uitdrukking is voor in een hoekje rechtop te zitten slapen. Een ding heb ik echter geleerd, dat men zich overal aan went, +want gedurende onze geheele reis konden we geen slaapwagen krijgen, maar aan het slot sliep ik zoo vredig zittend, alsof ik +me in het heerlijkste, donzen bed had gevlijd. + +</p> +<p></p> +<div class="figure floatLeft" style="width: 438px"><img border="0" src="images/p1917-079-1.jpg" alt="Het theater te Sofia." width="438" height="341"><p class="figureHead">Het theater te Sofia.</p> +</div><p> + +</p> +<p>En nu Sofia! Wat had ik er me niet van voorgesteld. Als kind had ik een soort van aureool om die stad gewonden; het woord +plateau van Sofia had beteekenis voor mij; vreemde woorden trekken een kind altijd aan; maar helaas! die illusie werd me ontnomen. +Nu ben ik evenwel geen onpartijdig beoordeelaarster, ik heb er slechts één dag vertoefd, en in dien tijd moesten we naar twee +verschillende politiebureau’s, zoodat er niet veel tijd overbleef voor het bewonderen der stad zelf! Bovendien was ik dien +dag uit mijn humeur. Ik was zoo dom geweest de leiding over te geven aan een Israëlietisch heer, Herr Franck, uit Constantinopel, +die naar Weenen ging om inkoopen te doen voor zijn geschäft, en voor ik het mezelf bewust was, had hij de teugels in handen +genomen. Hij had het reçu van onze bagage, hij zou wel een goed restaurant opzoeken, en bracht ons in een plaats, die er van +buiten aardig uitzag, maar waar je bijna niets te eten kon krijgen, en waar niemand eenig andere taal kende dan Bulgaarsch. +En wij hadden nog wel gedacht eens een hartigen maaltijd te gebruiken na al het brood met sardientjes, waartoe wij veroordeeld +geweest waren. Toch heb ik er later weer een goede zijde aan ontdekt; of we wilden of niet, leerden we er eenige Bulgaarsche +woorden, die ons later weer goed van pas kwamen. + +</p> +<p></p> +<div class="figure floatRight" style="width: 437px"><img border="0" src="images/p1917-079-2.jpg" alt="Het Nationale museum te Sofia." width="437" height="340"><p class="figureHead">Het Nationale museum te Sofia.</p> +</div><p> + +</p> +<p>We werden hier door kanongebulder begroet; een vijandelijke vlieger n.l. was boven de stad aan het doen van verkenningen en +werd op deze wijze verjaagd. Dit was het eerste teeken, dat we zagen van den Europeeschen oorlog; later, toen we door de stad +liepen, zagen we een tweede; een hospitaal, waar men sterk scheen te gelooven in zonnebaden, overal zag men de soldaten liggen, +arme kerels, in de blakende zon, de een met een klein rond gaatje in den rug, de ander met een sabelhouw over den schouder; +een derde met een wonde aan het been, en dubbel dankbaar was ik dat ons Holland buiten al de verschrikkingen gebleven was. + +</p> +<p>In allen gevalle waren we blij, Bulgarije’s hoofdstad te verlaten; om 4 uur zette de trein zich in beweging, de zon goot nog +haar stralen over de stad uit—ik herdenk dit feit, omdat we daarna bijna geen zon meer gezien hebben—en wij bevonden ons in +een prettige coupé, met Herr Franck en een Bulgaarschen heer, die naar Widdin moest, opgeroepen als soldaat. De raampjes van +alle treinen waren hier wit geverfd, maar er was geen verbod uitgevaardigd dat de raampjes niet mochten geopend worden, veel +hielp dus deze voorzorgsmaatregel niet. En gelukkig! Want dit is een van de mooiste streken, waar ik doorgekomen ben: hooge +bergen, geheel met dennen begroeid, met hier en daar een klein huisje ertusschen; andere gedeelten zijn weer geheel kaal; +de bergen bestaan uit een geelachtige zandsteen, heel hoog, loodrecht verheffen ze zich en hier en daar haast zich een beekje +den voet te bereiken, kleine watervalletjes makend wanneer het van een uitstekend punt naar beneden springt. Het aantal tunnels, +waar men door komt, is enorm. Op dat kleine eindje van Sofia naar Lompalangka vindt men 21 tunnels, en bij iederen tunnel +ziet men eenige steenen in de rotsen gemetseld, waarschijnlijk is daar een kruitmagazijn achter verborgen, om in geval van +nood de lijn in de lucht te laten vliegen. Het speet me genoeg, toen het te donker werd om verder uit te kijken. + +</p> +<p>Den volgenden morgen, om 6 uur, werden we <span class="pagenum">[<a id="xd0e250" href="#xd0e250">80</a>]</span>gewekt door de stem van den conducteur, die ons vertelde, dat we in Lompalangka waren. + +</p> +<p>Hier werden we voor het eerst tamelijk scherp onderzocht. Onze geheele koffer werd uitgepakt, stukje voor stukje nagezien, +en wij zelf naar een apart hokje gevoerd, waar we gefouilleerd werden. Daar hoorden we, dat de Donauboot, die ons naar Orsova +zou brengen, om 7 uur vertrok, “maar als u u haast, kunt u hem nog wel halen”. + +</p> +<p>Wij dus beenen gemaakt; maar toen we na een wandeling van ruim 20 minuten bij den Donau kwamen, was de boot reeds om 5 uur +afgevaren, en er was geen andere vóór den volgenden morgen; het eenigste wat ons dus te doen overbleef was: een goed onderkomen +zoeken voor den nacht. + +</p> +<p>Intusschen was ons gezelschap met één persoon vermeerderd. Een zekere Herr Schmidt, een Duitsch ingenieur die den tunnel voor +den Bagdad-spoorweg tot stand had helpen brengen en nu op den terugweg was naar Duitschland. Hij was het type van den bier-Duitscher, +met een klein petje op een dik hoofd, een ransel op z’n rug, een kaal versleten jasje over een dik bierbuikje. Terwijl we +nog stonden te beraadslagen, waar nu heen te gaan, nam hij het woord: “Ik ben hier vroeger al eens geweest. Er is hier <span lang="de">eine schöne oesterreichische Wirtschaft, solche hübsche Leute, ein alter <span class="corr" id="xd0e260" title="Bron: mann">Mann</span> und eine gute, alte Frau</span>, en ze zijn uiterst gastvrij, voor 2 kronen heb je een mooie kamer en volop eten en drinken.” + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-080.jpg" alt="De moskee te Sofia." width="720" height="287"><p class="figureHead">De moskee te Sofia.</p> +</div><p> + +</p> +<p>“Hm,” zei onze Bulgaarsche vriend, “dat lijkt me wat wonderlijk in deze tijden. Bedoel je misschien Hotel Bellevue, daar wonen +Oostenrijkers!”—“Wel nee, het was een heel gewoon huisje, en als we maar eens door Lompalangka loopen, zal ik het van zelf +wel terugvinden”. En zoo ving onze tocht aan. Weldra hadden we drie woorden van onzen Bulgaarschen heer geleerd, die we bij +ieder huisje herhaalden: “<span lang="bg-latn"><span class="corr" id="xd0e272" title="Bron: Docbroetroe">Doebroetroe</span>, Austrikia petoekah?</span>” wat zooveel zeggen wou als: “Goeien morgen, Oostenrijksch hotel?” Maar telkens werd geantwoord “Née”, waarbij zoo hard met +het hoofd “ja” geknikt werd, dat we in het begin hoopten het “<span lang="bg-latn">Austrikia petoekah</span>” gevonden te hebben. Vertel ik daar nog bij, dat in het dialect-Grieksch, dat in <span class="corr" id="xd0e279" title="Bron: Anatolie">Anatolië</span> gesproken wordt, “née”, “ja” beteekent, dan zult ge kunnen begrijpen, dat het voor ons een Babylonische spraakverwarring +werd. + +</p> +<p>Toch herhaalden we iederen keer dapper ons “<span lang="bg-latn">Doebroetroe</span>”, tot de Bulgaar er genoeg van kreeg en zei: “Ziezoo, ik ga naar Hotel Bellevue, wie gaat er mee?” + +</p> +<p>Wij allen, Herr Schmidt incluis, begonnen het vergeefsche van onze pogingen in te zien, en verblijd dat er aan het geslenter +een eind zou komen, volgden we een meer betrouwbaren gids, die ons weldra Hotel Bellevue binnenleidde. + +</p> +<p>Daar gekomen, raakte Herr Schmidt in vervoering: “<span lang="de">Da ist meine schöne Oesterreichische Wirtschaft</span>,” als gevolg van die mededeeling, dachten we dat meteen “<span lang="de">die gute, alte Frau</span>”, te voorschijn zou komen; maar inplaats daarvan werden we ontvangen door een stuursche meid. Op onze vraag: “Austrikia petoekah?” +begon deze zoo’n lang verhaal, in zulk vlot Bulgaarsch, dat het maar goed was dat er iemand bij ons was, die die taal ten +volle verstond. + +</p> +<p>Weldra werd het ons duidelijk, dat die kamer van 2 kronen wel opgegeven kon worden, evenals het vooruitzicht daar te logeeren. +Er was slechts één kamer beschikbaar, en onze vraag om dan maar vast te ontbijten werd beantwoord met een gebrom, dat het +nog veel te vroeg was. Toch hadden wij na dien zwerftocht honger, en dus, gingen we zitten bij een kiosk aan den kant van +den weg, de een op een omgekeerde ton, de ander op een gebroken stoel, een derde op den grond op turksche manier, bestelden +een kom geitemelk, kregen er een homp brood bij en gebruikten zoo ons sober maal, nog in spanning of we voor den nacht een +onderdak zouden vinden. + +</p> +<p>Om 9 uur ving onze tocht weer aan, op zoek naar een hotel. Het eerste der drie die we bezochten, zag er erg vuil uit, het +tweede was schrikbarend duur; alleen voor een kamer vroeg men acht lewa, wat gelijk staat met 8 francs; doch ten slotte vonden +we rust in het derde, nl. in hotel Saloniki, waar de heeren samen één kamer kregen en ik eenige bezitster werd van een apartement, +dat er tamelijk helder uitzag en waar ik op de waschtafel hollandsche boertjes en boerinnetjes aantrof. + +<span class="pagenum">[<a id="xd0e301" href="#xd0e301">81</a>]</span></p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-081.jpg" alt="Gezicht op Orsova." width="720" height="403"><p class="figureHead">Gezicht op Orsova.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Veel is er niet van Lom te vertellen; bovendien heeft het nu in brand gestaan en bestaat wellicht niet meer—en van de dooden +niets dan goeds! Heel vroeg trokken we in Lompalangka naar bed, want we hadden bevel gekregen ’s morgens, of liever ’s nachts +om drie uur, bij den commandant te zijn en nogmaals onze passen te laten afteekenen. Om half drie stonden we dus reeds op, +kleedden ons in allerijl en kwamen klokslag drie uur bij het wachthuis, waar twee schildwachten stonden. Daar ving ons Bulgaarsch +gebrabbel weer aan, want nu kwam onze gids niet mee, daar hij niet naar het buitenland ging. Ziehier het volgende gesprek, +dat zich ontknoopte. Wij: “Commandant???” De schildwacht: “Kak?” We begrepen dat dit “wat” beteekende. Dus wij nog eens weer +“Commandant?”, dezen keer met nog grooter vraag in onze stem. “Oh, commandant spaue”; dat was weer een nieuw woord, dus om +verdere inlichtingen te krijgen, schreeuwden wij nu op onze beurt “Kak?” = “Commandant spaue”, maar ziende dat het woord ons +niet verder op de hoogte bracht, lichtte hij het nu met gebarentaal toe; hij vouwde zijn handen tegen elkaar, legde er het +hoofd op, sloot daarbij zijn oogen, waardoor het ons klaar werd, dat de commandant nog in zoete rust lag. Na een half uurtje +echter was hij, hoewel eenigszins brommend, present; we moesten voor de zooveelste maal opbiechten, waar we vandaan kwamen, +waarom we weg wilden en welken weg we dachten te nemen; gelukkig kende de commandant fransch, wat het onderzoek vergemakkelijkte. +Hij zette een paar bulgaarsche krabbels op onze passen, nog eens weer moest onze bagage nagezien worden, waarna we om half +vijf op de boot konden gaan, die prachtig ingericht was, zoo iets als onze Rijnbooten, alleen is de zaal beneden grooter en +mooier ingericht dan bij de onze, maar bovendeks, dunkt mij, winnen de onzen het weer. Veel ben ik trouwens niet op het dek +geweest, want den heelen dag door regende het, zoodat de reis op den duur erg eentonig werd. + +</p> +<p>In het begin was het interessant genoeg Bulgarije en Roemenië, later Servië en Roemenië te vergelijken, maar wanneer men steeds +dezelfde vergelijkingen maakt, raakt daar ook de aardigheid af. + +</p> +<p>Langs bijna de geheele grens van Roemenië, dus aan den eenen Donauoever, liggen niets als bosschen en kreupelhout, een verbazend +moeilijke streek om door te trekken voor een mogelijken vijand, terwijl in Bulgarije alles open en bloot ligt. In Servië treft +u weer iets geheel anders. Geen stukje grond is er onbebouwd gebleven; wat organisatie betreft, moet men respect hebben voor +de Duitschers. Den heelen dag vermaakten we ons dus met uitkijken naar een volgenden maaltijd, en juist toen die laatste maaltijd +gereed was, kwam het groote punt van de geheele reis, de IJzeren poort. Twintig minuten, vóór we er heusch waren, kwam er +al een loods bij ons aan boord. De Karpathen werden hoe langer hoe duidelijker zichtbaar; men kon de dennen erop al onderscheiden. +De Donau werd nauwer, het water begon in het midden te bruisen, werd aan den kant ondieper, wat twee gestrande schepen bewezen, +en langzamerhand naderden de bergen den oever; hier werd de stroomdraad zoo sterk, dat men <span class="pagenum">[<a id="xd0e313" href="#xd0e313">82</a>]</span>aan weerszijden een betonnen wal gemaakt heeft. We kwamen er door toen het begon te schemeren, bovendien brak er toen juist +een onweersbui los, wat alles nog indrukwekkender maakte; het gerommel van den donder werd weerkaatst door de bergen, de bliksemflitsen +belichtten duidelijk het omringende landschap en onwillekeurig kreeg men een gevoel van ontzag en voelde men zich klein. Het +duurde zeker meer dan een half uur, eer we de IJzeren poort door waren en niet lang daarna, ongeveer 9 uur, kwamen wij te +Orsova aan. Hier ving hetzelfde spel weer aan, dat we al zoo vaak meegemaakt hadden. Al onze bagage werd op een of twee karren +gezet, en die trokken weg naar een of ander gebouw, en daar een mensch er nu eenmaal niet van houdt zijn eigendommen in vreemde +handen over te laten, dribbelden wij er allen met vlugge pasjes achteraan. Men kon zien, dat men in Oostenrijk was gekomen; +alles was grootscheeps ingericht, in een groote zaal werd al onze bagage op lange banken uitgestald, ieder vloog naar zijn +koffer en het onderzoek begon weer. Langzamerhand werd men strenger, couranten, waar ik schoenen in gewikkeld had, werden +me ontnomen; als regel scheen te gelden, dat geen enkel stuk drukwerk mocht doorgelaten worden. Tenminste een Lichtenstein, +die ik bij me had en een bundel ansichten uit Constantinopel werden me afgenomen en bij den kapitein gebracht. Deze kwam echter +met een lachend gezicht bij me en zei: “Dit zijn zeker reisherinneringen en dit wilt u zeker graag houden om op reis verder +uit te lezen.” Hierop volgde natuurlijk een dankbaar ja, waarop mijn schatten me weer ter hand gesteld werden. Alle passen +werden nu nagezien, ieder moest door den dokter onderzocht worden, waarna de geheele gemeente aftrok, met uitzondering van +de twee Hollanders, die aan een strenger onderzoek moesten gelooven. Ons werd verzocht nog even geduld te hebben; de kapitein +zou ons naar een ander huis voeren, waar we nogmaals moesten ondervraagd worden. Onder een kletterenden regen kwamen we daar +aan. We werden in een kleine wachtkamer gelaten uit welke de heer H. ’t eerst werd opgeroepen, en daarna was het mijn beurt. +Een officier zat voor een tafel met massa’s geschriften voor zich: “Zoo, wie is u, waar komt u vandaan, waar gaat u heen?” +“Is u wel eens in Parijs geweest?” “Jawel.” + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-082.jpg" alt="De Donau bij de IJzeren Poort." width="556" height="440"><p class="figureHead">De Donau bij de IJzeren Poort.</p> +</div><p> + +</p> +<p>“Wanneer?”—“Vier jaar geleden.”—“O,” een aanteekening. “Is u wel eens te Singapore geweest?” “Neen, nooit.”—“Heeft u ook familie +in België?”—“Nee.”—“Pardon, juffrouw, u heeft daar een neef, die ingenieur is.”—“Pardon, mijnheer, ik heb absoluut geen familie +in België.”—“O”, weer een aanteekening. “Heeft u ook broers<span class="corr" id="xd0e322" title="Bron: .">?</span>”—“Jawel, mijnheer.”—“Wat doen die?”—“De een is commies bij de post, de andere is surnumerair der belastingen, de derde surnumerair +van de registratie en de vierde gaat op het gymnasium.”—“Maar hoe noemt u dat in ’t duitsch.” “Ja, dat weet ik niet precies.”—“Nu +zegt u het dan maar in ’t fransch.” Ik deed een wanhopige poging en ziedaar welk schoon fransch van mijn lippen vloeide: “<span lang="fr">l’un est à la poste l’autre est surnumerair des impôts, le troisième est à la registration, et le petit au lycée.</span>”—“Goed, maar hoe zegt u dat nu in ’t duitsch?” Ik mompelde zoo iets van steuern en registration en het onderzoek was afgeloopen. +De kapitein was toen zoo vriendelijk ons een hotel aan te wijzen, waar we den nacht doorbrachten. + +</p> +<p>’s Morgens vroeg om 5 uur waren we weer op, want om 6 uur vertrok de trein naar Boedapest, dien we maar net haalden. De trein +was hier stampvol, de streek was niet mooi, de menschen praatten slechts Hongaarsch, wat een zeer zangerigen indruk maakt, +bovendien durfden wij zelf geen gesprek aanknoopen, want overal in den trein waren groote plakkaten aangeplakt om de Oostenrijkers +te waarschuwen voorzichtig te zijn: “Indien iemand u vraagt naar familieleden die in den oorlog zijn, is het voorzichtiger +die persoon aan te geven aan het volgend station, waarschijnlijk wil hij u uithooren.” We zaten dus elk maar in ons hoekje, +en ik was dankbaar, dat ik mijn Lichtenstein had mogen behouden. We kwamen om 5 uur in Boedapest aan, en om half acht vertrokken +we weer met den nachttrein naar Weenen. We misten hier den sneltrein naar Passau, zoodat we besloten ons hier maar een dag +op te houden en meteen wat uit te rusten. En genoten heb ik dien dag. Het weer was iets aan ’t opklaren, wel daalden er nog +eenige buitjes op ons hoofd neer, maar ’t geheel zag er nu bemoedigender uit. Bovendien, we waren in Weenen, we waren in een +beschaafd land en niet te vergeten, we begonnen de daagjes nu te tellen voor we in mooi Holland <span class="pagenum">[<a id="xd0e330" href="#xd0e330">83</a>]</span>zouden zijn. ’s Morgens gingen we naar Schönbrunn per tram met haar vrouwelijke conducteurs. Op mij maakten deze geen netten +indruk; bij de meesten kwamen pieken haar onder de petten te voorschijn, maar voor haar werk waren ze uitstekend; vlug en +handig deden ze het af, zoodat de mannelijke collega’s ’t haar niet hadden kunnen verbeteren. In Schönbrunn was het heerlijk, +kalm en vredig. Op de groote, breede wandelwegen trof men slechts enkele wandelaars aan, en het loover van de boomen leek +ons zoo diep, frisch groen, na het donkere groen van warmer streken. De vogels zongen er zoo lustig, dat men moeite had te +gelooven, dat dit het land was, waar het eerst de oorlog ontbrandde; wat meer is, dat dit de bezitting was van den keizer, +die mede schuld had aan het begin van den wereldkrijg. Een prachtig park is het, met zijn breede lanen met reuzenhooge boomen, +die alle aan één kant geschoren zijn, zoodat men twee groote, rechte lijnen kan volgen door een half uur lange laan; dan de +waterwerken, waar Neptunus troont in al zijn staatsie en waar alles zoo schitterend in steen is uitgehouwen, dat men in verzoeking +komt de druiventrossen af te plukken, die zich naar beneden slingeren. Overal staan verder bankjes, waarop men meestal een +oud mannetje ziet zitten, een heerlijke plaats om zich te verbeelden nogmaals jong te zijn. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-083.jpg" alt="Steenen wal bij de IJzeren Poort. Sleepboot op den Donau bij de IJzeren Poort." width="720" height="534"><p class="figureHead">Steenen wal bij de IJzeren Poort. Sleepboot op den Donau bij de IJzeren Poort.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Vlak bij het slot is het park meer aangelegd. Groote bloemperken met de snoezigste kleuren liggen daar, bedwelmende geuren +uitwasemend, langs nissen, uitgehakt in het groen; iedereen heeft hier vrijen toegang; men loopt vlak langs het slot zonder +ook maar eenmaal aangehouden te worden. <span lang="de">Der gute <span class="corr" id="xd0e341" title="Bron: kaiser">Kaiser</span> Franz</span> werd heusch als vader beschouwd, zijn kinderen zouden hem nooit letsel willen doen. Een heerlijken, rustigen morgen brachten +wij er door, een morgen, zooals we heusch wel noodig hadden na al onze vermoeienissen, na al onze nachten van half waken en +half slapen, onze dagen van gebrekkig reizen. Onzen middag hadden we bestemd voor het Prater, de groote wandelplaats van Weenen. +Met recht zijn de inwoners er trotsch op; heel uitgaand Weenen kan men hier bewonderen. Deze week was er nog een extra aantrekkingspunt: +er was een oorlogstentoonstelling, en natuurlijk wilde iedereen wel eens zien, hoe nu eigenlijk hun dierbaren doodgeschoten +werden en met welk soort wapenen. Dit is misschien te scherp gezegd: ik vergat een oogenblik, dat de opbrengst bestemd was +voor het Roode Kruis; hoe het zij, het krioelde er van dames en heeren, en van verminkte militairen; arme kerels, ook zij +wilden wel eens op hun gemak zien, hoe het eigenlijk toeging; daar in de loopgraven wisten ze er zoo weinig van, of waren +ze wellicht blij, dat ze voor grooter ellende gespaard bleven; zoo keken ze met een gevoel van rust naar al die monsterwerktuigen +die hen immers toch niet meer deren konden! Het was een groote tentoonstelling, men zag er alle soorten van wapenen, van de +groote 42 cm. af, tot de sabels en klewangen toe door de Singhaleezen gebruikt; men zag er loopgraven, men zag er kanonnen +verdekt opgesteld; buitgemaakte, half verbrande vliegmachines, handgranaten, bommen, ja alles, wat maar dienen kon om den +menschen al het ontzettend lijden der hunnen beter te doen beseffen. Hadden ze zich dan eenmaal goed alle verschrikkingen +voorgesteld, dan kwam er een weinig balsem op de wond; men kwam in een zaal, waar de gevangenkampen afgebeeld waren, en waar +verteld werd, hoeveel gevangenen men reeds gemaakt had; een andere zaal toonde u weer, hoe kogels gemaakt en gekeurd werden. +Zooals ik zei, het was een groote tentoonstelling, er was te veel om op te noemen, te veel zelfs om te <span class="pagenum">[<a id="xd0e345" href="#xd0e345">84</a>]</span>onthouden. Wat indruk op me maakte, was de Roode Kruis afdeeling; men zag miniatuurtreintjes met miniatuurgewonden erin, draagbaren, +verbandstoffen; maar vooral de afdeeling, waar men zorgde voor de verminkten, trok mij aan. Hier zag men hoe soldaten, die +hun handen verloren hadden, daarvoor een soort knip in de plaats kregen, die ze leerden dicht en open maken door middel van +een veer, zoodat ze alles weer hanteeren konden; hoe schrijvers hun pen leerden vasthouden, timmerlieden hun schaven; blijkbaar +had men verschillende soorten kunsthanden, naar het ambacht, dat men uitoefende. Ook was er een mooie schilderij-afdeeling, +de meeste met afgrijselijke voorstellingen; slechts een enkele had de weemoedige zijde, die der thuisgeblevenen, op het doek +gebracht.—Het was toch een vredig gevoel, weer uit die krijgsomgeving te komen, en den verderen tijd bleven we rustig in +ons hotel, waar het eten eenvoudig, maar goed en duur was. Het was wel grappig, de verschillende opmerkingen aan tafel te +hooren, de een den ander plagend over het karige voedsel, dat verstrekt werd: “Bewahre, een goeie vermageringskuur voor jou,”—“ja +jij hebt mooi praten, maar drie kleine stukjes brood per dag, als je honger hebt voor 20 zulke stukjes,” en dan gingen de +gesprekken over in zacht gefluister; overal was de angst voor “Spionengefahr”. Ook ontbrak natuurlijk niet het spreekwoordelijk +geworden “Gott strafe England”, in een hoek van de zaal. Het eenige, dat er niet duur was, was het bier, waarvan dan ook ruim +gebruik gemaakt werd. + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-084-1.jpg" alt="Het parlementsgebouw te Weenen." width="618" height="464"><p class="figureHead">Het parlementsgebouw te Weenen.</p> +</div><p> + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-084-2.jpg" alt="Het Raadhuis te Weenen." width="616" height="464"><p class="figureHead">Het Raadhuis te Weenen.</p> +</div><p> + +</p> +<p>Ik heb er nog een aardig tafreeltje gezien. Een man in uniform kwam binnen gevolgd door een vrouw met twee kinderen. Blijkbaar +was hij juist met verlof thuis, teruggekomen zonder letsel op te doen; tenminste de moeder keek iederen keer op naar haar +man met iets ongeloovig blij’s; was het mogelijk, dat hij terug was? En hij bezorgd: “Kom, Mütterchen, je bent mager geworden, +de ronde wangen moeten nu weer terugkomen, hoor.” Het jongentje was blijkbaar trotsch op zijn soldaten vader en het kleine +krullekopje van een meisje—acht jaar was ze nauwelijks—praatte aan één stuk door, en na iedere tien hapjes wipte ze van haar +stoel, om nog eens dicht bij vader te komen, eventjes zijn hand vast te houden en met zoo’n vreugde naar hem opziend, dat +men zich kon indenken hoe zeer ze hem gemist had. Iedereen had plezier in het groepje; het meisje had ten slotte een plaats +op z’n knie veroverd! Ze sprak nu niet meer, maar liet rustig haar kopje tegen zijn breede borst rusten. Zelven bemerkten +deze menschen niets van de belangstelling om hen heen, zoo geheel gingen ze op in hun eigen geluk, de tijd was zeker te kort +om <span class="pagenum">[<a id="xd0e359" href="#xd0e359">85</a>]</span>zich erover te bekommeren of oningewijden dit tooneeltje mee gade sloegen. +</p> +<hr class="tb"><p> + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-085-1.jpg" alt="De Neptunus-fontein in Schönbrunn." width="720" height="505"><p class="figureHead">De Neptunus-fontein in Schönbrunn.</p> +</div><p> + +</p> +<p>Den volgenden morgen vroeg reisden we weer verder, we kwamen door een prachtige woudrijke streek, aan de stations zag men +veel Fransche uniformen, die blijkbaar belast waren met het sorteeren van de post; langs den weg, in de bosschen aan het werk, +veel Russen met groote petten op. ’s Middags om 1 uur zouden we in Passau zijn en daarom gebruikten we ons middagmaal in den +trein. Nooit heb ik zoo slecht voor 6 kronen gegeten als daar, het geheele menu bestond bijna uit “kartoffeln”, kartoffelsoep, +kartoffelgroente, en kartoffelnknödeln als déssert. Vooral dit laatste was bijna oneetbaar en verschillende borden werden +weer net zoo weggenomen als ze voorgezet waren. + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-085-2.jpg" alt="De Gloriette in het park van Schönbrunn." width="720" height="237"><p class="figureHead">De Gloriette in het park van Schönbrunn.</p> +</div><p> + +</p> +<p>Maar, enfin, we waren in Passau en troostten ons met de gedachte gauw in Holland te zijn, weinig eraan denkend, dat hier onze +echte moeilijkheid eerst beginnen zou. Natuurlijk werd al onze bagage weer op handkarren geladen, maar we waren er aan gewoon +en stapten er dus heel blijmoedig achteraan. Weer moesten we eerst onze passen laten afteekenen, wij, de Hollanders, werden +afzonderlijk gehouden, we bleven niet binnen de grenzen, dus een strenger onderzoek wachtte ons. Ook dit wisten we en maakten +er ons dus niet bezorgd over, maar o wee! toen de Hauptmann verscheen. Met een verbazend barsch gezicht begon hij: “Waar komt +U vandaan, waar wilt U heen. <span lang="de">Was ist Ihr Reisezweck?</span>”—“Ik wou graag naar huis terug.”—<span class="corr" id="xd0e380" title="Niet in bron">”</span><span lang="de">Heimreise? Und das in Kriegszeit, ist das een Reisezweck?</span>” Het lag me op de tong te zeggen: “Als dat niet zoo is, hadden ze me dat wel in Smyrna of in Constantinopel kunnen vertellen,” +maar hij <span class="pagenum">[<a id="xd0e385" href="#xd0e385">86</a>]</span>zag er weinig aanmoedigend uit. Toen werd onze bagage onderzocht. In Weenen had ik me de weelde veroorloofd een nieuwe krant +te koopen voor mijn schoenen, maar deze deelde in geen gelukkiger lot dan de vorige; zonder iets te zeggen, werd die op een +hoop drukwerk geworpen. Mijn Lichtenstein kwam ook weer voor den dag, en zonder verdere commentaar werd deze mede tot dien +stapel veroordeeld; met moeite redde ik er een kiekje uit. Met mijn souvenirs uit Constantinopel, die de Orsovasche kapitein +me zoo genadiglijk had laten houden, ging het niet veel beter. Ik wendde nog een poging aan: “<span lang="de">Ich möchte sie so gern behalten wie Erinnerung an <span class="corr" id="xd0e389" title="Bron: Contantinopel">Constantinopel</span></span>,” maar voor ik het gezegd had, wist ik reeds, dat alles vruchteloos zou zijn; zoo’n barsch gezicht was niet te vermurwen. +Maar het vervelendste oogenblik was nog niet gekomen. Hij keek mijn handtaschje na en vond daar m’n duiten. “Wat doet U met +al dat geld, U heeft veel te veel bij U?” + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-086.jpg" alt="De aflossing der wacht in den Hofburg te Weenen." width="720" height="527"><p class="figureHead">De aflossing der wacht in den Hofburg te Weenen.</p> +</div><p> + +</p> +<p>“Ja, Herr Hauptmann, maar ik had niet het geringste idee, wat de reis kosten zou en bovendien wist ik, dat we misschien 14 +dagen aan de Oostenrijksche of Duitsche grens zouden opgehouden worden en dan moest ik toch geld hebben om in een hotel te +kunnen gaan!” “Hm”, bromde hij, “u heeft toch veel te veel bij u.” Enfin, blijkbaar zag hij in, dat daar niets meer aan te +doen was, en dus bedacht hij iets anders. “Waar komt u vandaan?”—“Van Smyrna.”—“Bij wie is u daar geweest<span class="corr" id="xd0e399" title="Bron: .">?</span>” “Daar en daar.”—“En kunt u me dat bewijzen?”—“Neen, ik wist niet, dat dit noodig was. Noch de Hollandsche noch de Duitsche +consul heeft me daar iets van gezegd.”—“Dus dat moet ik dan maar gelooven. Hm,” nog eens naar mijn pas gekeken. “Wat staat +daar op uw pas?” Het was het Bulgaarsch gekrabbel, waar hij op wees. “Dat weet ik niet.”—“En als ze u op uw pas schrijven, +wat u niet begrijpt, vraagt u dan niet, wat het is?”—“Neen, maar ik weet wel ongeveer, wat erop staat, dat ik nl. door Bulgarije +mag reizen.”—“En wat staat hier?” Ditmaal moesten de Turksche hieroglypen het ontgelden. “Dat weet ik ook niet.”—“En u bent +meer dan twee jaar in Turkije geweest en u kunt nog geen Turksch lezen?” “Neen, Herr Hauptmann.” + +</p> +<p>Schouderophalend over zoo veel domheid, stapte hij nu naar den heer H. “Zoo en waar is uw geld?” “Ich habe kein geld, das +fräulein geeft mir alles.” + +</p> +<p>“Das fräulein geeft hem alles!” Op hooge pooten kwam de Hauptmann terug. “Is dat een vriend van u?”—“Neen.”—“Is het dan een +vreemde?”—“Ja.”—“En u geeft een vreemden heer maar zoo geld?—“Pardon mijnheer, ik geef het hem niet, maar ik leen het hem.” +Om dit verhaal te kunnen begrijpen, moest ik eerst uitleggen, hoe de vork in den steel zat. De heer H., derde stuurman aan +boord van een der Hollandsche booten, had gedacht het benoodigde geld voor zijn terugtocht aan het consulaat in Constantinopel +te vinden, maar was in die hoop teleurgesteld. Het eenigste, wat er op zat, was, zei de consul, naar Holland te telegrafeeren +en te wachten tot het geld kwam. + +</p> +<p>Nu vond ik de Turksche hoofdstad prachtig, maar om er langer te blijven dan noodig was, met Holland in ’t vooruitzicht, lokte +me niet aan. Daarom vroeg ik aan den consul, of hij wist hoeveel de reiskosten waarschijnlijk zouden bedragen en weldra bleek +het me, dat mijn reisgeld zeker voldoende zou zijn voor twee personen, ik deelde dit den consul <span class="pagenum">[<a id="xd0e408" href="#xd0e408">87</a>]</span>mede, waarna we daar afspraken, dat ik den heer H. het geld zou voorschieten en dat hij me dit terug zou geven in Holland, +wat natuurlijk ook geschied is. + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-087.jpg" alt="De hoofdallee van den Weener Prater." width="690" height="535"><p class="figureHead">De hoofdallee van den Weener Prater.</p> +</div><p> + +</p> +<p>Ik deed dit verhaal ook aan den kapitein, maar deze was zoo gauw niet tevreden. “Wie waarborgt u, dat hij er aan een volgend +station niet van doorgaat, en dan ziet u nooit een pfennig terug van uw geld.” Het zou kunnen, natuurlijk, maar de consul +stond me in voor de eerlijkheid van den heer H., ik vertrouw hem ten volle..... Maar al deze redenen voldeden den heer Hauptmann +niet. Als dit geen spionnage-geval was, een dame, die veel te veel geld bij zich had, daarvan blijkbaar een heer geheel vrij +hield, dan wist hij het niet. En dus nog stuurscher dan de vorige malen klonk het: “Nu, ik weet niet, of ik u wel verder zal +laten reizen. Ik denk, dat ik u naar Constantinopel terug stuur. Tot 5 uur kunt u hier wachten, dan gaat er een trein terug +naar Weenen en dan zal ik u melden, of u door kunt gaan of niet. Nu moet u onderzocht worden.” En zoo gingen we weer een hokje +binnen, en hier werd niets ons gespaard. Natuurlijk moesten we ons ontkleeden, maar daar bleef het niet bij. Alle zoompjes +van elk kleedingstuk werden nagevoeld, mijn horloge werd geopend, ik moest mijn haar losmaken, waar de douanejuffrouw met +haar handen doorheen woelde; ook het papier in mijn hoed, waarop “Maison Moderne”<span class="corr" id="xd0e417" title="Bron: , stond">stond,</span> werd veroordeeld; mijn reisgezel, de heer H., weervoer niet veel beter. Deze had nog immer een veldflesch met water in zijn +zak, in Turkije en Bulgarije was het water niet te vertrouwen—en nu werd hij verdacht cholera baccillen of iets dergelijks +met zich te voeren. “Wat zit er in die flesch?”—“Water.”—“Zoo, water, drinkt u er dan eens uit.” Natuurlijk deed de heer H. +dit met het grootste plezier van de wereld, tòch werd de zaak blijkbaar nog niet geheel vertrouwd, tenminste zijn onderzoeker +ging met de flesch naar den Hauptmann, die hem klaarblijkelijk beval den inhoud der flesch uit te gieten, tenminste leeg kwam +ze weer in ’t bezit van den heer H. Na dit onderzoek kwamen we weer bij den kapitein, die ons andermaal toevoegde: “Hm, ik +denk, dat ik u naar Constantinopel terugstuur.” Daarna kreeg een soldaat bevel ons naar de restauratiezaal te begeleiden, +waar we dan ook met onzen bewaker in een hoek gingen zitten en waar we den tijd kortten met kaffee en kuchen te gebruiken. +Toch popelde ons hart wel wat, vooral toen het tegen 5 uur begon te loopen. Zouden we heusch terugmoeten? Het liep beter af, +dan we vreesden. Om 5 uur verscheen een andere soldaat: “U kunt doorreizen, maar u moet dadelijk Passau verlaten.” Mijn eerste +ingeving was een sprong van blijdschap te doen, maar toen: “dadelijk Passau verlaten?<span class="corr" id="xd0e420" title="Bron: ”"></span> Er was toch geen trein meer naar Frankfort<span class="corr" id="xd0e422" title="Bron: .">?”</span> Ik was zoo vrij deze vraag ook aan onzen bewaker te stellen. Neen, dat was zoo, maar de Hauptmann had het zoo gezegd. “U +moet dan eerst maar naar Landshut gaan, en dan kunt u morgen naar Regensburg doorreizen.” Dit leek me het vreemdste plan, +dat men zich denken kon, ik moest naar het Noorden en men wilde mij eerst naar het Zuiden sturen? Dus vroeg ik, of hij niet +zoo vriendelijk wou zijn te vragen, of we niet tot morgen konden blijven. Brommend trok hij af, maar kwam toch weldra terug +met de boodschap, dat het ons toegestaan werd, maar dat we dan den volgenden dag met den boemel van 9 uur naar Regensburg +moesten gaan en dat we daar konden wachten op den sneltrein uit Passau. Maar we zaten immers in <span class="pagenum">[<a id="xd0e425" href="#xd0e425">88</a>]</span>Passau, was het dan niet eenvoudiger daar den trein uit Passau af te wachten? Na lang beraad werd ons ook dit toegestaan. +We brachten er een rustigen nacht door, en zorgden ’s morgens op tijd in den trein te zitten naar Frankfort. Even voor het +weggaan kregen we nog de boodschap mee, dat we ons nergens in Duitschland mochten ophouden. Nu daarvoor behoefden ze niet +bang te zijn. In den trein kwamen de tongen los. Ieder had iets te vertellen van den Hauptmann, één was teruggestuurd geweest +naar Budapest, een ander had twee dagen moeten wachten, maar met de narigheden kwamen ook de anecdotes los, zoodat er weldra +in onze coupé een luidruchtige geest heerschte. + +</p> +<p>Totdat hij binnenkwam. Het was een jonge man in uniform, bleek, doodsbleek, met ingevallen wangen en holle oogen. Maar dat +was het niet wat ons stil maakte. Met een zenuwachtigen lach kwam hij binnen, zijn handen sidderden aanhoudend en toen hij +zijn képi wilde afzetten, rolde die in de coupé, waarna hij in een ijzig lachen uitbarstte, op zijn knieën slaande om het +grappige van het geval. Een van ons raapte zijn pet op en legde die in het net. Toen ging hij zitten, uitgeput, de oogen dicht, +het was een der vele slachtoffers van den krijg; was het wonder, dat we stil werden? Er zaten twee vrouwen in de coupé, die +beide zoons hadden aan het front. Eenige bejaarde mannen keken met medelijden naar dien ongelukkige. Dachten ze misschien, +hoe hun jongens ook zoo terug zouden kunnen komen? Toen hij eenigszins bijkwam, begon hij zijn lijdensverhaal. “Het is niet +gekomen door vrees,” hijgde hij. Arme kerel, al wàs het door vrees, wij zouden er je niet minder om geacht hebben! “Het was +de zesde maand van den oorlog, en ik kreeg een hoofdschot en daarna werd ik door een granaat opgenomen en eenige meters ver +weggeslingerd. Toen ze me vonden, werd ik geopereerd en bleef acht dagen onder narcose, en toen ik bijkwam, was ik zoo.” En +weer lachte hij dien ijzigen lach, dien hij niet bedwingen kon, juist als er iets akeligs was. Een oudere heer troostte hem, +zeggende, dat het wel met rust in orde zou komen. “Ja, ja, dat zeggen ze allemaal.” + +</p> +<p>En het gesprek werd nu weer levendiger... totdat we opeens uit zijn hoekje een gil hoorden, zoo akelig en doordringend, dat +velen van ons de tranen in de oogen kregen. Wij, gezonden, hadden niets van de oorzaak gemerkt, maar hij? Wisten we dan niet, +dat een onverwacht geluid den man zoo van streek kon maken, dat hij gevaar liep, alles wat hij gewonnen had, weer te verliezen. +Hard was de deur van onze coupé opengerukt door een nieuwen reiziger, en dat was voldoende geweest om hem een pijn te geven, +zóó hevig als wij ons waarschijnlijk zelfs niet indenken konden. Nu, terwijl het te laat was, werd onze deur van binnen op +slot gedaan, maar wat konden we doen tegen buitenstaande machten? Vliegensvlug, met het eigenaardige geluid dat slechts twee +passeerende treinen maken, vloog er een sneltrein langs ons heen. Weer hoorden we dien klagenden, snijdenden gil, weer begonnen +hoofd en handen in heviger mate te trillen; achterover zonk het lichaam, woest rolden zijn oogen door het hoofd, en toen een +der heeren, om hem verlichting te brengen, trachtte zijn boord los te maken, sloeg hij als een wilde om zich heen en keek +ons met verschrikte, verbijsterde oogen aan. Het eenige wat we doen konden was een Roode kruisdokter roepen, van wie er eenige +aanwezig waren. Dit was een kalme prettige man; met eenige flinke woorden, wist hij hem kalmer te maken, hij nam zijn hand +in de zijne, en pratend of hij tegen een kindje sprak, deed hij zijn boord af, gaf hem wat te drinken, sloot de gordijntjes +van de coupé en bleef bij hem zitten. Langzamerhand werden zijn stuiptrekkingen minder en de dokter vroeg enkelen van ons +voor eenige minuten weg te gaan. Weldra volgde hij zelf ook en vertelde mij o. a<span class="corr" id="xd0e431" title="Niet in bron">.</span>, dat die jongen hopeloos verloren was, dat hij nooit meer beter zou worden<span class="corr" id="xd0e434" title="Niet in bron">.</span> Toen de oorlog uitbrak, was het een jong, medisch student, vol hoop en kracht voor de toekomst, en nu, nu was er een wrak +overgebleven. “En zoo is er niet één”, vervolgde de dokter, “zoo zijn er duizenden.” Vervloekt zij de oorlog met al zijn gruwelen! +Aan een tusschenstation stapte de ongelukkige uit, hij ging uitrusten bij een oom, maar bij ons, achtergeblevenen, bleef de +droevige stemming hangen, we hadden de gevolgen van den oorlog van te nabij gezien. + +</p> +<p>’s Avonds om 9 uur kwamen we te Frankfort en namen meteen den nachttrein naar Keulen, dat we om half zeven bereikten. Om 7 +uur uit Keulen en ’s avonds in Holland! Dat dachten we tenminste; maar helaas! we hadden buiten den waard of liever buiten +de Duitschers gerekend. Na een kopje koffie zonder suiker genuttigd te hebben, stapten we in naar Emmerik, en van daar gingen +we naar Elten, waar we voor het laatst onderzocht moesten worden. Dat ging hier heel kalmpjes en reeds dachten we verder te +kunnen gaan. Verbeeldt u echter onze teleurstelling, toen we hoorden, dat we niet verder mochten, voor dat onze portretten +uit Passau waren ontvangen. + +</p> +<p>Zal ik verder vertellen, hoe we daarop drie dagen moesten wachten, uit den treure den Elterberg beklommen, om het beloofde +land uit de verte te aanschouwen; hoe we een keer naar het wachthuis werden opgebracht, omdat we ons te dicht bij de Hollandsche +grens waagden en hoe we in die drie dagen tijds slechts één keer warm eten kregen, en dat dit nog zeer, zeer schamel was? +Neen, ik wil u en mezelf deze beschrijving besparen, u, omdat het een opeenhooping van verveling is en mezelf, omdat ik in +mijn geheele leven geen naarder dagen heb doorgebracht. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/o1917-088.gif" alt="Ornament." width="277" height="27"></div><p> + + + +</p> +</div> +</div> +<div class="back"> +<div class="transcribernote"> +<h2>Colofon</h2> +<h3>Beschikbaarheid</h3> +<p>Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen overal, met vrijwel geen beperkingen van welke soort dan ook. U mag het +kopiëren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden van de Project Gutenberg Licentie bij dit eBoek of on-line op <a href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>. + +</p> +<p>Dit eBoek is geproduceerd door het on-line gedistribueerd correctie team op <a href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>. + +</p> +<p lang="en">This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give +it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at <a href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>. + +</p> +<p lang="en">This eBook is produced by the Online Distributed Proofreading Team at <a href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>. + +</p> +<h3>Codering</h3> +<p>Dit bestand is in een verouderde spelling. Er is geen poging gedaan de tekst te moderniseren. Afgebroken woorden aan het einde +van de regel zijn stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel zijn gecorrigeerd. Dergelijke correcties zijn +gemarkeerd met het corr-element. + +</p> +<p>Hoewel in het origineel laag liggende aanhalingstekens openen gebruikt, zijn deze in dit bestand gecodeerd met “. Geneste +dubbele aanhalingstekens zijn stilzwijgend veranderd in enkele aanhalingstekens. + +</p> +<h3>Documentgeschiedenis</h3> +<ol class="lsoff"> +<li>2009-02-24 Begonnen. + +</li> +</ol> +<h3>Externe Referenties</h3> +<p>Dit Project Gutenberg eBoek bevat externe referenties. Het kan zijn dat deze links voor u niet werken.</p> +<h3>Verbeteringen</h3> +<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p> +<table width="75%"> +<tr> +<th>Bladzijde</th> +<th>Bron</th> +<th>Verbetering</th> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e108">73</a></td> +<td width="40%">:</td> +<td width="40%">.</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e153">75</a></td> +<td width="40%">nn</td> +<td width="40%">nu</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e179">76</a></td> +<td width="40%">relief</td> +<td width="40%">reliëf</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e198">77</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">.</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e260">80</a></td> +<td width="40%">mann</td> +<td width="40%">Mann</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e272">80</a></td> +<td width="40%">Docbroetroe</td> +<td width="40%">Doebroetroe</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e279">80</a></td> +<td width="40%">Anatolie</td> +<td width="40%">Anatolië</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e322">82</a></td> +<td width="40%">.</td> +<td width="40%">?</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e341">83</a></td> +<td width="40%">kaiser</td> +<td width="40%">Kaiser</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e380">85</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">”</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e389">86</a></td> +<td width="40%">Contantinopel</td> +<td width="40%">Constantinopel</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e399">86</a></td> +<td width="40%">.</td> +<td width="40%">?</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e417">87</a></td> +<td width="40%">, stond</td> +<td width="40%">stond,</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e420">87</a></td> +<td width="40%">”</td> +<td width="40%"> +[<i>Verwijderd</i>] + +</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e422">87</a></td> +<td width="40%">.</td> +<td width="40%">?”</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e431">88</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">.</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e434">88</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">.</td> +</tr> +</table> +</div> +</div> + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Van Smyrna naar Holland in oorlogstijd, by +Betsy van der Poel + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK VAN SMYRNA NAAR HOLLAND *** + +***** This file should be named 28181-h.htm or 28181-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/2/8/1/8/28181/ + +Produced by The Online Distributed Proofreading Team at +https://www.pgdp.net/ + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + +</body> +</html> diff --git a/28181-h/images/im1917-073.gif b/28181-h/images/im1917-073.gif Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..677c7f1 --- /dev/null +++ b/28181-h/images/im1917-073.gif diff --git a/28181-h/images/o1917-088.gif b/28181-h/images/o1917-088.gif Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9633e32 --- /dev/null +++ b/28181-h/images/o1917-088.gif diff --git a/28181-h/images/p1917-073.jpg b/28181-h/images/p1917-073.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..1a3fb46 --- /dev/null +++ b/28181-h/images/p1917-073.jpg diff --git a/28181-h/images/p1917-075.jpg b/28181-h/images/p1917-075.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..d884c91 --- /dev/null +++ b/28181-h/images/p1917-075.jpg diff --git a/28181-h/images/p1917-076.jpg b/28181-h/images/p1917-076.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..5a23ed9 --- /dev/null +++ b/28181-h/images/p1917-076.jpg diff --git a/28181-h/images/p1917-077.jpg b/28181-h/images/p1917-077.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..74a631c --- /dev/null +++ b/28181-h/images/p1917-077.jpg diff --git a/28181-h/images/p1917-078.jpg b/28181-h/images/p1917-078.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..71144d3 --- /dev/null +++ b/28181-h/images/p1917-078.jpg diff --git a/28181-h/images/p1917-079-1.jpg b/28181-h/images/p1917-079-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..00e0a98 --- /dev/null +++ b/28181-h/images/p1917-079-1.jpg diff --git a/28181-h/images/p1917-079-2.jpg b/28181-h/images/p1917-079-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..bf5b384 --- /dev/null +++ b/28181-h/images/p1917-079-2.jpg diff --git a/28181-h/images/p1917-080.jpg b/28181-h/images/p1917-080.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..91d1d5a --- /dev/null +++ b/28181-h/images/p1917-080.jpg diff --git a/28181-h/images/p1917-081.jpg b/28181-h/images/p1917-081.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..7560def --- /dev/null +++ b/28181-h/images/p1917-081.jpg diff --git a/28181-h/images/p1917-082.jpg b/28181-h/images/p1917-082.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..5117717 --- /dev/null +++ b/28181-h/images/p1917-082.jpg diff --git a/28181-h/images/p1917-083.jpg b/28181-h/images/p1917-083.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..243ffe6 --- /dev/null +++ b/28181-h/images/p1917-083.jpg diff --git a/28181-h/images/p1917-084-1.jpg b/28181-h/images/p1917-084-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..c702fee --- /dev/null +++ b/28181-h/images/p1917-084-1.jpg diff --git a/28181-h/images/p1917-084-2.jpg b/28181-h/images/p1917-084-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..b0b031a --- /dev/null +++ b/28181-h/images/p1917-084-2.jpg diff --git a/28181-h/images/p1917-085-1.jpg b/28181-h/images/p1917-085-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..255099c --- /dev/null +++ b/28181-h/images/p1917-085-1.jpg diff --git a/28181-h/images/p1917-085-2.jpg b/28181-h/images/p1917-085-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..23c421c --- /dev/null +++ b/28181-h/images/p1917-085-2.jpg diff --git a/28181-h/images/p1917-086.jpg b/28181-h/images/p1917-086.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..8e60806 --- /dev/null +++ b/28181-h/images/p1917-086.jpg diff --git a/28181-h/images/p1917-087.jpg b/28181-h/images/p1917-087.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..93029a3 --- /dev/null +++ b/28181-h/images/p1917-087.jpg |
