initial commit of ebook 28182HEADmain

29 files changed, 2614 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/28182-8.txt b/28182-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..eab731d
--- /dev/null
+++ b/28182-8.txt
@@ -0,0 +1,1015 @@
+The Project Gutenberg EBook of Een en ander over het dorpsleven in
+Transvaal, by Uitlander
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Een en ander over het dorpsleven in Transvaal
+       De Aarde en haar Volken, 1917
+
+Author: Uitlander
+
+Release Date: February 25, 2009 [EBook #28182]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DORPSLEVEN IN TRANSVAAL ***
+
+
+
+
+Produced by The Online Distributed Proofreading Team at
+https://www.pgdp.net/
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+EEN EN ANDER OVER HET DORPSLEVEN IN TRANSVAAL.
+
+Door Uitlander.
+
+
+Een gedeelte van de Boeren, die in 1836 en volgende jaren wegtrokken
+uit de Kaapkolonie, bereikte na een langen en moeilijken zwerftocht
+de landstreek die nu Noord-Oostelijk Transvaal is. In die houtrijke,
+vruchtbare wereld, toen vol van allerlei soorten wild, beviel het hun
+zoo goed, dat zij besloten daar voorgoed te blijven, en in een der
+mooiste valleien legden zij hun eerste dorpje uit, naar een Hollander,
+die, vanuit wat nu Lourenço-Marques is, met hen handel zou drijven,
+Ohrigstad gedoopt.
+
+Wat de Voortrekkers gedreven heeft juist die bepaalde kloof te kiezen
+is thans niet meer bekend, maar gelukkig was de keuze niet. Nu
+nog, 75 jaar later, is het daar vol van slangen en luipaarden;
+hoe moet dat derhalve toen wel geweest zijn? En alles, wat niet
+door menschenhand opengekapt is, is bedekt met houtgewas zoo dicht,
+dat stroopende kafferbenden daarin niet te vervolgen waren. En bij de
+wilde dieren die het vee wegstalen en de kaffers die 's nachts het dorp
+in brand staken, kwam nog een derde en misschien nog ergere plaag:
+een kwaadaardige malaria. Twee jaren lang hield men vol; toen werd
+besloten alles op te breken en op een meer geschikte plek opnieuw te
+beginnen. Een vijftig kilometer ten Zuiden van Ohrigstad werd een
+nieuw dorp uitgelegd, ter herinnering aan de doorgestane ellende
+"Lijdenburg" genoemd. De personen die deze plek hebben uitgezocht,
+hebben eer van hun werk. "Lijdenburg" is een der mooist gelegene en
+fraaiste dorpen in Transvaal. Het ligt in een uitgestrekte vlakte,
+eigenlijk een lang, breed dal. Naar het Zuiden glooit het dal op naar
+het Hooge Veld, het plateau 5-6000 voet boven de zee, dat het centrum
+van de Transvaal uitmaakt; naar het Noorden loopt het dal af naar het
+Lage- of Boschveld, dat deel van Transvaal 't welk slechts gedurende
+enkele maanden van het jaar voor blanken bewoonbaar is.
+
+Lijdenburg ligt 4800 voet boven de zee; op zoo'n hoogte komt malaria
+bijna niet meer voor. In den zomer kan het er overdag drukkend warm
+zijn, maar de ijlheid van de lucht, afhankelijk van de hoogte, maakt
+dat alle warmte reeds in den voornacht weer wegstraalt, en zoodoende
+zijn, ook in het heetst van den zomer, de nachten koel en frisch. De
+meeste winterdagen hier doen mij telkens weer terugdenken aan den
+herfst in Holland, maar in de winternachten kan het geweldig rijpen,
+en als een Zuidenwind de lucht van het Hooge Veld over het dorp blaast,
+is zelfs overdag een dikke winterjas nauwelijks voldoende.
+
+De "oumense" hebben bij het uitleggen van hun dorp de methode gevolgd,
+die zij in de Kaapkolonie hadden leeren toepassen. Waar het midden
+van het dorp moet komen, wordt een kerkplein afgebakend, vierkant,
+of langwerpig vierkant met zijden van een paar honderd meter. Dit
+kerkplein vormt meteen het eerste "blok" van het dorp. Al het voor het
+dorp bestemde terrein wordt nu ingedeeld in "blokken", die gelijk en
+gelijkvormig zijn met het kerkplein-blok. Lagen de blokken vlak tegen
+elkaar, dan zou het terrein dus ingedeeld zijn als een dambord; het
+eenige verschil is dat in het dorp de naden tusschen de blokken van
+het dambord zijn uitgedijd tot straten, een meter of vijftien breed,
+en soms breeder. Een van de blokken, niet te ver van het centrum,
+wordt aangewezen als marktplein; de overige worden "opengesneden"
+in "erven", acht tot twaalf in een blok. Het eind van de zaak is
+dus, dat in een Z. Afrikaansch dorp of stad (want alle worden op
+dezelfde manier uitgelegd) alle straten elkaar rechthoekig snijden,
+en alle huizen bijeen gegroepeerd zijn in blokken van precies dezelfde
+grootte. In het midden van Lijdenburg zijn de straten thans verhard;
+aan de buitenkanten van het dorp, waar weinig of geen verkeer is,
+zijn de straten nog niet meer dan strepen veld.
+
+Aan de Westzijde wordt het dorp afgesloten door de "Dorpsrivier",
+in gewone tijden niet meer dan een of twee voet diep, maar in den
+regentijd vaak weken lang ondoorwaadbaar. Uit een der kloven ten
+Z. O. van Lijdenburg komt de Sterkspruit die zich bij het dorp met de
+Dorpsrivier vereenigt. Een gedeelte van het water van de Sterkspruit
+wordt, een paar kilometer boven het dorp, afgetakt en in een geul
+naar het dorp geleid. Bij het bereiken van het dorp wordt het water
+onderverdeeld in meerdere geultjes en verspreid in een netwerk van
+kanaaltjes, die overal langs de straten loopen. In de Kaapkolonie
+komt zooiets meer voor, maar in Transvaal is dit "levende" water
+langs de straten zeldzaam; Middelburg, Pietersburg en Potchefstroom
+hebben iets dergelijks, maar de hoeveelheid water waarover die dorpen
+beschikken is maar gering, zoodat op een gegeven oogenblik maar enkele
+der geultjes vol water zijn.
+
+Lijdenburg daarentegen heeft overvloed van water, zoodat bijna
+voortdurend alle geulen loopen. Elk "erf" heeft het recht vier uren
+in de week het voor het erf loopende kanaaltje af te dammen en al
+het water over het erf te laten loopen, maar er is zooveel water,
+dat in de praktijk iedereen net zooveel water kan krijgen als hij
+hebben wil. Het is alleen in tijden van droogte, als de watertoevoer
+vermindert, dat de "waterschout" toeziet dat niemand meer neemt dan
+zijn rechtmatige portie. In gewone tijden bepaalt zijn werk zich tot
+het in orde houden van de geulen.
+
+Dank zij al dit water, is Lijdenburg nu een der mooiste dorpen
+in Transvaal: vele van de straten zijn met boomen beplant, en de
+meeste huizen hebben prachtige tuinen. In het voorjaar, als langs
+al de watergeulen de viooltjes bloeien en alle mimosaboomen bedekt
+zijn met hun gele bloesems, is Lijdenburg een der mooiste plekjes van
+Z. Afrika. Als de mimosa uitgebloeid is, krijgen de wilde rozenheggen
+hun groote witte bloemen; kort daarna zijn de eerste aardbeien rijp
+en dan heeft Lijdenburg voortdurend vruchten, tot ten slotte de
+sinaasappelen en mandarijntjes rijp zijn, die weer aanhouden tot lang
+na de aardbeien.
+
+Nadat het dorp was uitgelegd, werd in 1848 de "Republiek Lijdenburg"
+gesticht. Een der eerste daden van het bestuur van de nieuwe republiek
+was het bouwen van een met riet gedekt "landdrost" kantoor op een
+der erven aan het Kerkplein. Dit gebouw heeft dienst gedaan tot 1883,
+toen de regeering van de toenmalige Zuid-Afrikaansche republiek aan
+het Marktplein een voor dien tijd royaal gebouw stichtte, tegelijk
+magistraatsgebouw en postkantoor. Het afgedankte gebouw ging toen in
+particulier bezit over; veranderd en verbouwd doet het sinds dien tijd
+dienst als woonhuis. Al spoedig werd op een ander erf een schooltje
+gebouwd; het eerste onderwijs hierin werd gegeven door een Hollander
+Hendriks; het meubilair moet hoogst primitief geweest zijn; banken
+waren er zelfs heelemaal niet; de kinderen zaten allemaal plat op den
+grond. Het gebouwtje, dat nu, in particulier bezit zijnde, gebruikt
+wordt als kantoortje, is geheel onveranderd gebleven. Zou het niet
+mogelijk zijn dat in Holland geld werd bijeengebracht om het aan
+te koopen en zoo voor het nageslacht te bewaren? Het is het eenige
+gebouwtje dat nog herinnert aan de vroegere republiek Lijdenburg,
+die zich in 1860 met de beide anderen toen benoorden de Vaal bestaande
+republieken vereenigde tot Transvaal.
+
+Het oorspronkelijke kerkje is in den loop der jaren zoo vaak veranderd
+en verbeterd, dat het op het oogenblik in niets meer aan vroeger
+dagen herinnert; het is nu een leelijk langwerpig gebouw, met gegolfd
+ijzeren dak, dat dienst doet als schoollokaal.
+
+Eenige jaren voor den Boerenoorlog heeft de gemeente een nieuwe kerk
+gebouwd, naar plannen van den toenmaligen predikant. De toren is
+niet, als bij andere kerken, aan het eind van het schip geplaatst,
+maar naastaan; de predikant is er dus zeer zeker in geslaagd zijn
+kerk een eigen, maar zeer eigenaardig cachet te geven. De predikant
+heeft toentertijd ook zelf den preekstoel ontworpen en, met behulp
+van een paar leden van het kerkbestuur, zelf uitgevoerd ook.
+
+
+
+Na 1860 werden dus de landszaken afgedaan door het bestuur in Pretoria,
+maar nog lang daarna hadden de inwoners van het district het recht
+zelf hun magistraat te kiezen. En de inwoners van het dorp kregen
+het recht een "stadsraad" te kiezen, een lichaam dat eenigszins te
+vergelijken was en is met een gemeenteraad. Maar onderwijs en politie,
+twee twistappels voor Hollandsche gemeenteraden, zijn in Transvaal
+regeeringszaken; de stadsraden mogen zich zoo ongeveer alleen bemoeien
+met de wegen, den gezondheidsdienst en de verlichting. Het aantal leden
+wisselt af naar het aantal inwoners van het dorp; elk jaar kiezen zij
+een van hen tot "mayor"; "burgemeester" is maar een grove benadering
+van "mayor". De stadsraad heeft het recht, een "erfbelasting" op te
+leggen, en overal in Transvaal legt men zich neer bij een belasting
+van enkele shillings per jaar voor ieder erf. Maar toen eenige maanden
+geleden de stadsraad van Lijdenburg besloot tot een kleine verhooging
+van de erfbelasting, om geld te krijgen voor eenige dringend noodige
+verbeteringen en verfraaiingen, dienden enkele dagen later een aantal
+belastingbetalers een verzoek in, waarin den mayor gevraagd werd een
+vergadering van belastingbetalers te beleggen en hun gelegenheid
+te geven zich over die verhooging uit te spreken. De magistraat
+was zoo vriendelijk de groote zaal van het magistraatsgebouw voor
+een Zaterdagmiddag af te staan; boven in de zaal zat de stadsraad,
+met den mayor in het midden; lager in de zaal zaten en stonden een
+aantal belastingbetalers.
+
+De mayor zette de zaak uiteen van zijn standpunt; de belastingbetalers
+van het hunne; na eenig over en weer praten vroeg de mayor of iemand
+een voorstel had; een motie werd ingediend, waarin de stadsraad
+verzocht werd de belasting niet te verhoogen; de motie werd met
+gejuich begroet, en de stadsraad heeft toen maar besloten alles te
+laten zooals het was.
+
+Zooals reeds werd opgemerkt, het tegenwoordige postkantoor dateert
+uit de dagen van de Transvaalsche Republiek. Na 1902, in de dagen van
+Milner, is het oorspronkelijke opschrift vervangen door een Engelsch,
+maar binnenin, boven de postbussen, prijkt nog het fraaie, in kleuren
+uitgevoerde wapen van de oude Z. A. Republiek. Tot voor enkele jaren
+werd de post door een kar met muilen aangevoerd uit Machadodorp,
+een station op de lijn Pretoria-Lourenço-Marques; sinds 1911 echter
+is Lijdenburg door een taklijntje aangesloten aan het spoorwegnet.
+
+Voor dat het lijntje gebouwd zou worden, was er groote opgewondenheid
+over de vraag, van welk punt op de lijn Pretoria-Lourenço-Marques de
+nieuwe spoorbaan zou aftakken. Een gedeelte der bevolking verlangde
+dat de nieuwe lijn den ouden postweg zou volgen: van Machado-dorp liep
+immers reeds een zijlijntje naar het Zuiden zoodat men gemakkelijk het
+Z. O. van de Transvaal zou kunnen bereiken, en de nieuwe lijn zou het
+dal van de Krokodilrivier ontwikkelen, waar al zooveel landbouw was,
+en waar waarschijnlijk nog zooveel mineralen te vinden zullen zijn. In
+overoude tijden toch is daar al oud gegraven; op een 10 kilometer van
+Machado-dorp zijn nog de overblijfselen te zien van een sterkte die
+daar moet zijn opgeworpen door die geheimzinnige oude werkers, die
+op zoovele punten in Z. Afrika hun sporen hebben achtergelaten. De
+Zimbabwe-ruïnes (Rhodesië) zijn herhaaldelijk uitvoerig onderzocht
+en beschreven; het deskundig onderzoek heeft evenwel nog niet kunnen
+uitmaken wie deze bouwwerken gesticht hebben, het is alleen bekend
+dat zij eeuwen en eeuwen oud moeten zijn.
+
+Maar om terug te komen op Lijdenburg: tegenover de partij die de
+taklijn wou laten beginnen in Machado-dorp, stond een andere, die
+de lijn wou laten aftakken in Belfast, een 40 kilometer nader bij
+Pretoria. Op deze wijze zou de nieuwe lijn een ander, misschien nog
+beter deel van het district ontwikkelen; zij zou ook om zoo te zeggen
+rakelings voorbij veelbelovende kolenlagen gaan, en ten slotte wisten
+de personen die bij deze kolenlagen belang hadden het door te zetten,
+dat de nieuwe lijn van Belfast uit werd gebouwd.
+
+Driemaal in de week wordt nu 's avonds in Pretoria een rijtuig voor
+Lijdenburg ingehaakt in den mailtrein naar Lourenço-Marques; 's morgens
+zes uur wordt dat dan te Belfast uitgeschakeld en een half uur later
+vertrekt de trein naar Lijdenburg. De heele trein bestaat dan uit nog
+een personenrijtuig en verder uit enkele goederenwagens. Een paar
+haltes verder wordt de Kopjes-kolenmijn gepasseerd, met Hollandsch
+kapitaal onder een Hollandschen bestuurder ontgonnen. De volgende
+stopplaats is Dullstroom, 6800 voet boven de zee, op één na het hoogste
+station in de Unie. Van het dorpje zelf, indertijd door Hollandsch
+kapitaal aangelegd als kolonie voor Hollandsche landbouwers, is
+uit den trein niet veel te zien; het ligt te veel achter een plooi
+van het terrein. Na Dullstroom daalt de lijn voortdurend langs een
+aantal halten, waar niets aanwezig is dan een bord met den naam van
+de halte, en een wachthuis met telefoon, van waaruit het publiek
+gratis de stations aan beide einden van de spoorlijn mag opbellen,
+om te hooren hoeveel de trein over zijn tijd is, naar het eindpunt
+Lijdenburg. De drie "treindagen": Maandag, Woensdag en Vrijdag,
+zijn daar altijd drukke dagen. Al lang voor half elf, het officieele
+uur van aankomst, staan de omnibussen van de beide hôtels, een paar
+huurrijtuigen en de eenige taxi op het pleintje voor het station. Een
+weinig na tien komt dan heel, heel in de verte, een 18 K. M. ver een
+zwarte streep te zien, die langzaam voortschuift. Even later blijft
+hij een paar minuten staan bij de laatste halte. Dan verdwijnt hij
+in een plooi van het terrein, en komt pas vlak bij het station weer
+te voorschijn. Voor enkele minuten is dan het anders zoo uitgestorven
+station vol leven en beweging.
+
+Een uur later komen de zakenmenschen aan het postkantoor afhalen wat er
+gesorteerd in hun bussen ligt. Want om drie uur sluit de post alweer;
+een uur later vertrekt de trein, maar nu hij voortdurend moet klimmen,
+doet hij meer dan een uur langer over het traject dan 's morgens.
+
+Tot voor ongeveer een jaar vertrokken uit Lijdenburg, in aansluiting op
+de treinen, door zes of acht muilen getrokken "postkoetsen", groote,
+zware diligences die tegelijk de post meenamen, naar Pelgrimsrust,
+een mijndorp in het N. O. De aanleg evenwel van een nieuw zijlijntje,
+speciaal voor die plek, heeft daar een eind aan gemaakt; de materialen
+voor de mijnen werden vroeger op ossenwagens van Lijdenburg naar de
+mijnen vervoerd maar nu dat ook is opgehouden, is Lijdenburg een stil,
+slapend dorp geworden, zooals er zoovele zijn in Transvaal.
+
+Het gewone Transvaalsche dorp heeft n. l. nooit eenige industrie. Het
+is de zetel van den magistraat die rechtspreekt in alle voorkomende
+eenvoudige burgerlijke en crimineele gevallen; er wonen een paar
+procureurs, tevens notarissen, een of meer dokters, en eenige
+ambachtslieden; verder zijn er een paar scholen, wat winkels, en daar
+houdt het mee op. Het aantal ambachtslieden is altijd maar klein;
+de Boeren zijn over het algemeen bijzonder handig, en repareeren
+zelf hun wagens, schoenen, etc.; de meesten kunnen ook wat timmeren,
+metselen, etc. zoodat er in Zuid-Afrika veel minder vraag is naar
+ambachtsmenschen dan in Europa. In Lijdenburg heeft het gouvernement
+een mooie, groote school gebouwd, en verder is er een "Convent",
+d. w. z. een door nonnen bestuurde school voor jongens tot ongeveer
+negen, voor meisjes tot ongeveer achttien jaar. Voor kinderen,
+die een paar kilometer van het dorp wonen stelt het gouvernement op
+uiterst gemakkelijke voorwaarden ezels beschikbaar; waar niet meer
+dan twee kinderen uit een gezin schoolgaan, komen zij, ook meisjes,
+meestal elken morgen op de ezels naar het dorp; waar meer dan twee
+kinderen zijn, brengen de ezels hen in een wagentje naar het dorp.
+
+Voor een buitenstaander evenwel, die telkens weer ziet hoe de kinderen
+alleen door hard en voortdurend ranselen de ezels er toe kunnen brengen
+hun plicht te doen (de ezels hier zijn meest ongeloofelijk koppig)
+is die ezelverstrekking van zeer twijfelachtig paedagogisch nut. Voor
+kinderen die nog verder van het dorp wonen, zijn er in de dorpen meest
+logieshuizen, die een subsidie krijgen van den staat en vaak ook van
+de kerk. De gouvernementsscholen zijn over de geheele Transvaal vrij,
+zooals indertijd in 1910 bepaald is, toen de Transvaal, vrijwel zonder
+schulden, toetrad tot de Unie van Zuid-Afrika, met o.a. de diep in
+de schulden stekende Kaapkolonie, waar nu op alle scholen schoolgeld
+betaald wordt.
+
+Het "Convent" geeft eens in het jaar een uitvoering, waarop de
+leerlingen muziek laten hooren, een klein komediestukje opvoeren
+enz. Op de gouvernementsschool is er eens in het jaar een feestje,
+waarop de leerlingen wedstrijden houden in hardloopen, enz.
+
+
+
+Elk Zuid-Afrikaansch dorp telt eenige groote winkels, waar de Boeren
+uit den omtrek alles kunnen koopen wat zij maar bij mogelijkheid noodig
+kunnen hebben, en waar zij tevens hun producten kunnen verkoopen.
+
+In de praktijk voert dit er dikwijls toe, dat een Boer het heele
+jaar door op crediet koopt, en dan voor zijn oogst moet nemen wat
+de winkelier hem er voor geven wil. In de laatste jaren zijn er, met
+steun van het gouvernement op vele dorpen coöperatieve vereenigingen
+opgericht, waar de leden goedkoop geholpen werden aan zaaikoren,
+landbouwwerktuigen, etc.; en waar zij tevens een behoorlijken prijs
+voor hun producten krijgen.
+
+In den oogsttijd komt het voor, dat het dorp vol ossenwagens is, die
+maïs en koren aanvoeren, maar in gewone tijden is het er stil. Nu
+en dan komen enkele boeren naar het dorp, om inkoopen te doen, hun
+procureur te raadplegen of iets dergelijks; of wel er komt eens een
+wagen om brandhout te verkoopen, of een met vruchten; maar dat is
+ook al.
+
+Slechts viermaal in het jaar, met "Nachtmaal", is er leven en
+beweging. Twee, drie dagen van te voren komen de Boeren reeds naar het
+dorp en spannen op het Kerkplein uit, in regelmatige rijen. Naast elken
+wagen wordt een tent opgeslagen; als de familie zoo groot is, dat de
+kap van den wagen en de tent samen nog niet voldoende slaapgelegenheid
+geven, worden twee, soms nog meer tenten opgeslagen. Enkele welgestelde
+Boeren hebben echter een "kerkhuis" in het dorp, een optrekje dat
+alleen bij de nachtmalen gebruikt wordt.
+
+Behalve een godsdienstplechtigheid is het "Nachtmaal" ook "de"
+gelegenheid om familie en kennissen te zien en te spreken. Den heelen
+dag door brengt men elkaar bezoeken en in de meeste tenten is de
+koffieketel niet van het vuur. De diensten in de kerk beginnen meest
+Zaterdagsmiddags; vaak zijn er, op Zaterdag en Zondag samen zeven
+diensten; soms wordt Maandagsmorgens nog een dankdienst gehouden. De
+predikant wordt altijd bijgestaan door een collega uit een andere
+plaats. Een enkele maal wordt Zaterdagsavonds, na afloop van den
+dienst, een "gemeente-vergadering" gehouden, waarin de predikant en het
+kerkbestuur tegenover de gemeente verantwoording afleggen van hun doen
+en laten. Ieder lidmaat kan dan inlichtingen vragen, voorstellen doen,
+en critiek laten hooren; vooral van dit laatste wordt een veelvuldig
+gebruik gemaakt. Wanneer de kerk geld noodig heeft en de kerken in
+Transvaal lijden niet zelden hieraan, wordt voor den Zaterdagmiddag
+een "bazaar" georganiseerd. Alle gemeenteleden worden verzocht iets
+voor dit doel af te staan. Een "schaap"boer bijv. zal dan een schaap
+geven; een zaaiboer een zak koren; een ander brengt een varken, een
+paar kippen, wat groente, etc; de vrouwen brengen bloemen, eieren,
+eigengebakken brood, beschuit, koek, handwerken, eigengemaakte zeep,
+en dergel. Alles wordt bijeengebracht bv. in een leeg pakhuis, en
+een kaffer wordt in het dorp rondgestuurd met een bord, waarop bekend
+wordt gemaakt waar en hoe laat de bazaar gehouden wordt. Hij krijgt
+een groote bel mee, en waar alle kaffers het heerlijk vinden lawaai
+te maken, is het begrijpelijk dat er met animo gebeld wordt. Op het
+vastgestelde uur is de zaal dan vol met menschen; de predikant opent de
+kerkbazaar met een kort gebed, waarna een psalm wordt gezongen. Alles
+ligt geprijsd op de tafels; vruchten, groenten, bloemen, koek en
+kleine handwerken zijn dan terstond verkocht. Jonge meisjes loopen rond
+met kleine bouquetjes voor het knoopsgat, en wedijveren wie de meeste
+"tikkie's" (driestuiverstukken) zal inzamelen. Oudere meisjes gaan rond
+met loten voor een groot stuk handwerk of een groote koek. Ieder lot
+kost een shilling; voor een mooi handwerk krijgen zij op deze manier
+al gauw 1 pst. of 1-10-0 pst. Een enkele maal wordt ook een schaap
+of een varken op deze manier verloot; meestal echter worden die bij
+opbod verkocht. Soms ook worden zij "uitgeschoten"; d. w. z. voor
+een shilling mag men een paar schoten doen met een luchtbuks; wie
+het grootste aantal punten schiet krijgt het schaap. Spoedig wordt
+het verschrikkelijk benauwd in de zaal maar er is altijd ruim gezorgd
+voor koffie, eigengemaakte limonade en eigengemaakt gemberbier. Een
+gewone bazaar brengt van 50 pst.-100 pst. op, maar als er voor de
+een of andere bijzondere gelegenheid eens bijzonder gewerkt was,
+is er wel eens een opbrengst van 400 pst. bereikt.
+
+Zaterdagsavonds is het Kerkplein wel het rumoerigst; na afloop van
+de kerk zijn alle tenten helder verlicht, en voor alle tenten branden
+vuurtjes, waar de koffie op gekookt wordt. Des Zondags, de dag waarop
+het avondmaal wordt bediend, is men ernstig stil; Zondagsmiddags tegen
+zonsondergang, worden al enkele tenten afgebroken; na zonsondergang
+worden de ossen weer ingespannen, en tegen middernacht als voor de
+tweede maal wordt uitgespannen, is men al weer ver van het dorp,
+en zeker dat men toch niet later dan Dinsdag, op zijn laatst Woensdag
+thuis zal zijn. De andere tenten worden meest Maandagmorgen afgebroken,
+en tegen zeven uur is het Kerkplein meestal weer geheel verlaten.
+
+
+
+Tweemaal 's jaars brengt de zitting van het rondgaande hof, waarvoor
+een der rechters met zijn staf uit Pretoria overkomt, eenige
+levendigheid in het dorp. Bij loting worden een twintigtal of meer
+juryleden aangewezen, naar gelang van het aantal te behandelen zaken,
+uit de personen die een zekere uitgestrektheid grond bezitten, en
+van wier namen door een der procureurs, baljuw van het gerechtshof,
+een lijst wordt gehouden. Welke ook uit juridisch oogpunt de voor-
+en nadeelen van het jurystelsel mogen zijn, het is een feit dat het
+publiek hier veel meer belang stelt in en meeleeft met de rechtspraak
+dan in Nederland. Klachten over "klasse-justitie" worden hier nooit
+gehoord; klachten over te groote gestrengheid van de rechtspraak
+zijn uiterst zeldzaam. Integendeel wordt vaak geklaagd dat de jury's
+te zachtmoedig zijn. Het gebeurt bijv. dat iemand terecht staat,
+beschuldigd van moord; na afloop van het getuigenverhoor spreken
+publieke aanklager en verdediger; tenslotte geeft de rechter een
+zoo onpartijdig mogelijk overzicht van de zaak. En toch, al wijst
+alles soms op moord, en al geeft de rechter het der jury als het
+ware in den mond het: "schuldig aan moord" uit te spreken, toch zal
+deze niet zelden, echt  menschelijk, overwegen dat een uitspraak
+"moord" den rechter verplicht het doodvonnis te vellen, terwijl
+de uitspraak "strafbare manslag" voor den beschuldigde neerkomt op
+gevangenisstraf. Maar het is ook begrijpelijk dat die uitspraak niet
+altijd de publieke opinie zal bevredigen.
+
+Zooals reeds gezegd is, nachtmaal en zitting van het gerecht
+zijn zoo ongeveer de eenige gelegenheden dat het druk is in een
+Transvaalsch dorp. Een heel enkele keer komt er eens een circus, en
+in de grootere dorpen kan men eens per week een bioscoop bezoeken,
+maar verder is men aangewezen op eigen huis en op een omgang met
+kennissen en vrienden. Men legt over en weer bezoeken af en het is
+begrijpelijk dat bij gebrek aan andere stof de verleiding groot is,
+zich te verdiepen in de fouten en tekortkomingen der niet-aanwezigen
+en dat door het voortdurend ronddraaien in een klein kringetje op den
+duur maar weinigen sterk genoeg blijken te zijn om de verleiding tot
+"schenderen" te weerstaan.
+
+
+
+
+
+DE FAKIRS VAN INDIË.
+
+
+Sedert de oudheid tot in onze dagen, zoo verhaalt Prof. Dr. R. Stübe
+in Reclam's Universum, zijn de indische "boetelingen" eigenaardige
+figuren geweest in Indië's geestelijk leven. De benaming "fakir" is
+echter voor deze indische asceten niet de juiste. Fakir heeten in
+Indië de mohammedaansche bedelmonniken. Het uit den bodem van het
+indisch geloof ontsproten ascetendom wordt vertegenwoordigd door
+de Yogins. Met dit woord worden meer in 't bijzonder de aanhangers
+aangeduid eener bepaalde wijsgeerige richting, het Yoga-stelsel. Yoga
+(lat. jugum "juk") beteekent "inspanning", dat is hier het afwenden
+der waarneming van de uitwendige wereld, en het concentreeren
+van den geest op het innerlijk. Daartoe dient een lichamelijke en
+geestelijke strenge oefening, waarbij alle krachten op één punt
+worden gericht. Bepaalde lichaamshoudingen, een zekere beheersching
+der ademhalings-organen, en het onbewegelijk richten van den blik
+op één punt dienen als middelen om tot dien staat van verzonkenheid
+te geraken. De Yoga-philosophie leert, dat de door deze concentratie
+verkregen bewustheid van het verschil in wezen tusschen geest en stof
+het middel is tot de verlossing, die bestaat in de volkomen opheffing
+van àlle bewustzijn, en tenslotte van dat, wat wij het leven noemen.
+
+Deze gedachte is reeds na te speuren in de indische oudheid. Ook
+de nog thans in zwang zijnde techniek dezer praktijken is oud. Een
+ander middel der indische Yogins bestaat hierin, dat de tong in de
+mondholte wordt teruggeslagen en de oogappels naar een punt tusschen
+de wenkbrauwen gericht. Wat de Yogins vermogen te doen, is in zekeren
+zin iets natuurlijks; doch de oefening, door eeuwen lang heerschende
+traditie, heeft de technische aanwending dezer auto-hypnose steeds
+meer volmaakt, en daarmede resultaten bereikt, die ons met recht ten
+hoogste verwonderlijk, den Indiërs echter als de wonderbare werking van
+goddelijke machten voorkomen. Door hun vermogen zichzelf in langdurigen
+staat van katalepsie of hypnose te brengen, geraakten de Yogins in den
+roep van bijzondere heiligheid en wonderdadige macht, en die vereering
+wisten zij handig te gebruiken. De kunst der auto-hypnose werd door
+hen beoefend als een soort sport, die rijke verdienste afwierp.
+
+Er waren, en zijn echter ook thans nog in Indië onder de Yogins
+wijsgeerig gevormde mannen, die door de Yoga-praktijk een mystiek doel
+meenen te bereiken, die in een woord de visioenen van een hysterischen
+of kataleptischen toestand ("trance") voor werkelijkheid houden. Zij
+meenen in dien staat eene mystieke vereeniging met de wereldziel
+te bereiken, van alle grenzen en boeien der lichamelijkheid te zijn
+ontdaan, en de volkomen heerschappij over het materieele zijn te hebben
+verkregen. De Yogin kan alle dingen die hij wenscht, verkrijgen en
+weet alles wat geschiedt, in heden, verleden en toekomst. Eindelijk
+wordt hij met de godheid zelf vereenigd en is daardoor ontheven
+van den dwang eener wedergeboorte in een aardsch bestaan. Dit
+alles zijn oude voorstellingen der Yoga-leer, die wortelen in hare
+grondgedachte. In de praktijk treedt in het indische volksleven een
+andere trek meer op den voorgrond: het geloof, dat de Yogins begiftigd
+zijn met wonderbare vermogens en toovermacht, die zij ten goede en ten
+kwade kunnen aanwenden. De tooverij is altijd een bestanddeel van den
+indischen godsdienst geweest, zij is doorgedrongen in den cultus der
+groote goden en heeft alle religieuse voorstellingen doordrongen. Wel
+heerschten onder de priesterkaste hoogere opvattingen, maar nooit
+hebben de priesters hun eigen geloof duidelijk afgescheiden van dat
+der groote massa. Men wilde dit blijkbaar niet, daar de priesters
+door in te gaan op de naieve voorstellingen van het volk, hunnen
+invloed op het zieleleven hunner volgelingen wisten te behouden.
+
+Thans wordt ons de indische askese eerst volkomen duidelijk. Zij
+is niet slechts het middel ter overwinning van de wereld, zooals
+bij andere godsdiensten; zij is vóór alles een werktuig om in het
+bezit te geraken van bovennatuurlijke macht. De geheele godsdienst
+van Indië is door die gedachte in magische richting geleid. Niet de
+goden zijn de hoogste machten, maar de boetende heilige, dien zelfs
+de goden dikwijls vreezen. Het offer zelf wordt een magisch middel,
+om de goden te dwingen. Het hoogste, dat de mensch kan bereiken,
+is de askese of "boete". De goden zelf hebben hun macht slechts door
+langdurige en harde boetedoening gewonnen.
+
+De Yogins plegen een zwervend leven te leiden. Overal treft men ze aan
+in het Indië van onzen tijd, op de markten en bij volksfeesten, buiten
+op het land, in 't gebergte en in de duistere diepten van het woud. Zij
+gaan geheel naakt, of in lompen gehuld; dikwijls is hun lichaam dik
+bestrooid met asch, en in onze oogen bijna belachelijk door zijn
+afstootendheid. Onderling worden zij weer onderscheiden in talrijke
+sekten, verschillend in opvatting en beoefening hunner leer. Ze stammen
+volstrekt niet allen uit de lagere klassen; alle kasten zijn onder
+hen vertegenwoordigd. De dikwijls afschuwelijke kwellingen, die zij
+zichzelf aandoen in hun ascetischen drang, zijn van allerlei aard. De
+oud-indische litteratuur schildert ze veel in hun zeldzame afwijkingen,
+en die getuigenissen uit het grijs verleden worden door hedendaagsche
+opmerkers bevestigd. Zoo is het bijv. een geliefkoosd gebruik, dat de
+asceet in de gloeiende indische zon tusschen vier brandende houtstapels
+gaat zitten. In het drama "Sakuntala" wordt een Yogin geteekend, die
+jarenlang als een paal stilstaat, mieren  hebben hun nest gebouwd om
+zijn lichaam en in zijn verwilderd hoofdhaar nestelen de vogels. Dat
+is niet louter dichterlijke fantasie. Een andere kwelling is het
+zitten en zelfs slapen op een plank, waarin spijkers zijn geslagen,
+ook de schoenen zijn dikwijls van binnen van scherpe spijkerpunten
+voorzien. Hierbij zal wel de gevoelloosheid eene rol spelen, die
+bij zekere zware zenuwziekten een veel voorkomend verschijnsel
+is. Daarbij komt natuurlijk ook bedrog voor; zoo hoorde ik van een
+Yogin, die zijn rug spaarde door een blikken plaat onder zijn kleeding
+te dragen. Een zeer moeilijke en pijnlijke oefening bestaat hierin,
+dat de asceet dagen--ja wekenlang, op een stok geleund, op één been
+staat. Het ophangen aan een boom of paal, met het hoofd naar beneden,
+komt ook voor, en is door europeesche reizigers gezien. Onuitputtelijk
+is de vindingrijkheid der Yogins in het uitdenken van dergelijke
+martelingen. Zoo bindt een dezer lieden zijn arm vast aan een stok,
+zoodat het lichaamsdeel loodrecht omhooggestoken blijft. Het gevolg
+is volkomen verstijving of verlamming, zoodat de arm niet weer in de
+natuurlijke houding kan worden teruggebracht. Of de boeteling houdt
+de hand zoolang gesloten, tot de lange nagels al groeiend tusschen
+vleesch en beenderen tot den rug der hand doordringen. Dikwijls
+brengen zij zichzelf gruwelijke verminkingen toe, die als uitingen
+van religieusen waanzin moeten beschouwd worden.
+
+Over geen der wonderlijke handelingen van de zoogenaamde "fakirs"
+is in Europa zooveel gesproken en geschreven als over hun vermogen,
+zich kunstmatig in werkelijke schijndooden te veranderen, en zich in
+dien toestand zelfs te laten begraven. Daaromtrent zijn waarnemingen
+gedaan, die elken twijfel buitensluiten. Reeds in de 17de eeuw
+bericht de fransche reiziger Thevenot, een zeer betrouwbaar opmerker,
+dat fakirs zich "voor een bepaalden tijdsduur in kuilen onder de
+aarde lieten begraven". Uit het jaar 1728 dateert de mededeeling,
+dat indische asceten negen of tien dagen in een grafkuil bleven
+liggen, zonder voedsel en in dezelfde houding,--lucht werd hun door
+een kleine opening toegevoerd. Een werkelijke begrafenis van een
+Yogin, waarbij het lichaam in een kist lag, heeft tusschen 1820 en
+'30 plaats gehad. Door geregelde bewaking van het graf en andere
+maatregelen was daarbij geen mogelijkheid tot bedrog.
+
+Het is echter een vergissing, als men meent, dat deze kunst veelvuldig
+door de Yogins wordt beoefend. Inderdaad is er slechts één man geweest,
+die door oefening van jaren den kataleptischen toestand zóólang wist te
+doen voortduren, dat de levensgeesten gedurende veertig dagen zoo goed
+als geweken waren, en hij al dien tijd onder de aarde lag. Het was de
+Yogin Haridas, die zich viermaal,--en wel tegen goede betaling--liet
+begraven, drie, tien, dertig en veertig dagen achtereen. Noch vóór
+hem, noch na zijn dood, in 1837, is in Indië een Yogin bij machte
+geweest tot een dergelijke prestatie. Ons zijn twee gevallen bekend,
+waarin deze proefnemingen van Yogin's met den dood eindigden.
+
+Haridas was afkomstig uit Lahore, in het noordwesten van Indië, en
+leidde als Yogin een zwervend leven. Hij werd wegens zijn bijzondere
+gaven algemeen als een heilige vereerd. Hoe hij zijn schijnbaren
+dood voorbereidde wordt ons uitvoerig medegedeeld. Eenige dagen te
+voren gebruikte hij niets dan wat melk. Op den dag der begrafenis
+slikte hij een smalle strook linnen in van dertig ellen lengte, en
+trok dien weer uit de keel terug. Daarna zette hij zich tot aan de
+schouders in een met water gevuld bad. Het doel was de verwijdering
+van alle vreemde stoffen uit maag en ingewanden. Daarna stopte hij
+was in de ooren en neusgaten, en boog zijn tong achterwaarts in de
+mondholte. De ademhaling hield nu op, en weldra trad verstijving
+in. Haridas zag er thans volkomen uit als een lijk. Het lichaam werd
+in een doek gewikkeld en in een kist gelegd, die van een stevig
+slot en grendels was voorzien. Daarna werd de kist neergelaten in
+een kuil van vier voet diepte; de aarde werd vastgestampt, en gerst
+hierin gezaaid. De plek werd voortdurend bewaakt door mohammedaansche
+soldaten. Toen Haridas na veertig dagen werd opgegraven vond men
+het lichaam precies in dezelfde houding. De armen en beenen waren
+stijf en gerimpeld, het hoofd lag als bij een doode op den eenen
+schouder. De europeesche medicus, die het onderzoek leidde, kon pols,
+hartslag noch ademhaling constateeren.--Thans gingen leerlingen van
+den Yogin aan het werk, die het lichaam baadden in zeer warm water,
+armen en beenen masseerden en meermalen gloeiend tarwedeeg op het
+hoofd legden. De waspropjes werden uit neus en ooren verwijderd, de
+mond geopend met een tusschen de tanden geschoven mes, en de tong naar
+voren getrokken. De oogleden werden ingewreven met gesmolten boter,
+en geopend; de oogen waren nog dof en strak.
+
+Weldra vertoonden zich stuiptrekkingen, de neusvleugels bewogen,
+de spieren spanden zich. Op dat oogenblik goot een dienaar Haridas
+gesmolten boter in den mond. Na enkele minuten kregen de oogen
+hun natuurlijken glans terug. Het volle bewustzijn was weergekeerd
+omstreeks een half uur nadat het lichaam uit de kist was genomen. De
+uit den dood opgewekte sprak, hoewel zacht en met zwakke stem, met
+de omstanders.
+
+Hoe is dit verwonderlijke en ook in Indië in zijn soort eenige geval
+te verklaren? De physiologie geeft daarop haar antwoord. Het feit is
+haar bekend, dat er toestanden zijn, waarin het levensproces wordt
+gereduceerd tot een minimum, dat toch nog tot het doen voortduren van
+dat proces voldoende is. De Yogin had zich in dien staat van uiterste
+beperking aller levensfuncties weten te brengen. In dien toestand
+was ook de geringe luchttoevoer voldoende, die door de aardlaag in de
+kist kon dringen. Het lichaam wordt onderhouden door het verbruik van
+zijn eigen vet en celweefsel. Ook Haridas was sterk vermagerd. Bij
+langeren duur van de proef zou stellig de dood zijn ingetreden.
+
+Nog blijft de vraag onopgelost, hoe het den Yogin mogelijk is, den
+kunstmatigen stilstand van hart en ademhaling te bewerken. De Weener
+medicus L. Schrötter beschouwt het als 't gevolg van willekeurige
+samentrekking eener halsspier. Voor den lang aanhoudenden duur van
+dezen kunstmatigen schijndood heeft men nog geene verklaring weten te
+vinden. Er werd beweerd, dat Haridas een narcotisch middel innam eer
+hij zich in den toestand van katalepsie bracht. In ons klimaat zouden
+dergelijke proeven niet mogelijk zijn; hiervoor wordt een indische
+temperatuur vereischt, waardoor de gloeiende bodem ook nog op vrij
+groote diepte het lichaam zooveel warmte schenkt, als noodig is vóór
+zijn levensbehoud.
+
+De hier medegedeelde feiten zijn van historisch zoowel als medisch
+standpunt beschouwd, aan geen twijfel onderhevig. Zeker is het dat
+de Indiërs dingen verrichten, die onze kracht te boven gaan; doch
+buiten de grenzen der natuurlijke mogelijkheid liggen ook de kunsten
+der Yogins niet. Slechts eene oppervlakkige kritiek zal alles voor
+onwerkelijk houden, wat haar eigen wezen vreemd is; doch men begeeft
+zich op gevaarlijke wegen, zoo men voor de hier vermelde feiten andere
+dan natuurlijke verklaringen zoekt.
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Een en ander over het dorpsleven in
+Transvaal, by Uitlander
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DORPSLEVEN IN TRANSVAAL ***
+
+***** This file should be named 28182-8.txt or 28182-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/8/1/8/28182/
+
+Produced by The Online Distributed Proofreading Team at
+https://www.pgdp.net/
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/28182-8.zip b/28182-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..9131cd7
--- /dev/null
+++ b/28182-8.zip
diff --git a/28182-h.zip b/28182-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..8ca809d
--- /dev/null
+++ b/28182-h.zip
diff --git a/28182-h/28182-h.htm b/28182-h/28182-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..3ce3e74
--- /dev/null
+++ b/28182-h/28182-h.htm
@@ -0,0 +1,1583 @@
+
+<!DOCTYPE html
+PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
+
+<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. -->
+<html lang="nl-1900">
+<head>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=ISO-8859-1">
+
+<title>Een en ander over het dorpsleven in Transvaal</title>
+<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/">
+<meta name="author" content="Uitlander">
+<meta name="DC.Creator" content="Uitlander">
+<meta name="DC.Title" content="Een en ander over het dorpsleven in Transvaal">
+<meta name="DC.Date" content="#####">
+<meta name="DC.Language" content="nl-1900"><style type="text/css">
+/* Standard CSS stylesheet */
+
+
+
+body
+{
+font: 100%/1.2em "Times New Roman", Times, serif;
+margin: 1.58em 16%;
+text-align: left;
+}
+
+.titlePage
+{
+border: #DDDDDD 2px solid;
+margin: 3em 0% 7em 0%;
+padding: 5em 10% 6em 10%;
+}
+
+h1.docTitle
+{
+font-size:1.6em;
+line-height:2em;
+}
+
+h2.byline
+{
+font-size:1.1em;
+font-weight:normal;
+line-height:1.44em;
+}
+
+span.docAuthor
+{
+font-size:1.2em;
+font-weight:bold;
+}
+
+h2.docImprint
+{
+font-size:1.2em;
+font-weight:normal;
+}
+
+.transcribernote
+{
+background-color:#DDE;
+border:black 1px dotted;
+color:#000;
+font-family:sans-serif;
+font-size:80%;
+margin:2em 5%;
+padding:1em;
+}
+
+.div0
+{
+padding-top: 5.6em;
+}
+
+.div1
+{
+padding-top: 4.8em;
+}
+
+.index
+{
+font-size: 80%;
+}
+
+.div2
+{
+padding-top: 3.6em;
+}
+
+.div3, .div4, .div5
+{
+padding-top: 2.4em;
+}
+
+.footnotes .body,
+.footnotes .div1
+{
+padding: 0;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, pseudoh4
+{
+clear: both;
+font-style: normal;
+text-transform: none;
+}
+
+h3, .pseudoh3
+{
+font-size:1.2em;
+line-height:1.2em;
+}
+
+h3.label
+{
+font-size:1em;
+line-height:1.2em;
+margin-bottom:0;
+}
+
+h4, pseudoh4
+{
+font-size:1em;
+line-height:1.2em;
+}
+
+h4.lghead
+{
+margin-left:10%;
+margin-right:10%;
+
+}
+
+.alignleft
+{
+text-align:left;
+}
+
+.alignright
+{
+text-align:right;
+}
+
+.alignblock
+{
+text-align:justify;
+}
+
+p.tb, hr.tb
+{
+margin-top: 1.6em;
+margin-bottom: 1.6em;
+margin-left: auto;
+margin-right: auto;
+text-align: center;
+}
+
+p.poetry
+{
+margin:0 10% 1.58em;
+}
+
+span.hemistich /* invisible text to achieve visual effect of hemistich indentation. */
+{
+color: white;
+}
+
+p.line
+{
+margin:0 10%;
+}
+
+p.argument, p.note, p.tocArgument
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+text-indent:0;
+}
+
+p.argument, p.tocArgument
+{
+margin:1.58em 10%;
+}
+
+p.tocChapter
+{
+margin:1.58em 0%;
+}
+
+p.tocSection
+{
+margin:0.7em 5%;
+}
+
+
+div.epigraph
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+width: 60%;
+margin-left: auto;
+}
+
+.epigraph .bibl
+{
+text-align: right;
+}
+
+.epigraph .poem
+{
+margin-left: 0;
+}
+
+.epigraph .line
+{
+margin-left: 0;
+text-indent: 0;
+}
+
+.trailer
+{
+clear: both;
+padding-top: 2.4em;
+padding-bottom: 1.6em;
+}
+
+.floatLeft
+{
+float:left;
+margin:10px 10px 10px 0;
+}
+
+.floatRight
+{
+float:right;
+margin:10px 0 10px 10px;
+}
+
+p.figureHead
+{
+font-size:100%;
+text-align:center;
+}
+
+.figure p
+{
+font-size:80%;
+margin-top:0;
+text-align:center;
+}
+
+p.smallprint,li.smallprint
+{
+color:#666666;
+font-size:80%;
+}
+
+span.parnum
+{
+font-weight: bold;
+}
+
+.leftnote
+{
+font-size:0.8em;
+height:0;
+left:1%;
+line-height:1.2em;
+position:absolute;
+text-indent:0;
+width:14%;
+}
+
+.pagenum
+{
+display:inline;
+font-size:70%;
+font-style:normal;
+margin:0;
+padding:0;
+position:absolute;
+right:1%;
+text-align:right;
+}
+
+a.noteref, a.pseudonoteref
+{
+font-size: 80%;
+text-decoration: none;
+vertical-align: 0.25em;
+}
+
+
+.red
+{
+color: red;
+}
+
+.displayfootnote
+{
+display: none;
+}
+
+div.footnotes
+{
+margin-top: 1em;
+padding: 0;
+}
+
+hr.fnsep
+{
+margin-left: 0;
+margin-right: 0;
+text-align: left;
+width: 25%;
+}
+
+p.footnote
+{
+font-size: 80%;
+margin-bottom: 0.5em;
+margin-top: 0.5em;
+}
+
+p.footnote .label
+{
+float: left;
+text-align:left;
+width:2em;
+}
+
+.footnotes td, .footnotes th, .footnotes .tablecaption
+{
+font-size: 80%;
+}
+
+.centertable
+{
+/* center the table */
+margin: 0px auto;
+}
+
+.poem
+{
+margin-left:5%;
+position:relative;
+text-align:left;
+width:90%;
+}
+
+.poem h4
+{
+font-weight:normal;
+margin-left:5em;
+}
+
+.poem .linenum
+{
+color:#777;
+font-size:90%;
+left:-2.5em;
+margin:0;
+position:absolute;
+text-align:center;
+text-indent:0;
+top:auto;
+width:1.75em;
+}
+
+.versenum
+{
+font-weight:bold;
+}
+
+/* right aligned page number in table of contents */
+.tocPagenum, .flushright
+{
+position: absolute;
+right: 16%;
+top: auto;
+}
+
+.footnotes .line
+{
+font-size:80%;
+margin:0 5%;
+}
+
+.poem .i0
+{
+display:block;
+margin-left:2em;
+}
+
+.poem .i1
+{
+display:block;
+margin-left:3em;
+}
+
+.poem .i2
+{
+display:block;
+margin-left:4em;
+}
+
+.poem .i3
+{
+display:block;
+margin-left:5em;
+}
+
+.poem .i4
+{
+display:block;
+margin-left:6em;
+}
+
+.poem .i5
+{
+display:block;
+margin-left:7em;
+}
+
+.poem .i6
+{
+display:block;
+margin-left:8em;
+}
+
+.poem .i7
+{
+display:block;
+margin-left:9em;
+}
+
+.poem .i8
+{
+display:block;
+margin-left:10em;
+}
+
+.poem .i9
+{
+display:block;
+margin-left:11em;
+}
+
+span.corr
+{
+border-bottom:1px dotted red;
+}
+
+span.abbr
+{
+border-bottom:1px dotted gray;
+}
+
+span.measure
+{
+border-bottom:1px dotted green;
+}
+
+.letterspaced
+{
+letter-spacing:0.2em;
+}
+
+.smallcaps
+{
+font-variant:small-caps;
+}
+
+
+.caps
+{
+text-transform:uppercase;
+}
+
+.fraktur
+{
+font-family: 'Walbaum-Fraktur';
+}
+
+.rm
+{
+font-style: normal;
+}
+
+hr
+{
+clear:both;
+height:1px;
+margin-left:auto;
+margin-right:auto;
+margin-top:1em;
+text-align:center;
+width:45%;
+}
+
+h2.docImprint,h1.docTitle,h2.byline,h2.docTitle,.aligncenter,div.figure
+{
+text-align:center;
+}
+
+h1,h2
+{
+font-size:1.44em;
+line-height:1.5em;
+}
+
+h1.label,h2.label
+{
+font-size:1.2em;
+line-height:1.2em;
+margin-bottom:0;
+}
+
+h5,h6
+{
+font-size:1em;
+font-style:italic;
+line-height:1em;
+}
+
+p,p.initial
+{
+text-indent:0;
+}
+
+p.firstlinecaps:first-line
+{
+text-transform: uppercase;
+}
+
+p.dropcap:first-letter
+{
+float: left;
+clear: left;
+margin: 0em 0.05em 0 0;
+padding: 0px;
+line-height: 0.8em;
+font-size: 420%;
+vertical-align:super;
+}
+
+.poem
+{
+padding: .5em 0% .5em 0%;
+}
+
+p.quote,div.blockquote,div.argument
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+margin:1.58em 5%;
+}
+
+.pagenum a, a.noteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden
+{
+text-decoration:none;
+}
+
+
+ul { list-style-type: disc; }
+ol { list-style-type: decimal; }
+ol.AL { list-style-type: lower-alpha; }
+ol.AU { list-style-type: upper-alpha; }
+ol.RU { list-style-type: upper-roman; }
+ol.RL { list-style-type: lower-roman; }
+.lsdisc { list-style-type: disc; }
+.lsoff { list-style-type: none; }
+
+.castlist, .castitem { list-style-type: none; }
+
+
+
+
+
+/* Supplement CSS stylesheet "style/arctic.css.xml
+" */
+
+
+
+body
+{
+background: #FFFFFF;
+font-family: "Times New Roman", Times, serif;
+}
+
+body, a.hidden
+{
+color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, .pseudoh4
+{
+color: #001FA4;
+font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif;
+}
+
+p.byline
+{
+font-style: italic;
+margin-bottom: 2em;
+}
+
+.figureHead, .noteref, .pseudonoteref, span.leftnote, p.legend, .versenum, .stage
+{
+color: #001FA4;
+}
+
+.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a
+{
+color: #AAAAAA;
+}
+
+a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+color: red;
+}
+
+p.dropcap:first-letter
+{
+color: #001FA4;
+font-weight: bold;
+}
+
+sub, sup
+{
+line-height: 0;
+}
+
+
+
+</style></head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Een en ander over het dorpsleven in
+Transvaal, by Uitlander
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Een en ander over het dorpsleven in Transvaal
+       De Aarde en haar Volken, 1917
+
+Author: Uitlander
+
+Release Date: February 25, 2009 [EBook #28182]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DORPSLEVEN IN TRANSVAAL ***
+
+
+
+
+Produced by The Online Distributed Proofreading Team at
+https://www.pgdp.net/
+
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+
+<div class="body"><span class="pagenum">[<a id="xd0e83" href="#xd0e83">169</a>]</span><div class="div1">
+<h2 class="normal">Een en ander over het dorpsleven in Transvaal.</h2>
+<p class="byline&#xA; ">Door Uitlander.</p>
+<p style="&#xA; background: url(images/ie1917-169.gif) no-repeat top left;&#xA; &#xA; padding-top: 60px;&#xA; "><span style="&#xA; float: left;&#xA; width: 95px;&#xA; height: 90px;&#xA; background: url(images/ie1917-169.gif) no-repeat;&#xA; &#xA; background-position: 0px -60px;&#xA; &#xA; text-align: right;&#xA; color: white;&#xA; ">E</span>en gedeelte van de Boeren, die in 1836 en volgende jaren wegtrokken uit de Kaapkolonie, bereikte na een langen en moeilijken
+zwerftocht de landstreek die nu Noord-Oostelijk Transvaal is. In die houtrijke, vruchtbare wereld, toen vol van allerlei soorten
+wild, beviel het hun zoo goed, dat zij besloten daar voorgoed te blijven, en in een der mooiste valleien legden zij hun eerste
+dorpje uit, naar een Hollander, die, vanuit wat nu Louren&ccedil;o-Marques is, met hen handel zou drijven, Ohrigstad gedoopt.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure floatRight" style="width: 467px"><img border="0" src="images/p1917-169-1.jpg" alt="Oud landdrostkantoor." width="467" height="338"><p class="figureHead">Oud landdrostkantoor.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Wat de Voortrekkers gedreven heeft juist die bepaalde kloof te kiezen is thans niet meer bekend, maar gelukkig was de keuze
+niet. Nu nog, 75 jaar later, is het daar vol van slangen en luipaarden; hoe moet dat derhalve toen wel geweest zijn? En alles,
+wat niet door menschenhand opengekapt is, is bedekt met houtgewas zoo dicht, dat stroopende kafferbenden daarin niet te vervolgen
+waren. En bij de wilde dieren die het vee wegstalen en de kaffers die &#8217;s nachts het dorp in brand staken, kwam nog een derde
+en misschien nog ergere plaag: een kwaadaardige malaria. Twee jaren lang hield men vol; toen werd besloten alles op te breken
+en op een meer geschikte plek opnieuw te beginnen. Een vijftig kilometer ten Zuiden van Ohrigstad werd een nieuw dorp uitgelegd,
+ter herinnering aan de doorgestane ellende &#8220;Lijdenburg&#8221; genoemd. De personen die deze plek hebben uitgezocht, hebben eer van
+hun werk. &#8220;Lijdenburg&#8221; is een der mooist gelegene en fraaiste dorpen in Transvaal. Het ligt in een uitgestrekte vlakte, eigenlijk
+een lang, breed dal. Naar het Zuiden glooit het dal op naar het Hooge Veld, het plateau 5&#8211;6000 voet boven de zee, dat het
+centrum van de Transvaal uitmaakt; naar het Noorden loopt het dal af naar het Lage- of Boschveld, dat deel van Transvaal &#8217;t
+welk slechts gedurende enkele maanden van het jaar voor blanken bewoonbaar is.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure floatLeft" style="width: 468px"><img border="0" src="images/p1917-169-2.jpg" alt="De heer en mevrouw Coetzee (eenige overlevende zuster van generaal Joubert) voor hunne woning, het &raquo;Kerkhuis&#8221;." width="468" height="340"><p class="figureHead">De heer en mevrouw Coetzee (eenige overlevende zuster van generaal Joubert) voor hunne woning, het &raquo;Kerkhuis&#8221;.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Lijdenburg ligt 4800 voet boven de zee; op zoo&#8217;n hoogte komt malaria bijna niet meer voor. In den zomer kan het er overdag
+drukkend warm zijn, maar de ijlheid van de lucht, afhankelijk van de hoogte, maakt dat alle warmte reeds in den voornacht
+weer wegstraalt, en zoodoende zijn, ook in het heetst van den zomer, de nachten koel en frisch. De meeste winterdagen hier
+doen mij telkens weer terugdenken aan den herfst in Holland, maar in de winternachten kan het geweldig rijpen, en als een
+Zuidenwind de lucht van het Hooge Veld over het dorp blaast, is zelfs overdag een dikke winterjas nauwelijks voldoende.
+
+</p>
+<p>De &#8220;oumense&#8221; hebben bij het uitleggen van hun dorp de methode gevolgd, die zij in de Kaapkolonie hadden leeren toepassen.
+Waar het midden van het dorp moet komen, wordt een kerkplein afgebakend, vierkant, of langwerpig vierkant met zijden van een
+paar honderd meter. Dit kerkplein vormt meteen het eerste &#8220;blok&#8221; van het dorp. Al het voor het dorp bestemde terrein wordt
+nu ingedeeld in &#8220;blokken&#8221;, die gelijk en gelijkvormig zijn met het kerkplein-blok. Lagen de blokken vlak tegen elkaar, dan
+zou het terrein dus ingedeeld zijn als een dambord; het eenige verschil is dat in het dorp de naden tusschen de blokken van
+het dambord zijn uitgedijd tot straten, een meter of vijftien breed, en soms breeder. Een van de blokken, niet te ver van
+het centrum, wordt aangewezen <span class="pagenum">[<a id="xd0e107" href="#xd0e107">170</a>]</span>als marktplein; de overige worden &#8220;opengesneden&#8221; in &#8220;erven&#8221;, acht tot twaalf in een blok. Het eind van de zaak is dus, dat
+in een Z. Afrikaansch dorp of stad (want alle worden op dezelfde manier uitgelegd) alle straten elkaar rechthoekig snijden,
+en alle huizen bijeen gegroepeerd zijn in blokken van precies dezelfde grootte. In het midden van Lijdenburg zijn de straten
+thans verhard; aan de buitenkanten van het dorp, waar weinig of geen verkeer is, zijn de straten nog niet meer dan strepen
+veld.
+
+</p>
+<p>Aan de Westzijde wordt het dorp afgesloten door de &#8220;Dorpsrivier&#8221;, in gewone tijden niet meer dan een of twee voet diep, maar
+in den regentijd vaak weken lang ondoorwaadbaar. Uit een der kloven ten Z. O. van Lijdenburg komt de Sterkspruit die zich
+bij het dorp met de Dorpsrivier vereenigt. Een gedeelte van het water van de Sterkspruit wordt, een paar kilometer boven het
+dorp, afgetakt en in een geul naar het dorp geleid. Bij het bereiken van het dorp wordt het water onderverdeeld in meerdere
+geultjes en verspreid in een netwerk van kanaaltjes, die overal langs de straten loopen. In de Kaapkolonie komt zooiets meer
+voor, maar in Transvaal is dit &#8220;levende&#8221; water langs de straten zeldzaam; Middelburg, Pietersburg en Potchefstroom hebben
+iets dergelijks, maar de hoeveelheid water waarover die dorpen beschikken is maar gering, zoodat op een gegeven oogenblik
+maar enkele der geultjes vol water zijn.
+
+</p>
+<p>Lijdenburg daarentegen heeft overvloed van water, zoodat bijna voortdurend alle geulen loopen. Elk &#8220;erf&#8221; heeft het recht vier
+uren in de week het voor het erf loopende kanaaltje af te dammen en al het water over het erf te laten loopen, maar er is
+zooveel water, dat in de praktijk iedereen net zooveel water kan krijgen als hij hebben wil. Het is alleen in tijden van droogte,
+als de watertoevoer vermindert, dat de &#8220;waterschout&#8221; toeziet dat niemand meer neemt dan zijn rechtmatige portie. In gewone
+tijden bepaalt zijn werk zich tot het in orde houden van de geulen.
+
+</p>
+<p>Dank zij al dit water, is Lijdenburg nu een der mooiste dorpen in Transvaal: vele van de straten zijn met boomen beplant,
+en de meeste huizen hebben prachtige tuinen. In het voorjaar, als langs al de watergeulen de viooltjes bloeien en alle mimosaboomen
+bedekt zijn met hun gele bloesems, is Lijdenburg een der mooiste plekjes van Z. Afrika. Als de mimosa uitgebloeid is, krijgen
+de wilde rozenheggen hun groote witte bloemen; kort daarna zijn de eerste aardbeien rijp en dan heeft Lijdenburg voortdurend
+vruchten, tot ten slotte de sinaasappelen en mandarijntjes rijp zijn, die weer aanhouden tot lang na de aardbeien.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-170.jpg" alt="Het postkantoor. Voor het kantoor twee karretjes wachtende op de post voor de buitenkantoren." width="516" height="361"><p class="figureHead">Het postkantoor. Voor het kantoor twee karretjes wachtende op de post voor de buitenkantoren.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Nadat het dorp was uitgelegd, werd in 1848 de &#8220;Republiek Lijdenburg&#8221; gesticht. Een der eerste daden van het bestuur van de
+nieuwe republiek was het bouwen van een met riet gedekt &#8220;landdrost&#8221; kantoor op een der erven aan het Kerkplein. Dit gebouw
+heeft dienst gedaan tot 1883, toen de regeering van de toenmalige Zuid-Afrikaansche republiek aan het Marktplein een voor
+dien tijd royaal gebouw stichtte, tegelijk magistraatsgebouw en postkantoor. Het afgedankte gebouw ging toen in particulier
+bezit over; veranderd en verbouwd doet het sinds dien tijd dienst als woonhuis. Al spoedig werd op een ander erf een schooltje
+gebouwd; het eerste onderwijs hierin werd gegeven door een Hollander Hendriks; het meubilair moet hoogst primitief geweest
+zijn; banken waren er zelfs heelemaal niet; de kinderen zaten allemaal plat op den grond. Het gebouwtje, dat nu, in particulier
+bezit zijnde, gebruikt wordt als kantoortje, is geheel onveranderd gebleven. Zou het niet mogelijk zijn dat in Holland geld
+werd bijeengebracht om het aan te koopen en zoo voor het nageslacht te bewaren? Het is het eenige gebouwtje dat nog herinnert
+aan de vroegere republiek Lijdenburg, die zich in 1860 met de beide anderen toen benoorden de Vaal bestaande republieken vereenigde
+tot Transvaal.
+
+</p>
+<p>Het oorspronkelijke kerkje is in den loop der jaren zoo vaak veranderd en verbeterd, dat het op het oogenblik in niets meer
+aan vroeger dagen herinnert; het is nu een leelijk langwerpig gebouw, met gegolfd ijzeren dak, dat dienst doet als schoollokaal.
+
+
+</p>
+<p>Eenige jaren voor den Boerenoorlog heeft de gemeente een nieuwe kerk gebouwd, naar plannen van den toenmaligen predikant.
+De toren is niet, als bij andere kerken, aan het eind van het schip geplaatst, maar naastaan; de predikant is er dus zeer
+zeker in geslaagd zijn kerk een eigen, maar zeer eigenaardig cachet te geven. De predikant heeft toentertijd ook zelf den
+preekstoel ontworpen en, met behulp van een paar leden van het kerkbestuur, zelf uitgevoerd ook.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p>Na 1860 werden dus de landszaken afgedaan door het bestuur in Pretoria, maar nog lang daarna hadden de inwoners van het district
+het recht zelf hun magistraat te kiezen. En de inwoners van het dorp kregen het recht een &#8220;stadsraad&#8221; te kiezen, een lichaam
+dat <span class="corr" id="xd0e130" title="Bron: eenigzins">eenigszins</span> te vergelijken was en is met een gemeenteraad. <span class="pagenum">[<a id="xd0e133" href="#xd0e133">171</a>]</span>Maar onderwijs en politie, twee twistappels voor Hollandsche gemeenteraden, zijn in Transvaal regeeringszaken; de stadsraden
+mogen zich zoo ongeveer alleen bemoeien met de wegen, den gezondheidsdienst en de verlichting. Het aantal leden wisselt af
+naar het aantal inwoners van het dorp; elk jaar kiezen zij een van hen tot &#8220;mayor&#8221;; &#8220;burgemeester&#8221; is maar een grove benadering
+van &#8220;mayor&#8221;. De stadsraad heeft het recht, een &#8220;erfbelasting&#8221; op te leggen, en overal in Transvaal legt men zich neer bij
+een belasting van enkele shillings per jaar voor ieder erf. Maar toen eenige maanden geleden de stadsraad van Lijdenburg besloot
+tot een kleine verhooging van de erfbelasting, om geld te krijgen voor eenige dringend noodige verbeteringen en verfraaiingen,
+dienden enkele dagen later een aantal belastingbetalers een verzoek in, waarin den mayor gevraagd werd een vergadering van
+belastingbetalers te beleggen en hun gelegenheid te geven zich over die verhooging uit te spreken. De magistraat was zoo vriendelijk
+de groote zaal van het magistraatsgebouw voor een Zaterdagmiddag af te staan; boven in de zaal zat de stadsraad, met den mayor
+in het midden; lager in de zaal zaten en stonden een aantal belastingbetalers.
+
+</p>
+<p>De mayor zette de zaak uiteen van zijn standpunt; de belastingbetalers van het hunne; na eenig over en weer praten vroeg de
+mayor of iemand een voorstel had; een motie werd ingediend, waarin de stadsraad verzocht werd de belasting niet te verhoogen;
+de motie werd met gejuich begroet, en de stadsraad heeft toen maar besloten alles te laten zooals het was.
+
+</p>
+<p>Zooals reeds werd opgemerkt, het tegenwoordige postkantoor dateert uit de dagen van de Transvaalsche Republiek. Na 1902, in
+de dagen van Milner, is het oorspronkelijke opschrift vervangen door een Engelsch, maar binnenin, boven de postbussen, prijkt
+nog het fraaie, in kleuren uitgevoerde wapen van de oude Z. A. Republiek. Tot voor enkele jaren werd de post door een kar
+met muilen aangevoerd uit Machadodorp, een station op de lijn Pretoria-Louren&ccedil;o-Marques; sinds 1911 echter is Lijdenburg door
+een taklijntje aangesloten aan het spoorwegnet.
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-171.jpg" alt="Schooljongens hun ezels latende drinken in een spruitje bij het dorp." width="514" height="323"><p class="figureHead">Schooljongens hun ezels latende drinken in een spruitje bij het dorp.</p>
+</div><p>
+
+</p>
+<p>Voor dat het lijntje gebouwd zou worden, was er groote opgewondenheid over de vraag, van welk punt op de lijn Pretoria-Louren&ccedil;o-Marques
+de nieuwe spoorbaan zou aftakken. Een gedeelte der bevolking verlangde dat de nieuwe lijn den ouden postweg zou volgen: van
+Machado-dorp liep immers reeds een zijlijntje naar het Zuiden zoodat men gemakkelijk het Z. O. van de Transvaal zou kunnen
+bereiken, en de nieuwe lijn zou het dal van de Krokodilrivier ontwikkelen, waar al zooveel landbouw was, en waar waarschijnlijk
+nog zooveel mineralen te vinden zullen zijn. In overoude tijden toch is daar al oud gegraven; op een 10 kilometer van Machado-dorp
+zijn nog de overblijfselen te zien van een sterkte die daar moet zijn opgeworpen door die geheimzinnige oude werkers, die
+op zoovele punten in Z. Afrika hun sporen hebben achtergelaten. De Zimbabwe-ru&iuml;nes (Rhodesi&euml;) zijn herhaaldelijk uitvoerig
+onderzocht en beschreven; het deskundig onderzoek heeft evenwel nog niet kunnen uitmaken wie deze bouwwerken gesticht hebben,
+het is alleen bekend dat zij eeuwen en eeuwen oud moeten zijn.
+
+</p>
+<p>Maar om terug te komen op Lijdenburg: tegenover de partij die de taklijn wou laten beginnen in Machado-dorp, stond een andere,
+die de lijn wou laten aftakken in Belfast, een 40 kilometer nader bij Pretoria. Op deze wijze zou de nieuwe lijn een ander,
+misschien nog beter deel van het district ontwikkelen; zij zou ook om zoo te zeggen rakelings voorbij veelbelovende kolenlagen
+gaan, en ten slotte wisten de personen die bij deze kolenlagen belang hadden het door te zetten, dat de nieuwe lijn van Belfast
+uit werd gebouwd.
+
+</p>
+<p>Driemaal in de week wordt nu &#8217;s avonds in Pretoria een rijtuig voor Lijdenburg ingehaakt in den mailtrein naar Louren&ccedil;o-Marques;
+&#8217;s morgens zes uur wordt dat dan te Belfast uitgeschakeld en een half uur later vertrekt de trein naar Lijdenburg. De heele
+trein bestaat dan uit nog een personenrijtuig en verder uit enkele goederenwagens. Een paar haltes verder wordt de Kopjes-kolenmijn
+gepasseerd, met Hollandsch kapitaal onder een Hollandschen bestuurder ontgonnen. De volgende stopplaats is Dullstroom, 6800
+voet boven de zee, op &eacute;&eacute;n na het hoogste station in de Unie. Van het dorpje zelf, indertijd door Hollandsch kapitaal aangelegd
+als kolonie voor Hollandsche landbouwers, is uit den trein niet veel te zien; het ligt te veel achter een plooi van het terrein.
+Na Dullstroom daalt de lijn voortdurend langs een aantal halten, waar niets aanwezig is dan een bord met den naam van de halte,
+en een wachthuis met telefoon, van waaruit het publiek gratis de stations aan beide einden van de spoorlijn mag opbellen,
+om te hooren hoeveel de trein over zijn tijd is, naar het eindpunt Lijdenburg. De drie &#8220;treindagen&#8221;: Maandag, Woensdag en
+Vrijdag, zijn daar altijd drukke dagen. Al lang voor half elf, het officieele uur van aankomst, staan de omnibussen van de
+beide h&ocirc;tels, een paar huurrijtuigen en de eenige taxi op het pleintje voor het <span class="pagenum">[<a id="xd0e150" href="#xd0e150">172</a>]</span>station. Een weinig na tien komt dan heel, heel in de verte, een 18 K. M. ver een zwarte streep te zien, die langzaam voortschuift.
+Even later blijft hij een paar minuten staan bij de laatste halte. Dan verdwijnt hij in een plooi van het terrein, en komt
+pas vlak bij het station weer te voorschijn. Voor enkele minuten is dan het anders zoo uitgestorven station vol leven en beweging.
+
+
+</p>
+<p>Een uur later komen de zakenmenschen aan het postkantoor afhalen wat er gesorteerd in hun bussen ligt. Want om drie uur sluit
+de post alweer; een uur later vertrekt de trein, maar nu hij voortdurend moet klimmen, doet hij meer dan een uur langer over
+het traject dan &#8217;s morgens.
+
+</p>
+<p>Tot voor ongeveer een jaar vertrokken uit Lijdenburg, in aansluiting op de treinen, door zes of acht muilen getrokken &#8220;postkoetsen&#8221;,
+groote, zware diligences die tegelijk de post meenamen, naar Pelgrimsrust, een mijndorp in het N. O. De aanleg evenwel van
+een nieuw zijlijntje, speciaal voor die plek, heeft daar een eind aan gemaakt; de materialen voor de mijnen werden vroeger
+op ossenwagens van Lijdenburg naar de mijnen vervoerd maar nu dat ook is opgehouden, is Lijdenburg een stil, slapend dorp
+geworden, zooals er zoovele zijn in Transvaal.
+
+</p>
+<p>Het gewone Transvaalsche dorp heeft n. l. nooit eenige industrie. Het is de zetel van den magistraat die rechtspreekt in alle
+voorkomende eenvoudige burgerlijke en crimineele gevallen; er wonen een paar procureurs, tevens notarissen, een of meer dokters,
+en eenige ambachtslieden; verder zijn er een paar scholen, wat winkels, en daar houdt het mee op. Het aantal ambachtslieden
+is altijd maar klein; de Boeren zijn over het algemeen bijzonder handig, en repareeren zelf hun wagens, schoenen, etc.; de
+meesten kunnen ook wat timmeren, metselen, etc. zoodat er in Zuid-Afrika veel minder vraag is naar ambachtsmenschen dan in
+Europa. In Lijdenburg heeft het gouvernement een mooie, groote school gebouwd, en verder is er een &#8220;Convent&#8221;, d. w. z. een
+door nonnen bestuurde school voor jongens tot ongeveer negen, voor meisjes tot ongeveer achttien jaar. Voor kinderen, die
+een paar kilometer van het dorp wonen stelt het gouvernement op uiterst gemakkelijke voorwaarden ezels beschikbaar; waar niet
+meer dan twee kinderen uit een gezin schoolgaan, komen zij, ook meisjes, meestal elken morgen op de ezels naar het dorp; waar
+meer dan twee kinderen zijn, brengen de ezels hen in een wagentje naar het dorp.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-172.jpg" alt="Wagens en tenten op het Kerkplein bij een &raquo;Nachtmaal&#8221;." width="514" height="324"><p class="figureHead">Wagens en tenten op het Kerkplein bij een &raquo;Nachtmaal&#8221;.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Voor een buitenstaander evenwel, die telkens weer ziet hoe de kinderen alleen door hard en voortdurend ranselen de ezels er
+toe kunnen brengen hun plicht te doen (de ezels hier zijn meest ongeloofelijk koppig) is die ezelverstrekking van zeer twijfelachtig
+paedagogisch nut. Voor kinderen die nog verder van het dorp wonen, zijn er in de dorpen meest logieshuizen, die een subsidie
+krijgen van den staat en vaak ook van de kerk. De gouvernementsscholen zijn over de geheele Transvaal vrij, zooals indertijd
+in 1910 bepaald is, toen de Transvaal, vrijwel zonder schulden, toetrad tot de Unie van Zuid-Afrika, met o.a. de diep in de
+schulden stekende Kaapkolonie, waar nu op alle scholen schoolgeld betaald wordt.
+
+</p>
+<p>Het &#8220;Convent&#8221; geeft eens in het jaar een uitvoering, waarop de leerlingen muziek laten hooren, een klein komediestukje opvoeren
+enz. Op de gouvernementsschool is er eens in het jaar een feestje, waarop de leerlingen wedstrijden houden in hardloopen,
+enz.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p>Elk Zuid-Afrikaansch dorp telt eenige groote winkels, waar de Boeren uit den omtrek alles kunnen koopen wat zij maar bij mogelijkheid
+noodig kunnen hebben, en waar zij tevens hun producten kunnen verkoopen.
+
+</p>
+<p>In de praktijk voert dit er dikwijls toe, dat een Boer het heele jaar door op crediet koopt, en dan voor zijn oogst moet nemen
+wat de winkelier hem er voor geven wil. In de laatste jaren zijn er, met steun van het gouvernement op vele dorpen co&ouml;peratieve
+vereenigingen opgericht, waar de leden goedkoop geholpen werden aan zaaikoren, landbouwwerktuigen, etc.; en waar zij tevens
+een behoorlijken prijs voor hun producten krijgen.
+
+</p>
+<p>In den oogsttijd komt het voor, dat het dorp vol ossenwagens is, die ma&iuml;s en koren aanvoeren, maar in gewone tijden is het
+er stil. Nu en dan komen enkele boeren naar het dorp, om inkoopen te doen, hun procureur te raadplegen of iets dergelijks;
+of wel er komt eens een wagen om brandhout te verkoopen, of een met vruchten; maar dat is ook al.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure floatRight" style="width: 308px"><img border="0" src="images/p1917-173-1.jpg" alt="Kaffer, met melk in flesschen te koop." width="308" height="609"><p class="figureHead">Kaffer, met melk in flesschen te koop.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Slechts viermaal in het jaar, met &#8220;Nachtmaal&#8221;, is er leven en beweging. Twee, drie dagen van te voren komen de Boeren reeds
+naar het dorp en spannen op het Kerkplein uit, in regelmatige rijen. Naast elken wagen wordt een tent opgeslagen; als de familie
+zoo groot is, dat de kap van den wagen en de tent samen nog niet voldoende slaapgelegenheid geven, worden twee, soms nog meer
+tenten opgeslagen. Enkele welgestelde Boeren hebben echter een &#8220;kerkhuis&#8221; in het dorp, een optrekje dat alleen bij de nachtmalen
+gebruikt wordt.
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e182" href="#xd0e182">173</a>]</span></p>
+<p>Behalve een godsdienstplechtigheid is het &#8220;Nachtmaal&#8221; ook &#8220;de&#8221; gelegenheid om familie en kennissen te zien en te spreken.
+Den heelen dag door brengt men elkaar bezoeken en in de meeste tenten is de koffieketel niet van het vuur. De diensten in
+de kerk beginnen meest Zaterdagsmiddags; vaak zijn er, op Zaterdag en Zondag samen zeven diensten; soms wordt Maandagsmorgens
+nog een dankdienst gehouden. De predikant wordt altijd bijgestaan door een collega uit een andere plaats. Een enkele maal
+wordt Zaterdagsavonds, na afloop van den dienst, een &#8220;gemeente-vergadering&#8221; gehouden, waarin de predikant en het kerkbestuur
+tegenover de gemeente verantwoording afleggen van hun doen en laten. Ieder lidmaat kan dan inlichtingen vragen, voorstellen
+doen, en critiek laten hooren; vooral van dit laatste wordt een veelvuldig gebruik gemaakt. Wanneer de kerk geld noodig heeft
+en de kerken in Transvaal lijden niet zelden hieraan, wordt voor den Zaterdagmiddag een &#8220;bazaar&#8221; georganiseerd. Alle gemeenteleden
+worden verzocht iets voor dit doel af te staan. Een &#8220;schaap&#8221;boer bijv. zal dan een schaap geven; een zaaiboer een zak koren;
+een ander brengt een varken, een paar kippen, wat groente, etc; de vrouwen brengen bloemen, eieren, eigengebakken brood, beschuit,
+koek, handwerken, eigengemaakte zeep, en dergel. Alles wordt bijeengebracht bv. in een leeg pakhuis, en een kaffer wordt in
+het dorp rondgestuurd met een bord, waarop bekend wordt gemaakt waar en hoe laat de bazaar gehouden wordt. Hij krijgt een
+groote bel mee, en waar alle kaffers het heerlijk vinden lawaai te maken, is het begrijpelijk dat er met animo gebeld wordt.
+Op het vastgestelde uur is de zaal dan vol met menschen; de predikant opent de kerkbazaar met een kort gebed, waarna een psalm
+wordt gezongen. Alles ligt geprijsd op de tafels; vruchten, groenten, bloemen, koek en kleine handwerken zijn dan terstond
+verkocht. Jonge meisjes loopen rond met kleine bouquetjes voor het knoopsgat, en wedijveren wie de meeste &#8220;tikkie&#8217;s&#8221; (driestuiverstukken)
+zal inzamelen. Oudere meisjes gaan rond met loten voor een groot stuk handwerk of een groote koek. Ieder lot kost een shilling;
+voor een mooi handwerk krijgen zij op deze manier al gauw 1 pst. of 1&#8211;10&#8211;0 pst. Een enkele maal wordt ook een schaap of een
+varken op deze manier verloot; meestal echter worden die bij opbod verkocht. Soms ook worden zij &#8220;uitgeschoten&#8221;; d. w. z.
+voor een shilling mag men een paar schoten doen met een luchtbuks; wie het grootste aantal punten schiet krijgt het schaap.
+Spoedig wordt het verschrikkelijk benauwd in de zaal maar er is altijd ruim gezorgd voor koffie, eigengemaakte limonade en
+eigengemaakt gemberbier. Een gewone bazaar brengt van 50 pst.&#8211;100 pst. op, maar als er voor de een of andere bijzondere gelegenheid
+eens bijzonder gewerkt was, is er wel eens een opbrengst van 400 pst. bereikt.
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-173-2.jpg" alt="Bereden politie." width="539" height="442"><p class="figureHead">Bereden politie.</p>
+</div><p>
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p>Zaterdagsavonds is het Kerkplein wel het rumoerigst; na afloop van de kerk zijn alle tenten helder verlicht, en voor alle
+tenten branden vuurtjes, waar de koffie op gekookt wordt. Des Zondags, de dag waarop het avondmaal wordt bediend, is men ernstig
+stil; Zondagsmiddags tegen zonsondergang, worden al enkele tenten afgebroken; na zonsondergang worden de ossen weer ingespannen,
+en tegen middernacht als voor de tweede maal wordt uitgespannen, is men al weer ver van het dorp, en zeker dat men toch niet
+later dan <span class="pagenum">[<a id="xd0e194" href="#xd0e194">174</a>]</span>Dinsdag, op zijn laatst Woensdag thuis zal zijn. De andere tenten worden meest Maandagmorgen afgebroken, en tegen zeven uur
+is het Kerkplein meestal weer geheel verlaten.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p>Tweemaal &#8217;s jaars brengt de zitting van het rondgaande hof, waarvoor een der rechters met zijn staf uit Pretoria overkomt,
+eenige levendigheid in het dorp. Bij loting worden een twintigtal of meer juryleden aangewezen, naar gelang van het aantal
+te behandelen zaken, uit de personen die een zekere uitgestrektheid grond bezitten, en van wier namen door een der procureurs,
+baljuw van het gerechtshof, een lijst wordt gehouden. Welke ook uit juridisch oogpunt de voor- en nadeelen van het jurystelsel
+mogen zijn, het is een feit dat het publiek hier veel meer belang stelt in en meeleeft met de rechtspraak dan in Nederland.
+Klachten over &#8220;klasse-justitie&#8221; worden hier nooit gehoord; klachten over te groote gestrengheid van de rechtspraak zijn uiterst
+zeldzaam. Integendeel wordt vaak geklaagd dat de jury&#8217;s te zachtmoedig zijn. Het gebeurt bijv. dat iemand terecht staat, beschuldigd
+van moord; na afloop van het getuigenverhoor spreken publieke aanklager en verdediger; tenslotte geeft de rechter een zoo
+onpartijdig mogelijk overzicht van de zaak. En toch, al wijst alles soms op moord, en al geeft de rechter het der jury als
+het ware in den mond het: &#8220;schuldig aan moord&#8221; uit te spreken, toch zal deze niet zelden, echt menschelijk, overwegen dat
+een uitspraak &#8220;moord&#8221; den rechter verplicht het doodvonnis te vellen, terwijl de uitspraak &#8220;strafbare manslag&#8221; voor den beschuldigde
+neerkomt op gevangenisstraf. Maar het is ook begrijpelijk dat die uitspraak niet altijd de publieke opinie zal bevredigen.
+
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-174.jpg" alt="Een verhuiswagen." width="517" height="341"><p class="figureHead">Een verhuiswagen.</p>
+</div><p>
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p>Zooals reeds gezegd is, nachtmaal en zitting van het gerecht zijn zoo ongeveer de eenige gelegenheden dat het druk is in een
+Transvaalsch dorp. Een heel enkele keer komt er eens een circus, en in de grootere dorpen kan men eens per week een bioscoop
+bezoeken, maar verder is men aangewezen op eigen huis en op een omgang met kennissen en vrienden. Men legt over en weer bezoeken
+af en het is begrijpelijk dat bij gebrek aan andere stof de verleiding groot is, zich te verdiepen in de fouten en tekortkomingen
+der niet-aanwezigen en dat door het voortdurend ronddraaien in een klein kringetje op den duur maar weinigen sterk genoeg
+blijken te zijn om de verleiding tot &#8220;schenderen&#8221; te weerstaan.
+
+
+
+
+</p>
+</div>
+<div class="div1">
+<h2 class="normal">De Fakirs van Indi&euml;.</h2>
+<p>Sedert de oudheid tot in onze dagen, zoo verhaalt Prof. Dr. R. St&uuml;be in Reclam&#8217;s Universum, zijn de indische &#8220;boetelingen&#8221;
+eigenaardige figuren geweest in Indi&euml;&#8217;s geestelijk leven. De benaming &#8220;fakir&#8221; is echter voor deze indische asceten niet de
+juiste. Fakir heeten in Indi&euml; de mohammedaansche bedelmonniken. Het uit den bodem van het indisch geloof ontsproten ascetendom
+wordt vertegenwoordigd door de Yogins. Met dit woord worden meer in &#8217;t bijzonder de aanhangers aangeduid eener bepaalde wijsgeerige
+richting, het Yoga-stelsel. Yoga (lat. jugum &#8220;juk&#8221;) beteekent &#8220;inspanning&#8221;, dat is hier het afwenden der waarneming van de
+uitwendige wereld, en het concentreeren van den geest op het innerlijk. Daartoe dient een lichamelijke en geestelijke strenge
+oefening, waarbij alle krachten op &eacute;&eacute;n punt worden gericht. Bepaalde lichaamshoudingen, een zekere beheersching der ademhalings-organen,
+en het onbewegelijk richten van den blik op &eacute;&eacute;n punt dienen als middelen om tot dien staat van verzonkenheid te geraken. De
+Yoga-philosophie leert, dat de door deze concentratie verkregen bewustheid van het verschil in wezen tusschen geest en stof
+het middel is tot de verlossing, die bestaat in de volkomen opheffing van &agrave;lle bewustzijn, en tenslotte van dat, wat wij het
+leven noemen.
+
+</p>
+<p>Deze gedachte is reeds na te speuren in de indische oudheid. Ook de nog thans in zwang zijnde techniek dezer praktijken is
+oud. Een ander middel der indische Yogins bestaat hierin, dat de tong in de mondholte wordt teruggeslagen en de oogappels
+naar een punt tusschen de wenkbrauwen gericht. Wat de Yogins vermogen te doen, is in zekeren zin iets natuurlijks; doch de
+oefening, door eeuwen lang heerschende traditie, heeft de technische aanwending dezer auto-hypnose steeds meer volmaakt, en
+daarmede resultaten bereikt, die ons met recht ten hoogste verwonderlijk, den Indi&euml;rs echter als de wonderbare werking van
+goddelijke machten voorkomen. Door hun vermogen zichzelf in langdurigen staat van katalepsie of hypnose te brengen, geraakten
+de Yogins in den roep van bijzondere heiligheid en wonderdadige macht, en die vereering wisten zij handig te gebruiken. De
+kunst der auto-hypnose werd door hen beoefend als een soort sport, die rijke verdienste afwierp.
+
+</p>
+<p>Er waren, en zijn echter ook thans nog in Indi&euml; onder de Yogins wijsgeerig gevormde mannen, die door de Yoga-praktijk een
+mystiek doel meenen te <span class="pagenum">[<a id="xd0e218" href="#xd0e218">175</a>]</span>bereiken, die in een woord de visioenen van een hysterischen of kataleptischen toestand (&#8220;trance&#8221;) voor werkelijkheid houden.
+Zij meenen in dien staat eene mystieke vereeniging met de wereldziel te bereiken, van alle grenzen en boeien der lichamelijkheid
+te zijn ontdaan, en de volkomen heerschappij over het materieele zijn te hebben verkregen. De Yogin kan alle dingen die hij
+wenscht, verkrijgen en weet alles wat geschiedt, in heden, verleden en toekomst. Eindelijk wordt hij met de godheid zelf vereenigd
+en is daardoor ontheven van den dwang eener wedergeboorte in een aardsch bestaan. Dit alles zijn oude voorstellingen der Yoga-leer,
+die wortelen in hare grondgedachte. In de praktijk treedt in het indische volksleven een andere trek meer op den voorgrond:
+het geloof, dat de Yogins begiftigd zijn met wonderbare vermogens en toovermacht, die zij ten goede en ten kwade kunnen aanwenden.
+De tooverij is altijd een bestanddeel van den indischen godsdienst geweest, zij is doorgedrongen in den cultus der groote
+goden en heeft alle religieuse voorstellingen doordrongen. Wel heerschten onder de priesterkaste hoogere opvattingen, maar
+nooit hebben de priesters hun eigen geloof duidelijk afgescheiden van dat der groote massa. Men wilde dit blijkbaar niet,
+daar de priesters door in te gaan op de naieve voorstellingen van het volk, hunnen invloed op het zieleleven hunner volgelingen
+wisten te behouden.
+
+</p>
+<p>Thans wordt ons de indische askese eerst volkomen duidelijk. Zij is niet slechts het middel ter overwinning van de wereld,
+zooals bij andere godsdiensten; zij is v&oacute;&oacute;r alles een werktuig om in het bezit te geraken van bovennatuurlijke macht. De geheele
+godsdienst van Indi&euml; is door die gedachte in magische richting geleid. Niet de goden zijn de hoogste machten, maar de boetende
+heilige, dien zelfs de goden dikwijls vreezen. Het offer zelf wordt een magisch middel, om de goden te dwingen. Het hoogste,
+dat de mensch kan bereiken, is de askese of &#8220;boete&#8221;. De goden zelf hebben hun macht slechts door langdurige en harde boetedoening
+gewonnen.
+
+</p>
+<p>De Yogins plegen een zwervend leven te leiden. Overal treft men ze aan in het Indi&euml; van onzen tijd, op de markten en bij volksfeesten,
+buiten op het land, in &#8217;t gebergte en in de duistere diepten van het woud. Zij gaan geheel naakt, of in lompen gehuld; dikwijls
+is hun lichaam dik bestrooid met asch, en in onze oogen bijna belachelijk door zijn afstootendheid. Onderling worden zij weer
+onderscheiden in talrijke sekten, verschillend in opvatting en beoefening hunner leer. Ze stammen volstrekt niet allen uit
+de lagere klassen; alle kasten zijn onder hen vertegenwoordigd. De dikwijls afschuwelijke kwellingen, die zij zichzelf aandoen
+in hun ascetischen drang, zijn van allerlei aard. De oud-indische litteratuur schildert ze veel in hun zeldzame afwijkingen,
+en die getuigenissen uit het grijs verleden worden door hedendaagsche opmerkers bevestigd. Zoo is het bijv. een geliefkoosd
+gebruik, dat de asceet in de gloeiende indische zon tusschen vier brandende houtstapels gaat zitten. In het drama &#8220;Sakuntala&#8221;
+wordt een Yogin geteekend, die jarenlang als een paal stilstaat, mieren hebben hun nest gebouwd om zijn lichaam en in zijn
+verwilderd hoofdhaar nestelen de vogels. Dat is niet louter dichterlijke fantasie. Een andere kwelling is het zitten en zelfs
+slapen op een plank, waarin spijkers zijn geslagen, ook de schoenen zijn dikwijls van binnen van scherpe spijkerpunten voorzien.
+Hierbij zal wel de gevoelloosheid eene rol spelen, die bij zekere zware zenuwziekten een veel voorkomend verschijnsel is.
+Daarbij komt natuurlijk ook bedrog voor; zoo hoorde ik van een Yogin, die zijn rug spaarde door een blikken plaat onder zijn
+kleeding te dragen. Een zeer moeilijke en pijnlijke oefening bestaat hierin, dat de asceet dagen&#8212;ja wekenlang, op een stok
+geleund, op &eacute;&eacute;n been staat. Het ophangen aan een boom of paal, met het hoofd naar beneden, komt ook voor, en is door europeesche
+reizigers gezien. Onuitputtelijk is de vindingrijkheid der Yogins in het uitdenken van dergelijke martelingen. Zoo bindt een
+dezer lieden zijn arm vast aan een stok, zoodat het lichaamsdeel loodrecht omhooggestoken blijft. Het gevolg is volkomen verstijving
+of verlamming, zoodat de arm niet weer in de natuurlijke houding kan worden teruggebracht. Of de boeteling houdt de hand zoolang
+gesloten, tot de lange nagels al groeiend tusschen vleesch en beenderen tot den rug der hand doordringen. Dikwijls brengen
+zij zichzelf gruwelijke verminkingen toe, die als uitingen van religieusen waanzin moeten beschouwd worden.
+
+</p>
+<p>Over geen der wonderlijke handelingen van de zoogenaamde &#8220;fakirs&#8221; is in Europa zooveel gesproken en geschreven als over hun
+vermogen, zich kunstmatig in werkelijke schijndooden te veranderen, en zich in dien toestand zelfs te laten begraven. Daaromtrent
+zijn waarnemingen gedaan, die elken twijfel buitensluiten. Reeds in de 17de eeuw bericht de fransche reiziger Thevenot, een
+zeer betrouwbaar opmerker, dat fakirs zich &#8220;voor een bepaalden tijdsduur in kuilen onder de aarde lieten begraven&#8221;. Uit het
+jaar 1728 dateert de mededeeling, dat indische asceten negen of tien dagen in een grafkuil bleven liggen, zonder voedsel en
+in dezelfde houding,&#8212;lucht werd hun door een kleine opening toegevoerd. Een werkelijke begrafenis van een Yogin, waarbij het
+lichaam in een kist lag, heeft tusschen 1820 en &#8217;30 plaats gehad. Door geregelde bewaking van het graf en andere maatregelen
+was daarbij geen mogelijkheid tot bedrog.
+
+</p>
+<p>Het is echter een vergissing, als men meent, dat deze kunst veelvuldig door de Yogins wordt beoefend. Inderdaad is er slechts
+&eacute;&eacute;n man geweest, die door oefening van jaren den kataleptischen toestand z&oacute;&oacute;lang wist te doen voortduren, dat de levensgeesten
+gedurende veertig dagen zoo goed als geweken waren, en hij al dien tijd onder de aarde lag. Het was de Yogin Haridas, die
+zich viermaal,&#8212;en wel tegen goede betaling&#8212;liet begraven, drie, tien, dertig en veertig dagen achtereen. Noch v&oacute;&oacute;r hem, noch
+na zijn dood, in 1837, is in Indi&euml; een Yogin bij machte geweest tot een dergelijke prestatie. Ons zijn twee gevallen bekend,
+waarin deze proefnemingen van Yogin&#8217;s met den dood eindigden.
+
+</p>
+<p>Haridas was afkomstig uit Lahore, in het noordwesten van Indi&euml;, en leidde als Yogin een zwervend <span class="pagenum">[<a id="xd0e230" href="#xd0e230">176</a>]</span>leven. Hij werd wegens zijn bijzondere gaven algemeen als een heilige vereerd. Hoe hij zijn schijnbaren dood voorbereidde
+wordt ons uitvoerig medegedeeld. Eenige dagen te voren gebruikte hij niets dan wat melk. Op den dag der begrafenis slikte
+hij een smalle strook linnen in van dertig ellen lengte, en trok dien weer uit de keel terug. Daarna zette hij zich tot aan
+de schouders in een met water gevuld bad. Het doel was de verwijdering van alle vreemde stoffen uit maag en ingewanden. Daarna
+stopte hij was in de ooren en neusgaten, en boog zijn tong achterwaarts in de mondholte. De ademhaling hield nu op, en weldra
+trad verstijving in. Haridas zag er thans volkomen uit als een lijk. Het lichaam werd in een doek gewikkeld en in een kist
+gelegd, die van een stevig slot en grendels was voorzien. Daarna werd de kist neergelaten in een kuil van vier voet diepte;
+de aarde werd vastgestampt, en gerst hierin gezaaid. De plek werd voortdurend bewaakt door mohammedaansche soldaten. Toen
+Haridas na veertig dagen werd opgegraven vond men het lichaam precies in dezelfde houding. De armen en beenen waren stijf
+en gerimpeld, het hoofd lag als bij een doode op den eenen schouder. De europeesche medicus, die het onderzoek leidde, kon
+pols, hartslag noch ademhaling constateeren.&#8212;Thans gingen leerlingen van den Yogin aan het werk, die het lichaam baadden in
+zeer warm water, armen en beenen masseerden en meermalen gloeiend tarwedeeg op het hoofd legden. De waspropjes werden uit
+neus en ooren verwijderd, de mond geopend met een tusschen de tanden geschoven mes, en de tong naar voren getrokken. De oogleden
+werden ingewreven met gesmolten boter, en geopend; de oogen waren nog dof en strak.
+
+</p>
+<p>Weldra vertoonden zich stuiptrekkingen, de neusvleugels bewogen, de spieren spanden zich. Op dat oogenblik goot een dienaar
+Haridas gesmolten boter in den mond. Na enkele minuten kregen de oogen hun natuurlijken glans terug. Het volle bewustzijn
+was weergekeerd omstreeks een half uur nadat het lichaam uit de kist was genomen. De uit den dood opgewekte sprak, hoewel
+zacht en met zwakke stem, met de omstanders.
+
+</p>
+<p>Hoe is dit verwonderlijke en ook in Indi&euml; in zijn soort eenige geval te verklaren? De physiologie geeft daarop haar antwoord.
+Het feit is haar bekend, dat er toestanden zijn, waarin het levensproces wordt gereduceerd tot een minimum, dat toch nog tot
+het doen voortduren van dat proces voldoende is. De Yogin had zich in dien staat van uiterste beperking aller levensfuncties
+weten te brengen. In dien toestand was ook de geringe luchttoevoer voldoende, die door de aardlaag in de kist kon dringen.
+Het lichaam wordt onderhouden door het verbruik van zijn eigen vet en celweefsel. Ook Haridas was sterk vermagerd. Bij langeren
+duur van de proef zou stellig de dood zijn ingetreden.
+
+</p>
+<p>Nog blijft de vraag onopgelost, hoe het den Yogin mogelijk is, den kunstmatigen stilstand van hart en ademhaling te bewerken.
+De Weener medicus L. Schr&ouml;tter beschouwt het als &#8217;t gevolg van willekeurige samentrekking eener halsspier. Voor den lang aanhoudenden
+duur van dezen kunstmatigen schijndood heeft men nog geene verklaring weten te vinden. Er werd beweerd, dat Haridas een narcotisch
+middel innam eer hij zich in den toestand van katalepsie bracht. In ons klimaat zouden dergelijke proeven niet mogelijk zijn;
+hiervoor wordt een indische temperatuur vereischt, waardoor de gloeiende bodem ook nog op vrij groote diepte het lichaam zooveel
+warmte schenkt, als noodig is v&oacute;&oacute;r zijn levensbehoud.
+
+</p>
+<p>De hier medegedeelde feiten zijn van historisch zoowel als medisch standpunt beschouwd, aan geen twijfel onderhevig. Zeker
+is het dat de Indi&euml;rs dingen verrichten, die onze kracht te boven gaan; doch buiten de grenzen der natuurlijke mogelijkheid
+liggen ook de kunsten der Yogins niet. Slechts eene oppervlakkige kritiek zal alles voor onwerkelijk houden, wat haar eigen
+wezen vreemd is; doch men begeeft zich op gevaarlijke wegen, zoo men voor de hier vermelde feiten andere dan natuurlijke verklaringen
+zoekt.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/o1917-176.gif" alt="Ornament." width="352" height="39"></div><p>
+
+
+</p>
+</div>
+</div>
+<div class="back">
+<div class="transcribernote">
+<h2>Colofon</h2>
+<h3>Beschikbaarheid</h3>
+<p>Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen overal, met vrijwel geen beperkingen van welke soort dan ook. U mag het
+kopi&euml;ren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden van de Project Gutenberg Licentie bij dit eBoek of on-line op <a href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.
+
+</p>
+<p>Dit eBoek is geproduceerd door het on-line gedistribueerd correctie team op <a href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.
+
+</p>
+<p lang="en">This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give
+it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at <a href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.
+
+</p>
+<p lang="en">This eBook is produced by the Online Distributed Proofreading Team at <a href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.
+
+</p>
+<h3>Codering</h3>
+<p>Dit bestand is in een verouderde spelling. Er is geen poging gedaan de tekst te moderniseren. Afgebroken woorden aan het einde
+van de regel zijn stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel zijn gecorrigeerd. Dergelijke correcties zijn
+gemarkeerd met het corr-element.
+
+</p>
+<p>Hoewel in het origineel laag liggende aanhalingstekens openen gebruikt, zijn deze in dit bestand gecodeerd met &#8220;. Geneste
+dubbele aanhalingstekens zijn stilzwijgend veranderd in enkele aanhalingstekens.
+
+</p>
+<h3>Documentgeschiedenis</h3>
+<ol class="lsoff">
+<li>2009-02-24 Begonnen.
+
+</li>
+</ol>
+<h3>Externe Referenties</h3>
+<p>Dit Project Gutenberg eBoek bevat externe referenties. Het kan zijn dat deze links voor u niet werken.</p>
+<h3>Verbeteringen</h3>
+<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p>
+<table width="75%">
+<tr>
+<th>Bladzijde</th>
+<th>Bron</th>
+<th>Verbetering</th>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e130">170</a></td>
+<td width="40%">eenigzins</td>
+<td width="40%">eenigszins</td>
+</tr>
+</table>
+</div>
+</div>
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Een en ander over het dorpsleven in
+Transvaal, by Uitlander
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DORPSLEVEN IN TRANSVAAL ***
+
+***** This file should be named 28182-h.htm or 28182-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/8/1/8/28182/
+
+Produced by The Online Distributed Proofreading Team at
+https://www.pgdp.net/
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/28182-h/images/ie1917-169.gif b/28182-h/images/ie1917-169.gif
new file mode 100644
index 0000000..3ed8547
--- /dev/null
+++ b/28182-h/images/ie1917-169.gif
diff --git a/28182-h/images/o1917-176.gif b/28182-h/images/o1917-176.gif
new file mode 100644
index 0000000..3e3abbb
--- /dev/null
+++ b/28182-h/images/o1917-176.gif
diff --git a/28182-h/images/p1917-169-1.jpg b/28182-h/images/p1917-169-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b19b21e
--- /dev/null
+++ b/28182-h/images/p1917-169-1.jpg
diff --git a/28182-h/images/p1917-169-2.jpg b/28182-h/images/p1917-169-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..49f89fe
--- /dev/null
+++ b/28182-h/images/p1917-169-2.jpg
diff --git a/28182-h/images/p1917-170.jpg b/28182-h/images/p1917-170.jpg
new file mode 100644
index 0000000..8229f69
--- /dev/null
+++ b/28182-h/images/p1917-170.jpg
diff --git a/28182-h/images/p1917-171.jpg b/28182-h/images/p1917-171.jpg
new file mode 100644
index 0000000..7320819
--- /dev/null
+++ b/28182-h/images/p1917-171.jpg
diff --git a/28182-h/images/p1917-172.jpg b/28182-h/images/p1917-172.jpg
new file mode 100644
index 0000000..fb49ece
--- /dev/null
+++ b/28182-h/images/p1917-172.jpg
diff --git a/28182-h/images/p1917-173-1.jpg b/28182-h/images/p1917-173-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..81854fa
--- /dev/null
+++ b/28182-h/images/p1917-173-1.jpg
diff --git a/28182-h/images/p1917-173-2.jpg b/28182-h/images/p1917-173-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c3b2cec
--- /dev/null
+++ b/28182-h/images/p1917-173-2.jpg
diff --git a/28182-h/images/p1917-174.jpg b/28182-h/images/p1917-174.jpg
new file mode 100644
index 0000000..cfd7923
--- /dev/null
+++ b/28182-h/images/p1917-174.jpg
diff --git a/28182-page-images/p169a.png b/28182-page-images/p169a.png
new file mode 100644
index 0000000..cd66d52
--- /dev/null
+++ b/28182-page-images/p169a.png
diff --git a/28182-page-images/p169b.png b/28182-page-images/p169b.png
new file mode 100644
index 0000000..2d4857b
--- /dev/null
+++ b/28182-page-images/p169b.png
diff --git a/28182-page-images/p169c.png b/28182-page-images/p169c.png
new file mode 100644
index 0000000..eb89edb
--- /dev/null
+++ b/28182-page-images/p169c.png
diff --git a/28182-page-images/p170.png b/28182-page-images/p170.png
new file mode 100644
index 0000000..a088153
--- /dev/null
+++ b/28182-page-images/p170.png
diff --git a/28182-page-images/p171.png b/28182-page-images/p171.png
new file mode 100644
index 0000000..a027a08
--- /dev/null
+++ b/28182-page-images/p171.png
diff --git a/28182-page-images/p172.png b/28182-page-images/p172.png
new file mode 100644
index 0000000..20df2e8
--- /dev/null
+++ b/28182-page-images/p172.png
diff --git a/28182-page-images/p173.png b/28182-page-images/p173.png
new file mode 100644
index 0000000..97bebb4
--- /dev/null
+++ b/28182-page-images/p173.png
diff --git a/28182-page-images/p174.png b/28182-page-images/p174.png
new file mode 100644
index 0000000..57f80e2
--- /dev/null
+++ b/28182-page-images/p174.png
diff --git a/28182-page-images/p175a.png b/28182-page-images/p175a.png
new file mode 100644
index 0000000..8526bf6
--- /dev/null
+++ b/28182-page-images/p175a.png
diff --git a/28182-page-images/p175b.png b/28182-page-images/p175b.png
new file mode 100644
index 0000000..ec7ebb8
--- /dev/null
+++ b/28182-page-images/p175b.png
diff --git a/28182-page-images/p176a.png b/28182-page-images/p176a.png
new file mode 100644
index 0000000..669f379
--- /dev/null
+++ b/28182-page-images/p176a.png
diff --git a/28182-page-images/p176b.png b/28182-page-images/p176b.png
new file mode 100644
index 0000000..6e0f2dc
--- /dev/null
+++ b/28182-page-images/p176b.png
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..10c0cf0
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #28182 (https://www.gutenberg.org/ebooks/28182)