initial commit of ebook 32304HEADmain

5 files changed, 2569 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/32304-0.txt b/32304-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..24ee7d2
--- /dev/null
+++ b/32304-0.txt
@@ -0,0 +1,2553 @@
+The Project Gutenberg EBook of Love (trilogy), by Christos Christovasilis
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Love (trilogy)
+
+Author: Christos Christovasilis
+
+Release Date: May 9, 2010 [EBook #32304]
+
+Language: Greek
+
+Character set encoding: UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LOVE (TRILOGY) ***
+
+
+
+
+Produced by Sophia Canoni
+
+
+
+
+Note: The tonic system has been changed from polytonic to
+monotonic, otherwise the spelling of the book has not been
+changed. Bold words have been included in &. Words in
+italics have been included in _. Footnotes within notes
+have been placed immediately below the note and have been
+indented
+
+Σημείωση: Το τονικό σύστημα έχει αλλάξει από πολυτονικό σε
+μονοτονικό. Κατά τα άλλα έχει διατηρηθεί η ορθογραφία του
+βιβλίου. Λέξεις με έντονους χαρακτήρες περικλείονται σε &.
+Λέξεις με πλάγιους χαρακτήρες περικλείονται σε _.
+Σημειώσεις μέσα στις σημειώσεις έχουν τεθεί ακριβώς από κάτω
+από την σημείωση.
+
+Χ. ΧΡΗΣΤΟΒΑΣΙΛΗ
+
+Η ΑΓΑΠΗ
+(ΤΡΙΛΟΓΙΑ)
+
+Ο ΑΝΤΡΕΙΩΜΕΝΟΣ - Η ΑΝΕΡΑΣΤΗ - Η ΜΕΓΑΛΗ ΙΔΕΑ
+ΑΘΗΝΑ
+ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟ Π. Α. ΠΕΤΡΑΚΟΥ
+1906
+
+
+
+Ο ΑΝΤΡΕΙΩΜΕΝΟΣ
+
+
+
+     Ψηλά σε ράχην ώμορφη και δεντροστολισμένην,
+     Οπούχε κάμπους γύρα της και λόγγους και λειβάδια,
+     Και βρύσες δέκα τέσσερες, εφτάκρουνες, δροσάτες,
+     Με κάνναλες ολάργυρες και γούρνες μαρμαρένιες,
+     Είταν ‘νας Πύργος πάμπαλιος, χίλιων χρονώνε πύργος,
+     Πούχε τους τοίχους του πλατυούς, γερούς, βραχοχτισμένους,
+     Πράσινους, καταπράσινους και με κισσούς ντυμένους,
+     Υπέρψηλα παράθυρα με σιδηριές φραγμένα
+     Και θύρα δίφυλλη χοντρή, σιδηροσκεπασμένη,
+     Πάντα κλεισμένη και βουβή, μανταλωμένη πάντα,
+     Και μέσα κάθονταν κλειστή με τετρακόσιες δούλες,
+     Ωριοπανώρια κορασιά, στον κόσμο ξακουσμένη,
+     Ρηγάγγονο, ρηγόπαιδο, μοναχοθυγατέρα,
+     Πούχε τον ήλιο πρόσωπο και το φεγγάρι στήθος
+     Και τον λαμπρόν αυγερινό στη φλογερή ματιά της,
+     Κι’ εννιά λιοντάρια για σκυλλιά στους άλυσους δεμένα,
+     Π’ όλην τη νύχτα τ’ άφινε λυτά να τριγυρίζουν
+     Μες στες πλατύχωρες αυλές, τες μαρμαροστρωμένες,
+     Να τη φυλάν κοιμάμενη, σαν μπιστεμένοι φίλοι,
+     Μην έμπουν μέσα αλλόφυλοι, κι’ εχτροί και την αρπάξουν,
+     Για να ονειρεύεται ήσυχη στ’ ολόχρυσο κρεβάτι
+     Το παλληκάρι τώμορφο, το χιλιοπαινεμένο,
+     Που θα βρισκόντανε ποτέ στη γη την οικουμένη,
+     Να τώπαιρνε για ταίρι της, να του άνοιγε του Πύργου
+     Τη θύρα την κατάκλειστη, μαζί με την καρδιά της.
+
+     Είταν η Κόρη ολάρφανη πο μάνα, πο πατέρα....
+     Οι Μοίρες αι σκληρόκαρδες την είχανε μοιράνει,(1)
+     Που αν μάθαινε την τύχη της, το μαύρο ριζικό της,
+     Θάχανε τους γονέους της και μοναχή θα ζούσε....
+     (Την έμαθε τη μοίρα της, το μαύρο ριζικό της
+     Κ’ έχασε τους γονέους της και μοναχή της ζούσε)
+     Κι’ αν έβγαινε και μια στιγμήν από τον Πύργον έξω,
+     Θάχανε και τον Πύργο της και τ’ άπειρα της πλούτη
+     Και το ψωμί θα λίμαζεν, όσον καιρό κι’ αν ζούσε,
+     Κι’ αν όποιον έπαιρν’ άντρα της κι’ αν όποιον αγαπούσε
+     Δεν είταν άξιος κι’ ώμορφος, γερός και παλληκάρι,
+     Θα ρεύανε τα μάτια της, πο το πολύ το κλάμα
+     Και πάντα μες στη σκοτεινιά θεότυφλη θα ζούσε.
+     Κι’ η Κόρη, ξέροντας καλά το μαύρο ριζικό της,
+     Δεν έβγαιν’ έξω κάμποτε, μόν’ κάθονταν κλεισμένη
+     Και γύρευε άντρα ανεύρισκον σ’ Ανατολή και Δύση,
+     Που να είνε άξιος κι’ ώμορφος, γερός και παλληκάρι.
+
+     Προξενητάδες πέζευαν στον Πύργο καθεμέρα
+     Της Κόρης της πεντάμορφης, της ξακουσμένης Κόρης,
+     Άλλοι σταλμένοι απ’ άρχοντες, κι’ από ρηγάδες άλλοι,
+     Και προξενιές της φέρνανε και τη ζητούσαν νύφη
+     Για ζηλευτά ρηγόπουλα, για πρώτους αφεντάδες,
+     Κι’ εκείνη πάντα αρνώντανε το λόγο της να δώση,
+     Κι’ ουδέ ρηγόπουλο ήθελε, κι’ ουδέ κανέν’ αφέντη,
+     Αλλ’ ήθελε άξιον κι’ ώμορφο, γερόν και παλληκάρι,
+     Που να μην έχη ταίρι του σ’ όλη την οικουμένη,
+     Στη δύναμη, στην ωμορφιά και στο γλυκό τραγούδι,
+     Και μαραμένοι γύριζαν όλ’ οι προξενητάδες,
+     Χωρίς την αρραβώνα της την πολυζηλεμένη.
+     Κι’ η Κόρη κάθονταν κλειστή, πικρή και μαραμένη,
+     Κι’ ως που να βρη το ταίρι της κατά την αρεσιά της,
+     Καθώς αι μαύρες Μοίρες της την είχανε μοιράνει.
+     Τρεις ώρες εστολίζονταν ακέριες κάθε μέρα,
+     Μπρος σε διαμαντοστόλιστον κι’ ολόχρυσον καθρέπτη,
+     Και ξένταε και χτένιζε μακρυά μαλλιά και μαύρα,
+     Με διαλυστήρι ολόχρυσο και λεφαντένιο χτένι,
+     και τάπλεγε μακρυά-μακρυά και τάφκιανε πλεξίδες,
+     Σταυροδεμένες ώμορφα στη μέση στη χωρίστρα.
+     Τρεις άλλες ώρες έγνεθε μετάξι διαλεγμένο,
+     Μ’ αδράχτι, βέργα, μάλαμμα, σφοντύλι διαμαντένιο,
+     Και ρόκα χρυσοκέντητη με χίλια δυο κεντίδια
+     Κι’ έβγαζε γνέμα κάτασπρο, σα φεγγαριού λαμπρύλες....
+     Άλλες τρεις ώρες ύφαινε μεταξωτά διασίδια
+     Σε λεφαντένιον αργαλειό με χρυσαφένιο χτένι
+     Κι’ έβγαζε βλάρια το πανί μ’ ολάργυρη σαΐτα,
+     Κι’ άλλες τρεις ώρες κάθονταν ψηλά στο παραθύρι,
+     Κι’ αγνάτευε κατάκαμπα κι’ αγνάτευε τες ράχες,
+     Να ιδή το νιο που ωρέγονταν, τον ποθητό λεβέντη,
+     Που θα είταν άξιος κι’ ώμορφος, γερός και παλληκάρι,
+     Και θάρχονταν χαρούμενος γυναίκα να την πάρη,
+     Και προς το γύρμα του ήλιου αρχίναε το τραγούδι,
+     Με μια χαρμόσυνη φωνή, σαν απ’ αγγέλου στόμα.
+
+     Και το τραγούδιν έλεγε και το τραγούδι λέγει:
+
+     « Ήλιε μου και τρισήλιε μου και κοσμογυριστή μου,
+     » Ποιος είνε άξιος κι’ ώμορφος, γερός και παλληκάρι,
+     » Να σπάζη με τα χέρια του τα σίδηρα σα βέργιες,
+     » Με το βαρύ του βάδισμα να ξερριζώνη βράχους,
+     » Να φεύγη σαν την αστραπή, να τρέχη σαν τ’ αγέρι;
+
+     « Ήλιε μου και τρισήλιε μου και κοσμογυριστή μου.
+     » Ποιος είνε άξιος κι’ ώμορφος, γερός και παλληκάρι,
+     » Να καβαλλάη τα θεριά, να πιάνη τα λιοντάρια,
+     » Να ξελακκόνη τα βουνά και να τ’ αναμοχλεύη.
+     » Και μες στ’ αναμοχλέματα ποτάμια να γυρίζη;
+
+     « Ήλιε μου και τρισήλιε μου και κοσμογυριστή μου,
+     » Ποιος είνε άξιος κι’ ώμορφος, γερός και παλληκάρι,
+     » Να μάση χίλια αγριόγιδα και να τα κάνη στάνη,
+     » Να τα βοσκάη στους γκρεμούς, στα πλάγια να τ’ αρμέγη
+     » Να βγάζη τ’ αγριοβούτυρο, να πήγη τ’ αγριοτύρι;
+
+     « Ήλιε μου και τρισήλιε μου και κοσμογυριστή μου,
+     » Ποιος είνε άξιος κι’ ώμορφος, γερός και παλληκάρι,
+     » Νάχη φωνή τον κεραυνό κι’ ανάσα τη φουρτούνα,
+     » Να τραγουδάη και νάρχωνται τ’ αρκούδια να χορεύουν,
+     » Κι’ από τη ζήλεια την πολλή τ’ αηδόνια να σωπαίνουν;
+
+     « Ήλιε μου και τρισήλιε μου και κοσμογυριστή μου,
+     » Σαν τέτοιον άντρα επιθυμώ, σαν τέτοιον άντρα θέλω,
+     » Να δώσω την αγάπη μου, να δώσω την καρδιά μου,
+     » Και τη χρυσή αρραβώνα μου, την πολυγυρεμένη,
+     » Που χίλοι την εγύρεψαν και χίλιοι την γυρεύουν
+     » Και χίλιοι φαρμακώθηκαν πο την πολλή τους λύπη,
+     » Κι’ ακόμα δεν την έδωκα κι’ ακόμα δεν τη δίνω,
+     » Γιατ’ όσοι μου την ζήτησαν και την ζητούν, κανένας
+     » Δεν είνε άξιος κι’ ώμορφος, γερός και παλληκάρι,
+     » Όπως το θέλει η Μοίρα μου, το μαύρο ριζικό μου.»
+
+     [?] διαλάλημα, της Κόρης το τραγούδι
+     Περνούσε λόγγους και βουνά και θάλασσες και κάμπους,
+     Και σαν αγέρας χύνονταν στη γη την οικουμένη,
+     Κι’ όλος ο κόσμος τ’ άκουγαν, χωριά και πολιτείες,
+     Και στέναζαν από καημό τα παλληκάρια όλα,
+     Και δάγκαναν τα χείλια τους και χτύπαγαν τα στήθια,
+     Και πέφτανε σ’ απελπισιά δεινή, γιατί κανένας
+     Δεν είταν άξιος κι’ ώμορφος, γερός και παλληκάρι,
+     Νάχη τα τέσσερα μαζύ: αξιάδα κι’ ωμορφάδα,
+     Υγεία και παλληκαριά, και να μπορή να κάνη
+     Της Κόρης τα θελήματα και τα διαλαλητά της,
+     Πώλεγε το τραγούδι της στον ήλιο στον τρισήλιο.
+
+     Μόν’ ένας δεν εστέναξε, δε δάγκασε τα χείλια,
+     Δε χτύπησε τα στήθια του μ’ απελπισιά και θλίψη,
+     Μόνο της Χήρας το παιδί, μόνον ο Γυιός της Χήρας,(2)
+     Που κοίτονταν στη φυλακή, στα σίδηρα ριγμένος,
+     Και τον κρατούσαν εκατό, τον φύλαγαν διακόσιοι,
+     Γιατ’ είταν άξιος κι’ ώμορφος, γερός και παλληκάρι,
+     Κι’ αμ’ άκουσε της Κορασιάς το ξακουστό τραγούδι,
+     Πο την αγάπη την πολλή, πο τον πολύν τον πόθο,
+     Τα δυνατά του έβαλε με την καρδιά του όλη,
+     Έγεινεν εκατό φορές πλειο δυνατός ακόμα,
+     Ετσάκισε τα σίδηρα, που είτανε ριγμένος,
+     Ξεμόχλεψε της φυλακής της σιδερένιες θύρες,
+     Πρόντησε τους φυλάκους του, σα λαφιασμένα γίδια,
+     Που τρέχουν τα βουνόπλαγα λυκοκυνηγημένα,
+     Και ρίχτηκε όξω λεύτερος, σαν άγριο λιοντάρι....
+     Σιάστηκε και στολίστηκε κι’ έβαλε τ’ άρματά του,
+     Και κίνησε χαρούμενος και κίνησε τρεχάτος,
+     Να πάη να βρη την Κορασιά, να βρη τη Ρηγοπούλα,
+     Που γύρευε άξιον κι’ ώμορφο, γερόν και παλληκάρι,
+     Να τον θελήση, γι’ άντρα της, γυναίκα να την πάρη.
+
+     Στο δρόμον οπού πήγαινε, πεζός κι’ αρματωμένος,
+     Χαρούμενος και γελαστός, με την καρδιά γεμάτη,
+     Απώναν πόθον άρρητο και μια μεγάλη αγάπη,
+     Τα βράχια ξερριζόνονταν από το βάδισμά του,
+     Κι’ έφευγε σαν την αστραπή, κι’ έτρεχε σαν τ’ αγέρι.
+
+     Έτρεχε αδιάκοπα μπροστά, σαν άγρια τρικυμία...
+     Δώδεκα οργυιές το βήμα του, το πήδημα σαράντα.
+
+     Κι’ όταν επαραβιάζονταν στο χώμα δεν πατούσε.
+     Τ’ αγροίμια ξεφωλιάζονταν, προντούσαν τ’ αγριοπούλλια,
+     Κι’ ο κουρνιαχτός σηκόνονταν και πήγαινε τ’ αψήλου,
+     Σα να είταν σύννεφο βαρύ, μαύρος καπνός κι’ αντάρα...
+     Κι’ εκεί που γοργοδιάβαινε και γοργοπερπατούσε,
+     Ένα θεριό καβάλλησε κι’ έπιασε εφτά λιοντάρια,
+     Ξελάκκωσε τρία Βουνά, τα τρία στην αράδα,
+     Και μες στα ξελακκώματα γύρισε εννιά ποτάμια,
+     Ποτάμια γοργορρέματα μ’ αφρούς και καταράχτες,
+     Κι’ έτρεχαν χώρες και χωριά, κι’ έτρεχαν πολιτείες
+     Να ιδούν της Χήρας το παιδί, να ιδούν το παλληκάρι,
+     Που διάβαινε σα διοσημειό, δα θεϊκό μεγάλο.
+
+     Και τράβαε και τράβαε κι’ όλο μπροστά τραβούσε,
+     Καβάλλα απάνω στο θεριό, που ρυάζουνταν με λύσσα.
+     Κι’ έβγαζαν τα ρουθούνια του φωτιά, καπνό και λαύρα,
+     Και παίρναν τα βουνά φωτιά και καίγονταν τα δέντρα.
+     Σειώνταν η γη στο διάβα του, φουρτουνιασμένη μαύρη,
+     Κι’ αχολογούσαν τρόγυρα λακκώματα και κόρφοι,
+     Κι’ εκεί που γοργοδιάβαινε λακκές και μεσοβούνια,
+     Ξέκοψε χίλια αγριόγιδα και τάκανε μια στάνη...
+     Τα βόσκησε μες τους γκρεμούς και τάρμεξε στα πλάγια,
+     Κι’ έβγαλε τ’ αγριοβούτυρο κι’ έπηξε τ’ αγριοτύρι.
+
+     Και τράβαγε και τράβαγε κι’ όλο μπροστά τραβούσε
+     Σα σύφουνας τρομαχτικός, σαν αγριοβόρρι μαύρο,
+     Με τ’ αγριόγιδα μπροστά με τα λιοντάρια πίσω,
+     Και τα ποτάμια πλάγι του τρεχάτα κι’ αφρισμένα...
+     Σαν κεραυνός σαλάγαγε τ’ αγριόγιδα να τρέχουν,
+     Και τα λιοντάρια ανάγκαζε να σέρνωνται κοντά του,
+     Κι’ αχούσεν η ανάσα του πο τον πολύν το μόχτο,
+     Σαν αγριεμένη θάλασσα, που σπάει στ’ ακρογιάλι,
+     Κι’ όταν εκοντοζύγωσε στης Κορασιάς τον Πύργο,
+     Ένα τραγούδι αρχίνησε να γλυκοτραγουδάη,
+     Με μια ασυνήθιστη φωνή, μ’ έναν σκοπόν ουράνιο,
+     Που τρέξανε χαρούμενα στο πλάγι του τ’ αρκούδια,
+     Πηδώντας και χορεύοντας, και χοροπερπατώντας,
+     Τ’ αηδόνια βουβαθήκανε, πο την πολλή τους ζήλεια,
+     Σωπάσαν όλα γύρω του, οι θόρυβοι σβυστήκαν,
+     Ο κόσμος όλος στάθηκε προσεχτικός ν’ ακούση
+     Τ’ αρμονικό τραγούδι του και τη γλυκειά φωνή του,
+     Πώδινε την απάντηση στης Κόρης το τραγούδι.
+
+     « Εγώ είμαι άξιος κι’ ώμορφος, γερός και παλληκάρι...
+     » Έσπασα με τα χέρια μου τα σίδηρα σα βέργες,
+     » Βράχους πολλούς ξερρίζωσα με την περπατησιά μου,
+     » Κι’ έδραμα σαν την αστραπή, κι’ έτρεξα σαν τ’ αγέρι.
+     » Εγώ είμαι άξιος κι’ ώμορφος, γερός και παλληκάρι...
+     » Εκαβαλλήκεψα θεριά, κι’ αλύσωσα λιοντάρια,
+     » Τρία βουνά ξελάκκωσα, τα τρία στην αράδα,
+     » Και μες τα ξελακκώματα γύρισα εννιά ποτάμια.
+     » Εγώ είμαι άξιος κι’ ώμορφος, γερός και παλληκάρι...
+     » Έμασα χίλια αγριόγιδα και τάκανα μια στάνη,
+     » Τα βόσκησα μες τους γκρεμούς και τάρμεξα στα πλάγια,
+     » Κ’ έβγαλα τ’ αγριοβούτυρο κ’ έπηξα τ’ αγριοτύρι.
+
+     » Εγώ είμαι άξιος κι’ ώμορφος, γερός και παλληκάρι,
+     » Έχω φωνή τον κεραυνό κι’ ανάσα τη φουρτούνα,
+     » Σαν τραγουδάω χορεύουνε στα πλάγια μου τ’ αρκούδια,
+     » Κι’ από τη ζήλεια την πολλή βουβαίνονται τ’ αηδόνια.
+
+     » Έβγα, Κυρά πεντάμορφη, και Κορασιά του Πύργου!
+     » Έβγα στο παραθύρι σου το σιδηροφραγμένο,
+     » Για να με ιδής πως έρχομαι γυναίκα να σε πάρω,
+     » Γιατ’ είμαι άξιος κι’ ώμορφος, γερός και παλληκάρι!»
+
+     Κι’ η Κόρη η πολυγύρευτη, γροικώντας τη φωνή του,
+     Και το γλυκό τραγούδι του, που χύνονταν καθάριο,
+     Σα βρύση γαργαρόνερη οε μαρμαρένια γούρνα,
+     Πετιέται στο παράθυρο, σα διψασμένο αλάφι,
+     Να ιδή τον νιον οπώρχονταν γυναίκα να την πάρη,
+     Κι’ άμα τον είδε στου θεριού τη ράχη καβαλλάρη,
+     Με τ’ αγριόγιδα μπροστά, με τα λιοντάρια πίσω,
+     Βγάζει την αρραβώνα της, την πολυγυρεμένη,
+     Που χίλιοι την εγύρευαν και χίλιοι την ζητούσαν,
+     Και χίλιοι φαρμακώθηκαν πο την πολλήν αγάπη,
+     Και του τη ρίχνει από ψηλά με το δεξί της χέρι.
+
+     Με μιας του Πύργου ανοίχτηκαν οι σιδηρένιες θύρες,
+     Πασίχαρα ακουστήκανε λαλούμενα να παίζουν,
+     Κι’ η Κόρη κάτω στη αυλή κατέβηκε τρεχάτη,
+     Και του άνοιξε την αγκαλιά, τη μοσχοβολημένη,
+     Και του είπε μ’ αναγαλλιασμό και με χαρά μεγάλη :
+     —« Εσ’ είσαι ο άντρας, που ήθελα, εσ’ είσαι κι’ ο καλός
+                                                       [μου,
+     » Γιατ’ είσαι άξιος κι’ ώμορφος, γερός και παλληκάρι!»
+
+
+
+ΣΗΜΕΙΩΣΕΣ ΣΤΟΝ «ΑΝΤΡΕΙΩΜΕΝΟ»
+
+
+
+(1) «Οι Μοίρες οι σκληρόκαρδες την είχανε μοιράνει...»
+
+Την πρώτη βραδειά που γεννηθή ένα παιδί, αγόρι ή κορίτσι, έρχονται
+οι τρεις Μοίρες (α) και του λεν τη μοίρα του. Οι μάννες,
+γνωρίζοντας τον αλάθευτο ερχομό των Μοιρών, προσπαθούν να
+κοιμούνται για να μην ακούσουν, από φόβο μην ακούσουν κακά
+προφητέματα. Καμμιά φορά οι Μοίρες, αλλά πολύ σπάνια, αφίνουν και
+δώρα, προ πάντων δαχτυλίδι, γι’ αυτό κι’ οι μάννες το πρωί ψάχνουν
+στο στρώμα του παιδιού μην εύρουν τίποτε.
+
+(2) «Μόνον της Χήρας το παιδί, μόνον ο Γυιός της Χήρας»...
+
+Στην Ήπειρο, σε πολλά τραγούδια και παραμύθια σώζεται ακόμα η
+ανάμνηση του Διγενή Ακρίτα, ως Γυιού της Χήρας. Αυτό μ’ έκανε να
+δώσω αυτό τ’ όνομα στον «Αντρειωμένο» μου.
+
+(3) Απ’ αυτά κι’ έμεινε στο Λαό η φράση: «Τα τρία κακά της Μοίρας
+του».
+
+
+
+
+Η ΑΝΕΡΑΣΤΗ
+
+
+
+
+Α. ΤΑ ΜΑΓΙΑ
+
+
+
+     Ο Γιάννος (1) ο περίφανος κι’ ο χιλιοπαινεμένος,
+     Οπού είταν άξιος κι’ ώμορφος, γερός και παλληκάρι.
+     Μια κορασίδα αγάπησε, μια λυγερή παρθένα,
+     Τη Μάρω(2) την πεντάμορφη, την πολυζηλεμένη.
+     Που την εγύρευαν πολλοί, την αγαπούσαν χίλιοι
+     Κι’ είταν αστέρι του χωριού της γειτονιάς καμάρι
+     Και της μαννούλας της χρυσή κι’ ολόχαρη ελπίδα.
+
+     Καμμιά δεν την εδιάβαινε, καμμιά δεν την περνούσεν.
+     Απ’ όσες κι’ αν ευρίσκονταν σ’ Ανατολή και Δύση.
+     Στη χάρη και στην ωμορφιά και στο γλυκό τραγούδι (3).
+     Είχε κορμάκι λυγερό και μέση δαχτυλίδι,
+     Στρόγγυλους κόρφους, πεταχτούς, χυτούς και μεστωμέ-
+                                                  [νους,
+     Δυο μαύρα μάτια φλογερά, που λάμπαν, σαν αστέρια,
+     Μέσα σε νύχτα σκοτεινή, φουρτουνιασμένη κι’ άγρια,
+     Δυο φρείδια καγγελόφρειδα, σαν ανοιχτά δοξάρια,
+     Μέτωπο κάτασπρο, πλατύ, σαν λαμπερόν καθρέφτη.
+     Μύτη λειανή, περίφανη, χυτή, σαν το κοντύλι
+     Χείλια γλυκά και κόκκινα, σαν ανοιγμένο ρόιδο,
+     Μάγουλα, σαν τριαντάφυλλα, μοσκόβολα, δροσάτα,
+     Στόμα μικρό και νόστιμο, στα γέλοια βουτηγμένο,
+     Άσπρα δοντάκια ξέξασπρα(4), σαν το μαργαριτάρι,
+     Κατακαθάριο πρόσωπο, σαν την αυγή δροσάτο.
+     Μακρυά μαλλιά μεταξωτά, σ’ ολόμαυρες πλεξίδες,
+     Λαιμό, σαν χήνας κάτασπρο, και χέρια λεφαντένια.
+     Είχε τη χάρη της αυγής, της χρυσοστολισμένης,
+     Σίντας προβαίνη ασύννεφη ψηλά στα κορφοβούνια,
+     Κι’ όταν την έπιανε ο καημός κι’ αρχίναε το τραγούδι,
+     Στέκονταν όλοι μ’ ανοιχτό το στόμα για ν’ ακούσουν,
+     Κι’ από τη ζήλια την πολλή βουβαίνονταν τ’ αηδόνια.
+
+     Και την αγάπησε πολύ την ξακουσμένη Μάρων
+     Ο Γιάννος ο περίφανος, ο Γιάννος ο λεβέντης,
+     Μ’ όλη τη λαύρα της καρδιάς, σαν που αγαπάει τ’ αυλάκι
+     Κρύο νερό και ξάστερον απάνω του να τρέχη,
+     Σαν που αγαπούνε τη δροσιά της νύχτας τα λουλούδια
+     Και της αυγής τες λαμπερές κι’ ολόχρυσες αχτίδες,
+     Σαν που αγαπούνε τα βουνά τα χιόνια τον χειμώνα,
+     Τα γίδια και τα πρόβατα τον Μάη, το καλοκαίρι,
+     Η θάλασσα τον ουρανόν, ο Απρίλης τα λουλούδια
+     Η ημέρα την ηλιολαμπήν, η νύχτα το σκοτάδι,
+     Τ’ αηδόνια τα πυκνά κλαδιά, κι’ ο αγέρας τον αιθέρα...
+     Κι’ από τον πόνο τον πολύ και την μεγάλη αγάπη
+     Της στέλλει προξενήτρα του μια αρχόντισσα μεγάλη
+     Και δαχτυλίδι ολόχρυσο μ’ ατίμητα πετράδια
+     Και τη ζητάει γυναίκα του και ταίρι της καρδιάς του.
+
+     Η Κόρη κάθονταν ψηλά σε γυάλινον εξώστη
+     Και κένταε(5) μ’ αργυρές κλωστές, χρυσές και μεταξένιες,
+     Απάνω σε κατάλευκο μεταξωτό μαντήλι,
+     Όλα τα λούλουδα της γης και τ’ ουρανού τ’ αστέρια,
+     Μαντήλι μοσκομάντηλο και της χαράς μαντήλι,
+     Που θα φορούσε τη Λαμπρή, σαν θάσαρνε με χάρη
+     Το σαραντάδιπλο χορό(6) στο χωροστάτι μέσα,
+     Κι’ εκεί που βαρυοξόμπλιαζε κ’ εκεί π’ ωριοκεντούσε
+     Την πούλια, τον αυγερινό και τον αποσπερίτη,
+     Κι’ έβανε στην εφτάστερη την πούλια αχνή λαμπράδα
+     Κι’ αχτίδες ς’ τον αυγερινό, του ήλιου θυγατέρες.
+     Κι’ ένα κομμάτι φεγγαριού στο μάγο αποσπερίτη,
+     Να σου! και μπαίνει γελαστή η αρχοντοπροξενήτρα
+     Και χαιρετάει με χαρά και με περίσσια αγάπη :
+
+     — Καλή σου μέρα, λυγερή και ξακουσμένη Μάρω!—
+     Κι’ η Μάρω προσηκόνεται και της απολογιέται :
+     — Καλώς μου την αρχόντισσα με τα γλυκά της λόγια....
+     Σαν τι αγαπάς αρχόντισσα; Το πρόσταγμά μου ποιο είναι;
+     — Δεν έρχομαι με πρόσταγμα, μον έρχομαι μ’ αγάπην...
+     Από τον Γιάννον έρχομαι, τον χιλιοπαινεμένο,
+     Που τον γυρεύουνε πολλές, τον αγαπούνε χίλιες,
+     Γιατ’ είνε άξιος κι’ ώμορφος, γέρος και παλληκάρι.
+     Και καν-καμμιά δεν αγαπά και καν-καμμιά δεν θέλει
+     Κι’ εσένα μόνον αγαπά κι’ εσένα μόνον θέλει....
+     Σε θέλει για γυναίκα του, για ποθητό του ταίρι,
+     Και να σου φέρω μώδωκε τη τίμια του αρραβώνα....
+     Πάρε την, Μάρω, φόρα την κι’ ευτυχισμένη να είσαι!
+     Κι’ αν είσαι συ πεντάμορφη και ταίρι σου δεν έχεις
+     Στη χάρη και στην ωμορφιά και στο γλυκό τραγούδι
+     Κι’ ο Γιάννος είν’ ασύγκριτος στα παλληκάρια μέσα....
+     Κι’ αν συ ταιριάζης μοναχά του Γιάννου για γυναίκα,
+     Κι’ ο Γιάννος γι’ άντρας, Μάρω μου, μονάχα εσένα πρέπει!..
+     Γιατί τα φλογερά σου αυτά τα μάτια χαμηλόνεις;
+     Μη δε σ’ αρέσει η προξενιά; Μη σ’ άλλον έχεις δώσει
+     Την τίμιαν αρραβώνα σου, την πολυγυρεμένη;
+
+     Κι’ η Μάρω απολογήθηκε με μια μεγάλη λύπη :
+     — Αρχόντισσα σ’ ευχαριστώ κι’ εσένα και τον Γάννο....
+     Την τίμιαν αρραβώνα μου δεν έχω δώσει σ’ άλλον,
+     Κι’ ουδέ το Γιάννον αγαπώ, κι’ ουδέ κανέναν άλλον
+     Είν’ η καρδιά μου μάρμαρο, είναι μια κρύα πέτρα,
+     Που δεν αιστάνθηκε ποτέ τη γλύκα της αγάπης,
+     Κι’ όταν μου φέρουν προξενιές και μου μιλούνε γι’ άντρα
+     Αιστάνομαι μι’ αποστροφή κι’ ενόχληση μεγάλη.
+
+     — Τι λόγια είν’ αυτά, που λες, πεντάμορφη μου Μάρω;
+     Ποια είταν η μαύρη η μάγισσα, πώκανε την καρδιά σου
+     Για την αγάπη αδιάφορη και κρύα, σαν την πέτρα;
+     Μάρω, δεν ξέρεις τι κακό και τι αμαρτία κάνεις
+     Στα νειάτα σου τ’ αγγελικά, στ’ ασύγκριτα σου κάλλη,
+     Αφίνοντάς τα ανύπαντρα, αφίνοντάς τα στείρα!
+     Προς τι τ’ αστέρια τ’ ουρανού, ο ήλιος το φεγγάρι,
+     Τα δάση απάνω στα βουνά, τα λούλουδα στους κάμπους,
+     Αν μάτια δεν υπάρχουνε μ’ αγάπη να τα βλέπουν;
+     Προ τι τ’ αηδονολάλημα, κι’ ό, τι λογής τραγούδι,
+     Αν δεν υπάρχη η ακοή γλυκά να τ’ απολάψη;
+     Προς τι το γάργαρο νερό της δροσερής βρυσούλας,
+     Αν δεν υπάρχη για να πιή το διψασμένο στόμα;
+     Προ τι τα τριαντάφυλλα τα μύρα της Ασίας,
+     Αν δεν υπάρχη άνθρωπος την ευωδιά να παίρνη;
+     Προς τι τα νειάτα τα γλυκά και τ’ άρρητά σου κάλλη;
+     Αν ένας νιος δεν τα χαρή, σαν το λεβέντη Γιάννο;
+     Κι’ η Μάρω βαρυοστέναξε, πο την καρδιά της μέσα
+     Και λέγει στην αρχόντισσα, και λέει στην προξενήτρα :
+     —Ό, τι κι’ αν σου είπα, αρχόντισσα, είναι καθάρια αλήθεια.
+     Δεν ημπορώ να παντρευτώ, κυρά μου, πίστεψέ με,
+     Κι’ ο Γιάννος κι’ η μαννούλα του να μη μου τώχουν κάκια.
+
+     Σαν άκουσε της λυγερής τα λόγια η προξενήτρα,
+     Γυρίζει πίσω σκυθρωπή στ’ αρχοντικό του Γιάννου
+     Κι’ ανάμεσα σε δυο ζυγιές λαλούμενα τον βρίσκει,
+     Χαρούμενον και γελαστόν, σιασμένον κι’ αλλαγμένον,
+     Που τραγουδούσε κι’ έλεγε τραγούδια της αγάπης,
+     Κι’ άμα την είδε σκυθρωπή να φανιστή μπροστά του,
+     Κατάλαβε πώς έρχονταν χωρίς την αρραβώνα
+     Της Μάρως της πεντάμορφης, της πολυζηλεμένης,
+     Και καταγής σωριάστηκε, σα λαβωμένο αλάφι.
+     Φτερανεμίστηκε η χαρά, θρονιάστηκεν η λύπη
+     Έπαψαν τα λαλούμενα και τα γλυκά τραγούδια
+     Κι’ ο Γιάννος πο τη λύπη του και την απελπισιά του
+     Έπεσε αμέσως άρρωστος βαρυά για να πεθάνη.
+
+     Δέκα γιατροί μπαινόβγαιναν, και δέκα παραστέκαν
+     Στου Γιάννου το προσκέφαλο, στου Γιάννου το κρεβάτι,
+     Και γιατρικό δεν βρίσκονταν και βότανο κανένα
+     της πονεμένης του καρδιάς τον πόνο να γιατρέψη.
+     Σαράντα μέρες κοίτονταν, σαράντα μερονύχτια
+     Μέσα σε στρώματα παχυά και κάτασπρα σεντόνια
+     Κι’ η μάννα του ξαγρύπναε στα δάκρυα βουτηγμένη
+     Κι’ αδιάκοπα τον ρώταε με πόνο και μ’ αγάπη:
+     — Τι θέλεις, Γιάννο μου, να φας και τι να πιής γυρεύεις;
+     Μη θέλεις πο λαγό τυρί κι’ απ’ άγριο γίδι γάλα(7),
+     Να στήσω στρούγκες στα βουνά και μαντριά στους κάμ-
+                                                  [πους,
+     Να βάλω στα μαντριά λαγούς κι’ αγριόγιδα στες στρούγκες,
+     Κι’ εκεί ν’ αρμέξω τους λαγούς να πήξω λαγοτύρι,
+     Ν’ αρμέξω και τ’ αγριόγιδα, τ’ αγριόγαλο να μάσω;
+     Κι’ ο Γιάννος της απάνταε και της απολογιώνταν :
+     — Δεν θέλω, μάννα, γιατρικό κι’ αρρωστικά δεν θέλω....
+     Τη Μάρω μόνον αγαπώ, τη Μάρω μόνο θέλω
+     Κι’ αν δεν τη πάρω, μάννα μου, τα κόλυβά μου βράσε».
+
+     Σαράντα μέρες πέρασαν, σαράντα μερονύχτια,
+     Κι’ απάνω στη σαράντα μια, πριν ανατείλη ο ήλιος,
+     Πετιέται ο Γιάννος, σα ζουρλός, πο το παχύ κρεβάτι,
+     Αφίνει τη μαννούλα του στην αγκαλιά του ύπνου.
+     Ζώνεται τ’ αλαφρό σπαθί κ’ αδράχνει το κοντάρι
+     Και τρέχει-τρέχει, σαν πουλλί, σα γλήγορος πετρίτης,
+     Και πάη στης Μάρως το χωριό, στ’ αρχοντικό της Μάρως.
+     Την εύρηκε που διάζονταν μεταξωτά διασίδια,
+     Μες στη πλατειά της την αυλή, τη μαρμαροστρωμένη,
+     Κι’ έπεσε στα ποδάρια της και με καημό της λέγει:
+
+     —Λυπήσου, Μάρω μια ψυχή, που καίγεται για σένα!
+     Λυπήσου με το δύστυχο, τον ποθοπλανταγμένο,
+     Και δος μου την αγάπη σου και δος μου την καρδιά σου.
+     Να μη με φάη παράκαιρα της γης το μαύρο χώμα.
+     Λυπήσου και τη μάννα μου, που άλλο παιδί δεν έχει.
+     Να μ’ αποχάση η δύστυχη, χωρίς παιδί να μείνη.
+     Γυρίζει η Μάρω με θυμό κι’ αντιλογιά του δίνει:
+     — Και ποιον να πρωτολυπηθώ και ποιον να προπάρω,
+     Που χίλιοι με γυρέψανε και χίλιοι με γυρεύουν,
+     Κι’ ουδέ κανέναν αγαπώ κι’ ουδέ κανέναν θέλω;
+     — Μόνον εμένα αγάπησε! μόνον εμένα πάρε,
+     Γιατ’ είμαι άξιος κι’ ώμορφος, γερός και παλληκάρι!
+     Κι’ ουδέ κανένας βρίσκεται στον κόσμο, σαν εμένα....
+     — Πίστεψε, Γιάννο, πίστεψε, δεν αγαπώ κανένα!
+     Κι’ ως τώρα δεν την έννοιωσα τη γλύκα της αγάπης,
+     Γιατ’ έχω πέτρα την καρδιά και σίδερο τα στήθια...
+     Φύγε από μένανε μακρυά, μη στέκεσαι μπροστά μου.
+     Γιατί μου φέρουν συχασιά τα ερωτικά σου λόγια!
+
+     Σαν άκουσε της λυγερής τα μαύρα λόγια ο Γιάννος
+     Τον πήρε η μαύρη απελπισιά και η λαύρα της καρδιάς του
+     Και φεύγει αναστενάζοντας και πάει αγκομαχώντας.
+     Να βρη ποτάμι να πνιγή, να βρη γκρεμό να πέση,
+     Κι’ εκεί που γοργοπήγαινε κι’ όλο μπροστά τραβούσεν,
+     Ο δρόμος τον ετράβησε σ’ έν’ άγριο κορφοβούνι,
+     Πούχε γκρεμούς και βάραθρα και τρόχαλα και σάρες
+     Και τη στιγμήν όπου έσκυψε στην άβυσσο να πέση,
+     Μι’ αναμαλιάρα Γύφτισσα(8) τον άρπαξε από πίσω....
+     Την είδε κι’ ανατρόμαξε και πάγωσε η καρδιά του
+     Από τον φόβο τον πολύ και την πολλή τρομάρα....
+     Είταν ψηλή σαν ξέρακας, σκεβρή και κοκκαλιάρα,
+     Στεγνή, κακογεράματη, με μάτια βυθισμένα
+     Μέσα σε κόχες βαθουλές, σα φωλιασμένα φείδια,
+     Φλογέρες τα ποδάρια της, τα χέρια της περόνια,
+     Φτωχοντυμένη, σκυθρωπή, με στόμα αραχνιασμένο.
+     Ξεδοντιασμένο κι’ άχαρο και μέσα γυρισμένο
+     Τόσο, που λίγο θέλανε να γλυκοφιληθούνε
+     Το σεβλερό πηγούνι της με την κυρτή της μύτη.
+     Το κοπιασμένο της κορμί σ’ ένα ραβδί κουμπούσε
+     Κι’ απάνω από τ’ ακάθαρτο και τρύπιο της φακιόλι
+     Πετούσαν έξω σύσκλυδα τα κάτασπρα μαλλιά της....
+     Λέγει στο Γιάννο :
+           — Τι έπαθες; τι δυστυχία σ’ ηύρε.
+     Και θέλησες να σκοτωθής, στην άβυσσο να πέσης
+     Και τέτοια νειάτα αγγελικά στο Χάρο να προσφέρης;
+     Πε μου τον μαύρον πόνο σου, που τρώει τα σωτικά σου,
+     Για να σου δώσω γιατρικό, βοτάνι να σου δώσω,
+     Να γιατρευτή η καρδούλα σου, να πάψουν οι καημοί σου.
+     Κι’ ο Γιάννος την ερώτησε μ’ απόκρυφην ελπίδα :
+     —Και ποια είσαι εσύ, που δύνεσαι τον πόνο μου να γιάνης
+     Και μ’ εμποδίζεις να ριχτώ στην αγκαλιά του Χάρου;
+
+     Κι’ απολογιέται η Γύφτισσα και με θυμό του λέγει:
+     — Εγώ είμαι η Πρωτομάγισσα, του Μάγου η θυγατέρα.
+     Που μαγειρεύω τες οχιές και τες μονομερίδες,
+     Και καταιβάζω από ψηλά τη νύκτα το φεγγάρι,
+     Και το χτυπώ, σαν άργανο, το δέρνω, σαν παιδάκι...
+     Έχω στη διάτα μου πολλούς κι’ αμέτρητους διαβόλους,
+     Δαιμόνους και ισκιώματα και κατσιποδιαραίους
+     Και βάνω τους, σα δούλους μου, σαν υποταχτικούς μου,
+     Κι’ αναμοχλεύουν τη βουνά και ξερριζόνουν δέντρα
+     Και κάνουνε τη τρίσβαθη, τη θάλασσα άνω-κάτω...
+     Ρίχνω στ’ αστέρια και μπορώ να μάθω ό, τι θελήσω,
+     Κι’ ό, τι κρατάει κάθε καρδιά στα φύλλα της κλεισμένο...
+     Βάνω στον κρύον κόρφο μου και κατοικούνε φείδια
+     Και μέσα εκεί γεννοβολούν κι’ εκεί κλωσσολογούνε
+     Και βγάζουν τα φειδάκια τους και κάνουν τα μικρά τους...
+     Μαγεύω χώρες και χωριά, μαγεύω πολιτείες,
+     Την αρμυρή τη θάλασσα, τους τέσσερους ανέμους...
+     Μαγεύω τα τρεχούμενα νερά και σταματούνε,
+     Τα ψάρια και δεν κολυμπούν, τ’ αλάφια και δεν τρέχουν,
+     Του αγέρα τ’ άγρια πουλλιά και δεν πετούν τ’ αψήλου,
+     Τ’ αηδόνια και βουβαίνονται, τες βρύσες και στειρεύουν.
+     Τ’ αρκούδια κι’ ημερεύουνε, τους λύκους και δεν τρώνε,
+     Τα βλογημένα πρόβατα και λησμονούν τ’ αρνιά τους(9)
+     Και τα κορίτσια τ’ άσπλαχνα και δίνουν την καρδιά τους...
+     Πε μου τον μαύρον πόνο σου, που τρώει τα σωτικά σου
+     Και το καλό σου τ’ όνομα, που σούδωκε ο νουνός σου,
+     Για να σου δώσω γιατρικό, βοτάνι να σου δώσω,
+     Να γιατρευτή η καρδούλα σου, να πάψουν οι καημοί σου( 10)
+
+     Γυρίζει ο Γιάννος σκυθρωπός και της απολογιέται:
+     — Μάγισσα, σαν με ρώτησες, να σου το μολογήσω :
+     Γιάννος είταν ο Πάππος μου, Γιάννο και μένα λένε...
+     Και τώρα αγάπησα πολύ μια λυγερή παρθένα,
+     Τη Μάρω την πρωτόκαλλη, τη χιλιοζηλεμένη,
+     Που ξεπερνάει στην ωμορφιά τες Ξωτικιές(11) του λόγγου
+     Και τες Νεράιδες( 12) του γιαλού που περπατούν στο κύμα.
+     Την αγαπώ με την ψυχή και την καρδιά μου όλην,
+     Όπως κανείς δεν αγαπά στον κόσμο τον απάνω,
+     Κι’ όμως αυτή δεν μ’ αγαπά, δεν θέλει να με πάρη....
+     Μου γύρισε την προξενιά, την τίμια μου αρραβώνα,
+     Που χίλιες μου την γύρεψαν και χίλιες τη γυρεύουν,
+     Κι’ από τον πόνο τον πολύ κι’ από την εντροπή μου
+     Ήρθα στην άκρη του γκρεμού κι’ από ψηλά να πέσω
+     Στη σκοτεινή την άβυσσο, στη αγκαλιά του Χάρου.
+     Κι’ αν ίσως είσαι μάγισσα και μάγου θυγατέρα
+     Και μαγειρεύεις τες οχιές και τες μονομερίδες....
+     Αν καταιβάζης πο ψηλά τη νύχτα το φεγγάρι
+     Και το χτυπάς, σαν άργανο, το δέρνεις, σαν παιδάκι...
+     Αν βρίσκωνται στη διάτα σου αμέτρητοι διαβόλοι,
+     Δαιμόνοι και ισκιώματα και κατσιποδιαραίοι,
+     Και βάνεις τους, σα δούλους σου, σαν υποταχτικούς σου,
+     Κι’ αναμοχλεύουν τη βουνά και ξερριζόνουν δέντρα,
+     Και κάνουνε τη τρίσβαθη τη θάλασσα άνω-κάτω....
+     Αν ρίχνης στ’ άστρα και μπορείς να μάθης ό, τι θέλεις.
+     Κι’ ότι κρατάει κάθε καρδιά στα φύλλα της κλεισμένο...
+     Αν βάνης μες στον κόρφο σου και κατοικούνε φείδια
+     Και μέσα εκεί γεννοβολούν και μέσα εκεί κλωσσούνε
+     Και βγάζουν τα φειδάκια τους και κάνουν τα μικρά τους...
+     Αν έχης τόση δύναμη, και αν έχης τόση γνώση
+     Και να μαγέψης ημπορείς χωριά και πολιτείες,
+     Την αρμυρή τη θάλασσα, τους τέσσερους ανέμους,
+     Τα γαργαροτρεχούμενα νερά και σταματούνε,
+     Τα ψάρια και δεν κολυμπούν, τ’ αλάφια και δεν τρέχουν,
+     Του αγέρια τ’ άγρια πουλλιά και δεν πετούν τ’ αψήλου,
+     Τ’ αηδόνια και βουβαίνονται, τες βρύσες και στειρεύουν,
+     Τ’ αρκούδια κι’ ημερεύουνε, τους λύκους και δεν τρώνε,
+     Τα βλογημένα πρόβατα και λησμονούν τ’ αρνιά τους,
+     Και τα κορίτσια τ’ άσπλαχνα και δίνουν την καρδιά τους,
+     Μάγεψε μου την, Μάγισσα, την άκαρδη παρθένα,
+     Που ξεπερνάει στην ωμορφιά τες Ξωτικές του λόγγου
+     Και τες Νεράιδες του γιαλού, που περπατούν στο κύμα,
+     Να με θελήση γι’ άντρα της, γυναίκα να την πάρω,
+     Και να μην πέσω στον γκρεμό, στην άβυσσο μην πέσω,
+     Να σκοτωθώ παράκαιρα, να λείψω από τον κόσμο.
+     Μάγεψε μου την, Μάγισσα, και ζήτησε ό, τι θέλεις,
+     Διαμάντια για τους κόπους σου, φλωριά για τες ορμήνιες
+     Κι’ είμαι ικανός και πρόθυμος να σε καλοπληρώσω.
+
+     Τότε γυρίζει η Μάγισσα και σιγανά του λέγει:
+     — Αν ίσως αγαπάς πολύ, κι’ αν ίσως είσαι κι’ άξιος.
+     Και δε φοβάσαι τα θεριά, τες νύχτες, τα σκοτάδια,
+     Τους δρόμους, τες κακοτοπιές, τους κόπους, τα ποτάμια,
+     Και δίνεις μ’ ευχαρίστηση και προθυμιά μεγάλη
+     Διαμάντια για τους κόπους μου, φλωριά για τες ορμήνιες,
+     Πετάξου σ’ όρη και βουνά, σε κάμπους και λειβάδια,
+     Σε ποταμούς και σε λακκιές και φέρε μου στην ώρα,
+     Που το φεγγάρι χάνεται και πιάνεται καινούργιο (13),
+     Τρία περόνια γύφτικα(14), μια πιθαμή καθένα,
+     Φκιασμένα τα μεσάνυχτα, αυγό μονομερίδας,
+     Χολή οχιάς φαρμακερής, χελώνας αντεράκια,
+     Μάτι σκορπιού κατάμαυρο, κατώχειλο γουστέρας
+     Ποδάρια αράχνης κυβουριού, αγκάθι σκαντζοχοίρου,
+     Κοιλιά γεμάτη σκουληκιού, τομάρι μαύρου άσβου,
+     Αρκούδας ζέρβικο νεφρό, με ξύγγι σκεπασμένο,
+     Σκυλλόδοντο λυσσάρικου και λιμασμένου λύκου,
+     Μύτη κοράκικου σκυλλιού, λιάρας νυφίτσας σπλήνα,
+     Σερνικοθήλυκου λαγού αυτί ριζοκομμένο,
+     Μυαλό γαλάρας αλεπούς, αγριόγατας συκώτι,
+     Κοράκου κόκκαλο ζερβί, πλεμόνι κουκκουβάγιας,
+     Μπούφου κατάμαυρου καρδιά, βυζάκι νυχτερίδας,
+     Νύχι δεξί χαμόρραγκα, λαρύγγι γουρουνίσιο,
+     Γλώσσα από κίσσα θηλυκή, σκουτί πο πεθαμμένο,
+     Τρεις τρίχες πο της Κορασιάς τες μακρειές πλεξίδες,
+     Και σε κακάβι αγάνωτο, παλιό, χαλκωματένιο.
+     Τρεις χούφτες άκριτο νερό(15), τριτόβραδα παρμένο
+     Τη νύκτα τα μεσάνυχτα, τ’ αρνίθια πριν λαλήσουν( 16),
+     Κάτω από μύλου φτερωτή, χωρίς λαλιά και κρίση
+     Για να σκαρώσω μαγικά, την Κόρη να μαγέψω,
+     Να σε θελήση γι’ άντρα, της, γυναίκα να την πάρης.
+     Αν ίσως αγαπάς πολύ, κι’ αν ίσως είσαι κι’ άξιος
+     Και δεν φοβάσαι τίποτε στον κόσμο τον απάνω,
+     Τρέξε, μη χάνης μια στιγμή, και φέρε μου όσα σου είπα.
+
+     Άμ’ άκουσε της Μάγισσας αυτά τα λόγια ο Γιάννος,
+     Της είπε με βραχνή φωνή και σουφρωμένα φρείδια:
+     — Την αγαπώ παραπολύ και λυόνω, σαν το χιόνι,
+     Που το χτυπάει ζεστή νοτιά, κι’ ήλιος γλυκός το δέρνει.
+     Ποτέ μου δεν εδείλιασα κι’ είμαι άξιος και παράξιος.
+     Και δεν φοβούμαι τα θεριά, τες νύχτες, τα σκοτάδια,
+     Τους δρόμους, τες κακοτοπιές, τους βάλτους, τα ποτάμια,
+     θα τρέξω σ’ όρη και βουνά, σε κάμπους και λειβάδια.
+     Σε ποταμούς και σε λακκιές, κι’ όσα διατάζεις όλα
+     Θα σου τα φέρω ανέλλειπα, κι’ απανωθιό στην ώρα,
+     Που το φεγγάρι χάνεται και πιάνεται καινούργιο,
+     Μον να μου πης πού θα σε βρω και πού θα σε συντύχω.
+
+     Κι’ αυτή του απολογήθηκε, τεντόνοντας το χέρι:
+     — Μέσα σ’ εκείνη τη σπηλιά με βρίσκεις κάθε μέρα...
+
+     Της ρίχνει ο Γιάννος δώδεκα φλωριά και δυο διαμάντια
+     Και τρέχει-τρέχει πεταχτός, σαν τρομαγμένο αλάφι....
+     Διαβαίνει όρη και βουνά, και κάμπους και λαγκάδια,
+     Ποτάμια και νεροσυρμές, βουνόπλαγα και λάκκους,
+     Σειώνταν η γη στο διάβα του, μεριάζανε τα δέντρα
+     Κι’ όσα σημάδια η Μάγισσα τον διάταξε να μάση,
+     Τα βρήκεν όλα, τ’ άμασε και τάφερέ της όλα
+     Στη σκοτεινή της τη σπηλιά, χωρίς να λείψη ούτ’ ένα,
+     Την ώρα πώγερνε γλυκά κατά τη δύση ο ήλιος
+     Και το φεγγάρι χάνονταν και πιάνονταν καινούργιο,
+     Κι’ αυτή τα πήρε στην ποδιά με προσοχή μεγάλη
+     Να ιδή αν είτανε σωστά, να ιδή αν είταν κι’ ίδια,
+     Κι’ ύστερα στ’ άκριτο νερό, που είταν μες το κακάβι,
+     Ανάλαφρα και ταχτικά, τα ρίχνει ένα-ένα,
+     Λέγοντας λόγια μαγικά, διαβολεμένα λόγια,
+     Που δε μπορούσε τίποτε κανείς να καταλάβη,
+     Σα να είτανε παντάξενα κι’ άγνωστης γλώσσας λόγια...
+     Στεκόντανε στο πλάγι της ο Γιάννος μ’ αγωνία,
+     Βουβός και κατακίτρινος, λαχταρισμένος, κρύος,
+     Και του σηκόνονταν ορθές οι τρίχες του κορμιού του,
+     Σαν αγρίευαν και γούρλοναν της Μάγισσας τα μάτια,
+     Κι’ έβγαζε αφρούς το στόμα της μαζύ με τη φωνή της.
+     Έγερνε ο ήλιος φλογερός, απανωθιώ στη δύση,
+     Πανώριος, αχτιδόπνιχτος, αστραποφορεμένος,
+     Σα βασιλιάς περήφανος, άξιος και παλληκάρι.
+     Από τες νίκες τες πολλές και την πολλή τη δόξα,
+     Όταν γυρίζη αγέρωχος στα ολόχρυσα παλάτια,
+     Ν’ αναπαυτή χαρούμενος πο τους πολλούς του κόπους,
+     Να φάη να πιή και να ριχτή, σ’ ολόχρυσο κρεββάτι.
+     Χρυσοβολούσε ολάκερο το δύσμα πέρα-πέρα
+     Και τα λευκά τα σύννεφα, που κρέμονταν ψηλά του,
+     Χρυσώθηκαν και γίνηκαν μια μάζα χρυσοφόρα,
+     Ένα κομμάτι μάλαμμα, θεώρατο μεγάλο,
+     Μ’ άμετρες χρυσοζωγραφιές, βουνά, νησιά και λίμνες,
+     Και κάμπους κι’ ώμορφες αχτές, κι’ ολόχρυσα λιμάνια
+     Οι ίσκιοι, εγιγαντεύανε κι’ απλόνονταν πελώριοι,
+
+     Και προς τη μαύρη Ανατολή τραβιώνταν να κρυφτούνε,
+     Δροσάτη αύρα αρχίναε τον κόσμο να χαϊδεύη,
+     Οι στρατοκόποι ανάγκαζαν το κουρασμένο βήμα,
+     Οι ζευγολάτες μόχταγαν και κένταγαν με πόνο.
+     Καθένας το ζευγάρι του, τα δυο καματερά του,
+     Ν’ απετελειώσουν τη σποριά, πριν πάρη το σκοτάδι....
+     Τα δέντρα αναγαλλιάζανε και χαίρονταν οι θάμνοι
+     Και θράσευαν τα φύλλα τους, που τα είχε μάθει η κάψα,
+     Τα πετεινά τσιτσίριζαν ευφρόσυνα στους λόγγους,
+     Κι’ ίδιο σκοπό καθένα τους εγλυκοτραγουδούσεν,
+     Από τ’ αηδόνι το γλυκό, κι’ ως τον καλό τον σπίνο....
+     Στα ρόγγια μέσα τρέχανε τα λαίμαργα τα γίδια
+     Και στες πλαγιές τα πρόβατα σιγά-σιγά βοσκούσαν,
+     Λαλούσανε περίχαρα και κύπροι και κουδούνια,
+     Γαυγύζαν τα μαντρόσκυλλα κι’ έτρεχαν άνω-κάτω,
+     Είτε αν διαβάτες πέρναγαν αργόβαδοι στο δρόμο,
+     Είτε αν ωσμίζονταν τορόν εγκαιροπατημένον
+     Ζουδιών, που μες στα σύνδεντρα γυρίζαν όλη ημέρα,
+     Κι’ ο ευτυχισμένος πιστικός εκάθονταν απάνω
+     Σε μια ραχούλαν ώμορφη, δενδροστεφανωμένη,
+     Και πότε πετροβόλαε τα γιδοπρόβατά του,
+     Πότε την αργυρόφωνη φλογέρα του λαλούσε,
+     Και σμίγονταν γλυκά-γλυκά μ’ αδελφικήν αγάπη
+     Το μαλακό το λάλημα της γλυκερής φλογέρας,
+     Τα βροντερά γαυγύσματα καλοθρεμμένων σκύλλων,
+     Τα «ντιγκ - ντιγκ - ντιγκ» των κουδουνιών, τα «γλαγκ-
+                                  [γλαγκ-γλαγκ των κύπρων,
+     Των κοπαδιών ο θόρυβος, οι σάλαγοι, οι κουβέντες,
+     Και των πουλλιών το έγκαιρο και μαγικό τραγούδι,
+     Κι’ αχολογούσαν οι λακκιές, και βούιζαν οι λόγγοι,
+     Σαν να είταν θεία μουσική, ουράνιο πανηγύρι,
+     Ύμνος γλυκός, αθάνατος στον δοξασμένον Πλάστη,
+     Βγαλμένος μέσα από της Γης τα βλογημένα στήθια,
+     Κι’ όταν ο ήλιος κρύφτηκε στα κορφοβούνια πίσω,
+     Και το καινούργιο φάνηκε φεγγάρι στα ουράνια,
+     Ξεκίνησεν η Μάγισσα, κρατώντας το κακάβι
+     Με το ζερβί το χέρι της, το καταστεγνωμένο,
+     Κι’ ακκούμπαε με το δεξί σε στέριο δικανίκι....
+     Ο Γιάννος καταπόδι της τη σιγακολουθούσε,
+     Και ροβολήσανε μαζύ κατήφορο μεγάλο,
+     Κι’ όταν κουρνιάσανε γλυκά τα ταπεινά στους λόγγους
+     Και σκοτιδιάστηκεν η Γη κι’ ανάψανε τ’ αστέρια,
+     Εφτάσανε μες στην καρδιά, τη σκοτεινή και μαύρη,
+     Του φοβερού του φάραγγα, στην άκρη της οβίρας(19),
+     Όπου την έχουν κατοικειό διαβόλοι εννιά χιλιάδες,
+     Δαιμόνοι και ισκιώματα και κατσιποδαραίοι,
+     Και δεν τολμάει άνθρωπος σιμά της να περάση,
+     Ούτε πρωί με τη δροσιά, ούτε και μεσημέρι....
+     Ο μπούφος αγριολάλαε, θρηνούσε η κουκουβάγια,
+     Ο γκιώνης μυρολόγαε μ’ απελπισιά μεγάλη,
+     Γουρλιώνταν το λυσσάρικο σκυλλί ψηλά στη ράχη,
+     Κι’ αχολογούσε ο φάραγγας πέρα και πέραν όλος....
+     Γονάτισεν η Μάγισσα κι’ απόθεκε τα μάγια,
+     Εκάρφωσε ψηλά στη γη τα τρία τα περόνια,
+     Σαν πυροστιά τριπόδαρη, μπηγμένη μες στο χώμα
+     Έβγαλε από τον κόρφο της, τον καταστεγνωμένο,
+     Στερνάρι(20) και πυριόβολο(21) και μια κουλούραν(22) ίσκα,
+     Κι’ άρχισε να πυριοβολά και να σκορπάη σπίθες,
+     Που μες το σκότος φαίνονταν σα σύρμα χρυσαφένιο....
+     Άναψεν η ίσκα και μ’ αυτήν ανάμεσα στα τρία
+     Περόνια έκανε φωτιά με κλάδους πλατανίσιους,
+     Που είτανε σκόρπιοι καταγής και καταστεγνωμένοι,
+     Κι’ αρχίνησε να δρασκελάη απανωθιό στη φλόγα,
+     Γυμνή, σαν πως τη γέννησεν η μαύρη της η μάννα,
+     Φτυώντας πισόπλατα, τριπλά, σε κάθε δρασκελιά της,
+     Και λέγοντας σιγά-σιγά μ’ αγριεμένα μάτια :
+     — «Τρεις πέντε δέκα πέντε τους, τρεις έξη δεκοχτώ τους
+     » Και τρεις εφτά είκοσι μια(23), σε κλειδωνιά κλεισμένα
+     » Και μες σε βρωμοπήγαδο ριγμένα Τρίτη βράδυ»(24).
+
+     Χίλιες φορές δρασκέλησεν από το ένα μέρος
+     Και χίλιες ξεδρασκέλησεν αντίθετα από τ’ άλλο,
+     Ξανάειπε χίλιες δυο φορές τα μαγικά της λόγια
+     Και δυο χιλιάδες έφτυσε τριπλά πισόπλατά της,
+     Κι’ όλο συμπούσε τη φωτιά κι’ όλο τη συδαυλούσε,
+     Κι’ έρριχνε ξύλα απάνω της για να κρατούν τη φλόγα.
+
+     Άξαφνα φώναξε άγρια με τη στριγγιά φωνή του
+     Το μαυροπούλλι(25) στη σπηλιά, σα να είχε ανατρομάξει,
+     Μαύρα μεσάνυχτα τη Γην εγράπωσαν με λύσσα,
+     Σαν πως γραπόνει ο σταυραετός την πέρδικα στα νύχια,
+     Κι’ όταν επρόβαλε ψηλά στον ουρανόν έν’ άστρο(26),
+     Που τώχουν συμβουλάτορα στα μάγια τους οι μάγοι,
+     Άναψε η Μάγισσα κερί πράσινο και φκιασμένο
+     Με ξύγγι ανθρώπου ζωντανού, μ’ αιματωμένη ζύμη(27],
+     Και το κακάβι σήκωσε, πούχε τα μάγια μέσα,
+     Κι’ άρχισε κάθε μαγικό να ρίχνη στην οβίρα,
+     Για το καθένα λέγοντας άγρια λόγια κρύα :
+     — « Οβίρα μου, που είσαι βαθειά οργυιές σαράντα πέντε,
+     » Και σ’ έχουνε για κατοικειό διαβόλοι εννιά χιλιάδες,
+     » Δαιμόνοι και ισκιώματα και κατσιποδιαραίοι,
+     » Δέξου από δύστυχη καρδιάν αυγό μονομερίδας (28),
+     » Που θάβγαινε από μέσα της με δυο κεφάλια φείδι...
+     » Χολή οχιάς(29) φαρμακερής, που θα μπορούσε ακέρια,
+     » Τρία ποτάμια ξέχειλα να καταφαρμακώση....
+     » Άντερα κίτρινα, παχυά σβαρνιάρικης χελώνας(30),
+     » Που θάφτονταν εξάμηνο στης Γης τον μαύρον κόρφο....
+     » Μάτι σκορπιού φαρμακερού, κατάμαυρο σαν πίσσα,
+     » Όπου μπορούσε κι’ έβλεπε στης γης τα κατακλείδια....
+     » Κατάστεγνο κατώχειλο γουστέρας κιτρινιάρας,
+     » Πούχε τον φόβο σύντροφον αχώριστον στον κόσμο....
+     » Μακρυά ποδάρια και λειανά αράχνης κυβουρίσιας,
+     » Που γύφαινε αραχνόπανα ψηλά σε πεθαμένους....
+     » Σκαντζόχοιρου ψιλόμακρον αγκάθι, σα βελόνι,
+     » Μ’ αγκύλωμα φαρμακερό, που χρησιμεύει σ’ όλα,
+     » Τα διαβολοκεντήματα, τα διαβολοτεχνίδια....
+     » Κοιλιά γεμάτη σκουληκιού, κατάσπρου σαν το χιόνι,
+     » Που είταν της βρώμας γέννημα, των ψοφιμιών στολίδι...
+     » Τομάρι άσβου(31) ανήλιαγου, νυχτοθρεμμένου μαύρου,
+     » Που δεν τον έκρουξαν ποτέ του ήλιου οι αχτίδες...
+     » Ζερβί νεφρό κατάμαυρο, με ξίγγι σκεπασμένο,
+     » Αρκούδας άγριας μαλλιαρής κι’ ορθοπερβαταρούσας,
+     » Που περπατούσε με τα δυο και χόρευε σα νύφη....
+     » Σκυλλόδοντο λυσιάρικου και λιμασμένου λύκου,
+     » Πώφαγε χίλια πρόβατα και δυο χιλιάδες γίδια...
+     » Μύτη κοράκικου σκυλλιού, μαντρόσκυλλου γκρινιάρη,
+     » Που πάλευε, σαν το θεριό, με λύκους και μ’ αρκούδες...
+     » Κι’ από μακρυά ωσμιζόντανε τους κατσιποδιαραίους(32)..
+     » Λειάρας νυφίτσας(33) βρώμικη κι’ αιμαρωμένη σπλήνα,
+     » Που μέρα νύχταν έτρεχε και θέριζε ποντίκια...
+     » Σερνικοθήλυκου λαγού δεξί αυτί, που ο ύπνος
+     » Δεν το είχε πιάσει κάμποτε στα δολερά του δίχτυα...
+     » Μυαλό γαλάρας αλεπούς(34), παμπόνηρης και στρίγλας,
+     » Όπου έτρωγε στην πείνα της τα μαύρα τα παιδιά της...
+     » Μαύρο συκώτι αγριόγατας, ακάθαρτης, πανούργας,
+     » Πούχε γουστέρες για ψωμί και φείδια για προσφάγι....
+     » Παλιού κοράκου κόκκαλον από ζερβί ποδάρι,
+     » Που είχε ψοφίμια για χαρά και αίμα για πανηγύρι....
+     » Πλεμόνι κατακόκκινο κλαψάρας κουκουβάγιας(35),
+     » Που είταν του Χάρου μύνημα, της ερημιάς στολίδι,
+     » Μπούφου κατάμαυρου καρδιά, νυχτομεγαλωμένου,
+     » Που την ημέρα κρύβονταν να μην τον δη ο ήλιος
+     » Κι’ όλη τη νύχτα βόγγαε και γαύγυζε, σα σκύλλος(36)...
+     » Σκληρό κατάμαυρο βυζί γαλάρας νυχτερίδας(37),
+     » Όπου έσκιζεν αδιάκοπα της νύχτας τα σκοτάδια,
+     » Και δεν αντίκρυζε ποτέ τη λάμψη της ημέρας....
+     » Νύχι δεξί χαμόραγγα(38), που ζούσε μες το χώμα,
+     » Κι’ είχε τη μαύρη του φωλιά στης Γης τα κατακλείδια...
+     » Πλατύ λαρύγγι γουρουνιού, που είχε μια πύχη μύτη,
+     » Και καταλούσε αδιάκοπα τροφή μαγαρισμένη....
+     » Γλώσσα από κίσσα θηλυκήν(39), εφτάγλωσση, αιμοβόρα,
+     » Όπου έβαλε τον αδερφό τ’ αδέρφι να σκοτώση,
+     » Τ’ αδέρφι του το εγκαρδιακό, τον δύστυχο τον Γκιώνη....
+     » Σάπιο κατάμαυρο σκουτί, βγαλμένο από το μνήμα,
+     » Που στόλιζε κορμί νεκρού μέσα στης Γης τον κόρφο....
+     » Τρεις χούφτες άκριτο νερό, τριτόβραδα παρμένο,
+     » Τη νύχτα, τα μεσάνυχτα, τα ορνίθια πριν λαλήσουν,
+     » Κάτω από μύλου φτερωτή, χωρίς λαλιά και κρίση,
+     » Κι’ από της Κόρης της σκληρής τες μακρειές πλεξίδες,
+     » Τρεις τρίχες μαύρες και μακρειές, σα φείδια σκοτωμένα.
+
+     Την ώραν, οπού πέφτανε τα μάγια στην οβίρα,
+     Κι’ έπλεαν άλλα στο νερό, σα να είτανε σκουπίδια,
+     Κι’ άλλα βυθίζονταν σιγά στον άπατο βυθό της,
+     Αρχίνησε ένα χούχλασμα, μια ταραχή μεγάλη,
+     Που βούιζεν ο φάραγγας πέρα και πέραν όλος....
+     Τα μάγια ανακατόνονταν και τάδερναν οι χούχλοι,
+     Σαν τα σκουτιά η νεροτροβιά, που μέσα της δουλεύει,
+     Και πότε φαίνονταν ψηλά στους χούχλους ν’ αναιβαίνουν,
+     Και πότε χάνονταν βαθυά στο βύθο της οβίρας.
+     Κι’ όσο ανεβοκατέβαιναν τα μάγια απάνω κάτω,
+     Κι’ έβραζεν όλο το νερό και χόρευαν οι χούχλοι,
+     Εχόρευε κι’ η Μάγισσα τρογύρω στην οβίρα,
+     Και φτυούσε μέσα κι’ έλεγε παράξενα τραγούδια,
+     Στους πλειό παράξενους σκοπούς, σαν άγρια μυρολόγια:
+
+     « Βγάτε από μέσα όλοι, -όλοι-όλοι-όλοι....
+     » Τρισκατάρατοι διαβόλοι, -όλοι-όλοι-όλοι....
+     » Και πετάτε με ορμή-μή-μή-μή....
+     » Στ’ ανερώτευτο κορμί, -μί-μί-μί....
+     » Την πανώρια Κορασιά, -σιά-σιά-σιά....
+     » Πώχει πέτρα την καρδιά, -διά-διά-διά.....
+
+     » Μπάτε μέσα στην καρδιά της-άτης-άτης-άτης....
+     » Και στα πετροσωτικά της, -άτης-άτης-άτης....
+     » Ρίξετε τα μαγικά, -κά-κά-κά....
+     » Τα διαβολογιατρικά, -κά-κά-κά....
+     » Για να γένη μαλακή, -κή-κή-κή....
+     » Μαλακή και σπλαχνική-κή-κή-κή....
+
+     » Και το Γιάννο ν’ αγαπήση-ήση-ήση-ήση....
+     » Όσο εδώ στον κόσμο ζήση, -ήση-ήση-ήση....
+     » Με καρδιά και με ψυχή-χή-χή-χή....
+     » Ως την ύστερη πνοή, -ή-ή-ή—
+     » Κι’ ως τη μαύρη μέσα γη-η-η-η....
+     » Η αγάπη της να ζη-η-η-η...»
+
+     Κι’ αχολογούσε ο φάραγγας, κι’ αχολογούσε ο λάκκος,
+     Από τον άγριο το σκοπό και τους χορούς των χούχλων,
+     Κι’ εκεί οπού περίμενεν η Μάγισσα μ’ αγώνα
+     Να γένη το νερό τυρί(40) της φοβερής οβίρας,
+     Να πιάσουνε τα μαγικά κι’ η παινεμένη Μάρω
+     Να δώση την καρδούλα της στου Γιάννου την αγάπη,
+     Ανάτειλεν ο αυγερινός, λαλήσανε τ’ αρνίθια,
+     Γαλάτιασε η ανατολή, και θάμπωσαν τ’ αστέρια....
+     Σταμάτησεν η ταραχή, κατάπαψαν οι χούχλοι,
+     Λακκίσανε τα ισκιώματα και φύγαν πηλαλώντας,
+     Ακούστηκαν οι σάλαγοι, και κύπροι, και κουδούνια,
+     Και τα σκυλλογαυγύσματα στα πλάγια και στους λόγγους,
+     Και χάθηκαν τα μαγικά στο βάθος της οβίρας.
+
+     Συνέφιασαν από θυμό της Μάγισσας τα μάτια,
+     Βλαστήμησε και χτύπησε στο χώμα το ποδάρι,
+     Βούτησε το ξυγγόκερο μες στη βαθειάν οβίρα,
+     Εγούρλωσε τα μάτια της και σταύρωσε τα χέρια
+     Κι’ είπε στο Γιάννο ξέκαρδα και με περίσσια λύπη :
+     - Πήγαν οι μαύροι κόποι μας χαμένοι πέρα-πέρα!
+     Αχ! δεν της κάνουν τίποτε τα δόλια μαγικά μου
+     Γιατ’ έτυχε η καλότυχη να γεννηθή Σαββάτο (42),
+     Σαββάτο, μοσκοσάββατο της Μεγαλοβδομάδας!
+     Ανάθεμά τες, που γεννούν τες μάννες τα Σαββάτα,
+     Κ’ ακόμα τρις ανάθεμα σ’ εκείνες, που γεννούνε
+     Παιδιά και κόρες ώμορφες τρία καλά Σάββατα
+     Της τυρινής αποκριάς, της Καθαροβδομάδας
+     Και το Μεγαλοσάββατο, που ανοίγουν τα κυβούρια!
+
+
+
+ΜΕΡΟΣ Β’
+
+
+
+ΤΟ ΒΟΤΑΝΙ ΤΗΣ ΑΓΑΠΗΣ
+
+
+
+     — Και τώρα :
+
+     Την ερώτησεν ο Γιάννος με λαχτάρα.
+
+     — Τώρα, του λέγει η Μάγισσα, ν’ αλλάξη την καρδιά της.
+     Τίποτες άλλο δε μπορεί, παρά ο ανθός εκείνος.
+     Που στα τραγούδια λέγεται «Βοτάνι της Αγάπης»(42).
+
+     Πάλι γυρίζει και της λέει της Μάγισσας ο Γιάννος:
+     — Πες μου, να ζήσης, Μάγισσα, ξαδέρφη των δαιμόνων,
+     Που βρίσκεται τ’ αλάθευτο Βοτάνι της Αγάπης,
+     Που την καρδιά της άσπλαγχνης μπορεί να μεταπείση;
+     Σε τι λιθάρι βρίσκεται; Σε τι γκρεμό φυτρόνει;
+     Όπου κι’ αν είναι το, μπορώ να πάγω και να τώβρω...
+     Δε με φοβίζει τίποτε: γκρεμοί, ποτάμια, λόγγοι...
+     Μονάχα πε μου, που είναι το, και πώς μπορώ να τώβρω,
+     Γιατ’ είμαι άξιος κι’ ικανός, γερός και παλληκάρι.
+     Κι’ αυτή του απολογήθηκε, μ’ απελπισιά μεγάλη:
+     — Πίσω από κείνο το βουνό, πούναι ψηλό και μέγα,
+     Πώχει τα σύννεφα κορφή και μέση τα λαγκάδια,
+     Και ρίζα του της θάλασσας, τ’ απάτητα θεμέλια,
+     Στέκει περίφανο, βαρύ, άλλο βουνό μεγάλο,
+     Και πίσω πάλιν απ’ αυτό άλλο βουνό προβάλλει,
+     Κι’ αυτό τρανό κι’ υπέρψηλο, κι’ αυτό πολύ μεγάλο,
+     Και πίσω πάλι κι’ απ’ αυτό άλλο και πάλιν άλλο,
+     Βουνά σαράντα στη γραμμή, συνεφοσκεπασμένα,
+     Και στο βουνό τ’ ακριανόν, όπου είναι απ’ όλα πίσω,
+     Είν’ ένα σπήλιο απάτητο σ’ έναν γκρεμό μεγάλον
+     Οπού είναι παραδύσκολο σ’ ανθρώπινο ποδάρι
+     Να σκαρφαλώση, ν’ αναιβή και μέσα να πατήση.
+     Σ’ αυτού του σπήλιου τη πορειά, στη θύρα αυτού του σπή-
+     Φυτρώνει τ’ αξετίμητο Βοτάνι της Αγάπης,         [λιου,
+     Πώχει λουλούδια σα φλωρί και φύλλα σαν ασήμι,
+     Και μες το σπήλιο κάθεται και το παραφυλάει
+     Μέρα και νύχτα ανέλλιπα, χωρίς να κλειή το μάτι,
+     Δράκοντας άγριος, φοβερός και μαύρος, σαν την πίσσα,
+     Που δεν αφίνει τίποτε σιμά του να ζυγώση,
+     Άνθρωπον, ή τετράποδο, πετούμενον, ή μυίγα,
+     Κι’ αν ημπορέσης τον γκρεμό ν’ αναίβης, να πατήσης,
+     Να πολεμήσης το θεριό και να το ρίξης κάτω,
+     Στην άχανη την άβυσσο να σκοτωθή να πάη,
+     Κι’ αρπάξης τ’ αξετίμητο Βοτάνι της Αγάπης,
+     Τρέχα, πετάξου, σαν αητός, και πετροβόλησέ το
+     Στης Κορασιάς το πρόσωπο, που σ’ έχει σκλαβωμένο,
+     Κι’ άμα την πάρη των ανθιών η ευωδιά η μεγάλη,
+     Όπου μεθάει την καρδιά και τη βαρυολιγόνει,
+     Στην αγκαλιά σου θα ριχτή, σα διψασμένο αλάφι,
+     Θα σ’ αγαπήση από καρδιά και ταίρι θα σε κάνη.
+
+     Απαρατάει στο φάραγγα τη Μάγισσαν ο Γιάννος
+     Και παίρνει όρη και βουνά και τρέχει, σαν αγέρας,
+     Να πάη ναύρη τον γκρεμό, τ’ απάτητο το σπήλιο,
+     Π’ ανθίζει τ’ αξετίμητο Βοτάνι της Αγάπης,
+     Για φύλακά του έχοντας και για περιοχή του
+     Τη δύσκολη κακοτοπιά, του Δράκου την αγρύπνια.
+     Διάβηκε ράχες και Βουνά, ποτάμια και λαγκάδια,
+     Λειβάδια και νεροσυρμιές, πλαγιές και μονοπάτια
+     Σειώνταν η γη στο διάβα του και μέριαζαν τα δέντρα,
+     Πουλλάκια κι’ όρνια πέταγαν, προντούσανε τ’ αγροίμια...
+     Σαράντα μέρες έκανε, σαράντα μερονύχτια
+     Και τέλος φτάνει στο βουνόν, όπου είταν πίσω από όλα.
+     Κι’ είχε το δύσκολο γκρεμό, τ’ απάτητο το σπήλιο,
+     Που βρίσκονταν το ποθητό Βοτάνι της Αγάπης,
+     Για φύλακα του έχοντας και για περιοχή του
+     Τη δύσκολη κακοτοπιά, του Δράκου την αγρύπνια.
+
+     Δεν τον ετρόμαξε ο γκρεμός, κι’ ουδέ το μαύρο σπήλιο...
+     Δένει στες πλάτες του γερά το φοβερό κοντάρι,
+     Κι’ αρχίζει απάνω στο γκρεμό, σα φείδι, να κολλάη....
+     Πότε αναιβαίνει δέκα οργυές και πότε πέφτει δέκα....
+     Ξαναναιβαίνει, προχωρεί και πάλι ξαναπέφτει....
+     Αρχίζει ν’ απελπίζεται, φωνάζει, βλαστημάει...
+     Τρέχει ο ίδρος απάνω του κι’ οι φλέβες του χτυπούνε,
+     Σα να είταν φείδια ζωντανά και θέλαν να τον πνίξουν...
+     Κάθεται ξεκουράζεται, ξαναρχινάει πάλι,
+     Κι’ αγάλια-αγάλια προχωρεί, σιγά-σιγά αναιβαίνει.
+     Ξαναναιβαίνει δέκα οργυιές, πηγαίνει κι’ άλλες τόσες,
+     Όλο αναιβαίνει, προχωρεί, πηγαίνει και πηγαίνει,
+     Περνάει τες σαράντα οργυιές, αδιάκοπα αναιβαίνει,
+     Δεν τον φοβίζει ο κίντυνος, δεν τον νικάει ο φόβος,
+     Αγκομαχάει, στέκεται, ξανακινάει πάλι,
+     Και πάλι ματαπροχωρεί, πηγαίνει και πηγαίνει,
+     Ματόνουνε τα χέρια του, τα πόδια του ματόνουν
+     Και πάλι ματαστέκεται και πάλι αγκομαχάει...
+     Γλυστράει και ξεσέρνεται ψηλά στους άγριους βράχους,
+     Κι’ εκεί που ξεσερνόντανε και πήγαινε ίσια κάτω,
+     Στην άχανη στην άβυσσο ν’ αφανιστή, να πάη,
+     Επιάστηκε και στάθηκε κι’ άρχισε πάλι αγάλια
+     Να ματασκαρφαλόνεται και να ματαναιβαίνη....
+     Ματαναιβαίνει, προχωρεί και ματαπάει, πάει
+     Κι’ όλο ζυγόνει στης σπηλιάς τη φοβερή τη θύρα.
+     Περνάει την κακοτοπιά, φτάνει στο μονοπάτι,
+     Ξεδένει το κοντάρι του, στέκεται, ξανασαίνει,
+     Κι’ αφού ξανάσανε καλά κι’ ήρθε στα συγκαλά του,
+     Κινάει για ύστερη φορά, σαν αστραπή τρεχάτος,
+     Και βρίσκεται μπρος στης σπηλιάς τη φοβερή τη θύρα,
+     Και στου στοιχειού τ’ ανίλεου το μανιωμένο στόμα.
+     Άμα τον είδε ο Δράκοντας μπρος της σπηλιάς την θύρα,
+     Ρίχνεται απάνω του μ’ ορμή, σα μαύρη τρικυμία,
+     Κι’ ο Γιάννος που είταν δυνατός, που είταν και παλλη-
+     Γερά τον εκαρτέρησε με δύναμη κι’ αντρεία....  [κάρι,
+     Μια κονταριά του τράβηξε και δεύτερη του δίνει....
+     Χτυπάει τρίτη, τέταρτη, χτυπάει και χτυπάει,
+     Όμως χτυπούσε ανώφελα, σε σιδερένιο δέρμα....
+     Χτυπάει ως εκατό φορές κι’ εκεί π’ όλο χτυπούσε,
+     Σπάζει στη μέση, σα βεργί, το δυνατό κοντάρι...
+     Φυσομανάει ο Δράκοντας από χαρά μεγάλη
+     Κι’ απανωθιό του ρίχνεται μ’ ολάνοιχτο το στόμα,
+     Γεμάτο δόντια φοβερά και σουβλερά σα λόθρες....
+     Ο Γιάννος σέρνει στη στιγμή τ’ αστραφτερό σπαθί του
+     Και τον προσμένει σταθερά, σα ριζωμένος βράχος....
+     Πιάνονται πάλι, μάχονται, σαν άγρια λιοντάρια,
+     Φεγγοβολούν τα μάτια τους πο τον πολύ θυμό τους,
+     Του Δράκοντα βγάζουν φωτιές, του Γιάννου βγάζουν φλόγες,
+     Βροντοχτυπιούνται αδιάκοπα κι’ αναπαυμό δεν έχουν...
+     Δίβουλη η νίκη στέκεται με χέρια σταυρωμένα,
+     Κι’ ο ένας δεν ενίκαε, κι’ ο άλλος δε νικώνταν.
+     Αγκομαχούσαν φοβερά, που τράνταζε το σπήλιο....
+     Αρχίζουν να κουράζωνται, κι’ αρχίζουν να τραβιούνται,
+     Ν’ αριεύουν τα χτυπήματα, να παραλύουν την έχτρα,
+     Κι’ εκεί που λαχανιάζανε, πο τον πολύ τους κόπο,
+     Και κολυμπούσανε κι’ οι δυο στον ίδρωτά τους μέσα,
+     Η έχτρα, πώκαιε μέσα τους, σα φοβερό καμίνι,
+     Τους εσυμπούσε το θυμό, τους άναβε τη λύσσα,
+     Και πάλε ξαναρχίζανε τον φοβερόν αγώνα.
+     Και ρίχνονταν ακράτητοι, σα κύματα αγριεμένα,
+     Με δύναμη και με θυμό και με μεγάλην έχτρα,
+     Σα να μην είχανε πιαστή, να μη είταν κουρασμένοι,
+     Μπαρούτι απάνω στη φωτιά, μανία στη μανία,
+     Καταστροφή και χαλασμός, βοριάς και τρικυμία.
+
+     Τρεις ώρες πολεμούσανε τρεις ώρες στην αράδα,
+     Το σπήλιο σεισμοδέρνονταν απ’ άκρη σ’ άκρην όλο,
+     Και σαν καράβι απανωθιό στα κύματα κουνώνταν,
+     Από το βροντοπάλεμα κι’ από τους βροντοχτύπους.
+     Ετράνταζε όλο το βουνό και σειώνταν τα λαγκάδια,
+     Οι βράχοι ξερριζόνονταν κι’ αρχίναγαν να τρέχουν
+     Στον φοβερόν κατήφορο, σα θεϊκή κατάρα....
+     Τ’ αγροίμια κατατρόμαξαν κι’ αρχίσαν πηλαλώντας
+     Να τρέχουν τα βουνόπλαγα, σα τρομαγμένη αγέλη....
+     Οι πέρδικες προντίσανε, βουβάθηκαν τ’ αηδόνια
+     Και πέταξαν περίτρομα σ’ άλλα βουνά και λόγγα....
+     Τα όρνια ξεπετάχτηκαν από τα γκρέμια μέσα
+     Κι’ αφήκαν έρμες τες φωλιές και πέταξαν τ’ αψήλου.
+     Τρεις ώρες πολεμούσανε, τρεις ώρες στην αράδα,
+     Κι’ εκεί που πολεμούσανε κι’ εκεί που αγκομαχούσαν,
+     Πο το πολύ τους πάλεμα, πο το πολύ τους άχτι,
+     Εχύμησεν ο Δράκοντας απανωθιό στο Γιάννο,
+     Με στόμα μιαν οργυιά βαθύ και μιαν οργυιά ανοιγμένο,
+     Να τον αδράξη ολόβολο και να τον ροκανίση,
+     Κι’ ο Γιάννος που είταν δυνατός, κι’ ο Γιάννος που είταν
+                                                   [κι’ άξιος
+     Του μπήγει αμέσως το σπαθί μες το πλατύ λαρύγγι
+     Και πέρα πέρα το τρυπάει, το σκίζει και το κόβει.
+
+     Εχούχλαξαν τα αίματα και κίνησαν ποτάμι,
+     Αίματα μαύρα και θολά, σαν πίσσα σαν κατράνι,
+     Σωριάστηκε τ’ άγριο θεριό στα πισινά του πόδια,
+     Κι’ έγυρε ξάπλα καταγής προς τη δεξιά του πλάτη,
+     Σαν πύργος ξεθεμέλιωτος, βαρύς, σεισμοσαρμένος....
+     Τέντωσε τον μακρύ λαιμό, τον ιδρωποστιμένο,
+     Εγύρισε τα μάτια του και φάνηκαν τ’ ασπράδια,
+     Εδάγκασε τη γλώσσα του, που είταν μακρειά δυο πήχες,
+     Εμούγκριξε το ύστερο και μαύρο μούγκρισμά του,
+     Κι’ άρχισε το απασμοδαρμό, τη μαύρην αγωνία....
+     Κι’ εκεί, που σπασμοδέρνονταν στην αγκαλιά του Χάρου,
+     Και στριφογύριζε συχνά, σα λαβωμένο φείδι,
+     Πότε απ’ τη δέξια τη μεριά και πότε από τη ζέρβια,
+     Σβαρνίστηκε - σβαρνίστηκε προς τη πορειά του σπήλιου
+     Κι’ έπεσε κατακέφαλα μαλλιά-κουβάρι κάτω,
+     Σέρνοντας πίσω του πολλά κοτρώνια και χαλίκια,
+     Σα να είτανε ξαδέρφια του, πικρή νεκροπομπή του...
+     Ματώθηκε όλος ο γκρεμός, κοκκίνησαν οι βράχοι,
+     Και μες στο λάκκο στάθηκε το έρημο κουφάρι,
+     Για να το φάνε λαίμαργα οι λύκοι και τα όρνια!
+
+     Τότε κι’ ο Γάννος άπλωσε το κουρασμένο χέρι
+     Κι’ έκοψε το θαματουργό Βοτάνι της Αγάπης,
+     Πούχε λουλούδια σα φλωρί και φύλλα σαν ασήμι,
+     Κι’ αμέσως εκατέβηκε πο τον γκρεμό τον μέγα,
+     Κρατώντας μες στα χέρια του τ’ αγκύστρι της Αγάπης,
+     Κι’ έτρεξε πάλε ακράτητος, χωρίς στιγμής ανάσα,
+     Επάνω σ’ όρη και βουνά, πλαγιές και μονοπάτια,
+     Λειβάδια και νεροσυρμιές και κάμπους και λαγκάδια
+     Και πήγε κι’ ηύρε ξαφνικά την ξακουσμένη Μάρω
+     Να πλένη τα ποδάρια της σε κρουσταλλένια βρύση,
+     Πούχε ασημένια κάνναλη και μαρμαρένια γούρνα,
+     Και τη στιγμή, που έστρεψε τα μάτια της τα μαύρα,
+     Να ιδή ποιος ήρθε πίσω της ή γνώριμος ή ξένος,
+     Της έρριξε κατάμουτρα τ’ αλάθευτο βοτάνι,
+     Κι’ άμα τη πήρε η ευωδιά, κι’ η μοσκοθολημάδα,
+     Εχαμογέλασε γλυκά κι’ εβγήκε από τη βρύση,
+     Την αγκαλιά της άνοιξε, γεμάτη καλωσύνη,
+     Και του είπε μ’ αγκαλλιασμό και με μεγάλη χάρη :
+     — Μεγάλο θάμα! Τη στιγμήν αυτή η καρδιά μου ανοίγει
+     Και μαλακόνει σα κηρί, που είταν σκληρή σαν πέτρα,
+     Και γι’ άντρα μου σε δέχομαι και για γλυκό μου ταίρι.
+
+     Φιλιούνται κι’ αγκαλιάζονται τα δυο τ’ αγαπημένα
+     Και δε χορταίνουν φίλημα κι’ αγάπη δε χορταίνουν.
+     Ο Γιάννος τρέχει σπίτι του το γάμο να ετοιμάση,
+     Τρέχει κι’ η Μάρω από κοντά, πνιγμένη στην αγάπη,
+     Και τη στιγμή, που αντίκρυσαν τ’ αγαπητό τους σπίτι,
+     Ακούνε μαύρα κλάματα, καθάρια μυριολόγια....
+     Του Γιάννου η μάννα μύρονταν κι’ αυτή μυρολογούσε...
+     Σαν περδικούλα θλίβονταν, σαν το παππί μαδυώνταν,
+     Σαν του κοράκου τα φτερά τη φορεσιά της είχε....
+     Για το παιδί της θλίβονταν, τον ξακουσμένο Γιάννο,
+     Που είταν χαμένος κι’ άφαντος τρεις μήνες στην αράδα.
+     Κι’ ο Γιάννος μπήγει μια φωνή, που βούιξαν οι λάκκοι:
+     Μη κλαις, μαννούλα μου γλυκειά, μη κλαις, καλή μου
+                                                 [μάννα,
+     Δεν πέθανεν ο Γιάννος σου, το μοναχό παιδί σου!
+     Έβγα να ιδής πώς έρχονται γλυκά ζευγαρωμένα
+     Ο Ήλιος ο περίφανος και το λαμπρό Φεγγάρι...
+     Ο Ήλιος είν’ ο Γάννος σου και το Φεγγάρι η Μάρω!
+
+     Παύουν ευτύς τα κλάματα, τα μαύρα μυρολόγια,
+     Και βγαίνει η μάννα πεταχτή, τρελλή πο τη χαρά της,
+     Και δέχεται στην αγκαλιά τ’ αγαπητά παιδιά της.
+
+
+
+ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΝΕΡΑΣΤΗ
+
+
+
+1) Το όνομα Γιάννος είνε ένα είδος ηρωικό όνομα στες λαϊκές
+παραδόσες και γι’ αυτό το προτίμησα. Σε τι οφείλεται αυτό δεν το
+ξέρω καλά-καλά, νομίζω όμως, ότι οφείλεται στη φήμη του ονόματος
+του Διγενή, που πολλές εποποιίες στα πέρατα του Ελληνισμού το
+έχουν. Στην Ήπειρο, ανάμεσα σε πολλά τραγούδια, που άλλο
+παρασταίνει το Γιάννο να πολεμάη με το Χάρο :
+
+   « Ο Γιάννος λέει του Χάροντα...
+   » Χωρίς αστένεια κι’ αρρωστιά ψυχή δεν παραδίνω,
+   » Άιντε μας να παλέψωμε σε μαρμαρένιο αλώνι»
+
+................................................
+Άλλο να κυριεύη φρούρια :
+................................................
+
+« Πολλά είν’ τα κάστρα της Φραγκιάς, πολλά και τα ρω-
+                                             [μαίικα,
+» Σαν το καστέλλι της Ωριάς δεν βρίσκεται στον κόσμο...
+» Κανένας δεν το πάτησε, κανείς δεν το πατάει,
+» Ο Γιάννος μον το πάτησε...»
+
+Άλλο ως αντάρτη :
+
+« Τρεις Τούρκοι, τρεις Γενίτσαροι, τρί’ άξια παλληκάρια,
+« Κι’ οι τρεις το Γιάννο γύρευαν, κι’ οι τρεις το Γιάννο
+                                                 [θέλουν»
+................................................
+
+Άλλο τον παρασταίνει, ότι πολέμησε με εφτά χιλιάδες Τούρκους και
+στο τέλος να σκοτόνεται από απροσεξιά:
+
+   « Κάτω στες κρύες Βρύσες, στα κρυονέρια,
+   » Ψυχομαχάει ο Γιάννος τ’ Αντριανόπουλο,
+   » Κομμένος, λαβωμένος και &ορικείμενος...&
+   » Τούρκοι τον τραγουδούνε και Ρωμιοί τον κλαιν.
+
+................................................
+
+   — « Δεν είταν μήτε δέκα, μήτε κι’ εκατό...
+   » Είταν εφτά χιλιάδες κι’ ίσως πλειότεροι...
+   » Για το Χριστό χιλιάδες πέντε σκότωσα,
+   » Και δυο χιλιάδες άλλες για την Παναγιά...
+   » Κι’ απ’ τες εφτά χιλιάδες ένας γλύτωσε,
+   » Πούχε λαγού πηλάλα, πόδι ζαρκαδιού,
+   » Κι’ εκείνος λαβωμένος και με λάβωσε...
+   » Να τους κι’ ακόμα χίλιοι, πώφτασαν εκεί,
+   » Με πιάσαν λαβωμένο και με δέσανε,
+   » Και μιαν ακέρια μέρα με παιδέψανε».
+................................................
+
+Το ακόλουθο δημοτικό τραγούδι, που υπάρχει στην Ήπειρο,
+αναφερόμενο σ’ έναν Δίγιαννο, οποίος στη ρύμη των στίχων
+ονομάζεται Γιάννος, και αποδείχνει, ότι Γιάννος και Διγενής είνε
+το ίδιο:
+
+» Στην Άρτα τ’ άργανα βαρούν, στην Άρτα κάνουν γάμο...
+» Ρηγόπουλο παντρεύεται, βασιλοπούλα παίρνει
+» Όλον τον κόσμο κάλεσαν, τη γη την οικουμένη,
+» Το Δίγιαννο δεν κάλεσαν, πο τη κακογνωμιά του,
+» Γιατί σκοτόνει τους γαμπρούς και παίρνει τες νυφάδες.
+» Νάτος! κι’ ο Γιάννος πώφτασε...» κτλ.
+
+2) Για τον ίδιο λόγο προτίμησα και τ’ όνομα Μάρω, ότι δηλ. κι’
+αυτό αναφέρεται συχνότερα από κάθε άλλο όνομα και μάλιστα στα
+ερωτικά τραγούδια, και προ πάντων αναφέρεται ως συνδεμένον με τ’
+όνομα Γιάννος.
+
+3)..............και στο γλυκό τραγούδι»
+
+Και το τραγούδι στην ανόθευτη Ελλάδα από τον ψευτοπολιτισμό,
+θεωρείται ως συστατικό ωμορφιάς.
+
+4) Άσπρα δοντάκια ξέξασπρα....
+
+Ξέξασπρος = πάρα πολύ άσπρος. Συχνότερα εκφέρεται με το άσπρος:
+άσπρος-ξέξασπρος=λευκός-λευκότατος.
+
+5) «Και κένταε....»
+
+Το κέντημα, αν δε θεωρήται ως συστατικό ωμορφιάς, θεωρείται όμως
+ως συστατικό νοημοσύνης, εξυπνάδας, από την οποία πρέπει να
+παρακολουθήται η ωμορφιά, για να είνε τέλεια.
+
+β )«Το σαραντάδιπλο χορό....»
+
+Χορός με σαράντα δίπλες, με σαράντα κύκλους δηλαδή. Ο
+σαραντάδιπλος χορός θεωρείται ως ιδανικός χορός, ως χορός, που δε
+μπορεί να γείνη μεγαλύτερος.
+
+7) «Μη θέλης πο λαγό τυρί κι’ απ’ άγριο γίδι γάλα».
+
+Κατά το δημοτικό στίχο :
+
+«Γυρεύει από λαγό τυρί κι’ απ’ άγριο γίδι γάλα».
+
+Σημαίνει ο στίχος πράγμα πολύ δύσκολο, που μόνο η μεγάλη αγάπη
+μπορεί να κατορθώση.
+
+8) «Μια αναμαλλιάρα Γύφτισσα....»
+
+Συχνότερα τη μαγική τη κάνουν οι Γύφτισσες, οι Εβραίισσες κι’ οι
+Τούρκισσες και πολύ σπάνια να βρεθή Χριστιανή μάγισσα. Οι
+Τουρκογύφτισσες θεωρούνται ως σπουδαιότερες μάγισσες. Κάθε
+Τουρκογύφτισσα, ποια πολύ και ποια λίγο, είναι και μάγισσα. Ύστερα
+από τες Γύφτισες έρχονται οι Εβραίισσες. Προτίμησα τη Γύφτισσα,
+διότι οι Εβραίισσες δε βγαίνουν ποτέ από την πολιτεία και μάλιστα
+να κατοικούν σε σπήλια, ενώ οι Γύφτισσες πολύ συχνά ζουν στην
+ερημιά. Πολύ σπάνια και άντρες κάνουν το μάγο, κανένας όμως
+Χριστιανός. Γύφτοι οι πλειότεροι.
+
+9) «Τ’ αρκούδια κι’ ημερεύουνε, τους λύκους και δεν
+                                             [τρώνε,
+«Τα βλογημένα πρόβατα και λησμονούν τ’ αρνιά τους...
+
+Παράλληλη ένοια αυτής της δοξασίας έχει και το ακόλουθο δημοτικό
+άσμα του « Αμάραντου» :
+
+—« Ποιος είδε τον αμάραντο σε τι γκρεμό φυτρόνει;
+» Τον τρων τ’ αλάφια και ψοφούν, τ’ αρκούδια κι’ ημερόνουν
+» Τον τρων τα μαύρα πρόβατα και λησμονούν τ’ αρνιά τους
+» Να το είχε φάει κι’ η μάννα μου, να μη είχε κάνει εμένα...»
+
+10) Όλα αυτά που παινιέται η Μάγισσα, ότι π. χ. μαγειρεύει
+οχιές(1) και μονομερίδες(2) κτλ., ότι καταιβάζει το φεγγάρι και το
+δέρνει σαν παιδάκι κτλ. είνε πολύ πιστευτά στον Ηπειρωτικό Λαό.
+Δεν λέγω, ότι δεν είνε πιστευτά και σ’ άλλα ελληνικά μέρη, αλλ’
+ημείς ως έδρα των ηθογραφιών μας έχομε την Ήπειρο, και μόνο τες
+δοξασίες του Ηπειρωτικού Λαού αναγράφομε σ’ αυτό το ποίημα.
+
+     1) Έχιδνα. 2) Είδος φαρμακερότατου φειδιού.
+
+11) «.... Τες Ξωτικές του λόγγου».
+
+12) Ξωτικές, φαντάσματα των λόγγων, νύφες, δρυάδες. Παρασταίνονται
+στα παραμύθια των γριών, ως ωραιότατες νύφες, ντυμένες μ’ ένα
+άσπρο σιντόνι μοναχά, ότι περιφέρονται συνοδειές — συνοδειές τα
+λόγγα, κι’ όπου βρουν ώμορφο κι’ ανύπαντρο πιστικό, που να μην έχη
+απάνω του πυριοβολικά(3),
+
+     3) Κομμάτι χάλυβα (τσελικιού) στερνάρι (πυρίτης) και ύσκα,
+     όλα μαζύ λέγονται πυριοβολικά. Όποιος έχει αυτά στον κόρφο
+     του, πιστεύεται, ότι είναι προφυλαγμένος από τα κακά
+     νεύματα.
+
+θυμίαμα κι’ αλάτι τον αρπάζουν, του παίρουν τη φωνή και τον παν
+στα σπήλια τους. Όταν είναι ανεμοστρόβιλος και χορεύουν τα
+δεντρόφυλλα σύγκυκλα — σύγκυκλα, ο λαός πιστεύει, ότι χορεύουν
+Ξωτικιές, κι’ αναμερούνε, κάνοντας το σταυρό τους. Αναφέρονται
+πολλοί πιστικοί, ως αρπαγμένοι από τες Ξωτικιές. Στην
+Κρετσούνιτσα(1) ζούσε ως τα πρόπερσυ ένας πιστικός, Σιάνος
+λεγόμενος, που πίστευε ο κόσμος, ότι τον είχαν πάρει οι Ξωτικιές.
+Τον είχα ρωτήσει πολλές φορές να μου ειπή πώς είταν οι Ξωτικιές,
+και μου έλεγε όλο και τα ίδια:
+
+— Είχα τα γίδια στην πλαγιά και καθόμουν σ’ ένα τσιογκάρι και τ’
+αγνάντευα. Λάλησα λίγο τη φλογέρα, κι’ ύστερα, σα να νύσταξα,
+έκλεισα τα μάτια μου. Εκεί που κοιμώμουν, άκουσα ένα μεγάλο
+σιουμάλισμα και μια φοβερή ταραχή. Βρέθηκα μέσα στη μέση του
+ανεμοστρόβιλου. Προσπάθησα να φύγω... του κάκου! Είμουν σαν
+πισταγκωνισμένος. Έκανα να μιλήσω... και δεν είχα φωνή! Ρίχτηκαν
+τα σκυλλιά απάνω στον ανεμοστρόβιλο, κι’ είδα ένα χορό γυναίκες
+πανέμορφες, μ’ ένα σιντόνι η καθεμιά ζωσμένη, που τρύπωσαν μέσα
+στο λόγγο, χορεύοντας και φεύγοντας με τα φύλλα, σαν αστραπή.
+Έχασα τα λογικά μου. Δεν είξερα πού είμουν. Και όταν ήρθα στον
+εαυτό μου, ύστερα από μήνες, κατάλαβα ότι βρισκόμουν στο
+μαναστήρι. Με γλύτωσε η Μεγαλόχαρη (και κάνοντας το σταυρό του,
+τελείονε τη διήγηση)· Σ’ αυτή χρωστάω τη φωνή μου».
+
+Το πάθημα του Σιάνου είνε γνωστότατο σ’ όλη την επαρχία.
+
+     1) Χωριά των Κουρέντων (Ελλοπίας) 6 ώρες δυσμικά του
+     Γιαννίνου.
+
+12) «Και τες Νεράιδες του γιαλού...»
+
+Το ίδιο κι’ οι Νεράιδες. Είναι κι’ αυτές φαντάσματα των ποταμών
+και της θάλασσας, και κάθε μέρους, που έχει νερό τρεχούμενο,
+ωραιότατες νύφες (νηρηίδες). Ο, τι κάνουν οι Ξωτικιές στους
+πιστικούς, οι Νεράιδες το κάνουν στους ψαράδες και στους ναύτες,
+αλλά θεωρούνται όχι τόσο κακιές, όσο οι Ξωτικιές.
+
+13) «Που το φεγγάρι χάνεται και πιάνεται καινούργιο».
+
+Η ώρα αυτή, που χάνεται το παλιό φεγγάρι και πιάνεται το
+καινούργιο, θεωρείται ως η καταλληλότερη στιγμή των μαγικών.
+
+14) «Τρία περόνια γύφτικα...»
+
+Τα γύφτικα τα περόνια, δηλαδή αυτά που φκιάνουν οι χαλκιάδες οι
+εγχώριοι, που είναι όλοι Γύφτοι(1), θεωρούνται καταραμένα, διότι
+με τέτοια περόνια (γύφτικα) σταύρωσαν το Χριστό, και κατάλληλα για
+τα μαγικά, ενώ τα χυτά τα περόνια νομίζονται ακατάλληλα για
+τέτοιες δουλιές.
+
+     1) Οι Γύφτοι θεωρούνται απόγονοι των χαλκιάδων εκείνων,
+     που είχαν φκιάσει τα περόνια, που σταύρωσαν τον Χριστό.
+     Λέγονται περιφρονητικά και Φαραώνηδες, ως καταγόμενοι από
+     την Αίγυφτο, της οποίας οι αρχαίοι βασιλιάδες λέγονταν
+     Φαραοί (Φαραώ).
+
+15) « Τρεις χούφτες άκριτο νερό τριτόβραδα παρμένο...»
+
+Όσους αριθμούς αναφέρω, 3, 7, κλ. είναι καθιερωμένοι από τες
+προλήψες του λαού.
+
+Το «άκριτο νερό», παρμένο την Τρίτη τη νύχτα κάτω από τη φτερωτή
+του μύλου, χωρίς εκείνος που τα πάρη να μιλήση ή απλώς να βγάλη
+φωνή, είναι από τα κυριώτερα συστατικά της μαγείας.
+
+Από τες ημέρες της εβδομάδας η Τρίτη είναι για τα μάγια κατάλληλη
+και το Σάββατο για τ’ αντιμαγικά.
+
+Κάθε μάγισσα ή μάγος δε ζητάει όλα τα μαγικά είδη, που αναφέρομε
+σ’ αυτό τα μέρος του ποιήματος. Ο καθένας ζητάει τρία είδη το πολύ
+και μ’ αυτά φκιάνει τα μαγικά του, αλλ’ εμείς βάλαμε στα στόμα της
+Μάγισσας όλα, όσα μπόρεσα να μάθω από πολλούς, που είχαν καταφύγει
+σε διάφορες μάγισσες, κι’ έτσι κατάρτισα μια μαγολογία, όσο το
+δυνατό μεγαλύτερη. Και όμως με όσα αράδιασα νομίζω, ότι ούτε τα
+μισά τα είδη δεν έβαλα στη μαγολογία μου.
+
+16) «............τ’ αρνίθια πριν λαλήσουν».
+
+Όλα τα διαβολικά βγαίνουν στον Απάνω Κόσμο τα μεσάνυχτα και
+περπατούν ως την ώρα, που θα πρωτολαλήσουν οι πετεινοί.
+
+17) «Λέγοντας λόγια μαγικά, διαβολεμένα λόγια»,
+   «που δε μπορούσε τίποτε κανείς να καταλάβη».
+
+(Όρα σελίδα 33 στίχ. 4 και 5).
+
+Οι μάγισσες, όταν βρίσκωνται στο έργο τους, προφέρουν ασυνάρτητα
+λόγια, που δε μπορεί να βγάλη κανείς έννοια.
+
+18) «Σαν άγριευαν και γούρλοναν της Μάγισσας τα μάτια
+«Κι’ έβγαζε αφρούς το στόμα της μαζύ με τη φωνή της».
+
+(Όρα σελ. 33 στίχ. 10 και 11).
+
+Λέγοντας και ξαναλέγοντας οι μάγισσες τ’ ασυνάρτητά τους τα λόγια,
+λαβαίνουν άγριο ύφος, γουρλώνουν τα μάτια τους κι’ αφρίζουν. Αυτά
+τα κάνουν, εννοείται, μπροστά στους ενδιαφερομένους, για να τους
+φοβίσουν.
+
+19) Οβίρα=κοίλωμα μέσα στην κοίτη των ποταμών, όπου είναι το
+βαθύτερο μέρος, θεωρείται ως κατοικία δαιμόνων.
+
+20) Στερνάρι = πυρίτης λίθος.
+
+21) Πυριόβολος = χάλυψ.
+
+22) Ύσκα, είδος παρασίτου φυτού, που φυτρόνει στα δέντρα. Το
+καταλληλότερο είναι εκείνο, που βγαίνει στες ιτιές και στα
+πλατάνια. Τα στενάρι, ο πυριόβολος και η ύσκα είναι τα τρία
+σύνεργα με τα οποία ανάβουν φωτιά. Η φωτιά του στερναριού
+θεωρείται κατάλληλη για τα μαγικά.
+
+23) «Τρεις πέντε δεκαπέντε τους, τρεις έξη δέκα οχτώ
+                                               [τους.
+   »Και τρεις εφτά είκοσι μια...»
+
+Όλα αυτά είναι από τ’ ασυνάρτητα. Ίσως νάχουν και κάποια εξήγηση,
+που εγώ δε γνωρίζω.
+
+24) «................. Σε κλειδωνιά κλεισμένα
+   » Και μες σε βρωμοπήγαδο ριγμένα Τρίτη βράδυ».
+
+Τα μάγια, για να μη χαλάσουν με τ’ αντιμαγικά, τα κλειούν στην
+κλειδωνιά, δηλαδή παίρνουν μια ανοιχτή χεροκλειδωνιά και την
+κλειούν με το κλειδί της, κι’ ύστερα για να μη βρεθή από κανένα
+και την ανοίξη, και βγουν τα μαγικά, την πετούν σε βρωμοπήγαδο,
+δηλαδή σε πηγάδι με νερό ακάθαρτο, την Τρίτη το βράδυ.
+
+25) _Μαυροπούλλι_, πουλλί μαύρο, που δεν το βλέπει κανείς,
+μυστηριώδικο.
+
+26) «Κι’ όταν επρόβαλε ψηλά στον ουρανό έν’ άστρο,
+»Που τώχουν συμβουλάτορα στα μάγια τους οι μάγοι»
+
+Δεν μπόρεσα να εξιχνιάσω ποιο άστρο είναι αυτό.
+
+27) «Άναψε η Μάγισσα κερί πράσινο και φκιασμένο
+» Με ξύγγι ανθρώπου ζωντανού...»
+
+Είναι φοβερό ν’ ακούση κανείς, πως γίνεται αυτό το κηρί! Εκείνος,
+που έχει ανάγκη από τέτοιο κηρί, πηγαίνει και ξεκοιλιάζει έναν
+άνθρωπο, του αρπάζει την ξυγγοπάνα, που σκεπάζει τα εσωτικά του
+και φεύγει. Αλλά για να είναι χρήσιμη αυτή η ξυγγοπάνα, πρέπει ο
+άνθρωπος που την είχε, να είταν ζωντανός την ώρα, που ο φονιάς την
+τραβούσε από μέσα. Μ’ αυτή την ξυγγοπάνα φκιάνουν ξυγγόκηρο, και
+τα ξυγγόκηρο αυτό νομίζουν, ότι έχει την ιδιότητα να μη σβύνη από
+τον δυνατώτερον αγέρα, και χρησιμεύει σ’ εκείνους προπάντων, που
+πηγαίνουν ν’ ανοίξουν τους θησαυρούς, που βρίσκονται σε υπόγεια ή
+σε σπηλιές, διότι κάθε άλλο κηρί σβύνεται εκεί μέσα και μόνο το
+κηρί, που γίνεται από ξυγγοπάνα, βγαλμένη από ζωντανό άνθρωπο δε
+σβύνει. Πιστεύουν ακόμη, ότι το φως αυτού του κηριού τυφλόνει και
+τον Δράκοντα, που φυλάει τους υπόγειους θησαυρούς.
+
+28) «................................αυγό μονομερίδας
+
+Πιστεύεται, ότι ένα αυγό της μονομερίδας από όσα κάνει, βγάζει
+φείδι με δύο κεφάλια: τα ένα στη φυσική του θέση, και το άλλο στην
+ουρά.
+
+29) «Χολή οχιάς»
+
+Η οχιά είναι το φαρμακερώτερο φείδι του κόσμου. Ο λαός λέγει:
+
+      « Όποιον φάγη η οχιά,
+      «Ούτε κρίση, ούτε λαλιά.»
+
+10) «.................... σβαρνιάρικης χελώνας,
+
+«Που θάφτουνταν εξάμηνο στης γης το μαύρο χώμα.»
+
+Αλήθεια τα μισό το χινόπωρο, όλον το χειμώνα και το Μάρτη ακόμα η
+χελώνα βρίσκεται ναρκωμένη μέσα στα χώμα. Γι’ αυτό και θεωρείται
+κατάλληλη για τα μαγικά.
+
+31) «Ασβού τομάρι ανήλιαγο....»
+
+Ο Ασβός είναι νυχτόβιο τετράποδο, που δε βγαίνει ποτέ την ημέρα.
+Ονομάζεται λατινικά Trohus. Στο μέγεθος είναι μικρότερο από κοινό
+σκυλλί. Είναι σαρκοβόρο, αλλά αγαπά πολύ και το χλωρό αραποσίτι
+(καλαμπόκι). Κάνει μεγάλη καταστροφή στα χωράφια, που είναι
+σπαρμένα αραποσίτι. Το τομάρι του είναι περίφημο.
+
+32) «..............τους κατσιποδαραίους.
+
+Κατσιποδιάρης—αίοι = δαιμονικά με ποδάρια κατσικίσια (από το
+κατσικοπόδαρος κατσιποδιάρης). Τα ισκιώματα είναι φαντάσματα,
+δαιμονικά, που πετούν στον αγέρα, ενώ οι κατσιποδιαραίοι περπατούν
+στη γη.
+
+33) «Λειάρας νυφίτσας...»=ποικιλόχροης, παρδαλής ικτίδας (νυφίτσα
+= ικτίς). Είναι η καταστροφή των ποντικιών. Δεν τα τρώγει, αλλά τα
+πνίγει μόνον και τ’ αφίνει. Αυτό το τετράποδο είναι μικρό και
+συμπαθητικό και πολύ συχνά έρχεται μέσα στα χωριά, για να
+καταστρέψη ποντίκια.
+
+34) «Μυαλό γαλάρας αλεπούς...»
+
+«Όπου έτρωγε στην πείνα της τα μαύρα τα παιδιά της».
+
+Βεβαιόνουν πολλοί κυνηγοί, ότι ηύραν αλεπού να τρώη στην πείνα της
+τα μικρά της. Ο Λαός πιστεύει πολύ αυτή την αφιλοστοργία της
+αλεπούς.
+
+35) «Πλεμόνι κατακόκκινο κλαψάρας κουκκουβάγιας,
+«Που είταν του Χάρου μύνημα, της ερημιάς στολίδι».
+
+Η κουκκουβάγια (γλαυξ) θεωρείται δυσοίωνο πουλλί. Αν λαλήση η
+κουκκουβάγια σε κατοικημένο σπίτι, θάνατος κι’ ερημιά θα το
+επακολουθήση.
+
+36) «Μπούφου κατάμαυρη καρδιά....
+«Που την ημέρα κρύβονταν να μη τον δη ο ήλιος,
+«Κι’ όλη τη νύχτα βόγγαε και γαύγυζε σα σκύλλος».
+
+Είναι πολύ απαίσιο το λάλημα του μπούφου στα μαύρα τα σκοτάδια,
+μέσα στα σύδεντρα και στα λακκώματα. Όταν λαλάη πολύ, στο τέλος
+έχει ένα γύρισμα σα γαύγυσμα σκυλλιού. Νομίζει κανείς, ότι δεν
+είναι πουλλίσιο λάλημα.
+
+37) «...............Γαλάρας νυχτερίδας».
+
+Ίσως δεν είναι γνωστό στον πολύν κόσμο, που δεν καταγίνεται με τη
+ζωολογία, ότι η νυχτερίδα είναι πετεινό χωρίς φτερά, ότι γεννάει
+μικρά κι’ όχι αυγά, κι’ ότι έχει βυζιά και τα βυζαίνει.
+
+38) «Νύχι δεξί χαμόραγγα....»
+
+Αρουραίος ποντικός. Λέγεται ακόμα και κουφός και τυφλοπόντικας.
+Αυτό το ζώο είναι νυχτόβιο και δε βγαίνει καθόλου την ημέρα. Ζη
+υποχθόνιο και τρέφεται με ρίζες φυτών και υποχθόνια έντομα.
+
+39. «Γλώσσα από κίσσα θηλυκήν, εφτάφωνη γλωσ-
+                                      [σούλα,
+»Οπού έβαλε τον αδερφό τ’ αδέρφι να σκοτώση,
+»Τ’ αδέρφι του το εγκαρδιακό, το δύστυχο το
+                                    [Γκιώνη
+
+Υπάρχει παράδοση, ότι μια φορά κι’ έναν καιρό είταν δυο αδέρφια. Ο
+ένας λέγονταν Μαλώνης κι’ ο άλλος Γκιώνης. Ο πρώτος είταν ζευγίτης
+κι’ ο δεύτερος πιστικός. Μια μέρα, που θα κούρευαν τα γίδια, ήρθε
+κι’ ο ζευγίτης να βοηθήση τον πιστικό. Έλειπε ένα βετούλι. Ύστερα
+από κάμποση ώρα το άκουσαν να βελάζη κάτω στο λάκκο. Πάη ο Γκιώνης
+να το πάρη. Όταν έφτασε στο λάκκο έψαξε δώθε-κείθε, δεν μπόρεσε να
+το βρη. Γυρίζοντας στο στάλο, που κούρευαν, ακούστηκε πάλε τα
+βελιατό του βετουλιού. Τον ξαναστέλλει ως μεγαλύτερος ο Μαλώνης το
+Γκιώνη να πάρη το βετούλι. Ξαναπηγαίνει ο Γκιώνης, μεταψάχνει και
+δε βρίσκει τίποτε και ματαγυρίζει μ’ αδειανά τα χέρια, χωρίς το
+βετούλι.
+
+Και για να μη το πολυλογούμε πήγε κι’ ήρθε πολλές φορές στο λάκκο,
+χωρίς να βρη και να φέρη το βετούλι. Τότε ο Μαλώνης, θυμωμένος,
+τραβάει μια το ψαλίδι και σκοτόνει το Γκιώνη, και κινάει για το
+λάκκο μόνος του να βρη το βετούλι. Φτάνοντας εκεί τι βλέπει; Μια
+κίσσα, που βέλαζε σα βετούλι. Τότε ο Μαλώνης ήρθε στον εαυτό του
+από το θυμό του, θυμήθηκε το κακό που έκανε να σκοτώση τον αδερφό
+του, έκλαψε, χτυπήθηκε και στο τέλος από τη λύπη του έγεινε πουλλί
+— αυτό που λέμε Γκιώνη — κι’ από τότε όλο κλαίει και φωνάζει τον
+αδικοσκοτωμένο αδερφό του: «Γκιων! Γκιων! Γκιων!» Και θα φωνάζη,
+ως που θα τον λυπηθή ο θεός — αν το λυπηθή — και στείλη από τον
+Κάτω Κόσμο στη ζωή πάλε τον αδερφό του τον Γκιώνη. Τότε θα γένη
+πάλε άνθρωπος και θα ζήση χαρούμενος με τον αδερφό του.
+
+Όλο αυτά το κακό τώκανε η Κίσσα, η εφτάφωνη, που λαλάει εφτά
+λογιών.
+
+49) «Να γένη το νερό τυρί...»
+
+Ως μεγαλύτερη μάγισσα θεωρείται εκείνη, που μπορεί να πήξη το
+νερό. Όταν θέλουν να φημίσουν μια μάγισσα λένε : —«Αυτή πήγει τα
+νερά!»
+
+41) «Αχ! δεν της κάνουν τίποτε τα δόλια μαγικά μου,
+«Γιατ’ έτυχε η καλότυχη να γεννηθή Σαββάτο».
+
+Τα σαββατογεννήματα δεν τα πιάνουν τα μάγια και πλειότερο δεν
+πιάνουν εκείνους, που γεννηθούν ένα από τα «_τρία καλά Σάββατα_» της
+Τυρινής, της Καθαροβδομάδας και το Μεγαλοσάββατο. Αυτά τα Σάββατα
+πιστεύει ο Λαός, ότι βγαίνουν οι πεθαμένοι από τον Κάτω-Κόσμο, και
+περιφέρονται αόρατοι στα μέρη, που έζησαν, γι’ αυτό κι’ ο κόσμος
+φκιάνει κόλλυβα για τους πεθαμένους του. Πιστεύει ακόμα, ότι τα
+κόλλυβα αυτά τα τρων οι πεθαμένοι και μόνο νομίζομε, ότι τα τρώμε
+εμείς και ότι εκείνοι οι πεθαμένοι, που δεν έχουν δικούς να τους
+φκιάνουν κόλλυβα, μένουν νηστικοί. Για αυτό πολλά εχούμενα σπίτια,
+φκιάνουν κοντά στα δικά τους για τους πεθαμένους τους κι’ ένα
+σκουτελλάκι για τους φτωχούς τους πεθαμένους κι’ εκείνους, που δεν
+έχουν δικούς στον κόσμο.
+
+42) «Που στα τραγούδια λέγεται «Βοτάνι της Αγάπης».
+
+Ο Λαός πιστεύει, ότι υπάρχει βοτάνι (φυτό), που μπορεί να κάνη το
+παλληκάρι, ή το κορίτσι ν’ αγαπήσουν το πρόσωπο, που δεν
+αγαπούσαν. Τα δημοτικά τραγούδια είναι γεμάτα από τα όνομα του
+βοτανιού της αγάπης. Το φαντάζονται ως μικρό θάμνο με λουλούδια
+κίτρινα, σα φλωρί, και φύλλα άσπρα, σαν ασήμι, και πιστεύουν, ότι
+δε στεγνόνει ποτέ, σαν τ’ άλλα τα φυτά, ούτε αλλάζει τα φύλλα του.
+Θεωρείται ως σπανιώτατο φυτό, ότι βρίσκεται σ’ άβατους γκρεμούς,
+απάτητα σπήλια και μακρυνά κι’ υπέρψηλα βουνά, κι’ ότι κοντά σ’
+αυτές όλες τες δυσκολίες το φυλάει κι’ ένας τρομερός Δράκοντας.
+
+
+
+Η ΜΕΓΑΛΗ ΙΔΕΑ
+
+
+
+ΑΦΙΕΡΟΝΕΤΑΙ
+στον Εξοχώτατον αντιπρόσωπό της,
+τον κ. ΝΕΟΚΛΗ ΚΑΖΑΖΗΝ,
+Πρόεδρον της Εταιρείας του «Ελληνισμού»
+
+     Ψηλά σε σπίτια τρίπατα και γυάλινον εξώστη.
+     Κένταγε κι’ ωριοκένταγεν η λυγερή Χρυσάιδω,
+     Πανώρια κόρη προεστού, μοναχοθυγατέρα,
+     Οπού δεν είχε ταίρι της σ’ Ανατολή και Δύση
+     Στην ωμορφιά και στην τιμή και στο γλυκό τραγούδι,
+     Κι’ απάνω στα κεντήματα, και στα ξομπλιάσματά της
+     Γλυκό τραγούδιν έδερνε, τραγούδι της αγάπης
+     Με μια φωνή χαρμόσυνη, σαν απ’ αγγέλου στόμα.
+
+     Κένταγε κι’ ωριοκένταγε μεταξωτό μαντήλι,
+     Που είταν ψιλό και διάφανο, σα φεγγαριού αχτίδα,
+     Πούχε το χρώμα του χιονιού, του Ήλιου τη λαμπράδα,
+     Μαντήλι μοσκομάντηλο, μαντήλι της αγάπης,
+     Που θάδινε του Κωσταντή, του αρραβωνιαστικού της,
+     Τη μέρα, που θα φόρεγαν τα τίμια τους στεφάνια,
+     Και θα τους βλόγαε ο παπάς με το δεξί του χέρι,
+     Μπρος το Βαγγέλιο το ιερό και μπρος στην Παναγία,
+     Και στον αφέντη το Χριστό και σ’ όλους τους Αγίους.
+
+     Κένταγε κι’ ωριοκένταγεν η λυγερή Χρυσάιδω,
+     Τ’ ώριο μαντήλι του γαμπρού, του γάμου τους το δώρο,
+     Μ’ ολόχρυσες κι’ ολάργυρες κλωστές και μεταξένιες,
+     Οπού είχαν τόσα χρώματα, όσα και τα λουλούδια
+     Των λειβαδιών την άνοιξη, το Μάη, το καλοκαίρι,
+     Στη μια την άκρη το Σταυρό, στην άλλη το Βαγγέλιο,
+     Και μες στη μέση από τα δυο Χριστό και Παναγία,
+     Κι’ ανάμεσα από το Χριστό κι’ από την Παναγία
+     Γάμου στεφάνια ολόχρυσα, σταυροστεφανωμένα.
+     Που είχαν σε κάθε βελονιά σπειρί μαργαριτάρι,
+     Και γύρα γύρα στους σταυρούς των στεφανιών με χάρη
+     Χίλια αγγελούδια φτερωτά, που βάσταε το καθένα
+     Με το δεξί το χέρι του κι’ ένα χρυσό στεφάνι...
+     Κι’ ανάμεσα στα χαρωπά του γάμου τα στεφάνια
+     Δυο δαχτυλίδια ολόχρυσα με διαμαντένιες πέτρες
+     Και μες στες πέτρες έλαμπαν αγκαλιαστά με χάρη
+     Ο Ήλιος ο χρυσάχτιδος και το λαμπρό Φεγγάρι.
+
+     Κένταγε κι’ ωριοκένταγε με χάρη και με γνώση
+     Δυο άσπρα σπίτια τρίπατα μ’ αυλές και με παραύλια,
+     Με τοίχους μαρμαρόχτιστους, με μαρμαρένιες σκάλες,
+     Και παραθύρια με γυαλιά και γυάλινους εξώστες,
+     Τώνα στα πόδια του Χριστού, τ’ άλλο στης Παναγίας...
+     Το πρώτον είταν του Γαμπρού, το δεύτερο της Νύμφης,
+     Γεμάτα κόσμο και τα δυο κι’ από χαρά γεμάτα,
+     Και στες πλατύχωρες αυλές χορούς και πανηγύρια,
+     Και ψησταριές μ’ αμέτρητα κριάρια σουβλισμένα.
+
+     Και μες στη μέθη από τα δυο τ’ αγαπημένα σπίτια,
+     Κένταγε γάμο αρχοντικό, ξεφαντωμένο ψίκι(1),
+     Με δώδεκα ζυγές βιολιά και χίλιους καλεσμένους....
+     Μπροστά τραβούσεν ο νουνός και πίσω οι φυλαχτάδες( 2),
+     Στη μέση πήγαινε ο Γαμπρός με την πανώρια Νύφη,
+     Σα μήλα, σαν τριαντάφυλλα, σα δροσερά λουλούδια,
+     Και πλειο μπροστά το φλάμπουρο, σταυροστεφανωμένο,
+     Γαλάζιο-καταγάλαζιο, μ’ άσπρο Σταυρό στη μέση,
+     Και μες στη μέση του Σταυρού κεντούσε τον Άη Γιώργη
+     Σε σιδερόψαρο άλογον απάνω καβαλλάρη,
+     Που βάσταγε στα χέρια του τ’ ολάργυρο κοντάρι,
+     Και χτύπαε το Δράκοντα στ’ αλόγου του τα πόδια(3).
+     Κένταγε κι’ ωριοκένταγε με προσοχή μεγάλη
+     Τον ολοστρόγγυλο ουρανό, τον αστροστολισμένο.
+     Και κάτων από τ’ ουρανού τη διάπλατη τη σκέπη,
+     Χειροπιασμένες δυο αδερφές : τη Μέρα και τη Νύχτα.
+     Η μια είταν άσπρη—ξέξασπρη και φόραγε χιονάτα,
+     Κι’ είχε τον Ήλιο πρόσωπο με τες χρυσές του αχτίδες,
+     Η άλλη είταν μελαχροινή, στα ολόμαυρα ντυμένη,
+     Με το Φεγγάρι πρόσωπο κι’ αστέρινο στεφάνι,
+     Και στην κορφή του στεφανιού, στη μέση του μετώπου,
+     Ο λαμπερός Αυγερινός τη λάμψη του σκορπούσε...
+     Κι’ ανάμεσα στες δυο αδερφές, τες πολυαγαπημένες,
+     Κατακαθάρια ανατολή, αχτιδοστολισμένη.
+     Κι’ ηλιοβασίλεμα λαμπρό και συννεφοχτισμένο
+     Απλόνονταν ολόλαμπρα σα χρυσαφένιες λίμνες.
+
+     Κένταγε κι’ ωριοκένταγε στ’ ανάερα τα πόδια
+     Της Νύχτας της μελαχροινής και της καθάριας Μέρας
+     Τες τέσσαρες τες εποχές, γλυκά χεροπιασμένες,
+     Την Άνοιξη τη δροσερή, των λουλουδιών τη μάννα,
+     Ντυμένη φόρεμα λαμπρό, λουλουδοστολισμένο,
+     Το Καλοκαίρι το χρυσό, το ηλιοφλογισμένο,
+     Το κίτρινο Χινόπωρο με τα πεσμένα φύλλα,
+     Και τον Χειμώνα τον ψυχρό με τ’ άσπρα του τα γένια,
+     Κι’ ολόγυρα στες εποχές, τες αεροβατούσες,
+     Ηλιολαμπές και συννεφιές, βροχές, χαλάζια, χιόνια,
+     Και μες στα μαύρα σύννεφα φλόγινα αστροπελέκια,
+     Σα φείδια ολοφώτεινα βαθυά να τ’ αυλακόνουν.
+     Στην άκρη κάμπου διάπλατου, σε ριζοβούνι δίπλα,
+     Κένταγε λίμνην ώμορφη, σα νύφη στολισμένη,
+     Μ’ άλλα νερά κατάργυρα, μ’ άλλα νερά γαλάζια,
+     Κι’ απάνω της να τρέχουνε βαρκούλες πέρα-δώθε,
+     Άλλες με κάτασπρα πανιά, σαν άσπρα περιστέρια,
+     Κι’ άλλες μ’ ολάργυρα κουπιά να δέρνουν τα νερά της...
+     Γλυκά ανακαθρεφτίζονταν στες λαμπερές της άκρες,
+     Λόγγα, χωριά, βουνόπλαγα, ράχες και κορφοβούνια,
+     Κοπάδια γιδοπρόβατα κι’ αμέτρητες αγέλες,
+     Και σε μιαν άκρη απλόνονταν πανώρια πολιτεία(4),
+     Με σπίτια μαρμαρόχτιστα και κάστρο αρματωμένο.
+
+     Κένταγε κι’ ωριοκένταγε μ’ υπομονή μεγάλη
+     Θάλασσα απέραντη, πλατειά, βαθύμακρα λιμάνια.
+     Ακρογιαλιές πανέμορφες, νησιά χαριτωμένα,
+     Κι’ απάνω στον νερόκαμπο να ουριοταξειδεύουν
+     Κάθε λογής πλεούμενα, κάθε λογής καράβια....
+     Άλλα να τρέχουν με φωτιά, κι’ άλλα με τον αγέρα,
+     Να ξαπετούν απάνω τους οι πεινασμένοι γλάροι
+     Και δίπλα στες ακρογιαλιές τα κύματα να σπάζουν
+     Από την ακροθαλασσιά, κι’ ως μες στα ριζοβούνια
+     Κένταγε κάμπο διάπλατο, λουλουδιασμένον κάμπο,
+     Μ’ αμέτρητα άνθια κι’ εύοσμα, μ’ αρίφνητα λουλούδια
+     Που πιάνονταν τα χρώματα και γένονταν κομμάτια
+     Το άσπρο με το πράσινο, το κίτρινο με τ’ άσπρο,
+     Το θαλασσί με το σταχτί, το κόκκινο με όλα
+     Κι’ οι παπαρούνες, χαρωπές, στα κόκκινα ντυμένες,
+     Απλόνονταν περίφανες στ’ απέραντα λειβάδια,
+     Σα να είτανε βασίλισσες του μυρωμένου κάμπου.
+
+     Εδώ κι’ εκεί σποραδικά στον μυρωμένον κάμπο
+     Κένταγεν ώμορφα χωριά, χωριά και χωριουδάκια.
+     Με περιβόλια, με νερά, με δέντρα και με κάμπους,
+     Και γύρα σ’ όλα τα χωριά, κι’ όλα τα χωριουδάκια,
+     Χωράφια με γεννήματα, πυκνά και μεστωμένα,
+     Κι’ αμπέλια χοντροκούτσουρα, πρατύφυλλα, γεμάτα
+     Σταφύλια κατακόκκινα και κίτρινα σταφύλια,
+     Κι’ ανάμεσα από τα χωριά και τα καλά χωράφια
+     Κοπάδια γιδοπρόβατα, και βώδια και φοράδια
+     Κι’ ανθρώπους ν’ αναδεύωνται και να μοχτούν με πόνο,
+     Και κάπου—κάπου κένταγε γυναίκες να λευκαίνουν,
+     Μ’ άσπρα ποδάρια ολόγυμνα μες το νερό χωσμένα,
+     Και κοπελλιές πανέμορφες στες ράχες να χορεύουν.
+
+     Ανάμεσα από τα χωριά και μεταξύ στους κάμπους
+     Κένταγε κι’ ωριοκένταγεν ένα αργυρό ποτάμι,
+     Μ’ αυλάκια, με παραύλακα και με πολλά γεφύρια,
+     Με καταρράχτες τρύψηλους, που πέφτουν αφρισμένοι,
+     Σε μύλους, σε νεροτροβές και σε πολλά μαντάνια,
+     Κι’ απόδιπλα του ποταμού, κατά σειρά στους όχτους,
+     Χιλιάδες δέντρα πράσινα: ιτιές, πλατάνια, λεύκες,
+     Κι’ απάνω στα κλωνάρια τους να στέκουν, να πετούνε
+     Χίλιων λογιών πετούμενα, χιλιών λογιών πουλλάκια.
+
+     Κένταγε κι’ ωριοκένταγε στην άκρη από τον κάμπον
+     Ένα πανέμορφο βουνό, που είναι ψηλό και μέγα,
+     Πώχει χιλιάδες δυο κορφές κι’ αμέτρητες βρυσούλες,
+     Κάθε κορφή και φλάμπουρο, κάθε δεντρί και κλέφτη
+     Και στην ψηλότερη κορφή, στου Άγι-Ηλιά τη ράχη,
+     Οπώχει αιώνια σκέπασμα σαράντα πήχες χιόνι,
+     Κένταγε αητό δικέφαλο με δυο χρυσές κορώνες,
+     Που κράταγε στα νύχια του κεφάλι αντρειωμένου(5).
+
+     Κένταγε το ψηλό βουνό, το κλεφταγαπημένο,
+     Κι’ έβανε αντάρα στην κορφή και καταχνιά στη ρίζα,
+     Στη μέση τους Αρματωλούς και στα ψηλά τους Κλέφτες,
+     Στα πλάγια γιδοπρόβατα με κύπρους, με κουδούνια,
+     Κι’ ανάμεσα στα πρόβατα, κι’ ανάμεσα στα γίδια
+     Κένταγεν άξιους πιστικούς και σκύλους και κουτάβια,
+     Κι’ έναν καθάριον πιστικό σ’ ένα ψηλό κοτρώνι
+     Να κάθεται και να λαλή γλυκόφωνη φλογέρα.
+     Και τέλειονε το κέντημα, το χιλιοξομπλιασμένο,
+     Κεντώντας πόλη κάτασπρη κοντά σε περιγιάλι,
+     Με μάρμαρα πελεκητά και χρυσοσκαλισμένα,
+     Και στην κορφή πανέμορφο βασιλικό παλάτι,
+     Οπού έχει μέσα βασιλιά κι’ απανωθιώ σημαία
+     Γαλάζια-καταγάλαζια, μ’ άσπρο Σταυρό στη μέση,
+     Και μες στη μέση του Σταυρού κορώνα στουροφόρα....
+     Κι’ αντίκρυ από του Βασιλιά το κάτασπρο παλάτι,
+     Κένταγε βράχον ένδοξο, περίφανο, μεγάλον,
+     Από τον ήλιο κόκκινο κι’ από τα χρόνια μαύρο,
+     Και στην κορφή τον ξακουστό και θείον Παρθενώνα,
+     Της Τέχνης άγιο λείψανο, του Ωραίου άγιο βήμα,
+     Προσκυνητάρι σεβαστό του κόσμου πέρα ως πέρα.
+     Κι’ εμπρός του τον Πολιτισμό δειλά γονατισμένο,
+     Να σκύβη το κεφάλι του και να τον προσκυνάη.
+
+     Κι’ εκεί οπού αργοτέλειονε τ’ ωριόπλουμο μαντήλι,
+     Όλη τη γνώση βάνοντας κι’ όλη την εξυπνάδα,
+     Να σου και μπαίνει ο Κωσταντής, αρματοφορεμένος,
+     Με τη χαρά στο πρόσωπο, γλυκά ζωγραφισμένη,
+     Και την αγάπη στην καρδιά, σα ριζωμένο δέντρο :
+     — Καλή σου μέρα. Λυγερή!
+        — Καλώς μου τον λεβέντη!
+     — Τι νάναι αυτό το κέντημα;
+        — Του γάμου μας το δώρο,
+     Που θα σου δώσω, Κωνσταντή κι’ αρραβωνιαστικέ μου,
+     Την Κυριακή του γάμου μας την άγια εκείνη ημέρα,
+     Που θα μας βάλη ο παπάς τα τίμια μας στεφάνια,
+     Μπρος στο Βαγγέλιο το ιερό και μπρος την Παναγία,
+     Και στον αφέντη το Χριστό και σ’ όλους τους Αγίους.
+     Ιδέ και πε μου, Κωνστανή, καμάρι της καρδιάς μου.
+     Σου αρέσουν τα κεντήματα; Σου αρέσει το μαντήλι;
+     Μαρτύρους βάνω το Χριστό και τη Κυρά Παρθένα,
+     Ότι σου τ’ ωριοκέντησα με την καρδιά μου όλη....
+     Όπως δε θα είταν ικανή καμμιά άλλη να το κάνη....
+     Πε μου σου αρέσει, Κωνσταντή, τ’ ωριόπλουμο μαντήλι;—
+
+     Ρίχνει τα μάτια ο Κωνσταντής απάντω στα κεντίδια,
+     Κυττάζει και θυαμαίνεται της κόρης την αξιάδα.
+     Οπού δεν έχει ταίρι της σ’ Ανατολή και Δύση
+     Στην ωμορφιά και στην τιμή, στη γνώση και στο ξόμπλι...
+     Κυττάζει, συλλογίζεται και δεν απολογιέται,
+     Σα ναύρισκε ένα φταίξιμο, κάποιο βαρύ ψεγάδι,
+     Μες στ’ άπειρα κεντήματα, τα χιλιοξομπλιασμένα,
+     Κι’ η Κόρη από τη βιάση της και τον πολύν καημό της,
+     Του λέγει με ανυπομονησιά και με κρυφή λαχτάρα :
+     — Μη δε σου αρέσει, Κωνσταντή, του γάμου το μαντήλι;
+
+     Κι’ ο Κωνσταντής περίφανος για τα κεντήματά της,
+     Πνιγμένος από τη χαρά γυρίζει και της λέγει:
+     — Τι λες, Χρυσάιδω μου γλυκειά; Τι λες, χρυσό μου ταίρι;
+     Και ποια άλλη μπόρεσε ποτέ και ποια άλλη θα μπορέση
+     Στον κόσμο τέτοιο κέντημα χιλιόπλουμο να φκιάση;
+     — Κι’ όμως μου φαίνεται να λες, σαν κάτι να του λείπη.
+     — Αλήθεια κάτι λείπεται π’ αυτό το κέντημά σου....
+     Αλήθεια μες στ’ αμέτρητα και πλούσια του κεντίδια,
+     Του λείπεται ένα, που έπρεπε καθόλου να μη λείπη....
+     Αχ! ένα που είχαμε ποτε και που μας λείπει τώρα!
+
+     Γεμίσαν από δάκρυα του Κωνσταντή τα μάτια
+     Και στα πλατυά τα στήθια του σπαρτάριζε η καρδιά του,
+     Σα να ήθελε να πεταχτή, και σαν πουλλί να φύγη....
+     Κι’ η Κόρη κατατρόμαξεν από την ταραχή του,
+     Και του είπε παρακαλεστά και με πολλήν αγάπη :
+     — Μη Κωνσταντή μου θλίβεσαι και βαρυαναστενάζης....
+     Μον πε μου τι του λείπεται και ποιο είναι το ψεγάδι,
+     Κι’ αν δεν το φκιάσω, όπως μου πης κι’ όπως μου παραγγεί-
+     Την αρραβώνα γύρνα μου και μη με κάνης ταίρι...     [λης,
+     Και τότε από τη λύπη κι’ από την εντροπή μου,
+     Θα κόψω τα μαλλάκια μου και θα φορέσω μαύρα
+     Και θα τραβήσω μακρυά μ’ απελπισιά μεγάλη,
+     Σε μοναστήριν άγνωστο τα νειάτα μου να κλείσω.
+     Αν όμως δώση ο Θεός κι’ η Παναγιά η Παρθένα
+     Και σου το φκιάσω, Κωνσταντή, κατά την αρεσιά σου,
+     Ρόιδο και μήλο κόκκινο θα σου ξεπροβοδήσω,
+     Το ρόιδο για το κέντημα, το μήλο για το γάμο.—
+
+     Τότε γυρίζει ο Κωνσταντής με δάκρυα και της λέγει:
+     — Πάρε κλωστές ολάργυρες, χρυσές και μεταξένιες,
+     Που νάχουν τόσα χρώματα, όσα έχουν τα λουλούδια
+     Των λειβαδιών την άνοιξη, το Μάη, το καλοκαίρι,
+     Ασπροκαθάριες, κίτρινες, σταχτιές, γαλάζιες, μαύρες,
+     Ασπρόμαυρες, κεραμιδιές, μουντές, κροκιές, γεράνιες,
+     Άλικες, βαθυκόκκινες, τριανταφυλλιές, κρασάτες,
+     Πράσινες, μαυροπράσινες, καφιές και καστανάτες,
+     Κι’ ολόγυρα στον ξακουστό και θείον Παρθενώνα
+     Κέντα μια Ελλάδα απέραντη, πανένδοξη, μεγάλη....
+     Ελλάδα του Θεμιστοκλή, Ελλάδα του Αλεξάντρου,
+     Που να ξαπλώνεται βαρυά σ’ Ανατολή και Δύση....
+     Κι’ ανάμεσα απ’ Ανατολή κι’ ανάμεσα από Δύση.
+     Κέντα μια πόλην ώμορφην, εφτάλοφη, μεγάλη,
+     Με κυπαρίσσια αρίφνητα, μ’ ολόχρυσα παλάτια,
+     Με πύργους, κάστρα και τζαμιά κι’ ευρύχωρα λιμάνια....
+     Κέντα, σαν κέρατο χρυσό κι’ ένα βαθύ λιμάνι,
+     Κι’ απάνω του δυο μακρυά γεφύρια κυρτωμένα,
+     Γεμάτα κοσμοσυννεφιά, να πάη πέρα-δώθε....
+     Στο στόμα αυτού του λιμανιού και παραμέσα ακόμα,
+     Και παραέξω στο βαθύ, που μοιάζει σαν ποτάμι,
+     Κέντα βαρκούλες άμετρες, κέντα καράβια μύρια,
+     Άλλα να τρέχουν με φωτιά κι’ άλλα με τον αγέρα,
+     Άλλα να πάνε πίσω—μπρος κι’ άλλα να σταματούνε,
+     Ανθρώπους και φορτώματα να μπάζουν και να βγάζουν...
+     Κι’ από την δέξια τη μεριά, στου λιμανιού το έβγα,
+     Κέντα μια ράχην ώμορφη με σπίτια και παλάτια,
+     Κι’ απάνω της καταρραχής μιαν Εκκλησιά μεγάλη,
+     Με τετρακόσια σήμαντρα κι’ εξήντα δυο καμπάνες,
+     Κάθε καμπάνα με παπά και σήμαντρο με διάκο(6).
+     Κέντα μπροστά στην Εκκλησιά μια απέραντη πλατεία,
+     Γεμάτη ελληνικό στρατό, πεζούρα και καβάλλα,
+     Σημαίες και σπαθιά γυμνά, ντουφέκια και κανόνια,
+     Κι’ εμπρός στη θύρα την τρανή, στη μεσιανή τη θύρα,
+     Κέντα φρουρά περίφανη, σε δυο γραμμές μεγάλες,
+     Δυο τάγματα ευζωνικά μ’ όλο παιδιά βουνίσια,
+     Κατακαθάρια κι’ ώμορφα, μ’ αφράτες φουστανέλλες....
+     Και κάτω από την Εκκλησιά, μες στον πλατύ το δρόμο,
+     Κέντα με νου και με καρδιά δυο μακρυά φουσάτα:
+     Τώνα ντυμένο στα χρυσά, τ’ άλλο ντυμένο μαύρα....
+     Στο ένα, το χρυσόντυτο, να λάμπη ο Βασιλιάς μας,
+     Καβάλλα σ’ άτι αράπικο, με το σπαθί βγαλμένο,
+     Και στ’ άλλο ο Πατριάρχης μας με το σταυρό στο χέρι..
+     Κι’ ολόγυρα στην Εκκλησιά, σα σύννεφο μεγάλο,
+     Κέντα χιλιάδες Χριστιανούς, παιδιά, γυναίκες, άντρες,
+     Να προχωρούν, μ’ αλλαλαγμό, για νάμπουν όλοι μέσα
+     Στην Εκκλησιά τη διάπλατη, στο μέγα Μαναστήρι,
+     Ν’ ακούσουνε τη λειτουργιά, που είταν κυνηγημένη,
+     Τόσους αιώνες σκοτεινούς, τόσους αιώνες μαύρους...
+     Ν’ ακούσουνε τη λειτουργιά, το νιο &«Χριστός—ανέστη»&.
+
+     Κέντα, Χρυσάιδω μου καλή, κέντα χρυσό μου ταίρι,
+     Κέντα στες τέσσερες γωνιές της σκλάβας Εκκλησιάς μας,
+     Τέσσαρα κάτασπρα τζαμιά, θεώρατα, μεγάλα,
+     Γυρμένα ξάπλα καταγής, συθέμελα πεσμένα,
+     Σα να είταν ξεθεμέλειωτοι, σεισμοδαρμένοι πύργοι...
+     Κάθε τζαμί κατάκοιτο να δείχνη κι’ έναν τόπο :
+     Τώνα να δείχνη τη Φραγκιά και τ’ άλλο τη Ρωσσία,
+     Το τρίτο την Ανατολή, το τέταρτο τη Μέκκα...
+     Κάθε τζαμί από κάτω του νάχη κι’ απώνα Χότζα
+     Με πασουμάκια κίτρινα και πράσινο σαρίκι.
+     Αιματωμένον, κάτωχρο και νεκροτεντωμένο....
+     Κι’ εμπρός στη θύρα την τρανή, την μεσιανή τη θύρα
+     Κέντα σημαία κόκκινη, κατάχαμα απλωμένη,
+     Που νάχη μισοφέγγαρο κι’ αστέρι μες στη μέση...
+     Κέντα στην άκρη του ιερού, προς του βοριά το μέρος,
+     Μια θυροπούλα απόκρυφη κι’ έναν παπά να μπαίνη...
+     Κείνον τον ίδιον τον Παπά, τον άγιο, τον φευγάτο,
+     Να ξαναπή τα γράμματα και να ξακολουθήση
+     Τη λειτουργιάν, οπού άφησε μισοτελειωμένη( 7),
+     Όταν εμπήκεν ο Αμηράς στην Πόλη καβαλλάρης...
+     Κι’ απανωθιώ στης Εκκλησιάς τον χρυσαφένιον τρούλλο,
+     Οπού σηκόνει αδιάκοπα αιώνες τώρα πέντε,
+     Αφωρισμένο φόρτωμα, καταραμένο βάρος,
+     Έν’ άγριο Μισοφέγγαρο, μ’ ολάνοιχτο το στόμα,
+     Φοβέρα του Πολιτισμού και της Χριστιανωσύνης,
+     Κέντα σημαία με Σταυρό, μεγάλη, ασπρογαλάζια,
+     Με κάμπο καταγάλαζιο και το Σταυρό της άσπρο,
+     Και κέντα την ολάνοιχτη, σ’ υπέρψηλο κοντάρι,
+     Που νάχη απάνω στην κορφήν αητό με δυο κεφάλια,
+     Και πλειό ψηλά από τον αητόν, ωσάν ουράνιο τόξο,
+     Κέντα μι’ αχτίδα ολάχρυση, του Ήλιου θυγατέρα
+     Και μες στον αχτιδόκαμπο(8) γράψε έναν άγιο στίχο :
+     &«Πάλε με χρόνους και καιρούς, πάλε δικά μας θα είνε»
+     Που φώτιζε το Γένος μας σε χρόνους μαυρισμένους,
+     Και μας θερμαίνει την καρδιά και μας γεννάει ελπίδες,
+     Ελπίδες χρυσοφτέρωτες, χρυσοστεφανωμένες.
+
+     Κι’ εκεί κοντά στην Εκκλησιά και δίπλα στην πλατεία,
+     Κέντα έναν τάφο πενιχρό, λησμονημένον τάφο,
+     Μ’ ένα καντήλι, ταπεινό να καίη στο κεφάλι,
+     Κι’ απάνω στην κατάλευκη και την τρισάγια πλάκα,
+     Κέντα μι’ απλήν επιγραφή, μ’ αυτές τες λέξες μόνο :
+     «Μαρμαρωμένος Βασιλιάς-Ο Μάρτυρας του Γένους» (9).
+
+     Κι’ ενώ μιλούσε ο Κωσταντής, τα μάτια της Χρυσάιδως
+     Από τα δάκρυα τα πολλά, ετρέχανε σα βρύσες,
+     Γιατί την έκαψε βαθυά ο πόνος της Πατρίδας,
+     Που βρίσκεται αλυσόδετη στ’ Αγαρηνού τα χέρια,
+     Κι’ ο πόνος του Μοναστηριού, του κοσμοξακουσμένου,
+     Που το πατούν οι άπιστοι και τώχουνε τζαμί τους,
+     Κι’ όταν απόειπε ο Κωσταντής τες ώμορφες ωρμήνιες,
+     Γυρίζει με πολλή χαρά και λέγει του η Χρυσάιδω :
+     —Μετά χαράς σου, Κωνσταντή, καμάρι της ψυχής μου,
+     Κι’ αν δεν σου τάχω έτοιμα σε τρεις βδομάδες μέσα,
+     Όπως μου τα είπες ταχτικά με την αράδαν όλα,
+     Να μη με πούνε ταίρι σου, να μη με πουν Χρυσάιδω!—
+
+     Άμ’ άκουσε της Λυγερής τ’ αγαπημένα λόγια,
+     Ο Κωσταντής ξεκίνησε και πάη στ’ αρχοντικό του,
+     Και πριν να σώση ο καιρός και κλείσουν τρεις βδομάδες.
+     Η Λυγερή αποκέντησε τ’ ωριόπλουμο μαντήλι,
+     Κατά πώς την ωρμήνεψε και το ήθελε η καρδιά του,
+     Κι’ αμέσως του προβόδησε το ρόιδο και το μήλο(9),
+     Το ρόιδο για το κέντημα, το μήλο για το γάμο.
+
+     Κι’ ο Κωσταντής, λαβαίνοντας το μήνυμα της Κόρης,
+     Της έστειλε γι’ αντιλογιά φλωρί κωσταντινάτο(10),
+     Εκάλεσε τους φίλους του και τη γενιά του όλη,
+     Κι’ έστησε γάμο και χαρά και μέγα πανηγύρι,
+     Και κίνησε χαρούμενος, γαμπρός καμαρωμένος,
+     Με φλάμπουρο και με βιολιά και χίλιους καλεσμένους.
+     Και πάη να πάρη ταίρι του τη λυγερή Χρυσάιδω.
+
+
+
+ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
+ΣΤΗ ΜΕΓΑΛΗ ΙΔΕΑ
+
+
+
+1) Γαμήλια συνοδεία, από το λατινικό obsecvium.
+
+2) Φυλαχτάδες λέγονται η συνοδεία της νύφης. Αυτοί είναι υπόλογοι
+προς τους γονέους της, να την παν χωρίς να πάθη τίποτα ως το σπίτι
+του γαμπρού.
+
+3) Στην Ήπειρο σώζεται σε πολλά χωριά ακόμα σημαία σταυροφόρο με
+τον Άγη Γιώργη στη μέση. Αυτή η σημαία χρησιμεύει ως στρώμα της
+Άγια-Τράπεζας, κι’ όταν γένεται γάμος, προσαρμόζεται σ’ ένα μακρύ
+κοντάρι, στήνεται στο προαύλιο του σπητιού του γαμπρού και
+προπορεύεται στη συνοδεία, που πηγαίνει να πάρη τη νύφη.
+
+4) Γράφοντας αυτόν τον στίχο, είχα στο νου μου τα Γιάννινα.
+
+5) Αυτούς τους στίχους :
+
+     « Πώχει χιλιάδες δυο κορφές κι’ αμέτρητες βρυσούλες.
+     » Κάθε κορφή και φλάμπουρο, κάθε δεντρί και κλέφτης
+     » Και στη ψηλότερη κορφή, στου Άγι’ Ηλιά τη ράχη» κτλ.
+
+τους πήρα από το τραγούδι του Ολύμπου:
+
+     « Ο Έλυμπος κι’ ο Κίσσαβος τα δυο βουνά μαλλόνουν
+     » Ποιο ρίχνει τες πολλές βροχές, ποιο τα πολλά τα χιόνια.
+     » Ο Κίσσαβος ρίχνει βροχές, κι’ ο Έλυμπος τα χιόνια.
+     » Τώνα παινιέται στα σπαθιά και τ’ άλλο στα ντουφέκια.
+     » Ο Κίσσαβος έχει σπαθιά κι’ ο Έλυμπος ντουφέκια...
+     » Γυρίζει ο κόντο-Κίσσαβος και λέει με περηφάνεια :
+     — «Εμένα λένε Κίσσαβο, της Λάρισσας καμάρι,
+     » Με χαίρεται όλη η Κονιαριά, με τ’ άσπρα τα σαρίκια,
+     » Κι’ οι μπέηδες οι Λαρισσινοί με τα γοργά τους τ’ άτια.
+     » Γυρίζει τότε ο Έλυμπος και λέγει του Κισσάβου :
+     — «Τι λες αυτού, μπρε Κίσσαβε, κονιαροπατημένε,
+     » Που σε πατούν οι Τούρκισσες, κι’ οι παλιο-Φατιμέδες,
+     » Εγώ είμαι ο γέρω-Έλυμπος, ο κοσμοξακουσμένος,
+     » Πώχω σαράντα-δυο κορφές κι’ αμέτρητες βρυσούλες,
+     » Κάθε κορφί και φλάμπουρο, κάθε δεντρί και κλέφτης,
+     » Και στην ψηλή μου την κορφή, στου Άγι-Ηλιά τη ράχη,
+     » Κουρνιάζει κι’ αντριεύεται αητός με δυο κεφάλια,
+     » Που μες τα νύχια του κρατεί βασιλικό κεφάλι,
+     » Και κάθε μέρα την αυγή, στο κρούξιμο του ήλιου,
+     » Κυττάει την Αγιά-Σοφιά και χύνει μαύρα δάκρυα».
+
+(ΕΘΝΙΚΑ ΑΣΜΑΤΑ. Συλλογή Χ. Χριστοβασίλη σελ. 31, αριθ. 3).
+
+6) Συνειθίζεται η νύφη να δίνη του γαμπρού, πριν να στεφανωθούν,
+μαντήλι, κεντημένο.
+
+7) Αυτούς τους στίχους:
+
+     « Με τετρακόσια σήμαντρα κι’ εξήντα δυο καμπάνες,
+     » Κάθε καμπάνα με Παπά και σήμαντρο με διάκο...»
+
+τους έχω πάλε παρμένους από τον «Εθνικό Θρήνο». (ΕΘΝΙΚΑ
+ΑΣΜΑΤΑ Χ. Χριστοβασίλη σελ. 13).
+
+     « Σημαίνει ο Θεός, σημαίνει η γη, σημαίνουν τα ουρά-
+     » Σημαίνει κι’ η Αγιά Σοφιά, το μέγα Μοναστήρι, [νια,
+     » Πώχει τριακόσιες καλογριές κι’ εξήντα δυο καμπάνες,
+     » Κάθε καμπάνα με παπά και σήμαντρο με διάκο...»
+
+8) Οι στίχοι:
+
+     « Κέντα στην άκρη του ιερού, προς του βοριά το μέρος,
+     » Μια θυροπούλα απόκρυφη κι’ έναν παπά να μπαίνη,
+     » Κείνον τον ίδιον τον Παπά, τον άγιο, τον φευγάτο,
+     » Να ξαναπή τα γράμματα και να εξακολουθήση
+     » Τη λειτουργιάν, οπού άφησε μισοτελειωμένη,
+     » Όταν εμπήκεν η Τουρκιά στην ξακουσμένη Πόλη»
+
+Τους πήρα από μια εθνική παράδοση, η οποία λέγει:
+
+«Όταν εμπήκαν οι Τούρκοι στην Πόλη, οι Χριστιανοί είχαν καταφύγει
+στην Αγιά Σοφιά, νομίζοντας, ότι θα καταιβή Άγγελος Κυρίου και
+κρατώντας πύρινη σπάθα θα τους έδιωχνε ως την &Κόκκινη Μηλιά& και
+θα λευτερόνονταν όλοι από τους Αγαρηνούς. Δυστυχώς όμως ο Άγγελος
+Κυρίου δεν κατέβηκε, γιατ’ είταν θέλημα Θεού, από τες αμαρτίες
+μας, να τουρκέψη η Πόλη, κι’ αυτή η Αγιά Σοφιά. Προχωρώντας-
+προχωρώντας οι Τούρκοι μπήκαν και στην Αγιά-Σοφιά, κι’ άρχισαν να
+πιάνουν και να σκλαβόνουν όσους είταν μέσα, και να αρπάζουν όλα τα
+πολύτιμα στολίδια της Μεγάλης Εκκλησιάς, και και τη στιγμή, που θα
+έπιαναν και τον λειτουργό τον Παπά, που δεν είχε τελειώσει ακόμα
+τα γράμματα της λειτουργιάς, άνοιξε μια θυροπούλα από την ζερβιά
+τη μεριά προς τον Γαλατά, που είταν σιδηροκλεισμένη, κι’ έφυγε απ’
+εκεί με το δισκοπότηρο στα χέρια, για να μην πέση η άγια
+&Κοινωνιά& στα τούρκικα τα χέρια, κι’ η θυροπούλα ματάκλεισε σαν
+που είταν πρώτα, κι’ ως τα σήμερα προσπαθούν οι Τούρκοι να την
+ανοίξουν, αλλά δε μπορούν. Όταν όμως σωθούν αι αμαρτίες μας, κι’
+ανατείλη η μέρα, που θα ελευτερωθή η Πόλη, ο Παπάς εκείνος, που
+μένει από τότε κλεισμένος και ζωντανός κάπου, θα ξαναγυρίση στην
+Αγιά Σοφιά, από την ίδια θυροπούλα, που βρίσκεται ως τα σήμερα
+κλεισμένη, ιεροφορεμένος, ξεσκούφωτος και κρατώντας στα χέρια του
+το άγιο δισκοπότηρο με την &Κοινωνιά&, και θα εξακολουθήση τη
+λειτουργιά, που δεν είχε αποτελειώσει, λέγοντας τα γράμματα, που
+υπολείπονται, και τη στιγμή, που θα ειπή το: &«Δι’ ευχών των αγίων
+πατέρων ημών, Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησον ημάς. Αμήν»& θα σωριαστή
+καταγής πεθαμένος. Στη στιγμή θα μπη στην Εκκλησιά ο νέος
+Κωσταντίνος(1) κι’ οι Τούρκοι θα γένουν άφαντοι από την Πόλη κι’
+απ’ όλο μας το Βασίλειο. Εκείνη την ημέρα τόσο αίμα θα χυθή στην
+Πόλη, που ένα δαμάλι τριέτικο, για να περάση από την άκρη ενός
+δρόμου στην άλλη, θα πλέξη μες σε ποτάμι από αίμα».
+
+     1) Κωσταντίνος την έχασε την Πόλη και Κωσταντίνος θα την
+     πάρη, λέγει η εθνική παράδοση.
+
+9) Ο στίχος αυτός :
+
+     «Πάλε με χρόνους με καιρούς, πάλε δικά μας θα είναι»
+
+είναι παρμένος αυτούσιος από τον «Εθνικό Θρήνο. (ΕΘΝΙΚΑ ΑΣΜΑΤΑ Χ.
+Χρηστοβασίλη σελ. 15 στιχ. 3ος).
+
+     «Σώπασε, Κυρά Δέσποινα και σεις Αγίοι μην κλαίτε.
+     «Πάλε με χρόνους με καιρούς πάλε δικά μας θα είναι»
+
+     10) «Μαρμαρωμένος Βασιλιάς».
+
+Μαρμαρωμένος Βασιλιάς ή στοιχειωμένος Βασιλιάς θεωρείται ο
+τελευταίος Έλληνας Αυτοκράτορας Κωσταντίνος Παλαιολόγος. Η εθνική
+παράδοση λέγει:
+
+ «Ο Κωσταντίνος σκοτώθηκε, αφού σκοτώθηκαν όλοι οι αρχηγοί του,
+κι’ όλοι οι στρατιώτες του. Στο δρόμο, που τον πήγαινε ο Χάρος στο
+Κάτω-Κόσμο με όλο το στράτεμμά του, ήκουσε σκοτωμένους Τούρκους,
+που κουβέντιαζαν κι’ έκλαιγαν για το σκοτωμό τους και δεν είταν
+ζωντανοί, να χαρούν τον κόσμο στην τουρκεμένη την Πόλη, που στον
+κάθε Τούρκο έλαχαν δέκα χριστιανικά σπίτια και δέκα Χριστιανές
+γυναίκες σα νεράιδες. Ακούοντας αυτά τα λόγια ο Κωσταντίνος,
+παίρνει τους σκοτωμένους αρχηγούς του και στρατιώτες του, εφτά
+χιλιάδες πέρα-πέρα, και γυρίζει για τον Απάνω-Κόσμο. Προσπαθάει ο
+Χάρος να τους σταματήση, φοβερίζει... στάθηκε αδύνατο! Ο
+Κωσταντίνος με το στράτεμά του γύρισε στον Απάνω-Κόσμο, κι’ επειδή
+δε μπορούσαν να ξαναβρούν ο καθένας το σκοτωμένο κορμί του,
+στοιχειώθηκαν και περιφέρονται από τότε την νύχτα αρματωμένοι,
+άλλοι καβάλλα στ’ άλογα, κι’ άλλοι πεζοί, ενώ τα κορμιά τους
+μένουν άλυωτα στα μνήματά τους, καρτερώντας νάρθη η ώρα, που ο
+Κωσταντίνος θα μπη νικητής στην Πόλη, θα διώξη την Τουρκιά, και θ’
+ανοίξη την Αγιά-Σοφιά, όπου ο Πατριάρχης μ’ όλους τους δεσποτάδες
+του και τους αρχιμαντρίτες του, τους παπάδες του και τους διάκους
+τους, θα διαβάση την νεκρώσιμη &Ακολουθία&. Τότε στη στιγμή ο
+Κωσταντίνος ο Βασιλιάς με το στράτεμά του θα ξαφανιστούν και θα
+καταιβούν στον Κάτω-Κόσμο, και θα λυώσουν τα κορμιά τους και θ’
+αναιβή στο θρόνο της Πόλης Χριστιανός Βασιλιάς, Κωσταντίνος κι’
+αυτός λεγόμενος στ’ όνομά του, κι’ ο τόπος μας θα ελευτερωθή».
+
+11) «Κι’ αμέσως του προβόδησε το ρόιδο και το μήλο»
+
+Το _ρόιδο_ συμβολίζει την εκτέλεση, ενός πράγματος, που δεν είταν
+τελειωμένο, και το _μήλο_ τον προσδιορισμό της ημέρας του γάμου.
+
+12) «Της έστειλε γι’ αντιλογιά φλωρί κωσταντινάτο»
+
+Το κωσταντινάτο, ήτοι το βυζαντινό νόμισμα, που έχει από τη μια
+μεριά το Χριστό και από την άλλη τον Κωσταντίνο και την Ελένη με
+το Σταυρό ανάμεσά τους, θεωρείται ως το εξοχώτερο δώρο του γαμπρού
+προς τη νύφη, διότι νομίζεται ιερό και δυνάμενο ν’ αποδιώξη κάθε
+κακό, και μάλιστα μάγια και βασκανίες. Το «_κωσταντινάτο_»
+θεωρείται ακόμα και ως απαράβατο συμβόλαιο του γάμου.
+
+
+
+
+ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟΝ
+Π. Α. ΠΕΤΡΑΚΟΥ
+ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ
+
+
+
+ΕΡΓΑ ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΣ
+
+     Α’. ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΑ
+     1) Διηγήματα της Στάνης.
+     2) Διηγήματα της Ξενιτειάς.
+     β) Διηγήματα Θεσσαλικά.
+     4) Διηγήματα του Βουνού και του Κάμπου (βραβευμένα στον
+     Ψυχάρειο διαγωνισμό για τη γλώσσα)
+     5) Αγώνες του Σουλίου για την Πατρίδα (βραβευμένο δράμα
+     έμμετρο).
+     β) Για την τιμή (δράμα έμμετρο).
+     7) Ο Κατσαντώνης (ιστορικό διήγημα).
+     8) Σουλιώτες και Λιάπηδες (διήγημα).
+     9) Ο Καπετάν Καλόγηρος (διήγημα).
+     10) Εθνικά Άσματα.
+     11) Ηπειρωτικά Παραμύθια.
+     12) Η Αγάπη (Τριλογία).
+
+     Β’. ΠΟΛΙΤΙΚΑ
+     1) Η Δύναμις του Ελληνισμού εν Ηπείρω (αναδημοσιευθέν υπό
+     της Κυανής Βίβλου της Αγγλίας 1903 Α’. 1901. Σελ. 104).
+     2) Ήπειρος και Αλβανία.
+     3) Η Ήπειρος γεωγραφικώς και εθνολογικώς από των
+     Αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι σήμερον.
+
+
+
+
+
+
+End of Project Gutenberg's Love (trilogy), by Christos Christovasilis
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LOVE (TRILOGY) ***
+
+***** This file should be named 32304-0.txt or 32304-0.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/3/2/3/0/32304/
+
+Produced by Sophia Canoni
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/32304-0.zip b/32304-0.zip
new file mode 100644
index 0000000..9efe0ac
--- /dev/null
+++ b/32304-0.zip
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..12368a0
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #32304 (https://www.gutenberg.org/ebooks/32304)