diff options
Diffstat (limited to '33764-0.txt')
| -rw-r--r-- | 33764-0.txt | 22889 |
1 files changed, 22889 insertions, 0 deletions
diff --git a/33764-0.txt b/33764-0.txt new file mode 100644 index 0000000..0ef0243 --- /dev/null +++ b/33764-0.txt @@ -0,0 +1,22889 @@ +*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 33764 *** + De reis om de wereld + 27 December 1831--2 October 1836 + + + + + + + Wereld Bibliotheek + + Onder Leiding van L. Simons + + + DE REIS OM DE WERELD + + Dagboek van onderzoekingen in de + natuurlijke geschiedenis en aardkunde + van de landen, bezocht op de reis + rondom de wereld van H. M. vaartuig + "The Beagle" + + Door + + CHARLES DARWIN + + M. A., F. R. S. + + Uit het Engelsch vertaald + Door J. Brandt + + + 2e Druk + + Uitgegeven door De Maatschappij voor + Goede en Goedkoope Lectuur--Amsterdam + + + + + + +BEMERKING VAN DEN VERTALER. + + +Hier en daar zijn, ter verduidelijking van den tekst, eenige noten +bijgevoegd. Een uitvoerige alphabetische index van de in het geheele +werk voorkomende namen en vreemde woorden, volgt aan het einde van +het tweede deel. Men zal in dit deel eene herleiding van de Engelsche +maten vinden. + + + + + + +CHARLES DARWIN. + + +Charles Robert Darwin, kleinzoon van den geneesheer, dichter en +natuuronderzoeker Erasmus Darwin (gestorven 1802), en van Josias +Wedgwood, den vermaarden pottenbakker, werd op 12 Februari 1809 +geboren te Shrewsbury, waar zijn vader arts was. + +Van de Latijnsche School te Shrewsbury stuurde men hem in 1825 als +medisch student naar de universiteit te Edinburg; maar wijl hem de +geneeskunde als beroep niet aanstond, bewilligde hij schoorvoetend +in zijns vaders voorstel om predikant te worden. Zoo ging hij dan +naar Christ's College in Cambridge; doch in stede van zich op de +theologie toe te leggen, wijdde hij zich aan plant- en aardkunde, en +nam eene uitnoodiging aan om als natuuronderzoeker op H. M. Beagle +eene reis om de wereld te doen. Hij aanvaardde deze reis op 27 +December 1831 en bleef vijf jaren onderweg. Bij zijne terugkomst +gaf hij achtereenvolgens in 't licht zijn Journal; The Zoology of +the Beagle; The Structure and Distribution of Coral Reefs (1842); +Geological Observations on Volcanic Islands (1844), en The Geology +on parts of South America (1846). + +In 1839 trad Darwin in 't huwelijk met zijne nicht Emma Wedgwood, +en vestigde zich metterwoon te Down in Kent. Hier zette hij zich met +ijver aan het uitwerken van de ideeën, welke als gevolg van zijne +Voyage in hem kiemden, en publiceerde eindelijk in 1859 zijn Origin of +Species by Means of Natural Selection, dat Darwin als den hoofdarbeid +zijns levens beschouwde. De uitwerking er van was geweldig, want tot +op dit oogenblik twijfelden de mannen der wetenschap niet aan het +voortbestaan der soorten. + +Toen volgden: The various contrivances by which Orchids are +fertilized by Insects (1862); The Variation of Animals and Plants +under Domestication (1867). Zoodra Darwin overtuigd was, dat soorten +veranderlijke producten zijn, zag hij in, dat de mensen onder dezelfde +wet moest vallen. The Descent of Man (1871) was hiervan het gevolg +en verwekte spoedig een "storm van toorn, verbazing en bewondering +tegelijk." + +Darwin's leven had, afgescheiden van zijn werk, weinig dat +belangstelling verdient; maar het getuigt van buitengewone vlijt. Eene +proefneming in verband met zijn werk The Formation of Vegetable +Mould through the Action of Worms (1881) omvatte een tijdruimte van +meer dan dertig jaren. Altijd werd hij door eene zucht naar waarheid +gedreven. Zijne methode om de natuur te bestudeeren was uitermate +nauwgezet en vernuftig. + +Darwin bereikte den leeftijd van 73 jaren en onderzocht nog daags +vóór zijn dood (19 April 1882) eene plant in zijne studeerkamer. Hij +ligt begraven in de Westminster-Abdij, waar ook de beroemde Isaac +Newton rust. + + + + + + +INLEIDING. + + +Darwin's reis om de wereld als natuuronderzoeker op de Beagle was, +volgens zijn zeggen, verreweg de belangrijkste gebeurtenis zijns +levens, die zijne geheele verdere carrière bepaald heeft. + +Ook was zij een allergewichtigst voorval in hare gevolgen op het +hedendaagsche denken. + +"Toch," zegt Darwin, "hing zij slechts af van het onbeduidende feit, +dat mijn oom mij aanbood mij 30 mijlen ver naar Shrewsbury te rijden, +en van zoo'n bagatel als den vorm van mijn neus." [2] + +De reis maakte Darwin met zekere feiten bekend, welke "eenig licht +schenen te werpen op het ontstaan der soorten--dat grootste aller +mysterieën." Darwin's groote theorie der Natuurkeus was een uitvloeisel +van deze reis, en die theorie--gelijk Grant Allen zegt--bracht +eene algeheele omwenteling teweeg in de wetenschappen der plant- +en dierkunde, en maakte de leer der Organische Evolutie, die toen +slechts door een klein getal scherpzinnige wijsgeerige biologen was +aangenomen, tot het algemeene geloof van alle mannen der wetenschap. + +Huxley verklaart, dat het "te voorschijn treden van de wetenschap +der Evolutie uit den limbus van haat en--zooals velen hoopten--van +vergeten dingen, in de houding van kroonpretendente van het rijk der +gedachte, het meest beteekenende feit is in de negentiende eeuw." + +De Beagle, onder bevel van kapitein Fitz-Roy, had een inhoud van +235 ton, was "uitgerust als brik en voerde tien kanonnen." Lang na +Darwin's reis (in 1888), werd het te Yokosoeka door de Japanners als +oefeningsvaartuig gebruikt. + +Darwin's hut, welke hij met een officier deelde, was zeer +klein. "Kapitein Fitz-Roy zegt er voor te zullen zorgen, dat de +eene hoek zóó zal worden ingericht, dat ik mij daar op mijn gemak +zal voelen alsof ik thuis was, maar dat ik ook den zijnen zal mogen +gebruiken. Mijne hut is de receptiehut; en in het midden staat eene +groote tafel, waarboven wij beiden in hangmatten slapen." + +"Mijn vader placht te zeggen," schrijft Francis Darwin in "Het Leven" +van zijn vader, "dat het de volstrekte behoefte aan netheid was in de +beperkte ruimte van de Beagle, die hem "zijne methodische gewoonte +van werken hielp verkrijgen." Ook placht hij te zeggen, dat hij op +de Beagle leerde, wat hij als den gulden regel voor tijdsbesparing +beschouwde, namelijk--op de minuten te letten." + +Na afloop van de reis, vertelde hij kapitein Fitz-Roy, dat hij zijne +herinneringen en wat hij van de Natuurlijke Historie geleerd had, +voor geen £ 20,000 per jaar zou willen ruilen. + + + + + + +VOORWOORD VAN DEN SCHRIJVER. + + +Ik heb in de voorrede bij de eerste uitgaaf van dit werk en in +de Zoology of the Voyage of the Beagle medegedeeld, dat een door +Kapitein Fitz-Roy geuite wensch om een wetenschappelijk man aan +boord te hebben, vergezeld van zijn aanbod om een deel zijner eigen +gemakken op te offeren, reden waren waarom ik mijne diensten aanbood, +die door de vriendelijkheid van den hydrograaf, Kapitein Beaufort, de +goedkeuring der Lords of the Admiralty verwierven. In het bewustzijn, +dat de gelegenheid welke mij te beurt viel tot het bestudeeren van de +Natuurlijke Geschiedenis der verschillende door ons bezochte landen, +geheel aan Kapitein Fitz-Roy te danken is, hoop ik, dat het mij vergund +zij hem te dezer plaatse mijne dankbaarheid opnieuw te betuigen, met +de bijvoeging, dat ik gedurende de vijf jaren van ons samenzijn de +hartelijkste vriendschap en de duurzaamste hulp van hem genoot. Zoowel +Kapitein Fitz-Roy als alle officieren van de Beagle zal ik steeds ten +hoogste dankbaar zijn voor de onverflauwde welwillendheid, waarmeê +zij mij op onze lange reis bejegenden. [3] + +Dit deel bevat, in den vorm van een Dagboek, eene geschiedenis +onzer reis en eene schets van die waarnemingen in de Natuurlijke +Geschiedenis en Aardkunde, welke ik denk dat voor den algemeenen lezer +van eenig belang kunnen zijn. In deze uitgaaf heb ik sommige gedeelten +aanmerkelijk bekort en verbeterd, en aan andere iets toegevoegd, +om het boek zoodoende meer voor eene populaire lezing geschikt te +maken; ik vertrouw echter, dat natuuronderzoekers zullen begrijpen, +dat zij voor bijzonderheden de grootere uitgaaf moeten naslaan, die de +wetenschappelijke uitkomsten van den tocht bevatten. De "Dierkunde van +de Reis van de Beagle" bevat een verslag van de Fossiele Zoogdieren, +door Prof. Owen; van de Levende Zoogdieren, door Waterhouse; van de +Vogels, door Gould; van de Visschen, door Rev. L. Jenyns, en van de +Kruipende Dieren, door Bell. Aan de beschrijving van elke soort heb +ik een verhaal van hare leefwijze en verspreiding toegevoegd. Deze +werken, die ik te danken heb aan de talenten en den belangeloozen +ijver der bovengenoemde schrijvers, hadden niet ondernomen kunnen +worden zonder de milde vrijgevigheid der Lords Commissioners van +H. M. Schatkist, die, vertegenwoordigd door den Edelhoogachtbaren +Kanselier der Rijks-Schatkist, [4] zoo goed zijn geweest eene som van +£ 1000 beschikbaar te stellen, om de kosten van uitgaaf gedeeltelijk +te bestrijden. + +Zelf heb ik verscheidene deelen in het licht gegeven, als: The +Structure and Distribution of Coral Reefs; The Volcanic Islands visited +during the Voyage of the Beagle, en The Geology of South America. Het +zesde deel der Geological Transactions bevat twee bijdragen van mij +over de Zwerfblokken en Vulkanische Verschijnselen van Zuid-Amerika. De +heeren Waterhouse, Walker, Newman en White hebben verscheidene goede +geschriften uitgegeven over de Insecten, die toen verzameld werden, en +ik vertrouw, dat vele andere hierna zullen volgen. De planten uit de +zuidelijke gedeelten van Amerika zullen door Dr. J. Hooker behandeld +worden in zijn groot werk: The Botany of the Southern Hemisphere. De +Flora van den Galápagos-archipel is het onderwerp eener afzonderlijke +verhandeling van hem in de Linnean Transactions. De Rev. Professor +Henslow heeft eene lijst in 't licht gegeven van de planten, die ik +op de Keeling-Eilanden verzameld heb; en de Rev. I. M. Berkeley heeft +mijne kryptogamische planten beschreven. + +Gaarne erken ik de groote hulp, die ik in den loop van dit en +mijne overige werken van verscheidene andere natuuronderzoekers +ontvangen heb; tevens zij het mij vergund hier mijn oprechtsten dank +te betuigen aan den Rev. Professor Henslow, die toen ik undergraduate +[5] te Cambridge was, een der hoofdpersonen was, die mij neiging voor +de Natuurlijke Historie inboezemde; die gedurende mijne afwezigheid +zorg droeg voor de verzamelingen welke ik naar huis zond, en door +zijne briefwisseling mijne pogingen leidde; en die mij sedert mijne +terugkomst al de hulp heeft bewezen, zooals de hartelijkste vriend +ooit bieden kon. + + + Down, Bromley, Kent. + Juni 1845. + + + + + + +HOOFDSTUK I. + +ST.-JAGO. DE KAAP-VERDISCHE EILANDEN. + + +Na tweemaal door hevige stormen uit het zuidwesten te zijn +teruggedreven, zeilde H. M. Beagle, een brik van tien kanonnen onder +bevel van Kapitein Fitz-Roy der Koninklijke Marine, op 27 December +1831 uit Devonport. + +Het doel der expeditie was de opmeting van Patagonië en Vuurland +(Tierra del Fuego), welke in de jaren 1826-1830 onder Kapitein King +begonnen was om de kusten van Chili, Peru en eenige eilanden in den +Stillen Oceaan in kaart te brengen, te voltooien en eene reeks van +chronometer-waarnemingen om de wereld te volbrengen. Den 6den Januari +1832 bereikten wij Teneriffe, doch konden niet landen doordien de +bevolking vreesde, dat wij de cholera medebrachten. Den volgenden +morgen zagen wij de zon achter de oneffen kim van het Groote Kanarische +Eiland opgaan en plotseling de Piek van Teneriffe verlichten, +terwijl de lagere gedeelten in vlokkige wolken gehuld waren. Dit was +de eerste van vele verrukkelijke dagen, die onvergetelijk voor mij +zullen zijn. Den 16den Januari 1832 ankerden wij te Porto Praya op +St.-Jago, het hoofd-eiland van den Kaap-Verdischen Archipel. + +De omtrek van Porto Praya, van uit zee gezien, biedt een troosteloozen +aanblik. De vulkanische uitbarstingen uit vroegeren tijd en de +verschroeiende hitte eener tropische zon hebben op de meeste plaatsen +den grond ongeschikt gemaakt voor plantengroei. Het land stijgt +in opvolgende terrassen van tafelland, afgewisseld door enkele +afgeknot-kegelvormige heuvels, terwijl de horizon begrensd wordt +door eene onregelmatige keten van hoogere bergen. Gezien door de +dampige atmospheer van dit klimaat, is het tooneel zeer belangwekkend, +althans wanneer men, pas uit zee en voor het eerst in een boschje met +kokosboomen wandelende, over iets anders dan over zijn eigen geluk kan +oordeelen. In 't algemeen zou het eiland als zeer onbelangrijk worden +beschouwd; maar voor iemand, die alleen aan een Engelsch landschap +gewoon is, bezit de nieuwe aanblik van een geheel onvruchtbaar land +eene grootschheid, welke door meer plantengroei bedorven zou kunnen +worden. Op de uitgestrekte lava-velden kan met moeite een enkel groen +blad worden ontdekt, wat niet belet, dat kudden geiten en een klein +getal koeien hier een bestaan pogen te vinden. Regen is zeer zeldzaam; +maar gedurende een korten tijd van het jaar vallen hevige buien, en +onmiddellijk daarna schiet dan uit elke spleet eene lichte vegetatie +op. Deze verwelkt spoedig, en het is van dit natuurlijk gevormde hooi +dat de dieren leven. Nu had het een geheel jaar lang niet geregend. + +Toen het eiland ontdekt werd, was de onmiddellijke omgeving +van Porto Praya met boomen bedekt, [6] waarvan de roekelooze +vernieling hier, evenals op St.-Helena en enkele der Kanarische +Eilanden, bijna algeheele onvruchtbaarheid veroorzaakte. De breede, +vlakke dalen, waarvan vele slechts enkele dagen in het seizoen +als waterloopen dienen, zijn met kreupelboschjes van bladerlooze +struiken bedekt. Weinig levende wezens bewonen deze dalen. De meest +voorkomende vogel is een ijsvogel (Dacelo Jagoensis), die gedwee op +de takken van den Ricinus communis zit, en van hier op sprinkhanen en +hagedissen jacht maakt. Hij is helder gekleurd, maar niet zoo fraai +als de Europeesche soorten; ook in zijne vlucht, zijne gewoonten en +woonplaats, die zich in 't algemeen tot de droogste vallei bepaalt, +bestaat een groot verschil. + +Op zekeren dag reed ik met twee officieren naar Ribeira Grande, een +dorp enkele mijlen oostwaarts van Porto Praya gelegen. Alvorens wij de +vallei St.-Martin bereikten, vertoonde het land zijn gewoon dof bruin +aanzien; maar hier brengt eene kleine waterbeek een alverfrisschenden +zoom van welig plantenleven voort. Na verloop van een uur kwamen wij +te Ribeira Grande, en werden hier verrast door den aanblik van een +groot vervallen fort en eene kathedraal. Voordat hare haven verzandde, +was deze kleine stad de hoofdplaats van het eiland; nu biedt zij een +droefgeestigen, maar zeer schilderachtigen aanblik. Nadat wij een +zwarten Padre als gids, en een Spanjaard, die in den Peninsulairen +Oorlog [7] gediend had, als tolk hadden aangenomen, bezochten wij eene +groep gebouwen, waarvan eene oude kerk het hoofdgedeelte vormde. Hier +is 't, dat de gouverneurs en kapitein-generaals der Eilanden begraven +zijn. Enkele grafsteenen vermeldden datums uit de 16e eeuw. [8] De +heraldieke versieringen waren de eenige voorwerpen op deze afgelegen +plek, welke ons aan Europa herinnerden. De kerk of kapel vormde de +zijde van een vierkant, in welks midden eene breede groep banaanboomen +groeide. Aan eene andere zijde stond een hospitaal, dat een twaalftal +bewoners bevatte, die er ellendig uitzagen. + +Wij keerden naar de vénda terug om onze maaltijden te gebruiken. Een +groot aantal mannen, vrouwen en kinderen, allen gitzwart, schoolden +samen om ons aan te gapen. Onze metgezellen waren uiterst jolig; +en al wat wij zeiden of deden werd van hun kant door een hartelijk +gelach gevolgd. Voordat wij de stad verlieten, bezochten wij de +kathedraal. Deze ziet er niet zoo rijk uit als de kleinere kerk, +maar boogt op een klein orgel, dat zonderlinge wanluidende tonen +voortbracht. Wij schonken den zwarten priester enkele shillings, +waarna de Spanjaard, hem op het hoofd kloppende, zeer openhartig de +opmerking maakte, dat hij dacht dat zijne kleur niet veel verschil +maakte. Toen keerden wij, zoo snel onze ponies loopen wilden, naar +Porto Praya terug. + +Op een anderen dag reden wij naar het dorp St.-Domingo, bij het midden +van het eiland gelegen. In eene kleine vlakte, die wij overtrokken, +groeiden enkele schrale acacia's; hare toppen waren door den +aanhoudenden passaatwind op zonderlinge wijze gebogen--bij sommige +zelfs loodrecht op den stam. De richting der takken was nauwkeurig +NNO-ZZW; en deze natuurlijke vaantjes moeten de overheerschende +richting der kracht van den passaat aanduiden. De tocht had op den +kalen grond zoo weinig indruksels achtergelaten, dat wij hier ons +spoor kwijtraakten en den weg naar Fuentes insloegen. Dit laatste +bemerkten wij niet eer voordat wij er aankwamen; doch later hadden +wij pleizier van onze vergissing. Fuentes is een aardig dorp aan +een kleinen stroom gelegen; en alles scheen welvarend, behalve zij +die dit het meest moesten wezen, namelijk--de bewoners. De zwarte +spiernaakte kinderen zagen er zeer armzalig uit, en droegen bosschen +brandhout half zoo groot als zij zelven. + +Dicht bij Fuentes zagen wij eene groote schaar paarlhoenders +[9]--misschien wel vijftig of zestig in getal. Zij waren zoo schuw, +dat wij hen niet konden naderen, ontweken ons door evenals patrijzen +op een regenachtigen Septemberdag met opgeheven kop weg te loopen, +en spreidden onmiddellijk de vleugels uit als wij hen vervolgden. + +De natuur van St.-Domingo bezit eene schoonheid, die men volstrekt +niet verwacht te midden van het overwegend mistroostige karakter van +het overige deel van het eiland. Het dorp is gelegen in de kom eener +vallei, die door hooge, uitgetande muren van in lagen afgezette lava +begrensd is. Dit zwarte gesteente vormt eene treffende tegenstelling +met de lichtgroene plantenwereld, die de oevers van een kleinen +helderen waterstroom omzoomt. Juist was het een groote feestdag, en +het dorp vol menschen. Op onzen terugkeer haalden wij een troepje in +van omstreeks 20 jonge zwarte meisjes in zeer smaakvolle kleeding, +wier zwarte huid en sneeuwwit linnen met gekleurde tulbanden en +groote shawls waren afgezet. Nauwelijks kwamen wij dichterbij, of +allen keerden zich plotseling om, spreidden hare shawls op den weg +en zongen met groote levendigheid een wild lied, waarbij zij met de +handen op de beenen de maat sloegen. Wij wierpen haar eenige vintéms +toe, die zij onder gillend gelach aannamen; en toen wij ze verlieten, +vervolgden zij haar gezang met verdubbelde kracht. + +Op zekeren morgen was het uitzicht bijzonder helder: de verwijderde +bergen teekenden zich met de scherpste omlijning op eene zware bank +van donkerblauwe wolken af. Te oordeelen naar het voorkomen en naar +dergelijke gevallen in Engeland, meende ik, dat de lucht met waterdamp +verzadigd was. Doch juist het tegengestelde was waar. De hygrometer +wees een verschil van 29°6 tusschen de luchttemperatuur en het +dauwpunt. Dit verschil was ongeveer het dubbele van wat ik op vorige +ochtenden had waargenomen. Deze ongewone graad van atmospherische +droogte werd door aanhoudende bliksemflitsen vergezeld. Is het geen +zeldzaam verschijnsel eene merkwaardig doorschijnende lucht zoo +gepaard te zien gaan met zulk eene weersgesteldheid? + +In 't algemeen is de dampkring mistig, hetgeen veroorzaakt wordt door +den val van ontastbaar fijn stof, dat op de sterrekundige instrumenten +eenigszins schadelijk bleek gewerkt te hebben. Den morgen voordat +wij te Porto Praya ankerden, verzamelde ik een klein pakje van dit +bruingekleurde fijne stof, dat door het gaas van het vlaggetje aan +den top van den mast bleek heengezift te zijn. Ook heeft Lyell mij +vier pakjes stof gegeven, dat op een schip enkele honderden mijlen ten +noorden van deze eilanden gevallen was. Prof. Ehrenberg [10] vindt, dat +dit stof voor een groot deel bestaat uit infusoria met kiezelhoudende +schalen en uit kiezelskeletten van planten. In vijf kleine pakjes, +die ik hem zond, heeft hij niet minder dan 67 verschillende organische +vormen geconstateerd! Met uitzondering van twee zee-species, zijn alle +infusoria zoetwater-bewoners. Ik heb niet minder dan 15 verschillende +berichten gevonden over stof, dat op schepen ver in den Atlantischen +Oceaan gevallen was. Uit de richting van den wind toen het viel, +en uit het feit dat het steeds gevallen is in maanden, waarin de +harmáttan, naar men weet, wolken stof hoog in den dampkring voert, +mogen wij veilig besluiten, dat al dit stof uit Afrika komt. [11] + +Het is intusschen een zeer zonderling feit, dat, ofschoon +Prof. Ehrenberg vele soorten infusoria kent welke in Afrika +tehuisbehooren, hij geen enkele dezer in het stof vindt dat ik hem +zond; daarentegen vindt hij er twee soorten in, waarvan hij tot nu toe +weet, dat zij alleen in Zuid-Amerika leven. Het stof valt in zulke +hoeveelheden, dat het alles aan boord vuil maakt en de oogen van +den mensch zeer doet; zelfs is het gebeurd, dat schepen ten gevolge +van de duisternis op het strand geloopen zijn. Dikwijls viel het op +schepen, die verscheidene honderden en zelfs meer dan duizend mijlen +van de Afrikaansche kust verwijderd waren, en op punten 1600 mijlen +in noordelijke of zuidelijke richting. In eenig stof, dat 300 mijlen +ver van land op een schip verzameld was, vond ik tot mijne groote +verbazing stukjes steen ter grootte van ruim het duizendste deel van +een vierkante inch, vermengd met fijnere materie. Na dit feit behoeft +men zich niet te verwonderen over de verspreiding der veel lichtere +en kleinere sporen van kryptogamische planten. + +De geologie van dit eiland is het belangrijkste deel van zijne +natuurlijke geschiedenis. De haven binnenkomende kan men tegenover +het rotsachtig zeestrand een volkomen horizontalen witten band zien, +die omstreeks 45 voet boven het water uitsteekt en eenige mijlen ver +langs de kust loopt. Bij onderzoek blijkt deze witte laag uit eene +kalkachtige stof te bestaan met talrijke ingesloten schelpen, waarvan +de meeste of alle dieren thans op de naburige kust leven. Zij rust +op oude vulkanische gesteenten en is met een basaltstroom bedekt, +die in zee gevloeid moet zijn toen de witte schelpenlaag op den +bodem lag. Van belang is het de veranderingen na te gaan, door de +hitte der bovenliggende lava op de broze massa teweeg gebracht, +welke deels in kristallijnen kalksteen, deels in een compact gevlekt +gesteente is omgezet. Toen de kalk door de slakvormige fragmenten aan +de ondervlakte van den stroom werd opgenomen, veranderde zij in fraai +gestraalde vezelgroepen, op arragoniet gelijkend. De lavabeddingen +stijgen in opvolgende zachtglooiende vlakten landwaarts in, vanwaar +de stroomen gesmolten steen oorspronkelijk kwamen. Naar ik geloof, +heeft men nergens op St.-Jago sporen van vulkanische werkzaamheid in +historische tijden aangetroffen. Zelfs de vorm van een krater kan +maar zelden op de toppen der talrijke uit roode sintels bestaande +heuvels worden ontdekt; niettemin kan men de jongere stroomen op de +kust onderscheiden, waar zij klipreeksen vormen van geringere hoogte +doch meer naar voren reikend dan die, welke tot eene oudere reeks +behooren. De hoogte der klippen levert dus een ruwen maatstaf voor +den ouderdom der stroomen. + +Gedurende ons verblijf nam ik de leefwijzen van enkele zeedieren +waar. Een groote Aplysia (Zeehaas) is hier zeer algemeen. Deze +zeeslak [12] is circa 5 inches lang en heeft eene vaalgeele kleur +met purperkleurige aderen. Ter wederzijden van het onderlijf bevindt +zich een breed membraan, dat soms als ventilator schijnt te werken, +doordien het een stroom water over de rugkieuwen of longen doet +vloeien. Zij voedt zich met het fijne zeewier, dat in modderig en +ondiep water tusschen de steenen groeit; en zoo vond ik in haar +maag een aantal kleine steentjes, evenals in den krop van een +vogel. Gestoord, scheidt deze slak eene zeer fijne purperroode +vloeistof af, die het water een voet in den omtrek kleurt. Behalve +dit verdedigingsmiddel, is er nog een bijtend vocht, dat over het +lichaam verspreid, eene scherpe, prikkelende gewaarwording opwekt, +evenals men waarneemt bij de Physalia (Blaaskwal of Spaansch Fregat, +tot de orde der Siphonophorae of Zwempoliepen behoorende). + +Met zeer veel belangstelling sloeg ik bij verschillende gelegenheden +de gewoonten van een Octopus of inktvisch gade. Ofschoon algemeen +in de waterpoelen voorkomende, die door de eb worden achtergelaten, +waren deze dieren niet licht te vangen. Door middel van hunne lange +armen en zuigers, konden zij hun lichaam in zeer nauwe spleten wringen; +en eenmaal zoo vastgehecht, werd er groote kracht vereischt, om hen +los te werken. Een ander maal schoten zij, met den staart naar voren, +pijlsnel van de eene zijde van den poel naar de andere, waarbij zij +tegelijk het water met een donker-kastanjebruinen inkt kleurden. Ook +onttrekken deze dieren zich aan de waarneming door een zeer bijzonder +vermogen om hunne kleur te veranderen, waarin zij op het kameleon +gelijken. Zij schijnen hunne tint te wijzigen naar den aard van den +grond waarover zij gaan: in diep water was de tint meestal bruinachtig +purper; maar op het land of in ondiep water gezet, veranderde die +donkere tint in eene geelachtig grijze. Onderzocht men de kleur +aandachtiger, dan was zij parelgrijs met talrijke kleine heldergele +vlekjes; de eerste veranderde in intensiteit, de laatsten verschenen +en verdwenen beurtelings. Deze verandering geschiedde zóó, alsof er +gestadig wolken over het lichaam trokken, welker tinten afwisselden +tusschen hyacinthenrood en kastanjebruin. Bracht men ergens op +het lichaam een galvanischen schok voort, dan werd die plek bijna +geheel zwart; en een dergelijk effect, ofschoon minder sterk, werd +teweeg gebracht als men de huid met eene naald krabde. Men beweert, +dat deze wolken of blozingen, gelijk wij ze zouden kunnen noemen, +worden voortgebracht door de beurtelingsche uitzetting en contractie +van kleine blazen, die verschillend gekleurde vloeistoffen bevatten. + +De intkvisch openbaarde zijn kameleonachtig vermogen zoowel gedurende +het zwemmen, als wanneer hij stil op den bodem lag. Kostelijk +vermaakten mij de verschillende manieren, waarop een dezer dieren, +hetwelk ten volle besefte dat ik het bespiedde, de aandacht poogde te +ontwijken. Gedurende een poos lag het roerloos, om dan steelswijs een +paar inches naar voren te komen, evenals een kat eene muis beloert, +waarbij het soms van kleur verwisselde. Zoo kroop het voort, totdat +het een dieper gedeelte bereikt had, en schoot dan eensklaps weg met +achterlating van een donker spoor inkt, dat het hol verborg waarin +het gekropen was. + +Terwijl ik zoo, met het hoofd omtrent twee voet vooruit over het +rotsachtig strand naar zeedieren keek, werd ik meer dan eens door een +straal water begroet, vergezeld van een zwak knarsend geluid. Eerst +kon ik niet begrijpen wat dit was; doch later zag ik, dat het deze +inktvisch was, die, ofschoon in een hol verborgen, mij zoodoende meer +dan eens tot de ontdekking er van leidde. Dat hij het vermogen bezit +om water uit te werpen, valt niet te betwijfelen; en het kwam mij voor +dat hij, door den tubus of siphon aan den onderkant van zijn lichaam +te richten, wel in staat was zijn doel goed te bepalen. Wegens de +moeite, waarmeê deze dieren het hoofd ophouden, kunnen zij, op den +grond geplaatst, niet gemakkelijk kruipen. Ik merkte op, dat een +exemplaar hetwelk ik in de hand had, in donker zwak phosphoresceerde. + +De St.-Paulus-Rotsen. Op onzen tocht over den Atlantischen Oceaan, +voeren wij op den morgen van 16 Februari 1832 dicht langs het +St.-Paulus Eiland. Deze groep rotsen is gelegen op 0°58' N.B. en +29°15' W.L., of wel 540 mijlen van de Amerikaansche kust en 350 van +het eiland Fernando Noronha. Het hoogste punt van het eiland ligt +slechts 50 voet boven den zeespiegel, en de geheele omtrek meet nog +geen driekwart mijl. Dit kleine punt rijst loodrecht uit de diepten +van den Oceaan. De mineralogische samenstelling van het eiland is +niet eenvoudig: in sommige gedeelten is het gesteente kwarts- of +hoornsteenachtig, in andere veldspaatachtig, waarin fijne aderen van +serpentijn. Het is merkwaardig, dat al de vele kleine eilanden, ver van +eenig vasteland in de Stille, Indische en Atlantische Oceanen gelegen +(met uitzondering van de Seychellen [13] en dit kleine rotspunt), naar +ik meen òf uit koraal òf uit eruptie-stoffen bestaan. De vulkanische +gesteldheid dezer oceaan-eilanden is blijkbaar een uitbreiding van +de wet, en het gevolg van dezelfde hetzij chemische of mechanische +oorzaken, volgens welke eene groote meerderheid der thans werkende +vulkanen in de nabijheid van zeekusten of als eilanden midden in zee +is gelegen. + +De St.-Paulus Rotsen schijnen van verre eene schitterend witte kleur +te hebben. Deels is die toe te schrijven aan den mest eener groote +menigte zeevogels, deels aan eene harde glinsterende zelfstandigheid +met parelachtigen glans, welke de oppervlakte der rotsen bekleedt +en nauw daarmeê verbonden is. Met den microscoop onderzocht, blijkt +dit bekleedsel te bestaan uit talrijke uiterst dunne lagen, welker +gezamenlijke dikte omstreeks het tiende van een inch bedraagt. Zij +bevat veel dierlijke materie, en ongetwijfeld is de oorsprong er van +toe te schrijven aan de werking van regen of fijnverdeeld zeeschuim op +vogelmest. Op Ascension en op de Abrolhos Eilanden vond ik onder eenige +kleine hoeveelheden guano zekere vertakte stalactietachtige lichamen, +die op dezelfde wijze gevormd schenen als het dunne witte bekleedsel op +deze rotsen. Het algemeen voorkomen dezer vertakte lichamen geleek zoo +nabij op zekere Nulliporae (eene familie van kalkhoudende zeeplanten), +dat ik, onlangs in haast mijne collectie naziende, het verschil niet +opmerkte. De bolvormige uiteinden der takken bezitten een parelachtig +weefsel, evenals het verglaassel van tanden, maar zoo hard, dat het +in spiegelglas krast. Ik wil hier vermelden, dat op een deel der kust +van Ascension, waar groote hoeveelheden schelpzand zijn opgehoopt, het +zeewater eene korst op de getijrotsen heeft afgezet, overeenkomende met +zekere kryptogamische planten (Marchantiae), die dikwijls op vochtige +muren worden gezien. De oppervlakte van het loof is fraai glanzig; +en die deelen, welke onder de volle werking van het licht gevormd +zijn, hebben eene gitzwarte, andere, daarentegen, die door klipranden +beschaduwd worden, alleen eene grijze kleur. Aan verscheidene geologen +heb ik monsters van deze korst laten zien; en allen meenden, dat zij +van vulkanischen of plutonischen oorsprong waren! In hare hardheid +en doorschijnendheid; in hare polijsting, welke die van de fraaiste +oliva-schelp evenaart; in den onaangenamen geur, dien zij verspreidt, +en in het verlies van hare kleur onder de blaaspijp, vertoont die korst +eene nauwe verwantschap met nog levende zeeschelpdieren. Bovendien +zijn bij zeeschelpen, naar men weet, die deelen welke door den mantel +van het dier gewoonlijk bedekt en beschaduwd zijn, bleeker van kleur +dan die welke aan het volle licht zijn blootgesteld, juist zooals +ook met deze korst het geval is. Bedenken wij, dat kalk, hetzij als +phosphorzuur- of als koolzuurzout, een bestanddeel vormt der harde +deelen (als beenderen en schelpen) van alle levende dieren, dan is het +een belangrijk physiologisch feit, stoffen te vinden harder dan het +verglaassel van tanden, en gekleurde oppervlakken even goed gepolijst +als dat eener nieuwe schelp, welke door anorganische middelen uit +doode organische stof getransformeerd zijn, en bovendien in vorm +sprekend op enkele lagere plantaardige producten gelijken. [14] + +Wij vonden op St.-Paulus slechts twee soorten vogels: Bóbo en +Nodí. [15] De eerste is eene soort rotspelikaan, en de laatste +eene zeezwaluw. Beiden zijn tam en dom van aard, en zoo weinig aan +bezoekers gewoon, dat ik er zooveel ik wilde met mijn geologischen +hamer had kunnen dooden. De bóbo legt zijn eieren op de naakte rots; +maar de nodí maakt een zeer eenvoudig nest van zeewier. Naast vele +dezer nesten was een kleine vliegende visch gelegd, naar ik vermoed +door het mannetje voor zijne gezellin hierheen gebracht. Het was +vermakelijk te zien, hoe vlug eene groote en wakkere krab (Graspus), +die de spleten der rots bewoont, den visch naast het nest wegstal, +zoodra wij de oude vogels verjaagd hadden. Sir W. Symonds, een van +de weinige personen die hier geland zijn, deelt mij mede, dat hij de +krabben zelfs de jonge vogels uit hunne nesten had zien sleuren en +verslinden. Geen enkele plant, geen mos zelfs, groeit op dit eiland; +niettemin is het door verscheidene insecten en spinnen bewoond. De +volgende lijst omvat, naar ik geloof, de geheele landfauna: eene +vlieg (Olfersia), die op den bóbo parasiteert, en eene groote mijt, +die als vogelparasiet hierheen gekomen moet zijn; verder een kleine +bruine mot, behoorende tot eene soort die op vederen teert; een kever +(Quedius) en een houtluis onder den mest; en eindelijk tal van spinnen, +die vermoedelijk op deze kleine metgezellen en tafelschuimers der +watervogels jacht maken. De vaak herhaalde beschrijving van den +statigen palmboom en andere edele tropische planten, van vogels, en +eindelijk van den mensch die de koraaleilanden in den Stillen Oceaan +terstond na hunne vorming in bezit nam, is waarschijnlijk niet geheel +juist. Ik vrees, dat de poëzie van dit verhaal gestoord wordt door de +wetenschap, dat vederen- en mestetende, alsmede parasiteerende insecten +en spinnen de eerste bewoners van nieuw gevormd oceaanland zijn. + +De kleinste rots in de tropische zeeën, als vormende eene basis voor +den groei van talrijke soorten zeewier en velerlei dieren, onderhoudt +ook een groot getal visschen. De haaien en de zeelieden in de booten +voerden een aanhoudenden strijd, wie van beiden het grootste deel +van den buit zou behouden, die met de vischsnoeren gevangen was. Ik +heb hooren zeggen, dat eene rots nabij de Bermudas, welke vele mijlen +ver in zee en op aanzienlijke diepte was gelegen, ontdekt werd door +de omstandigheid, dat er visch in de nabijheid was gezien. + + + +Fernando Noronha, 20 Februari 1832. Voorzoover ik in de weinige uren, +gedurende welke wij op deze plaats vertoefden, kon nagaan, heeft dit +eiland eene vulkanische samenstelling, doch waarschijnlijk niet van +jonge dagteekening. Het merkwaardigste dat de natuur hier te zien +geeft, is een kegelvormige heuvel van omstreeks 1000 voet hoogte, +welks bovendeel buitengewoon steil is en aan eenen kant over zijne +basis helt. Het gesteente is phonoliet, en is verdeeld in onregelmatige +zuilen. Bij het zien van een dezer geïsoleerde rotsmassa's, is men +eerst geneigd te gelooven, dat zij plotseling in half vloeibaren staat +omhoog is gestuwd. Maar op St.-Helena overtuigde ik mij, dat enkele +toppen van bijna gelijke gedaante en samenstelling gevormd waren +geworden door inspuiting van gesmolten gesteente in weeke aardlagen, +die zoodoende als vormen hadden gediend voor deze reusachtige +obelisken. Het geheele eiland is met houtgewas bedekt; maar wegens de +droogte van het klimaat is er geen overvloed van groen. Halverwege +op den berg gaven eenige groote zuilvormige rotsmassa's, beschaduwd +door boomen die op laurieren geleken, en versierd met andere welke +met fraaie anjelieren waren bedekt doch geen enkel blad hadden, +een aangenaam effect aan de naburige gedeelten van het landschap. + + + +Bahia, of San Salvador. Brazilië, 29 Februari. De dag is genotvol +voorbijgegaan. Genot op zichzelf is echter een zwakke term om de +gevoelens van een natuuronderzoeker uit te drukken, die voor het +eerst in eigen persoon een Braziliaansch woud heeft bezocht. De +sierlijke grasgewassen, het nieuwe der parasiteerende planten, +de schoonheid der bloemen, het glanzend groen der bladeren, maar +bovenal de algemeene rijkdom der plantenwereld, vervulden mij met +bewondering. Een zeer zonderling mengsel van geluid en stilte heerscht +in de belommerde deelen van het woud. Het geraas der insecten is zoo +luid, dat het zelfs gehoord zou kunnen worden op een schip, dat vele +honderden yards van de kust voor anker ligt. In de diepten van het +woud schijnt echter eene algemeene stilte te heerschen. Voor iemand, +die de natuurlijke historie liefheeft, brengt een dag als deze grooter +vreugde dan hij ooit mag hopen opnieuw te smaken. + +Na eene wandeling van eenige uren, keerde ik naar de landingsplaats +terug; maar alvorens die te bereiken, werd ik door eene tropische +onweersbui overvallen. Ik trachtte eene schuilplaats onder een boom +te vinden, die zoo dik was, dat een gewoon engelsch regenbuitje er +nooit doorheen had kunnen dringen; maar hier vloeide binnen weinige +minuten een kleine stroom langs den stam. Aan zulke hevige regens +moet het groen worden toegeschreven, dat op den bodem der dichtste +wouden groeit. Waren de buien evenals die van een kouder klimaat, +dan zou het grootste deel verdampen of opgeslurpt worden, voordat het +den grond bereikte. Voor het oogenblik wil ik niet trachten het bonte +tafereel te beschrijven, dat deze indrukwekkende baai te zien gaf, +omreden wij op onze terugreis hier ten tweeden male vertoefden en +dan zal ik gelegenheid hebben er de aandacht op te vestigen. + +Over de geheele lengte der Braziliaansche kust--een afstand van +minstens 2000 mijlen--en zeker over eene aanzienlijke breedte +landwaarts in, behoort het voorkomende vaste gesteente tot eene +graniet-formatie. De omstandigheid, dat deze reusachtige oppervlakte +saâmgesteld is uit stoffen, welke de meeste geologen aannemen als in +heeten staat onder hooge drukking gekristalliseerd te zijn, leidt tot +vele interessante beschouwingen. Had dit proces plaats op den bodem +van een diepen oceaan, of strekte zich aanvankelijk een lagendek +daarover uit, dat later verwijderd is geworden? Mogen wij aannemen, +dat eene kracht, die haast oneindig lang werkte, in staat was het +graniet over zooveel duizenden vierkante leagues te ontblooten? + +Op een punt niet ver van de stad, waar een riviertje in zee vloeide, +zag ik een feit, dat verband hield met een onderwerp door Humboldt +besproken. Bij de watervallen der groote rivieren: de Orinoco, de +Nijl en de Congo, zijn de syeniet-rotsen bekleed met een zwarte +zelfstandigheid, welke er uitziet alsof die rotsen met potlood +gepolijst zijn. De laag is uiterst dun, en toen Berzelius haar +onderzocht, bleek zij uit mangaan- en ijzeroxyde te bestaan. In de +Orinoco komt zij voor op de rotsen, die periodiek door de getijden +worden bespoeld, en wel alléén op plaatsen van stroomversnellingen--of, +zooals de Indianen zeggen: "de rotsen zijn zwart waar de wateren +wit zijn." Hier heeft het bekleedsel eene fraai bruine in plaats +van zwarte kleur en schijnt alleen uit ijzerhoudende stof te +bestaan. Kleine handspecimens geven geen juist denkbeeld van deze +bruine gepolijste steenen, die in de zonnestralen glinsteren. Zij +komen alléén voor binnen de grenzen der getijgolven; en daar het +riviertje langzaam omlaag vloeit, moet de branding het polijstend +vermogen der watervallen in de groote rivieren vervangen. Evenzoo +komen, waarschijnlijk, het wassen en vallen van het getij overeen +met de periodieke overstroomingen; en zoo worden onder schijnbaar +verschillende, doch inderdaad gelijke omstandigheden dezelfde +werkingen voortgebracht. Nochtans is de oorsprong dezer bekleedsels +van metaaloxyden, die als 't ware één zijn met de rotsen, niet bekend; +en ik geloof, dat geen reden kan worden aangegeven, waarom hunne +dikte dezelfde blijft. + +Op zekeren dag sloeg ik met genoegen de gewoonten gade van den Diodon +antennatus, die zwemmend bij het strand gevangen werd. Deze visch +(behoorende tot de Orde der Teleosteï), met zijne zachte huid, +bezit, naar genoegzaam bekend is, het zonderlinge vermogen zich +tot een spherischen vorm uit te zetten. Heeft men hem eene korte +poos uit het water genomen en vervolgens weer daarin geworpen, dan +wordt eene aanzienlijke hoeveelheid water en lucht samen door den +mond opgenomen, en wellicht ook door de kieuwopeningen. Dit proces +geschiedt op tweederlei wijze: de lucht wordt ingezogen en in de +holte van het lichaam gedreven, waarbij eene van buiten zichtbare +spier-contractie den terugkeer er van belet; het water, evenwel, +vloeit in een fijnen stroom door den mond, die onbewegelijk wijd open +wordt gehouden. Deze laatste werking moet dus op zuiging berusten. De +huid rondom het abdomen is veel losser dan die op den rug; daarom +wordt bij de opblazing de benedenoppervlakte veel meer uitgezet +dan het bovenvlak, en drijft de visch dientengevolge met zijn rug +omlaag. Cuvier betwijfelt of de Diodon in dezen stand wel zwemmen +kan; doch niet alleen kan hij zich op die wijze in eene rechte lijn +voortbewegen, maar ook naar wederzijden omkeeren. Deze laatste beweging +wordt alleen met behulp van de staartvinnen uitgevoerd; de staart zelf +hangt machteloos en wordt niet gebruikt. Omdat het lichaam met zooveel +lucht drijvend wordt gehouden, steken de kieuwopeningen boven water; +maar een stroom, die door den mond wordt ingezogen, vloeit bestendig +door ze heen. + +Als de visch korten tijd in dezen opgeblazen toestand verkeerd had, +dreef hij gewoonlijk de lucht en het water met groote kracht uit +de kieuwopeningen en den mond. Hij kon naar verkiezing een zeker +gedeelte van het water uitwerpen; en zoo schijnt de onderstelling +gegrond, dat deze vloeistof voor een deel wordt opgenomen om zijn +soortelijk gewicht te regelen. Deze Diodon bezat vele middelen ter +verdediging. Hij kon een vinnigen beet geven en water op eenigen +afstand uit den mond werpen, waarbij hij tegelijk door eene beweging +met de kaken een zonderling geluid voortbracht. Door het opblazen +van zijn lichaam worden de tepels, waarmeê zijn huid bedekt is, +rechtstandig en puntig. Maar het zonderlingste feit is wel, dat hij, +in de hand genomen, uit de huid aan de buikzijde eene zeer fraaie, +karmijnroode vezelachtige stof afscheidt, welke ivoor en papier zoo +blijvend kleurt, dat de tint er van met al hare helderheid tot heden +bewaard is gebleven. De aard en het nut dezer afscheiding zijn mij +geheel onbekend. Van Dr. Allan uit Forres heb ik gehoord, dat hij +menigmaal een Diodon levend en opgeblazen in de maag van een haai heeft +zien drijven, en dat hem verscheidene gevallen bekend waren, waarin +het dier zich een weg gebaand had niet alleen door de bekleedsels van +de maag, maar door de zijden van het monster, dat op die wijze zijn +dood vond. Wie had ooit kunnen denken, dat een kleine zachte visch +in staat was den grooten en woesten haai om het leven te brengen? + + + +[18 Maart.] + +Wij zeilden uit Bahia. Weinige dagen later, toen wij ons niet ver van +de Abrolhos Eilanden bevonden, werd mijne aandacht getrokken door een +roodbruin verschijnsel in zee. De geheele oppervlakte van het water, +zooals het zich onder eene zwakke lens voordeed, scheen met stukjes +gehakt stroo bedekt, welker uiteinden gekerfd waren. Deze zijn niet +anders dan kleine cylindrische watermossen in bundels of vlotten +van twintig tot zestig in elk. Berkeley bericht mij echter, dat zij +dezelfde species zijn (Trichodesmium erythraeum) als die, welke over +groote ruimten in de Roode Zee gevonden wordt, en waaraan deze zee +haren naam ontleent. [16] Hun aantal moet ontzettend groot zijn: het +schip ontmoette verscheidene strooken of banden van deze plantjes, +waarvan één omtrent 10 yards breed en, naar de modderachtige kleur +van het water te oordeelen, minstens twee en een halve mijl lang +was. Op bijna elke lange reis wordt eenig gewag van deze watermossen +gemaakt. Zij schijnen bijzonder algemeen in de zee nabij Australië; +en op de hoogte van Kaap Leeuwin vond ik eene verwante, maar kleinere +en vermoedelijk afwijkende soort. Kapitein Cook merkt in zijn derde +reisverhaal op, dat de zeelieden aan dit verschijnsel den naam van +zeezaagsel geven. + +Bij Keeling-Atol in den Indischen Oceaan bespeurde ik vele kleine +groepen zeemossen, ter grootte van enkele inches in het vierkant, +bestaande uit lange cylindrische, uiterst dunne draden, welke +ternauwernood voor het bloote oog zichtbaar zijn, vermengd met andere +eenigszins grootere lichamen, die aan de beide einden fraai kegelvormig +toeloopen. Zij wisselen in lengte af van 0.04 tot 0.06 en zelfs 0.08 +inch, bij eene middellijn van 0.006 tot 0.008 inch. Bij het eene +einde van het cylindrische gedeelte ziet men gewoonlijk een groen +septum of scheidvlies, uit korrelachtige stof bestaande en waarvan +de dikte naar het midden toeneemt. Naar ik geloof, is dit vlies +de bodem van een zeer fijnen, kleurloozen zak, bestaande uit eene +vleezige zelfstandigheid, die in den buitenkoker sluit maar zich niet +tot in de kegelvormige eindpunten uitstrekt. In sommige exemplaren +vervingen kleine, maar zuivere bolletjes eener bruine korrelige stof +de plaats der scheidvliezen, waarbij ik het zonderlinge proces van +hunne ontstaanswijze waarnam. De vleezige stof van het binnenbekleedsel +groepeerde zich plotseling in lijnen, waarvan sommige een vorm aannamen +als straalden zij uit een gemeenschappelijk middelpunt; daarna trok +zij zich met eene onregelmatige en snelle beweging voortdurend samen, +zoodat het geheel zich binnen eene secunde tot een zuiver bolletje had +vereenigd, dat de plaats van het septum innam aan het eene einde van +den nu geheel hollen koker. De vorming van het korrelig bolletje werd +door een of ander toevallig letsel verhaast. Ik kan hier bijvoegen, dat +dikwijls een paar van deze lichamen aan elkander waren gehecht, de eene +kegel naast den anderen, aan het einde waar het septum zich bevindt. + +Ik zal hier een paar andere waarnemingen bijvoegen, die met de +verkleuring der zee door organische oorzaken in verband staan. Aan +de kust van Chili, enkele leagues ten noorden van Concepcion, +stevende de Beagle op zekeren dag door groote strooken modderig +water, volkomen gelijk aan dat eener gezwollen rivier; en een graad +ten zuiden van Valparaiso, op 50 mijlen van het land, vertoonde +zich hetzelfde verschijnsel op nog grootere schaal. Eenig water, +in een glas gedaan, had een bleek-roode tint, en toen het met een +microscoop onderzocht werd, zag men het wemelen van kleine diertjes, +die snel rondschoten en dikwijls uiteenbarstten. Deze diertjes +hebben eene ovale gedaante, in 't midden saâmgesnoerd door een krans +van trillende gebogen wimpers. Het was echter zeer moeilijk hen +zorgvuldig te onderzoeken, want bijna op 't oogenblik dat de beweging +ophield--zelfs terwijl zij door het gezichtsveld gingen--barstten +hunne lichamen. Soms barstten de beide einden tegelijk, dan weer +slechts één, en werd eene hoeveelheid bruinachtige, grofkorrelige +stof uitgeworpen. Een oogenblik voordat het barstte, zette het dier +zich uit tot anderhalfmaal zijne natuurlijke grootte; en ongeveer +15 secunden nadat de snelle voortgaande beweging ophield, had de +ontploffing plaats. In enkele gevallen werd deze voorafgegaan door +eene draaiende beweging om de lengte-as. Omstreeks twee minuten nadat +eenige hunner in een druppel water waren afgezonderd, stierven zij +aldus. De dieren bewegen zich met de smalle punt naar voren door middel +van hunne trillende wimperharen en meestal in snelle sprongen. Zij +zijn uiterst klein en voor het bloote oog geheel onzichtbaar, daar +de ruimte die zij innemen slechts het millioenste van een vierkanten +inch bedraagt. Hun aantal was verbazend, want de kleinste druppel +water dien ik kon afzonderen, bevatte er nog zeer vele. Op zekeren +dag voeren wij door twee aldus gekleurde strooken water, waarvan ééne +alleen stellig eene uitgestrektheid van verscheidene vierkante mijlen +bezat. Hoe onberekenbaar groot is wel het aantal dezer microscopische +dieren! Op eenigen afstand gezien, geleek de kleur van het water op +die eener rivier, welke door een gebied van roode klei heeft gevloeid; +maar in de schaduw der zijden van het schip was zij donkerbruin als +chocolade. Duidelijk onderscheidde men de lijn waar het roode en blauwe +water zich vermengden. Eenige dagen te voren was het kalm weêr geweest, +en de zee bevatte een ongewonen overvloed van levende wezens. [17] + +In de zee rondom Tierra del Fuego (Vuurland) en niet ver van het +land, heb ik smalle strepen water gezien van eene helderroode kleur, +tengevolge van een aantal Crustacea, die in vorm eenigszins op groote +garnalen gelijken. De zeelieden noemden hen walvischvoedsel. Of +zij werkelijk tot voedsel van walvisschen dienen, weet ik niet; +maar zeezwaluwen, zeeraven en reusachtige troepen groote, plompe +robben vinden op sommige gedeelten der kust hun hoofdvoedsel in deze +zwemmende krabben. Zeelieden schrijven de verkleuring van het water +onveranderlijk toe aan kuit; maar slechts in één geval vond ik dit +bewaarheid. Op verscheidene mijlen afstands van den Galápagos-Archipel, +zeilde het schip door drie smalle strooken van een donkergeel of +modderachtig water; deze strooken waren eenige mijlen lang, doch +slechts weinige yards breed en van het omringende water gescheiden +door een gebogen, maar duidelijk waarneembaren rand. De kleur was +een gevolg van kleine geleiachtige balletjes met eene middellijn van +omstreeks een vijfde inch, waarin talrijke kleine bolvormige eitjes +lagen; die balletjes waren van tweederlei soort: de eene roodachtig +gekleurd en in vorm van de andere afwijkend. Ik kon niet nagaan tot +welke twee diersoorten deze organismen behoorden. Kapitein Colnet +merkt op, dat dit verschijnsel tusschen de Galápagos Eilanden zeer +algemeen is, en dat de richting der strooken die der stroomingen +aanwijst; in het genoemde geval was de lijn echter een gevolg van +den wind. Het eenige verschijnsel dat ik nog te vermelden heb, is +eene dunne olieachtige deklaag op het water, die de kleuren van den +regenboog vertoont. Aan de kust van Brazilië zag ik een uitgestrekte +strook water, welke met deze laag bedekt was en door de zeelieden +werd toegeschreven aan het rottende lijk van een of anderen walvisch, +dat waarschijnlijk niet ver van daar ronddreef. Ik spreek hier niet +van de kleine geleiachtige deeltjes (waarop ik later terugkom), die +dikwijls door het water verspreid zijn, want deze zijn niet talrijk +genoeg om eenige kleurverandering te veroorzaken. + +In de bovenstaande verhalen zijn twee omstandigheden, die ons +merkwaardig voorkomen: 1o. Hoe worden de verschillende lichamen, die +de strooken met begrensde randen vormen, saâmgehouden? In het geval der +garnaalachtige krabben waren hare bewegingen even gelijktijdig als bij +een regiment soldaten; maar dit kan bij de eitjes of de watermossen +niet het gevolg zijn van eene zekere vrijwillige handeling; ook bij +de infusoria is dit niet waarschijnlijk. 2o. Wat is de oorzaak, dat +de strooken zoo lang en smal zijn? Het verschijnsel gelijkt zoozeer op +hetgeen men bij elken vloed kan zien, waar de stroom het in draaikolken +verzamelde schuim in lange strepen verdeelt, dat ik het resultaat +aan eene dergelijke werking moet toeschrijven, hetzij van de lucht- +of van de zeestroomen. Dit vooropstellende, moeten wij aannemen, dat +de verschillende bewerktuigde lichamen op zekere gunstige plaatsen +zijn voortgebracht, en door het spel van wind en water vandaar zijn +weggevoerd. Ik beken echter, dat het zeer moeilijk is zich een plek +voor te stellen als de geboorteplaats van millioenen bij millioenen +kleine diertjes en watermossen. Immers: vanwaar komen de kiemen op +zulke plaatsen, als de lichamen der ouders door wind en golven over +den onmetelijken oceaan verspreid zijn geraakt? Toch kan ik met geen +andere hypothese hunne groepeering in lijnen verklaren. Ik kan hier +de opmerking van Scoresby bijvoegen, dat in een bepaald gedeelte der +N.-IJszee altijd groen water wordt aangetroffen, waarin een overvloed +van pelagische diervormen. + + + + + + +HOOFDSTUK II. + +RIO DE JANEIRO. + + +[4 April tot 5 Juli 1832.] + +Weinige dagen na onze aankomst, maakte ik kennis met een Engelschman, +die zijne plantage ging bezoeken, welke iets meer dan honderd mijlen +van de hoofdstad ten noorden van Kaap Frio was gelegen. Gaarne nam +ik zijn vriendelijk aanbod om hem daarheen te vergezellen, aan. + +[8 April.] + +Ons gezelschap bestond uit zeven personen. De eerste pleisterplaats +was zeer interessant. De dag was brandend heet, en toen wij door de +bosschen gingen, was alles in een toestand van rust, behalve de groote +en schitterende vlinders, die traag in 't rond vlogen. Het panorama, +dat wij bij het overtrekken van de heuvels achter Praia Grande zagen, +was allerschoonst; onder de levendige kleuren had het donkerblauw eene +overheerschende tint; de lucht en de kalme waters der baai wedijverden +saâm in pracht. Na eenig bouwland te zijn doorgegaan, kwamen wij +in een woud, dat alom eene grootschheid vertoonde, die de stoutste +verwachtingen overtrof. Tegen den middag bereikten wij Ithacaia--een +klein dorp, dat in eene vlakte ligt en waar het raadhuis omringd +is door de hutten der negers. De regelmatige vorm en ligging dezer +hutten deden mij denken aan de teekeningen der Hottentotten-woningen +in Zuid-Afrika. + +Daar de maan vroeg opkwam, besloten wij denzelfden avond naar onze +nachtkwartieren aan het Lagoa Marica [18] te vertrekken. Toen het +donker werd, gingen wij langs een dier reusachtige, naakte en steile +bergen van graniet, welke in dit land zoo algemeen zijn. Deze plek +is merkwaardig, omdat zij langen tijd de verblijfplaats is geweest +van weggeloopen slaven, die door het bebouwen van een klein stuk +grond nabij den top hun leven poogden te rekken. Eindelijk werden zij +ontdekt, en allen door een op hen afgezonden troep soldaten gegrepen +met uitzondering van eene oude vrouw, die zich van den bergtop te +pletter wierp, liever dan opnieuw in slavernij te vervallen. In eene +Romeinsche vrouw zou deze daad met den naam van vrijheidsliefde +bestempeld zijn geworden; bij eene arme negerin is zij eenvoudig +beestachtige koppigheid... + +Wij reden eenige uren voort. Op het laatst werd de weg enkele mijlen +ver moeilijk en liep door eene verlaten wildernis van moerassen en +lagunen. Gezien bij het nevelig maanlicht, was het landschap zoo +mistroostig mogelijk. Enkele vuurvliegen fladderden om ons heen; de +eenzame snip vloog onder het aanheffen van zijn klaagkreet omhoog, +en van verre klonk het doffe gebruis der zee, dat nauwelijks in staat +was de stilte van den nacht te verbreken. + +[9 April.] + +Wij verlieten onze ellendige slaapplaatsen vóór zonsopgang. De weg +liep door eene smalle zandige vlakte, gelegen tusschen de zee en +de zoutlagunen aan de landzijde. De menigte fraaie vischvogels, +als reigers en kraanvogels, en de sappige planten in de meest +phantastische vormen, gaven aan het landschap eene bekoring, welke +het anders zou gemist hebben. De enkele schrale boomen waren beladen +met parasiteerende planten, waaronder eenige schoone, welriekende +orchideeën het meest te bewonderen waren. Toen de zon opging, werd +de lucht brandend heet, en was de weerkaatsing van het licht en de +warmte op het witte zand zeer hinderlijk. + +Wij aten het middagmaal te Mandetiba, toen de thermometer 84° in +de schaduw wees. Het fraaie uitzicht op de begroeide heuvels in de +verte, weerkaatst in het volkomen stille water eener uitgestrekte +lagune, wekte ons geheel op. Daar de vénda hier zeer goed was, en de +aangename maar zeldzame herinnering aan een goeden maaltijd mij bij is +gebleven, zal ik ze uit dankbaarheid als type in hare soort terstond +beschrijven. Dikwijls zijn de véndas groote huizen, gebouwd van dikke +rechtopstaande palen, onderling door takken verbonden en daarna +bepleisterd. Zij hebben zelden vloeren en nooit glazen vensters, +maar in 't algemeen goede daken. Gewoonlijk is het voorgedeelte +open, eene soort waranda vormende, waaronder tafels en banken zijn +geplaatst. Aan elken kant bevinden zich de slaapkamers, en hier kan de +reiziger zoo gemakkelijk mogelijk op een houten platform slapen, dat +met eene dunne stroomat bedekt is. De vénda staat op eene binnenplaats, +waar de paarden gevoederd worden. Bij de eerste aankomst plachten wij +de paarden te ontzadelen en hun hunne maïs voor te zetten; daarna +vroegen wij den senhór met eene lichte buiging zoo goed te willen +zijn ons wat eten te geven. + +"Al wat gij verkiest, mijnheer," was het gewone antwoord. + +De eerste twee keeren dankte ik onnoodig de Voorzienigheid, dat Zij +ons bij zulk een goed man gebracht had; maar in den loop van het +gesprek nam de zaak meestal eene onaangename wending. + +"Kunt ge ons dan den visch geven, dien wij wenschen?" + +"O neen, mijnheer." + +"Dan een soep die wij verlangen?" + +"Neen, mijnheer." + +"Brood dan?" + +"O neen, mijnheer." + +"Dan soms gedroogd vleesch?" + +"O neen, mijnheer." + +Zoo wij geluk hadden, kregen wij na een paar uren wachtens gevogelte, +rijst en farinha (meel). Niet zelden gebeurde het, dat wij genoodzaakt +waren om zelf de kippen voor ons avondeten met steenen te dooden. Als +wij, geheel uitgeput van vermoeienis en honger, schroomvallig te +kennen gaven, dat wij blijde zouden zijn ons maal te ontvangen, +was het hoogdravende (ofschoon ware) en geheel onvoldoende antwoord: + +"Het zal gereed zijn als het gereed is!" + +Hadden wij het gewaagd verdere opmerkingen te maken, dan zou +ons eenvoudig zijn aangezegd onze reis te vervolgen, omdat wij te +onbeschaamd waren. De herbergiers zijn zeer onwellevend en onaangenaam +in hunne manieren; hunne huizen en personeel zijn dikwijls in hooge +mate vuil; het gemis van het gerief van messen, lepels en vorken +is aan de orde van den dag; en ik ben er zeker van, dat in geheel +Engeland geen hut of kot is te vinden, die zoo volmaakt van alle +gerief verstoken is. Te Campos Novos, echter, was mijn voedsel +voortreffelijk: bij het middagmaal rijst en gevogelte, beschuit, +wijn en geestrijke dranken; des avonds koffie, en bij het ontbijt +visch en koffie. Dit alles, benevens goed voedsel voor de paarden, +kostte slechts 2 shil. 6 p. per hoofd. Maar toen wij den herbergier +dezer vénda vroegen, of hij ook iets wist van eene zweep, die een +van het gezelschap verloren had, antwoordde hij ruw: + +"Hoe zou ik dat weten? Waarom hebt gij er niet op gepast? Ik denk, +dat de honden haar hebben opgegeten." + +Na ons vertrek uit Mandetiba, trokken wij verder door een +woest labyrint van meren, waarvan sommige zoetwater-, andere +zoutwaterschelpdieren bevatten. Van de eerste soort vond ik +talrijke individuën van eene Limnaea in een meer, alwaar, zooals de +inboorlingen mij verzekerden, de zee eens en somtijds meermalen in 't +jaar binnenstroomt en het water geheel verzout. Ik heb vele stellige en +gewichtige bewijzen in verband met het feit, dat men in deze keten van +lagunen, die de kust van Brazilië omspant, zee- en zoetwaterdieren zou +kunnen vinden. M. Gay [19] heeft verklaard, dat hij in de nabijheid van +Rio schelpen heeft gevonden van de zeegeslachten Solen en Mytilus, die +samen met de zoetwatersoorten Ampullariae in brak water leefden. Ook +vond ik dikwijls in de lagune bij den Plantentuin, waar het water +slechts iets minder zout is dan in zee, eene soort Hydrophilus, veel +overeenkomende met een watertor, welke in de slooten van Engeland +algemeen is; in hetzelfde meer behoorde de eenige voorkomende schelp +tot een soort, die gewoonlijk in riviermonden gevonden wordt. + +De kust voor eenigen tijd verlatende, trokken wij opnieuw het woud +binnen. De boomen waren zeer hoog en merkwaardig om hunne witte +stammen, vergeleken bij die in Europa. In mijn notitieboek schreef +ik: "wondervolle en fraaie bloeiende parasieten troffen mij steeds +als de nieuwste vormingen in deze grootsche natuurtooneelen." Op +onzen verderen tocht trokken wij door strooken weiland, die veel +geleden hadden van de reusachtige, bijna 12 voet hooge kegelvormige +mierennesten. Zij gaven aan de vlakte geheel het voorkomen der +moddervulkanen van den Jorullo, zooals Humboldt die afbeeldt. + +Wij kwamen te Engenhodo, toen het reeds donker was, na tien uur in +den zadel te hebben gezeten. Gedurende den ganschen tocht was ik +verbaasd over de krachtsinspanning, die de paarden konden verduren; +ook schenen zij zich veel eerder van eenig letsel te herstellen dan +onze Engelsche fokdieren. De bloedzuiger-vleermuis veroorzaakt dikwijls +veel last, door de paarden in hunne schoften te bijten. Gewoonlijk +is het letsel niet zoozeer te wijten aan het bloedverlies, als aan +de ontsteking die naderhand de drukking van den zadel veroorzaakt. In +Engeland is onlangs het geheele geval in twijfel getrokken; zoodat ik +mij gelukkig achtte toen in mijne tegenwoordigheid zulk een vleermuis +(Desmodus D'Orbignyi, Wat.) werkelijk op den rug van een paard gevangen +werd. Eens bivouakeerden wij laat in den avond bij Coquimbo in Chili, +toen mijn bediende, opmerkende dat een der paarden zeer stug werd, +ging onderzoeken wat er aan de hand was, en meenende dat hij iets +kon onderscheiden, plotseling zijne hand op de schoften van het paard +legde en den vampier greep. Des morgens kon men de plek, waar de beet +was toegebracht, gemakkelijk aan eene lichte, bloederige opzwelling +onderscheiden. Drie dagen later bereden wij het paard zonder eenige +kwade gevolgen. + +[13 April.] + +Na drie dagen reizens kwamen wij te Socégo, de plantage van Senhór +Manuel Figuireda, een bloedverwant van iemand uit ons gezelschap. Het +huis was eenvoudig en, al had het de gedaante van eene schuur, wel +voor het klimaat geschikt. In de zitkamer vormden vergulde stoelen +en sofa's een zonderling contrast met de gewitte muren, het rieten +dak en de vensters zonder ruiten. Het huis, benevens de korenschuren, +stallen en werkplaatsen voor de zwarten, die in verschillende ambachten +onderwezen waren geworden, vormden eene soort onregelmatigen vierhoek, +in het midden waarvan een groote stapel koffie lag te drogen. Deze +gebouwen stonden op een lagen heuvel, die het uitzicht had over den +bebouwden grond en aan alle zijden omringd was door een muur van donker +groen en dichtbegroeid bosch. Het hoofdproduct in dit gedeelte van +het land is koffie. Iedere boom wordt ondersteld gemiddeld twee pond +'s jaars op te leveren; maar sommige brengen er wel acht op. Mandioca +of Cassave [20] wordt eveneens in groote hoeveelheid gekweekt. Elk +deel van deze plant is nuttig: de bladeren en stengels worden door de +paarden gegeten, en de wortels tot pulp gemalen, dat, drooggeperst en +gebakken, de farinha vormt--het voornaamste voedingsmiddel in Brazilië. + +Het is een merkwaardig ofschoon wel bekend feit, dat het sap dezer +zeer voedzame plant in hooge mate giftig is. Weinige jaren geleden +stierf eene koe in deze fazénda, doordien zij er wat van gedronken +had. Senhór Figuireda vertelde mij, dat hij het vorig jaar één zak +feijões of boonen en drie zakken rijst geplant had, waarvan de eerste +het 80-voud, de laatste het 320-voud voortbrachten. Het weiland voedt +een fraaien veestapel en de bosschen zijn zoo vol wild, dat op elk +der drie voorgaande dagen een hert gedood was. Deze overvloed van +voedsel bleek bij het middagmaal, waar, zoo niet de tafels, dan toch +de gasten er onder zuchtten; want elk persoon wordt geacht van iederen +schotel te eten. Op zekeren dag, toen ik mijne berekeningen zoo gemaakt +dacht te hebben, dat niets onaangeroerd zou weggaan, verschenen tot +mijne groote verslagenheid een gebraden kalkoen en een varken in al +hunne stoffelijke werkelijkheid op tafel. Gedurende de maaltijden +was een man belast met een aantal oude honden en dozijnen zwarte +kleine kinderen uit de kamer te jagen, die bij elke gelegenheid naar +binnen drongen. Indien men het denkbeeld van slavernij verbannen kon, +lag er iets uitermate bekorends in deze eenvoudige en aartsvaderlijke +leefwijze; het was zulk een volkomen afzondering en onafhankelijkheid +van de overige wereld. Zoodra men een vreemdeling ziet komen, wordt +een groote bel geluid en gewoonlijk een klein kanon afgeschoten. De +gebeurtenis wordt aldus aan rotsen en wouden bekend gemaakt, doch +aan niets anders. + +Op zekeren morgen wandelde ik een uur vóór zonsopgang naar buiten, +om de plechtige stilte van het landschap te bewonderen. Eindelijk +werd de stilte verbroken door een morgengezang, dat door de geheele +familie van zwarten met kracht werd aangeheven. Meestal begint op deze +wijze de dagelijksche arbeid. Ik twijfel niet of op zulke fazèndas, +als deze, brengen de slaven gelukkig en tevreden hun leven door. Op +Zaterdag en Zondag werken zij voor zich zelven; en in dit vruchtbare +klimaat is het werk van twee dagen voldoende om een man en zijn gezin +de geheele week te onderhouden. + +[14 April.] + +Socégo verlatende, reden wij naar eene andere plantage aan den Rio +Macahé, welke het laatste plekje bebouwde grond in die richting was. De +plantage was twee en een halve mijl lang, maar hoe breed--dit was +de eigenaar vergeten. Slechts een zeer klein stuk bosch was gekapt; +toch was bijna elke acre grond geschikt om al de verschillende +rijke producten van een tropisch land op te leveren. De reusachtige +oppervlakte van Brazilië in aanmerking genomen, kan de hoeveelheid +bebouwde grond, vergeleken bij die welke nog in den natuurstaat is, +nauwelijks in aanmerking komen; maar welk eene reusachtige bevolking +zal dit land in de toekomst kunnen voeden! [21] + +Gedurende onzen tocht op den tweeden dag vonden wij den weg dermate +versperd, dat het noodig was een man met een zwaard vooruit te +laten gaan, om de slingerplanten weg te kappen. Het woud vloeide +over van fraaie planten, waaronder de boomvarens, hoewel niet groot, +om haar helder groen loof en de sierlijke kromming harer bladerkronen +alleszins de bewondering verdienden. + +Des avonds viel er een hevige regen, en ofschoon de thermometer 65° +wees, had ik het zeer koud. Het was merkwaardig de buitengewone +verdamping op te merken, die, toen de regen ophield, over de geheele +uitgestrektheid van het bosch begon. Ter hoogte van omstreeks +honderd voet waren de heuvels in een dichten witten damp gehuld, +die als rookzuilen uit de dichtstbegroeide deelen en in 't bijzonder +uit de dalen opsteeg. Dit verschijnsel nam ik bij verschillende +gelegenheden waar, en ik meen het te moeten toeschrijven aan de groote +bladerenoppervlakte, die vooraf door de zonnestralen verwarmd is. + +Tijdens mijn verblijf op deze plantage scheelde het zeer weinig of +ik was getuige geweest van een dier wreede handelingen, welke alleen +in een slavenland kunnen plaats vinden. Tengevolge van een twist +en een rechtsgeding, was de eigenaar op het punt om alle vrouwen +en kinderen aan de mannelijke slaven te ontnemen en op de publieke +veiling in Rio afzonderlijk te verkoopen. Eigenbelang en geenszins +een gevoel van medelijden verhinderde deze handeling. Inderdaad: +ik geloof niet, dat de eigenaar zelfs eenig begrip heeft gehad van +de onmenschelijkheid om dertig gezinnen te scheiden, die vele jaren +te zamen hadden gewoond. Toch durf ik de verzekering geven, dat hij +in menschelijkheid en goedhartigheid boven het gewone slag menschen +stond. Men kan zeggen, dat er geen grens bestaat voor de blindheid +van het eigenbelang en zelfzuchtige gewoonten. Ik wil hier eene zeer +onbeduidende anecdote vertellen, die destijds een dieperen indruk +op mij maakte dan een verhaal over wreedheid. In gezelschap van een +buitengewoon dommen neger trok ik over een veer. Pogende mij door +hem te doen verstaan, sprak ik luid en maakte teekens, waarbij ik met +mijne hand dicht langs zijn gezicht ging. Vermoedelijk dacht de man, +dat ik driftig was en hem zou slaan, want onmiddellijk liet hij met +een verschrikt gezicht en half gesloten oogen de handen zakken. Nooit +zal ik het gevoel van verwondering, afkeer en schaamte vergeten, +dat in mij opwelde toen ik een groot, sterk man zelfs bevreesd zag +om een slag af te wenden, dien hij dacht dat op zijn gelaat gemunt +was. Deze man was door het drillen gedemoraliseerd tot een trap, +lager dan de slavernij van het meest hulpelooze dier. + +[18 April.] + +Bij onzen terugkeer brachten wij twee dagen op Socégo door, welke ik +besteedde aan het verzamelen van insecten in het woud. De meeste boomen +meten, trots hunne hoogte, niet meer dan drie of vier voet in omtrek, +waaronder natuurlijk ook enkele van veel grootere afmetingen. Senhór +Manuel was toen bezig een kano te maken van 70 voet lengte uit een +enkelen stam, die oorspronkelijk 110 voet lang en zeer dik geweest +was. De tegenstelling, als palmboomen groeien temidden van de +gewone takkenschietende soorten, geeft aan het landschap steeds een +intertropisch karakter. Hier prijkten de wouden met den Koolpalm, +[22] een der fraaiste van deze familie. Met een stam zoo dun, +dat men hem met twee handen zou kunnen omvatten, verheft hij zijn +sierlijken kruin tot eene hoogte van 40 of 50 voet boven den grond. De +houtslingerplanten, zelven door andere slingerplanten bedekt, bereikten +eene groote dikte; enkele, die ik mat, waren twee voet in omtrek. Vele +oudere boomen leverden met de aan hunne takken hangende slingers van +lianen, die op bundels hooi geleken, een zeer merkwaardigen aanblik op. + +Wendde het oog zich van de bladerenwereld boven naar den grond +daaronder, dan werd het geboeid door de buitengewone sierlijkheid +der bladeren van varens en mimosae. De laatsten bedekten den bodem +op sommige plaatsen met een kreupelhout van slechts enkele inches +hoogte. Wandelde men door deze dichte lagen van mimosae heen, dan +vormde zich een breed spoor, kenbaar aan de verandering in schaduw, +die deze plantjes door het laten hangen van hunne gevoelige bladstelen +teweegbrengen. Het is gemakkelijk een voor een de voorwerpen te +vermelden, die in deze majestueuze tafereelen onze bewondering wekken; +maar onmogelijk is 't een voldoend idee te geven van de hoogere +gevoelens van verwondering, van stomme verbazing en diepen eerbied, +welke de ziel vervullen en tot hooger stemmen. + +[19 April.] + +Na ons vertrek uit Socégo, keerden wij de eerste twee dagen op +onze schreden terug. Het was een zeer vermoeiend werk, daar de weg +meestal door eene gloeiend heete zandvlakte liep, niet ver van de +kust. Ik merkte op, dat telkens als mijn paard zijn poot op het fijne +kiezelzand zette, een aangenaam rinkelend geluid werd voortgebracht. Op +den derden dag sloegen wij eene andere richting in en trokken door +het vriendelijke dorpje Madre de Déos. De gekozen richting is een +van de hoofdwegen in Brazilië; niettemin was de weg zoo slecht, +dat geen voertuig op wielen, behalve de plompe ossenwagen, hem kon +berijden. Op onzen ganschen tocht passeerden wij geene enkele steenen +brug; en die, welke van houten blokken waren gemaakt, hadden meestal +zooveel herstel noodig, dat men genoodzaakt was langs één kant te +gaan om ze te vermijden. Alle afstanden waren onjuist bekend. De weg +is dikwijls met kruizen in plaats van mijlsteenen gemerkt, om aan te +duiden waar menschenbloed vergoten is. Op den avond van den 23sten +kwamen wij te Rio, en hadden ons aangenaam uitstapje volbracht. + +Gedurende de rest van mijn verblijf te Rio woonde ik in een landhuis +aan de Botofogo Baai. Onmogelijk kon men iets aangenamers wenschen dan +zoo eenige weken in zulk eene prachtige landstreek door te brengen. In +Engeland geniet een minnaar van de natuurlijke historie op zijne +wandelingen het groote voorrecht, dat hij altijd iets heeft hetwelk +zijne aandacht trekt; maar in deze vruchtbare, van leven overvloeiende +klimaten zijn de aantrekkelijkheden zoo talrijk, dat hij bijna in +'t geheel niet kan gaan wandelen. + +De weinige waarnemingen, welke ik doen kon, bepaalden zich bijna +uitsluitend tot de ongewervelde dieren. Het bestaan eener afdeeling van +het geslacht Planaria, die het droge land bewoont, boezemde mij veel +belang in. Deze dieren hebben zulk een eenvoudigen bouw, dat Cuvier +[23] hen onder de ingewandswormen heeft gerangschikt, ofschoon zij +nooit in de lichamen van andere dieren gevonden zijn. Talrijke soorten +bewonen zout- en zoetwater; maar de door mij bedoelden werden, zelfs in +de drogere gedeelten van het woud, onder blokken rottend hout gevonden, +waarop zij, geloof ik, teerden. Wat vorm betreft, gelijken zij in +'t algemeen op kleine slakken; maar zij zijn naar evenredigheid veel +smaller, en verscheidene soorten zijn fraai gekleurd met overlangsche +(longitudinale) strepen. Hun bouw is zeer eenvoudig: bij het midden +van de onder- of kruipvlakte bevinden zich twee kleine dwarsspleten, +uit de voorste waarvan een trechtervormige en zeer prikkelbare mond +kan worden gestoken. Eenigen tijd nadat de rest van het dier geheel +dood was aan de gevolgen van zoet water of eene andere oorzaak, +behield dit orgaan nog zijne levensvatbaarheid. + +Ik vond niet minder dan 12 verschillende soorten van Land-planariae +in verschillende gedeelten van het zuidelijk halfrond. [24] Enkele +exemplaren, door mij op Van-Diemen's Land verkregen, hield ik bijna +twee maanden in 't leven, door hen met verrot hout te voeden. Toen +ik een hunner overdwars in twee bijna gelijke helften had verdeeld, +bezaten beide na verloop van 14 dagen den vorm van volledige dieren. Ik +had echter het lichaam zóó verdeeld, dat de eene helft de beide +onderopeningen bevatte, en de andere dus geene. Vijf en twintig dagen +na de bewerking, kon de meer volledige helft bijna niet meer van een +ander exemplaar onderscheiden worden. De andere was zeer in grootte +toegenomen; en aan het achtereinde had zich in de parenchym-houdende +massa eene heldere ruimte gevormd, waarin een rudimentaire bekervormige +mond duidelijk te onderscheiden was; aan de benedenoppervlakte was +de overeenkomstige spleet echter nog niet open. Zoo de toenemende +warmte van het weder, naarmate wij den equator naderden, niet alle +individuën gedood had, zou ongetwijfeld dit laatste stadium zijn +bouw hebben voltooid. Ofschoon het experiment zeer wel bekend is, was +'t toch merkwaardig het trapswijze ontstaan van elk wezenlijk orgaan +eenvoudig uit de extremiteit van een ander dier gade te slaan. Het is +uiterst moeilijk deze Planariae te bewaren, want zoodra het ophouden +van het leven aan de gewone wetten van verandering gelegenheid geeft in +werking te treden, worden de lichamen in hun geheel zacht en vloeibaar, +zoo snel als ik nooit te voren gezien had. + +Het eerst bezocht ik het woud, waarin deze Planariae gevonden waren, +in gezelschap van een ouden Portugeeschen priester, die mij mede op +de jacht nam. De laatste bestond hierin, dat men eenige honden in het +kreupelhout joeg en dan geduldig met vuren wachtte totdat zich een +of ander dier vertoonde. Wij werden vergezeld door den zoon van een +naburigen pachter--een echt voorbeeld van een wilden Braziliaanschen +jongeling. Hij was gekleed in een gescheurd oud hemd en dito broek, +en liep blootshoofd; een oud-models geweer en een groot mes vormden +zijne bewapening. De gewoonte van een mes te dragen is hier algemeen; +en bij het doortrekken van een dicht bosch is dit wapen haast +onmisbaar wegens de vele slingerplanten. Het menigvuldig voorkomen +van moord kan ten deele aan deze gewoonte worden toegeschreven. De +Brazilianen zijn zoo behendig met het mes, dat zij het nauwkeurig en +met voldoende kracht een eind ver kunnen werpen om eene noodlottige +wond toe te brengen. Ik heb een aantal kleine jongens deze kunst als +eene soort sport zien beoefenen, en uit de vaardigheid, waarmeê zij een +rechtop staanden stok troffen, beloofden zij heel wat voor ernstiger +aanslagen. Mijn metgezel had daags te voren twee groote gebaarde apen +geschoten. Deze dieren hebben grijpstaarten, waarvan het einde zelfs +na den dood het geheele lichaamsgewicht kan dragen. Een hunner bleef +aldus stevig aan een tak gehecht; en wij moesten een grooten boom +omhakken om hem machtig te worden. Dit was weldra volbracht, en met +een hevig gekraak kwamen boom en aap naar beneden. Behalve den aap, +bepaalde onze jacht zich dien dag tot verscheidene kleine groene +papegaaien en enkele pepervogels of toekanen. [25] Ik profiteerde +intusschen van mijne kennismaking met den Portugeeschen padre, want +bij eene andere gelegenheid gaf hij mij een fraai exemplaar van de +Jaguarondo of Jaguar-kat. + +Ieder heeft wel eens gehoord van de schoonheid van het landschap +nabij Botofogo. Het huis, waar ik logeerde, lag dicht bij den voet +van den welbekenden Corcovado Berg. Zeer terecht is opgemerkt, +dat steile kegelvormige heuvels kenmerkend zijn voor de formatie, +door Von Humboldt met den naam van gneiss-graniet aangeduid. Niets +kan treffender zijn dan de indruk dezer reusachtige, ronde en naakte +steenen gevaarten, die uit den weelderigsten plantengroei omhoog +rijzen. + +Dikwijls sloeg ik met belangstelling de wolken gade, die van den +zeekant komende, een bank vormden juist onder het hoogste punt van den +Corcovado. Zoo gedeeltelijk gesluierd, scheen deze berg, evenals vele +andere, zich veel hooger te verheffen dan zijne werkelijke hoogte van +2300 voet. Daniell heeft bij zijne weêrkundige proeven opgemerkt, dat +eene wolk somtijds aan een bergtop bevestigd schijnt, terwijl de wind +er voortdurend overheen blaast. Hier vertoonde hetzelfde verschijnsel +een eenigszins anderen aanblik. Men zag de wolk duidelijk omkrullen +en toen snel over den top schieten, zonder dat zij in grootte was af- +of toegenomen. De zon ging onder en eene zachte koelte, die tegen +den zuidkant van den berg blies, mengde haren stroom met de koudere +bovenlucht, tengevolge waarvan de damp zich verdichtte; maar op het +oogenblik, dat de lichte wolkkringen over den rand zweefden en onder +den invloed kwamen der warmere atmospheer aan de noordelijke helling, +losten zij zich terstond weer op. + +Gedurende de maanden Mei en Juni--of het begin van den winter--was +het klimaat verrukkelijk. De gemiddelde temperatuur, bepaald +uit waarnemingen te 9 ure des morgens en des avonds, was slechts +72°. Dikwijls regende het hevig; maar de droge zuidenwind maakte de +wandelwegen spoedig weer aangenaam. Op zekeren morgen vielen in 6 +uren tijds 1,6 inches regen. Toen deze stortbui over de bosschen trok, +die den Corcovado omgeven, was het geluid door de kletterende druppels +op de tallooze menigte bladeren voortgebracht, zeer merkwaardig. Het +kon op den afstand van een kwart mijl gehoord worden en geleek op +het geluid eene groote stroomende watermassa. Na de heete dagen was +het heerlijk, rustig in den tuin te zitten en den avond in nacht +te zien overgaan. In deze klimaten kiest de natuur hare zangers uit +nederiger virtuozen dan in Europa. Een kleine kikvorsch, behoorende +tot het geslacht Hyla, zit op een grashalm ongeveer een inch boven den +waterspiegel en brengt een aangenaam geluid voort; waar meerdere bijeen +zijn, zingen zij eendrachtig in verschillende tonen. Het kostte mij +eenige moeite een exemplaar van dezen kikvorsch te vangen. Bij het +geslacht Hyla eindigen de teenen in kleine zuigers; en ik zag, dat +dit dier tegen eene glasruit kon opkruipen, die volkomen verticaal +stond. Tegelijk onderhouden verschillende krekels en cicadae een +onafgebroken doordringend geschreeuw, dat echter, door den afstand +verzwakt, niet onaangenaam klinkt. Elken avond na donker begon dit +groote concert; en dikwijls heb ik er naar zitten luisteren, totdat +mijne aandacht door een of ander eigenaardig voorbijvliegend insect +werd afgeleid. + +Op deze tijden ziet men de vuurvliegen van heg tot heg rondvliegen. In +een donkeren nacht kan haar licht omtrent tweehonderd pas ver gezien +worden. Het is merkwaardig, dat bij al de verschillende soorten +glimwormen, glinsterende springkevers (Elater) en verschillende +zeedieren (zooals de crustacea, medusae, nereïdae, een koraalgewas van +het geslacht Clytia, en Pyrosoma), welke door mij zijn waargenomen, +het licht van eene duidelijk merkbare groene kleur geweest is. Al de +vuurvliegen, die ik hier ving, behoorden tot de Lampyridae (tot welke +familie ook de Engelsche glimworm behoort), en het meerendeel der +exemplaren tot Lampyris occidentalis. [26] Ik vond, dat dit insect +de schitterendste flikkeringen uitstraalde, wanneer het geprikkeld +werd; in de tusschenpoozen werden de abdominale ringen verdonkerd. De +flikkering was bijna op hetzelfde oogenblik waarneembaar in de beide +ringen, doch iets eerder in den voorsten. De glinsterende stof was +vloeibaar en zeer klevig; kleine plekjes daar, waar de huid werd +afgetrokken, bleven helder glinsterend, terwijl de ongeschonden +deelen donker waren. Wanneer het insect onthoofd werd, bleven de +ringen voortdurend helder, maar niet zoo schitterend als te voren; +plaatselijke prikkels met eene naald verhoogden steeds de helderheid +van het licht. In één geval behielden de ringen hunne lichtende +eigenschap 24 uren na den dood van het insect. + +Uit deze feiten zou duidelijk blijken, dat het dier alleen het +vermogen bezit om het licht voor korte tusschenpoozen te verbergen of +te dooven, en dat de uitstraling op andere tijden onwillekeurig is. Op +modderige en nat-zandige wandelplaatsen vond ik de larvae of maskers +van dezen Lampyris in grooten getale, die in vorm in 't algemeen op +het wijfje van den Engelschen glimworm geleken. Deze maskers bezaten +slechts zwak lichtende eigenschappen; zeer verschillend van hunne +ouders hielden zij zich bij de minste aanraking dood, en doofden +hun schijnsel; ook wekten prikkels geen nieuwe lichtuitstraling +op. Vele er van hield ik eenigen tijd in het leven. Hunne staarten +zijn zeer zonderlinge organen, want deze werken door eene geschikte +inrichting als zuigers of hechtorganen, en tevens als reservoirs of +bewaarplaatsen voor speeksel of dergelijke vloeistof. Bij herhaling +voedde ik hen met rauw vleesch, waarbij ik steeds opmerkte, dat het +einde van den staart om een haverklap naar den mond werd gebracht +en een druppel vloeistof op het vleesch gestort, dat dan voor het +gebruik gereed was. Ondanks zooveel oefening, scheen de staart niet +in staat zijn weg naar den mond te vinden: de nek, ten minste, werd +altijd het eerst aangeraakt, blijkbaar om als gids te dienen. + +Toen wij te Bahia waren, scheen een Elater of kever (Pyrophorus +luminosus, Illig.) [27] het meest algemeene lichtgevende insect. Ook in +dit geval werd het licht door prikkeling schitterender gemaakt. Eens +vermaakte ik mij met het springvermogen van dit insect gade +te slaan, dat, naar mij toeschijnt, niet voldoende beschreven +is. [28] Als het dier, op den rug gelegd, zich gereedmaakte tot +springen, bewoog het zijn hoofd en borstkas achterwaarts, zoodat +de borst-ruggegraat naar buiten werd gedrongen en op den kant harer +scheede rustte. Bij voortzetting van dezelfde achterwaartsche beweging +werd de ruggegraat door de volle kracht der spieren als een veer +gebogen; en op dit oogenblik rustte het insect op het uiteinde van +zijn hoofd en vleugeldeksels. Bij plotselinge ontspanning van deze +beweging, vlogen hoofd en borstkas op, en sloeg bijgevolg de basis +der vleugeldeksels met zooveel kracht tegen het steunvlak, dat het +insect door de reactie een of twee inches hoog werd opgeworpen. De +uitstekende punten der borstkas en de scheede der ruggegraat dienden +om het geheele lichaam tijdens den sprong rechtop te houden. In de +door mij gelezen beschrijvingen schijnt geen voldoende nadruk gelegd +te zijn op de veerkracht der ruggegraat; zulk een plotselinge sprong +zou niet het gevolg kunnen zijn eener eenvoudige spiercontractie, +zonder behulp van een mechanischen kunstgreep. + +Bij verschillende gelegenheden verlustigde ik mij in eenige korte, +maar hoogst aangename uitstapjes naar de naburige landstreek. Op +zekeren dag ging ik naar den Botanischen Tuin, waar men vele om haar +nut wel bekende planten kon zien groeien. De bladeren van de kamfer-, +peper-, kaneel- en kruidnagelboomen verspreidden een heerlijk aroma, +terwijl de broodvrucht, de jaca en de mango samen wedijverden in de +pracht van hun loof. Het landschap in den omtrek van Bahia ontleent +bijna zijn karakter aan de twee laatste boomen. Voordat ik hen zag, +had ik geen idee, dat er boomen waren, die zulk eene zwarte schaduw op +den grond konden werpen. Beiden staan tot de altijdgroene vegetatie +dezer klimaten in gelijksoortige verhouding als laurieren en hulsten +in Engeland tot het lichtere groen der na de bevruchting afvallende +boomen. Hier zij opgemerkt, dat de huizen in de tropen omringd zijn +door de schoonste vormen der plantenwereld, omdat vele er van tevens +hoogst nuttig zijn voor den mensch. Wie kan betwijfelen, dat deze +eigenschappen vereenigd zijn in den oranje- en broodboom, in de vele +soorten van palmboomen, in den banaan- en kokosboom? + +Dien dag werd ik bijzonder getroffen door eene opmerking van Von +Humboldt, die dikwijls zinspeelt op "de ijle damp, welke, zonder de +doorschijnendheid der lucht te veranderen, hare tinten meer harmonisch +maakt en hare werkingen verzacht." Dit is een verschijnsel, dat ik +nooit in de gematigde gordels heb waargenomen. Gezien over den korten +afstand eener halve of driekwart mijl, was de dampkring volkomen +doorschijnend; maar op grooteren afstand smolten alle kleuren samen +tot een wonderschoonen, bleek-grijzen damp, waarin een zweem van blauw +vermengd was. De toestand der atmospheer gedurende den morgen tot +omstreeks den middag, toen het verschijnsel het meest in 't oog viel, +had, behalve in de droogte, geringe verandering ondergaan. In dien +tusschentijd was het verschil tusschen het dauwpunt en de temperatuur +van 7 1/2° tot 17° gestegen. + +Bij eene andere gelegenheid ging ik vroeg van huis en wandelde tot +aan den Gavia of Marszeil-berg. De lucht was heerlijk koel en geurig, +en stil glinsterden de dauwdruppels op de bladeren der lelie-vormige +planten, die de klare waterstroompjes omzoomden. Gezeten op een +blok graniet, sloeg ik met welgevallen de verschillende insecten en +vogels gade, die langs mij heen vlogen. De kolibri schijnt bijzonder +verzot op zulke belommerde, afgelegen plekjes. Telkens als ik deze +kleine schepsels om eene bloem zag gonzen, waarbij hunne vleugels +zoo snel trilden, dat het nauwelijks zichtbaar was, werd ik aan den +Sphinx-vlinder [29] herinnerd. Inderdaad komen hunne bewegingen en +gewoonten in vele opzichten met elkaar overeen. + +Een pad inslaande, trad ik een majestueus woud binnen, waar zich op +eene hoogte van 5 of 600 voet een dier prachtige panorama's ontrolde, +die in den geheelen omtrek van Rio zoo algemeen zijn. Op deze hoogte +bereikt het landschap zijne schitterendste tint; en elke vorm, +elk lommer overtreft al wat de Europeaan ooit in zijn eigen land +aanschouwde zoozeer in pracht, dat hij niet in staat is zijne gevoelens +uit te drukken. De algemeene indruk riep mij het levendigste decoratief +uit de opera of groote schouwburgen voor den geest. Nooit keerde ik met +ledige handen van deze uitstapjes terug. Dien dag vond ik een exemplaar +eener merkwaardige schimmelplant, Hymenophallus geheeten. Menigeen +kent den Engelschen Phallus, [30] die met zijn afschuwelijken geur +in den herfst de lucht bederft; maar, zooals de entomoloog wel weet, +is dit voor enkele kevers juist een heerlijke geur. Zoo ook hier: +want een Strongylus, door dezen geur aangetrokken, streek op de +schimmelplant neer, toen ik haar in mijne hand had. Wij zien hier in +twee verschillende landstreken eene gelijksoortige betrekking tusschen +planten en insecten van dezelfde families, ofschoon de species van +beide verschillend zijn. Is de mensch de leidende oorzaak bij den +invoer van eene nieuwe soort in een land, dan wordt deze verwantschap +vaak verbroken. Als voorbeeld daarvan wil ik meedeelen, dat de bladen +van kool en salade, welke in Engeland aan zulk eene menigte slakken en +rupsen voedsel verschaffen, in de tuinen nabij Rio onaangetast blijven. + +Gedurende ons verblijf in Brazilië legde ik eene groote verzameling +insecten aan. Enkele algemeene opmerkingen over de vergelijkende +beteekenis der verschillende orden kunnen voor den Engelschen +entomoloog van belang zijn. De groote en schitterend gekleurde +Lepidoptera kenmerken de streek, die zij bewonen, veel duidelijker +dan eenig ander dierenras. Ik zinspeel alleen op de kapellen; want +in tegenstelling met wat men wegens den weligen plantengroei had +mogen verwachten, kwamen de nachtvlinders in veel geringer aantal +voor dan in onze eigen gematigde gordels. Zeer stond ik verrast over +de levenswijze van Papilio feronia. Deze kapel is niet zeldzaam en +bewoont meestal de boschjes oranjeboomen. Ofschoon een hoog vlieger, +strijkt zij zeer dikwijls op de stammen van boomen neer. Bij deze +gelegenheden is haar hoofd steeds benedenwaarts gericht, en strekken +haar vleugels zich uit in een horizontaal vlak, in plaats van, zooals +gewoonlijk, verticaal te zijn gevouwen. Dit is de eenige kapel, die ik +ooit de beenen tot loopen heb zien gebruiken. Onbekend met dit feit, +naderde ik behoedzaam met mijne tang, waarop het insect meer dan eens +uitweek, juist als het instrument op het punt was zich te sluiten--en +zoo ontsnapte. Maar een veel zonderlinger feit is het vermogen, +dat deze soort bezit om geluid te maken. Verscheidene keeren als een +paar--waarschijnlijk een mannetje en wijfje--elkander in ongeregelde +vlucht najoegen, gingen zij mij op enkele yards voorbij; en duidelijk +hoorde ik dan een tikkend geluid, evenals dat van een getand rad dat +onder een veerpal doorgaat. Het geluid werd met korte tusschenpoozen +vervolgd en kon circa 20 yards ver gehoord worden. Ik ben zeker, +dat er geen fout in de waarneming is. [31] + +Ten opzichte van het algemeen voorkomen der Coleoptera werd ik +teleurgesteld. Het aantal kleine en donkergekleurde kevers is verbazend +groot. [32] + +De Europeesche kabinetten kunnen vooralsnog alleen op de grootere +soorten uit tropische klimaten bogen; maar werpt men een blik op +de toekomstige afmetingen van een volledigen catalogus, dan is dit +voldoende om de gemoedsrust van een entomoloog te verstoren. De +vleeschetende kevers of Carabidae komen tusschen de keerkringen +in uiterst klein aantal voor, hetgeen des te opmerkelijker is, als +men het geval vergelijkt met de vleeschetende viervoetige dieren, +welke in heete landen zoo menigvuldig zijn. Deze ontdekking trof +mij zoowel bij mijne komst in Brazilië, als toen ik de vele fraaie +en beweeglijke vormen der Harpalidae opnieuw zag verschijnen in de +gematigde vlakten van La Plata. Vervangen soms de zeer talrijke +spinnen en roofzuchtige Hymenoptera de vleeschetende kevers? De +aaskevers en Brachelytra komen zeer weinig voor; daarentegen vindt +men de Rhyncophora en Chrysomelidae, die voor hun onderhoud alle van +de plantenwereld afhangen, in verbazende menigte. Ik spreek hier niet +van het aantal verschillende soorten, maar van dat der individuën, +want hiervan hangt het meest opvallende kenmerk der insectenkunde +van de verschillende landen af. De orden der Orthoptera en Hemiptera +zijn bijzonder talrijk; dit geldt ook voor de stekende afdeeling der +Hymenoptera, behalve misschien de bijen. + +Voor het eerst een tropisch woud betredend, staat men verbaasd over +den arbeid der mieren. Goed aangelegde paden vertakken zich in alle +richtingen, waarop men een leger van nooit ontbrekende, komende en +gaande fourageerders kan zien, beladen met stukjes groen blad, die +soms grooter zijn dan zij zelven. Een kleine donkergekleurde mier +trekt soms in tallooze zwermen naar elders. Te Bahia werd op zekeren +dag mijne aandacht getrokken door een aantal spinnen, kakkerlakken +en andere insecten, benevens eenige hagedissen, die zich in de +grootste onrust over eene open plek gronds spoedden. Kort achter hen +was elke stengel, elk blad zwart van kleine mieren. Toen de zwerm de +open ruimte was overgetrokken, verdeelde zij zich en daalde langs een +ouden muur af. Een aantal insecten werd hierdoor geheel ingesloten, en +verwonderlijk waren de pogingen, die de arme kleine schepsels deden, +om zich aan zulk een dood te onttrekken. Toen de mieren aan den weg +kwamen, veranderden zij van koers en klommen in smalle rijen weder +tegen den muur op. Ik plaatste nu een kleinen steen zoodanig, dat hij +een dezer rijen den pas afsneed; waarna de geheele drom er op aanviel +en toen onmiddellijk terugtrok. Kort daarop viel een tweede troep op +de versperring aan; maar toen ook deze aanval zonder gevolg bleef, +werd deze marschroute geheel opgegeven. Door een omweg te maken van +een duim breed, hadden de mieren den steen kunnen vermijden; en dit +zou zonder twijfel gebeurd zijn als hij daar aanvankelijk gelegen had; +doch nu zij aangevallen werden, wilden de heldhaftige kleine strijders +van geen wijken weten. + +In de nabijheid van Rio vindt men eene soort insecten, op wespen +gelijkende, die in de hoeken der waranda's kleicellen maken voor hunne +larven, en zeer talrijk zijn. Deze cellen stoppen zij vol halfdoode +spinnen en rupsen, die zij, naar 't schijnt, zoo wonderlijk weten te +steken, dat de slachtoffers verlammen maar in leven blijven totdat +de eitjes der anderen zijn uitgebroed. De larven voeden zich dan met +de afzichtelijke rompen van machtelooze, halfdoode slachtoffers--een +gezicht, dat door een enthousiastischen natuuronderzoeker als aangenaam +en merkwaardig beschreven is! [33] + +Op zekeren dag sloeg ik met belangstelling een doodelijken strijd +gade tusschen eene wesp (Pepsis) en eene groote spin van het geslacht +Lycosa. De wesp deed een plotselingen stoot naar hare prooi, en +vloog toen weg. De spin was blijkbaar gewond, want toen zij poogde +te ontsnappen, rolde zij eene kleine helling af, maar had nog kracht +genoeg om in een dicht hoopje gras te kruipen. Weldra keerde de wesp +terug, en scheen verwonderd, dat zij haar slachtoffer niet dadelijk +vond. Zij begon toen eene even geregelde jacht als ooit een hond +een vos najoeg: beschreef korte halve cirkels, en trilde daarbij +voortdurend met hare vleugels en voelhorens. Het duurde niet lang of +de spin, hoe goed ook verborgen, werd ontdekt; waarna de wesp, die +blijkbaar nog bevreesd was voor de kaken van haren tegenstander, +dezen, na veel manoeuvers, twee steken aan de onderzijde der +borstkas toebracht. Na de nu roerloos liggende spin behoedzaam met +hare voelhorens onderzocht te hebben, maakte de wesp zich gereed het +lichaam weg te sleepen, toen ik zoowel den geweldenaar als zijn prooi +tegenhield. [34] + +Het getal spinnen in verhouding tot andere insecten is hier, +vergeleken met Engeland, zeer veel grooter, wellicht meer dan met +eene andere afdeeling der gelede dieren het geval is. De afwisseling +in soorten onder de springende spinnen schijnt bijna oneindig. Het +geslacht, of liever de familie Epeïra (Kruisspin) [35] kenmerkt zich +hier door vele eigenaardige vormen; enkele bijzondere soorten hebben +puntige lederachtige schilden, andere breede en doornige tibiae. Elk +pad in het woud wordt versperd door het sterke gele web eener soort, +behoorende tot dezelfde afdeeling als de Epeïra clavipes van Fabricius, +die, volgens Sloane, [36] vroeger in West-Indië webben maakte, sterk +genoeg om vogels te vangen. + +Eene kleine en aardige soort spin met zeer lange voorpooten en die +tot een onbeschreven geslacht schijnt te behooren, leeft als parasiet +op bijna al deze webben. Ik vermoed, dat zij voor de groote Epeïra +te onbeduidend is om er nota van te nemen, en dat deze haar daarom +toestaat op de kleine insecten jacht te maken, die anders vernield +zouden worden wanneer zij aan de draden blijven kleven. Als deze +kleine spin gestoord wordt, houdt zij zich dood door de voorpooten +uit te strekken, of laat zich plotseling uit het web vallen. + +Eene groote Epeïra van dezelfde afdeeling als Epeïra tuberculata en +conica is uiterst algemeen, vooral op droge plaatsen. Haar web, dat +meestal tusschen de groote bladeren der gewone agave of Amerikaansche +aloë gespannen is, wordt soms nabij het midden versterkt door een +tweetal, of zelfs vier zigzagvormige banden, die twee opvolgende +stralen verbinden. Is een of ander groot insect, bijv. een sprinkhaan +of wesp, gevangen, dan wentelt de spin het door eene fluksche beweging +zeer snel om, schiet tegelijk een bundel draden uit hare spinklieren, +en hult hare prooi in een koker, evenals de pop van een zijdeworm. Nu +onderzoekt de spin het machtelooze slachtoffer, en geeft het den +noodlottigen beet op de achterzijde der borstkas; daarna trekt +zij zich terug en wacht geduldig tot het gif zijne werking heeft +volbracht. De sterkte van dit gif laat zich beoordeelen uit het feit, +dat ik eene halve minuut later de pop openende, eene groote wesp geheel +levenloos vond. De Epeïra staat altijd met het hoofd benedenwaarts +bij het midden van het web. Wordt zij gestoord, dan handelt zij +verschillend naar omstandigheden: is er een kreupelboschje onder, +dan valt zij plotseling omlaag, en duidelijk heb ik den draad uit de +spinklieren door het dier zien verlengen, terwijl het nog stilstond, +als eene voorbereiding tot zijn val. Is de grond beneden onbegroeid, +dan laat de Epeïra zich zelden vallen, maar kruipt snel door eene +middenopening van de eene naar de andere zijde. Nog verder gestoord, +voert zij eene allermerkwaardigste handeling uit: staande in het +midden van het web, dat aan buigzame takken is gehecht, rukt zij dit +krachtig heen en weer, totdat het geheele dradenweefsel eindelijk zulk +eene snelle trillende beweging verkrijgt, dat zelfs de omtrekken van +het lichaam der spin onduidelijk worden. + +Het is een welbekend feit, dat de meeste Britsche spinnen, als een +groot insect in hare webben gevangen is, de draden pogen af te breken +en hare prooi bevrijden, om hare webben tegen totale vernieling +te vrijwaren. Maar eens zag ik in eene broeikas te Shropshire eene +groote wijfjes-wesp gevangen in het onregelmatige web eener zeer kleine +spin. In stede nu dat deze haar web afbrak, ging zij ijverig voort met +het lichaam en vooral de vleugels van haar prooi te verstrikken. In +'t eerst deed de wesp herhaalde vergeefsche uitvallen met haren angel +op den kleinen tegenstander. Nadat ik de wesp meer dan een uur had +laten worstelen, kreeg ik eindelijk medelijden met haar, doodde ze +en legde ze toen weer in het web. Weldra keerde de spin terug; en +een uur later vond ik deze tot mijne groote verwondering met hare +kaken in de opening geboord, door welke de levende wesp haren angel +naar buiten steekt. Twee- of driemaal verjoeg ik de spin; maar de +eerste 24 uren vond ik haar steeds op dezelfde plek opnieuw aan het +zuigen. Door de sappen van haar prooi, die verscheidene malen grooter +was dan zij zelve, werd de spin zeer opgeblazen. + +Het is hier de plaats mede te deelen, dat ik dicht bij Sa-Fé Bajada +vele groote zwarte spinnen zag, met robijnkleurige figuren op den rug +en die de gewoonte hadden troepsgewijze te leven. De webben hadden +een verticalen stand, zooals met het geslacht Epeïra steeds het geval +is, en waren onderling gescheiden door eene ruimte van omstreeks twee +voet. Alle waren echter aan zekere gemeenschappelijke draden gehecht, +die eene groote lengte hadden en zich naar alle zijden der gemeenschap +uitstrekten. Op deze wijze waren de toppen van eenige hooge struiken +door de vereenigde webben ingesloten. + +Azara [37] heeft eene in Paraguay troepsgewijze levende spin +beschreven, die volgens Walckenaer een Theridion moet zijn, doch +waarschijnlijk eene Epeïra is en mogelijk van dezelfde soort als de +mijne. Ik kan mij echter niet herinneren een centraalweb te hebben +gezien zoo groot als een hoed, waarin, gelijk Azara zegt, gedurende +den herfst als de spinnen sterven, de eitjes worden gelegd. Daar +alle spinnen, die ik hier zag, even groot waren, moeten zij ongeveer +even oud geweest zijn. Deze gewoonte om troepsgewijze te leven bij +een zoo typisch geslacht als Epeïra: bij insecten zoo bloeddorstig +en eenzelvig, dat zelfs de beide seksen elkander aanvallen, is een +zeer zonderling feit. + +In eene hooggelegen vallei van de Cordilléra, bij Mendoza, vond +ik eene andere spin met een zonderling gevormd web. Sterke draden +straalden in een verticaal vlak uit een gemeenschappelijk middelpunt, +waar het insect zijne standplaats had; maar slechts twee stralen waren +door een symmetrisch mazennet verbonden, zoodat het web, instede van +cirkelvormig zooals meestal het geval is, uit een wigvormig segment +bestond. Alle webben waren gelijkvormig samengesteld. + + + + + + +HOOFDSTUK III. + +MALDONADO. + + +[5 Juli 1832.] + +In den morgen lichtten wij het anker en verlieten de prachtige +haven van Rio de Janeiro. Op onzen tocht naar de Rio de la Plata +zagen wij niets bijzonders, behalve op zekeren dag eene groote school +bruinvisschen, vele honderden in getal. De zee werd op sommige plaatsen +geheel er van doorploegd; en een zeer buitengewoon schouwspel vertoonde +zich, toen honderden tegelijk met sprongen, waarbij hun lichaam geheel +boven water kwam, de zee doorkliefden. Toen het schip negen knoopen +in het uur liep, konden deze dieren met het grootste gemak heen en +weer langs den boeg gaan, en daarna recht vooruit schieten. + +Zoodra wij den zeearm der Plata-rivier invoeren, werd het weder +zeer onbestendig. In een donkeren nacht werden wij omringd door +tallooze robben en pinguins, die zulke vreemde geluiden maakten, +dat de officier van de wacht rapporteerde, dat hij het vee op den +oever kon hooren loeien. Den daarop volgenden nacht woonden wij een +prachtig schouwspel van natuurlijk vuurwerk bij. De top van den mast +en de einden der raas blonken in het St.-Elmusvuur [38]; en bijna +kon men den vorm der vlag onderscheiden, alsof zij met phosphorus +bestreken was. De zee lichtte zoo sterk, dat de sporen der pinguins +door een vurig zog kenbaar waren; en elk oogenblik werd de duisternis +der lucht door den helsten bliksemschijn verlicht. + +Toen wij in den riviermond waren, zag ik met belangstelling hoe +langzaam het water van zee en rivier zich mengden. Het laatste, +modderig en kleurloos, dreef door zijn kleiner soortelijk gewicht op +het oppervlak van het zoute water. Duidelijk was dit te zien in het +kielwater van het schip, waar men een streep blauw water in kleine +draaikolkjes zich met de omringende vloeistof zag mengen. + +[26 Juli.] + +Wij ankerden te Montevideo. De Beagle maakte zich gereed de uiterste +zuid- en oostkusten van Amerika, ten zuiden van de Plata-rivier, +gedurende twee achtereenvolgende jaren op te meten. Om onnoodige +herhalingen te voorkomen, zal ik die gedeelten van mijn dagboek +samenvatten, welke op dezelfde districten betrekking hebben, zonder +steeds op de volgorde te letten, waarin wij ze bezochten. + + + +Maldonado is gelegen aan den noordelijken oever der Plata-rivier en +niet heel ver van de monding van den zeearm. Het is een zeer rustig, +verlaten stadje, waarvan de straten, zooals algemeen in deze landen +het geval is, onderling rechthoekig zijn aangelegd, en met eene +ruime plaza of plein in het midden, dat door zijne grootte de geringe +bevolking nog meer doet uitkomen. Het heeft bijna geen handel, en de +uitvoer bepaalt zich tot enkele huiden en levend vee. De inwoners +zijn voornamelijk landeigenaars, benevens enkele winkeliers en de +noodige handwerkslieden, als grofsmeden en timmerlieden, die binnen +een omtrek van 50 mijlen bijna al het werk doen. De stad is van de +rivier gescheiden door een strook zandheuvels van ongeveer een mijl +breedte, en aan alle andere zijden omringd door een onbegroeid, zwak +golvend terrein, dat met eene gelijkvormige fraaigroene graslaag, +waarop tallooze kudden vee, schapen en paarden grazen, bedekt +is. Zelfs dicht bij de stad is zeer weinig land in cultuur. Enkele +hagen van cactussen en agaven wijzen aan, waar eenige tarwe of maïs +geplant is. De aanblik van het land is zeer gelijkvormig langs den +geheelen noordelijken Plata-oever, en het eenige verschil is, dat de +granietheuvels hier wat steiler zijn. Het landschap is zeer weinig +aanlokkend: er is nauwelijks een huis, een omheind stuk grond of +zelfs een boom, die er een zweem van vroolijkheid aan geeft. En toch, +als men een tijd op een schip gevangen heeft gezeten, ligt er iets +bekoorlijks in het onbestemde gevoel van over grenzenlooze grasvlakten +te wandelen. Daarenboven, als uw uitzicht tot eene kleine ruimte is +beperkt, bezitten vele voorwerpen schoonheid. Eenige kleinere vogels +zijn schitterend gekleurd, en het heldergroene, door het vee afgeweide +grasveld, is versierd met dwergbloemen, waaronder eene plant, die +er uitziet als het madeliefje, aanspraak maakte op den naam van een +oud vriend. Wat zou een bloemkweeker wel zeggen van geheele strooken +grond, zoo dicht met Verbena melindres (ijzerkruid) bedekt, dat zij +zelfs op een afstand in het bontste scharlakenrood prijken? + +Ik bleef tien weken te Maldonado en verschafte mij in dien tijd +eene bijna volledige verzameling vogels, viervoetige en kruipende +dieren. Alvorens eenige opmerkingen daarover te doen, zal ik een klein +uitstapje vertellen, dat ik deed naar de omstreeks zeventig mijlen +ver in noordelijke richting gelegen rivier Polanco. Als een bewijs +hoe goedkoop alles in dit land is, wil ik meedeelen, dat ik slechts +twee dollars of acht shillings daags betaalde voor twee mannen met +een troep van omstreeks twaalf rijpaarden. Mijne metgezellen waren +goed gewapend met sabels en pistolen--eene voorzorg, die ik dacht +dat eigenlijk onnoodig zou zijn; doch het eerste nieuwtje dat wij +hoorden was, dat daags te voren een reiziger uit Montevideo met +afgesneden hals dood op den weg was gevonden. Dit gebeurde dicht bij +een kruis--de herinnering aan een vroegeren moord. + +Den eersten nacht sliepen wij in een afgelegen landhuisje, waar ik +spoedig tot de ontdekking kwam, dat ik twee of drie artikelen bezat--in +'t bijzonder een zakkompas--welke grenzenlooze verbazing wekten. In elk +huis werd mij gevraagd het kompas te laten zien en daarmee, gevoegd bij +eene kaart, de richting van verschillende plaatsen aan te wijzen. Het +wekte de levendigste bewondering, dat ik, een volslagen vreemdeling, +den weg kende (want weg en richting zijn synoniem in dit open land) +naar plaatsen, waar ik nog nooit geweest was. In één huis liet eene +jonge vrouw, die ziek te bed lag, mij verzoeken binnen te komen om +haar het kompas te laten zien. Was hare verbazing groot--de mijne +was nog grooter, dat er zooveel onwetendheid gevonden werd onder +menschen, die duizenden stuks vee en uitgestrekte landgoederen +bezaten. Het kan alléén verklaard worden door het feit, dat dit +afgelegen deel des lands maar zelden door vreemdelingen bezocht +wordt. Ook vroeg men mij of de aarde dan wel de zon zich bewoog; +of het in 't noorden warmer of kouder was; waar Spanje lag en vele +andere dergelijke vragen. Het meerendeel der bewoners had een vaag +denkbeeld, dat Engeland, Londen en Noord-Amerika verschillende namen +waren voor dezelfde plaats; maar de beter ingelichten wisten wel, +dat Londen en Noord-Amerika verschillende landen waren, dicht bij +elkander gelegen, en dat Engeland een groote stad in Londen was! + +Ik droeg eenige Prometheus-zwavelstokken bij mij, die ik aanstak door +er op te bijten. Nu vond men het zoo wonderlijk, dat een mensch in +staat was vuur te maken met zijn tanden, dat doorgaans de geheele +familie bijeenkwam om het te zien. Eens werd mij een dollar voor +een enkelen zwavelstok geboden. In het dorp Las Minas gaf het feit, +dat ik des morgens mijn gezicht wiesch, veel stof tot bespiegeling; +een voornaam handelaar ondervroeg mij uitvorschend over zulk een +zonderlinge gewoonte, en tevens waarom wij aan boord onze baarden +droegen: want hij had van mijn gids gehoord dat wij dit deden. Hij keek +mij zeer wantrouwend aan; misschien had hij gehoord van reinigingen in +den Mohammedaanschen godsdienst en kwam hij, wetende dat ik een ketter +was, waarschijnlijk tot de slotsom, dat alle ketters Turken waren. + +In dit land is het de algemeene gewoonte om aan het eerste huis het +beste nachtverblijf te vragen. De verbazing over het kompas en mijne +andere goocheltoeren waren in zekeren zin voordeelig, omdat ik daarmee +en met de lange verhalen, die mijne gidsen deden over mijne kunst van +steenen te breken, giftige en onschadelijke slangen te onderscheiden, +insecten te verzamelen, enz. enz. de lieden voor hunne gastvrijheid +betaalde. Ik schrijf alsof ik onder de bewoners van Midden-Afrika +geweest was; Oost-Banda zou zich door deze vergelijking niet gevleid +achten, maar zoo waren mijne indrukken in die dagen. + +Den volgenden dag reden wij naar het dorp Las Minas. Het land was iets +heuvelachtiger, maar droeg overigens hetzelfde karakter; een bewoner +van de Pampas zou het ongetwijfeld als een echt Alpenland beschouwd +hebben. Het land is zoo dun bevolkt, dat wij den ganschen dag bijna +niemand ontmoetten. Las Minas is nog veel kleiner dan Maldonado, ligt +in eene kleine vlakte en is door lage rotsachtige bergen omgeven. Het +bezit den gewonen symmetrischen vorm en ziet er met zijne gewitte, +in het midden staande kerk vrij aardig uit. De buiten de kom gelegen +huizen, die geen tuinen of binnenplaatsen bezaten, lagen als geheel +verlaten in de vlakte. Dit is op het land algemeen het geval, en +bijgevolg hebben alle huizen een ongezellig aanzien. + +Tegen den nacht hielden wij stil voor een pulperia of drankwinkel, +waar in den loop van den avond een aantal Gauchos [39] spiritualiën +kwamen drinken en sigaren rooken. Het voorkomen dezer lieden is zeer +opmerkelijk; meestal zijn zij groot en knap, maar hun uiterlijk +is trotsch en losbandig. Vele dragen knevels, en lang zwart haar +dat over hun rug golft. Met hunne helderkleurige gewaden, groote +sporen die tegen de hielen rinkelen, en hunne als dolken in den gordel +gestoken messen, zien zij er uit als lieden geheel verschillend van wat +volgens hun naam Gauchos, of eenvoudige landlieden, verwacht zou mogen +worden. Hunne beleefdheid is overdreven; nooit raken zij hunne dranken +aan zonder af te wachten dat gij die zult proeven; maar terwijl zij +hunne uiterst bevallige buiging maken, schijnen zij volkomen gereed +om, als de gelegenheid schoon is, u de keel af te snijden. + +Den derden dag volgden wij een eenigszins onregelmatigen koers, +daar ik met het onderzoek van eenige marmerlagen bezig was. Op +de fraaie grasvlakten zagen wij een aantal struisvogels (Struthio +rhea). Enkele troepen telden twintig tot dertig vogels. Stonden deze +dieren op eene kleine verhevenheid, zoodat zij zich op den helderen +hemel afteekenden, dan boden zij een zeer fraai schouwspel. Nooit heb +ik in een ander deel van het land zulke tamme struisvogels ontmoet; +met gemak kon men tot op korten afstand naar hen toe galoppeeren; +maar dan spreidden zij de vleugels uit, schoten recht voor den wind +weg, en lieten de paarden spoedig achter zich. + +Des nachts kwamen wij aan het huis van een rijken landeigenaar, Don +Juan Fuentes, maar die aan geen mijner metgezellen persoonlijk bekend +was. Als men het huis van een vreemdeling nadert, worden gewoonlijk +verscheidene kleine regels der etiquette in acht genomen. Men rijdt +langzaam naar de deur, groet met de woorden "Ave Maria," en stijgt +in den regel niet eer van het paard, voordat iemand naar buiten komt +en u verzoekt af te stijgen; het vormelijke antwoord van den eigenaar +is dan: "Sin pecado concebido." [40] Is men het huis binnengetreden, +dan wordt eenige minuten lang een algemeen gesprek gevoerd, totdat +men verlof vraagt er den nacht door te brengen--hetgeen als eene +natuurlijke zaak wordt toegestaan. De vreemdeling doet dan zijn maal +met het gezin, en men wijst hem eene kamer aan, waar hij met de tot +zijn recado [41] behoorende paardendekken zijn bed maakt. Het is +merkwaardig hoezeer gelijksoortige omstandigheden gelijksoortige +gewoonten ten gevolge hebben. Aan de Kaap de Goede Hoop worden +dezelfde gastvrijheid en op zeer weinig na dezelfde regels der +etiquette algemeen in acht genomen; niettemin blijkt het verschil +tusschen het karakter van den Spanjaard en dat van den Hollandschen +Boer hieruit, dat de eerste zijn gast nooit eene enkele vraag doet +buiten de stiptste regelen der beleefdheid, terwijl de eerlijke +Hollander vraagt waar hij geweest is, waar hij heengaat, wat zijn +beroep is, en zelfs hoeveel broeders, zusters of kinderen hij heeft. + +Kort na onze komst in de woning van Don Juan, werd een der groote +kudden vee naar huis gedreven, en werden drie beesten uitgekozen om als +voedsel voor het gezin geslacht te worden. Dit halfwilde vee is zeer +snel ter been; en den noodlottigen lazo zeer wel kennende, bezorgde +het den paarden eene langdurige en vermoeiende jacht. Vergeleken bij +de ruwe weelde, die in het getal dienstboden, paarden en de menigte +vee ten toon werd gespreid, bood het armzalige huis van Don Juan een +zonderlingen aanblik. De vloer bestond uit geharden modder, en de +vensters hadden geen ruiten; de zitkamer boogde slechts op een paar +van de ruwste stoelen en banken, benevens een paar tafels. Ofschoon +verscheidene vreemdelingen aanzaten, bestond het avondeten slechts +uit twee groote stapels vleesch: een van gebraden rund-, de tweede +van gekookt vleesch, met enkele stukken pompoen; buiten deze laatste, +was er geen andere vrucht of groente, en zelfs geen stuk brood. Als +drank diende een groote aarden kruik met water voor het geheele +gezelschap. Toch was deze man eigenaar van verscheidene vierkante +mijlen land, waarvan bijna elke morgen koren en met geringe moeite alle +gewone groenten kon opleveren. De avond werd met rooken doorgebracht, +benevens wat zingen voor de vuist, onder begeleiding van de gitaar. De +segnorita's zaten alle bij elkander in een hoek van de kamer en aten +niet met de mannen. + +Er zijn zooveel werken over deze landen geschreven, dat het bijna +overbodig is den lazo of de bolas te beschrijven. De lazo bestaat uit +een zeer sterk, maar dun, goed gevlochten koord van ongelooide huid +vervaardigd. Het eene eind is aan den breeden gordel bevestigd, die het +saâmgestelde tuig van den recado (of den in de Pampas gebruikelijken +zadel) bijeenbindt; het andere einde bestaat uit een kleinen ijzeren +of koperen ring, waardoor een loopende knoop kan worden geschoven. Als +de Gaucho den lazo wil gebruiken, neemt hij een kleinen kronkel in de +hand, die den teugel vasthoudt; in de andere houdt hij den loopenden +knoop, die zeer ruim genomen, meestal eene middellijn heeft van omtrent +acht voet. Dezen zwaait hij om zijn hoofd, houdt door eene behendige +pols-beweging den knoop open, en werpt hem dan zonder te missen naar +de plek, die hij verkiest. Wordt de lazo niet gebruikt, dan bindt +men hem in een kleinen kronkel aan de achterzijde van den recado. + +De bolas of ballen zijn van tweederlei soort; de eenvoudigste, die in +hoofdzaak voor het vangen van struisvogels gebruikt worden, bestaan +uit twee ronde met leder overdekte steenen, welke door een dunnen +gevlochten riem van circa acht voet lengte verbonden zijn. De tweede +soort verschilt van de eerste alleen hierin, dat er drie ballen door +de riemen aan een gemeenschappelijk middelpunt verbonden zijn. De +Gaucho houdt den kleinsten der drie ballen in de hand en zwaait de +twee andere om zijn hoofd; dan neemt hij zijn mikpunt, en slingert +hen als een draaienden kettingkogel door de lucht. Nauwelijks treffen +de ballen het een of ander voorwerp, of zij winden er zich om heen, +kruisen zich en kronkelen stevig samen. Grootte en gewicht der ballen +verschillen naar gelang van het doel waarvoor zij gemaakt worden; +zijn zij van steen, dan worden zij, hoewel niet grooter dan een appel, +met zooveel kracht geworpen, dat zij somtijds zelfs een paard het +been verbrijzelen. + +Ik heb ballen gezien van hout en zoo groot als een raap, die bestemd +waren om paarden te vangen zonder hen te kwetsen. Soms zijn de ballen +van ijzer, en deze kunnen het verst geworpen worden. De grootste +moeilijkheid bij het gebruik van den lazo of de bolas ligt in de +kunst om zoo goed te rijden, dat men in staat is in vollen ren en +bij plotselinge zwenkingen hen zoo juist om het hoofd te zwaaien, +dat er mee gemikt kan worden; te voet leert iemand de kunst vrij +spoedig. Eens vermaakte ik mij met in vollen galop de ballen om mijn +hoofd te zwaaien, toen het vrije einde bij ongeluk tegen een struik +sloeg. Daar de draaiende beweging zoodoende gestuit werd, viel die bal +onmiddellijk op den grond en greep, als bij tooverslag, een achterpoot +van mijn paard; de andere bal werd toen uit mijne handen gerukt en mijn +paard fluks tot staan gebracht. Gelukkig was het een oud gedresseerd +dier en wist het wat dit beteekende; anders zou het waarschijnlijk +zoo lang achteruit geslagen hebben, tot het gevallen was. De Gauchos +schaterden van het lachen; zij schreeuwden, dat zij alle soorten +dieren hadden zien vangen, maar nog nooit een mensch zichzelf. + +Op de twee volgende dagen bereikte ik het verste punt, dat ik wenschte +te onderzoeken. Het land bood denzelfden aanblik, totdat het fraai +groene gras eindelijk vervelender werd dan een stoffige tolweg. Overal +zagen wij groote menigten patrijzen (Nothura major). Deze vogels gaan +niet in scharen, en houden zich ook niet schuil zooals de Engelsche +soort. Hij schijnt een zeer onnoozele vogel. Een man te paard kan, +door in een cirkel of liever in een spiraal rond te rijden zoodat hij +telkens dichter bij komt, er zooveel dooden als hij maar wil. De meer +gebruikelijke manier is, dat men hem vangt met een loopenden knoop of +kleinen lazo, die van eene struisveerschacht gemaakt en aan het einde +van een langen stok bevestigd is. Een jongen op een mak oud paard zal +er op die wijs menigmaal dertig of veertig per dag vangen. In het hooge +noorden van Noord-Amerika vangen de Indianen den Lepus Variabilis +door, als hij in zijn hol is, in een spiraal er om heen te loopen; +men acht daarvoor den besten tijd het midden van den dag, als de zon +hoog staat en de schaduw van den jager niet zeer lang is. [42] + +Op onzen terugkeer naar Maldonado volgden wij eene eenigszins andere +richting. Bij Pan de Azucar--een landbaken, welbekend aan allen die de +Plata-rivier zijn opgevaren--vertoefde ik een dag in het huis van een +zeer gastvrijen ouden Spanjaard. Vroeg in den morgen bestegen wij de +Sierra de las Animas. Bij het licht der opgaande zon was het landschap +bijna schilderachtig. Westwaarts weidde de blik over eene onmetelijke +effen vlakte tot aan den Berg--tot Montevideo, en oostwaarts over +het heuvelachtige land van Maldonado. Op den top van den berg lagen +verscheidene kleine steenhopen, die er blijkbaar al vele jaren hadden +gelegen. Mijn metgezel verzekerde mij, dat zij het werk waren van +Indianen uit den ouden tijd. Ofschoon op veel kleiner schaal, kwamen +die hoopen overeen met die, welke zoo algemeen op de bergen in Wales +worden gevonden. Het schijnt, dat de zucht om eene gebeurtenis door +een teeken op het hoogste punt van het naburige land aan te duiden, +een algemeene hartstocht van het menschdom is. Tegenwoordig bestaat +er in dit deel der provincie geen enkele Indiaan, beschaafd of wild, +meer; ook is mij niet bekend of de vroegere bewoners duurzamere +herinneringen hebben achtergelaten, dan deze onbeduidende steenhoopen +op den top der Sierra de las Animas. + + + +Het algemeen en bijna volslagen gemis van boomen in Oost-Banda +is opmerkelijk. Enkele rotsachtige heuvels zijn gedeeltelijk met +kreupelbosschen bedekt, en aan de oevers der grootere rivieren, +vooral ten noorden van Las Minas, zijn wilgeboomen niet zeldzaam. Bij +den Arroyo Tapes hoorde ik van een palmenbosch; en een dezer boomen, +die eene aanzienlijke hoogte had, zag ik bij den Pan de Azucar, op +eene breedte van 35°. Deze en de door de Spanjaarden geplante boomen +vormen de eenige uitzonderingen op de algemeene schaarschheid aan +hout. Onder de ingevoerde soorten mogen genoemd worden: populieren, +olijf-, perzik- en andere vruchtboomen; de perzikboomen gedijen +zoo goed, dat zij de stad Buenos Aires voor het grootste deel van +brandhout voorzien. Bijzonder vlakke landstreken, zooals de Pampas, +schijnen zelden voor den groei van boomen geschikt. Mogelijk is +dit toe te schrijven aan de kracht der winden of aan de wijze van +bevloeiing. Maar in de natuur van het land om Maldonado is zulk een +reden niet duidelijk; de rotsachtige bergen bieden beschutte plaatsen +met verschillende bodemsoorten; waterstroompjes komen in bijna elke +dalkom voor, en de kleiachtige natuur van den grond schijnt geschikt +om vocht vast te houden. Met veel waarschijnlijkheid is beweerd, dat +de aanwezigheid van boschland meestal door de jaarlijksche hoeveelheid +neerslag wordt bepaald [43]; maar in deze provincie vallen des winters +hevige en menigvuldige regens, en de zomer, hoewel droog, is dit +niet in buitengewone mate. [44] Wij zien bijna geheel Australië met +hooggaand geboomte bedekt, en toch bezit dit land een veel droger +klimaat. Bij gevolg moeten wij naar eene andere en onbekende reden +zoeken. + +Door ons onderzoek tot Zuid-Amerika te beperken, zouden wij zeker +geneigd zijn te gelooven, dat boomen alléén in een zeer vochtig klimaat +groeiden, want de grens van het woudland volgt op zeer merkwaardige +wijze die der vochtige winden. In het zuidelijk deel van het vasteland, +waar de westelijke koelten, bezwangerd met vocht uit den Stillen +Oceaan, de overhand hebben, is ieder eiland aan de gebroken westkust, +van 38° breedte tot de zuidelijkste punt van Vuurland (Tierra del +Fuego), dicht met ondoordringbare wouden bedekt. Aan de oostzijde van +de Cordilleras en over hetzelfde breedteverschil, waar een blauwe +hemel en een zeer schoon klimaat bewijzen, dat de atmospheer bij +het strijken over het gebergte van haar vocht beroofd is, bezitten +de dorre vlakten van Patagonië een zeer schralen plantengroei. In +het meer noordelijk deel van het vasteland, binnen de grenzen van +den vasten zuidoost-passaat, is de oostzijde met prachtige wouden +versierd, terwijl de westkust van 4° Z.B. tot 32° Z.B. beschreven +kan worden als eene woestijn. Aan deze westkust, noordelijk van 4° +Z.B., waar de passaatwind zijne regelmatigheid verliest en op gezette +tijden hevige regenvloeden vallen, krijgen de stranden van den Stillen +Oceaan, zoo uiterst woest in Peru, bij Kaap Blanco het kenmerk van +plantenweelde, waarom Guayaquil en Panama zoozeer geroemd worden. In +de zuidelijke en noordelijke deelen van het vasteland hebben dus +de woud- en woestijnlanden omgekeerde liggingen ten opzichte van +de Cordilleras, en deze liggingen worden blijkbaar bepaald door de +richting der heerschende winden. + +In het midden van het vasteland is eene breede tusschenzone, omvattende +Midden-Chili en de provinciën van La Plata, waar de regenbrengende +winden niet over hooge bergen behoeven te gaan, en waar het land +noch eene woestijn noch met wouden bedekt is. Maar zelfs de regel, +dat boomen alléén bloeien in een klimaat, dat door regenbrengende +winden bevochtigd wordt, maakt, als men hem tot Zuid-Amerika beperkt, +ten opzichte van de Falklands Eilanden eene scherp in 't oog vallende +uitzondering. Deze eilanden, op dezelfde breedte gelegen als Vuurland +en op slechts twee- of driehonderd mijlen van daar: met een nagenoeg +gelijk klimaat en bijna dezelfde geologische formatie: met gunstige +liggingen en dezelfde soort van veengrond--kunnen niettemin op +weinig planten bogen die zelfs den naam van struiken verdienen, +terwijl het in Vuurland onmogelijk is een morgen lands te vinden, +die niet met de dichtste wouden is bedekt. In dit geval zijn èn de +richting der hevige windvlagen èn die der zeestroomen gunstig voor +het overbrengen van zaden uit Vuurland, zooals blijkt uit de kano's +en boomstammen, welke uit dat land komen aandrijven en vaak op de +stranden der Westelijke Falklands Eilanden worden geworpen. Dit is +misschien de reden waarom beide landen zooveel planten gemeen hebben; +maar wat de boomen van Vuurland betreft, zijn zelfs de pogingen tot +overplanten daarvan mislukt. + +Tijdens ons verblijf te Maldonado verzamelde ik verscheidene +viervoetige dieren, tachtig soorten vogels en vele kruipende dieren, +waaronder negen species van slangen. Van de inheemsche zoogdieren +is Cervus campestris het eenig overgeblevene van noemenswaardige +grootte, dat algemeen voorkomt. Dit hert is buitengewoon talrijk en +leeft dikwijls in kleine troepen in de streken langs de Rio de la +Plata en in Noord-Patagonië. Als iemand, door dicht langs den grond te +kruipen, zulk een troep herten nadert, gebeurt het vaak, dat dit dier +uit nieuwsgierigheid dichter bij komt om hem te verkennen. Op die wijs +heb ik, van ééne plek uit, drie van denzelfden troep gedood. Ofschoon +zoo mak en nieuwsgierig, zijn zij toch uiterst behoedzaam, als men hen +te paard nadert. In dit land gaat niemand te voet; en het hert kent +den mensch slechts dan als zijn vijand, wanneer hij te paard zit en +met de bolas gewapend is. Te Bahia-Blanca, eene jonge nederzetting in +Noord-Patagonië, zag ik tot mijne verbazing, hoe weinig herten zich om +den knal van een geweer bekommerden. Op zekeren dag vuurde ik tienmaal +op een afstand van nog geen 80 yards op hetzelfde dier, dat nog veel +meer schrikte bij het slaan van den kogel tegen den grond, dan door +het geluid van het schot. Daar mijn kruit op was, moest ik (tot mijne +schande gezegd, hoewel ik een jachtliefhebber ben die vogels in vlucht +kan dooden) opstaan en overluid schreeuwen totdat het hert wegliep. + +Het merkwaardigste feit betreffende dit dier is de overweldigend sterke +en onaangename reuk, die van den bok uitgaat. Het is niet mogelijk +dien te beschrijven. Toen ik bezig was het exemplaar te villen, dat nu +in het Zoölogisch Museum is opgezet, gebeurde het verscheidene malen +dat ik bijna braken moest. Ik bond de huid in een zijden zakdoek en +bracht haar zoo naar huis. Deze zakdoek, na flink te zijn gewasschen, +werd voortdurend door mij gebruikt en natuurlijk ook even dikwijls +gewasschen; toch bespeurde ik een jaar en zeven maanden lang duidelijk +dien reuk, telkens als ik den zakdoek openvouwde. Dit feit levert een +verrassend voorbeeld van de duurzaamheid eener stof, die uiteraard +toch zeer fijn en vluchtig moet zijn. Menigmaal heb ik, als wij op +eene halve mijl afstand onder den wind eene kudde voorbijgingen, +bespeurd dat de lucht geheel met deze vluchtige stof doortrokken +was. Ik geloof, dat de reuk van den bok het sterkst is in den tijd, +dat de horens tot volle ontwikkeling gekomen of van de haarhuid +bevrijd zijn. In dit stadium is het vleesch natuurlijk volstrekt +oneetbaar; maar de Gauchos beweren, dat de stank verdwijnt, als het +vleesch eenigen tijd lang in versche aarde wordt begraven. Ergens heb +ik gelezen, dat de eilanders in het noorden van Schotland de sterk +riekende lijken der visch-etende vogels op gelijke manier behandelen. + +De orde der Rodentia telt hier vele species: alleen van muizen vond +ik niet minder dan 8 soorten. [45] Het grootste knaagdier ter wereld, +de Hydrochoerus capybara of Waterzwijn, [46] is hier ook algemeen. Een +door mij te Montevideo geschoten exemplaar woog 98 pounds; de lengte +van het eind van den snuit tot den stompvormigen staart bedroeg 3 +voet 2 inches, en de omtrek van het lichaam bij het midden 3 voet 8 +inches. Deze groote Rodentia bezoeken nu en dan de eilanden in den +mond der Plata-rivier, waar het water geheel zout is, doch zijn veel +talrijker aan de boorden van zoetwater-meren en rivieren. Bij Maldonado +leven meestal drie of vier te zamen. Over dag liggen zij tusschen de +waterplanten, of weiden vrij op de grasvlakte. [47] Op eenigen afstand +gezien, gelijken zij in kleur en gang op varkens; maar als zij, op de +hurken gezeten, met één oog opmerkzaam naar het een of ander voorwerp +kijken, krijgen zij weer het uiterlijk hunner voorvaderen, van Cabiai +[48] en konijnen. Van voren en van ter zijde gezien heeft hun hoofd +een belachelijk voorkomen wegens de groote diepte hunner kaken. + +Te Maldonado waren deze dieren zeer mak; door voorzichtig loopen +kon ik vier oude tot op drie yards naderen. Waarschijnlijk is deze +makheid toe te schrijven aan het feit, dat de jaguar voor eenige jaren +verdreven is, en dat de Gaucho het niet de moeite waard acht hen te +jagen. Toen ik dichter bij kwam, lieten zij telkens hun eigenaardig +geluid hooren: een dof, afgebroken geknor, dat op zichzelf niet veel +toon inhoudt, doch meer een gevolg is van de plotselinge uitdrijving +der lucht. Het eenige mij bekende geluid, dat hiermeê overeenkomt, is +het eerste schorre geblaf van een grooten hond. Toen ik het viertal +eenige minuten lang op nog geen armslengte had gadegeslagen (en zij +mij), snelden zij in vollen galop en in den grootsten haast te water, +en lieten tegelijk hun geknor hooren. Na een korte duiking kwamen +zij weer aan de oppervlakte, maar lieten nu slechts het topje van +hun hoofd zien. Men zegt, dat als het wijfje jongen heeft, deze op +haren rug zitten als zij in 't water zwemt. Het is gemakkelijk deze +dieren in menigte te dooden; doch hunne huid heeft weinig waarde en +hun vleesch is zeer middelmatig. Op de eilanden in de Rio Parana zijn +zij buitengemeen talrijk en vormen hier de gewone prooi van den jaguar. + +De Tucutuco (Ctenomys Brasiliensis) is een merkwaardig klein dier, dat +kortweg kan beschreven worden als een knaagdier met de eigenschappen +van een mol. In sommige deelen van het land is het zeer talrijk, +doch moeilijk te vangen; en naar ik meen, komt het nooit boven +den grond. Aan den ingang van zijn hol werpt het aardheuveltjes op +evenals die van den mol, maar kleiner. Groote stukken land zijn door +deze dieren zoo volkomen ondermijnd, dat paarden die er over loopen, +er tot boven de hielen inzakken. De tucutucos schijnen tot op zekere +hoogte in troepen te leven: de man, nl., die mij de exemplaren bracht, +had er zes tegelijk gevangen, en volgens zijn zeggen was dit een gewoon +geval. In hunne leefwijs zijn zij nachtdieren, en hun voornaamste +voedsel bestaat uit plantenwortels, die het doel zijn van hunne +uitgestrekte holen aan de oppervlakte. + +Dit dier is algemeen bekend om een zeer bijzonder geluid, dat het maakt +wanneer het onder den grond is. Wie dit geluid voor 't eerst hoort, +staat zeer verwonderd; want het is niet gemakkelijk te zeggen van waar +het komt: ook kan men onmogelijk raden welk soort van schepsel het +voortbrengt. Het geluid bestaat in een kort, maar niet ruw neusgebrom, +dat ongeveer viermaal snel achtereen eentonig herhaald wordt. [49] De +naam Tucutuco zelf is ter nabootsing van het geluid gegeven. Daar waar +dit dier talrijk is, kan het op alle tijden van den dag gehoord worden, +en soms onmiddellijk onder onze voeten. Binnen een kamer gebracht, +bewegen de tucutucos zich langzaam en traag, wat een gevolg schijnt van +de buitenwaartsche beweging der achterpooten; en wegens het gemis van +een ligament in de holte van het dijbeen, zijn zij geheel onbekwaam om +zelfs over de kleinste verticale hoogte te springen. Zij zijn zeer dom +bij het doen van eene poging om te ontsnappen; en in oogenblikken van +toorn of schrik laten zij het "tucutuco" hooren. Van die welke ik in +leven hield, werden verscheidene, zelfs op den eersten dag, geheel mak +en poogden niet te bijten of te ontsnappen; andere waren wat wilder. + +De man, die hen gevangen had, verzekerde dat er zeer vele gevonden +worden, die geheel blind zijn. Een door mij in spiritus liquor bewaard +exemplaar verkeerde in dien toestand, welke door Reid beschouwd wordt +als het gevolg van ontsteking in het knippend ooglid. Toen het dier +leefde, hield ik mijn vinger op nog geen halven inch afstand van +zijn hoofd, zonder dat dit in 't minst werd opgemerkt; toch vond +het dier bijna even goed zijn weg door de kamer als de andere. Let +men op de strikt onderaardsche leefwijs van den tucutuco, dan kan +de blindheid, ondanks hare algemeenheid, geen kwaad zijn van zeer +ernstigen aard. Het schijnt echter vreemd, dat een dier een orgaan moet +bezitten, hetwelk dikwijls aan letsel onderhevig is. Lamarck zou dit +feit, zoo hij het gekend had, verheugd hebben, toen hij (waarschijnlijk +met meer waarheid dan hij gewoon was) bespiegelingen maakte [50] over +de trapsgewijs verworven blindheid van den Aspalax--een knaagdier dat +onder den grond woont, en van den Proteus--een kruipend dier dat in +donkere met water gevulde holen leeft; bij deze dieren verkeert het +oog in bijna rudimentairen staat en is door een peesachtig vlies en +vel bedekt. Bij den gewonen mol is het oog buitengewoon klein maar +volkomen, hoewel vele ontleedkundigen twijfelen of het met den waren +gezichtszenuw verbonden is; zijn gezicht moet zeker onvolkomen zijn, +ofschoon het hem waarschijnlijk nuttig is bij het verlaten van zijn +hol. Bij den tucutuco, die, naar ik meen, nooit aan de oppervlakte van +den grond komt, is het oog wel iets grooter, maar dikwijls blind en +nutteloos, al schijnt dit het dier volstrekt niet te hinderen. Zonder +twijfel zou Lamarck gezegd hebben, dat de tucutuco nu in den toestand +van den Aspalax en Proteus overgaat. + +Op de golvende grasvlakten rondom Maldonado komen vele soorten +vogels in buitengewone menigte voor. Daaronder zijn verscheidene +species eener familie, die in bouw en leefwijs aan onze spreeuw +verwant is; eene daarvan, (Molothrus niger), is merkwaardig om zijne +gewoonten. Dikwijls ziet men er verscheidene tegelijk op den rug van +een paard of koe staan; en zijn zij op eene haag neergestreken, dan +trachten zij soms, onder het opstrijken van hunne veêren in de zon, +te zingen of liever te fluiten; het geluid, dat zij daarbij maken, +is zeer eigenaardig en gelijkt op het borrelen van luchtbellen, +die snel uit eene kleine opening onder water ontsnappen, zoodat een +doordringend geluid ontstaat. Volgens Azara, legt deze vogel, evenals +de koekoek, zijne eieren in de nesten van andere vogels. Dikwijls +vertelde mij het landvolk, dat er stellig een vogel bestond die +deze gewoonte bezat; en mijn adsistent bij het verzamelen--een zeer +nauwkeurig man--vond een nest van de inheemsche musch (Zonotrichia +matutina), waarin een ei lag, grooter dan en verschillend in kleur +en vorm van de andere. In Noord-Amerika bestaat eene andere soort +Molothrus (M. pecoris), die eene dergelijke koekoekachtige gewoonte +bezit en in elk opzicht zeer na verwant is aan de La Plata-species, +zelfs in de beuzelachtige bijzonderheid, dat hij op den rug van het +vee gaat staan; het eenige verschil is, dat deze dieren iets kleiner, +en hunne veêren en eieren eenigszins anders getint zijn. Deze nauwe +overeenstemming in bouw en gewoonten bij plaatsvervangende soorten +uit tegengestelde hoeken van een groot vasteland, treft steeds als +zijnde een belangwekkend, ofschoon alledaagsch feit. + +Swainson heeft juist opgemerkt, [51] dat, uitgezonderd Molothrus +pecoris, waarbij gevoegd moet worden M. niger, de koekoeken de +eenige vogels zijn, die werkelijk "parasieten" genoemd mogen worden: +nl. zoodanige, "die zich als 't ware op een ander levend dier +vasthechten, welks dierlijke warmte hunne jongen in 't leven roept, +van wiens voedsel zij leven, en welks dood den hunnen ten gevolge zou +hebben in de periode der kindsheid." Het is opmerkelijk, dat eenige +species, maar niet alle, zoowel van den Koekoek als van den Molothrus, +alléén in deze vreemde gewoonte van parasitische voortplanting zouden +overeenstemmen, terwijl zij in bijna alle andere gewoonten lijnrecht +verschillen. De Molothrus is, evenals onze spreeuw, uiterst gezellig, +en leeft zonder kunst of vermomming in de opene vlakten; daarentegen is +de koekoek, zooals ieder weet, een bijzonder schuwe vogel, bewoont de +meest afgelegen kreupelbosschen, en leeft van vruchten en rupsen. Ook +in bouw loopen deze twee families zeer uiteen. + +Vele theorieën, zelfs phrenologische of hersenkundige, zijn +voorgedragen om te verklaren waarom de koekoek zijne eieren in de +nesten van andere vogels legt. Ik denk, dat alleen Prévost door +zijne waarnemingen licht op dit raadsel heeft geworpen. [52] Hij +vindt, dat de wijfjes-koekoek, die volgens de meeste waarnemers +minstens vier tot zes eieren legt, met het mannetje moet paren +telkens nadat zij slechts een of twee eieren heeft gelegd. Ware nu +de koekoek genoodzaakt op hare eigen eieren te zitten, dan moest +zij òf op alle tegelijk zitten en dus de eerst gelegde zoo lang in +den steek laten tot zij waarschijnlijk bedorven waren: òf zij zou +elk ei of twee eieren terstond na het leggen afzonderlijk moeten +uitbroeden. Maar wijl de koekoek korter in dit land blijft dan elke +andere trekvogel, zou zij stellig geen tijd genoeg hebben voor de +achtereenvolgende uitbroedingen. Wij kunnen dus in het feit, dat de +koekoek verscheidene keeren paart en hare eieren bij tusschenpoozen +legt, de oorzaak vinden waarom zij die in de nesten van andere vogels +legt en hen aan de zorg van pleegouders overlaat. Ik ben zeer geneigd +te gelooven, dat deze meening juist is, daar ik onafhankelijk hiervan +(gelijk wij hieronder zien zullen) tot eene overeenkomstige slotsom ben +gekomen ten opzichte van den Zuid-Amerikaanschen struisvogel, waarvan +de wijfjes, als ik het zoo zeggen mag, op elkander parasiteeren. Elk +wijfje legt verscheidene eieren in de nesten van vele andere wijfjes, +en de mannetjes-struisvogel belast zich met de zorgen der broeding, +evenals de vreemde pleegouders met den koekoek. + +Ik zal slechts twee andere vogels vermelden, die zeer algemeen zijn en +door hunne gewoonten de aandacht trekken. De Saurophagus sulphuratus is +het type van den grooten Amerikaanschen stam der tyran-vliegenvangers +(Muscicapa). In bouw komt hij zeer nabij de ware Worgers of wilde +Eksters (Lanius) [53], maar in zijne gewoonten kan hij met vele vogels +vergeleken worden. Ik heb hem menigmaal een veld zien afjagen, waarbij +hij evenals een valk boven eene plek fladderde, om dan naar eene +andere te gaan. Als men hem zoo in de lucht ziet zweven, zou men op +korten afstand hem zeer licht voor een roofvogel kunnen houden; maar +de kracht en snelheid, waarmeê hij omlaag schiet, zijn veel geringer +dan bij een valk. Op andere tijden houdt de Saurophagus zich in de +nabijheid van water op, en vangt, terwijl hij hier als een ijsvogel +(Alcedo) post vat, elk vischje dat aan den kant verschijnt. + +Niet zelden worden deze vogels gekortwiekt in kooien of op +binnenplaatsen gehouden. Zij worden spoedig mak en zijn zeer +vermakelijk om hunne koddige listige gewoonten, die mij beschreven +worden als op die van den gewonen ekster te gelijken. Hunne vlucht +is slingerend, doordien het gewicht van hoofd en snavel te groot +schijnt voor het lichaam. Des avonds vat de Saurophagus post op een +struik, dikwijls aan den kant van den weg, en laat voortdurend een +onveranderlijken, schrillen en eenigszins aangenamen kreet hooren, +die iets weg heeft van gearticuleerde woorden. De Spanjaarden zeggen +dat hij gelijkt op de woorden: Bien-te-veo (Ik-zie-je-wel), en hebben +hem diensvolgens dezen naam gegeven. + +Een spot-vogel (Mimus orpheus), door de bewoners Calandria genoemd, +is merkwaardig om zijn gezang, hetwelk dat van alle andere vogels +in het land overtreft; inderdaad is hij omtrent de eenige vogel +in Zuid-Amerika, dien ik voor het zangen een bepaalden stand heb +zien aannemen. Het gezang kan vergeleken worden bij dat van het +veldsijsje, maar is krachtiger: eenige harde tonen en sommige zeer +hooge gaan daarin met een aangenaam gekweel gepaard. Men hoort het +alleen gedurende de lente. Op andere tijden is zijn kreet hard en +verre van welluidend. Bij Maldonado waren deze vogels mak en driest; +voortdurend zwierven zij in menigte bij de landhuizen, om aan het +vleesch te pikken dat aan muren of deurposten was gehangen. Voegde +zich een andere kleine vogel bij het gastmaal, dan joeg de Calandria +hem spoedig weg. + +Op de uitgestrekte onbewoonde vlakten van Patagonië leeft eene andere +naverwante soort: Orpheus Patagonica (d'Orbignyi), die in de met +doornige struiken begroeide dalen huist; deze is een wilder vogel en +heeft een eenigszins ander stemgeluid. Het schijnt mij een merkwaardig +feit, als zijnde een bewijs voor de fijne verschillen in gewoonten, +dat, toen ik voor het eerst deze tweede soort zag en alleen van +het laatstgenoemde standpunt oordeelde, de gedachte in mij opkwam, +dat zij van de Maldonado-soort verschilde. Later, toen ik mij een +exemplaar verschafte en beide soorten zonder bijzondere aandacht met +elkander vergeleek, schenen zij mij zóó gelijk, dat ik van meening +veranderde. Maar nu zegt Gould, dat zij wel degelijk verschillen: +welke gevolgtrekking in overeenstemming is met het geringe verschil +in leefwijze, waarvan hij echter geen kennis droeg. + +Het aantal, de tamheid en walgelijke gewoonten der aasetende valken +in Zuid-Amerika, maken hen bijzonder belangrijk voor iemand, die +slechts aan de vogels van Noord-Europa gewoon is. Tot deze groep +kunnen gerekend worden vier soorten van de Caracara's of Polyborus, +de Kalkoensche buizerd, de Gallinazo en de Condor. [54] De Caracara's +worden om hun lichaamsbouw tot de arenden gerekend; maar wij zullen +weldra zien hoe kwalijk hun zulk een hooge titel past. In hunne +gewoonten vervangen zij juist onze aaskraaien, eksters en raven--een +groep vogels die ruim verspreid zijn in het overige deel der wereld, +doch in Zuid-Amerika geheel ontbreken. + +Te beginnen met de Polyborus Brasiliensis: deze vogel komt algemeen +voor en bewoont een uitgestrekt geographisch gebied; hij is het +talrijkst in de grasrijke savana's van La Plata (waar hij den naam +Carrancha draagt), en is lang niet zeldzaam op de dorre vlakten van +Patagonië. In de woestijn tusschen de rivieren Negro en Colorado +houden zich steeds verscheidene in de nabijheid van den grooten +weg op, om de lijken van dieren te verscheuren, die uitgeput door +honger en dorst gestorven zijn. Ofschoon dus algemeen in deze droge +en onbegroeide streken alsmede aan de dorre stranden van den Stillen +Oceaan, blijkt hij toch ook de vochtige, ondoordringbare wouden van +West-Patagonië en Vuurland te bewonen. De Carrancha's met de Chimango's +zwerven steeds in menigte op landgoederen voor vee-cultuur [55] en bij +slachthuizen. Sterft een dier op de vlakte, dan begint de Gallinazo +of Braziliaansche gier het maal, waarna de twee soorten Polyborus de +beenderen schoon pikken. Ofschoon deze vogels dus gewoonlijk samen +eten, zijn zij op verre na geen vrienden. Als de Carrancha rustig op +een boomtak of op den grond zit, vliegt de Chimango dikwijls lang +achtereen in een halven cirkel op en neer, voor- en achterwaarts, +waarbij hij, telkens als hij in 't laagste punt van zijne vliegbaan is, +zijn grooteren soortverwant poogt te raken. Behalve door het hoofd te +schudden, neemt de Carrancha weinig nota van die aanvallen. Hoewel +de Carrancha's zich dikwijls in grooten getale vereenigen, leven +zij niet in troepen; want op eenzame plaatsen kan men hen alleen of, +meer algemeen, bij paren aantreffen. + +De Carrancha's heeten zeer listig te zijn en eieren in menigte te +stelen. Ook pogen zij, in vereeniging met de Chimango's, de roven van +de ontvelde of zeere ruggen der paarden en muildieren af te pikken. Aan +den eenen kant het arme dier met hangende ooren en gebogen rug: aan +den anderen de fladderende vogel, die op den afstand van een yard het +walgelijk hapje gadeslaat--vormen een tafereel, dat door kapitein Head +met de hem eigen bijzondere geestigheid en juistheid beschreven is +geworden. Deze valsche arenden dooden hoogst zelden een levenden vogel +of ander dier; en hunne gierachtige, op lijken azende gewoonten blijken +zeer duidelijk aan iemand, die op de woeste vlakten van Patagonië in +slaap is gevallen; want bij het ontwaken zal hij op elk heuveltje in +'t rond een dezer vogels zien, die hem met boosaardigen blik geduldig +gadeslaat. Dit is een trek in het landschap dezer streken, welke door +ieder zal zijn opgemerkt, die er gereisd heeft. Als een troep mannen +met paarden en honden ter jacht gaan, zullen zij over dag door vele +dezer dieren vergezeld worden. Na het eten steekt de naakte krop +vooruit; op zulke oogenblikken, en eigenlijk in 't algemeen, is de +Carrancha een werkelooze, makke en laffe vogel. Zijn vlucht is traag +en langzaam, evenals die van de Engelsche kauw. Zelden vliegt hij hoog; +maar tweemaal heb ik er een op aanzienlijke hoogte met veel gemak door +de lucht zien zweven. Hij loopt (ter onderscheiding van huppelen), +doch niet zoo snel als zijne soortgenooten. + +Nu en dan is de Carrancha luidruchtig, doch in 't algemeen niet; zijn +kreet is luid, zeer hard en eigenaardig, en kan vergeleken worden met +de Spaansche keelletter g, gevolgd door eene schorre, dubbele rr. Bij +het uiten van dien kreet zet hij den bek wijd open en richt den kop +al hooger en hooger, totdat zijn kruin bijna het achtereinde van den +rug raakt. Dit feit, hetwelk door sommigen in twijfel is getrokken, is +volkomen waar; ik heb hen verscheidene malen met den kop naar achteren +in een geheel omgekeerden stand gezien. Aan deze waarnemingen kan ik, +op het hooge gezag van Azara, toevoegen dat de Carrancha zich voedt +met wormen, schelpdieren, slakken, sprinkhanen en kikkers; dat hij +jonge lammeren doodt door hunne navelstreng open te rijten, en dat +hij den Gallinazo zoo lang vervolgt, tot deze vogel genoodzaakt is het +aas uit te braken, dat hij kort te voren heeft ingeslikt. Ten slotte +beweert Azara dat verscheidene Carrancha's, vijf of zes te zamen, +zich zullen vereenigen om op groote vogels, zelfs reigers bijv., +jacht te maken. Al deze feiten getuigen, dat het een vogel is met +zeer veranderlijke gewoonten en groote scherpzinnigheid. + +De Polyborus Chimango is aanmerkelijk kleiner dan de vorige +species. Hij is inderdaad omnivorus (allesetend), en zal zelfs brood +eten. Men verzekerde mij, dat hij aan de aardappeloogsten op Chiloë +werkelijke schade toebrengt door de wortels uit te roeien na het +eerste planten. Van alle aaseters is hij gewoonlijk de laatste, die +het geraamte van een dier verlaat; en dikwijls kan men hem tusschen +de ribben van een koe of paard zien, evenals een vogel in eene kooi. + +Eene andere soort is de Polyborus Novae Zelandiae, die bijzonder +algemeen is op de Falklands Eilanden. In hunne gewoonten gelijken deze +vogels in vele opzichten op de Carrancha's. Zij leven van het vleesch +van doode dieren en van zeevoortbrengselen; en op de Ramirez-Rotsen +moet hun geheele bestaan afhangen van de zee. Zij zijn buitengewoon +mak en onbevreesd, en zwerven in den omtrek van huizen voor afval. Als +een jachtgezelschap een dier doodt, verzamelt zich spoedig een aantal +dezer vogels, die geduldig aan alle kanten van het terrein staan +te wachten. Na het eten worden hunne naakte kroppen ver naar voren +gestoken, hetgeen hun een walgelijk voorkomen geeft. Gewonde vogels +vallen zij dadelijk aan; een zeeraaf (Corvus marinus), die gewond +mee naar het strand was genomen, werd onmiddellijk door verscheidene +aangevallen, die door hunne slagen zijn dood verhaastten. + +De Beagle was alleen gedurende den zomer bij de Falklands Eilanden; +maar de officieren van de Adventure, die er in den winter waren, +vertellen vele buitengewone staaltjes van de driestheid en roofzucht +dezer vogels. Stoutweg schoten zij neer op een hond, die bij een van +het gezelschap in diepen slaap lag; en de jagers hadden moeite om te +beletten, dat de gewonde ganzen voor hunne oogen werden weggerukt. Men +zegt, dat er verscheidene bij den ingang van een konijnenhol staan te +wachten (in dit opzicht gelijken zij op de Carrancha's) en gezamenlijk +het dier grijpen als het naar buiten komt. Zij vlogen voortdurend +aan boord van het schip zoolang dit in de haven lag; en men moest +goed uitkijken, dat zij het leder niet van het want of het vleesch +en wild van het achterschip rukten. + +Deze vogels zijn zeer kwaadwillig en nieuwsgierig. Zij zullen bijna +alles van den grond oppikken. Een groote, zwartglimmende hoed werd +bijna eene mijl ver weggedragen, evenals een paar zware bolas, die voor +het vangen van vee gebruikt werden. Usborne leed gedurende de opmeting +een ernstiger verlies, doordien de vogels een klein Kater-kompas in +rood marocco-lederen étui stalen, dat nooit teruggevonden werd. Ook +zijn deze vogels twistziek en zeer oploopend: van woede rukken zij +het gras met hunne snavels uit. Zij leven niet bepaald in troepen, +vliegen niet hoog en hunne vlucht is log en onbeholpen; op den grond +loopen zij uiterst snel, zeer veel op de manier van fazanten. Zij zijn +luidruchtig en uiten verscheidene harde kreten, waarvan een op dien van +de Engelsche kauw gelijkt; daarom noemen de robbenvangers hen altijd +kauwen. Merkwaardig is het, dat zij bij het schreeuwen den kop omhoog +en naar achteren werpen op dezelfde manier als de Carrancha's. Zij +nestelen in de rotsachtige klippen der zeekust, maar alleen op de +nabijgelegen eilandjes, en niet op de twee hoofd-eilanden; bij zulk +een makken en onversaagden vogel is dit een zonderlinge voorzorg. De +robbenvangers zeggen, dat het vleesch van dezen vogel, gekookt, zeer +blank en goed eetbaar is; maar de man, die zulk een maal aandurft, +dient moed te hebben. + +Wij hebben nu alleen nog den Kalkoenschen Buizerd (Vultur aura) +[56] en den Gallinazo te vermelden. Den eersten vindt men overal +waar het land matig vochtig is, van Kaap Hoorn tot Noord-Amerika. In +tegenstelling met den Polyborus Brasiliensis en den Chimango, heeft hij +zijn weg naar de Falklands Eilanden gevonden. De Kalkoensche Buizerd +is een eenzelvige vogel; hoogstens leeft hij paarsgewijze. Men kan +hem op verren afstand terstond herkennen aan zijne hooge, stijgende +en zeer sierlijke vlucht. Met zekerheid weet men, dat hij een echte +aaseter is. Aan de westkust van Patagonië, te midden der dicht +begroeide eilandjes en landriffen, leeft hij uitsluitend van wat de +zee opwerpt, en van de lijken van doode robben. Waar deze dieren op +de rotsen verzameld zijn, kan men de buizerds vinden. + +De Gallinazo (Cathartes atratus) [57] bewoont een ander gebied +dan laatstgenoemde soort, en komt nooit zuidelijker dan 41° +breedte. Azara zegt, dat er eene overlevering bestaat, volgens +welke deze vogels ten tijde der Verovering niet in de nabijheid van +Montevideo gevonden werden, en dat zij de bewoners allengs uit meer +noordelijke districten gevolgd zijn. Tegenwoordig zijn zij talrijk in +het dal der Colorado-rivier, dat 300 mijlen ten zuiden van Montevideo +ligt. Waarschijnlijk is het, dat deze verdere trek sedert Azara's tijd +heeft plaats gehad. De Gallinazo verkiest in 't algemeen een vochtig +klimaat, of liever de nabijheid van zoet water; daarom is hij uiterst +talrijk in Brazilië en La Plata, terwijl hij nooit gevonden wordt +op de dorre en verlaten vlakten van Noord-Patagonië, behalve in de +nabijheid van een stroom. Deze vogels bewonen de geheele Pampas tot +aan den voet der Cordilleras; maar nooit zag of hoorde ik van een in +Chili. In Peru worden zij beschermd als straatvegers. Van deze gieren +kan met zekerheid gezegd worden, dat zij in troepen leven; want zij +scheppen behagen in gezelligheid en worden niet alleen door het lokaas +van een gemeenschappelijke prooi te zamen gebracht. Dikwijls kan +men op een fraaien dag een zwerm hoog in de lucht zien, waarbij elke +vogel, zonder de vleugels in te trekken, in de bevalligste wendingen +rondzwiert. Blijkbaar geschiedt dit uit louter oefeningsvermaak, +of mogelijk staat het in verband met hunne huwelijksverbintenissen. + +Ik heb nu alle aaseters opgenoemd, behalve den Condor of Grijpgier, +van wien het gepaster is eene beschrijving te geven, als wij eene +landstreek bezoeken, die meer aan zijne gewoonten beantwoordt dan de +vlakten van La Plata. + + + +In eene breede strook zandheuvels, welke de Laguna del Potrero +scheidt van de oevers der Plata-rivier, en op enkele mijlen afstands +van Maldonado, vond ik eene groep van die verglaasde kwartshoudende +buizen, die door het inslaan van den bliksem in los zand gevormd +worden. Deze buizen gelijken in alle bijzonderheden op die uit +Drigg in Cumberland, beschreven in de Geological Transactions, +Vol. II, blz. 528. [58] De zandheuvels van Maldonado, welke door geen +plantengroei beschut worden, veranderen voortdurend van plaats. Om +die reden staken de buizen boven de oppervlakte; en talrijke in de +nabijheid liggende brokstukken bewezen, dat zij vroeger dieper geboord +waren geworden. Vier kokers daalden loodrecht in het zand; door mijne +handen er in te steken, peilde ik een tot eene diepte van twee voet; +en toen ik enkele stukken, die blijkbaar tot dezelfde buis behoord +hadden, bij het andere gedeelte voegde, werd eene diepte verkregen +van vijf voet drie inches. De geheele buis had eene ongeveer gelijke +middellijn, en daarom moeten wij aannemen, dat zij oorspronkelijk een +veel grootere diepte heeft gehad. Deze afmetingen zijn echter gering +vergeleken bij die van de buizen te Drigg, waarvan eene gepeild werd +tot eene diepte van niet minder dan 30 voet. + +De binnenoppervlakte is geheel verglaasd, glanzig en effen. Een +klein stuk, met den microscoop onderzocht, geleek door de menigte +kleine ingesloten lucht- of mogelijk dampbellen, op een proefje, dat +voor de blaaspijp gesmolten was. Het zand is geheel of grootendeels +kwartshoudend; maar sommige punten zijn zwart van kleur en bezitten +door hunne glanzige oppervlakte een metaalachtigen weerschijn. De +dikte van den buiswand wisselt af van 1/30 tot 1/20 inch en bedraagt +in sommige gevallen zelfs 1/10. Aan den buitenkant zijn de zandkorrels +afgerond en hebben een zwak glanzig aanzien; ik kon geen teekenen van +kristallisatie ontdekken. Op eene dergelijke wijze als in de Geological +Transactions is beschreven, zijn de buizen meestal samengedrukt en +hebben diepe overlangsche groeven, zoodat zij zeer veel overeenkomst +hebben met een verschrompelden plantenstengel, of met de schors van +een olm- of kurkboom. Haar omtrek bedraagt omstreeks twee inches; +maar in sommige cilindervormige stukken waarin geen groeven zijn, +bedraagt zij vier inches. De samendrukking door het omringende losse +zand, die geschiedde toen de buis nog week was tengevolge van de hevige +hitte, heeft blijkbaar de kreuken of groeven veroorzaakt. Te oordeelen +naar de niet samengedrukte stukken, moet de maat of boorwijdte van +den bliksem (indien wij zulk een woord mogen bezigen) ongeveer 1 1/4 +inch hebben bedragen. + +Aan Hachette en Beudant te Parijs [59] gelukte het buizen te maken, +welke in de meeste opzichten op deze fulgurites geleken, door fijn +gepoederd glas aan de werking van zeer sterke galvanische stroomen +bloot te stellen; door toevoeging van zout, om de smeltbaarheid te +verhoogen, werden de buizen in alle afmetingen grooter. De proeven +mislukten met fijn verdeeld veldspaat en kwarts. Eene dergelijke +van gestampt glas gemaakte buis was ongeveer een inch (0.982) lang, +en bezat eene binnenmiddellijn van 0.19 inch. Als wij weten, dat +in Parijs de sterkste batterij gebruikt werd, en dat haar vermogen +om buizen te vormen in zulk eene licht smeltbare stof als glas zoo +gering was--dan moeten wij ten hoogste verbaasd staan over de kracht +van den bliksemstraal, die het zand op verschillende plaatsen trof +en cilinders heeft gevormd, eens een van minstens 30 voet diepte, +waarvan het boorgat op de niet samengedrukte plaatsen eene wijdte had +van ruim 1 1/2 inch. En dat in zulk eene buitengewoon weerspannige +stof als kwarts! + +Zooals ik reeds heb opgemerkt, loopen de buizen in bijna verticale +richting door het zand. Maar eene, die minder regelmatig was dan de +andere, week bij haren sterksten bocht 33° van de raaklijn af. Uit +diezelfde buis ontsproten, ongeveer een voet van elkander, twee kleine +takken, de een benedenwaarts en de ander naar boven gericht. Dit +laatste geval is merkwaardig, wijl de electrische middenstof +onder den scherpen hoek van 26° tot hare hoofdrichting moet zijn +teruggekeerd. Behalve de vier buizen, die ik in verticale richting +onder den grond vond loopen, waren er verscheidene andere groepen van +stukken, waarvan de oorspronkelijke ligplaatsen ongetwijfeld in de +nabijheid waren. Allen kwamen voor op een vlak terrein van stuifzand, +zestig yards lang bij twintig breed, dat tusschen eenige zandheuveltjes +omstreeks een halve mijl verwijderd lag van eene vier- of vijfhonderd +voet hooge heuvelreeks. De meest merkwaardige omstandigheid, naar +het mij voorkomt, zoowel hier als te Drigg in Cumberland, alsmede in +een door Ribbentrop in Duitschland beschreven geval, is het aantal +buizen, dat binnen zulke enge ruimten gevonden is. Te Drigg werden +binnen eene ruimte van 15 yards drie ontdekt, en in Duitschland vond +men hetzelfde getal. In het door mij beschreven geval bevonden zich +stellig meer dan vier binnen de ruimte van 60 bij 20 yards. Daar het +niet waarschijnlijk is, dat de buizen door opvolgende, verschillende +ontladingen ontstaan zijn, moeten wij aannemen dat de bliksem, kort +voordat hij in den grond dringt, zich in verschillende takken verdeelt. + +De omstreken van de Plata-rivier schijnen bijzonder aan electrische +verschijnselen onderhevig. In het jaar 1793 [60] ontlastte zich boven +Buenos Aires een der meest vernielende onweders, die ooit beleefd zijn: +op 37 plaatsen in de stad sloeg de bliksem in, en 19 menschen werden +gedood. Wegens feiten, die in verschillende reisverhalen bevestigd +worden, ben ik geneigd te onderstellen, dat onweders zeer algemeen zijn +bij de monden van groote rivieren. Zou mogelijkerwijs de vermenging +van groote hoeveelheden zout- en zoetwater het electrisch evenwicht +verstoren? Zelfs gedurende onze gelegenheidsbezoeken aan dit gedeelte +van Zuid-Amerika hoorden wij, dat een schip, twee kerken en een huis +waren getroffen. Het huis en een der kerken zag ik kort daarna; het +huis behoorde aan Hood, den consul-generaal te Montevideo. Sommige +uitwerkselen waren merkwaardig. Ongeveer een voet aan weerszijden +van de lijn waar de beldraden hadden geloopen, was het behangsel +zwart geworden. Het metaal was gesmolten; en ofschoon de kamer +ongeveer 15 voet hoog was, hadden de druppels die op stoelen en +huisraad waren gevallen, daarin een reeks van gaatjes geboord. Een +deel van den muur was als door buskruit verbrijzeld, en de brokken +met zooveel kracht weggeslingerd, dat zij den overstaanden muur der +kamer gedeukt hadden. De lijst van den spiegel was zwart geworden +en het verguldsel ongetwijfeld vervluchtigd, want eene reukflesch, +die op den schoorsteen stond, was met heldere metaalvlekken bedekt, +die er zoo vast aan hechtten, alsof zij er op geëmailleerd waren. + + + + + + +HOOFDSTUK IV. + +VAN DE RIO NEGRO NAAR BAHIA BLANCA. + + +[24 Juli 1833.] + +De Beagle zeilde uit Maldonado en kwam den 3den Augustus ter hoogte +van de monding van de Rio Negro. Deze is de voornaamste rivier langs +de geheele kustlijn tusschen de Straat van Magelhaen en de Rio de la +Plata, en valt omstreeks 300 mijlen ten zuiden van den zeearm dezer +laatste in zee. Omtrent 50 jaar geleden, onder het oude Spaansche +gouvernement, was hier eene kleine kolonie gevestigd; en nog is +dit punt het zuidelijkste (41° B.) aan deze oostkust van Amerika, +dat door beschaafde menschen bewoond wordt. + +Het land nabij den riviermond is uitermate woest. Aan de zuidzijde +begint eene lange lijn van loodrechte klippen, die eene doorsnede van +den geologischen bodem van het land te zien geven. De lagen zijn van +zandsteen, en ééne laag was merkwaardig omdat zij bestond uit een vast +samenhangend conglomeraat van puimsteenen, die meer dan 400 mijlen +ver van de Andes afkomstig moeten zijn. Overal is de oppervlakte +bedekt met eene dikke laag grofzand, welke zich heinde en ver over +de open vlakte uitstrekt. Water is uiterst schaarsch, en waar het +nog gevonden wordt, altijd brak. Ook de plantengroei is schraal, +en hoewel er vele soorten struiken groeien, zijn alle met geweldige +doorns gewapend, die den vreemdeling schijnen te waarschuwen niet in +deze ongastvrije oorden door te dringen. + +Achttien mijlen ver de rivier op ligt de nederzetting. De weg volgt +den voet der steile rotsketen, die de noordelijke grens der groote +vallei vormt, waardoor de Rio Negro vloeit. Onderweg gingen wij +voorbij de ruïnen van eenige fraaie estáncias, die eenige jaren +geleden door de Indianen verwoest waren. Zij hadden verscheidene +aanvallen doorstaan. Een man, die bij een er van tegenwoordig was +geweest, gaf mij eene levendige beschrijving van het voorgevallene. De +bewoners waren voldoende van het plan ingelicht om al het vee en de +paarden naar den corrál te drijven die het huis omringde, [61] en +ook om een klein kanon op te stellen. De Indianen waren Araucaniërs +uit het zuiden van Chili, verscheidene honderden sterk en uitstekend +gedrild. Het eerst verschenen zij in twee groepen op een naburigen +heuvel; hier stegen zij af, ontdeden zich van hunne bonten mantels, +en gingen toen naakt tot de bestorming over. Het eenige wapen van +een Indiaan is een zeer lange bamboe of chuzo (spies), die met +struisveêren versierd is en in eene scherpe speerpunt eindigt. Mijn +zegsman scheen zich met bijzonderen schrik het gekletter dezer spiezen +te herinneren, toen de Indianen naderden. Nauwelijks waren zij in +de nabijheid, of de Cacique Pincheira eischte de belegerden op hunne +wapenen af te geven: anders zou hij hun allen de keel afsnijden. Daar +dit vermoedelijk toch gebeurd zou zijn indien zij binnenkwamen, +werd de opeisching met eene hagelbui van kogels beantwoord. De +Indianen kwamen nu met groote vastberadenheid tot aan het paalwerk +van den corrál, maar zagen tot hunne verwondering, dat de palen +niet met lederen riemen doch met ijzeren spijkers waren gekoppeld, +die zij met hunne messen natuurlijk niet door konden snijden. Dit +redde het leven der christenen: vele gewonde Indianen werden door +hunne makkers weggedragen; en toen eindelijk een der onder-caciquen +gewond werd, schalde de horen het sein tot den aftocht. Zij keerden +naar hunne paarden terug en schenen krijgsraad te houden. Dit waren +voor de Spanjaarden angstige oogenblikken, daar al hun kruit en lood +verschoten was, behalve een paar kartetsen. Plotseling sprongen de +Indianen te paard en galoppeerden weg. Een volgende maal werden zij +nog spoediger afgeslagen. Een koelbloedige Franschman bediende het +kanon; hij wachtte tot de Indianen vlak bij waren, en overstelpte +hen toen met schroot, waardoor 39 man buiten gevecht werden gesteld; +en na zulk een verlies verstrooide zich natuurlijk de geheele bende. + +De stad wordt zoowel El Carmen als Patagones genoemd. Zij is gebouwd +op de helling van eene klip tegenover de rivier, en vele huizen +zijn zelfs in den zandsteen uitgehouwen. De rivier is ongeveer +twee- of driehonderd yards breed, alsmede diep en snel. De vele +eilanden met hunne wilgeboomen, gevoegd bij de vlakke landtongen +bieden, als men ze in het heldere zonlicht achter elkander op +den noordelijken zoom der breede groene vallei ziet liggen, een +allerschilderachtigsten aanblik. Het getal inwoners bedraagt niet +meer dan enkele honderden. Deze Spaansche koloniën dragen niet de +kiemen van ontwikkeling in zich, zooals de Engelsche. Hier wonen +verscheidene Indianen van echten bloede: de stam van den Cacique +Lucanee heeft steeds zijne tóldos [62] aan de grenzen der stad. Het +plaatselijk bestuur voorziet hen gedeeltelijk van levensmiddelen door +hun alle oude versleten paarden te geven, terwijl zij zelven wat met +het maken van paardedekken en ander voergerei verdienen. Deze Indianen +gaan voor beschaafd door; maar wat hun karakter gewonnen heeft door +een mindere mate van wreedheid, wordt bijna opgewogen door hunne +verregaande zedeloosheid. Niettemin zijn enkele jonge mannen op den +weg ter verbetering: zij willen werken, en een troep die onlangs op +eene robbenjacht uitging, gedroeg zich zeer goed. Nu genoten zij de +vruchten van hun werk door in zeer opzichtige, schoone kleêren rond +te loopen en flink te luieren. De smaak, dien zij in hunne kleeding +aan den dag legden, was bewonderenswaardig; en als men een dezer +jonge Indianen in een bronzen standbeeld had kunnen veranderen, +zou zijne drapeering hoogst bevallig zijn geweest. + +Op zekeren dag reed ik naar een groot zoutmeer of salina, dat 15 +mijlen van de stad ligt. Des winters vormt dit een ondiep pekelmeer, +dat des zomers in een veld van sneeuwwit zout verandert. De laag +nabij den rand is vier tot vijf inches dik, doch naar het midden +neemt de dikte toe. Dit meer was twee en een halve mijl lang en één +breed. In den omtrek vindt men andere, die vele malen grooter zijn, +en met een zoutbodem van twee en drie voet dikte, zelfs als zij des +winters onder water liggen. Zulk eene schitterend witte en vlakke +ruimte biedt een ongewoon schouwspel te midden van de bruine en +woeste vlakte. Eene aanzienlijke hoeveelheid zout wordt jaarlijks +uit de salina gewonnen, en groote stapels, sommige van honderd ton +gewicht, lagen ter verzending gereed. Het seizoen voor de ontginning +der salinas is de oogsttijd van Patagones, want daarvan hangt de +voorspoed der plaats af. Bijna de gansche bevolking kampeert aan +de oevers der rivier, en het volk wordt gebruikt om het zout in +ossenwagens aan land te halen. Dit zout kristalliseert in groote kuben, +en is bijzonder zuiver. Trenham Reeks is voor mij zoo vriendelijk +geweest er iets van te onderzoeken, en vindt er slechts 0.26% gips +en 0.22% aardbestanddeelen in. Het is zonderling, dat dit zout niet +zoo dienstig is voor het bewaren van vleesch, als zeezout van de +Kaap-Verdische Eilanden; en een koopman te Buenos Aires vertelde mij, +dat hij het 50% minder waard achtte. Zoodoende wordt er steeds zout +van de Kaap-Verdische Eilanden ingevoerd en met dat uit deze salinas +vermengd. De zuiverheid van het Patagonische zout, of het ontbreken +daarin van die andere zoutverbindingen welke steeds in zeewater worden +gevonden, is de eenig aanwijsbare grond voor deze minderwaardigheid: +eene gevolgtrekking, die waarschijnlijk niemand vermoed zou hebben, +maar door het onlangs gestaafde feit verklaard wordt, dat zoodanige +zouten 't best voor het bewaren van vleesch geschikt zijn, welke de +meeste oplosbare chloriden bevatten. + +De oever van het meer bestaat uit modder; en hierin liggen talrijke +groote gipskristallen, waarvan sommige drie inches lang zijn, terwijl +andere kristallen van zwavelzure soda (glauberzout) aan de oppervlakte +zijn verspreid. De Gauchos noemen het eerste "Padre del Sal" en het +tweede "Madre del Sal," daarbij bewerende, dat deze voorouderlijke +zouten steeds op de oevers der salinas voorkomen, als het water +begint te verdampen. De modder is zwart en heeft een stinkenden +reuk. Eerst kon ik mij niet voorstellen wat hiervan de oorzaak was; +doch later bemerkte ik, dat het schuim, hetwelk de wind naar het +strand dreef, groen gekleurd was, alsof het watermossen bevatte. Ik +poogde wat van die groene stof mee naar huis te nemen, maar slaagde +daarin ongelukkig niet. Sommige deelen van het meer schenen, op korten +afstand gezien, roodachtig gekleurd, hetgeen waarschijnlijk aan eenige +infusie-diertjes was toe te schrijven. Op vele plaatsen werd de modder +door talrijke wormen of Annelides van de eene of andere soort naar +boven geworpen. Hoe wonderlijk, dat er nog wezens in staat zijn om +in pekel te leven en tusschen kristallen van zwavelzure kalk en soda +rond te kruipen! En wat wordt er van deze wormen als de oppervlakte +gedurende den langen zomer tot eene vaste zoutlaag is verhard? + +Talrijke flamingo's (Phoenicopterus) bewonen dit meer, en broeden hier; +door geheel Patagonië, in Noord-Chili en op de Galápagos Eilanden +ontmoette ik deze vogels overal waar zoutmeren waren. Ik zag hen hier +rondwaden om voedsel te zoeken--vermoedelijk wormen die in den modder +graven; en de laatsten leven waarschijnlijk van infusie-diertjes of +watermossen. Zoo hebben wij dan eene kleine levende wereld op zich +zelve, die voor deze binnenlandsche pekelmeren geschikt is. Een klein +schaaldier (Cancer salinus) leeft, naar men zegt, in tallooze menigte +in de zoutputten van Lymington, [63] doch alleen in die, waar de +vloeistof door verdamping sterk geconcentreerd is (bij ongeveer 1/4 +pond zout op één pint water). Terecht mogen wij beweren, dat elk deel +van de wereld bewoonbaar is! Hetzij pekelmeren, of zoodanige, welke +onder vulkanische bergen verborgen zijn: hetzij warme minerale bronnen; +de uitgestrekte ruimten en diepten der zee; de hoogere streken van den +dampkring en zelfs het oppervlak der eeuwige sneeuw--alle onderhouden +organische wezens! + + + +Noordelijk van de Rio Negro, tusschen deze rivier en het bewoonde land +bij Buenos Aires, hebben de Spanjaarden slechts eene kleine kolonie, +welke onlangs te Bahia Blanca gevestigd is. De afstand in rechte lijn +naar Buenos Aires bedraagt op zeer weinig na 500 Britsche mijlen. Daar +de zwervende stammen der bereden Indianen, die steeds het grootste +deel van dit land bewoond hebben, de verwijderde estancias onlangs +zeer lastig vielen, rustte de regeering te Buenos Aires eenigen tijd +geleden een leger uit onder bevel van generaal Rosas, met het doel +hen uit te roeien. Thans waren de troepen gekampeerd aan de oevers +der Colorado-rivier, die omstreeks 80 mijlen ten noorden van de Rio +Negro ligt. Toen generaal Rosas Buenos Aires verliet, trok hij in +eene rechte lijn over de maagdelijke vlakten; en nadat het land op die +wijs vrijwel van Indianen gezuiverd was, liet hij op groote afstanden +kleine detachementen bereden soldaten achter (zoogenaamde posta's), +ten einde zoo de gemeenschap met de hoofdstad te onderhouden. Daar de +Beagle voornemens was Bahia Blanca voor kort te bezoeken, besloot ik +er over land heen te gaan; en eindelijk breidde ik mijn plan hiertoe +uit om den geheelen weg naar Buenos Aires over de posta's af te leggen. + +[11 Augustus.] + +Mr. Harris, een te Patagones wonend Engelschman, een gids en vijf +Gauchos, die zich naar het strijdvoerende leger begaven, waren mijne +reisgenooten. Zooals ik reeds zeide, ligt de Colorado omstreeks +80 mijlen ver; en daar wij langzaam reisden, waren wij twee en een +halven dag onder weg. De geheele streek die wij doortrokken, verdient +ternauwernood een beteren naam dan dien van woestijn. Water vindt +men er slechts in twee kleine putten en heet "frisch;" maar zelfs in +dezen tijd van het jaar--het regenseizoen--was het geheel brak. Des +zomers moet het hier een ellendige tocht zijn, want nu was hij al +mistroostig genoeg. Het dal van de Rio Negro is, ondanks zijn breedte, +geheel in de zandsteenvlakte uitgehold; want onmiddellijk boven den +oever waarop de stad ligt, begint een vlakke landstreek, die slechts +door enkele onbeduidende dalen en ondiepten wordt afgebroken. Overal +heeft het landschap hetzelfde dorre aanzien: een droge grofzandige +grond waarop bosjes bruin verweerd gras, en laag verspreid struikgewas +met doorns gewapend. + +Kort nadat wij de eerste bron voorbij waren, kregen wij een +vermaarden boom in zicht, dien de Indianen als het altaar van Walleechu +vereeren. Hij ligt op een hoog gedeelte der vlakte en is dus eene baak, +die op grooten afstand zichtbaar is. Zoodra een Indianenstam hem in +'t oog krijgt, beginnen zij hem met luide kreten te aanbidden. De +boom zelf is laag, doch vertakt en doornig; vlak boven den wortel +heeft hij eene middellijn van omstreeks drie voet. Hij staat geheel +alleen zonder buurman, en was werkelijk de eerste boom dien wij zagen; +later ontmoetten wij enkele andere van dezelfde soort; maar zij waren +verre van algemeen. Daar het winter was, had de boom geen bladeren; +doch in plaats hiervan tallooze draden, waaraan de verschillende +offeranden, als: sigaren, brood, vleesch, stukken doek, enz. waren +opgehangen. Arme Indianen, die niets beters hebben, trekken alleen +een draad uit hunne poncho's, en hechten dien aan den boom. Rijkere +Indianen zijn gewoon geestrijke dranken en maté in eene bepaalde +opening te gieten, en tabaksrook omhoog te blazen, in de meening +Walleechu zoodoende alle mogelijke genot te verschaffen. Om het +schouwspel te voltooien, was de boom door de gebleekte beenderen +van paarden omringd, die als offers geslacht waren geworden. Alle +Indianen van elken leeftijd en beide seksen brengen hunne offeranden; +zij denken dan, dat hunne paarden niet moede zullen worden en dat +zij zelven voorspoedig zullen zijn. De Gaucho die dit alles vertelde, +zeide, dat hij dit schouwspel in vredestijd gezien had, en dat hij en +anderen gewoon waren te wachten tot de Indianen hunne hielen hadden +gelicht, om dan de offeranden van Walleechu te stelen. + +De Gauchos denken, dat de Indianen den boom als den God zelven +beschouwen; maar het schijnt veel aannemelijker, dat zij hem voor het +altaar aanzien. De eenige reden die ik voor deze keus bedenken kan is, +dat de boom een baken is op een gevaarlijken tocht. De Sierra de la +Ventana is op zeer verren afstand zichtbaar; en een Gaucho vertelde +mij, dat hij eens enkele mijlen ten noorden van de Rio Colorado +met een Indiaan reed, toen deze plotseling hetzelfde luide geraas +begon te maken, dat op het eerste gezicht van den verwijderden boom +gebruikelijk is; tegelijk hield hij de hand voor het hoofd en wees +in de richting van de Sierra. Naar de reden hiervan gevraagd, zeide +de Indiaan in gebrekkig Spaansch: "Zie voor het eerst de Sierra." + +Omstreeks twee leagues voorbij dezen zeldzamen boom hielden wij halt om +te overnachten. Op dit oogenblik kregen de scherpziende Gauchos eene +ongelukkige koe in het oog, die zij in vollen ren achterna snelden, +weinige minuten later met hunne lazos binnensleepten en daarna +slachtten. Wij hadden hier de vier levensbehoeften "en el campo," +nl. gras voor de paarden, water (slechts een modderpoel), vleesch +en brandstof. De Gauchos waren hoogst vernuftig in het vinden van al +deze weelde, en weldra begonnen wij de arme koe op te peuzelen. Dit +was de eerste nacht dien ik onder den blooten hemel doorbracht, +met het gareel van mijn zadel als bed. Er ligt een groot genot in +het onafhankelijke leven van den Gaucho, waar deze elk oogenblik +zijn paard kan laten stilstaan en zeggen: "Hier zullen wij den nacht +doorbrengen." De doodsche stilte der vlakte, de wakende honden, de +zigeuner-gestalten der Gauchos, die om het vuur hun leger opsloegen, +hebben het beeld van dien eersten nacht zoo diep in mijne ziel gegrift, +dat ik het nimmer zal vergeten. + +Den volgenden dag vertoonde het land weer hetzelfde gelijkvormige +karakter, als boven is omschreven. Het wordt bewoond door enkele vogels +of dieren van iedere soort. Nu en dan kan men een hert of guanaco +(wilde lama of schaapkameel) zien; maar het Aguti (Cavia Patagonica) +[64] is de meest voorkomende viervoeter. Dit dier vertegenwoordigt +hier onze hazen, doch verschilt van deze in vele belangrijke punten, en +heeft bijv. slechts drie teenen aan de achtervoeten. Ook is het bijna +tweemaal zoo groot, bij een gewicht van 20 tot 25 Eng. ponden. Het +aguti is een getrouw vriend der woestijn; zoo is het iets gewoons +in dit landschap twee of drie in eene rechte lijn snel achter +elkander over deze woeste vlakten te zien springen. Men vindt hen +noordwaarts tot aan de sierra Tapalguen (37°30' breedte), waar de +vlakte plotseling groener en vochtiger wordt; en hunne zuidelijke +grens ligt tusschen Port Desiré en St.-Julian, waar de natuur van +het land niet verandert. Het is een zonderling feit, dat, hoewel +het aguti thans niet zoover zuidelijk als Port St.-Julian voorkomt, +kapitein Wood op zijne reis in het jaar 1670 zegt, dat zij daar +talrijk waren. Welke oorzaak kan het trekgebied van zulk een dier +in een uitgestrekt, onbewoond en schaars bezocht land veranderd +hebben? Ook blijkt uit het aantal door kapitein Wood op één dag +te Port Desiré geschoten stuks, dat zij daar vroeger aanmerkelijk +talrijker moeten geweest zijn dan nu. Daar, waar de bizcacha [65] +leeft en zijn hol maakt, maakt het aguti er gebruik van; waar echter, +zooals te Bahia Blanca, de bizcacha niet gevonden wordt, graaft het +aguti voor zichzelf. Hetzelfde gebeurt met den kleinen Pampas-uil +(Athene cunicularia), waarvan de beschrijving zoo dikwijls gezegd +heeft, dat hij als schildwacht aan den ingang der holen staat; +want in Oost-Banda is deze vogel, bij afwezigheid van de bizcacha, +verplicht zijn eigen woning te graven. + +Toen wij den volgenden morgen de Rio Colorado naderden, veranderde +de aanblik van het landschap. Weldra kwamen wij aan eene met gras +bedekte vlakte, die om hare bloemen, hooge klaver en kleine uilen +op de Pampas geleek. Ook trokken wij door een slijkmoeras van +aanzienlijke uitgestrektheid, dat des zomers opdroogt en met eene +korst van verschillende zouten bedekt wordt; om die reden draagt het +den naam van salitrál. Nu was het bedekt met lage sappige planten, +van gelijke soort als die aan het zeestrand groeien. + +Ter plaatse waar wij de Colorado overtrokken, is de rivier slechts +60 yards breed; doch in 't algemeen moet hare breedte het dubbele +bedragen. Haar loop is zeer bochtig en slingert zich tusschen +wilgeboomen en rietbanken. Naar men zegt is de afstand tot den +mond der rivier in rechte lijn negen leagues, maar te water vijf en +twintig. Toen wij in booten de rivier overstaken, werden wij door +talrijke troepen merriën opgehouden, die over de rivier zwommen +om eene afdeeling soldaten naar het binnenland te volgen. Koddiger +schouwspel heb ik nooit gezien dan die honderden en honderden koppen, +alle naar één kant gericht, met gespitste ooren, snuivende, gezwollen +neusgaten, en even boven het water uitstekende als een groote school +van eene of andere amphibie. Merrievleesch is het eenige voedsel, +dat de soldaten hebben als zij op expeditie zijn. Dit verschaft hun +eene groote gemakkelijkheid van beweging, aangezien paarden zeer ver +over deze vlakten gedreven kunnen worden. Men verzekerde mij, dat een +onbelast paard vele dagen achtereen honderd mijlen daags kan afleggen. + +Het kamp van generaal Rosas lag dicht bij de rivier, en vormde een +vierkant van wagens, kanonnen, stroohutten, enz. De manschappen waren +bijna allen cavaleristen; maar ik geloof, dat er nooit een leger +heeft bestaan zoo schelm- en bandietachtig als dit. Het meerendeel der +soldaten was van gemengd ras, van Negers, Indianen en Spanjaarden. Ik +weet niet waarom, maar lieden van dergelijke afkomst hebben zelden +eene gunstige gelaatsuitdrukking. Ik vroeg naar den officier van +administratie om mijn paspoort te toonen. Deze begon mij op de +hooghartigste en geheimzinnigste manier te ondervragen. Gelukkig +had ik een aanbevelingsbrief van het gouvernement te Buenos Aires +aan den commandant van Patagones. [66] Deze brief werd naar generaal +Rosas gebracht, die mij eene zeer beleefde boodschap zond, welke de +officier mij lachend en hoffelijk overbracht. Wij namen onzen intrek +in den rancho of hoeve van een merkwaardigen ouden Spanjaard, die +onder Napoleon op diens tocht naar Rusland gediend had. + +Wij toefden twee dagen aan de Rio Colorado. Ik had hier weinig te doen, +want het omringende land was een moeras, dat des zomers (December), +als de sneeuw op de Cordilleras smelt, door de rivier overstroomd +wordt. Mijne voornaamste bezigheid bestond in het gadeslaan van de +Indiaansche gezinnen, als zij in den rancho, waar wij logeerden, +kleine artikelen kwamen koopen. Er werd ondersteld, dat generaal +Rosas omstreeks 600 Indiaansche bondgenooten had. + +Deze Indianen behoorden tot een lang, fraai ras; doch later was aan +de Vuurlandsche wilden gemakkelijk te zien, hoezeer koude, gebrek +aan voedsel en geringere beschaving hetzelfde voorkomen afschuwelijk +maakten. Sommige schrijvers hebben in hunne bepaling van de eerste +menschenrassen deze Indianen in twee klassen verdeeld; maar dit is +zeker niet nauwkeurig. Onder de jonge vrouwen of chinas verdienden +enkele zelfs den naam van "schoon." Heur haar was grof, doch zwart +en glanzend, en zij droegen het in twee vlechten die tot aan het +middel hingen. Zij hadden eene hooge kleur en schitterende, fonkelende +oogen; hare beenen, voeten en armen waren klein en sierlijk gevormd; +hare enkels en soms hare middels prijkten met breede braceletten of +blauwe kralen. Geen belangwekkender schouwspel dan enkele van deze +gezinnen bijeen te zien. Eene moeder kwam dikwijls met een of twee +dochters op hetzelfde paard gezeten, naar onzen rancho. Zij reden +als mannen, maar met de knieën hooger opgetrokken. Deze gewoonte komt +misschien hieruit voort, dat zij bij het reizen steeds de lastpaarden +berijden. De vrouwen zijn verplicht de paarden te laden en te ontladen, +de tenten op te slaan voor den nacht, in 't kort, om als de vrouwen +van alle wilden, nuttige slavinnen te zijn. + +De mannen vechten, jagen, zorgen voor de paarden en maken het +rijgarnituur. Een hunner voornaamste bezigheden thuis is, twee +steenen zoolang tegen elkander te slaan, dat zij rond worden, om +daarvan bolas te maken. Met dit belangrijke wapen vangt de Indiaan +zijn wild, en ook zijn paard, dat vrij over de vlakte zwerft. In het +gevecht is zijne eerste poging het paard van zijn tegenstander met +de bolas te doen neertuimelen; en als deze door den val in de klem +raakt, hem met den chuzo te dooden. Grijpen de bolas slechts den hals +of het lichaam van een dier, zonder meer, dan worden zij den werper +dikwijls uit de handen gerukt en zijn verloren. Daar het afronden van +de steenen twee dagen werk eischt, is de vervaardiging daarvan eene +zeer gewone bezigheid. Verscheidene mannen en vrouwen hadden rood +geverfde gezichten; maar nooit zag ik de horizontale strepen, die +zoo algemeen zijn onder de Vuurlanders. Hun voornaamste trots is om +alles van zilver te hebben. Ik heb een cacique gezien, wiens sporen, +stijgbeugels, mesgreep en toom van dit metaal waren; hoofdstel en +teugels bestonden uit zilverdraad, niet dikker dan zweeptouw. Het +was een fraai gezicht een vurigen Indiaanschen hengst onder zulk +een schitterend tooisel te zien zwenken, wat aan de rijkunst een +merkwaardig kenmerk van sierlijkheid gaf. + +Generaal Rosas gaf zijn wensch te kennen mij te zien--eene +omstandigheid waarover ik later zeer verheugd was. Hij is een man van +buitengewoon karakter, en heeft een zeer overwegenden invloed in het +land, dien hij waarschijnlijk tot voorspoed en ontwikkeling ervan +zal aanwenden. [67] Naar men zegt, is hij eigenaar van 74 vierkante +leagues land en ongeveer 300000 stuks vee. Zijne landgoederen worden +voortreffelijk bestuurd en leveren veel meer koren op dan die van +anderen. Hij kreeg het eerst zijne vermaardheid door zijne wetten +voor zijn eigen landgoederen en door het onder tucht houden van +verscheidene honderden manschappen, waardoor hij in staat was de +aanvallen der Indianen met goed gevolg te weerstaan. Er zijn vele +verhalen in omloop over de ruwe manier waarop zijne wetten werden +toegepast. Een dezer was, dat niemand, op straffe van in het blok +te worden gesloten, des Zondags zijn mes mocht dragen; want daar +dit de voornaamste dag was voor dobbelen en drinken, ontstonden vele +twisten, die, wegens de algemeene gewoonte om met het mes te vechten, +dikwijls noodlottig eindigden. Op zekeren Zondag kwam de Gouverneur +in groot tenue de estáncia bezoeken. Deze onverwachte gebeurtenis +verraste generaal Rosas zoozeer, dat hij door den haast, waarin hij +den Gouverneur tegemoet ging, vergat zijn mes thuis te laten, dat naar +gewoonte in zijn gordel stak. De rentmeester tikte hem daarom op den +schouder en herinnerde hem aan de wet; waarop de generaal zich tot +den Gouverneur wendde, zeggende, dat het hem zeer speet, maar dat hij +in het blok moest en zelfs in zijn eigen huis geen macht had voordat +hij er weer uit kwam. Na een poos haalde men den rentmeester over +het blok te openen en den generaal vrij te laten; maar nauwelijks was +dit gebeurd, of Rosas keerde zich tot den rentmeester met de woorden: +"Nu hebt gij de wet overtreden en moet daarom mijne plaats in het blok +innemen." Dergelijke handelingen vielen in den smaak der Gauchos, die +allen een hoogen dunk hebben van hunne eigen waardigheid en gelijkheid. + +Generaal Rosas is ook een uitstekend ruiter--eene eigenschap van +geen geringe beteekenis in een land, waar een op de been gebracht +leger zijn generaal koos door de volgende proef. Een troep ongetemde +paarden werd in een corrál gedreven en door een poort, waarboven een +dwarsbalk hing, weer uitgelaten. Nu werd overeengekomen, dat wie van +den balk op een dezer paarden kon springen, terwijl het naar buiten +snelde, en in staat was zonder zadel of toom het niet alleen te +berijden, maar ook naar de deur van den corrál terug te brengen--hun +generaal zou zijn. De persoon, die daarin slaagde, werd dan gekozen +en vormde ongetwijfeld een geschikt generaal voor zulk een leger. Deze +buitengewone daad was ook door Rosas volbracht. + +Hierdoor en omdat hij zich in kleeding en gewoonten naar de Gauchos +schikte, heeft hij eene onbeperkte volksgunst in het land verworven, +en bijgevolg eene gebiedende macht. Een Engelsch koopman verzekerde +mij, dat een man, die een ander vermoord had, bij zijne gevangenneming +en toen hem naar de reden van zijn daad gevraagd werd, antwoordde: +"Hij sprak op oneerbiedige wijze over generaal Rosas; daarom doodde +ik hem." Een week later werd de moordenaar in vrijheid gesteld, +hetgeen zonder twijfel een daad was van de partij van den generaal, +en niet van dezen zelf. + +In gesprek is hij vol geestdrift, lichtgeraakt en zeer ernstig. Zijn +ernst gaat zelfs zeer ver. Ik hoorde een van zijne hofnarren (want +hij houdt er twee, zooals voorheen de baronnen), de volgende anecdote +vertellen: + +"Ik was zeer verlangend zeker muziekstuk te hooren, en zoo ging +ik twee- of driemaal naar den generaal om hem dit te vragen. Hij +antwoordde: "Ga aan uw werk, want ik ben bezig." Ik kwam voor de tweede +maal; toen zeide hij: "Als ge nog eens komt, zal ik u straffen." Toen +ik voor de derde maal vroeg, begon hij te lachen. Ik sidderde en +snelde de tent uit; maar het was te laat. Hij beval twee soldaten mij +te grijpen en op de palen te leggen. Ik smeekte bij alle heiligen in +den hemel mij te laten gaan; maar hij gaf niet toe. Als de generaal +lacht, spaart hij narren noch wijzen." + +De arme grappenmaker keek zeer verdrietig bij de herinnering aan +die straf. Deze is werkelijk zeer streng: vier palen worden in den +grond geslagen, en daarop legt men den man met de armen en beenen in +horizontalen stand, en laat hem zoo verscheidene uren liggen. Het +denkbeeld is blijkbaar ontleend aan de gewone manier om huiden te +drogen. Mijn gesprek met den generaal verliep zonder een enkelen +glimlach; en ik kreeg een paspoort en een bevel voor rijks-postpaarden, +welke beide stukken mij op de vriendelijkste en bereidwilligste manier +gegeven werden. + +Des morgens vertrokken wij naar Bahia Blanca, dat wij in twee dagen +bereikten. Toen wij het legerkamp verlieten, trokken wij voorbij de +toldos der Indianen. Deze zijn rond, als ovens, en met huiden overdekt; +bij den ingang van elke tent was een spits toeloopende chuzo in den +grond gestoken. De toldos waren in afzonderlijke groepen verdeeld, +welke tot de stammen der verschillende caciquen behoorden; en de +groepen wederom in kleinere, naar gelang van de bloedverwantschap +der eigenaars. Vele mijlen ver reisden wij door het dal van de Rio +Colorado. De alluviale vlakten aan den kant schenen vruchtbaar en deden +vermoeden, dat zij wel geschikt zijn voor den groei van koren. Van de +rivier noordwaarts gaande, kwamen wij spoedig in eene streek, die van +de vlakten ten zuiden der rivier verschilde. Wel was het land nog droog +en onvruchtbaar, maar het bevatte vele verschillende plantensoorten; +en het gras, hoewel bruin en verweerd, werd overvloediger naarmate +de doornstruiken schaarscher werden. Na eene kleine uitgestrektheid +verdwenen deze laatsten geheel, en was de kale vlakte nergens met +eenig struikgewas bedekt. Deze verandering in plantengroei kenmerkt +het begin der groote mergelkalk-formatie, waaruit de uitgestrekte +ruimte der Pampas bestaat en die het granietgesteente van Oost-Banda +bedekt. [68] Van de Straat van Magelhaen tot de Rio Colorado--een +afstand van omtrent 800 mijlen--bestaat de oppervlakte van het land +alom uit grof zand en keisteenen. De keisteenen zijn hoofdzakelijk +porfier en danken hun ontstaan vermoedelijk aan de rotsen van de +Cordilleras. Ten noorden van de Rio Colorado neemt de dikte dezer +formatie af, en worden de steenen uiterst klein; tegelijk houdt hier +de karakteristieke plantengroei van Patagonië op. + +Na omstreeks 25 mijl gereden te hebben, kwamen wij aan een breede +strook zandduinen, die zich, zoo ver het oog reikt, naar het oosten en +westen uitstrekt. Doordien deze zandheuvels op de klei rusten, doen +zij kleine waterpoelen ontstaan, en leveren zoodoende in dit droge +land een onwaardeerbaren toevoer van zoet water. Het groote voordeel, +dat uit holligheden en verhevenheden van den bodem voortvloeit, is +ons dikwijls niet duidelijk. De twee armzalige bronnen op den langen +tocht tusschen de Negro- en Colorado-rivieren waren een gevolg van +geringe oneffenheden in de vlakte; zonder deze zou geen druppel water +gevonden zijn. De strook zandduinen is omtrent acht mijlen breed, +en vormde waarschijnlijk in een vroeger tijdperk den rand van een +grooten riviermond, waar nu de Colorado vloeit. In dit district, waar +overtuigende bewijzen zijn van landrijzing in een niet lang verleden, +kunnen zulke beschouwingen moeilijk veronachtzaamd worden, al let men +ook alleen op de physisch geographische gesteldheid van het land. Na +de zandige streek te zijn doorgetrokken, kwamen wij des avonds aan een +der posthuizen; en daar de versche paarden op een afstand graasden, +besloten wij hier den nacht door te brengen. + +Het huis was gelegen aan den voet eener tusschen de honderd en +tweehonderd voet hooge verhevenheid--een zeer merkwaardig verschijnsel +in deze streek. Deze post werd bestuurd door een neger-luitenant, +uit Afrika geboortig. Tot zijn eer moet gezegd worden, dat er tusschen +de Colorado-rivier en Buenos Aires geen enkele rancho zoo net in orde +was als de zijne. Hij had eene kleine kamer voor vreemdelingen, en een +kleinen corrál voor de paarden, alles van takken en riet gemaakt; ook +had hij eene gracht om zijn huis gegraven als middel van verdediging +bij mogelijke aanvallen. Dit zou echter weinig gebaat hebben indien er +Indianen waren gekomen; maar zijn voornaamste troost scheen te liggen +in de gedachte om zijn leven duur te verkoopen. Kort te voren was er +des nachts een troep Indianen voorbij gekomen; zoo deze het posthuis +hadden opgemerkt, zou onze zwarte vriend met zijne vier soldaten +ongetwijfeld zijn omgebracht. Nergens ontmoette ik een beleefder en +voorkomender man dan deze neger; en daarom was het des te grievender +te zien, dat hij niet met ons wilde aanzitten en samen eten. + +Des morgens lieten wij zeer vroeg de paarden halen en zetten ons +andermaal in een opwekkenden galop. Wij reden voorbij de Cabeza +del Buey: een oude naam, die gegeven is aan den uitlooper van een +groot moeras, dat zich tot Bahia Blanca uitstrekt. Hier wisselden +wij van paarden en trokken eenige mijlen ver door slijklanden en +zoutmoerassen. Voor het laatst van paarden verwisselende, begonnen +wij opnieuw door den modder te waden. Plotseling viel mijn paard en +werd ik deerlijk in het zwarte slijk gedompeld--een zeer onaangenaam +voorval, als men niet in 't bezit van andere kleêren is. Eenige mijlen +van het fort ontmoetten wij een man, die ons vertelde, dat er een +groot kanon was afgevuurd, hetwelk een sein is dat er Indianen in de +buurt zijn. Onmiddellijk verlieten wij den weg en volgden den zoom +van een moeras, dat nog de beste gelegenheid tot vluchten biedt, als +men wordt nagezet. Tot onze blijdschap kwamen wij binnen de muren van +het fort, doch vernamen hier, dat al het alarm om niets was geweest, +daar de Indianen vreedzame lieden bleken te zijn, die naar Generaal +Rosas wilden gaan. + +Bahia Blanca verdient ternauwernood den naam van dorp. Enkele huizen +en de barakken voor de troepen zijn door eene diepe gracht en een +versterkten wal omgeven. De nederzetting is nog van jonge dagteekening +(1828), en heeft bij hare ontwikkeling moeilijke dagen doorleefd. Het +gouvernement van Buenos Aires nam haar onrechtmatig met geweld in +bezit, in plaats van het wijze voorbeeld der Spaansche onderkoningen te +volgen, die het land bij de oudere nederzetting aan de Rio Negro van +de Indianen kochten. Vandaar de behoefte aan vestingwerken; vandaar +de weinige huizen en het weinige bebouwde land buiten de grenzen der +omwalling. Zelfs het vee is niet veilig voor de aanvallen der Indianen +buiten de grensscheidingen der vlakte waarop de vesting staat. + +Wijl het punt van de haven waar de Beagle voornemens was te ankeren, +25 mijlen ver lag, kreeg ik van den commandant een gids en paarden mede +om te zien of het schip reeds was aangekomen. Bij het verlaten van de +groene grasvlakte, die zich langs den zoom van een beekje uitstrekte, +kwamen wij weldra in een wijde vlakke wildernis, bestaande uit zand, +zoutmoerassen of enkel modder. Sommige gedeelten waren met lage +kreupelbosschen bedekt, en andere met die sappige planten, welke +alléén tieren op plaatsen waar overvloed van zout is. In weerwil dat +het land slecht was, vloeide het over van struisvogels, herten, agutis +en armadillen of gordeldieren (Dasypus). Mijn gids vertelde mij, dat +hij twee maanden geleden er nauwelijks het leven had afgebracht; hij +jaagde met twee andere mannen niet ver van dit gedeelte van het land, +toen zij plotseling een troep Indianen ontmoetten, die hen nazetten, +weldra inhaalden en zijne twee vrienden doodden. Ook de pooten van +zijn eigen paard werden door de bolas gegrepen; maar hij sprong uit +den zadel en sneed het werptuig met zijn mes af. Terwijl hij dit +deed, was hij genoodzaakt om zijn paard heen te snellen, waarbij +hij twee ernstige wonden door hunne chuzos opliep. Weer in den zadel +springende, manoeuvreerde hij met verbazende vlugheid voor de lange +speren zijner vervolgers uit, die hem tot in 't gezicht van het fort +najoegen. Sedert dien tijd was er streng bevolen, dat niemand zich ver +van de nederzetting mocht verwijderen. Ik wist dit niet toen ik het +fort verliet, en had met verwondering gezien hoe ernstig mijn gids naar +een hert keek, dat geschrokken scheen door iets dat van verre opdook. + +Bij onze aankomst was de Beagle er nog niet, zoodat wij den +terugtocht aanvaardden; maar wijl de paarden spoedig vermoeid waren, +moesten wij op de vlakte bivouakeeren. Des morgens hadden wij een +gordeldier gevangen, dat, ofschoon een uitmuntend voedsel als het +in zijn pantser gebraden wordt, voor twee hongerige menschen geen +zeer krachtig ontbijt en middagmaal opleverde. Op de plek waar wij +den nacht zouden doorbrengen, was de grond omkorst met een laag van +zwavelzure soda en bevatte dus natuurlijk geen water. Toch wisten +vele kleinere knaagdieren zelfs hier hun leven op te houden, en den +halven nacht liet de tucutuco zijn zonderling zwak geknor onder mijn +hoofd hooren. Onze paarden waren van treurig gehalte, en in den loop +van den morgen waren zij wegens gebrek aan drinken spoedig uitgeput, +zoodat wij verplicht waren te loopen. Omstreeks 9 ure doodden de honden +een jonge geit, die wij braadden. Ik at er iets van, maar kreeg daarop +een ondragelijken dorst. Dit was des te verdrietiger, wijl het pas +geregend had en de weg vol was van kleine plassen helder water, waarvan +echter geen druppel drinkbaar. Ik was nauwelijks 20 uur zonder water +geweest, en slechts gedeeltelijk onder een blakende zon; toch maakte +de dorst mij zeer slap. Hoe sommige menschen twee of drie dagen in +zulke omstandigheden kunnen doorbrengen, kan ik niet begrijpen; maar +tevens moet ik bekennen, dat mijn gids er in 't geheel niet door leed +en zich verwonderde, dat één dag ontbering voor mij zoo'n straf was. + +Ik heb verscheidene malen er op gezinspeeld, dat de bodemoppervlakte +met een zoutkorst bedekt was. Dit verschijnsel is geheel iets anders +dan bij de salinas en meer ongewoon. In vele deelen van Zuid-Amerika, +waar het klimaat matig droog is, komen korstvormingen voor; doch +nergens heb ik ze zoo menigvuldig gezien als bij Bahia Blanca. Het +zout bestaat hier, en ook in andere deelen van Patagonië, hoofdzakelijk +uit zwavelzure soda met geringe bijmengsels van gewoon zout. Zoo lang +de grond in deze salitráles (gelijk de Spanjaarden hen ten onrechte +noemen, die deze stof voor salpeter aanzien) vochtig blijft, is er +niets anders te zien dan eene uitgestrekte vlakte met een zwarten +modderigen bodem, waarop verspreide bosjes van sappige planten. Keert +men echter na eene week hitte door een dezer streken terug, dan +staat men verbaasd de vlakte vierkante mijlen ver zoo wit te zien, +als ware er een fijne sneeuw gevallen, die hier en daar in hoopjes +is opgewaaid. Dit laatste verschijnsel wordt voornamelijk hierdoor +veroorzaakt, dat, gedurende de langzame verdamping van het vocht, +door ronde doode grasscheutjes, houtstompjes en stukken losse aarde +de zouten worden omhoog getrokken, in plaats van op den bodem der +waterpoelen te kristalliseeren. De salitráles komen voor op vlakke +gronden, die slechts enkele voeten boven den zeespiegel liggen, +of op alluviaal land dat aan rivieren grenst. Parchappe [69] vond, +dat de zoutkorst in de vlakte op enkele mijlen afstand van zee, +voornamelijk uit zwavelzure soda (Na2SO4) bestond, met slechts 7% +gewoon zout (NaCl), terwijl dichter bij de kust het gehalte aan +gewoon zout steeg tot 37 procent. Door deze omstandigheid zouden +wij geneigd zijn te gelooven, dat de zwavelzure soda in den bodem +ontstaan is uit het chloornatrium of zeezout, dat gedurende de +langzame en jongste rijzing van dit droge land aan de oppervlakte +is achtergebleven. Het geheele verschijnsel is wel de aandacht van +natuuronderzoekers waard. Bezitten de sappige, zoutopnemende planten, +die naar men weet veel soda bevatten, het vermogen chloornatrium te +ontleden? Levert de zwarte, stinkende modder, zoo rijk aan organische +stof, de zwavel en laatstelijk het zwavelzuur? + +Twee dagen later reed ik opnieuw naar de haven, toen mijn metgezel, +dezelfde van vroeger, niet ver van de plaats onzer bestemming drie +ruiters over de vlakte zag rennen. Onmiddellijk steeg hij af, en hen +opmerkzaam gadeslaande, zeide hij: + +"Zij rijden als Christenen; en niemand mag uit het fort!" + +De drie jagers vereenigden zich en stegen van hunne paarden. Eindelijk +sprong er een weer in den zadel en reed over den heuvel uit het +gezicht. + +"Wij moeten nu ook weer te paard. Laad uw pistool!" zeide mijn +metgezel, terwijl hij naar zijn zwaard keek. + +"Zijn dat Indianen?" vroeg ik. + +"Quien sabe?" [70] Zoo het er niet meer dan drie zijn, heeft het niet +veel te beteekenen." + +Toen viel mij in, dat de eene ruiter waarschijnlijk over den heuvel +was gegaan om de rest van den troep te halen; welk vermoeden ik mijn +makker mededeelde. Doch al wat ik ten antwoord kreeg was: + +"Quien sabe?" + +Langzaam en zonder tusschenpoozen verkende zijn oog den verren +horizon. Daar ik zijne buitengewone koelheid voor een overdreven grap +hield, vroeg ik hem waarom wij niet naar huis terugkeerden. Ik schrok +toen hij antwoordde: + +"Wij keeren terug, maar in eene richting die dicht langs een moeras +gaat. Hierin kunnen wij onze paarden laten galoppeeren zoover zij +kunnen, en dan op onze eigen beenen vertrouwen. Zoo is er geen gevaar." + +Ik vertrouwde daar niet zoo geheel op, en wilde onzen draf versnellen. + +"Neen," sprak hij, "niet voordat zij het doen." + +Als een kleine verhevenheid ons aan het oog onttrok, reden wij +stapvoets. Eindelijk bereikten wij een dal, sloegen links af en +draafden snel naar den voet van een heuvel. Mijn metgezel gaf mij zijn +paard om vast te houden, deed de honden knielen, en kroop op handen +en voeten rond om de ruiters te verkennen. In die houding bleef hij +eenigen tijd; maar eindelijk barstte hij in een gelach uit, en riep: + +"Son mujeres!" (Het zijn vrouwen.) + +Nu herkende hij in haar de vrouw en schoonzuster van den zoon van +den majoor, die naar struisvogeleieren zochten. Ik heb opzettelijk +het gedrag van dezen man beschreven, omdat hij handelde in de volle +overtuiging dat zij Indianen waren. Doch zoodra was deze dwaze +vergissing ontdekt, of hij noemde mij honderd redenen, waarom het +geen Indianen zijn konden. Op die oogenblikken had hij echter al deze +redenen vergeten. Wij reden daarop kalm en gerustgesteld naar een +hoog punt, Punta Alta genaamd, waar wij de groote haven van Bahia +Blanca bijna geheel konden overzien. + +De uitgestrekte watervlakte wordt door talrijke groote modderbanken +verstopt, welke de inwoners Cangrejáles noemen, vanwege het aantal +kleine krabben. De modder is zoo week, dat het zelfs over zeer +korte afstanden onmogelijk is er over te loopen. Van vele banken is +de oppervlakte met hooge biezen bedekt, waarvan de toppen alleen +bij hoog water zichtbaar zijn. Eens, toen wij in eene boot zaten, +geraakten wij in deze ondiepten zoo verdwaald, dat wij er met veel +moeite weer uit kwamen. Er was niets te zien dan vlakke modderplaten; +de lucht was niet zeer helder en met sterke straalbreking, of, zooals +de zeelieden zeggen: "Een sterke kimrijzing." Het eenige niet vlakke +voorwerp, dat binnen het bereik van ons oog lag, was de horizon; +de biezen geleken op struiken die in de lucht hingen, het water op +modderbanken en de modderbanken op water. + +Wij overnachtten op Punta Alta, waar ik mij bezighield met het zoeken +naar fossiele beenderen, wijl dit punt een waar graf is van monsters +van uitgestorven diersoorten. De avond was volkomen stil en helder, +en de uiterst eentonige aanblik der omgeving maakte hem aantrekkelijk +zelfs te midden van modderbanken en zeemeeuwen, van zandheuvels en +gieren. Toen wij des morgens terugreden, kruisten wij een zeer versch +spoor van een Puma, [71] maar konden hem niet vinden. Ook zagen +wij een paar Zorillo's of Peruaansche stinkdieren, die niet vaak +gevonden worden. Wat zijn voorkomen betreft, gelijkt de zorillo in +'t algemeen op een bunzing, maar is iets grooter en naar verhouding +veel dikker. In het bewustzijn van zijne macht, zwerft hij bij dag +over de open vlakte en vreest menschen noch honden. Als een hond tot +den aanval wordt gedwongen, doen een paar druppels van de stinkende +olie, die een hevige ziekte en ettering uit den neus tengevolge +heeft, zijn moed terstond bekoelen. Wat eens er mede besmet wordt, +is voor altijd onbruikbaar. Azara zegt, dat de reuk op een league +afstand kan worden waargenomen; en meer dan eens, als wij de haven +van Montevideo bij landwind binnenvoeren, hebben wij den stank van +dit dier zelfs aan boord van de Beagle bemerkt. Een feit is 't, +dat elk dier den zorillo eerbiedig uit den weg gaat. + + + + + + +HOOFDSTUK V. + +BAHIA BLANCA. + + +Den 24sten Augustus kwam de Beagle hier aan, en zeilde een week +later naar de Plata. Met goedvinden van kapitein Fitz-Roy werd ik +achtergelaten om over land naar Buenos Aires te reizen. Ik zal hier +eenige waarnemingen vermelden, die gedurende dit bezoek en bij eene +vorige gelegenheid, toen de Beagle met het opmeten van de haven bezig +was, gedaan werden. + +Op enkele mijlen afstands van de kust behoort de vlakte tot de groote +Pampas-formatie, welke deels uit roode klei en deels uit een sterk +kalkhoudend mergelgesteente bestaat. Dichter bij de kust zijn eenige +vlakten gevormd uit het puin der bovenvlakte, alsmede uit modder, +kiezel en zand, die gedurende de langzame rijzing van het land door +de zee zijn opgeworpen. Een bewijs van die rijzing zien wij in de +drooggelegde lagen met jonge schelpsoorten, en de ronde puimsteenen die +over het land verspreid zijn. Op Punta Alta hebben wij eene doorsnede +van een dezer later gevormde kleine vlakten, die zeer belangwekkend +is om het aantal en het ongewone karakter der overblijfsels van +reusachtige landdieren, welke hier bedolven liggen. Deze zijn door +Prof. Richard Owen uitvoerig beschreven in de Dierkunde van de Reis +van de Beagle, en berusten bij het College of Surgeons. Ik zal hier +slechts eene korte schets geven van hunne geaardheid. + +Ten eerste: stukken van drie hoofden en andere beenderen van het +Megatherium, welks groote afmetingen door den naam worden uitgedrukt +[72]--Ten tweede: de Megalonyx, een groot daaraan verwant dier--Ten +derde: het Scelidotherium, [73] eveneens een verwante soort, waarvan +ik een bijna volledig skelet vond. Het moet bijna zoo groot geweest +zijn als een rhinoceros; in den bouw van zijn hoofd komt het, volgens +Richard Owen, het dichtst bij den Kaapschen Miereneter (Myrmecophaga); +maar in enkele andere opzichten komt het met de armadillen overeen +[74]--Ten vierde: de Mylodon Darwinii, een naverwant geslacht van +weinig mindere grootte--Ten vijfde: een andere reusachtige viervoeter, +ook tot de Edentata of Tandeloozen behoorende--Ten zesde: een groot +dier met een beenachtig, in vakken verdeeld pantser, dat veel van +een armadil wegheeft--Ten zevende: een uitgestorven paardensoort, +waarop ik nader zal terugkomen--Ten achtste: een tand van een tot de +Pachydermata of Dikhuidigen behoorend dier, waarschijnlijk hetzelfde +als de Macrauchenia: [75] een zeer groot dier met een langen hals, +evenals een kameel, waarop ik eveneens zal terugkomen--Eindelijk: +de Toxodon, een der zonderlingste dieren welke ooit ontdekt zijn; in +grootte evenaarde het een oliphant of megatherium, maar de bouw zijner +tanden--gelijk Owen opmerkt--getuigt onwederlegbaar, dat het nauw aan +de Knaagdieren verwant was, de orde die tegenwoordig het meerendeel +der kleinste viervoetige dieren omvat. In vele opzichten is het aan de +Pachydermata verwant; naar den stand zijner oogen, ooren en neusgaten +te oordeelen, was het vermoedelijk een waterdier, gelijk de doegong +(Halicore) of manati (Manatus), waaraan het eveneens verwant is. [76] +Hoe wonderlijk scherp zijn thans de verschillende orden gescheiden, die +in den bouw van den Toxodon op verschillende wijzen vereenigd waren! + +Men vond de overblijfselen dezer 9 groote viervoeters, met vele +losse beenderen, binnen eene ruimte van omtrent 200 vierkante yards +in den bodem van het strand bedolven. Het is een merkwaardig feit, +dat zooveel verschillende species bijeen gevonden worden, en getuigt +hoe veelsoortig de oude bewoners van dit land moeten geweest zijn. Op +ongeveer 30 mijlen afstand van Punta Alta, vond ik in eene kliprots +van roode aarde verscheidene brokstukken van beenderen: enkele van +aanzienlijke grootte. Daaronder waren de tanden van een knaagdier, +welke in grootte zeer op die van de Capybara geleken, wier gewoonten +wij reeds vroeger beschreven hebben, en dat dus waarschijnlijk een +waterdier was. Ook was er een stuk van het hoofd van een Ctenomys: +eene soort, die van den tucutuco verschilde, doch er in 't algemeen +zeer op geleek. De roode aarde, evenals die van de Pampas waarin deze +overblijfsels bedolven waren, bevat, volgens Prof. Ehrenberg, acht +zoetwater- en één zoutwater-infusie-diertjes, en was dus waarschijnlijk +een riviermond-bezinksel. + +De overblijfsels te Punta Alta waren in gelaagd kiezelzand en rooden +modder begraven, juist zooals de zee thans op een ondiepen oever +zou kunnen neerslaan. Zij lagen dooreen met 23 soorten schelpen, +waarvan 13 nieuwere en 4 andere, die nauw aan nieuwere vormen verwant +waren. Of de zes overige uitgestorven of eenvoudig onbekend zijn, +is onzeker, wijl op deze kust nog weinig schelpdierenverzamelingen +gehouden zijn geworden. Daar echter de jongere soorten in nagenoeg +dezelfde getalverhouding bedolven lagen met die welke nu in de baai +leven, geloof ik dat er weinig twijfel bestaat of deze laag behoort +tot een zeer jonge tertiaire formatie. Uit het feit, dat de beenderen +van het Scelidotherium (waaronder zelfs de knieschijf of patella) in +hunne juiste standen begraven waren, en dat het beenachtig pantser +van het groote armadil-achtige dier tegelijk met de beenderen van +een zijner pooten zoo goed bewaard zijn gebleven, mogen wij veilig +besluiten, dat deze overblijfsels versch en door hunne ligamenten +verbonden waren, toen zij met de schelpen in het kiezel werden +afgezet. Bijgevolg hebben wij goede bewijzen, dat de bovengenoemde +reusachtige viervoeters, die meer van de tegenwoordige verschillen +dan de oudste tertiaire viervoeters in Europa, leefden toen de zee +met de meeste harer tegenwoordige bewoners bevolkt was; en hebben wij +die merkwaardige wet bevestigd, waarop Charles Lyell zoo vaak gewezen +heeft: namelijk: dat de levensduur der soorten bij de Zoogdieren over +het geheel korter is dan die der Testacea of schelpdieren. [77] + +De aanzienlijke grootte van de beenderen der Megatheroida (waartoe +het Megatherium, Megalonyx, Scelidotherium en Mylodon behooren), +is inderdaad verrassend. De leefwijzen dezer dieren brachten +natuuronderzoekers geheel in verlegenheid, totdat Prof. Owen het +vraagstuk onlangs met merkwaardige scherpzinnigheid oploste. [78] De +tanden bewijzen door hun eenvoudigen bouw, dat deze Megatheroida van +plantenvoedsel leefden, en waarschijnlijk van de bladeren en kleinere +takken van boomen. Hunne zware lichaamsvormen en groote, sterke +gekromde klauwen [79] schijnen zoo weinig voor locomotie of verandering +van plaats geschikt, dat enkele uitnemende natuuronderzoekers +werkelijk gemeend hebben, dat zij, evenals de Luiaards, waaraan +zij nauw verwant zijn, hun voedsel zochten door achterwaarts uit de +boomen te klimmen, en de bladeren er van te eten. Het was een stout, +om niet te zeggen ongerijmd denkbeeld aan te nemen, dat er vóór het +Diluvium zelfs boomen bestaan hebben, waarvan de takken sterk genoeg +geweest zouden zijn om dieren te dragen, zoo groot als oliphanten. [80] +Prof. Owen gelooft met veel meer waarschijnlijkheid, dat deze dieren, +in plaats van in boomen te klimmen, de takken tot zich omlaag trokken, +en de kleinere bij de wortels afbraken, om zich zoo met de bladeren +te voeden. De kolossale breedte en zwaarte van hunne achterdeelen, +die men zich moeilijk kan voorstellen zonder ze gezien te hebben, +worden, van dit standpunt gezien, een blijkbaar voordeel in plaats van +een last; hunne schijnbare logheid of plompheid verdwijnt. Met hunne +groote staarten en reusachtige hielen evenals een drievoet stevig op +den grond staande, konden zij al de kracht hunner geweldige armen +en groote klauwen vrijelijk gebruiken. Inderdaad, sterke wortels +moet de boom gehad hebben, die aan zulke kracht weerstand bood! De +Mylodon bezat daarenboven eene zeer rekbare tong, evenals de giraffe, +welke aldus, door een van die schoone voorzorgen der natuur, met zijn +langen hals zijn bladvoedsel bereikt. Ik moet hierbij opmerken, dat, +volgens Bruce, de oliphant in Abyssinië, als hij de bladeren met zijn +snuit niet kan bereiken, met zijn slagtanden diepe inkervingen maakt +in den stam van den boom, op en neer en overal in 't rond, totdat de +boom genoegzaam verzwakt is om te worden doorgebroken. + +De lagen, die bovengenoemde versteende resten bevatten, liggen +slechts 15 tot 20 voet boven hoogwaterpeil; indien er dus geen +tusschenperiode van daling geweest is (waarvan wij geen bewijs hebben), +is de landrijzing, sedert de groote viervoeters over de omringende +vlakten zwierven, gering geweest, en moet het uiterlijk voorkomen van +het land destijds bijna hetzelfde geweest zijn als nu. Hoedanig--zoo +vraagt men natuurlijk allicht--was het karakter der plantenwereld in +dat geologisch tijdperk? Was het land even ellendig onvruchtbaar, als +het nu is? Daar zoovele van de mede begraven schelpdieren dezelfde +zijn als die welke thans in de baai leven, was ik eerst geneigd te +gelooven, dat de voormalige plantengroei vermoedelijk gelijk was aan +de bestaande. Maar dit zou eene verkeerde gevolgtrekking geweest zijn; +want eenige van deze zelfde schelpdieren leven aan de plantenrijke kust +van Brazilië; en in 't algemeen is het karakter der zeebewoners een +onbruikbare gids ter beoordeeling van de landbewoners. Toch geloof ik +niet, op grond van de volgende overwegingen, dat het feit dat vele +reusachtige viervoeters op de vlakte rondom Bahia Blanca geleefd +hebben, op zichzelf een veilige grond is voor de onderstelling, dat +zij vroeger met een weligen plantengroei bedekt waren. Ik twijfel niet, +of de dorre, eenigszins zuidelijk bij de Rio Negro gelegen landstreek +met hare doornige verspreide boomen, zou vele en groote viervoeters +kunnen onderhouden. + + + +Dat groote dieren een weligen plantengroei vereischen, is eene +algemeene onderstelling geweest, die van het eene boek in het andere is +overgegaan; maar ik aarzel niet te zeggen, dat zij geheel valsch is, en +dat zij het oordeel der geologen over eenige punten van groot belang in +de oude geschiedenis der wereld ongeldig heeft gemaakt. Waarschijnlijk +is het vooroordeel afkomstig uit Indië en de Indische eilanden, +waar troepen oliphanten, maagdelijke wouden en ondoordringbare +dsjungels [81] in ieders geest samengaan. Nemen wij echter het een +of ander werk over reizen in de zuidelijke streken van Afrika ter +hand, dan zullen wij op bijna elke bladzijde zinspelingen vinden +op het woestijnachtige karakter der streek, of op het aantal groote +dieren die haar bewonen. Hetzelfde blijkt uit de vele teekeningen, +welke van verschillende deelen uit het binnenland in 't licht zijn +gegeven. Toen de Beagle in Kaapstad was, deed ik een uitstapje van +eenige dagen het land in, dat minstens voldoende was om hetgeen ik +gelezen had duidelijker te maken. + +Andrew Smith, die aan het hoofd van zijn vermetelen troep er +onlangs in geslaagd is den Steenbokskeerkring te passeeren, bericht +mij, dat, zoo men het zuidelijk deel van Afrika in zijn geheel +beschouwt, er geen twijfel kan bestaan dat het een dor land is. Aan +de zuidelijke en zuidoostelijke kusten zijn eenige fraaie wouden; +maar deze uitgezonderd, kan de reiziger dagen lang door open vlakten +trekken, die met een armen en schralen plantengroei bedekt zijn. Het +is moeilijk een juist denkbeeld te geven van vergelijkende trappen +van vruchtbaarheid; doch veilig kan men zeggen, dat de rijkdom der +plantenwereld welken Groot-Brittannië op zekeren tijd [82] bezit, +dien van eene gelijke oppervlakte in de binnenlanden van Zuid-Afrika +misschien zelfs tienmaal overtreft. Het feit, dat ossenwagens in elke +richting kunnen rijden, behalve in de nabijheid der kust, zonder meer +dan een half uur oponthoud nu en dan voor het weghakken van struiken, +geeft misschien een duidelijker begrip van de schaarschheid van den +plantengroei. + +Werpen wij nu een blik op de dieren, die deze wijde vlakten bewonen, +dan zullen wij hen vinden in buitengewoon groot aantal, gepaard aan +een reusachtig volume. Wij noemen hier den oliphant; drie soorten +rhinoceros (en volgens Dr. Smith nog twee andere); het nijlpaard; +de giraffe; den Zuid-Afrikaanschen os (Bos caffer), zoo groot als een +volwassen stier; den weinig minder grooten eland; twee zebra's; den +quagga (paard-zebra); twee gnoe's (paard- of stierhert) en verscheidene +antilopen, die zelfs grooter zijn dan de laatstgenoemde dieren. Nu +zou men wellicht denken, dat, ofschoon de species talrijk zijn, het +aantal individuën van elke soort gering is. Door de welwillendheid +van Dr. Smith ben ik in staat aan te toonen, dat dit niet het geval +is. Hij bericht mij, dat hij op 24° breedte gedurende ééne dagreis met +de ossenwagens, zonder zich ver naar links of naar rechts te begeven, +tusschen de 100 en 150 rhinocerossen zag, welke tot drie soorten +behoorden. Denzelfden dag zag hij verscheidene kudden giraffen, te +zamen ongeveer een honderdtal; en ofschoon geen oliphant gezien werd, +waren zij toch in dat district te vinden. Op weinig meer dan een +uur gaans van hunne legerplaats van den vorigen nacht, doodde zijn +gezelschap op ééne plek acht nijlpaarden en zag er nog verscheidene +meer. In dezelfde rivier waren ook krokodillen. Natuurlijk was +het een zeer buitengewoon geval zooveel groote dieren bijeen te +zien; maar blijkbaar bewijst het, dat zij er in groot aantal moeten +bestaan. Dr. Smith beschrijft het land, waardoor hij dien dag reisde, +als dun bedekt met gras, met struiken van omtrent vier voet hoogte, +en nog dunner met mimosa-boschjes. Niets belette den wagens in bijna +rechte lijn voort te gaan. + +Behalve deze groote dieren, heeft elk die ook maar even met de +natuurlijke historie van de Kaap bekend is, gelezen van de groote +kudden antilopen, welke alleen bij zwermen trekvogels te vergelijken +zijn. Voorts pleit het aantal leeuwen, panthers en hyena's, +alsook de menigte roofvogels duidelijk voor den overvloed der +kleinere viervoetige dieren. Op één avond telde men zeven leeuwen, +die tegelijk om de legerplaats van Dr. Smith slopen. Zooals deze +bekwame natuuronderzoeker mij opmerkte, moet het dagelijksch bloedbad +in Zuid-Afrika schrikbarend groot zijn! Ik beken, dat het werkelijk +verrassend is hoe zulk een menigte dieren bestaan kan vinden in een +land, dat zoo weinig voedsel voortbrengt. De grootere viervoeters +zwerven ongetwijfeld door uitgebreide streken om het te zoeken, en +hun voedsel bestaat hoofdzakelijk uit laaghout, dat waarschijnlijk +veel voedsel in een klein volume bevat. Ook bericht Dr. Smith mij, dat +de plantenwereld een snellen groei heeft; nauwelijks is een gedeelte +verbruikt, of een nieuwe voorraad neemt zijn plaats in. Er kan echter +geen twijfel bestaan, of onze ideeën over de schijnbare hoeveelheid +voedsel, noodig voor het onderhoud van groote viervoeters, zijn +zeer overdreven. Laat ons bedenken, dat de kameel, een dier van geen +geringe grootte, steeds als het zinnebeeld der woestijn beschouwd is. + +De meening, dat waar groote viervoeters leven, noodzakelijk een +welige plantengroei bestaan moet, is des te zonderlinger, omdat +het omgekeerde verre van waar is. Burchell deed mij de opmerking, +dat, toen hij Brazilië introk, niets hem zoozeer trof als de +pracht der Zuid-Amerikaansche plantenwereld in tegenstelling met +die van Zuid-Afrika, gevoegd bij de afwezigheid van alle groote +viervoeters. In zijne reizen [83] heeft hij de meening uitgesproken, +dat de vergelijking van de respectievelijke gewichten (zoo er voldoende +gegevens waren) van een gelijk aantal der grootste plantenetende +viervoeters uit elke landstreek, uiterst belangrijk zou zijn. Nemen +wij eenerzijds den oliphant, [84] het nijlpaard, de giraffe, den +Zuid-Afrikaanschen os (Bos caffer), den eland, en zeker drie, maar +vermoedelijk vijf soorten rhinocerossen; en aan Amerikaansche zijde +twee tapirs, den guanaco, drie herten, de vicugna (het Peruaansche +of Vigogne-schaap), het pecari, [85] de capybara (waarna wij onder de +apen moeten kiezen om het cijfer voltallig te maken): en plaatsen wij +nu deze twee groepen naast elkander, dan is het niet gemakkelijk meer +wanverhoudingen in grootte te bedenken dan deze reeksen ons te zien +geven. Volgens bovenstaande feiten moeten wij dus, tegen vroegere +waarschijnlijkheid in, [86] besluiten dat er onder de zoogdieren +geen nauwe verwantschap bestaat tusschen het volume der soorten en +de hoeveelheid planten in de door hen bewoonde landen. + +Wat het getal groote viervoeters betreft, bestaat er zeker geen streek +op aarde, die de vergelijking met Zuid-Afrika kan doorstaan. Na de +verschillende gegeven verhalen, zal het uiterst woestijnachtig karakter +dier streek wel niet betwist worden. In het werelddeel Europa moeten +wij naar de tertiaire tijdvakken teruggaan, om onder de zoogdieren +een staat van zaken te vinden, overeenkomende met dien, welke +thans aan de Kaap de Goede Hoop bestaat. Deze tertiaire tijdvakken, +die wij als buitengewoon rijk aan groote dieren mogen beschouwen, +omdat wij op sommige plaatsen de overblijfsels van vele formatiën +bijeengehoopt zien, konden moeilijk op meer groote viervoeters bogen, +dan nu Zuid-Afrika. Bij onze bespiegelingen, echter, over den aard der +plantenwereld gedurende die tijdvakken, zijn wij althans in zoover +verplicht bestaande analogieën in aanmerking te nemen, dat wij een +weligen plantengroei niet als volstrekt noodzakelijk beschouwen, nu +wij aan de Kaap de Goede Hoop een geheel anderen stand van zaken zien. + +Wij weten, dat de uiterste gewesten van Noord-Amerika, vele graden +boven de grens waar de grond op enkele voeten diepte voortdurend +bevroren is, met wouden van zwaar en hoog geboomte bedekt zijn. [87] +Evenzoo zien wij in Siberië wouden van berke-, denne-, espe- en +lorkeboomen groeien op eene breedte, [88] (64°), waar de gemiddelde +luchttemperatuur onder het vriespunt daalt, en waar de aarde zoo geheel +bevroren is, dat de karkas van een daarin begraven dier volkomen +bewaard is. Met deze feiten voor oogen moeten wij, wat alleen de +quantiteit van den plantengroei betreft, toegeven, dat de groote +viervoeters der latere tertiaire tijdvakken in de meeste gedeelten +van Noord-Europa en Azië geleefd kunnen hebben op de plaatsen waar +thans hunne overblijfselen worden gevonden. Ik spreek hier niet van +de soort planten, noodig voor hun onderhoud; want daar er bewijzen +zijn van physieke veranderingen en de dieren uitgestorven zijn, mogen +wij aannemen, dat ook de plantsoorten verandering hebben ondergaan. + +Men veroorlove mij hierbij te voegen, dat deze opmerkingen rechtstreeks +gelden voor de in het ijs bewaard gebleven Siberische dieren. De vaste +overtuiging dat eene vegetatie, welke het kenmerk bezat van tropischen +rijkdom, noodig was voor het onderhoud van zulke groote dieren, en +de onmogelijkheid om dit te rijmen met de nabijheid van eeuwigdurend +ijs, waren eene van de hoofdoorzaken der verschillende theorieën van +plotselinge klimaatomwentelingen en overweldigende natuurrampen, die +ter verklaring van hunne begraving werden uitgedacht. Ik onderstel +op verre na niet, dat het klimaat sinds den tijd waarin deze dieren +leefden die nu in het ijs begraven liggen, niet veranderd is. Voor +het oogenblik wil ik slechts aantoonen dat, voor zoover alleen de +hoeveelheid voedsel betreft, de oude rhinocerossen over de steppen +van Midden-Siberië, [89] zelfs in haren tegenwoordigen toestand, +gezworven kunnen hebben, evenzeer als de levende rhinocerossen en +oliphanten over de Karroos van Zuid-Afrika. + + + +Nu zal ik spreken over de leefwijzen van eenige meer belangrijke +vogels, die in de woeste vlakten van Noord-Patagonië thuis behoorden; +en allereerst van den grootsten, of Zuid-Amerikaanschen struisvogel. De +gewone eigenschappen van den struisvogel zijn aan ieder bekend. Zij +leven van plantaardig voedsel, als wortels en gras; maar te Bahia +Blanca heb ik herhaaldelijk drie of vier bij laag water naar de +uitgestrekte modderbanken zien komen (welke dan droog zijn), om, +zooals de Gauchos zeggen, zich met kleine visschen te voeden. Hoewel +zoo schuw, behoedzaam en eenzelvig van aard, en daarbij zoo vlug +ter been, wordt de struisvogel door de met bolas gewapende Indianen +of Gauchos zonder veel moeite gevangen. Als verscheidene ruiters in +een halven cirkel naderen, wordt hij verlegen en weet niet welken +kant uit te vluchten. In 't algemeen loopen zij bij voorkeur tegen +den wind in; maar bij den eersten aanloop slaan zij de vleugels uit +en zetten, evenals een schip, alle zeilen bij. Op een fraaien heeten +dag zag ik een aantal struisvogels een bosch van hooge biezen ingaan, +waar zij nederhurkten en zich schuil hielden, totdat men hen dicht +genaderd was. Niet algemeen bekend is het feit, dat struisvogels zich +licht te water begeven. Mr. King bericht mij, dat hij deze vogels +in de Baai van San Blas en te Port Valdès in Patagonië verscheidene +malen van het eene eiland naar het andere zag zwemmen. Zij liepen +het water in wanneer zij naar een punt gedreven werden, maar ook uit +eigen beweging, als men hen niet verschrikte; de afstand waarover +zij zwommen was ongeveer 200 yards. Onder het zwemmen vertoont zich +zeer weinig van hun lichaam boven water; hunne halzen zijn iets naar +voren gestrekt en langzaam komen zij verder. Tweemaal zag ik eenige +struisvogels over de rivier Santa Cruz zwemmen, op een plek waar deze +rivier circa 400 yards breed was en een snelle strooming had. Toen +kapitein Sturt de Murrumbidgee in Australië afzakte, zag hij twee emus +(ongehelmde casuarissen) bezig met zwemmen. + +De bewoners van het land onderscheiden, zelfs op een afstand, +gemakkelijk het mannetje van het wijfje. Het eerste is grooter en +donkerder van kleur, en heeft een dikkeren kop. [90] De struisvogel +[91]--ik geloof het mannetje--brengt een zonderling, diep klinkend, +fluitend geluid voort; toen ik dit voor het eerst hoorde, terwijl +ik tusschen eenige zandheuvels stond, dacht ik dat het van een wild +dier afkomstig was; want het is een geluid, dat men niet kan zeggen +vanwaar het komt, noch hoe ver het af is. Toen wij in de maanden +September en October te Bahia Blanca waren, werden de eieren in +buitengewoon aantal over het geheele land gevonden; zij liggen òf +verspreid en stuksgewijze, in welk geval zij nooit uitgebroed en +door de Spanjaarden guachos [92] genoemd worden--òf te zamen in een +ondiepe holte, die het nest vormt. Van de vier nesten die ik zag, +bevatten drie elk 22 eieren, en het vierde 27. Gedurende een dag jagen +te paard werden 64 eieren gevonden; van deze lagen 44 in twee nesten, +en de overige 20 waren verspreide guachos. Eenstemmig verklaren de +Gauchos--en er is geen reden om aan hunne woorden te twijfelen--dat +het mannetje alléén de eieren uitbroedt, en later de jongen eenigen +tijd vergezelt. Het mannetje ligt zeer dicht op het nest; ik zelf ben +er bijna over heen gereden. Men beweert, dat zij in zulke tijden soms +woest en zelfs gevaarlijk zijn, en dat zij een man te paard aanvallen, +pogende hem te schoppen en tegen hem op te springen. Mijn berichtgever +wees mij een oud man, die eens, door zulk een struisvogel achtervolgd, +in grooten angst verkeerd had. In Burchell's reizen in Zuid-Afrika +vind ik de opmerking: "Toen ik eens een mannetjes-struis gedood had, +wiens vederen morsig waren, vertelden mij de Hottentotten, dat het een +nestvogel was." Ik verneem, dat de mannelijke emu in den Zoölogischen +Tuin zich met de zorg over het nest belast; deze eigenschap is dus +aan de familie gemeen. + +De Gauchos getuigen eenstemmig, dat verscheidene wijfjes in één +nest leggen; en met zekerheid is mij verteld, dat men vier of vijf +wijfjes op het midden van den dag achter elkander naar hetzelfde +nest heeft zien gaan. Ik kan er nog bijvoegen, dat men in Afrika +gelooft, dat twee of meer wijfjes in één nest leggen. [93] Ofschoon +deze gewoonte, oppervlakkig beschouwd, zeer vreemd schijnt, geloof +ik toch, dat de oorzaak op eenvoudige wijze te verklaren is. Het +getal eieren in het nest wisselt af van 20 tot 40, en zelfs tot 50 +(volgens Azara soms tot 70 of 80). Ofschoon het nu, deels omdat het +aantal in één district gevonden eieren zoo buitengewoon groot is in +verhouding tot de ouders, anderdeels wegens den bouw van het ovarium +bij het wijfje--zeer waarschijnlijk is, dat dit in den loop van het +seizoen een groot aantal eieren legt, moet de tijd daarvoor toch +zeer lang zijn. Azara zegt, [94] dat een wijfje in tammen staat 17 +eieren legde, elk na drie dagen tusschenruimte. Ware nu het wijfje +genoodzaakt hare eigen eieren te broeden voordat het laatste gelegd +was, dan zou het eerste waarschijnlijk bedorven of verrot zijn; maar +zoo elk op achtereenvolgende tijdstippen en in verschillende nesten een +paar eieren legde, en verscheidene wijfjes zich vereenigden (zooals +werkelijk bevestigd is), dan zouden de eieren in één verzameling +ongeveer even oud zijn. Zoo het getal eieren in één dezer nesten +gemiddeld niet grooter is (naar ik geloof) dan het aantal dat een +wijfje in het seizoen legt, moeten er evenveel nesten als wijfjes zijn, +en zal elk mannetje zijn juist aandeel in het werk der broeding hebben, +en wel gedurende een tijdperk dat de wijfjes waarschijnlijk niet +konden zitten, omdat zij nog niet al hare eieren gelegd hadden. [95] + +Reeds heb ik over het groot aantal guachos of verlaten eieren +gesproken, waarvan er op één dag twintig gevonden kunnen +worden. Zonderling schijnt het, dat zoo vele verloren gaan. Zou dit +niet hieruit voortkomen, dat vele wijfjes zich moeilijk vereenigen en +een mannetje vinden, bereid de taak der broeding op zich te nemen? Het +is duidelijk, dat er allereerst zekere neiging tot vereenigen moet +bestaan tusschen minstens twee wijfjes; anders zouden de eieren over de +uitgestrekte vlakten verspreid liggen op afstanden veel te groot opdat +het mannetje ze in één nest zou kunnen verzamelen. Enkele schrijvers +hebben gemeend, dat de verspreide eieren als voedsel voor de jonge +vogels gelegd werden. In Amerika kan dit moeilijk het geval wezen, daar +de guachos, ofschoon dikwijls bedorven en verrot, meestal heel zijn. + +Toen ik aan de Rio Negro in Noord-Patagonië was, hoorde ik de Gauchos +herhaaldelijk spreken over een zeer zeldzamen vogel, dien zij Avestruz +Petise noemden. [96] Zij beschreven hem als kleiner dan de gewone +struisvogel (die daar veel voorkomt), doch in 't algemeen er veel op +gelijkende. Zij zeiden, dat zijne kleur donker en gevlekt was, en dat +zijn pooten korter en lager gevederd waren dan die van den gewonen +struisvogel. Hij wordt gemakkelijker met de bolas gevangen dan de +andere soort. De weinige bewoners die beide soorten gezien hadden, +bevestigden dat zij de vogels op grooten afstand van elkander konden +onderscheiden. De eieren der kleine soort schenen echter meer algemeen +bekend; en tot mijne verbazing merkte ik op, dat zij zeer weinig +kleiner waren dan die van den Struthio rhea, doch eenigszins anders van +vorm en met een zweem naar lichtblauw. Deze soort vindt men zeer zelden +in de vlakten langs de Rio Negro; maar ongeveer 1°30' zuidelijker zijn +zij vrij talrijk. Gedurende mijn verblijf te Port Desiré in Patagonië +(48° breedte) schoot Martens een struisvogel. Bij het zien van dit +dier, vergat ik voor het oogenblik op de onverklaarbaarste wijze +de geheele species der Abestrúz Petise, en hield den vogel voor +een niet volwassen exemplaar der gewone soort. Hij was gekookt en +gegeten voordat mijn geheugen terugkeerde. Gelukkig waren kop, hals, +pooten, vleugels, verscheidene groote veêren en een groot stuk van +de huid bewaard gebleven, waaruit een nagenoeg volledig exemplaar +werd bijeengebracht en thans in het Museum der Zoological Society +tentoon gesteld is. Bij zijne beschrijving van deze nieuwe species, +heeft Gould mij de eer aangedaan ze naar mij te noemen. + +Onder de Patagonische Indianen in de Straat van Magelhaen vonden wij +een halfbloed Indiaan, die eenige jaren bij zijn stam geleefd had, +maar in de noordelijke provinciën geboren was. Ik vroeg hem of hij ooit +van den Abestrúz Petise gehoord had. Hij antwoordde met te zeggen: +"Wel, in deze zuidelijke streken zijn geen andere." Hij deelde mij +mede, dat het getal eieren in het nest van den Petise aanmerkelijk +kleiner is dan in dat der andere soort, namelijk gemiddeld niet +meer dan vijftien; maar hij verzekerde, dat zij door meer dan één +wijfje gelegd werden. Aan de Santa Cruz zagen wij verscheidene dezer +vogels. Zij waren uiterst voorzichtig, en ik geloof dat zij iemand +konden zien naderen op afstanden te ver om zelve gezien te worden. Bij +het opvaren van de rivier zagen wij er weinige; doch toen wij haar in +snelle vaart afzakten, werden er vele in troepen van twee, vier of vijf +gezien. Wij merkten op, dat deze vogel niet de vleugels uitspreidde als +hij zijn eersten aanloop nam, gelijk de noordelijke species gewoon is +te doen. Tot besluit wil ik opmerken dat de Struthio rhea het land van +La Plata bewoont tot 41° breedte--even bezuiden de Rio Negro, en dat +de Struthio Darwinii hem in zuidelijk Patagonië vervangt, zoodat het +deel nabij de Rio Negro onzijdig gebied is. Toen A. d'Orbigny zich aan +de Rio Negro bevond, deed hij groote moeite om dezen vogel machtig te +worden, wat hem echter nooit gelukt is. [97] Aan Dobrizhoffer was het +lang geleden bekend, dat er twee soorten struisvogels zijn. [98] Hij +zegt: "Daarbij moet gij weten, dat de emus in verschillende deelen van +het land in grootte en eigenschappen verschillen. Zij, die de vlakten +van Buenos Aires en Tucuman bewonen, zijn grooter en hebben zwarte, +witte en grijze veêren; de andere bij de Straat van Magelhaen zijn +kleiner en fraaier, want hunne witte veêren zijn aan het einde zwart +gepunt, en omgekeerd hebben hunne zwarte veêren witte punten." + +Een zeer zonderlinge kleine vogel, Tinochorus rumicivorus, is hier +inheemsch. In zijne eigenschappen en algemeen voorkomen draagt +hij ongeveer de kenmerken zoo van den kwartel als van de snip--hoe +verschillend deze ook zijn. Den Tinochorus vindt men over geheel +Zuid-Amerika, waar dorre vlakten of open droge weilanden zijn. Hij +bewoont paarsgewijze of in kleine troepen de eenzaamste plaatsen, +waar haast geen ander levend wezen bestaan kan. Als men hen nadert, +hurken zij laag bij den grond, en zijn dan zeer moeilijk hiervan te +onderscheiden. Wanneer zij voedsel zoeken, loopen zij langzaam, met de +pooten wijd vaneen. Op wegen en zandige plaatsen wentelen zij zich in +'t stof; en er zijn dan bepaalde plekken, waar men hen dag aan dag kan +vinden. Verschrikt, vliegen zij als patrijzen in ééne vlucht weg. In +al deze bijzonderheden: in den gespierden, voor plantaardig voedsel +geschikten krop; in den gewelfden bek en vleezige neusgaten, in de +korte pooten en vorm der voeten gelijkt de Tinochorus zeer veel op den +kwartel. Maar nauwelijks ziet men den vogel vliegen, of zijn geheele +voorkomen verandert; de lange puntige vleugels, zoo verschillend van +die in de orde der Gallinaceae; de onregelmatige wijze van vliegen, +en de klagende kreet, dien hij uit op het oogenblik van stijgen, doen +denken aan de snip. De jagers van de Beagle noemden hem eenstemmig de +kortsnavelige snip. Zijn skelet toont aan, dat hij werkelijk aan dit +geslacht, of liever aan de Orde der Steltloopers (Grallae) verwant is. + +De Tinochorus is nauw aan eenige andere Zuid-Amerikaansche vogels +verwant. Twee soorten van het geslacht Attagis zijn, wat hare +leefwijzen en gewoonten betreft, in bijna alle opzichten sneeuwhoenders +(Lagopus; familie der woudhoenders of Tetraonidae) [99]; de eene leeft +in Vuurland, boven de grenzen van het woudland, en de andere juist +onder de sneeuwgrens op de Cordilleras van Midden-Chili. Een vogel van +een ander naverwant geslacht, Chionis alba, bewoont de Zuidpoolstreken; +hij leeft van zeewier en schelpdieren op de rotsen, die met het +getij droog loopen. Ofschoon hij om eene onverklaarbare reden geen +zwempooten heeft, wordt hij dikwijls ver in zee aangetroffen. Deze +kleine vogel-familie is een dergene die, hoewel zij den systematischen +natuuronderzoeker nu niets dan moeilijkheden oplevert, ten slotte +door hare gewijzigde verwantschappen tot andere familiën dienstig kan +zijn om het groote schema van dit en vroegere tijdperken te openbaren, +naar hetwelk de organische wezens geschapen zijn. + +Het geslacht Furnarius omvat verscheidene soorten kleine vogels, +die op den grond leven en open droge streken bewonen. In bouw kunnen +zij niet bij eenigen Europeeschen vorm vergeleken worden. Ornithologen +hebben hen algemeen onder de Pimpelmeezen of Boomkruipers (Certhiidae) +[100] gerangschikt, ofschoon zij in al hunne gewoonten lijnrecht van +die familie afwijken. De best bekende soort is de gewone Ovenvogel van +La Plata, de Casara of Huizenmaker der Spanjaarden. Het nest, waaraan +hij zijn naam ontleent, bevindt zich op de meest blootgestelde punten: +als op den top van een paal, eene naakte rots of op een cactus. Het is +samengesteld uit modder en stukjes stroo, en heeft lange dikke wanden; +in vorm gelijkt het volmaakt op een oven of ingedrukten bijenkorf. De +opening is breed en gewelfd; en vlak vooraan in het nest is eene +afdeeling, die bijna tot het dak reikt en zoo eene voorkamer of +doorgang vormt naar het eigenlijke nest. + +Eene andere en kleinere soort Furnarius (F. cunicularius) gelijkt op +den ovenvogel in de meestal roodachtige tint zijner vederen, in een +eigenaardigen schellen herhaalden kreet, en in zijne zonderlinge manier +van loopen met sprongen. Om zijn verwantschap tot de Casara, noemen de +Spanjaarden hem Casarita (of kleine Huizenmaker), niettegenstaande de +bouw van zijn nest een geheel andere is. De casarita bouwt haar nest +op den bodem van een smal cilindervormig gat, dat zich ongeveer zes +voet horizontaal onder den grond heet uit te strekken. Verscheidene +landlieden vertelden mij, dat zij als jongens getracht hadden zulk +een nest uit te halen, maar bijna nooit het einde van het gat hadden +kunnen bereiken. De vogel kiest een lagen dam of stevigen zandgrond +aan den kant van een weg of stroom. Hier (in Bahia Blanca) zijn de +muren om de huizen van harden modder gebouwd; en ik merkte op, dat +een die eene binnenplaats omringde waar ik gelogeerd was, op een +twintigtal plaatsen van ronde gaten was doorboord. Op mijne vraag +aan den eigenaar naar de oorzaak hiervan, klaagde hij bitter over de +kleine casarita, waarvan ik later verscheidene aan het werk zag. Het +is merkwaardig te zien hoe onvatbaar deze vogels zijn om eenig begrip +van dikte te krijgen; want hoewel zij voortdurend over den lagen muur +fladderden, gingen zij vruchteloos voort met er doorheen te boren, +meenende dat de muur een uitmuntende dam voor hunne nesten was. Ik +twijfel niet of elke vogel moet zeer verbaasd geweest zijn, telkens +als hij aan den anderen kant het daglicht zag. + +Ik heb reeds bijna alle zoogdieren opgenoemd, die in dit land +voorkomen. Van armadillen vindt men drie soorten, namelijk: Dasypus +minutus of pichy; D. villosus of peludo, en de apár. De eerste +verspreidt zich 10 graden zuidelijker dan een der andere soorten; +een vierde soort, mulita, wordt op de breedte van Bahia Blanca of +zuidelijker niet aangetroffen. Deze vier soorten hebben bijna dezelfde +gewoonten; maar de peludo is een nachtdier, terwijl de andere bij dag +over de open vlakte zwerven en leven van kevers, larven, wortels en +zelfs van kleine slangen. De apár, gewoonlijk mataco geheeten, is +merkwaardig omdat hij slechts drie beweeglijke ringen heeft, [101] +terwijl de rest van zijn pantser bijna onbuigzaam is. Hij bezit het +vermogen zich tot een volkomen bal samen te rollen, evenals eene soort +Europeesche houtluis. In dezen toestand is hij veilig voor de aanvallen +van honden; want niet in staat den geheelen bol in zijn bek te nemen, +tracht de hond er in te bijten, met het gevolg dat de bal wegrolt. Het +gladde harde pantser van den Mataco biedt eene betere verdediging, +dan de scherpe pennen van het stekelvarken (Hystrix). + +De Pichy geeft de voorkeur aan een zeer drogen grond: en de zandduinen +bij de kust, waar hij vele maanden lang geen water kan proeven, zijn +zijn geliefkoosd toevluchtsoord. Dikwijls tracht hij aan de aandacht +te ontsnappen door zich plat tegen den grond te drukken. Gedurende +een dag rijden in de omstreken van Bahia Blanca komt men er meestal +verscheidene tegen. Op het oogenblik dat er een gezien werd, moest men +bijna van zijn paard vallen om hem te grijpen; want in een zachten +grond groef het dier zich zoo snel in, dat zijne achterpooten haast +verdwenen eer men af kon stijgen. Het schijnt bijna jammer zulke +aardige kleine dieren te dooden; want zooals een Gaucho, die zijn mes +op den rug van een hunner scherpte, terecht zeide: "Son tan mansos" +(Zij zijn zoo zachtaardig). + +Van kruipende dieren vindt men vele soorten. Een slang (Trigonocephalus +of Cophias) moet, wegens de grootte van het giftkanaal in hare +gifttanden, zeer doodelijk zijn. In tegenstelling met eenige andere +natuuronderzoekers, noemt Cuvier haar een subgenus van de Ratelslang +(Crotalus), staande tusschen deze en de adder (Vipera, Coluber). Deze +meening wordt bevestigd door een feit, hetwelk ik waarnam en dat mij +zeer merkwaardig en leerrijk toeschijnt, wijl het aantoont, dat elk +kenmerk neiging heeft tot langzame veranderingen, al is het ook in +zekeren zin onafhankelijk van den bouw zelven. Het staarteinde dezer +slang loopt uit in een punt, die zeer zwak vergroot wordt; als nu +de slang voortglijdt, brengt zij het laatste eindje in gestadige +trilling, zoodat, als het tegen het droge gras of struikgewas +aanslaat, een ratelend geluid wordt voortgebracht, dat op zes voet +afstands duidelijk hoorbaar is. Telkens als het dier geplaagd of +verrast werd, schudde het zijn staart; en de trillingen waren zeer +snel. De neiging tot deze gewone beweging bleek zelfs, zoolang het +lichaam zijne prikkelbaarheid behield. De Trigonocephalus heeft dus +in sommige opzichten den bouw van een adder, met de eigenschappen van +eene ratelslang; het geluid wordt hier echter door een eenvoudiger +inrichting voortgebracht. De gelaatsuitdrukking van deze slang was +afschuwelijk en woest; de pupil bestond uit een verticale spleet in +een gevlekte en koperkleurige iris; de kaken waren aan het ondereinde +breed, en de neus eindigde in een driehoekig uitsteeksel. Ik herinner +mij niet ooit iets leelijkers gezien te hebben, behalve misschien +enkele vledermuizen. Dit terugstootend uiterlijk is, geloof ik, +hieraan te wijten dat de trekken onderling geplaatst zijn in standen, +welke eenige overeenkomst hebben met die van het menschelijk gelaat; +en zoo verkrijgen wij eene schaal van afzichtelijkheid. + +Onder de familie der Batrachia of Kikvorschachtige Reptilia vond +ik eene kleine padde [102] (Phryniscus nigricans), die eene zeer +zonderlinge kleur bezat. Stellen wij ons voor, dat deze padde +eerst gedoopt werd in gitzwarten inkt, daarna gedroogd en eindelijk +gezet op een versch met helder vermiljoen geverwde plank, zoodat +zij, voortkruipende, hare voetzolen en een deel van het onderlijf +rood kleurde--dan zal men een goed denkbeeld krijgen van haar +voorkomen. Indien zij eene onbenoemde soort geweest was, had zij +stellig Diabolicus genoemd moeten worden, want deze padde is wel +geschikt om ons op een dwaalspoor te brengen. In plaats van eene +nachtelijke leefwijze te hebben, zooals andere padden, en in donkere +moerassige schuilhoeken te wonen, kruipt zij gedurende de hitte van +den dag over droge zandheuvels en dorre vlakten, waar geen droppel +water te vinden is. Voor het door haar vereischte vocht hangt zij +noodzakelijk van den dauw af, die waarschijnlijk door de huid wordt +opgeslurpt; want het is bekend, dat de huid dezer kruipende dieren +een sterk inzuigend vermogen bezit. Te Maldonado vond ik er een op +eene bijna even droge plek als te Bahia Blanca; en denkende haar +smakelijk te onthalen, bracht ik haar naar een waterplas. Het kleine +dier was echter niet alleen onbekwaam tot zwemmen, maar zou, geloof +ik, zonder hulp ook spoedig verdronken zijn. + +Van hagedissen (Lacerta) waren er verscheidene soorten; maar +slechts eene (Proctotretus multimaculatus) is merkwaardig om +hare eigenschappen. Zij leeft in het kale zand nabij de zeekust, +en kan door hare bonte kleur--bruine met wit, geelrood en vaalblauw +gespikkelde schubben--moeilijk van den omgevenden grond onderscheiden +worden. Wordt zij opgeschrikt, dan poogt zij zich aan ontdekking +te onttrekken door met uitgestrekte pooten, platgedrukt lichaam +en gesloten oogen zich dood te houden; nog verder lastig gevallen, +graaft zij zich met groote snelheid in het mulle zand. Door haar plat +lichaam en korte pooten kan deze hagedis niet vlug loopen. + +Ik zal hier enkele opmerkingen bijvoegen over het overwinteren van +dieren in dit gedeelte van Zuid-Amerika. Toen wij op 7 September 1832 +voor het eerst te Bahia Blanca kwamen, dachten wij, dat de natuur aan +deze zandige en droge streek bijna geen enkel levend wezen geschonken +had. Maar toen wij in den grond groeven, werden verscheidene insecten, +groote spinnen en hagedissen in half verstijfden toestand gevonden. Op +den 15den begonnen enkele dieren voor den dag te komen, en omstreeks +18 September (drie dagen vóór de nachtevening) kondigde alles het +begin der lente aan. De vlakten tooiden zich met de bloemen van een +bleekroode zuringklaver (Oxalis), wilde boonen, wederikplanten, [103] +en geraniums; en de vogels begonnen hunne eieren te leggen. Talrijke +insecten (Lamellicornia en Heteromera)--laatstgenoemden merkwaardig +om hunne diep gegraveerde lichamen, kropen langzaam rond; terwijl +de hagedissen, die standvastige bewoners van een zandigen bodem, in +alle richtingen wegsnelden. Gedurende de eerste elf dagen, toen de +natuur nog sliep, bedroeg de gemiddelde temperatuur uit waarnemingen, +welke om de twee uur aan boord van de Beagle gedaan werden, 51°; en +op het midden van den dag steeg de thermometer zelden boven 55°. Op +de elf volgende dagen, toen alle levende wezens zoo bezield werden, +was de gemiddelde temperatuur 58°, en op het midden van den dag +wisselde zij tusschen 60° en 70°. Hier was dus een stijging van 7° +voor de gemiddelde, maar eene grootere voor de maxima-temperatuur +voldoende om de levens-functiën te doen ontwaken. + +Te Montevideo, waar wij pas van daan waren gezeild, bedroeg in de 23 +dagen tusschen 26 Juli en 19 Augustus de gemiddelde temperatuur uit 276 +waarnemingen 58.4°; de heetste dag was gemiddeld 65.5° en de koudste +46°. Het laagste punt waarop de thermometer viel was 41.5°, en op het +midden van den dag steeg hij soms tot 69° of 70°. Ondanks deze hooge +temperatuur, lagen bijna alle kevers, verscheidene soorten spinnen, +slakken en landschelpdieren, padden en hagedissen verstijfd tusschen +de steenen. Boven hebben wij echter gezien, dat in het 4° zuidelijker +gelegen Bahia Blanca, waar het klimaat dus slechts zeer weinig kouder +is, diezelfde temperatuur met eene iets lagere maxima voldoende was +om alle klassen van bezielde wezens te doen ontwaken. Dit toont aan +hoe nauwkeurig de prikkel, noodig om overwinterende dieren te doen +herleven, beheerscht wordt door het gewone klimaat van het district, +en niet door de absolute warmte. + +Het is een welbekend feit, dat de overwintering, of juister gezegd de +overzomering der dieren binnen de keerkringen niet door de temperatuur, +maar door de tijden van droogte bepaald wordt. Bij Rio de Janeiro +trof mij allereerst de ontdekking, dat eenige kleine holten weinige +dagen nadat zij met water waren gevuld, bevolkt waren door tal van +volwassen schelpdieren en kevers, die daar in slapenden toestand +gelegen moeten hebben. Humboldt heeft het zonderlinge feit vermeld, +dat eene hut gebouwd was op eene plek waar een jonge krokodil in den +harden modder begraven lag. Hij voegt er bij: "De Indianen vinden +dikwerf reusachtige boa's, die zij Uji of waterslangen noemen, +in denzelfden verdoofden staat. Om ze te doen herleven, moeten zij +geprikkeld of met water worden bevochtigd." + +Terloops wil ik een ander dier vermelden (Virgularia Patagonica, +naar ik meen), eene soort Zeeveder (Pennátula) en tot de Zoophyta +of Plantdieren behoorende. Het bestaat uit een dunnen, rechten, +vleezigen steel met afwisselende rijen poliepen aan elken kant, +binnen welken eene veerkrachtige steenen as, waarvan de lengte +afwisselt van acht inches tot twee voet. De steel is aan het eene +einde afgeknot, maar eindigt aan het andere in een wormvormig vleezig +aanhangsel. De steenachtige as, die aan den steel vastheid geeft, +vertoont geen andere bijzonderheid dan dat zij met dit einde uitloopt +in een zakje, dat met korrelachtige stof gevuld is. Bij laag water kan +men honderden van die zoophyta als stoppels, met het afgeknotte eind +omhoog, enkele inches boven de oppervlakte van het modderige zand +zien uitsteken. Raakt men ze aan of trekt men er aan, dan trekken +zij zich plotseling met zulk een kracht in, dat zij bijna of geheel +verdwijnen. Door deze werking moet de zeer veerkrachtige as aan haar +ondereinde, waar zij uiteraard eenigszins gekromd is, gebogen worden; +en ik denk, dat de zoöphiet alleen door deze veerkracht in staat is +weer door den modder boven te komen. Ondanks de nauwe vereeniging met +hare natuurgenooten, heeft elke poliep een duidelijken mond, lichaam +en voelhorens. Bij een groot exemplaar moeten vele duizenden van deze +poliepen bestaan; toch zien wij dat alle door ééne beweging gedreven +worden. Ook hebben zij ééne centrale as, die in verband staat met +een onbekend circulatie-stelsel; en de eieren worden voortgebracht in +een orgaan, dat onafhankelijk is van elk individu afzonderlijk. [104] +Terecht mag hier de vraag gedaan worden: wat is dit voor een individu? + +Het is altijd van belang na te gaan op welken grondslag de +zonderlinge verhalen der oude reizigers berusten; en ik twijfel +niet of de eigenschappen van deze Virgularia verklaren een dergelijk +geval. Kapitein Lancaster verhaalt in zijne reis [105] van 1601, dat +hij in het zeezand van het eiland Sombrero in Oost-Indië "een klein +takje vond, dat als een jonge boom opgroeit, maar bij een poging om +het uit te rukken, tot den grond toe inkrimpt en wegzinkt, tenzij +dat men het stevig vasthoudt. Rukt men het uit, dan vindt men dat +zijn wortel uit een grooten worm bestaat; deze worm wordt kleiner, +naarmate de boom wast; en zoodra de worm geheel in een boom veranderd +is, wortelt hij in de aarde en bereikt zoo zijne volle grootte. Deze +gedaanteverwisseling is een van de zonderlingste wonderen, die ik +op al mijne reizen zag; want als deze boom, terwijl hij nog jong +is, uit den grond wordt getrokken en van bast en bladeren beroofd, +wordt hij, gedroogd, zoo hard als steen, evenals witte koraal. Deze +worm ondergaat dus twee gedaanteverwisselingen in verschillende +natuurrijken. Wij hebben vele er van verzameld en thuis gebracht." + + +Tijdens mijn verblijf te Bahia Blanca, waar ik op de Beagle wachtte, +verkeerde de plaats in een voortdurenden staat van opwinding, +op geruchten van oorlogen en overwinningen tusschen de troepen van +Rosas en de wilde Indianen. Op zekeren dag kwam het bericht, dat eene +kleine afdeeling, op een der posten aan de lijn naar Buenos Aires, +tot den laatsten man vermoord was. Daags daarop kwamen 300 man van de +Colorado onder bevel van commandant Miranda. Onder deze bevond zich +een groot aantal tamme Indianen (mansos), behoorende tot den stam van +den Cacique Bernantio. Zij brachten hier den nacht door. Onmogelijk +kan men zich iets woesters en wilders voorstellen dan het tooneel van +hun bivouak. Enkelen dronken tot zij geheel bedwelmd waren; anderen +zwolgen het stroomende bloed van het vee, dat voor hun avondeten +geslacht was, bedronken zich tot zij alles weer uitbraakten, en +bevuilden zich zoo met bloed en onrein. Hier golden de woorden van +den Romeinschen dichter: + + + "Nam simul expletus dapibus, vinoque sepultus + Cervicem inflexam posuit, jacuitque per antrum + Immensus, saniem eructans, ac frusta cruenta + Per somnum commixta mero." + + (Want tegelijk vol van spijzen, en door den wijn overweldigd, + Boog hij het hoofd neer, en lag in het hol + Zoolang hij was: in zijn slaap geronnen bloed + En bloedige brokken brakend, vermengd met wijn). + + +Des morgens vertrokken zij naar het tooneel van den moord, met bevel +om het spoor der Indianen te volgen, ook al zou hen dit naar Chili +leiden. Later hoorden wij, dat de wilde Indianen naar de groote Pampas +waren ontsnapt, en dat men hun spoor door de eene of andere oorzaak +verloren had. Eén blik op het spoor vertelt deze lieden eene geheele +geschiedenis. Onderstel dat zij het spoor van een duizendtal paarden +onderzoeken, dan zullen zij spoedig het getal bereden manschappen +raden door te zien hoe vele er in korten galop gereden hebben; uit +de diepte der andere indrukken--of er ook beladen paarden bij waren; +uit de onregelmatigheid der voetstappen--of zij vermoeid waren; uit +de wijze waarop het voedsel gekookt is--of de vervolgden in haast +voorttrokken; en uit het algemeene voorkomen van het spoor--hoelang +het geleden is dat zij voorbijgingen. Een spoor van tien of veertien +dagen beschouwen zij als versch genoeg om vervolgd te worden. Ook +vernamen wij, dat Miranda van het westelijke einde der Sierra Ventana +in rechte lijn voortrukte naar het 70 leagues van de monding der +Rio Negro gelegen eiland Cholechel. Dit is een afstand van tusschen +de twee- en driehonderd mijlen door een totaal onbekend land. Welke +andere troepen ter wereld zullen dit nadoen? Deze mannen, die geen +anderen gids hadden dan de zon, geen ander voedsel dan merrievleesch, +geen andere bedden dan hunne zadeldekken, zouden, zoolang er nog wat +water te vinden is, naar het einde der wereld kunnen trekken. + +Weinige dagen later zag ik een anderen troep van deze bandietachtige +soldaten uittrekken op eene expeditie tegen een Indianenstam bij de +kleine Salinas, die door een gevangen Indiaanschen edelman verraden +was geworden. De Spanjaard, die het bevel tot deze expeditie bracht, +was een zeer schrander man. Hij deed mij een verhaal van het laatste +gevecht, dat hij had bijgewoond. Enkele gevangen genomen Indianen +brachten bericht van een stam, die ten noorden van de Colorado +leefde. Tweehonderd soldaten werden uitgezonden, die de Indianen +het eerst ontdekten aan een stofwolk, door de hoeven hunner paarden +bij het rijden opgejaagd. Het oord was bergachtig en woest, en +moest ver in 't binnenland gelegen zijn, want de Cordilleras waren +in zicht. De Indianen--mannen, vrouwen en kinderen--waren ongeveer +110 personen sterk en werden bijna alle gegrepen of gedood, daar de +soldaten elken man neersabelen. De Indianen zijn nu zoo verschrikt, +dat zij troepsgewijze geen weerstand bieden, maar vluchten en zelfs +vrouwen en kinderen in den steek laten; doch worden zij overvallen, +dan vechten zij als wilde dieren tot den laatsten man en tegen de +grootste overmacht. Een stervende Indiaan greep met zijn tanden den +duim van zijn tegenstander, en liet zich liever het oog uitsteken dan +den vinger loslaten. Een andere gewonde veinsde alsof hij dood was, +doch hield zijn mes gereed om opnieuw een noodlottigen stoot toe te +brengen. Mijn berichtgever zeide, dat hij een Indiaan vervolgde, die +om genade smeekte, maar tegelijk de bolas van zijn gordel losmaakte, +om deze om zijn hoofd te zwaaien en zoo zijn vervolgers te grijpen. + +"Ik sloeg hem echter met mijn sabel tegen den grond, sprong toen van +mijn paard en sneed met mijn mes zijn keel af." + +Dit is van Spaansche zijde een afschuwelijke daad; maar hoeveel +schandelijker nog is het onloochenbare feit, dat alle vrouwen boven +de 20 jaar in koelen bloede vermoord worden. Toen ik uitriep, dat +dit eigenlijk onmenschelijk was, antwoordde hij: "Och, wat hindert +het? Zij vermenigvuldigen zich zoo sterk!" + +Elk hier is ten volle overtuigd, dat dit een rechtvaardige oorlog +is, omdat hij tegen barbaren gevoerd wordt. Wie zou gelooven, dat in +dezen tijd zulke wreedheden begaan konden worden in een christelijk, +beschaafd land? De Indiaansche kinderen worden gespaard om verkocht of +weggegeven te worden als dienstpersoneel--ook als slaven, voor zoolang +als de eigenaars hen daarvoor kunnen laten doorgaan. Ik geloof echter, +dat over de behandeling weinig te klagen valt. + +In het gevecht reden vier mannen te zamen weg. Men vervolgde hen: +een werd gedood, en de drie anderen werden levend gevat. Zij bleken +boodschappers of afgezanten te zijn van een grooten troep Indianen, +die voor den algemeenen defensie-oorlog aan den voet der Cordilleras +bijeen was. De stam, tot wien zij gezonden waren, stond op het punt +een grooten raad bijeen te roepen; het gastmaal van merrievleesch +was gereed en de dans voorbereid; des morgens moesten deze gezanten +aan de Cordilleras terug zijn. Het waren bijzonder schoone mannen, +fraai gebouwd, meer dan zes voet lang, en allen nog geen 30 jaar +oud. De drie overgeblevenen waren natuurlijk in staat belangrijke +mededeelingen te doen; en om deze af te persen, werden zij op eene +rij gezet. Ondervraagd, antwoordden de twee eersten in 't Spaansch: + +"No sé." (Ik weet het niet). + +Achtereenvolgens werden beiden doodgeschoten. De derde zeide eveneens: + +"No sé;" maar voegde er bij: "Tirad: yo soy hombre, y se +morir!" (Schiet: ik ben man en weet te sterven). + +De dapperen wilden geen woord uitbrengen, dat de algemeene zaak van +hun land kon schaden! Het gedrag van den bovengenoemden edelman was +geheel anders: hij redde zijn leven door het voorgenomen krijgsplan +en het punt van samenkomst in de Andes te verraden. Naar men geloofde, +waren reeds zes- of zevenhonderd Indianen bijeen, en in den zomer zou +dit aantal wel verdubbelen. Men zou afgezanten sturen naar de Indianen +in de kleine Salinas bij Bahia Blanca, die, zooals ik zeide, door den +Indiaanschen edelman verraden waren. Bijgevolg strekt de gemeenschap +tusschen de Indianen zich uit van de Cordilleras tot aan de kust van +den Atlantischen Oceaan! + +Het plan van generaal Rosas is: alle landloopers te dooden, de overigen +naar een gemeenschappelijk punt te drijven, en dan, geholpen door +de Chileenen, dezen geheelen troep in den zomer aan te tasten. Deze +veldtocht moet drie achtereenvolgende jaren herhaald worden. Dat men +den zomer kiest als tijd voor den hoofdaanval is, geloof ik, omreden de +vlakten dan gebrek aan water hebben, en de Indianen slechts in bepaalde +richtingen kunnen trekken. Het ontsnappen der Indianen ten zuiden van +de Rio Negro, waar zij in dit bijna onbekende land veilig zouden zijn, +wordt belet door eene overeenkomst tusschen Rosas en de Tehuelchen, +luidende: dat de generaal hun eene zekere som zal betalen voor het +dooden van elken Indiaan, die de rivier naar het zuiden overtrekt, maar +hen zelven zal uitroeien, indien zij de belofte niet nakomen. De oorlog +is hoofdzakelijk ondernomen tegen de Indianen bij de Cordilleras; want +vele stammen aan deze oostzijde vechten aan de zijde van Rosas. Daar +de generaal echter, evenals Lord Chesterfield, van meening is, dat +zijn vrienden van heden zijne vijanden in de toekomst kunnen worden, +plaatst hij hen steeds in de voorste gelederen, opdat hun aantal +zal afnemen. Sedert wij Zuid-Amerika verlieten hebben wij gehoord, +dat deze verdelgingsoorlog geheel mislukte. + +Onder de in ditzelfde gevecht gevangen genomen meisjes, waren twee +zeer lieve Spaansche, die in hare vroege jeugd door de Indianen waren +weggevoerd en nu alléén Indiaansch konden spreken. Blijkens haar +verhaal waren zij van Salta afkomstig--een afstand van omtrent duizend +mijlen in rechte lijn gemeten. Dit geeft ons een grootsch idee van het +reusachtige gebied, waarover de Indianen zwerven; maar ondanks die +grootte, geloof ik niet, dat na een halve eeuw nog een enkele wilde +Indiaan ten noorden van de Rio Negro zal gevonden worden. De krijg +is te bloedig om lang te duren; de Christenen dooden elken Indiaan, +en de Indianen doen hetzelfde met de Christenen. Het zou een treurig +verhaal zijn, indien ik u vertelde hoe de Indianen voor de Spaansche +indringers geweken zijn. Schirdel zegt, dat er in 1535, [106] toen +Buenos Aires gesticht werd, dorpen waren, die twee- tot drieduizend +inwoners telden. Zelfs in Falconer's tijd (1750) deden de Indianen +tochten tot Luxan, Areco en Arrecife, doch nu zijn zij tot over +de Saldo verdreven. Niet slechts zijn geheele stammen uitgeroeid, +maar de overgebleven Indianen zijn veel wilder geworden; in plaats +van in groote dorpen te wonen en zich met de vischvangst zoowel als +met de jacht bezig te houden, zwerven zij nu op de open vlakten, +zonder woning of vaste bezigheid. + +Ook hoorde ik een verhaal van een gevecht, dat enkele weken vóór +het straks gemelde op Cholechel had plaats gehad. Dit eiland is een +zeer belangrijk punt voor het overzetten van paarden over de rivier, +en was daarom een tijd lang het hoofdkwartier eener legerdivisie. Bij +hunne eerste komst aldaar vonden de troepen een afdeeling Indianen, +van wie zij 20 tot 30 doodden. De cacique ontkwam op eene wijze die +iedereen verbaasde. De Indiaansche hoofdlieden hebben altijd een +of twee uitstekende paarden, die zij voor dringende gevallen gereed +houden. Op een dezer paarden--een ouden schimmel--sprong de cacique, +zijn zoon met zich voerende. Het paard had toom noch zadel. Om de +kogels te ontwijken, reed de Indiaan op die bijzondere manier, +zijn volk eigen: namelijk met één arm om den hals van het paard +en het eene been op zijn rug. Terwijl hij zoo aan eene zijde hing, +streelde hij het paard over den kop en sprak het toe. De vervolgers +spanden alle krachten in om hem te bereiken: driemaal verwisselde +de commandant van paard--doch alles te vergeefs. De oude Indiaan en +zijn zoon ontkwamen en waren vrij. Welke fraaie schilderij kan men +zich in gedachten scheppen: de naakte, bronskleurige gestalte van den +ouden krijgsman met zijn jeugdigen knaap, die als een tweede Mazeppa +op zijn schimmel in duizelingwekkende vaart over de vlakte rent, +en de bende zijner vervolgers ver achter zich laat! + +Op zekeren dag zag ik een soldaat vuur slaan met een stuk vuursteen, +dat ik terstond herkende als deel te hebben uitgemaakt van eene +pijlpunt. Hij vertelde mij, dat dit stuk bij het eiland Cholechel +gevonden was, en dat zij daar herhaaldelijk voorkwamen. Het was +tusschen de twee en drie inches lang, en dus tweemaal zoo groot als +die welke thans in Vuurland gebruikt worden. De spits was gemaakt +van doorschijnenden roomkleurigen vuursteen, maar de punten en +weerhaken waren met opzet afgebroken. Het is een welbekend feit, dat +Pampas-Indianen nu geen bogen en pijlen gebruiken; maar ik geloof, +dat een kleine stam in Oost-Banda daarop eene uitzondering maakt; +deze laatsten leven echter ver van de Pampas-Indianen gescheiden, +en grenzen dicht aan die stammen, welke de wouden bewonen en te voet +leven. Deze pijlpunten schijnen dus een antiquarisch overblijfsel +[107] te zijn van de Indianen vóór de groote verandering in hunne +leefwijzen, die op den invoer van paarden in Zuid-Amerika volgde. + + + + + + +HOOFDSTUK VI. + +VAN BAHIA BLANCA NAAR BUENOS AIRES. + + +[8 September.] + +Ik huurde een Gaucho om mij op mijn rit naar Buenos Aires te +vergezellen. Dit huren ging met eenige moeite gepaard, omdat de vader +van den man bevreesd was hem te laten gaan, terwijl een ander, die +oogenschijnlijk wel wilde, mij beschreven werd als zoo vreesachtig, +dat ik bang was hem te nemen; men zeide zelfs, dat, als deze man een +struisvogel in de verte zag, hij dit dier voor een Indiaan zou houden +en als de wind op de vlucht zou gaan. De afstand naar Buenos Aires is +omtrent 400 mijlen, welke weg bijna geheel door een onbewoond land +leidt. Wij reden vroeg in den morgen uit, stegen enkele honderden +voeten boven het groene grasdal waarin Bahia Blanca ligt, en kwamen +in eene uitgestrekte woeste vlakte. De bodem bestaat hier uit een +brokkelig mergelkalk-gesteente, dat wegens de droogte van het klimaat +niet anders voortbrengt dan verspreide bosjes verweerd gras, zonder +dat een enkele struik of boom de eentonigheid verbreekt. + +Het weer was prachtig, maar de lucht opmerkelijk dampig. Ik dacht, dat +dit een storm voorspelde; maar de Gauchos zeiden, dat dit kwam omdat +de vlakte op grooten afstand in het binnenland in brand stond. Na een +langen galop en tweemaal van paarden verwisseld te hebben, bereikten +wij de Rio Sauce--een kleine, diepe, snelstroomende rivier van niet +meer dan 25 voet breedte. De tweede post op den weg naar Buenos Aires +ligt aan hare oevers; en iets verder op is eene waadbare plaats voor +paarden, waar het water niet tot aan hun buik reikt; maar vanaf dit +punt is de rivier in haar loop naar zee volkomen ondoorwaadbaar, +en vormt zoo een voortreffelijke grensscheiding tegen de Indianen. + +In weerwil, dat deze stroom zoo onbeduidend is, stelt de Jezuïet +Falconer, wiens berichten in 't algemeen zeer nauwkeurig zijn, hem +voor als eene belangrijke rivier, die aan den voet der Cordilleras +ontspringt. Wat haren oorsprong betreft, twijfel ik niet of deze +opgaaf is juist; want de Gauchos verzekerden mij, dat deze stroom in +'t midden van den drogen zomer tegelijk met de Colorado periodieke +vloeden heeft, die alleen ontstaan kunnen zijn door het smelten +van de sneeuw op de Andes. Dat zulk een kleine stroom, als de Sauce +toen was, het vasteland in zijne volle breedte zou doorsnijden, is +onwaarschijnlijk; en ware hij het overblijfsel eener groote rivier, dan +zouden zijne waters, gelijk in andere gevallen bevestigd is, inderdaad +zout bevatten. Des winters moeten wij de bronnen rondom de Sierra +Ventana als den oorsprong van zijn helderen, doorschijnenden stroom +beschouwen. Ik vermoed, dat de vlakten van Patagonië, evenals die in +Australië, van vele stroomen worden doorsneden, die hun eigenlijken +loop alleen in bepaalde perioden volbrengen. Waarschijnlijk is dit +het geval met het water, dat in het havenhoofd van Port Desiré vloeit, +alsmede met de Rio Chupat, op welker oevers de officieren, die met de +opmeting belast waren, groote hoeveelheden van zeer poreuze slakken +of scoriae gevonden hebben. + +Daar het bij onze aankomst nog vroeg in den namiddag was, namen wij +versche paarden en een soldaat als gids, en reden naar de Sierra +de la Ventana. Deze berg is van de ankerplaats te Bahia Blanca +zichtbaar, en bezit volgens kapitein Fitz-Roy eene hoogte van 3340 +voet [108]--een cijfer, dat voor deze oostzijde van het vasteland zeer +merkwaardig mag heeten. Ik weet niet of deze berg, vóór mijn bezoek, +reeds door een anderen vreemdeling bestegen is; maar zeker is 't dat +zeer weinige van de te Bahia Blanca in garnizoen liggende soldaten +iets van hem af weten. Zoo hoorden wij van steenkolenlagen, van goud +en zilver, holen en wouden: hetgeen alles mijne nieuwsgierigheid +prikkelde, maar per saldo teleurstelde. De afstand van den post +bedroeg ongeveer zes leagues, over eene effen vlakte van dezelfde +soort als te voren. Naarmate de berg echter zijn waren vorm begon +te vertoonen, werd de rit belangwekkender. Toen wij den voet der +hoofdsteilte bereikten, kostte het ons veel moeite wat water te +vinden, en dachten wij genoodzaakt te zullen zijn zonder dit den +nacht door te brengen. Eindelijk ontdekten wij iets door vlak bij den +berg te zoeken; want zelfs op enkele honderden yards afstand lagen de +stroompjes verscholen en verloren zij zich geheel in den brokkeligen +kalksteen en het losse puin van den berg. + +Ik geloof niet, dat de natuur ooit een woesteren en meer verlaten +steenklomp schiep dan dezen berg, die terecht den naam van Hurtado of +"Ontvoerde" verdient. De berg is steil, uiterst ruw en gespleten, +en zoo geheel van boomen en zelfs struiken ontbloot, dat wij +inderdaad geen spit konden snijden om ons vleesch boven het vuur van +distelstengels te hangen. [109] De vreemde aanblik van dezen berg +vormt eene scherpe tegenstelling met de vlakte, die als een zee niet +alleen tot aan zijn steile hellingen reikt, maar ook de evenwijdige +bergreeksen scheidt. De eenvormige kleur geeft aan het geheele tafereel +een uiterst rustigen aanblik. Het witachtig grauw van het kwarts, +en het lichtkleurig bruin van het verweerde gras der vlakte worden +nergens door meer heldere tinten afgewisseld. Gewoonlijk verwacht +men in de nabijheid van een hoogen en steilen berg een ruw, oneffen +land te zien, bezaaid met groote steenbrokken. Hier toont de natuur, +dat de laatste beweging van een zeebodem, voordat hij in droog land +verandert, soms rustig kan zijn. Onder deze omstandigheden was ik +benieuwd te zien, hoe ver nog brokstukken van het oorspronkelijke +gesteente gevonden konden worden. Aan het zeestrand van Bahia Blanca, +en nabij de kolonie, waren enkele kwartssteenen, die stellig van deze +bron afkomstig waren. De afstand bedroeg 45 mijlen. + +De dauw, die in den voornacht de zadeldekken bevochtigde waaronder +wij sliepen, was des morgens bevroren. Onmerkbaar was de vlakte, +welke horizontaal scheen, gestegen tot eene hoogte van 800 tot 900 +voet boven de zee. In den morgen van 9 September stelde de gids mij +voor de naaste hoogte te beklimmen, die mij, zooals hij dacht, naar +de vier spitsen zou voeren, waarmee de top gekroond is. Het klimmen +over zulke ruwe rotsen was zeer vermoeiend; de zijden waren zoo +hoekig, dat wat men in de eene vijf minuten won, dikwijls in de vijf +volgende verloren ging. Toen ik eindelijk de hoogte beklommen had, +werd ik zeer teleurgesteld door de ontdekking, dat eene steile vallei +van gelijke diepte als de vlakte die de bergketen in tweeën sneed, +mij van de vier punten scheidde. Deze vallei is zeer nauw, maar heeft +een vlakken bodem en vormt een voortreffelijken pas voor de bereden +Indianen, doordien zij de vlakten aan de noord- en zuidzijden der keten +verbindt. Toen ik de helling afgedaald was, zag ik bij het oversteken +van de vallei twee paarden grazen. Dadelijk verborg ik mij in 't hooge +gras en bespiedde den omtrek; maar wijl ik geen spoor van Indianen +kon zien, begon ik voorzichtig mijne tweede bestijging. Het was laat +op den dag, en dit gedeelte van den berg was, evenals het andere, +steil en oneffen. Te twee ure was ik op den top der tweede hoogte, +die ik echter met de grootste moeite bereikt had; na elke 20 yards +had ik kramp in het bovengedeelte van mijne dijen, zoodat ik vreesde +niet in staat te zullen zijn weer omlaag te komen. Ook was het noodig +langs een anderen weg terug te keeren, daar er geen sprake van was +den genoemden pas nog eens over te steken. Ik was dus verplicht de +twee hooger gelegen toppen op te geven. Hunne meerdere hoogte was +echter gering, en het geologisch doel werd in alle opzichten bereikt, +zoodat het beklimmen de kans op verdere inspanning niet loonde. Ik +vermoed, dat de kramp veroorzaakt werd door de groote verandering in +den aard der spierbeweging: den overgang van het stramme rijden op +het nog strammere klimmen. Het is eene les, die men wel in gedachten +mag houden, daar zij in sommige gevallen veel last kan veroorzaken. + +Reeds heb ik gezegd, dat de berg samengesteld is uit wit kwarts, dat +met eene geringe hoeveelheid glanzig leemschiefer vermengd is. Ter +hoogte van enkele honderden voeten boven de vlakte vertoonde het vaste +gesteente op verscheidene plaatsen instrooisels van conglomeraat. [110] +In hardheid en in den aard van het cement geleken deze conglomeraten +op de klompen, welke men dagelijks aan sommige kusten kan zien +vormen. Ik twijfel niet of deze steenen werden op eene dergelijke +wijze saamgevoegd, in een tijdperk toen de groote kalksteen-formatie +onder de aangrenzende zee werd afgezet. Wij mogen aannemen, dat de +gekloofde en gebeukte vormen van het harde kwarts nog de werkingen +vertoonen van de golven eener open zee. + +Over het geheel had deze bestijging mij teleurgesteld. Zelfs het +uitzicht was onbeduidend: eene vlakte als eene zee, maar zonder hare +fraaie kleur en scherpe belijning. Toch was het tafereel nieuw, en +een weinig gevaar gaf er smaak aan, evenals zout aan vleesch. Dat het +gevaar zeer gering was, bleek uit het feit, dat mijne twee metgezellen +een flink vuur maakten--iets wat nooit gedaan wordt als men vermoedt, +dat er Indianen in de nabijheid zijn. Ik bereikte de plaats van +ons bivouak bij zonsondergang, dronk een groote hoeveelheid máte, +rookte verscheidene cigarritos, en maakte spoedig daarop mijn bed +gereed voor den nacht. Er woei een zeer krachtige en koude wind, +maar nooit sliep ik aangenamer dan toen. + +[10 September.] + +Des morgens kwamen wij, flink voortgejaagd door den storm, omstreeks +het midden van den dag aan den post Sauce. Onderweg zagen wij +eene groote menigte herten, en dicht bij den berg een guanaco. De +vlakte, die aan de Sierra grenst, wordt van eenige zonderlinge +waterloopen doorsneden, waarvan een omtrent 20 voet breed en +minstens 30 diep was. Dientengevolge waren wij genoodzaakt een +grooten omweg te maken, voordat wij een overweg konden vinden. Wij +bleven dien nacht bij den post; en zooals meestal het geval was, +liep het gesprek over Indianen. De Sierra Ventana was vroeger een +belangrijk vereenigingspunt; en drie of vier jaar geleden werd er druk +gevochten. Mijn gids was er bij geweest, toen vele Indianen gedood +werden; de vrouwen vluchtten naar den top van den berg, en vochten +als razenden door het werpen van steenen. Vele redden zoo haar leven. + +[11 September] + +begaven wij ons naar den derden post, vergezeld van den luitenant, die +er het bevel voerde. Zooals het heet, bedraagt de afstand 15 leagues; +maar dit is slechts gissing, en meestal wordt hij overschat. De weg, +die over eene droge grasvlakte liep, bood niets belangrijks; en aan +onze linkerhand stonden op grooteren of kleineren afstand eenige lage +heuvels, die wij na een eind weegs overstaken, om naar den post te +komen. Vóór onze aankomst ontmoetten wij een grooten troep vee en +paarden, onder geleide van 15 soldaten; men zeide ons echter, dat +vele dieren verloren waren geraakt. Het is zeer moeilijk dieren over +de vlakten te drijven; want nadert des nachts een puma (Chileensche +leeuw), of zelfs een vos, dan is niets in staat te beletten, dat de +paarden zich in alle richtingen verstrooien; en een storm zal hetzelfde +doen. Kort te voren verliet een officier met 500 paarden Buenos Aires; +en bij zijne aankomst in het leger had hij er nog geen twintig. + +Kort daarop bespeurden wij aan eene stofwolk, dat een troep +ruiters naar ons toekwam; en reeds op verren afstand herkenden mijne +metgezellen aan het lange over den rug golvende haar, dat het Indianen +waren. Meestal dragen de Indianen een haarband om het hoofd, maar +nooit een bedekking; en het zwarte, over hunne roodbruine aangezichten +fladderende haar verhoogt in buitengewone mate het woeste van hun +uiterlijk. Gelukkig bleken zij eene afdeeling te zijn van Bernantio's +bevrienden stam, die zout ging halen in een salina. De Indianen eten +veel zout, en hunne kinderen zuigen het als suiker. Deze gewoonte +verschilt zeer van die der Spaansche Gauchos, die, ofschoon dezelfde +leefwijs voerende, het bijna niet eten. Volgens Mungo Park [111] +hebben lieden, die van plantaardig voedsel leven, een onoverwinnelijke +begeerte naar zout. Toen de Indianen ons in vollen galop voorbijrenden, +knikten zij ons welgemoed toe; zij dreven een stoet paarden voor zich +uit en werden door een troep magere honden gevolgd. + +[12 en 13 September.] + +Twee dagen bleef ik bij dezen post in afwachting van een troep +soldaten, die, gelijk Generaal Rosas zoo vriendelijk was mij te +berichten, binnenkort naar Buenos Aires zouden vertrekken; en hij ried +mij aan van dat escorte gebruik te maken. In den morgen reden wij naar +eenige naburige heuvels, om het land in oogenschouw te nemen en de +geologische gesteldheid te onderzoeken. Na het middagmaal verdeelden +de soldaten zich in twee groepen, om hunne vaardigheid met de bolas +te beproeven. Twee speren werden op 35 yards afstand van elkander +in den grond gestoken, maar slechts eens van de vier of vijf keeren +geraakt of omslingerd. Men kan de bolas 50 tot 60 yards ver werpen, +doch met geringe zekerheid. Voor een man te paard is dat evenwel +anders; want wordt de snelheid van het paard gevoegd bij de kracht +van den arm, dan kunnen de bolas, naar men zegt, met goed gevolg 80 +yards ver geslingerd worden. Als een bewijs van hare kracht, wil ik +meedeelen, dat, toen de Spanjaarden op de Falklands-Eilanden enkele +hunner landgenooten en alle Engelschen vermoordden, het volgende +plaats had. Een jonge, vreedzame Spanjaard liep weg, toen een kloek +gebouwd man, Luciano genaamd, hem in vollen galop achterna reed en +toeriep te blijven staan, zeggende dat hij hem alleen maar spreken +wilde. Juist toen de Spanjaard op het punt was eene boot te bereiken, +wierp Luciano de bolas, die zijne beenen met zulk eene kracht troffen, +dat hij neerstortte en eenigen tijd bewusteloos bleef. Toen Luciano +den man gesproken had, kon deze ontsnappen. Hij vertelde ons, dat +zijne beenen groote striemen vertoonden op de plek waar de riemen +omheen waren geslingerd, even alsof men hem met een zweep had geslagen. + +Op het midden van den dag kwamen van den naasten post twee mannen +met een pak, dat naar den generaal moest worden gebracht: zoodat ons +gezelschap, behalve deze twee, dien avond bestond uit den luitenant +met zijne vier soldaten, mijn gids en mijzelf. De soldaten waren +zonderlinge wezens: de eerste was een knappe, jonge neger, de +tweede half Indiaan, half neger; terwijl de twee anderen tot geen +enkele beschreven klasse behoorden: namelijk een oude Chileensche +mijnwerker met eene kleur van mahoniehout, en de andere een soort +van mulat, maar beide van zulk gemengd ras en met zulke verfoeilijke +gezichten, als ik nooit te voren gezien had. Toen zij des nachts om +het vuur zaten kaart te spelen, ging ik op een afstand dit Salvatore +Rosa-tableau gadeslaan. [112] Zij zaten onder een laag rotsblok, zoodat +ik van boven op hen neer kon zien; om hen heen lagen honden, wapens, +overblijfsels van herten en struisvogels; en hunne lange speren staken +in het gras. Verder op den donkeren achtergrond stonden hunne paarden +gekoppeld en gereed in geval van een onmiddellijk gevaar. Indien de +stilte der eenzame vlakte door het blaffen van een der honden gestoord +wierd, zou een soldaat terstond het vuur verlaten, het oor tegen den +grond drukken, en zoo aandachtig den horizon verkennen. Zelfs indien +de luidruchtige teru-tero zijn gegil liet hooren, zouden zij een poos +het gesprek staken, en allen voor een oogenblik het hoofd naar dien +kant wenden. + +Hoe ellendig schijnt ons het leven, dat deze mannen leiden! Zij woonden +minstens 10 leagues van den Sauce-post; en sedert den moord door de +Indianen gepleegd, twintig leagues van een volgenden. Men onderstelt, +dat de Indianen hun aanval in 't midden van den nacht gedaan hebben, +want zeer vroeg in den morgen na den moord zag men hen dezen post +naderen. Dit was een geluk, want nu ontkwam de geheele bezetting +met de paarden, waarbij elk man een lijn in de hand hield en zooveel +paarden meêtrok, als hij kon leiden. + +De kleine, uit distelstengels gebouwde hut waarin de soldaten sliepen, +was tegen wind noch regen bestand; bij regen was inderdaad het eenige +gevolg, dat het dak het water tot grootere druppels verdichtte. Zij +hadden niet anders te eten dan wat zij konden vangen: struisvogels, +herten, armadillen, enz.; en hun eenige brandstof waren de droge +stengels eener kleine plant, die eenigszins op een aloë geleek. De +eenige weelde, die deze mannen genoten, bestond in het rooken van +kleine papieren sigaren (cigarritos) en het slurpen van máte. Het +treurig lot dezer lieden trof mij nog meer, als ik de aasgieren, die +vaste begeleiders van den mensch op deze naargeestige vlakten, zoo +geduldig op de naburige klippen zag zitten, als zeiden zij tot zich +zelven: "Geduld, als de Indianen komen, zullen wij een feest hebben!" + +Des morgens gingen wij allen uit jagen; en ofschoon wij niet veel geluk +hadden, waren er toch eenige opgewekte jachten. Kort nadat wij onderweg +waren verdeelde zich de troep, met de afspraak, dat allen op zekeren +tijd van den dag (dien men in de wildernis zeer juist weet te raden) +uit verschillende richtingen op een vlak terrein zouden samenkomen, +en zoo de wilde dieren bijeendrijven. Te Bahia Blanca ging ik eens uit +jagen; maar daar reden de mannen eenvoudig in eene halve maan, de een +omtrent een kwart-mijl van den anderen. Een fraaie mannetjes-struis, +die door de voorste rijders was omgereden, poogde aan eenen kant te +ontsnappen. De Gauchos vervolgden hem met achteloozen tred, doch +zwenkten hunne paarden op meesterlijke wijs, terwijl elk de bolas +om zijn hoofd zwaaide. Eindelijk wierpen de voorsten het werktuig +kronkelend door de lucht: de riemen strengelden zich om de pooten +van den struis--en in een oogwenk tuimelde de vogel het onderstboven. + +De vlakten bevatten een overvloed van patrijzen, welke men vindt +in drie soorten, waarvan twee zoo groot als fazantenhennen. [113] +Hun verslinder, een kleine aardige vos, was er ook zeer talrijk: in +den loop van den dag zagen wij er niet minder dan veertig of vijftig; +en ofschoon zij meestal dicht bij hunne holen waren, gelukte het toch +den honden een te dooden. Toen wij naar den post terugkeerden, vonden +wij hier twee van ons gezelschap, die op eigen gelegenheid gejaagd en +een puma gedood hadden. Ook hadden zij een struisvogelnest gevonden, +waarin 27 eieren. Elk zoo'n ei wordt gezegd het gewicht te hebben +van 11 kippeneieren, zoodat wij uit dit eene nest evenveel voedsel +haalden als uit 297 kippeneieren. + +[14 September.] + +Daar de soldaten, die tot den naasten post behoorden, plan hadden terug +te keeren, en wij te zamen een gezelschap van vijf gewapenden zouden +vormen, besloot ik om niet op de beloofde troepen te wachten. Mijn +gastheer, de luitenant, verzocht mij dringend te blijven. Daar hij zeer +voorkomend geweest was, niet alleen door mij voedsel te verschaffen, +maar ook door mij zijne eigen paarden te leenen, diende ik hem eene +belooning te geven. Ik vroeg mijn gids of ik dit doen mocht, doch +hij ontkende dit ten stelligste, zeggende dat ik vermoedelijk tot +eenig antwoord zou krijgen: "Wij hebben vleesch voor de honden in +ons land, en misgunnen het dus een Christen niet!" Men onderstelle +evenwel niet, dat de rang van luitenant in zulk een leger een beletsel +zijn zou om betaling aan te nemen; het was slechts de ruime opvatting +van gastvrijheid, waarvan elk reiziger erkennen moet, dat zij in deze +streken bijna algemeen is. Na een galop van eenige leagues, kwamen wij +aan een lage, moerassige streek, die zich omtrent 80 mijlen noordwaarts +tot de Sierra Tapalguen uitstrekt. In sommige gedeelten waren fraaie +vochtige vlakten, met gras bedekt, terwijl andere een zachten, +zwarten, veenachtigen bodem hadden. Ook waren er vele uitgestrekte, +maar ondiepe meren, en groote rietbeddingen. Over het geheel geleek +het land op de betere gedeelten der Cambridgeshire-venen. Des nachts +kostte het ons eenige moeite, te midden der moerassen een droge plek +voor ons bivouak te vinden. + +[15 September.] + +Zeer vroeg in den morgen stonden wij op, en reden kort daarna voorbij +den post, waar de Indianen de vijf soldaten hadden vermoord. De +officier had achttien chuzo-wonden in het lichaam. Na een gestrekten +galop bereikten wij tegen het midden van den dag den vijfden post, +waar wij des nachts bleven, omdat het eenige moeite kostte paarden te +krijgen. Daar van de geheele linie dit punt het meest aan aanvallen +was blootgesteld, waren hier 21 soldaten geposteerd. Bij zonsondergang +keerden deze van de jacht terug, medebrengende zeven herten, drie +struisvogels, benevens vele armadillen en patrijzen. Het is een +algemeen gebruik om, als men door dit land rijdt, de vlakte in brand te +steken; en zoo was dan bij deze gelegenheid, des nachts, de horizon op +vele plaatsen door helle branden verlicht. Deels geschiedt dit branden +om zwervende Indianen te verontrusten, doch voornamelijk om de weide te +verbeteren. Op grasvlakten, die niet door de groote herkauwende dieren +worden bewoond, schijnt het noodig de overtollige vegetatie door vuur +te verwijderen, ten einde den groei voor het nieuwe jaar te bevorderen. + +De rancho hier ter plaatse bezat zelfs niet de weelde van een dak, +maar bestond slechts uit een cilinder van distelstengels om de kracht +van den wind te breken. Hij lag aan den rand van een uitgestrekt, +maar ondiep meer, dat wemelde van wild gevogelte, waaronder de +zwarthalzige zwaan zeer in 't oog viel. + +De soort pluvier, die er uitziet alsof hij op stelten loopt (Himantopus +nigricollis), komt hier in zeer talrijke zwermen voor. Ten onrechte +heeft men hem van onbevalligheid beticht: bij het waden door ondiepe +plassen, die zijn lievelingsverblijf vormen, is zijn houding of gang +verre van plomp. In een zwerm vereenigd, brengen deze vogels een +geluid voort, dat eene zonderlinge overeenkomst heeft met den kreet +van een troep jonge honden in vollen draf; en meer dan eens ben ik een +oogenblik geschrokken als ik, des nachts wakker geworden, het geluid in +de verte hoorde. De teru-tero (Vanellus cayanus) is een andere vogel, +die menigmaal de stilte van den nacht verbreekt. In uiterlijk en +gewoonten gelijkt hij in vele opzichten op onze kieviten (Vanellus); +maar zijne vleugels zijn met scherpe sporen gewapend, evenals die aan +de pooten van den gewonen haan. Gelijk onze kievit zijn naam ontleent +aan het geluid zijner stem, zoo ook de teru-tero. Bij het rijden over +de grasvlakten wordt men voortdurend door deze vogels vervolgd, die de +menschheid schijnen te haten, en die zeker op hunne beurt verdienen +gehaat te worden wegens hun onophoudelijk en onveranderlijk rauw +gegil. Voor de jagers zijn zij uiterst hinderlijk, omreden zij elk dier +of vogel hunne nadering verkondigen; daarentegen kunnen zij, zooals +Molina zegt, den reiziger in dit land misschien van nut wezen, door +hem voor den nachtelijken roover te waarschuwen. In den broedtijd pogen +zij, evenals onze kieviten, honden en andere vijanden van hunne nesten +af te leiden, door den schijn aan te nemen dat zij gewond zijn. De +eieren van deze vogels worden als eene groote lekkernij beschouwd. + +[16 September] + +gingen wij naar den zevenden post aan den voet van de Sierra +Tapalguen. Het land was geheel vlak en bestond uit een met grof gras +begroeiden, zachten veengrond. De rancho was hier bijzonder netjes: hut +en balken waren gemaakt van ongeveer een dozijn droge distelstengels, +onderling door riemen van huiden verbonden; en met deze Ionische +zuilen tot steun, waren dak en wanden met riet gedekt. Men vertelde +ons hier een feit, dat ik haast niet zou gelooven, indien ik niet +voor een deel er van getuige was geweest. Den vorigen nacht had het +vreeselijk gehageld; er waren korrels gevallen zoo groot als kleine +appelen en verbazend hard: en met zulk eene kracht, dat zij het meeste +wild gedood hadden. Een der soldaten had reeds 13 doode herten (Cervus +campestris) gevonden, wier versche huiden mij getoond werden. Een +ander van den troep bracht, kort na mijne komst, er nog zeven mee. Nu +weet ik dat één man, zonder honden, nog geen zeven herten in de week +kan dooden. De mannen meenden ongeveer 15 doode struisvogels gezien +te hebben, waarvan wij een gedeeltelijk tot middagmaal kregen; en +zij zeiden, dat er verscheidene rondliepen, die aan één oog blind +schenen te zijn. Een menigte kleine vogels, als eenden, valken en +patrijzen waren gedood. Ik zag een der laatsten met een zwarte vlek +op den rug, alsof hij door een straatsteen getroffen was. Eene haag +van distelstengels om de hut was bijna geheel vernield; en de man, +die mij dit vertelde, kreeg, toen hij ging kijken wat er gebeurde, eene +ernstige wond, waarom nu een verband zat. Men zeide, dat de donderbui +over eene beperkte ruimte gewoed had; en inderdaad hadden wij uit +ons bivouak van den vorigen nacht eene zwarte wolk met bliksemlicht +in deze richting gezien. Het is merkwaardig, dat zulke sterke dieren, +als herten, hierdoor gedood konden worden; maar op grond van hetgeen +ik gezegd heb, geloof ik, dat de geschiedenis geenszins overdreven +is. Intusschen doet het mij genoegen, dat de geloofwaardigheid er van +door den Jezuïet Dobrizhoffer versterkt wordt, die, sprekende van een +land ver noordwaarts gelegen, zegt, dat er hagelkorrels vielen van +verbazende grootte, die eene groote menigte vee doodden. De Indianen +noemden daarom die plaats "Lalegraicavalca," hetgeen zeggen wil: +"De kleine witte dingen." [114] Ook deelt Dr. Malcolmson mij mede, +dat hij in 1831 in Indië een hagelstorm heeft bijgewoond, die tal van +groote vogels doodde en het vee zeer teisterde. Deze hagelsteenen waren +plat: een had een omtrek van 10 inches, en een ander woog twee ounces +(56,7 gram). Zij ploegden een pad van kiezelsteenen als geweerkogels +om, en sloegen ronde gaten in glasruiten zonder ze te breken. + +Na afloop van ons maal van "neergehageld" vleesch, trokken wij +over de Sierra Tapalguen--een lage bergketen van enkele honderden +voeten hoogte, die bij Kaap Corrientes begint. Het gesteente in dit +gedeelte is zuiver kwarts; verder oostwaarts bevat het, geloof ik, +graniet. De bergen hebben een merkwaardigen vorm: zij bestaan uit +vlakke stukken tafelland, omgeven door lage loodrechte klippen, evenals +de uitloopers eener sedimentaire formatie. De berg, dien ik besteeg, +was zeer klein--niet meer dan een paar honderden yards in middellijn; +maar ik zag andere, grootere. Een, die den naam van "Corral" voert, +werd gezegd eene middellijn te hebben van twee of drie mijlen, en +omsloten te zijn door loodrechte klippen van tusschen 30 en 40 voet +hoogte--behalve op één plek, waar de ingang ligt. Falconer [115] +doet een merkwaardig verhaal van de wijze waarop de Indianen troepen +wilde paarden in dezen corral drijven en hier gevangen houden door +den ingang te bewaken. Nooit heb ik van een ander geval gehoord, dat +tafelland in eene kwarts-formatie voorkwam en, zooals in den door mij +onderzochten berg, splijting noch laagvorming vertoonde. Men vertelde +mij, dat het gesteente van den "Corral" wit was en vuur kon slaan. + +Niet voordat het donker was, bereikten wij den post aan de Rio +Tapalguen. Gedurende het avondeten hoorde ik hier een uitdrukking, die +mij, bij de gedachte, dat ik bezig was een der lievelingsschotels van +het land te eten--namelijk een halfvoldragen kalf in een stadium van +lang vóór de geboorte--plotseling met afgrijzen vervulde. Het bleek +een puma te zijn, wiens vleesch zeer wit is en in smaak bijzonder op +kalfsvleesch gelijkt. Dr. Shaw werd uitgelachen toen hij verklaarde, +dat "het vleesch van den leeuw zeer in trek is, en zoowel in kleur, +smaak als geur niet weinig op kalfsvleesch gelijkt." Met den puma is +dat zeker het geval. De Gauchos zijn het niet eens omtrent de vraag +of de jaguar een goed eten is, maar zeggen eenstemmig, dat de kat +uitmuntend is. + +[17 September.] + +Wij volgden den loop van de Rio Tapalguen door eene zeer vruchtbare +streek tot aan den negenden post. Tapalguen zelf, of de stad van +dien naam (indien zij zoo heeten mag) bestaat uit een volkomen +effen vlakte, die, zoover het oog reikt, bezet is met de toldos +of ovenvormige hutten der Indianen. Hier woonden de familiën der +bevriende Indianen, die aan de zijde van Rosas streden. Wij ontmoetten +en haalden vele jonge Indiaansche vrouwen in, die met tweeën of drieën +op één paard zaten; zij waren, evenals vele van de jongere mannen, +bijzonder schoon, en hare fraaie roode aangezichten vormden een +toonbeeld van gezondheid. Behalve de toldos, waren er drie ranchos: +een bewoond door den commandant, en de twee andere door Spanjaarden +die winkeltjes hielden. + +Hier hadden wij gelegenheid wat beschuit te koopen. Ik had nu in +verscheidene dagen niet anders dan vleesch geproefd; wel stond +het nieuwe diëet mij volstrekt niet tegen, maar ik gevoelde, dat +ik het niet dan met groote moeite zou volhouden. Ik heb gehoord, +dat patiënten in Engeland, van wie verlangd werd zich uitsluitend +tot een dierlijk diëet te bepalen, zelfs met de hoop op levensbehoud +voor oogen bijna niet in staat waren het te verdragen. Toch eet de +Gaucho in de Pampas maanden lang niet anders dan rundvleesch. Maar, +wil ik opmerken, zij eten ook eene zeer groote hoeveelheid vet, +dat van minder dierlijk gehalte is, en hebben vooral tegen op droog +vleesch, zooals dat van het aguti. Ook heeft Dr. Richardson [116] +opgemerkt, dat "als menschen langen tijd alleen van mager dierlijk +voedsel hebben geleefd, de begeerte naar vet zoo onverzadelijk +wordt, dat zij eene groote hoeveelheid klaar en zelfs olieachtig vet +verteren kunnen zonder te braken." Dit, dunkt mij, is een merkwaardig +physiologisch feit. Misschien is het een gevolg van hun vleesch-diëet, +dat de Gauchos, evenals vleeschetende dieren, zoo lang buiten voedsel +kunnen. Men vertelde mij, dat eenige soldaten te Tandeel vrijwillig +een troep Indianen drie dagen lang vervolgden, zonder eten of drinken. + +In de winkels zagen wij vele artikelen, als paardedekken, gordels +en kousebanden, door Indiaansche vrouwen geweven. De patronen waren +zeer aardig, met schitterende kleuren; de bewerking der kousebanden +was zoo goed, dat een Engelsch koopman te Buenos Aires beweerde, +dat zij in Engeland gemaakt moesten zijn, tot hij ontdekte, dat de +kwasten met gespleten zenuwen waren vastgehecht. + +[18 September.] + +Dezen dag hadden wij een zeer langen rit. Bij den twaalfden post, +die zeven leagues ten zuiden van de Rio Salado ligt, kwamen wij aan +de eerste estancia met vee en blanke vrouwen. Daarna moesten wij vele +mijlen door een overstroomd land rijden, waar onze paarden tot boven +de knieën door het water liepen. Door de stijgbeugels te kruisen, +en op zijn Arabisch met opgetrokken beenen te rijden, wisten wij +ons tamelijk droog te houden. Het was ongeveer donker toen wij aan +de Salado kwamen: de stroom was diep en omtrent 40 yards breed; +maar in den zomer wordt hare bedding bijna droog, en is het weinige +overgebleven water haast zoo zout als zeewater. Wij sliepen in een +der groote estancias van generaal Rosas. Deze was versterkt en zoo +uitgestrekt, dat ik, in donker aankomende, eene stad of vesting +voor mij dacht te zien. Des morgens zagen wij onafzienbare kudden +vee--het eigendom van den generaal, die hier 47 vierkante leagues +land had. Vroeger waren ongeveer 300 man rondom deze estancia +geposteerd, die alle aanvallen der Indianen afsloegen. + +[19 September.] + +Wij trokken door La Guardia del Monte. Dit is een aardig uitgebouwd +stadje met vele tuinen vol perzik- en kweepereboomen. De vlakte +had hier hetzelfde voorkomen als die om Buenos Aires, met kort en +lichtgroen gras, met klaver- en distelvelden, en ook bizcacha-holen. Ik +stond zeer verrast door de zichtbare verandering in voorkomen van +het land, nadat ik de Salado was overgetrokken. Uit een grove weide +kwamen wij op een tapijt van fraai groen gras. Eerst schreef ik den +overgang toe aan eene kleine verandering in den aard van den grond; +maar de inwoners verzekerden mij, dat hier zoowel als in Oost-Banda, +waar een even groot verschil bestaat tusschen het land om Montevideo +en de dun bevolkte savanas van Colonia--het geheele verschijnsel was +toe te schrijven aan de bemesting en het grazen van het vee. Volmaakt +hetzelfde feit is waargenomen in de prairiën van Noord-Amerika, +[117] waar grof gras van tusschen de vijf en zes voet hoogte in +gewoon weiland verandert, zoodra er vee op graast. Ik ben niet genoeg +plantkundige om te zeggen, of de verandering hier is toe te schrijven +aan den invoer van nieuwe species, aan den gewijzigden groei van +dezelfden, òf aan een verschil in hare getalverhoudingen. Ook Azara +heeft met verbazing deze verandering opgemerkt; ook hij is zeer +verrast door de plotselinge verschijning van planten, niet in den +omtrek voorkomende, aan de kanten van een pad of spoor, dat naar eene +nieuw gebouwde hut leidt. Elders zegt hij: "ces chevaux (sauvages) +ont la manie de préférer les chemins et le bord des routes pour déposer +leurs excréments, dont on trouve des monceaux dans ces endroits." [118] +Wordt het feit niet gedeeltelijk hieruit verklaard? Zoo dienen strooken +vetbemest land als verbindingswegen door uitgebreide districten. + +In de nabijheid van Guardia vinden wij de zuidelijke grens van twee +Europeesche planten, die nu buitengewoon talrijk worden. De Venkel +(Anethum foeniculum) bedekt in grooten overvloed de slootkanten in +den omtrek van Buenos Aires, Montevideo en andere steden. Maar de +Cardón of Spaansche (Stekelige) Artisjok (Cynara cardunculus) [119] +heeft eene veel grootere verspreiding, en komt op deze breedten in +het werelddeel aan beide zijden van de Cordilleras voor. Ik zag haar +op onbewoonde plaatsen in Chili, Entre Rios en Oost-Banda. Alleen +in laatstgenoemd land zijn talrijke (waarschijnlijk vele honderden) +vierkante mijlen met een dicht, voor mensch en dier ondoordringbaar +bosch van deze stekelige planten bedekt. Op de golvende vlakten, waar +deze groote bosschen voorkomen, kan tegenwoordig niets anders leven; +maar vóór hare invoering moet de grond, evenals op andere gedeelten, +eene welige gras-vegetatie hebben gehad. Ik betwijfel of een tweede +voorbeeld bekend is, dat eene plant op zoo groote schaal een inval op +inheemsche planten heeft gedaan. Zooals ik reeds gezegd heb, zag ik den +cardón nergens ten zuiden van de Salado; maar het is waarschijnlijk, +dat deze plant haar gebied zal uitbreiden, naarmate het land meer +bewoond wordt. Anders staat het met den Reuzendistel der Pampas (met +bespikkelde bladeren); want dezen vond ik in het dal van de Rio Sauce. + +Volgens de zoo juist geschreven "Principles" van Charles Lyell, +hebben weinige landen meer merkwaardige veranderingen ondergaan dan +La Plata, sedert er in 1535 de eerste kolonist met 72 paarden voet +aan land zette. De tallooze kudden paarden, vee en schapen hebben +niet alleen het geheele aanzien der flora veranderd, maar bijna het +guanaco, het hert en den struisvogel verdreven. Evenzoo moeten tal van +andere veranderingen hebben plaats gehad; het wilde zwijn vervangt in +sommige gedeelten waarschijnlijk het pecari; troepen wilde honden kan +men hooren huilen op de begroeide oevers der minder bevaren stroomen, +en de gewone kat, nu veranderd in een groot en wild dier, bewoont +de rotsachtige heuvels. Zooals d'Orbigny heeft opgemerkt, moet de +vermeerdering in aantal van de aasgieren sedert den invoer der tamme +of huisdieren verbazend groot geweest zijn; en wij hebben de redenen +genoemd waarom wij gelooven, dat zij hunne zuidelijke grens hebben +uitgebreid. Zonder twijfel zijn, behalve de cardón en de venkel, +vele planten genaturaliseerd. Zoo zijn de eilanden bij den mond der +Parana dicht met perzik- en oranjeboomen bedekt, afstammende van zaden, +die er door het water der rivier zijn heengevoerd. + +Toen wij te Guardia van paarden verwisselden, ondervroegen vele lieden +ons over het leger; en nooit zag ik eene geestdrift als daar betoond +werd over Rosas en het succes van "den rechtvaardigsten aller oorlogen, +omdat hij tegen barbaren gevoerd werd." Deze uitdrukking is--het +moet erkend worden--zeer natuurlijk; want tot voor korten tijd waren +mannen, vrouwen noch paarden voor de aanvallen der Indianen veilig. Wij +hadden een langen dagrit over dezelfde welige groene vlakte, waarin +talrijke afwisselende kudden, en hier en daar eene eenzame estáncia +in gezelschap van haar eenigen ombu-boom. Des avonds kwamen wij onder +een hevigen regen aan een posthuis, waar ons door den eigenaar gezegd +werd, dat, zoo wij geen behoorlijk paspoort hadden, wij dan moesten +voorbijgaan, aangezien er zooveel roovers waren, dat hij niemand +meer vertrouwde. Toen hij echter mijn paspoort las, dat begon met de +woorden: "El Naturalista Don Carlos," was hij even uitbundig in zijn +eerbied en beleefdheid, als te voren in zijn achterdocht. Wat een +natuuronderzoeker eigenlijk was--daarvan had hij, noch hadden zijn +landgenooten, geloof ik, eenig begrip. Doch waarschijnlijk verloor +mijn titel hierdoor niets in waarde. + +[20 September.] + +Omstreeks het midden van den dag kwamen wij te Buenos Aires. De +voorsteden der stad met hare hagen van Agave, [120] hare boschjes +olijf-, perzik- en wilgeboomen, die alle juist hunne frischgroene +bladeren ontplooiden, zagen er zeer aardig uit. Ik reed naar het +huis van Lumb, een Engelsch koopman, aan wiens vriendelijkheid +en gastvrijheid gedurende mijn verblijf in het land ik zeer veel +verplicht ben. + +Buenos Aires is eene groote stad [121] en, naar mijn idee, eene van de +regelmatigste ter wereld. Alle straten kruisen elkander rechthoekig; +en daar de evenwijdige op onderling gelijke afstanden liggen, zijn de +huizen gegroepeerd in vierkanten van gelijke afmetingen, die quadras +worden genoemd. Anderzijds zijn de huizen zelve holle vierkanten, +daar alle kamers op een net binnenplaatsje uitkomen. Meestal zijn +zij slechts ééne verdieping hoog, met platte daken waarop stoelen +geplaatst zijn en waar de bewoners des zomers veel zitten. In het +midden der stad is de Plaza, waar de openbare gebouwen, het fort, +de hoofdkerk, e.a. staan. Vóór de omwenteling hadden hier ook de +oude onderkoningen hunne paleizen. Alle gebouwen, te zamen genomen, +bezitten veel architectonische schoonheid, ofschoon geen enkel daarop +in 't bijzonder kan roemen. + +De groote corrál, waar de dieren bewaard en geslacht worden, die als +voedsel moeten dienen voor deze vleeschetende bevolking, is een gebouw, +dat de bezichtiging overwaard is. De kracht van het paard vergeleken +bij die van den os is bepaald verwonderlijk: een man te paard, die +zijn lazo om de horens van een beest heeft geworpen, kan het trekken +waarheen hij wil. Met uitgestrekte pooten den grond omploegende, tracht +het dier te vergeefs de kracht te weerstaan, en rent dan meestal in +volle vaart naar één kant. Maar onmiddellijk zwenkt het paard om den +schok te breken, en staat dan zoo pal, dat de os bijna omver wordt +geworpen, en men zich verwonderen moet dat daarbij zijn nek niet +breekt. Het is echter geen strijd waarin het alleen op kracht aankomt, +want de buikriem van het paard weegt op tegen den gestrekten hals +van den os. Op gelijke wijze kan een man het wildste paard bedwingen, +zoo hij het met den lazo vlak achter de ooren heeft gevangen. Als de +os naar de plek is getrokken waar hij geslacht moet worden, snijdt de +matadór [122] met groote voorzichtigheid zijne kniepezen door. Daarna +geeft men den doodelijken slag. Hartverscheurender geluid dan van +dezen wilden doodstrijd heb ik nooit gehoord. Dikwijls heb ik het op +verren afstand onderscheiden, en wist dan altijd dat het einde van den +strijd nabij was. De geheele aanblik is verschrikkelijk en walgelijk: +de grond is als met beenderen bezaaid, en ruiters en paarden zijn +doorweekt van geronnen bloed... + + + + + + +HOOFDSTUK VII. + +VAN BUENOS AIRES NAAR SANTA FÉ. + + +[27 September.] + +Des avonds ondernam ik een uitstapje naar Santa Fé, dat ongeveer 300 +Engelsche mijlen van Buenos Aires aan de oevers der Parana gelegen +is. Na het regenachtige weder waren de wegen in de nabijheid der stad +buitengewoon slecht. Ik had nooit gedacht, dat een ossenwagen hier over +kon; zooals de wegen nu waren, vorderde men nauwelijks een mijl in het +uur, en vooruit liep een man om de beste richting aan te wijzen. De +ossen werden verschrikkelijk afgemat. Het is eene groote dwaling zoo +men meent, dat bij betere wegen en een versnelden gang het lijden +der dieren in dezelfde verhouding zou toenemen. Wij reden voorbij een +tros wagens en een troep beesten op weg naar Mendoza. De afstand is +ongeveer 580 geographische mijlen (1075 kilom.), en meestal wordt de +tocht in 50 dagen volbracht. Deze wagens zijn zeer lang, smal en met +riet overkapt; zij hebben slechts twee wielen, waarvan de middellijn +soms tien voet bedraagt. Elke wagen wordt door zes ossen getrokken, +die door een drijversprikkel van minstens 20 voet lengte voortgedreven +worden. Dit werktuig hangt in de kap; voor de disselossen houdt men +een kleineren prikkel in de hand, en voor het middelste paar dient +een punt, welke rechthoekig uit het midden van den langen steekt. Het +geheele toestel had veel weg van een of ander oorlogswerktuig. + +[28 September.] + +Wij trokken door het stadje Luxan, alwaar een houten brug over de +rivier ligt--iets wat in dit land een zeer ongewoon gebruik is, en +gingen ook door Areco. De vlakten waren schijnbaar effen, doch in +werkelijkheid niet, want op verschillende plaatsen was de horizon +niet te peilen. De estáncias staan hier ver van elkander, omreden +het land bedekt is met velden van een wrange soort klaver of van den +grooten distel, en er dus weinig goed weiland is. De laatsten, wel +bekend uit de heldere beschrijving van Sir F. Head, waren in dezen +tijd van het jaar voor twee derden volwassen; op sommige plaatsen +bereikten zij de hoogte van een paarderug, doch op andere waren +zij nog niet uitgekomen, en was de grond kaal en stoffig als op een +tolweg. De velden waren van het glanzigste groen en vertoonden eene +fraaie miniatuur-gelijkenis met gebroken boschland. Als de distels +volwassen zijn, zijn de groote velden ondoordringbaar, behalve langs +enkele paden, even ingewikkeld als in een doolhof. Deze zijn alléén +aan de roovers bekend, die hen in dit seizoen bewonen en 's nachts te +voorschijn komen om ongestraft te stelen en te moorden. Toen ik ergens +aan een huis vroeg of de roovers talrijk waren, kreeg ik ten antwoord: +"De distels zijn nog niet uit"--waarvan de beteekenis op het eerste +gehoor niet heel duidelijk was. Een tocht langs deze paden biedt weinig +belangrijks, wijl zij door weinig dieren of vogels bewoond worden, +met uitzondering van de bizcacha en haar vriend, den kleinen uil. + +De bizcacha of het Peruaansch Konijntje [123] vormt naar men weet, een +sprekend kenmerk in de zoölogie der Pampas. Men vindt het zuidelijk +tot aan de Rio Negro op 41° breedte, maar niet lager. Het kan niet, +zooals het aguti, op de woeste grintvlakten van Patagonië leven, +maar verkiest een kleiachtigen of zandigen bodem, die een anderen en +meer overvloedigen plantengroei voortbrengt. Bij Mendoza, aan den voet +der Cordilleras, komt het dicht in de buurt der verwante hooglandsche +species voor. Het is een zeer opmerkelijk feit in zijne geographische +verspreiding, dat het, gelukkig voor de bewoners van Oost-Banda, +nooit ten oosten van de Uruguay-rivier gezien is, niettegenstaande +dat er vlakten in deze provincie zijn, welke uitmuntend voor zijne +leefwijze geschikt schijnen. De Uruguay heeft een onoverkomelijken +hinderpaal gevormd voor zijne verhuizing, ofschoon de breedere slagboom +van de Parana overschreden werd, en de bizcacha in de tusschen deze +twee groote rivieren gelegen provincie Entre Rios inheemsch is. Bij +Buenos Aires komen deze dieren uiterst veel voor. Hun meest gezocht +verblijf schijnen die gedeelten der vlakte te zijn, welke een half +jaar lang met geen andere planten dan reuzendistels bedekt zijn. De +Gauchos zeggen, dat het van wortels leeft, hetgeen wegens de groote +sterkte zijner knaagtanden en de soort plaatsen die het bezoekt, wel +waarschijnlijk lijkt. Des avonds komen de bizcachas in menigte naar +buiten, en zitten bij den ingang harer holen kalm op de hurken. Op +zulke oogenblikken zijn zij zeer mak; en een man, die ze te paard +voorbijrijdt, schijnt dan slechts een voorwerp van ernstige beschouwing +voor ze te zijn. Zij loopen zeer plomp, en hebben, als zij zich voor +een gevaar uit de voeten maken, met hare opgeheven staarten en korte +voorpooten veel weg van groote ratten. Haar vleesch, gekookt, is zeer +blank en goed, maar wordt zelden gebruikt. + +De bizcacha heeft eene zeer zonderlinge gewoonte, hierin bestaande, +dat zij elk hard voorwerp naar de opening van haar hol sleept. Vele +beenderen van vee, steenen, distelstengels, harde aardkluiten, droge +mest, enz. worden in een ongeregelden hoop--dikwijls zooveel als +een kruiwagen bevatten kan--om elke groep holen bijeengebracht. Van +geloofwaardige zijde werd mij verteld, dat een heer gedurende een rit +in een donkeren nacht zijn horloge verloor. Des morgens keerde hij +terug, onderzocht den grond bij elk bizcacha-hol dat langs den weg lag, +en vond het spoedig, gelijk bij verwacht had. Deze gewoonte om alles +op te rapen wat ergens op den grond in de buurt zijner woning ligt, +moet het dier heel wat werk geven. Wáárom het gedaan wordt, kan ik in +de verste verte zelfs niet gissen: voor verdediging kan het niet zijn, +daar de afval in hoofdzaak boven de opening van het hol gelegd wordt, +dat onder een zeer kleinen hoek in den grond dringt. Ongetwijfeld +moet er een goede reden voor bestaan; maar aan de bewoners van het +land is zij geheel onbekend. Het eenige mij bekende feit, dat daarmeê +overeenkomt, is de gewoonte van dien buitengewonen Australischen +vogel (Calodera maculata), die een sierlijk gewelfden doorgang van +takjes maakt om in te spelen, en bij de plek land- en zeeschelpen, +beenderen en vogelveêren, vooral lichtkleurige, verzamelt. Gould, die +deze feiten beschreven heeft, meldt mij, dat de inboorlingen, als zij +een hard voorwerp verliezen, de speeldoorgangen onderzoeken; en hem +is bekend, dat op die manier eens een tabakspijp werd teruggevonden. + +De kleine uil (Athene cunicularia), die zoo dikwijls genoemd is, +bewoont op de vlakten van Buenos Aires uitsluitend de holen der +bizcacha; maar in Oost-Banda is hij zijn eigen werkman. Overdag, doch +meer in 't bijzonder des avonds, kan men deze vogels dikwijls bij paren +in alle richtingen op de heuvels bij hunne holen zien staan. Zoo men +hen stoort, gaan zij òf in het hol, òf zij vliegen onder het uiten van +een schellen, rauwen kreet in merkwaardige bochten een kort eind weg, +keeren zich dan om en kijken onbeweeglijk naar hun vervolger. Soms +kan men hen des avonds hooren krassen. In de door mij geopende magen +van twee hunner vond ik overblijfsels van muizen, en eens zag ik +een kleine doode slang wegvoeren. Men zegt, dat slangen hun gewone +buit zijn gedurende den dag. Als een bewijs van welke verschillende +soorten voedsel uilen kunnen leven, wil ik hier vermelden, dat bij +een exemplaar hetwelk op de eilanden van den Chonos-Archipel gedood +werd, de maag vol tamelijk groote krabben was. In Indië bestaat een +visschende uilensoort, die eveneens krabben vangt. [124] + +Des avonds staken wij op een eenvoudig, uit saamgebonden vaten +gemaakt vlot over de Rio Arrecife, en sliepen in het posthuis aan den +overkant. Ik betaalde dien dag voor 31 leagues paardenhuur; en hoewel +de zon blakerend heet was, gevoelde ik mij maar weinig vermoeid. Als +kapitein Head spreekt van 50 leagues rijden per dag, stel ik mij +den afstand niet voor als gelijk aan 150 Engelsche mijlen. In elk +geval bedroegen de 31 leagues, in rechte lijn gemeten, slechts 76 +Eng. mijlen; dit vermeerderd met vier mijlen voor omwegen in geval +van een open land, zou, naar ik denk, een voldoenden maatstaf geven. + +[29 en 30 September.] + +Wij vervolgden onzen rit over vlakten van dezelfde gesteldheid. Te San +Nicolás zag ik voor het eerst de statige rivier Parana. Aan den voet +der rots, waarop San Nicolás ligt, lagen eenige groote schepen voor +anker. Voordat wij te Rosario kwamen, staken wij de Saladillo over, een +stroom van helder vlietend water, maar te zout om te drinken. Rosario +is eene groote stad [125] in eene doodsche effen vlakte, die een +zestig voet hoogen rotswand vormt boven de Parana. De rivier is hier +zeer breed, met vele eilandjes, die, evenals de overstaande oever, +laag en begroeid zijn. Men zou wanen een groot meer voor zich te zien, +indien de eilandjes met hunne rechtlijnige vormen niet terstond aan +stroomend water herinnerden. De klippen zijn het schilderachtigste +gedeelte: soms zijn zij zuiver loodrecht en van eene roode kleur; +andere keeren vormen zij groote gebroken rotsen, die met cactussen +en mimosa-boomen bedekt zijn. Het werkelijk grootsche van eene +reusachtige rivier als deze, beseft men eerst uit de overweging, welk +een belangrijk middel van gemeenschap zij vormt voor den handel van +het eene volk met het andere; welk een afstand zij doorloopt, en hoe +uitgestrekt het gebied is, waaraan zij het groote volume zoetwater +onttrekt, dat voorbij uwe voeten vloeit. + +Vele leagues ten noorden en ten zuiden van San Nicolás en Rosario +is het land inderdaad vlak. Van hetgeen reizigers over dit zeer +vlakke voorkomen geschreven hebben, kan bijna niets overdreven +worden geacht. Toch kon ik bijna nooit een plek vinden, van waar, +als ik mij langzaam omdraaide, de voorwerpen in sommige richtingen +niet verder af gezien werden, dan in andere; en klaarblijkelijk wijst +dit op oneffenheid van terrein. Op zee ligt de horizon van iemand, +wiens oog zes voet boven de oppervlakte van het water is geplaatst, +op 2 4/5 mijl afstand. [126] Hoe vlakker het terrein, des te meer +ook nadert de horizon deze enge grenzen; en naar mijn idee, ontneemt +dit aan eene uitgestrekte effen vlakte geheel die grootschheid, +welke men denken zou dat zij bezat. + +[1 October.] + +Wij reden bij maanlicht weg, en kwamen bij zonsopgang aan de Rio +Tercero. Deze rivier wordt óok de Saladillo genoemd, en verdient dien +naam, want het water is brak. Ik bleef hier het grootste deel van +den dag, bezig met het zoeken naar fossiele beenderen. Behalve een +volledigen tand van den Toxodon en vele verspreide beenderen, vond ik +twee reusachtige skeletten, die, dicht bij elkander, als een verheven +beeldwerk uit den loodrechten oeverwand der Parana staken. Zij waren +echter zoo vergaan, dat ik slechts twee kleine stukken van een der +groote maaltanden kon meênemen; maar deze bewijzen voldoende dat de +overblijfsels tot een Mastodon [127] behooren--waarschijnlijk dezelfde +soort als die voorheen de Cordilleras in Opper-Peru in zoo groot aantal +bewoonde. De mannen, die mij in hunne kano vervoerden, zeiden dat +zij deze skeletten al lang gekend en zich dikwijls verwonderd hadden, +dat zij daar gekomen waren; maar het noodzakelijke van eene theorie +beseffende, waren zij tot de gevolgtrekking gekomen dat de Mastodon, +evenals de bizcacha, voorheen een graafdier was geweest! Des avonds +reden wij naar een ander veer en staken de Monge over: wederom eene +brakwater-rivier, die den droesem van het spoelwater der Pampas +medevoert. + +[2 October.] + +Onze tocht leidde door Corunda, dat om zijn bloeiende tuinen een der +aardigste dorpen was, die ik ooit zag. Van af dit punt naar Santa Fé +is de weg niet heel veilig. De westzijde der Parana is in noordelijke +richting onbewoond; dit heeft tengevolge, dat de Indianen soms tot +hier doordringen en de reizigers belagen. Ook is de gesteldheid +van het land daartoe gunstig; want in plaats van eene grasvlakte, +is hier een open boschland, bestaande uit lage stekelige mimosae. Wij +gingen langs eenige huizen, die geplunderd en sedert verlaten waren, +en zagen tegelijk een schouwspel dat mijne gidsen met de hoogste +voldoening bekeken. Het was het skelet van een Indiaan, die met de +droge huid om zijn gebeente, aan de takken van een boom hing. + +Des morgens kwamen wij te Santa Fé, waar ik tot mijn verrassing +bemerkte welke groote klimaatverandering een breedte-verschil van +slechts drie graden tusschen deze plaats en Buenos Aires ten gevolge +had gehad. Dit bleek uit de kleeding en het uiterlijk der menschen, +uit de meerdere hoogte der ombu-boomen, het aantal nieuwe cactussen +en andere planten, maar vooral uit de vogels. In den loop van een uur +bespeurde ik een half dozijn vogels, die ik nooit te Buenos Aires +had gezien. In aanmerking genomen, dat er tusschen beide plaatsen +geen natuurlijke grensscheiding is, in de gesteldheid van het land +bijna dezelfde, zoo was het onderscheid veel grooter dan ik had +mogen verwachten. + +[3 en 4 October.] + +Deze beide dagen werd ik door hoofdpijn aan mijn bed gekluisterd. Eene +goedhartige oude vrouw, die mij oppaste, wilde mij een aantal +zonderlinge middelen laten beproeven. Een alledaagsch middel is, dat +men een blad van een oranjeboom of een stuk zwarte pleister aan elken +slaap hecht; en een nog algemeenere methode is, dat men een boon in +tweeën snijdt, de helften natmaakt en op elken slaap één legt, waar +zij licht zullen vastkleven. Het wordt niet raadzaam geacht de boonen +of de pleister te verwijderen, maar ze te laten afvallen; en zoo zal +iemand met zulke dingen op het hoofd op uwe vraag wat er aan scheelt, +soms ten antwoord geven: "Eergisteren had ik hoofdpijn." Vele van de +geneesmiddelen, die het volk in dit land gebruikt, zijn belachelijk +vreemd, maar te walgelijk om genoemd te worden. Een van de minst +vuile is, dat men twee jonge hondjes doodt, opensnijdt en hen aan +weerszijden van een gebroken lid vastbindt. Kleine onbehaarde honden +zijn zeer gezocht om aan de voeten van verminkte personen te slapen. + +Santa Fé is een rustig stadje, dat zindelijk en goed onderhouden +wordt. [128] De gouverneur Lopez was een gewoon soldaat ten tijde der +revolutie, maar is nu 17 jaar aan het bewind. Deze bestendige regeering +is toe te schrijven aan zijne tyrannieke gewoonten, want tyrannie +schijnt voor deze landen nog beter geschikt dan een republikeinsch +bestuur. De geliefkoosde bezigheid van den gouverneur is het jachtmaken +op Indianen; onlangs vermoordde hij er 48, en verkocht de kinderen +voor den prijs van drie of vier pond het stuk. + +[5 October.] + +Wij trokken de Parana over naar Santa Fé Bajada, eene stad op +den overstaanden oever. De overtocht duurde eenige uren, wijl de +rivier hier uit een doolhof van kleine stroomen bestond, onderling +gescheiden door lage begroeide eilanden. Ik had een introductie-brief +aan een ouden Spanjaard uit Catalonië, die mij met de meest bijzondere +gastvrijheid behandelde. Bajada is de hoofdstad van Entre Rios. In +1825 had de stad 6000 inwoners en de provincie 30.000; maar ondanks +dit geringe cijfer, heeft geen provincie meer van bloedige en +wanhopige omwentelingen te lijden gehad, dan zij. Men pocht hier +op vertegenwoordigers, ministers, een staand leger en gouverneurs: +bijgevolg is het geen wonder, dat men zijn omwentelingen heeft. In +de toekomst zal dit een der welvarendste provinciën van La Plata +worden. [129] De bodem is afwisselend en vruchtbaar, en door hare +bijna eilandvormige gedaante bezit zij in de rivieren Parana en +Uruguay twee groote verbindingswegen. + + + +Ik had hier een oponthoud van vijf dagen, welken tijd ik besteedde aan +het geologisch onderzoek van het naburige land, dat veel belangrijks +biedt. Wij zien hier, aan den voet der klippen, lagen met ingesloten +haaietanden en zeeschelpen van uitgestorven soorten opwaarts in +een verharden mergel overgaan, en verder in de roode kleiachtige +Pampas-aarde met hare kalkachtige verdikkingen en beenderen van +land-viervoeters. Deze loodrechte doorsnede zegt ons duidelijk, +dat hier eene groote baai met zuiver zoutwater gaandeweg inkromp en +eindelijk in eene modderige rivier-delta veranderde, waar drijvende +lijken werden heengevoerd. Te Punta Gorda in Oost-Banda vond ik +de delta-afzetting van de Pampas afgewisseld door een kalksteen, +die eenige van dezelfde uitgestorven zeeschelpdieren bevatte; dit +laatste wijst dus òf op eene verandering van de vroegere stroomingen, +òf, wat waarschijnlijker is, op eene hoogte-schommeling van den +bodem der oude rivier-delta. Tot voor korten tijd waren de redenen, +waarom ik de Pampas-formatie voor eene delta-afzetting hield, deze: +haar algemeen voorkomen, hare ligging bij de monding van de bestaande +groote Rio de la Plata, en de aanwezigheid van zooveel beenderen van +land-viervoeters. Maar nu heeft Prof. Ehrenberg de goedheid gehad voor +mij wat van de roode aarde te onderzoeken, welke diep uit het afzetsel, +dicht bij de skeletten van den mastodon, genomen was; en daarin vindt +hij talrijke infusiediertjes, deels zout-, deels zoetwater-vormen, +de laatsten met eene geringe meerderheid. Naar aanleiding daarvan +merkt hij op, dat het water brak moet geweest zijn. A. d'Orbigny +vond aan de oevers der Parana, ter hoogte van ongeveer honderd voet, +groote beddingen van een delta-schelpdier, dat nu honderd mijlen +stroomafwaarts dichter bij zee leeft; en dergelijke schelpdieren vond +ik op geringere hoogte aan de oevers van de Uruguay; dit bewijst, dat, +onmiddellijk voordat de Pampas onder langzame rijzing in droog land +veranderde, het daarop staande water brak was. Onder Buenos Aires +zijn gerezen beddingen met zeeschelpdieren van levende soorten, wat +eveneens bewijst, dat de periode der Pampas-rijzing in het jongste +of Quartaire Tijdvak viel. [130] + +In de Pampas-formatie te Bajada vond ik het beenachtig pantser van een +kolossaal armadil-achtig dier, waarvan de binnenzijde, na verwijdering +van de aarde, er als een groote ketel uitzag. Ook vond ik tanden van +den Toxodon en Mastodon, benevens een tand van een paard in denzelfden +verkleurden en verweerden staat. Deze laatste tand boezemde mij veel +belang in, [131] en met nauwgezette zorg vergewiste ik mij, dat hij +tegelijktijdig met de andere overblijfsels begraven was. Ik wist toen +namelijk niet, dat onder de fossielen uit Bahia Blanca een paardetand +in het moedergesteente verborgen was; ook was toen niet met zekerheid +bekend, dat de overblijfsels van paarden in Noord-Amerika algemeen +zijn. Onlangs heeft Lyell uit de Vereenigde Staten een paardetand +meêgebracht; en het is een belangrijk feit, dat Prof. Owen bij geen +enkele versteende of jongere soort eenig spoor van karakteristieke +kromming kon vinden, totdat hij op het denkbeeld kwam den tand met +het door mij alhier gevonden exemplaar te vergelijken. Hij heeft +dit Amerikaansche paard Equus curvidens genoemd. Het is zeker een +wonderbaar feit in de geschiedenis der Zoogdieren, dat in Zuid-Amerika +een inheemsch paard geleefd heeft en verdwenen is, om in latere +eeuwen te worden opgevolgd door de tallooze kudden afstammelingen +van de enkele dieren, die door de Spaansche kolonisten zijn ingevoerd! + +Dat in Zuid-Amerika een fossiel paard, een mastodon, wellicht +een olifant, [132] en een holhoornig herkauwend dier (door Lund +en Clausen in de holen van Brazilië ontdekt) bestaan, zijn zeer +belangwekkende feiten met betrekking tot de geographische verspreiding +der dieren. Verdeelen wij nu Amerika--niet bij de landengte van Panama, +maar langs het zuidelijk deel van Mexico op 20° breedte, [133] waar +het groote tafelland door zijn invloed op het klimaat, en omdat het +met uitzondering van eenige valleiën en een strook laagland aan de +kust, een breede slagboom is voor den trek der soorten--dan zullen +wij de twee zoölogische provinciën van Noord- en Zuid-Amerika scherp +tegenover elkander hebben gesteld. Slechts weinige species zijn den +slagboom doorgegaan, en kunnen als landverhuizers uit het zuiden worden +aangemerkt: zooals de puma, het opossum of Amerikaansche buideldier, +de kinkaju (Cercoleptes caudivolvolus) en het pecari. Zuid-Amerika +kenmerkt zich door zijn bezit van vele eigenaardige knaagdieren, eene +familie apen, de lama, het pecari, den tapir, buideldieren, en in 't +bijzonder door verschillende geslachten Edentata--eene orde, waartoe +de luiaards, de miereneters en armadillen behooren. Noord-Amerika, +daarentegen, kenmerkt zich (enkele treksoorten niet medegerekend) +door talrijke bijzondere knaagdieren, en door vier geslachten (os, +schaap, geit en antiloop) holhoornige herkauwers, van welke groote +afdeeling men niet weet, dat Zuid-Amerika eenige enkele species bezit. + +Voorheen, maar in het tijdperk toen de meeste der nu bestaande +schelpdieren leefden, bezat Noord-Amerika, behalve holhoornige +herkauwers, den olifant, mastodon, het paard en drie geslachten +Edentata, namelijk: Megatherium, Megalonyx en Mylodon. In ongeveer +het zelfde tijdperk (zooals door de schelpdieren van Bahia Blanca +bewezen wordt), bezat Zuid-Amerika--naar wij straks gezegd hebben--een +mastodon, een paard, een holhoornigen herkauwer, en dezelfde drie +geslachten (tegelijk met vele andere) Edentata. Daaruit blijkt, +dat Noord- en Zuid-Amerika, toen zij in een vroeger geologisch +tijdperk deze vele geslachten gemeen hadden, in het kenmerk hunner +landbewoners veel nauwer aan elkaar verwant waren dan nu. Hoe meer +ik over deze zaak nadenk, des te belangwekkender schijnt zij mij: +ik ken geen ander voorbeeld, waar wij bijna kunnen aanduiden wanneer +en hoe één groot gebied gesplitst werd in twee scherp gekenmerkte +zoölogische provinciën. De geoloog, die onder den vollen indruk is +van de groote hoogte-schommelingen welke de aardkorst in vroegere +tijdperken onderging, zal niet schromen de latere rijzing van +het Mexicaansche tafelland, of wat waarschijnlijker is: de latere +landverdrinking in den Westindischen Archipel als de oorzaak te +beschouwen van de hedendaagsche zoölogische scheiding tusschen Noord- +en Zuid-Amerika. Het Zuidamerikaansche kenmerk der Westindische +zoogdieren [134] schijnt er op te wijzen, dat deze archipel voorheen +met het zuidelijk vasteland verbonden was, en in 't vervolg van tijd +een gezonken gebied is geworden. + +Toen Amerika, en in 't bijzonder Noord-Amerika zijne olifanten, +mastodonten, zijn paard en holhoornige herkauwers bezat, was het in +zijne zoölogische kenmerken veel nauwer aan de gematigde deelen van +Europa en Azië verwant, dan het nu is. Daar de overblijfsels dezer +geslachten aan weerszijden van de Behring-Straat en in de vlakten van +Siberië gevonden worden, [135] zijn wij genoopt de noordwestzijde van +Noord-Amerika als het vroegere verbindingspunt aan te zien tusschen +de Oude en zoogenaamde Nieuwe Wereld. En aangezien zoo vele soorten, +levende en uitgestorvene, van deze zelfde geslachten de Oude Wereld +bewonen en bewoond hebben, lijkt het hoogst waarschijnlijk, dat de +Noord-Amerikaansche olifanten, mastodonten, paard en holhoornige +herkauwers over later gezonken land bij de Behring-Straat uit Siberië +naar Noord-Amerika verhuisden, en vandaar, over later gezonken land +in West-Indië, naar Zuid-Amerika, alwaar zij zich eenigen tijd met de +inheemsche vormen van dat zuidelijk vasteland vermengden, en sedert +uitgestorven zijn. + + + +Op mijne reis door het land kreeg ik verscheidene levendige +beschrijvingen van de gevolgen eener groote droogte, die onlangs +geheerscht had; en het verhaal hiervan is wel geschikt om eenig +licht te werpen op de gevallen, waarin een groot aantal dieren +van alle soorten te zamen begraven werden. De tijdruimte begrepen +tusschen de jaren 1827 en 1832 wordt de "gran seco" of groote +droogte genoemd. Gedurende dien tijd viel zoo weinig regen, dat de +plantengroei, tot zelfs de distels, mislukte; de beken droogden uit, en +het geheele land kreeg het aanzien van een stoffigen heerweg. Dit was +vooral het geval in het noordelijk deel der provincie Buenos Aires en +in het zuidelijk deel van Santa Fé. Eene groote menigte vogels, wilde +dieren, vee en paarden stierven door gebrek aan voedsel en water. Een +man vertelde mij, dat de herten naar den put op zijne binnenplaats +plachten te komen, [136] dien hij genoodzaakt was geweest te graven, om +zijn gezin van water te voorzien, en dat de patrijzen nauwelijks kracht +hadden om weg te vliegen als zij vervolgd werden. Het verlies aan vee +in de provincie Buenos Aires alléén werd op minstens een millioen stuks +geschat. Een eigenaar te San Pedro had vóór deze jaren 20.000 stuks +vee; aan het einde bleef er geen enkel over. San Pedro is gelegen +te midden van de fraaiste landstreek, en heeft zelfs nu (Oct. 1833) +weer overvloed van dieren; maar in het laatste gedeelte van den "gran +seco" werd het levend vee, dat tot voedsel der bewoners bestemd was, +op groote schepen aangevoerd. De dieren dwaalden van hunne estancias +af, trokken ver naar het zuiden, en vermengden zich daar in zulke +menigte, dat eene Rijkscommissie uit Buenos Aires werd gezonden om +de geschillen der eigenaars te regelen. Sir Woodbine Parish vertelde +mij van eene andere en zeer merkwaardige aanleiding tot geschil: +wegens de groote droogte van den grond woeien zulke massa's stof op, +dat de landpalen in deze open streek overstoven werden, en de menschen +niet konden zeggen waar de grenzen hunner goederen waren! + +Een ooggetuige deelde mij mede, dat het vee in kudden van duizenden +in de Parana liep, alwaar het, uitgeput van honger, de kracht +miste weder tegen de modderige oevers op te klimmen, zoodat het +verdronk. De rivierarm, die langs San Pedro vloeit, was zoo vol +verrotte lijken, dat een schippersbaas mij vertelde, dat de stank het +bepaald onmogelijk maakte er door te varen. Zonder twijfel kwamen +zoo vele honderdduizenden dieren in de rivier om: hunne rottende +lichamen zag men den stroom afdrijven, en naar alle waarschijnlijkheid +werden vele in de delta der Rio de la Plata begraven. Alle kleine +rivieren kregen een hoog zoutgehalte; en op sommige plaatsen +veroorzaakte dit den dood van talrijke individuën; want als een +dier van zulk water drinkt, herstelt het niet. Azara beschrijft +[137] de razernij der wilde paarden bij zulk eene gelegenheid, +die zich in de moerassen stortten, en waarbij de eerstaangekomenen +overstelpt en doodgedrukt werden door de volgenden. Hij voegt er bij, +dat hij meer dan eens een duizendtal lijken van wilde paarden zag, +die aldus waren omgekomen. Ik merkte op, dat de beddingen van kleine +stroomen in de Pampas met een beenderen-breccia bedekt waren; maar +waarschijnlijk was dit toe te schrijven aan eene gestadige toeneming, +in plaats van aan een ramp op een of ander tijdstip. Op de droogte van +1827 tot 1832 was een zeer regenachtig seizoen gevolgd, dat groote +overstroomingen veroorzaakte. Zoo is het bijna zeker, dat eenige +duizenden skeletten door de bezonken stoffen van het eerstvolgende +jaar begraven werden. Wat zou een geoloog er van denken, die zulk +eene ontzaglijke massa beenderen van alle diersoorten en alle tijden +aldus in een dikke aardachtige massa begraven zag? Zou hij dit niet +veeleer toeschrijven aan een vloed, die het land overstroomde, dan +aan den gewonen loop der dingen? [138] + + + +[12 October.] + +Ik had plan gehad mijne uitstapjes verder uit te strekken; maar daar +ik niet wel was, moest ik op een balandra of eenmast-vaartuig [139] +van omstreeks 100 ton lading en met bestemming naar Buenos Aires, +terugkeeren. Ten gevolge van het ongunstige weder vertuiden wij +vroeg op den dag aan den tak van een boom op een der eilanden. De +Parana is vol eilanden, die een bestendigen kringloop van verval en +vernieuwing ondergaan. Voorzoover de schipper zich herinnerde, waren +verscheidene groote verdwenen, en hadden weer andere zich gevormd, +die door plantengroei beschermd waren. Zij bestaan uit modderig +zand, zonder het kleinste kiezelsteentje, en lagen toen omstreeks +vier voet boven rivierpeil; maar gedurende de periodieke vloeden +zijn zij overstroomd. Alle vertoonen hetzelfde kenmerk: talrijke +wilgen en enkele andere boomen zijn door eene groote verscheidenheid +van slingerplanten saâmverbonden, waardoor een dicht kreupelbosch +ontstaat. Deze kreupelbosschen bieden eene schuilplaats aan capybara's +en jaguars. De vrees voor laatstgenoemd dier verdreef al het genot +om in de bosschen door te dringen. Hedenavond was ik nog geen honderd +yards gevorderd, toen ik de onmiskenbare teekenen van de aanwezigheid +van een tigre [140] ontdekte, en genoodzaakt was terug te keeren. Op +elk eiland waren deze sporen; en evenals op mijn vorigen tocht el +rastro de los Indios (het spoor der Indianen) het onderwerp der +gesprekken vormde, zoo was het hier el rastro del tigre. + +De begroeide oevers der groote rivieren schijnen de geliefkoosde +schuilplaatsen van den jaguar te zijn; maar ten zuiden van de +Plata-rivier werd mij gezegd, dat zij het riet langs de meren +bewoonden. Waar zij ook zijn, schijnen zij water te verlangen. Hun +gewone prooi is de capybara, zoodat algemeen gezegd wordt, dat +daar waar de capybara's talrijk zijn, weinig gevaar voor den jaguar +bestaat. Falconer verklaart, dat bij de zuidzijde van de monding der +Plata-rivier vele jaguars zijn, en dat deze voornamelijk van visch +leven: welk verhaal ik meer gehoord heb. Aan de Parana hebben zij +vele houthakkers gedood, en bij nacht zelfs schepen geënterd. In +Bajada leeft thans een man, die, toen hij eens bij donker uit het +ruim van zijn schip kwam, op het dek gegrepen werd. Wel rukte hij +zich los, doch miste daarna het gebruik van zijn eenen arm. Als de +wassende stroomen deze dieren van de eilanden verdrijven, zijn zij +het gevaarlijkst. Men vertelde mij, dat enkele jaren geleden een zeer +groote jaguar eene kerk te Santa Fé binnendrong; twee priesters, +die achter elkander binnenkwamen, werden gedood; en een derde, die +kwam zien wat er gaande was, ontkwam ternauwernood. Het dier werd +afgemaakt, doordien men het uit een hoek van het gebouw, dat geen dak +had, doodschoot. In deze tijden richten zij ook groote verwoestingen +aan onder vee en paarden. Naar men zegt, dooden zij hun prooi door +hem den nek te breken. Worden zij van het lijk verjaagd, dan keeren +zij er zelden naar terug. De Gauchos zeggen, dat de jaguar op zijne +nachtelijke zwerftochten zeer wordt lastig gevallen door het gekef der +vossen, die hem volgen. Dit stemt op merkwaardige wijze overeen met +het algemeen bevestigde feit, dat jakhalzen op dergelijke officieuse +manier den Oostindischen tijger volgen. De jaguar is een luidruchtig +dier, dat des nachts herhaaldelijk brult, vooral wanneer slecht weêr +in aantocht is. + +Op zekeren dag, toen ik aan de oevers van de Uruguay jaagde, werden +mij sommige boomen gewezen, waar deze dieren steeds heenloopen, om, +zoo het heet, hunne klauwen te scherpen. Ik zag drie welbekende boomen: +aan de voorzijde was de bast oogenschijnlijk door de borst van het +dier licht gesleten, en aan weerszijden waren diepe schrammen of +liever groeven, die schuins afloopend bijna een yard lang waren. De +schrammen waren van verschillenden ouderdom. Een gewoon middel om zich +te vergewissen of een jaguar in de buurt is, bestaat hierin, dat men +deze boomen onderzoekt. Ik stel mij voor, dat deze gewoonte van den +jaguar volkomen gelijk is aan die, welke men dagelijks bij de huiskat +zien kan, als deze met gestrekte pooten en uitgestoken nagels den poot +van een stoel schraapt; en ik heb gehoord, dat jonge vruchtboomen +in een boomgaard in Engeland hierdoor zeer geleden hadden. Ongeveer +eene dergelijke gewoonte moet ook den puma eigen zijn, want menigmaal +heb ik op den kalen harden bodem van Patagonië kepen gezien zóo diep, +dat een ander dier ze niet kon gemaakt hebben. Ik geloof, dat het doel +dezer handeling is de gescheurde punten van hunne klauwen af te vijlen, +en niet, zooals de Gauchos denken, om ze te scherpen. De jaguar wordt +zonder veel moeite gedood door middel van honden, die hem door hun +geblaf in een boom jagen, waar hij met kogels wordt afgemaakt. + +Ten gevolge van slecht weder bleven wij twee dagen aan onze tuien +liggen. Ons eenig vermaak bestond in het vangen van visch voor ons +middageten; en de talrijke soorten die er waren, lieten zich alle +goed smaken. Een visch, genaamd de armado of wentelaar (Silurus), +is merkwaardig om het harde, knarsende geluid, dat hij maakt als +hij met lijn en haak gevangen wordt, en dat duidelijk gehoord wordt +als de visch onder water is. Dezelfde visch heeft het vermogen om +voorwerpen, zooals een riemblad of vischlijn met de sterke graten van +zijn borst- of rugvin stevig vast te grijpen. Des avonds was het weêr +bepaald tropisch, en stond de thermometer op 79°. Tal van vuurvliegen +fladderden rond, en de muskieten waren zeer lastig. Slechts vijf +minuten stak ik mijne hand uit, en weldra zag zij er zwart van; ik +geloof dat er niet minder dan vijftig waren--alle druk aan het zuigen. + +[15 October.] + +Wij gingen op weg en voeren langs Punta Gorda, waar eene kolonie +van tamme Indianen is uit de provincie Missiones. Snel zeilden wij +den stroom af; maar wegens eene kinderachtige vrees voor slecht +weêr, draaiden wij vóor zonsondergang bij in een smallen arm van +de rivier. Ik nam de boot en roeide een eind deze kreek in. Zij was +zeer smal, bochtig en diep; aan weerszijden een dertig tot veertig +voet hooge muur van boomen, door slingerplanten omkronkeld, die +aan de kreek een bijzonder duister aanzien gaf. Ik zag hier een +zeer zeldzamen vogel, den Schaarbek (Rhynchops nigra). Hij heeft +korte pooten, zwemvoeten, vleugels met buitengewoon lange punten, +en is ongeveer zoo groot als eene zeezwaluw. De bek is zijdelings +afgeplat, namelijk in een vlak loodrecht op dien van den lepelaar +of eend. Hij is zoo plat en buigzaam als een ivoren vouwbeen, en +de onderste kinnebak is, in tegenstelling met alle andere vogels, +anderhalve inch langer dan de bovenste. + +In een meer nabij Maldonado, waaruit het water bijna weggevloeid was, +en dat bijgevolg krioelde van zwermen kleine visschen, zag ik vele +van deze vogels, meest in troepjes, snel voor- en achteruit dicht +boven de oppervlakte van het meer vliegen. Zij hielden hunne bekken +wijd open, en de onderste kinnebak half in het water gedompeld. Zoo +scherend langs de oppervlakte, kliefden zij die in hunne vlucht; +het water was geheel effen, en het zien van zulk een zwerm, waarvan +elke vogel zijn smal spoor op het spiegelend oppervlak achterliet, +vormde een zeer vreemd schouwspel. In hunne vlucht zwenken zij +telkens met verbazende rapheid om, en manoeuvreeren voortdurend met +hunne uitstekende onderkinnebak om vischjes op te duiken, die door de +kortere bovenhelft van hun schaarvormigen bek gegrepen worden. Dit +feit zag ik herhaaldelijk, terwijl zij, evenals zwaluwen, gestadig +voor- en achteruit langs mij heen vlogen. Als zij soms de oppervlakte +van het water verlieten, werd hunne vlucht wild, ongeregeld en snel; +dan stieten zij ook luide, harde kreten uit. Gedurende het visschen, +komt het voordeel van de lange eerste slagveêren hunner vleugels, +waardoor deze droog blijven, duidelijk aan het licht. Wanneer zij +zoo bezig zijn, gelijken hunne vormen op het symbool, waardoor vele +kunstenaars zeevogels voorstellen. Hunne staarten worden veel gebruikt +om hunne onregelmatige vlucht te sturen. + +Deze vogels wonen ver landwaarts in langs den loop van de Rio Parana; +men zegt, dat zij hier het geheele jaar blijven en in de moerassen +broeden. Overdag rusten zij in zwermen op de grasvlakten, op eenigen +afstand van het water. Toen wij, zooals ik gezegd heb, in een der diepe +kreken tusschen de eilanden in de Parana voor anker lagen, daagde, +bij het vallen van den avond, plotseling een dezer schaarbekken +op. Het water was geheel stil, en vele kleine visschen kwamen naar +boven. Langen tijd scheerde de vogel over de oppervlakte, en vloog +op wilde, ongeregelde wijs de smalle kreek op en neer, die door de +toenemende duisternis en de schaduw der overhangende boomen bijna +geheel donker was. Te Montevideo bespeurde ik, dat eenige groote +zwermen over dag op de modderbanken aan het havenhoofd bleven, +op dezelfde manier als op de grasvlakten bij de Parana; en iederen +avond vlogen zij zeewaarts. Op grond van deze feiten vermoed ik, +dat de Rynchops in 't algemeen bij nacht vischt, als wanneer vele +lagere dieren in groote menigte naar de oppervlakte komen. M. Lesson +verklaart, dat hij deze vogels de schelpen der in de zandbanken op de +Chileensche kust begraven mactrae [141] heeft zien openen; maar hun +zachte snavel met ver vooruitspringende onderkinnebak, hunne korte +pooten en lange vleugels maken het zeer onwaarschijnlijk, dat deze +gewoonte algemeen is. + +Toen wij de Parana afzakten, merkte ik slechts drie andere vogels op, +wier eigenschappen der vermelding waard zijn. De een is een kleine +ijsvogel (Ceryle Americana), die een langeren staart heeft dan de +Europeesche soort, en daardoor niet in zulk eene stijve en rechte +houding zit. Ook is zijn vlucht, in stede van recht en snel als de +loop van een pijl, mat en slingerend, evenals bij de zachtsnavelige +vogels. Hij stoot een lagen toon uit, die op het samentikken van +twee kleine steenen gelijkt. Een kleine groene papegaai (Conurus +murinus) met grijze borst, schijnt de hooge boomen op de eilanden als +bouwterrein boven elke andere plek te verkiezen. Een aantal nesten +zijn zoo dicht bij elkander geplaatst, dat zij éene groote massa +takjes vormen. Deze papegaaien leven altijd in troepen, en richten +groote verwoestingen aan in de korenvelden. Men verzekerde mij, +dat er bij Colonia 2500 in den loop van een jaar gedood waren. Een +vogel met een gespleten staart, die in twee lange vederen eindigt, +(Tyrannus savana) en door de Spanjaarden Schaarstaart genoemd, komt +bij Buenos Aires zeer veel voor. Gewoonlijk zit hij op een tak van +een ombu-boom in de nabijheid van een huis, jaagt van daar in korte +vlucht de insecten na, en keert naar dezelfde plek terug. In de +vlucht vertoont hij in zijn wijze van vliegen en zijn voorkomen in +'t algemeen eene spottende gelijkenis met de gewone zwaluw. Hij is +in staat zeer korte draaien in de lucht te maken, waarbij hij zijn +staart opent en sluit, soms in horizontale of zijdelingsche, dan in +verticale richting--volkomen als eene schaar. + +[16 October.] + +Eenige mijlen ten zuiden van Rosario wordt de westelijke oever der +Parana door loodrechte klippen begrensd, die zich in eene lange lijn +tot nabij San Nicolas uitstrekken, zoodat die oever meer op eene +zeekust dan op die eener zoetwater-rivier gelijkt. Het is een groot +nadeel in het natuurschoon der Parana, dat het water ten gevolge van +de zachte gesteldheid harer oevers zeer modderig is. De Uruguay, die +door eene granietstreek vloeit, is veel helderder; en waar de beide +rivieren zich in den mond der La Plata vereenigen, kan men hare waters +op verren afstand aan de zwarte en roode kleuren onderscheiden.--Daar +des avonds de wind niet zeer gunstig was, gingen wij, als naar +gewoonte, onmiddellijk voor anker; en toen het den volgenden dag +wat frisch woei, was de schipper, ondanks den gunstigen stroom, +te vadzig om aan varen te denken. Te Bajada was hij mij beschreven +als een hombre muy aflicto (zeer zwaartillend man): als iemand, die +altijd traag vooruitkwam; maar het moet gezegd worden, dat hij alle +vertraging met bewonderingswaardige gelatenheid droeg. Hij was een +oude Spanjaard, en had vele jaren in dit land gewoond. De Engelschen +mocht hij graag lijden; maar hij beweerde stoutweg, dat de slag bij +Trafalgar (1805, Nelson) alléén gewonnen was, omreden alle Spaansche +kapiteins waren omgekocht, en dat de eenige werkelijk dappere daad +aan beide zijden door den Spaanschen admiraal verricht was. Mij trof +het eenigszins kenmerkende feit, dat deze man liever zou willen, +dat zijne landgenooten voor de slechtste verraders werden aangezien, +dan voor onbekwaam of laf. + +[18 en 19 October.] + +Langzaam, doordien de stroom ons weinig hielp, zakten wij de statige +rivier af. Gedurende dien tocht ontmoetten wij zeer weinig schepen. Een +van de beste natuurlijke gaven in zulk een groot verbindingskanaal, +nl. eene rivier, waarin schepen uit eene gematigde streek met een even +verrassenden rijkdom van sommige producten als een gemis van andere, +zouden kunnen varen naar eene streek met een tropisch klimaat en met +een bodem, die volgens den besten beoordeelaar, Bonpland, misschien +nergens ter wereld zijn weêrga vindt in vruchtbaarheid--die gave +schijnt hier moedwillig te worden verworpen. Hoe verschillend zou de +aanblik van deze rivier geweest zijn, indien Engelsche kolonisten het +geluk hadden gehad 't eerst de Plata op te varen! Welke fraaie steden +zouden thans hare oevers hebben bedekt! Tot den dood van Francia, +Dictator van Paraguay, moeten deze beide landen gescheiden blijven, +als lagen zij op tegenovergestelde punten van den aardbol! En als de +oude bloeddorstige tyran de eeuwige rust is ingegaan, zal Paraguay +door omwentelingen worden verscheurd, even heftig, als het er vroeger +onnatuurlijk kalm was. Dit land zal moeten leeren, evenals elke +andere Zuidamerikaansche Staat, dat eene republiek niet slagen kan, +voordat zij een zeker corps mannen bezit, die doordrongen zijn van +de beginsels van recht en eer. + +[20 October.] + +Bij onze aankomst in den mond der Parana, ging ik, gedreven door een +sterk verlangen om Buenos Aires te bereiken, te Las Conchas aan land, +met het plan er heen te rijden. Nauwelijks aan wal, of ik ontdekte +tot mijne groote verrassing, dat ik in zekeren zin een gevangene +was. Wegens het uitbreken van eene hevige omwenteling, waren alle +havens onder arrest gesteld. Ik kon niet naar mijn schip terugkeeren; +en over land naar de stad te gaan--daar was geen sprake van. Na een +lang onderhoud met den commandant, kreeg ik verlof den volgenden dag +naar Generaal Rolor te gaan, die een troep oproerlingen aan dezen +kant van de hoofdstad commandeerde. Des morgens reed ik naar het +kamp. De generaal verscheen met al zijne officieren en soldaten, +die er uitzagen alsof zij groote schurken waren. Des avonds voordat +hij de stad verliet, was de generaal vrijwillig naar den gouverneur +gegaan, en had met de hand op het hart zijn eerewoord gegeven, dat hij +althans tot het laatste trouw zou blijven. De generaal vertelde mij, +dat de stad zeer streng geblokkeerd werd, en dat al wat hij doen kon +was, mij een paspoort geven aan den hoofdaanvoerder der rebellen te +Quilmes. Daar zouden wij een grooten omweg om de stad moeten maken +en slechts met veel moeite paarden kunnen krijgen. + +Mijn ontvangst in het kamp was zeer beleefd; doch men zeide mij, +dat mij onmogelijk kon worden toegestaan in de stad te komen. Ik +wenschte dit juist zeer gaarne, daar ik de Beagle in zijn vertrektijd +van de Rio Plata vóór was. Nadat ik echter verteld had hoe voorkomend +Generaal Rosas aan de Colorado jegens mij geweest was, veranderde dit +gesprek nog sneller dan bij tooverslag. Terstond werd mij gezegd, dat, +al kon men mij geen paspoort geven, ik toch voorbij hunne schildwachten +mocht, mits ik mijn gids en mijne paarden wilde achterlaten. Ik nam +dit voorstel met genoegen aan, en een officier werd mij mede gegeven +om te zorgen, dat ik niet aan de brug werd tegengehouden. Drie mijlen +ver was de weg geheel verlaten. Ik ontmoette een troep soldaten, +die zich vergenoegden met mijn oud paspoort ernstig in te kijken, +en bevond mij eindelijk tot mijne niet geringe vreugde in de stad. + +Bijna zonder voorwendsel van grieven was deze revolutie uitgebroken; +maar in een staat, die in den loop van negen maanden (van Februari tot +October 1820) vijftien veranderingen in bestuur onderging, terwijl elk +gouverneur volgens de grondwet voor drie jaren gekozen werd--zou het +zeer onredelijk zijn naar voorwendsels te vragen. In dit geval verliet +een troep mannen, die aan Rosas gehecht waren en een afkeer hadden +van den Gouverneur Balcarce, ten getale van 70 de stad--en onder de +kreet van: "Rosas!" greep het geheele land naar de wapenen. De stad +werd toen geblokkeerd, en levensmiddelen, vee noch paarden werden +toegelaten; ook werd er nu en dan geschermutseld, waarbij dagelijks +enkele mannen vielen. De belegerende partij wist wel, dat zij, door den +toevoer van vleesch af te snijden, zeker de overwinning zou behalen. + +Generaal Rosas kon van den opstand niet afweten; maar dit scheen +volkomen met de bedoelingen zijner partij te strooken. Een jaar +geleden was hij tot gouverneur gekozen; doch hij weigerde, tenzij +de Sala (Kamer) hem ook buitengewone macht wilden verleenen. Dit +werd geweigerd, en sedert dien tijd heeft zijne partij getoond, +dat geen ander gouverneur zijn plaats kan behouden. De strijd werd +openlijk aan beide zijden gerekt, totdat men van Rosas bericht kon +hebben. Enkele dagen nadat ik Buenos Aires verliet, kwam er een +brief, waarin de generaal het afkeurde, dat de vrede verbroken was, +maar verklaarde, dat de belegerende partij volgens zijne idee het +recht aan haar kant had. Alleen op de ontvangst van dit bericht, +vloden gouverneur, ministers en een deel der militairen, ten getale +van eenige honderden, de stad uit. De oproerlingen kwamen binnen, +kozen een nieuwen gouverneur, en werden ten getale van 5500 man +voor hunne diensten betaald. Uit deze feiten bleek duidelijk, dat +Rosas ten slotte Dictator zou worden: want in den koningstitel heeft +het volk in deze, zoowel als in andere republieken een bepaalden +tegenzin. Sedert wij Amerika verlieten, hebben wij gehoord, dat Rosas +met dictatoriale macht was gekozen, en zich een tijd lang lijnrecht +tegen de grondwettelijke beginsels der Republiek heeft gekant. + + + + + + +HOOFDSTUK VIII. + +OOST-BANDA EN PATAGONIË. + + +Nadat ik omstreeks 14 dagen in de stad was opgehouden, was ik +blijde aan boord van een beurtschip, dat naar Montevideo voer, te +kunnen ontsnappen. Eene geblokkeerde stad moet altijd een onaangename +woonplaats zijn; maar in dit geval bestond daarenboven gestadig vrees +voor roovers binnen. De schildwachten waren de ergste van allen; want +zoowel door hun beroep als omdat zij wapenen in handen hadden, stalen +zij met eene brutaliteit, welke andere lieden niet konden navolgen. + +Onze overtocht was zeer lang en vervelend. De Rio de la Plata +heeft op de kaart eene trotsche uitmonding, maar in werkelijkheid +is die zeer arm. Eene wijde uitgestrektheid modderig water bezit +grootschheid noch schoonheid. Op zekeren tijd van den dag konden de +twee oevers, die beide uiterst laag zijn, nog juist van het dek af +onderscheiden worden. Bij mijne aankomst te Montevideo hoorde ik, +dat de Beagle eenigen tijd niet zou zeilen; en dit deed mij besluiten +toebereidselen te maken voor een korten uitstap in dit gedeelte van +Oost-Banda. Al wat ik omtrent de streek bij Maldonado gezegd heb, +is toepasselijk op Montevideo; het land is echter veel vlakker, met +uitzondering alleen van den 450 voet hoogen Green Mount, waaraan +het zijn naam ontleent. Van de golvende grasvlakte is zeer weinig +omheind; maar bij de stad zijn enkele haagdammen, die met agaven, +cactussen en venkel begroeid zijn. + +[14 November.] + +Wij verlieten Montevideo in den namiddag. Ik was voornemens naar +Colonia del Sacramiento te gaan, eene plaats op den noordelijken +oever der Rio Plata en tegenover Buenos Aires gelegen; van daar de +Uruguay te volgen tot aan het dorp Mercedes aan de Rio Negro (een +der vele rivieren van dien naam in Zuid-Amerika), en van dit punt +rechtstreeks naar Montevideo terug te keeren. Wij sliepen in het huis +van mijn gids te Canelones. Des morgens stonden wij vroeg op, in de +hoop een flinken afstand te kunnen rijden; doch vruchteloos, want alle +rivieren waren overstroomd. In booten staken wij de stroomen Canelones, +Santa Lucia en San José over, waarmeê veel tijd verloren ging. Op een +vorigen uitstap stak ik de Lucia bij hare monding over, en ontdekte tot +mijne verrassing hoe gemakkelijk onze paarden, ofschoon niet gewoon +te zwemmen, over eene breedte trokken van minstens 600 yards. Toen +ik dit te Montevideo vertelde, werd mij gezegd, dat in de Plata eens +een schip met eenige kunstenmakers en hunne paarden vergaan was, +bij welke gelegenheid een paard zeven mijlen ver naar het strand zwom. + +In den loop van den dag vermaakte ik mij met de behendigheid, waarmede +een Gaucho een koppig paard dwong eene rivier over te zwemmen. Hij trok +zijne kleeren uit, sprong het dier op den rug, en reed het water in +tot waar het te diep werd. Toen liet hij zich van het kruis zakken, +greep den staart en maakte, telkens als het paard wilde omkeeren, +het dier bang door water in zijn gezicht te spatten. Zoodra het paard +aan de overzijde grond raakte, sprong de man er op, en zat al stevig +met den teugel in de hand, voordat het paard den oever bereikte. Een +naakt man op een even naakt paard is een fraai schouwspel; ik had niet +gedacht, dat die twee zoo goed bij elkander pasten. De staart van een +paard is een zeer nuttig aanhangsel. Eens ben ik met vier man eene +rivier overgestoken in eene boot, die op gelijke manier gesleept werd +als straks de Gaucho. Als een man en paard eene breede rivier moeten +oversteken, doet de man het best met de eene hand den zadelknop of +de manen vast te houden, en zich met den anderen arm zelf te helpen. + +Wij sliepen en bleven den volgenden dag aan de Cufre-post. Des avonds +kwam de postman of brievenbesteller. Hij was een dag over zijn tijd, +doordien de Rosario overstroomd was. Dit verzuim zou echter niet vele +gevolgen hebben; want ofschoon hij door enkele van de voornaamste +steden in Oost-Banda was gegaan, bestond zijn geheele bagage uit twee +brieven! Het huis had een aangenaam uitzicht: eene golvende groene +vlakte, met sporen van de Plata in 't verschiet. Het komt mij voor, +dat ik deze provincie met een geheel ander oog aanzie, dan toen ik er +voor 't eerst kwam. Ik herinner mij, dat ik haar bijzonder vlak vond; +maar nu, na mijn galop over de Pampas, is mijn eenige verwondering +deze: wat mij toen bewogen kon hebben haar vlak te noemen. Het land +is eene aaneenschakeling van golvingen, op zichzelven misschien niet +zoo hoog, maar toch ware bergen vergeleken bij de vlakten van Santa +Fé. Door deze oneffenheden ontstaan tal van kleine riviertjes of beken, +en het gras is groen en welig. + +[17 November.] + +Wij trokken over de diepe en snelstroomende Rosario, gingen door het +dorp Colla, en kwamen des middags te Colonia del Sacramiento. De +afstand bedraagt 20 leagues, door eene streek die met fraai gras +begroeid, maar dun gezaaid is met vee en menschen. Ik werd uitgenoodigd +in Colonia te slapen, en den volgenden dag een heer naar zijne estancia +te vergezellen, waar eenige kalksteen-rotsen waren. De stad is op +een steenen voorgebergte gebouwd, eenigszins in denzelfden geest als +bij Montevideo. Zij is zeer versterkt, maar stad en forten hadden in +den Braziliaanschen oorlog veel te lijden. De onregelmatige straten, +alsook de omringende boschjes, oranje- en perzikboomen gaven aan deze +oude stad een schilderachtig aanzien. De kerk is eene merkwaardige +ruïne: voorheen als kruitmagazijn gebruikt, werd zij in een van de +tallooze onweersbuien, die boven de Rio de la Plata woeden, door +den bliksem getroffen. Twee derden van het gebouw vloog tot aan den +grond in de lucht; en het overschot staat nu als een verbrijzeld en +zeldzaam monument der vereenigde krachten van bliksem en kruit. + +Des avonds wandelde ik om de halfgesloopte wallen der stad. Zij was +de hoofdzetel van den Braziliaanschen oorlog, die voor dit land zoo +schadelijk is geweest: niet zoozeer in zijne onmiddellijke gevolgen, +als omdat hij aanleiding gaf tot het benoemen van een menigte generaals +en alle andere officiers-rangen. In de Vereenigde La-Plata-Provinciën +zijn meer generaals benoemd (maar niet betaald), dan in het Vereenigde +Groot-Brittannië. Deze heeren hebben behagen leeren scheppen in macht, +en zijn niet afkeerig van wat schermutselen. Vandaar dat velen altijd +op den uitkijk staan om onrust te stoken, en eene regeering omver +te werpen, die tot heden nooit op vasten grondslag rustte. Niettemin +nam ik hier en in andere plaatsen eene zeer algemeene belangstelling +waar in de eerstvolgende presidentsverkiezing; en dit schijnt een goed +teeken voor de welvaart van dit kleine land. De inwoners eischen niet +veel opvoeding in hunne vertegenwoordigers. Ik hoorde eenige lieden de +verdiensten bespreken van die voor Colonia, waarbij gezegd werd, dat +al waren die vertegenwoordigers ook geen mannen van zaken, zij toch +allen hunne namen konden teekenen! Hiermede, schenen zij te denken, +moest elk redelijk mensch tevreden zijn! + +[18 November.] + +Ik reed met mijn gastheer naar zijne estancia bij de Arroyo de +San Juan. Des avonds deden wij een rondrit om zijn landgoed: het +besloeg 2 1/2 vierkante leagues, en lag in wat genoemd wordt een hoek, +hetgeen zeggen wil: aan eene zijde begrensd door de Plata-rivier, en +aan de twee andere beveiligd door ondoorwaadbare beken. Er was eene +uitmuntende haven voor kleine schepen, en een overvloed van klein +bosch, dat een gezochte brandstof levert voor Buenos Aires. Ik was +benieuwd de waarde van zulk eene volledige estancia te kennen. Zij +telde 3000 stuks horenvee en zou er drie- of viermaal zooveel kunnen +voeden; dan waren er 800 merries met 150 afgerichte paarden, en 600 +schapen. Er was overvloed van water en kalksteen, een ruw gebouwd +huis, uitstekende corrals en een perzikboomgaard. Voor dit alles was +hem £ 2000 geboden, doch hij verlangde slechts £ 500 meer en zou het +waarschijnlijk voor minder verkoopen. Het hoofdbezwaar op eene estancia +is, het vee wekelijks tweemaal naar eene aangewezen plaats te drijven, +om het mak te maken en te tellen. Waar 10 of 15.000 stuks bijeen +zijn, zou dit laatste terecht een moeilijk werk worden geacht. Het +wordt verricht volgens het beginsel, dat het vee zich onveranderlijk +verdeelt in kleine troepen of tropillas van af 40 tot 100 stuks. Elke +tropilla wordt aan enkele bijzonder gemerkte dieren herkend, terwijl +haar aantal bekend is: zoodat, als er een van de 10.000 verloren +is, zulks hieraan ontdekt wordt, dat aan een der tropillas een dier +ontbreekt. In een stormachtigen nacht mengt het vee zich dooreen; +maar den volgenden morgen scheiden de tropillas zich weer als vroeger, +zoodat elk dier zijn maat moet kennen onder 10.000 anderen. + +Bij twee gelegenheden ontmoette ik in deze provincie eenige ossen +van een zeer zeldzaam ras, nata genoemd. [142] Uiterlijk schijnen zij +tot ander vee in ongeveer dezelfde betrekking te staan, als bul- of +mophonden tot andere honden. Hun voorhoofd is zeer kort en breed; de +punt van den neus keert zich naar boven, en de bovenlip ligt ver naar +achteren; hunne onderkaken steken voor de bovenste uit en hebben eene +overeenkomstige kromming, ten gevolge waarvan hunne tanden altijd bloot +liggen. Hunne neusgaten zitten hoog op den kop en staan zeer open; +hunne oogen puilen naar buiten. Onder het loopen laten zij hun kop aan +den korten nek laag hangen, en hunne achterpooten zijn, vergeleken +bij de voorpooten, iets langer dan gewoonlijk. Hunne bloote tanden, +korte koppen en bovenwaarts gekeerde neusgaten geven hun een uitdagend +voorkomen van zelfvertrouwen, zoo belachelijk als men zich denken kan. + +Sedert mijne terugkomst, ben ik door de welwillendheid van mijn +vriend, kapitein Sulivan der Koninkl. Marine, in het bezit gekomen +van een schedel, welke nu bij de College of Surgeons berust. [143] +Don F. Muniz te Luxan heeft al wat hij omtrent dit ras vernemen kon, +bereidwillig voor mij bijeengebracht. Volgens zijn verhaal schijnt het, +dat dit vee vóór omstreeks 80 of 90 jaar zeldzaam was, en te Buenos +Aires als eene curiositeit werd beschouwd. Algemeen gelooft men, dat +het ras zijn oorsprong vond onder de Indianen ten zuiden van de Plata, +en bij hen voor de meest gewone soort gold. Zelfs nu toont vee, dat +in de provinciën nabij de Plata gefokt is, zijne minder "beschaafde" +afkomst hierin, dat het wilder is dan gewoon vee, en dat de koe licht +haar eerste kalf in den steek laat, als zij te dikwijls bezocht +of lastig gevallen wordt. Het is een zonderling feit, dat, zooals +Dr. Falconer mij bericht, het Sivatherium, die groote uitgestorven +herkauwer in Indië [144], zich kenmerkt door een bijna dergelijken +bouw, als de abnormale van het nata-ras. [145] + +Het ras is zeer echt, en een nata-os en koe brengen onveranderlijk +nata-kalveren voort. Een nata-os en eene gewone koe, of de omgekeerde +kruising verwekt eene nakomelingschap met tusschenliggende kenmerken, +doch waarin die van het nata-ras sterk uitkomen. Volgens Segnor +Muniz bestaan de duidelijkste bewijzen, dat, in tegenstelling met het +algemeene gevoelen der landbouwers in zulke gevallen, de nata-koe bij +kruising met een gewonen os hare bijzonderheden sterker overdraagt, +dan de nata-os bij kruising met eene gewone koe. Als het gras tamelijk +lang is, eet het nata-vee met tong en verhemelte evengoed als het +gewone vee; maar gedurende de groote droogten, als zoovele dieren +omkomen, verkeert het nata-ras in zeer ongunstigen toestand, en zou +uitgeroeid worden, indien het niet werd opgepast; want het gewone vee +kan, evenals paarden, zich nog in 't leven houden door met de lippen +de takjes van boomen en riet af te vreten, hetgeen de nata's niet zoo +goed kunnen, omreden hunne lippen niet sluiten; en zoodoende sterven +zij vóór het gewone vee. Dit feit treft mij, als sprekend voorbeeld +hoe weinig wij in staat zijn uit de gewone leefwijzen te beoordeelen +door welke, alleen na lange tusschentijden voorkomende omstandigheden, +de zeldzaamheid of uitsterving eener soort bepaald kan worden. + +[19 November.] + +Op onzen tocht door de vallei Las Vacas sliepen wij ten huize van +een Noord-Amerikaan, die een kalkoven op den Arroyo de las Vivoras +had. Des morgens reden wij naar eene vooruitspringende landtong aan +de oevers der rivier, Punta Gorda genaamd, en trachtten onderweg +een jaguar te ontdekken. Er waren tal van versche sporen, en wij +bezochten de boomen waaraan zij hunne klauwen heeten te scherpen; +doch het gelukte ons niet er een op te jagen. Van dit punt vertoonde +de Rio Uruguay eene statige watermassa aan ons oog; en de aanblik van +den stroom was wegens zijne helderheid en snelheid veel treffender, +dan die van zijn buurman, de Parana. Aan de overliggende kust vloeiden +verscheidene takken van de laatste in de Uruguay. Als de zon scheen, +konden de twee kleuren van het water zeer duidelijk gezien worden. + +Des avonds begaven wij ons op weg naar Mercedes aan de Rio Negro; en +toen het nacht was vroegen wij in de estancia, waar wij aankwamen, +verlof te slapen. Het was een zeer uitgestrekt landgoed van 10 +vierkante leagues, welks eigenaar een der grootste grondbezitters in +het land is. Zijn neef had het beheer er over, en dezen trof ik in +gezelschap van een kapitein bij het leger, die onlangs uit Buenos +Aires gevlucht was. Hun stand in aanmerking genomen, was het nu +volgende gesprek vrij vermakelijk. Beiden uitten, als gewoonlijk, hunne +grenzenlooze verwondering dat de aarde rond was, en konden moeilijk +gelooven, dat een gat, mits diep genoeg in den grond gegraven, aan den +anderen kant zou uitkomen. Zij hadden echter wel van een land gehoord, +waar het zes maanden dag en zes maanden nacht was, en waar de inwoners +zeer lang en mager waren! Zeer nieuwsgierig waren zij naar den prijs +en de qualiteit van paarden en vee in Engeland. Toen zij hoorden, +dat wij onze dieren niet met den lazo vingen, riepen zij uit: + +"O, dan gebruikt gij zeker niets anders dan de bolas!" + +Het denkbeeld van een omheind stuk land was geheel nieuw voor hen. Ten +slotte zeide de kapitein, dat hij mij een vraag te doen had, en dat +hij zich zeer verplicht zou achten, indien ik daarop in volle waarheid +antwoordde. Ik beefde bij de gedachte hoe diep wetenschappelijk die +vraag zou zijn... Zij luidde: + +"Zijn de dames in Buenos Aires niet de mooiste ter wereld?" + +Ik antwoordde als een afvallige: + +"Inderdaad, bekoorlijk." + +"Nu heb ik nog eene andere vraag," liet de kapitein er op +volgen. "Dragen de dames in andere deelen der wereld wel zulke +groote kammen?" + +Plechtig verklaarde ik den dappere, dat zij dit niet deden: welk +antwoord beiden bepaald in verrukking bracht. + +"Zie nu eens aan," riep de kapitein. "Iemand, die de halve wereld +heeft gezien, zegt, dat het zoo is. Wij dachten het wel, maar nu +weten wij het." + +Mijn uitstekend oordeel over kammen en mooie meisjes bezorgde mij eene +hoogst gastvrije ontvangst; de kapitein dwong mij zijn bed te nemen, +dan zou hij op zijn zadel slapen. + + + +[21 November.] + +Bij zonsopgang togen wij op weg en reden langzaam gedurende den +ganschen dag. De geologische gesteldheid van dit deel der provincie +verschilde van het overige, en geleek veel op die der Pampas. Zoo +waren er uitgestrekte distelvelden, en andere met den cardón; het +geheele land kan inderdaad éen groot veld van deze planten worden +genoemd. De twee soorten groeien afzonderlijk, elke plant in gezelschap +van hare eigen soort. De cardón is zoo hoog als de rug van een paard; +maar de Pampas-distel is dikwijls hooger dan de kruin van het hoofd +des ruiters. Er is geen sprake van dat men een yard ver van den +weg afwijkt; de weg zelf is gedeeltelijk, en in sommige gevallen +geheel versperd. Natuurlijk valt er niet te grazen; indien vee of +paarden eenmaal in het veld komen, zijn zij voor het oogenblik geheel +verloren. Daarom is het zeer gewaagd als men in dezen tijd van het jaar +vee tracht te drijven; want is het genoeg afgejaagd om den distels het +hoofd te bieden, dan loopt het er in en wordt niet meer gezien. In +deze districten zijn zeer weinige estancias, en die enkele liggen +in de nabijheid van vochtige valleien, waar deze woekerende planten +gelukkig geen van beide bestaan kunnen. Daar de nacht inviel voordat +wij aan het einde van onzen tocht waren, sliepen wij in eene ellendige +kleine hut, die door de armste lieden bewoond werd. De buitengewone, +ofschoon eenigszins vormelijke beleefdheid van onzen gastheer en +gastvrouw waren, hun stand in aanmerking genomen, bepaald kostelijk. + +[22 November.] + +Wij kwamen aan eene estancia op den Berquelo, toebehoorende aan een +zeer gastvrijen Engelschman, aan wien ik een introductie-brief had +van mijn vriend Mr. Lumb. Ik bleef hier drie dagen. Eens reed ik des +morgens met mijn gastheer naar de Sierra del Pedro Flaco, omstreeks 20 +mijlen de Rio Negro op. Bijna het geheele land was bedekt met goed, +alhoewel grof gras, dat tot aan den buik van een paard reikte; toch +was over verscheidene leagues geen enkel stuk vee te zien. Mits +goed verdeeld, zou de provincie Oost-Banda een verbazend getal +dieren kunnen voeden. Tegenwoordig beloopt de jaarlijksche uitvoer +van huiden uit Montevideo 300.000, en het binnenlandsch verbruik is, +ten gevolge van verspilling, zeer aanzienlijk. Een estanciero vertelde +mij, dat hij dikwijls groote kudden vee vér weg naar eene inrichting +voor pekelvleesch moest zenden, en dat de vermoeide dieren menigmaal +gedood en gevild moesten worden; maar dat hij nooit de Gauchos kon +bewegen hiervan te eten, en elken avond voor hun maal een versch +beest geslacht werd! De aanblik van de Sierra op de Rio Negro was +schilderachtiger dan elke andere, dien ik in deze provincie zag. De +breede, diepe en snelstroomende rivier kronkelde zich aan den voet +van een steilen rotswand; een boschrand omzoomde hare oevers, en de +horizon verloor zich in de verre golvende grasvlakte. + +Toen ik in deze buurt was, hoorde ik verscheidene malen van de Sierra +de las Cuentas: een berg die vele mijlen noordwaarts lag. De naam +beteekent "Bergketen der Rozenkranskralen." Men verzekerde mij, dat +daar een groot aantal kleine ronde steenen, in verschillende kleuren +en elk met een klein cilindrisch gat er in, gevonden werden. Vroeger +plachten de Indianen die te verzamelen om er halssnoeren en armbanden +van te maken--een smaak die, wil ik opmerken, aan alle wilde volken, +zoowel als aan de meest beschaafde gemeen is. Ik wist niet wat ik +van deze geschiedenis moest denken; maar toen ik haar aan de Kaap +de Goede Hoop aan Dr. Andrew Smith mededeelde, vertelde hij mij zich +te herinneren, dat hij aan de zuidoostkust van Afrika, omstreeks 100 +mijlen ten oosten van de St. John's-rivier, eenige kwartskristallen +had gevonden met stomp afgewreven kanten, die aan het zeestrand +met kiezelzand vermengd waren. Elk kristal mat ongeveer 5 strepen in +doorsnede, en had eene lengte van een tot anderhalven inch. Vele hadden +een klein kanaal, loopende van het eene einde naar het andere, volkomen +cilindrisch, en zoo wijd dat een grove draad of fijne darmsnaar er +gemakkelijk doorheen kon. De kleur was rood of dof wit. De inboorlingen +waren met dezen kristalbouw bekend. Ik heb deze omstandigheden vermeld, +opdat het geval--ofschoon tegenwoordig geen kristal bekend is dat +dezen vorm aanneemt--den een of anderen reiziger in de toekomst moge +aansporen den waren aard van zulke steenen te onderzoeken. + +Gedurende mijn verblijf in deze estancia, vermaakte ik mij met wat +ik van de schaapherdershonden in dit land zag en hoorde. [146] Het +is een gewoon verschijnsel, dat men onder het rijden eene groote, +door een of twee honden bewaakte kudde schapen ontmoet, die zich +op eenige mijlen afstand van een mensch of woning bevinden. Dikwijls +verwonderde ik mij hoe zulk een hechte vriendschap wel ontstaan was. De +wijze van opvoeding bestaat hierin, dat men den hond, als hij nog zeer +jong is, van de teef verwijdert en aan zijne toekomstige metgezellen +gewent. Drie- of viermaal daags laat men eene ooi het jonge dier +zoogen, en in het schapenhok wordt er een nest van wol voor gemaakt; +te geener tijd mag het zich bij andere honden of bij de kinderen van +het gezin voegen. Daarenboven wordt de jonge hond meestal gesneden: +zoodat hij, volwassen zijnde, moeilijk eenige neigingen gemeen kan +hebben met anderen van zijne soort. Door deze opvoeding koestert hij +geen wensch de kudde te verlaten; en evenals een andere hond zijn +meester zal verdedigen, zal deze het de schapen doen. Het is aardig +op te merken hoe de hond, als men eene kudde nadert, onmiddellijk +blaffende vooruitschiet en de schapen zich alle achter hem aansluiten, +evenals om den oudsten ram. Ook kan men dezen honden gemakkelijk +leeren de kudde op een bepaald uur in den avond thuis te brengen. Hun +lastigste gebrek, als zij jong zijn, is hun zucht om met de schapen +te spelen; want in hun sport rennen zij soms ongenadig tegen hunne +arme makkers op. + +De schaapherdershond komt elken dag thuis wat eten halen; en zoodra +het hem gegeven is, schuilt hij weg, als schaamde hij zich over +zichzelf. Bij deze gelegenheden zijn de huishonden zeer vijandig, +en de minste hunner zal den vreemdeling aanvallen en vervolgen. Maar +nauwelijks heeft de laatste de kudde bereikt, of hij keert zich om +en begint zoo duchtig te blaffen, dat alle huishonden overhaast de +hielen lichten. Evenzoo zal een groote troep hongerige wilde honden +het hoogst zelden (en enkelen zeiden mij: nooit) wagen eene kudde +aan te vallen, zelfs al wordt zij door slechts één van deze trouwe +herdershonden bewaakt. Het geheele verhaal schijnt mij een zeldzaam +voorbeeld van de buigzame neigingen bij den hond; toch heeft dit dier, +hetzij wild of hoe ook opgevoed, een gevoel van eerbied of vrees voor +hen die hun instinct van vereeniging volgen. Want dat de wilde honden +door den enkelen met zijne kudde worden verjaagd, kunnen wij door geen +ander beginsel verklaren, dan dat een vaag begrip hun de overtuiging +schenkt, dat die enkele, aldus vereenigd, macht verkrijgt, als ware hij +in gezelschap van zijne eigene soort. F. Cuvier heeft opgemerkt, dat +alle dieren die gemakkelijk tam worden, den mensch als een lid hunner +eigene maatschappij beschouwen, en zoo aan hun instinct van vereeniging +voldoen. In bovenstaand geval beschouwt de schaapherdershond de schapen +als zijne medebroeders en wint dus vertrouwen; en de wilde honden, +ofschoon wetende, dat de schapen zelven geen honden maar goed zijn +om op te eten, huldigen gedeeltelijk die zienswijze, wanneer zij hen +in eene kudde zien, met een schaapherdershond aan het hoofd. + +Op een avond kwam een domadór [147] of paardenbedwinger, ten +einde eenige veulens af te richten. Ik zal hier de voorbereidende +stappen beschrijven, want ik geloof, dat zij nog niet door andere +reizigers vermeld zijn. Een troep wilde jonge paarden wordt in den +corrál of groote omheining van palen gedreven, en daarna sluit men +de deur. Stellen wij ons voor, dat iemand alléen een paard moet +vangen en bestijgen, dat nog nooit te voren teugel of zadel heeft +gevoeld. Behalve door een Gaucho, ben ik overtuigd, dat zulk eene daad +geheel onuitvoerbaar is. De Gaucho kiest een volwassen veulen uit; +en zoodra nu het beest den circus rondrent, werpt hij zijn lazo zóó, +dat deze de beide voorpooten grijpt. Onmiddellijk valt het paard met +een hevigen schok voorover; en terwijl het op den grond spartelt, +houdt de Gaucho den lazo gespannen, beschrijft een cirkel zoodat hij +een der achterpooten vlak onder den vetlok grijpt, en trekt hem dicht +naar de voorpooten. Hierna knoopt hij den lazo vast, zoodat de drie +pooten samengebonden zijn, gaat op den nek van het paard zitten, +en bevestigt een stevigen teugel zonder gebit aan de onderkaak; +dit doet hij door een smallen riem door de oogen aan het uiteinde +van den teugel te steken en verscheidene malen om de kaak en de tong +te winden. Nu worden de twee voorpooten met een sterken lederen riem, +waarin een schuifknoop zit, vast bijeengebonden; en nadat de lazo, die +de drie pooten verbond, is losgemaakt, staat het paard met moeite op. + +De Gaucho houdt den teugel, die aan de onderkaak bevestigd is, stevig +vast en voert het paard uit den corrál. Indien een tweede man bij +de hand is (anders is de moeite veel grooter), houdt deze den kop +van het dier vast, terwijl de eerste zadel en paardedekken oplegt en +alles met den buikriem bevestigd. Gedurende deze bewerking buitelt +het paard, van schrik en verbazing dat het aldus om zijn midden +gebonden wordt, voortdurend over den grond en verkiest niet op te +staan voordat het geslagen wordt. Als dan eindelijk het zadelen is +afgeloopen, kan het arme dier van vrees nauwelijks ademhalen en +is wit van schuim en zweet. Nu maakt de man zich gereed om op te +stijgen, leunt daarbij stevig op den stijgbeugel, opdat het paard +zijn evenwicht niet zal verliezen, en trekt op het oogenblik dat hij +zijn been over den rug werpt, den schuifknoop los die de voorpooten +verbindt, zoodat het beest vrij is. Sommige domadórs gaan boven den +zadel staan, trekken den knoop los terwijl het dier nog op den grond +ligt, en laten het dan onder zich opstaan. Wild van vrees, doet het +paard eenige geweldige sprongen en rent in vollen galop weg; als het +uitgeput is, brengt de man het geduldig naar den corrál terug, waar +het arme dier dampend van de hitte en nauwelijks levend, in vrijheid +wordt gesteld. Paarden, die niet weg willen galoppeeren, maar zich +hardnekkig op den grond werpen, zijn op verre na de lastigste. De +behandeling is dan verschrikkelijk streng; maar in twee of drie +keeren is het paard getemd. Het duurt evenwel eenige weken voordat +het dier met ijzeren gebit en ring gereden wordt; want het moet den +wil van zijn berijder met het voelen van den teugel leeren vereenigen, +eerdat de sterkste teugel van eenigen dienst kan zijn. + +In deze landen zijn dieren zoo overvloedig, dat menschelijkheid +en zelfbelang niet nauw samengaan; het is daarom, vrees ik, dat de +eerste hier nauwelijks bekend is. Op zekeren dag reed ik met een zeer +achtingswaardigen estanciero over de Pampas, toen mijn paard wegens +vermoeidheid achteraan begon te komen. Dikwijls riep de man mij toe +het de sporen te geven. Toen ik hem onder het oog bracht, dat dit +wreed zou zijn, wijl het paard geheel uitgeput was, riep hij uit: + +"Waarom niet? Het doet er immers niet toe. Geef het de sporen--het +is mijn paard!" + +Het kostte mij toen eenige moeite hem duidelijk te maken, dat het +niet om hem, maar ter wille van het paard was, dat ik mijne sporen +niet wilde gebruiken. Met een blik van groote verbazing riep hij uit: + +"Ah, Don Carlos, que cosa!" [148] + +Blijkbaar was zulk eene gedachte vroeger nooit in zijn brein opgekomen. + +De Gauchos staan als voortreffelijke ruiters bekend. Het denkbeeld, +dat zij kunnen worden afgeworpen, onverschillig welke kunsten het +paard ook uithale, komt nooit bij hen op. Hun criterium van een goed +ruiter is: een man, die een ongetemd veulen kan regeeren; die, als +zijn paard valt, op zijn eigen voeten neerkomt, of andere van die +kunststukken kan verrichten. Ik heb gehoord van iemand die wedde, +dat hij twintigmaal zijn paard omver zou werpen en negentien keeren +niet zou vallen. Ik herinner mij een Gaucho, die een zeer koppig +paard bereed, dat driemaal zóó hoog steigerde dat het met veel geweld +achterover viel. Met ongewone koelbloedigheid bepaalde de man het +rechte oogenblik--geen secunde te vroeg of te laat--om zich te laten +afglijden; en zoodra het paard weer opkwam, sprong de man op zijn +rug en reed eindelijk in galop weg. Nooit schijnt de Gaucho eenige +spierkracht te gebruiken. Eens toen wij in een flinken galop reden, +zag ik een goed ruiter schijnbaar zoo zorgeloos op zijn paard zitten, +dat ik bij mijzelven dacht: "Als het paard aan den haal gaat, zult ge +zeker uit den zadel vallen."--Weinige oogenblikken later sprong een +mannetjes-struisvogel uit zijn nest en schoot vlak onder den kop van +het paard door. Het jonge veulen deed een zijwaartschen sprong, evenals +een hert; maar op den man had het gebeurde geen andere uitwerking, +dan dat hij opsprong en den schrik met zijn paard deelde. + +In Chili en Peru geeft men zich meer moeite met den mond van het +paard dan in La Plata; en blijkbaar is dit een gevolg van de meer +ingewikkelde natuur van het land. In Chili wordt een paard niet als +volkomen afgericht beschouwd, voordat men het midden in zijn vollen +ren op eene bepaalde plek, bijv. op een op den grond geworpen mantel, +kan doen stilstaan; of het moet een muur kunnen berennen en onder het +steigeren de oppervlakte met zijne hoeven schuren. Ik heb een paard, +slechts door voorvinger en duim bestuurd, opgewekt zien springen; +in vollen galop over eene plaats zien rennen, en daarna met groote +snelheid om den post eener veranda cirkelen, maar op zoo gelijken +afstand, dat de ruiter met uitgestrekten arm al dien tijd zijn vinger +over den post kon laten strijken. Toen maakte hij eene demi-volte, +en cirkelde op gelijke wijze, met den anderen arm uitgestrekt, met +verbazende snelheid in omgekeerde richting om den paal. + +Zulk een paard is goed afgericht; en hoewel dit in 't eerst nutteloos +schijnt, is het in werkelijkheid van veel nut. Op die wijs worden de +dagelijks noodige eigenschappen tot volmaaktheid gebracht. Wanneer een +os door den lazo gegrepen en beteugeld is, zal hij soms in een cirkel +rondgaloppeeren, en zal het paard, opgewonden door de inspanning, +niet gemakkelijk als een wiel om zijn as kunnen meedraaien, zoo het +niet goed is afgericht. Ten gevolge hiervan zijn vele ruiters gedood; +want als de lazo één kronkel om het lichaam van den man maakt, +zal hij dezen wegens de kracht der twee trekkende dieren, bijna in +tweeën snijden. Op hetzelfde beginsel worden de rassen gedresseerd; +de loop is slechts twee- of driehonderd yards lang, en de bedoeling is +paarden te hebben, die een snellen uitval kunnen doen. Den raspaarden +wordt niet alleen geleerd met hunne hoeven eene lijn aan te raken, +maar ook de vier pooten bij elkander te trekken, zoodat zij bij den +eersten sprong al de kracht hunner achterste voetpezen in 't spel +kunnen brengen. In Chili werd mij eene anecdote verteld, die ik voor +waarheid aanneem; zij geeft tevens een duidelijk beeld van het nut +van een goed gedresseerd paard. Een geacht man ontmoette eens twee +anderen op zijn rit, van wie er een op een paard zat, hetwelk hij wist +dat hem ontstolen was. Hij sprak hen aan en eischte zijn paard op; +maar tot antwoord trokken zij hunne sabels en zetten hem na. De man, +die een snel en goed paard bereed, vlood voor hen uit, zwenkte toen +hij een dicht kreupelbosch zag, er om heen en bracht zijn paard tot +staan. De vervolgers konden hunne vaart niet stuiten en schoten hem +vooruit. Plotseling deed nu de man een uitval achter hen aan, stak +zijn mes in den rug van den eenen, wondde den anderen, ontnam den +stervenden roover zijn paard en reed naar huis. Voor deze daden van +rijkunst zijn twee dingen noodig: een zeer pijnlijk gebit of mondstuk, +evenals de Mameluk gebruikt en waarvan het paard al de kracht kent, +ofschoon het zelden gebruikt wordt; ten tweede, groote, botte sporen, +die òf alleen voor aanraking, òf als een uiterst pijnlijk werktuig +gebruikt kunnen worden. Ik ben overtuigd, dat het met Engelsche sporen, +die bij de minste aanraking in de huid prikken, onmogelijk zou zijn +een paard af te richten op de Zuidamerikaansche manier. + +In eene estancia bij Las Vacas worden wekelijks talrijke merries om +hare huiden geslacht, hoewel deze slechts vijf papieren dollars of +ongeveer een halve crown waard zijn. [149] In 't eerst schijnt het +vreemd, dat het loonen kan voor zulk een bagatel merries te dooden; +maar wijl men het in dit land voor belachelijk houdt eene merrie +af te richten of te berijden, hebben zij geen waarde behalve voor +de teling. Het eenige, waarvoor ik eene merrie zag gebruiken, was +om tarwe uit de aar te treden: met welk doel zij in eene groote +cirkelvormige omheining werden rondgedreven, waar de tarweschoven +neergestrooid waren. De man, die voor het slachten van de merries +gebruikt werd, was om zijne behendigheid met den lazo vermaard. Hij +had eene weddenschap aangegaan, dat hij, op een afstand van 12 yards +van den corrál staande, elk dier in 't voorbijsnellen bij de pooten +zou vangen, zonder ooit te missen. Een ander man zeide, dat hij te +voet den corrál zou binnengaan, eene merrie vangen, hare voorpooten +samenbinden, haar naar buiten drijven, nederwerpen, villen en de +huid op staken bevestigen voor het verven (dit laatste is een zeer +omslachtig karwei); en dat hij zich verbond deze bewerking met 22 +dieren op één dag uit te voeren. Of hij zou in denzelfden tijd vijftig +dieren dooden en villen. Dit zou eene reusachtige taak geweest zijn, +want het wordt als een goed dagwerk beschouwd, 15 of 16 dieren te +villen en hunne huiden op staken te bevestigen. + +[26 November.] + +Ik nam in rechte lijn den terugtocht naar Montevideo aan. Daar ik +gehoord had, dat zich in eene naburige pachthoeve aan den Sarandis +(een kleine stroom, die in de Rio Negro vloeit) eenige reusachtige +beenderen bevonden, reed ik er heen, vergezeld van mijn gastheer, +en kocht het hoofd van een Toxodon voor den prijs van 18 pence. [150] +Toen dit gevonden werd, was het in gaven staat; maar de jongens sloegen +er met steenen eenige tanden uit en zetten toen het hoofd overeind om +er op te mikken. Tot mijn groot geluk vond ik een gaven tand, welke +juist in eene der holten van dezen schedel paste, die zelf ongeveer +180 mijlen ver van deze plek aan de oevers van de Rio Tercero in den +grond was gevonden. Nog op twee andere plaatsen vond ik overblijfsels +van dit buitengewone dier, zoodat het in vroeger tijd algemeen moet +zijn geweest. Ook vond ik hier eenige groote stukken van het pantser +van een reusachtig armadil-achtig dier, en een gedeelte van het groote +hoofd van een Mylodon. De beenderen van dit dier zijn zoo versch, +dat zij volgens onderzoek van T. Reeks 7% dierlijke stof bevatten; +en in eene spirituslamp geplaatst, branden zij met eene kleine +vlam. Het aantal overblijfsels, begraven in de groote delta-afzetting, +die de Pampas vormt en het graniet-gesteente van Oost-Banda bedekt, +moet buitengewoon groot zijn. Ik houd het er voor, dat elke rechte +lijn door de Pampas getrokken, door een skelet of beenderen zou +gaan. Behalve die, welke ik op mijne korte uitstappen vond, hoorde +ik spreken van vele andere; en de oorsprong van zulke namen, als: +De Dierenstroom, De Reuzenberg, enz., is duidelijk. Op andere tijden +hoorde ik van de wonderlijke eigenschap van sommige rivieren, die het +vermogen hadden kleine beenderen in groote te veranderen: of, zooals +sommigen beweerden, dat de beenderen zelven groeiden. Voorzoover ik +weet, stierf geen dezer dieren, gelijk vroeger ondersteld werd, in +de moerassen of modderige rivierbedden van het tegenwoordige land; +maar hunne beenderen werden blootgelegd door de stroomen, die de +onder water gevormde laag waarin zij oorspronkelijk begraven werden, +doorsneden. Wij mogen besluiten, dat de geheele Pampas-oppervlakte +één uitgestrekt graf is van deze uitgestorven reusachtige viervoeters. + +Tegen den middag van den 28sten kwamen wij te Montevideo, na twee +en een halven dag onderweg te zijn geweest. Den geheelen weg over +droeg het land een zeer gelijkvormig karakter; alleen waren sommige +gedeelten wat rots- en bergachtiger dan bij de hoogvlakte. Niet +ver van Montevideo reden wij door het dorp Las Pietras, zoo genoemd +naar eenige groote ronde syenietrotsen. De aanblik er van was vrij +aardig. Enkele vijgeboomen rondom eene groep huizen, en eene ligging +op eene plek honderd voet boven het algemeene niveau, mag in dit land +altijd schilderachtig heeten. + + + +Gedurende de laatste zes maanden heb ik gelegenheid gehad iets van +het karakter der bewoners van deze provinciën te zien. De Gauchos of +landlieden staan ver boven de bewoners der steden. Eerstgenoemde is +altijd zeer voorkomend, beleefd en gastvrij: zelfs ontmoette ik geen +enkel voorbeeld van ruwheid en ongastvrijheid. Hij is bescheiden, +heeft achting voor zich zelf en het land, maar is tevens een moedig, +vermetel man. Daarentegen worden vele rooverijen gepleegd, en wordt +er veel bloed gestort; de gewoonte om altijd een mes bij zich te +dragen, is van het laatste de hoofdoorzaak. Het is treurig als men +hoort, hoeveel levens om beuzelachtige twisten verloren gaan. Onder +het vechten tracht elke partij het gezicht van zijn tegenpartij te +merken, door over zijn neus of oogen te snijden; zooals dikwijls uit de +diepe en ijselijke litteekens blijkt. Rooverijen zijn een natuurlijk +gevolg van het algemeene dobbelen, het vele drinken en de verregaande +domheid. Te Mercedes vroeg ik twee mannen, waarom zij niet werkten. De +een zeide ernstig, dat de dagen te lang waren; de ander, dat hij te +arm was. Het aantal paarden en de overvloed van voedsel zijn de dood +van alle nijverheid. Daarenboven zijn er zooveel feestdagen en gelooft +men dat er niets kan slagen, tenzij het bij wassende maan begonnen is; +zoodat de halve maand door deze twee oorzaken verloren gaat. + +Politie en justitie zijn totaal machteloos. Indien een arm man een +moord pleegt en gevat wordt, zal hij gevangen gezet en misschien +doodgeschoten worden; maar zoo hij rijk is en vrienden heeft, kan +hij er op rekenen, dat er geen zeer ernstige gevolgen uit zullen +voortvloeien. Het is merkwaardig, dat de geachtste ingezetenen des +lands steeds een moordenaar helpen ontsnappen; zij schijnen te denken, +dat het individu tegen de Regeering en niet tegen het volk zondigt. Een +reiziger heeft geen andere bescherming dan zijne vuurwapenen; en de +gewoonte van deze altijd bij zich te dragen is het beste middel om +talrijker rooverijen tegen te gaan. + +Het karakter der hoogere en meer opgevoede klassen, die in de steden +wonen, heeft, schoon in mindere mate, de goede zijden met den Gaucho +gemeen, maar wordt, vrees ik, met vele andere ondeugden bezoedeld, +die hem vreemd zijn. Zinnelijkheid, spotternij met allen godsdienst +en de grootste verdorvenheid zijn verre van ongewoon. Bijna elk +openbaar ambtenaar kan worden omgekocht. De chef van het postkantoor +verkocht vervalschte rijkszegels. De gouverneur en eerste minister +werkten openlijk samen om den staat te plunderen. Als er goud in +'t spel kwam, had bijna niemand gerechtigheid te wachten. Ik kende +een Engelschman, die naar den opperrechter ging (hij vertelde mij, +dat hij, met de gebruiken der plaats niet bekend, beefde toen hij de +kamer binnentrad), en zeide: + +"Mijnheer, ik kom u hier 200 (papieren) dollar aanbieden (waarde +omstreeks £ 5), indien u vóór een bepaalden tijd een man wilt +arresteeren, die mij bedrogen heeft. Ik weet, dat het tegen de wet is; +maar mijn advocaat (hij noemde dien) ried mij aan dezen stap te doen." + +De opperrechter glimlachte toestemmend, bedankte hem, en nog vóor den +avond was de man veilig in de gevangenis. Met dit totale gebrek aan +beginsel in vele van de leidende krachten; met een land vol slecht +betaalde, onrustige ambtenaren, hoopt het volk toch nog, dat een +democratische regeeringsvorm kan slagen! + +Bij de eerste intrede in de samenleving dezer landen treffen u twee +of drie kenmerken door hunne bijzondere merkwaardigheid: de beleefde +en waardige manieren, die elke klasse eigen zijn; de uitnemende smaak, +dien de vrouwen in hare kleeding aan den dag leggen, en de gelijkheid +onder alle standen. Aan de Rio Colorado plachten eenige mannen, +die de nederigste winkels hielden, met generaal Rosas te eten. Een +zoon van een majoor te Bahia Blanca verdiende zijn kost met het +maken van cigaretten, en wilde mij als gids of knecht naar Buenos +Aires vergezellen; maar zijn vader weigerde alléén op grond van het +gevaar. Vele officieren in het leger kunnen lezen noch schrijven; +toch ontmoeten zij elkander in gezelschap als gelijken. In Entre Rios +bestond de Sala uit slechts zes vertegenwoordigers. Een hunner hield +een gewonen winkel en werd om zijn ambt er blijkbaar niet minder om +geacht. Dit alles heeft men in een nieuw land te verwachten; niettemin +komt het ontbreken van gentlemen by profession een Engelschman als +iets vreemds voor. + +Als men over deze landen spreekt, moet de wijze waarop zij door hun +onnatuurlijken bloedverwant, Spanje, zijn opgeleid, altijd in 't oog +worden gehouden. Over het geheel moet men misschien meer achting +hebben voor hetgeen gedaan is, dan schimpen op hetgeen er te kort +komt. Onmogelijk kan men betwijfelen of het buitengewone liberalisme +dezer landen zal ten slotte tot goede uitkomsten leiden. De zeer +algemeene verdraagzaamheid van vreemde godsdiensten; de aandacht, +die men aan de middelen van opvoeding schenkt; de vrijheid der pers; +de gemakken, die aan alle vreemdelingen geboden worden, en vooral +(moet ik er bijvoegen) aan elk, die ook maar de geringste aanspraak +op wetenschap maakt--dit alles dient met dankbaarheid herdacht te +worden door hen, die Spaansch Zuid-Amerika bezocht hebben. + +[6 December.] + +De Beagle zeilde de Rio Plata uit, om nooit weer haren modderigen +stroom binnen te varen. Onze koers was gericht naar Port Desiré op +de kust van Patagonië. Eer ik verder ga, zal ik hier eenige op zee +gedane waarnemingen vermelden. + +Menigmaal, toen het schip eenige mijlen van den mond der Plata, en +andere keeren toen het ver van de Noord-Patagonische kust verwijderd +was, zijn wij door insecten omringd geworden. Op zekeren avond, toen +wij ongeveer 10 mijlen van de Baai San Bias waren, zagen wij eene +menigte kapellen, die zich in troepen of zwermen van tallooze myriaden +uitstrekten zoover het oog reikte. Zelfs met een kijker konden wij +geen plek zien, die vrij van deze insecten was. De zeelieden zeiden, +dat het witjes sneeuwde; en zoo scheen het ook werkelijk. Er was +meer dan ééne species; maar het grootste aantal behoorde tot eene +soort, die zeer op de gewone Engelsche Colias edusa geleek, doch +niet dezelfde was. Eenige vlinders en Hymenoptera (Vliesvleugeligen) +[151] vergezelden de kapellen; en een fraaie kever (Calosoma) vloog +aan boord. Andere gevallen zijn bekend, dat deze kever ver in zee +gevangen is; en dit is te merkwaardiger, omdat de meeste Carabidae +(Loopkevers) zelden of nooit opvliegen. Het was een fraaie en kalme +dag geweest, en evenzoo daags te voren, met zwakke, afwisselende +luchtbeweging. Wij kunnen dus niet aannemen, dat de insecten van land +af gewaaid waren, maar moeten besluiten, dat zij vrijwillig waren +opgevlogen. Oppervlakkig schijnen de groote zwermen van Colias een +voorbeeld te geven gelijk aan de bekende trektochten, van eene andere +kapel (Vanessa cardui) [152] maar de aanwezigheid van andere insecten +maakt de zaak anders en zelfs minder verklaarbaar. Vóór zonsondergang +stak een sterke bries uit het noorden op, en deze moet tienduizenden +kapellen en andere insecten hebben doen omkomen. + +Bij eene andere gelegenheid, toen wij 17 mijlen van Kaap Corrientes +waren, had ik een net overboord geworpen om pelagische dieren te +vangen. [153] Bij het optrekken vond ik er, tot mijne verbazing, +een groot aantal kevers in; en hoewel in volle zee, schenen zij door +het zoute water niet veel geleden te hebben. Eenige exemplaren gingen +verloren; maar die, welke ik bewaarde, behoorden tot de geslachten +Colymbetes, Hydroporus, Hydrobius (2 soorten), Notaphus, Cynucus, +Adimonia en Scarabaeus. + +Eerst dacht ik, dat deze insecten van het strand afgewaaid waren; +maar overwegende, dat vier van de acht soorten in hare leefwijze +uitsluitend, en twee andere gedeeltelijk waterspecies waren, scheen +mij het waarschijnlijkst, dat zij door een kleinen stroom die een +meer bij Kaap Corrientes afwatert, naar zee gedreven waren. In welke +onderstelling ook, schijnt het toch een belangrijk feit 17 mijlen +van de dichtst bij zijnde landpunt levende insecten in volle zee +te zien zwemmen. Er bestaan verscheidene verhalen, dat insecten +van het strand van Patagonië in zee gewaaid zijn. Kapitein Cook +nam dit geval waar, en in lateren tijd evenzoo kapitein King op de +Adventure. De oorzaak is waarschijnlijk toe te schrijven aan het gemis +van beschutting door boomen en bergen; zoodat een vliegend insect, +door eene strandbries gedreven, zeer wel naar zee gewaaid zou kunnen +worden. Het belangrijkste voorbeeld, dat ik gezien heb van een insect, +dat ver van land gevangen werd, was dat van een grooten sprinkhaan +(Acrydium), die aan boord vloog, toen de Beagle bovenwinds van de +Kaap-Verdische Eilanden was, en de dichtst bij zijnde, niet recht +tegenover den passaat gelegen landpunt was Kaap Blanco aan de +Afrikaansche kust, op 370 mijlen afstand. [154] + +Toen de Beagle zich in den mond der Rio Plata bevond, is het tuig +meermalen met het web van de herfstdraad-spin bedekt geworden. Op +zekeren dag (1 November 1832) besteedde ik aan dit onderwerp al mijne +aandacht. Het was fraai en helder weêr geweest, en des morgens was de +lucht vol pluisjes van dat vlokkig weefsel, evenals op een herfstdag in +Engeland. Het schip bevond zich 60 mijlen van het land in de richting +van eene stijve hoewel zwakke bries. Groote menigten van eene kleine +spin, ongeveer een tiende inch lang en van eene donkerroode kleur, +waren aan de webben gehecht. Ik vermoed, dat er wel eenige duizenden +stuks op het schip bijeen waren. Op het oogenblik, dat het spinnetje +'t eerst met het tuig in aanraking kwam, zat het altijd op een enkelen +draad, en niet op de vlokkige massa, die eenvoudig schijnt te ontstaan +door de verwarring der enkele draden. De spinnen waren alle van ééne +soort, maar van beide seksen en vergezeld van hare jongen. Behalve +door geringere grootte, onderscheiden de laatsten zich door hare +donkerder kleur. Ik zal geen beschrijving van deze spin geven, maar +alleen zeggen, dat zij mij tot geen enkele van Latreille's geslachten +schijnt te behooren. [155] Zoodra de kleine luchtreizigster aan boord +kwam, werd zij zeer ijverig, liep rond, liet zich somtijds vallen en +klom dan langs denzelfden draad weer naar boven; soms was zij bezig +met het maken van een kleine en zeer onregelmatige maas in de hoeken +tusschen de touwen. Zij kon gemakkelijk over het water loopen. Stoorde +men haar, dan hief zij de voorpooten op, als nam zij eene afwachtende +houding aan. + +Terstond bij hare aankomst scheen zij zeer dorstig en dronk zij +met uitgestoken kaken gretig van de druppels water: welk feit ook +door Starck is waargenomen. Zou dit niet een gevolg hiervan zijn, +dat het insect door een drogen en ijlen dampkring is gegaan? Zijn +weefselvoorraad scheen onuitputtelijk. Terwijl ik eenigen gadesloeg, +die aan een enkelen draad hingen, zag ik verscheidene malen, dat +de minste luchtbeweging ze in horizontale richting uit het gezicht +voerde. Bij eene andere gelegenheid (25 November) zag ik onder gelijke +omstandigheden dezelfde soort kleine spin, nadat zij op eene kleine +verhevenheid gezet of gekropen was, herhaaldelijk haar abdomen +(onderlijf) oprichten, een draad uitschieten, en dan horizontaal +wegzeilen met eene snelheid, die in 't geheel niet te bepalen was. Ik +meende te kunnen bespeuren dat de spin, eer zij die voorbereidende +stappen deed, hare pooten met de fijnste draden verbond, doch weet +niet zeker of deze opmerking juist was. + +Te Santa Fé had ik eens eene betere gelegenheid om eenige van die +feiten waar te nemen. Eene spin, ongeveer 0.3 inch lang en die +naar het uiterlijk in 't algemeen op een Citigradus of loopspin +geleek (zij verschilde dus geheel van de herfstdraad-spin), schoot, +terwijl zij op den nok van een paal stond, vier of vijf draden uit +haar spintoestel. Deze in de zon glinsterende draden kon men bij +divergeerende lichtstralen vergelijken; zij waren echter niet recht, +maar golvend als vloszijde waarin de wind speelt. Zij waren meer +dan een yard lang en liepen uit alle openingen in stijgende richting +uiteen. Eensklaps liet toen de spin haar steunpunt op den paal los, +en was spoedig uit het oog verdwenen. Het was heet en schijnbaar +bladstil; maar onder zulke omstandigheden kan de lucht nooit zoo +rustig zijn, dat zij een zoo fijnen wimpel als een spinragdraad +niet in beweging brengt. Als wij op een warmen dag naar de schaduw +van een voorwerp op een oever, of over eene effene vlakte naar een +verwijderd baken kijken, is de werking van een opstijgenden warmen +luchtstroom bijna altijd zichtbaar; men heeft opgemerkt, dat zulke +opwaartsche stroomen ook blijken uit het stijgen van zeepbellen, +die binnenskamers niet opgaan. Het zal dus, denk ik, niet veel moeite +kosten de stijging der fijne draden, die uit het lichaam eener spin +steken, en daarna die van de spin zelve te begrijpen. De divergentie +of afwijking der draden heeft, geloof ik, Murray uit hun gelijknamigen +electrischen toestand pogen te verklaren. Het feit, dat spinnen van +dezelfde soort maar van verschillende sekse en leeftijd, in groot +aantal aan hare draden gehecht, dikwijls vele leagues ver van land +gevonden worden, maakt het waarschijnlijk, dat de gewoonte om door de +lucht te zeilen even kenmerkend is voor dezen stam, als die van het +duiken voor de Argyroneta. Wij mogen dan Latreille's onderstelling, +dat de herfstdraden hun ontstaan zonder onderscheid aan de jongen van +verschillende spinnengeslachten te danken hebben, verwerpen: zeker +is het, dat de jongen van andere spinnen, gelijk wij gezien hebben, +het vermogen bezitten om luchtreizen te doen. [156] + +Op onze verschillende tochten ten zuiden der La Plata, sleepte +ik dikwijls een net van vlaggedoek achteraan en ving aldus vele +zeldzame dieren. Van Crustacea (Kreeftdieren) waren er vele vreemde +en onbeschreven geslachten. Een, die in sommige opzichten aan de +Notopoda verwant is (nl. die krabben, wier achterpooten bijna op den +rug geplaatst zijn, met het doel zich aan de onderzijde der rotsen +te hechten), is zeer merkwaardig om den bouw van hun achterste +paar pooten. De voorlaatste geleding eindigt, in plaats van in een +enkelvoudigen klauw, in drie borstelvormige aanhangsels van ongelijke +lengte, waarvan het grootste zoo lang is als de geheele poot. Deze +klauwen zijn zeer dun, en met de fijnste tanden bezet, die naar +achteren zijn gericht; hunne gebogen einden zijn afgeplat, en op +dit gedeelte bevinden zich vijf zeer kleine bekervormige organen, +die schijnen te werken evenals de zuigers op de armen van den +inktvisch. Daar het dier in volle zee leeft en waarschijnlijk eene +rustplaats behoeft, vermoed ik, dat deze fraaie en zeer afwijkende +bouw is aangepast om zich aan drijvende zeedieren vast te houden. + +In diep water, ver van het land, is het aantal levende wezens uiterst +gering; zuidelijk van 35° breedte, kon ik nooit iets anders vangen +dan eenige beroë, [157] en enkele kleine soorten Entomostraca. [158] +In meer ondiep water, op enkele mijlen afstand van de kust, treden +vele soorten Crustacea benevens eenige andere dieren in groot aantal +op, doch alleen gedurende den nacht. Tusschen 56° en 57° breedte, +ten zuiden van Kaap Hoorn, werd het net verscheidene keeren achter +uitgeworpen; maar nooit bracht het iets anders boven dan enkele +exemplaren van twee uiterst kleine soorten Entomostraca. Niettemin zijn +walvisschen en robben, Petervogels (Thalassidroma pelagica) [159] en +albatrossen overal in dit deel van den oceaan zeer overvloedig. Het +is voor mij altijd een raadsel geweest, waarvan de albatros, die +ver van het strand leeft, bestaan kan; ik vermoed, dat hij, evenals +de Condor, lang kan vasten, en dat één goed maal aan het lijk van +een rottenden walvisch voor langen tijd genoeg is. De midden- en +tusschenkeerkrings-gedeelten van den Atlantischen Oceaan wemelen van +Pteropoda, Crustacea en Radiata; van hunne verslinders, de Vliegende +Visschen (Exocoetus volitans); en eindelijk van de verslinders van +deze, de Bonitos en Albicoros. [160] Ik veronderstel, dat de talrijke +lagere pelagische dieren zich voeden met de Infusoria, die, zooals +nu uit Ehrenberg's onderzoekingen bekend is, overvloedig in volle +zee voorkomen. Maar waarvan leven deze infusoria in het heldere +blauwe water? + +Toen wij in een zeer donkeren nacht even ten zuiden van de Rio +de la Plata zeilden, bood de zee een wondervol en zeer prachtig +schouwspel. Er woei eene frissche bries, en elk deel van het +zeeoppervlak dat men bij dag als schuim ziet, gloeide nu met een bleek +licht. Het schip stuwde vóor zijn boeg twee baren vloeibaren phosphorus +uit, en werd in zijn zog door een melkachtig spoor gevolgd. Zoover het +oog reikte, was de kruin van elke golf helder; en door den glanzigen +weerschijn dezer loodkleurige vlammen, was de lucht boven den horizon +niet zoo geheel donker als onder het hemelgewelf. + +Verder zuidwaarts gaande, is de zee zelden phosphoresceerend; +ter hoogte van Kaap Hoorn herinner ik mij niet haar meer dan +eenmaal zoo gezien te hebben en toen was het verschijnsel ver +van schitterend. Deze omstandigheid staat waarschijnlijk in nauw +verband met de schaarschheid aan organische wezens in dat gedeelte +van den oceaan. Na het doorwrochte geschrift van Ehrenberg over het +phosphoresceeren der zee, is het bijna overbodig van mijn kant eenige +opmerkingen over het onderwerp te doen. Ik wil er echter bijvoegen, +dat dezelfde gescheurde en onregelmatige deeltjes geleiachtige stof, +door Ehrenberg beschreven, in het zuidelijk zoowel als in 't noordelijk +halfrond de gemeenschappelijke oorzaak van dit phosphoresceeren +schijnen te zijn. De deeltjes waren zoo klein, dat zij gemakkelijk +door fijn gaas gingen; toch waren vele duidelijk met het bloote +oog zichtbaar. Water, in een groot glas geschonken en geschud, gaf +vonken af; maar eene kleine hoeveelheid op een horlogeglas gaf bijna +nooit licht. Ehrenberg zegt, dat die deeltjes alle een zekeren graad +van prikkelbaarheid behouden. Mijne waarnemingen, waarvan enkele +terstond na het ophalen van het water genomen werden, gaven eene +andere uitkomst. Ook wil ik het volgende vermelden: toen ik eens +des nachts het net gebruikt, daarna gedeeltelijk had laten drogen, +en twaalf uur later gelegenheid had het opnieuw te gebruiken, vond ik +de geheele oppervlakte even helder vonkelend, als toen het pas uit het +water was gehaald. Het komt mij in dit geval niet waarschijnlijk voor, +dat de diertjes zoo lang in 't leven hebben kunnen blijven. Eens toen +ik eene zeekwal van het geslacht Dianaea bewaarde tot zij dood was, +begon het water waarin zij lag, te lichten. Ik geloof, dat als de +golven met helder groene vonken schitteren, dit in 't algemeen aan +kleine Crustacea is toe te schrijven. Er kan echter geen twijfel +bestaan, of zeer vele andere pelagische dieren phosphoresceeren, +als zij levend zijn. + +Bij twee gelegenheden heb ik de zee op aanzienlijke diepte onder +de oppervlakte zien lichten. Nabij de monding van de Plata blonken +eenige cirkelvormige en eironde plekken, van twee tot vier yards +in middellijn en met duidelijke omtrekken, in een bestendig maar +bleek licht, terwijl het water er om heen slechts enkele vonken +uitstraalde. Het verschijnsel geleek op eene weerspiegeling van de +maan of ander lichtend voorwerp; want de randen waren gebogen door de +golvingen van het zeeoppervlak. Het schip, dat 13 voet diepgang had, +ging over deze plekken heen zonder er verandering in te brengen. Wij +moeten dus onderstellen, dat er eenige dieren bijeengehoopt waren op +grootere diepte dan de bodem van het schip. + +Nabij Fernando Noronha was het lichten der zee straalvormig. Het +verschijnsel geleek veel op wat men zien zou als een groote visch zich +snel door eene lichtende vloeistof bewoog. Aan deze oorzaak schreven +de zeelieden het toe; maar destijds koesterde ik daaromtrent eenigen +twijfel wegens de talrijkheid en snelheid der stralen. Reeds heb ik +opgemerkt, dat het verschijnsel veel meer algemeen is in warme dan in +koude streken; en soms heb ik gemeend, dat een gestoorde electrische +toestand van den dampkring de gunstigste factor voor zijn ontstaan +was. Ik geloof zeker, dat het lichten der zee het sterkst is na enkele +dagen van kalmer weder dan gewoonlijk, als wanneer het gewemeld heeft +van allerlei dieren. Na opgemerkt te hebben, dat het met geleiachtige +deeltjes bezwangerde water in een onzuiveren staat verkeert, en dat +het lichtverschijnsel in alle gewone gevallen wordt voortgebracht door +de beweging der vloeistof in aanraking met den dampkring, ben ik tot +de beschouwing geneigd, dat de phosphorescentie het gevolg is van de +ontbinding der organische deeltjes: door welk proces (bijna is men +geneigd het eene soort ademhaling te noemen) de zee gezuiverd wordt. + + + +[23 December.] + +Wij kwamen te Port Desiré, op 47° breedte aan de kust van Patagonië +gelegen. De kreek loopt ongeveer 20 mijlen landwaarts in en heeft eene +onregelmatige wijdte. De Beagle ankerde enkele mijlen de kreek in, +tegenover de puinhoopen eener oude Spaansche nederzetting. + +Denzelfden avond ging ik aan land. Het eerste landen in eene +nieuwe streek is zeer belangwekkend, en vooral wanneer, zooals nu, +het geheele landschap den stempel draagt van een scherp omlijnd en +eigendommelijk karakter. Ter hoogte van 2 tot 300 voet boven eenige +porfiergesteenten strekte zich eene groote vlakte uit, die inderdaad +kenmerkend is voor Patagonië. De oppervlakte is geheel effen en bestaat +uit ronde keisteenen, vermengd met eene witachtige aarde. Hier en +daar verspreid groeien bosjes bruin dradig gras, en nog spaarzamer +eenige lage doornboschjes. Het klimaat is droog en aangenaam; en de +fraaie blauwe lucht wordt maar zelden verdonkerd. Staat men midden op +een dezer verlaten vlakten en wendt men den blik naar de landzijde, +dan wordt het uitzicht in 't algemeen begrensd door de steilte van +eene andere vlakte, welke iets hooger, maar even effen en verlaten +is; en in elke andere richting is de horizon onduidelijk door de +trillende luchtspiegeling, die uit de verhitte oppervlakte schijnt +voort te komen. + +In zulk eene streek was het lot der Spaansche nederzetting weldra +beslist: de droogte van het klimaat gedurende het grootste deel +van het jaar, en nu en dan de vijandelijke aanvallen der zwervende +Indianen, noodzaakten de kolonisten hunne halfvoltooide woningen +te verlaten. Niettemin toont de stijl waarin zij waren aangelegd, +Spanje's krachtige en onbekrompen hand in oude tijden. De uitslag van +alle pogingen om dit deel van Amerika ten zuiden van 41° breedte te +koloniseeren, is ellendig geweest. Port Famine drukt door haar naam, +Hongerhaven, het kwijnend en vreeselijk lijden uit van vele honderden +ongelukkige lieden, van wie slechts één in 't leven bleef, om hunne +rampen te vertellen. Bij St.-Jozef's Baai, aan de Patagonische kust, +werd eene kleine kolonie gevestigd; maar op een Zondag deden de +Indianen een aanval en vermoordden de geheele nederzetting, behalve +twee mannen, die vele jaren in gevangenschap bleven. Aan de Rio Negro +sprak ik met een dezer mannen, die nu op zeer hoogen leeftijd is. + +De Zoölogie van Patagonië is even beperkt als zijne Flora. [161] Op +de dorre vlakten kon men een paar zwarte kevers (Heteromera) langzaam +zien rondkruipen; en soms schoot een hagedis langs ons heen. Van +vogels vonden wij drie aas-valken, en in de dalen enkele vinken +en insecten-eters. Een ibis (Theristicus melanops--eene soort die, +naar men zegt, in Midden-Afrika gevonden wordt) is op de eenzaamste +gedeelten niet zeldzaam. In hunne magen vond ik sprinkhanen, krekels, +kleine hagedissen en zelfs schorpioenen. [162] Den eenen tijd van het +jaar trekken deze vogels rond in troepen, op een anderen bij paren; hun +kreet is zeer luid en zonderling, evenals het gehinnik van het guanaco. + +Het guanaco, of wilde lama, is de kenmerkende viervoeter der +Patagonische vlakten en tevens de Zuidamerikaansche plaatsvervanger +van den kameel in het oosten. In natuurstaat is het een fraai dier, +met langen ranken hals en fijne pooten. Het komt veel voor in alle +gematigde deelen van het vasteland: in 't zuiden tot aan de eilanden +bij Kaap Hoorn. Meestal leeft het in kleine troepen, van zes tot +dertig stuks elk; maar aan de oevers der Santa Cruz zagen wij een +troep, die er minstens 500 moet hebben geteld. + +In het algemeen zijn deze dieren wild en uiterst op hunne +hoede. Mr. Stokes vertelde mij, dat hij door een kijker eens een troep +van deze dieren, die blijkbaar verschrikt waren, in vollen ren had +zien wegloopen, ofschoon hun afstand zoo groot was, dat hij hen met +het bloote oog niet kon onderscheiden. De jager ontvangt dikwijls het +eerste sein van hunne tegenwoordigheid, doordien hij op verren afstand +hun eigenaardigen, schellen, hinnikenden alarmkreet hoort. Indien hij +dan goed kijkt, zal hij den troep waarschijnlijk op eene rij zien +staan aan den kant van een afgelegen heuvel. Komt men dichter bij, +dan worden nog eenige schelle kreten geuit, en verwijderen zij zich +in een schijnbaar langzamen, doch inderdaad snellen galop, langs een +smal gebaand pad naar een naburigen heuvel. Zoo hij echter toevallig +eensklaps een enkelen of velen tegelijk ontmoet, zullen zij meestal +roerloos blijven staan en hem opmerkzaam aanzien; dan misschien een +paar yards wegloopen, zich omkeeren, en weer kijken. Wat is de oorzaak +van dit verschil in hunne schuwheid? Zien zij van verre een mensch +voor hun hoofdvijand, den puma, aan? Of wint de nieuwsgierigheid het +van hunne beschroomdheid? Dat zij nieuwsgierig zijn, is zeker; want +als iemand op den grond ligt en zonderlinge potsen maakt, bijv. door +zijn voet in de hoogte te steken, zullen zij bijna altijd dichter +bij komen, om hem te verkennen. Deze kunstgreep werd herhaaldelijk +door onze jagers met geluk toegepast, en had bovendien het voordeel, +dat verscheidene schoten gelost konden worden, welke alle werden +opgevat als tot het spel behoorende. Op de bergen van Tierra del +Fuego (Vuurland) heb ik meer dan eens een guanaco gezien, dat, +als men het naderde, niet alleen hinnikte en gilde, maar op bijna +belachelijke manier steigerde en sprong, schijnbaar tartend, als +gold het eene uitdaging. Deze dieren worden zeer gemakkelijk getemd; +en in Noord-Patagonië heb ik eenige gezien, die zelfs zonder toezicht +of dwang in de nabijheid van een huis werden gehouden. In dezen staat +zijn zij zeer driest en vallen licht een mensch aan door hem met beide +knieën van achteren te stooten. Naar men beweert is de beweegreden +tot deze aanvallen jaloezie ten opzichte van hunne wijfjes. De wilde +guanaco's denken echter aan geen verdediging: zelfs één enkele hond zal +een dezer groote dieren in bedwang houden, totdat de jager opdaagt. In +vele hunner gewoonten zijn zij als schapen in eene kudde. Zien +zij bijv. in verschillende richtingen mannen te paard naderen, dan +worden zij spoedig verbijsterd en weten niet naar welken kant te +vluchten. Dit maakt de Indiaansche manier van jagen zeer gemakkelijk; +want zoo worden zij licht naar een middenpunt gedreven en omsingeld. + +De guanaco's gaan gereedelijk te water; te Port Valdos zag men +hen vaak van het eene eiland naar het andere zwemmen. Byron zegt +in zijn reisverhaal, dat hij hen zout water zag drinken. Ook zagen +eenige Engelsche officieren bij Kaap Blanco eene kudde, die de zoute +vloeistof uit eene salina scheen te drinken. Ik denk, dat, als zij +in verschillende deelen van dit land geen zout water drinken, zij in +'t geheel geen water drinken. Op het midden van den dag rollen zij +herhaaldelijk in schotelvormige holten in het zand. De mannetjes +vechten samen: eens gingen twee mij voorbij, die gillend elkander +trachtten te bijten; en verscheidene werden geschoten, wier huid +diep gekorven was. Soms schijnen er kudden op ontdekkingstochten +uit te gaan; te Bahia Blanca, waar deze dieren binnen 30 mijlen van +de kust uiterst zeldzaam zijn, zag ik eens de sporen van 30 of 40 +stuks, die in rechte lijn naar eene modderige zoutwater-kreek waren +gegaan. Zij moeten toen bespeurd hebben, dat zij de zee naderden; +want met de regelmatigheid eener afdeeling cavalerie hadden zij zich +omgewend, en waren in eene even rechte lijn teruggekeerd als dat zij +gekomen waren. De guanaco's hebben eene zonderlinge gewoonte, die mij +geheel onverklaarbaar is, namelijk: dat zij dagen achtereen hun mest +op denzelfden bepaalden hoop laten vallen. Ik zag een dezer hoopen, +welke acht voet in middellijn was en eene groote hoeveelheid stof +bevatte. Volgens A. d'Orbigny is deze gewoonte aan alle soorten van +het geslacht eigen; voor de Peruaansche Indianen, die den mest als +brandstof gebruiken, is zij zeer nuttig, en wordt hun zoodoende de +moeite bespaard van hem te verzamelen. + +De guanaco's schijnen lievelingsplekken te hebben om te gaan +liggen sterven. Aan de oevers van de Santa Cruz was de grond op +zekere beperkte ruimten, die meestal heesterachtig en alle bij de +rivier gelegen waren, letterlijk wit van de beenderen. Op ééne plek +telde ik tusschen de 10 en 20 hoofden. In 't bijzonder onderzocht +ik de beenderen; zij schenen niet, zooals sommige die ik hier en +daar verspreid had gezien, afgeknaagd en gebroken, alsof zij door +roofdieren hierheen waren gesleept. In de meeste gevallen moeten deze +dieren, vóór hun sterven, onder en tusschen de struiken doorgekropen +zijn. Bynoe meldt mij, dat hij op eene vorige reis hetzelfde feit +aan de oevers van de Rio Gallegos waarnam. Ik begrijp volstrekt niet +de reden hiervan, maar wil opmerken, dat de gewonde guanaco's aan +de Santa Cruz onveranderlijk naar de rivier liepen. Op Sint-Jago +van de Kaap-Verdische Eilanden herinner ik mij in een ravijn een +afgelegen hoek gezien te hebben, die met geitenbeenderen bedekt +was; wij zeiden toen, dat dit de begraafplaats van alle geiten op +het eiland was. Ik vermeld deze beuzelachtige omstandigheden, omdat +zij in sommige gevallen wellicht het voorkomen kunnen verklaren van +een aantal ongeschonden beenderen in een hol, of van die welke onder +alluviale ophoopingen begraven liggen; alsook de reden waarom sommige +dieren meer in sedimentaire lagen bedolven liggen, dan andere. + +Op zekeren dag werd de jol onder bevel van Chaffers met drie dagen +leeftocht uitgezonden, om het bovendeel der haven op te meten. Des +morgens spoorden wij eenige op een oude Spaansche kaart vermelde +plaatsen op, om water in te nemen. Wij vonden een kreek, en aan het +boveneind daarvan een druppelend beekje brak water--het eerste dat +wij hier zagen. Hier noodzaakte het getij ons verscheidene uren te +wachten; en in dien tusschentijd wandelde ik eenige mijlen het land +in. Als gewoonlijk bestond de vlakte uit grof zand, vermengd met +grond, die op 't oog kalk geleek, doch in werkelijkheid er zeer van +verschilde. Door de zachtheid dezer stoffen waren in den bodem vele +greppels ontstaan. Er was geen enkele boom; en behalve het guanaco, +dat als schildwacht over zijne kudde op een heuveltop stond, was bijna +geen enkel dier of vogel te zien. Overal stilte en verlatenheid. Toch +wordt, als men door deze landschappen zonder zichtbare afwisseling +gaat, een onbestemd maar sterk en levendig gevoel van blijdschap in +ons opgewekt. Iemand vroeg mij hoeveel eeuwen de vlakte in dien staat +verkeerd had, en hoeveel andere zij nog gedoemd was zoo te blijven: + + + Niemand kan antwoorden; nu schijnt zij eeuwig. + De wildernis heeft eene geheimzinnige taal, + Die ontzagwekkend twijfelen leert. + + (Shelley, regels op den Mont-Blanc.) + + +Des avonds zeilden wij eenige mijlen verder en sloegen toen eene tent +op voor den nacht. Tegen het midden van den volgenden dag geraakte de +jol aan den grond, en kon wegens het ondiepe water niet verder. Daar +het laatste gedeeltelijk zoet werd bevonden, nam Chaffers de dingey, +[163] en ging drie mijlen hooger op, waar ook dit vaartuig aan den +grond raakte. Wij bevonden ons nu in eene zoetwaterrivier. Het water +was modderig, en hoewel de stroom van zeer onbeduidende grootte was, +zou het moeilijk geweest zijn den oorsprong te verklaren, tenzij uit de +gesmolten sneeuw op de Cordilleras. Op de plek waar wij bivouakeerden, +waren wij door steile klippen en hooge toppen van porfier omringd. Ik +geloof niet, dat ik ooit eene plek heb gezien, die zoozeer van de +overige wereld afgesloten scheen, als deze rotsachtige afgrond in de +wijde vlakte. + +Den tweeden dag na onze terugkomst op de aanlegplaats ging een +gezelschap officieren en ik een oud Indiaansch graf doorzoeken, dat +ik op den top van een naburigen heuvel gezien had. Twee reusachtige +steenen, elk vermoedelijk minstens een paar ton wegende, waren +tegenover een omstreeks zes voet hoog vooruitspringend rotsblok +geplaatst. Op den harden steenen bodem van het graf was een laag +aarde van omtrent 1 voet diepte, die uit de omlaag gelegen vlakte +naar boven moet gebracht zijn. Daarop was een vloer van platte +steenen gelegd, en op deze weer andere, zoodat de ruimte tusschen het +vooruitspringend rotsblok en de twee groote steenen gevuld was. Om +het graf te voltooien, waren de Indianen op den inval gekomen om van +het rotsblok een groot stuk los te maken en op den stapel te werpen, +zóo dat het op de twee steenen rustte. Wij ondermijnden het graf aan +beide kanten, doch konden geen reliquieën, en zelfs geen beenderen +vinden. Waarschijnlijk waren de laatsten sedert lang vergaan (in +welk geval het graf van zeer hoogen ouderdom moet geweest zijn), +want op eene andere plek vond ik eenige kleinere hoopen, onder welke +zeer enkele verbrokkelde stukken werden gevonden, waaraan nog te +zien was, dat zij van een mensch afkomstig waren. Falconer zegt, +dat een Indiaan begraven wordt waar hij sterft, maar dat later zijn +beenderen zorgvuldig opgenomen en, al is de afstand nog zoo groot, +naar het zeestrand worden gebracht om begraven te worden. Ik geloof, +dat deze gewoonte te verklaren is, zoo men bedenkt dat deze Indianen, +vóór den invoer van paarden, bijna hetzelfde leven moeten geleid +hebben als nu de Vuurlanders, en dus in 't algemeen in de nabijheid +der zee hebben gewoond. De gewone voorliefde om te liggen waar zijne +voorvaderen hebben gelegen, zou de thans zwervende Indianen nopen om +het minst vergankelijke gedeelte hunner dooden over te brengen naar +hunne oude begraafplaats op de kust. + +[9 Januari.] + +Vóór het donker was, ankerde de Beagle in de fraaie ruime haven van +Port St.-Julian, omstreeks 110 mijlen ten zuiden van Port Desiré +gelegen. Wij bleven hier acht dagen. Het land is nagenoeg gelijk aan +dat van Port Desiré, maar misschien nog iets onvruchtbaarder. Eens +vergezelde ik met een clubje kapitein Fitz-Roy op eene lange wandeling +om het havenhoofd. Elf uren lang dronken wij geen druppel water, +en eenigen van het gezelschap waren geheel uitgeput. Van den top van +een heuvel (sedert Thirsty Hill of Dorstige Heuvel genoemd) werd een +fraai meer ontdekt, en gingen twee van het gezelschap met afgesproken +seinen er heen, om te wenken of het zoet water was. Hoe groot was onze +teleurstelling, toen wij eene sneeuwwitte uitgestrektheid van zout +zagen, gekristalliseerd in groote kuben! Wij schreven onzen fellen +dorst toe aan de droogte van den dampkring; maar wat ook de reden +zij--zeker is het, dat wij uiterst blijde waren laat in den avond in +onze booten terug te zijn. Ofschoon wij op onzen geheelen tocht nergens +een druppel zoet water konden vinden, moest er toch wat zijn; want door +een zonderling toeval vond ik op de oppervlakte van het zoute water, +bij het hoofd der baai, een niet geheel dooden Colymbetes, die in een +niet ver af gelegen poel geleefd moest hebben. Drie andere insecten +(een Cincindella als bastaard, een Cymindis en een Harpalus, die alle +op modderplaten leven, welke nu en dan door de zee worden overstroomd), +en nog een vierde, dat dood op de vlakte werd gevonden, voltooien +de lijst der kevers. Eene vlieg van tamelijke grootte (Tabanus) was +buitengewoon talrijk, en kwelde ons door haar pijnlijken steek. De +gewone paardenvlieg (Hippobosca), die in de lommerrijke lanen in +Engeland zoo lastig is, behoort tot dezelfde orde. Wij hebben hier +het raadsel, dat zoo dikwijls in het geval der muskieten voorkomt: met +het bloed van welke dieren voeden deze insecten zich gewoonlijk? Het +guanaco is ongeveer de eenige warmbloedige viervoeter en komt, +vergeleken met de menigte vliegen, in zeer gering aantal voor. + + + +De geologie van Patagonië is belangwekkend. In afwijking met Europa, +waar de tertiare formaties zich in baaien schijnen opgehoopt te hebben, +vinden wij hier over honderden mijlen kustland ééne groote afzetting, +in zich bevattende vele tertiaire schelpdieren, die alle uitgestorven +schijnen. Het meest voorkomende schelpdier is een zware reusachtige +oester, soms wel een voet in middellijn. Deze beddingen worden bedekt +door andere van een eigenaardigen zachten witten steen, die veel gips +bevat en op kalk gelijkt, maar inderdaad van puimsteenachtig gehalte +is. Hoogst merkwaardig is het, dat zij voor minstens een tiende deel +in volume uit infusoria bestaan! Professor Ehrenberg heeft er reeds 30 +zee-soorten in ontdekt. Deze laagbedding strekt zich 500 mijlen langs +de kust, en waarschijnlijk nog veel verder uit. Te Port St.-Julian +is hare dikte meer dan 800 voet! Deze witte beddingen zijn overal +bedekt met een laag grof kiezel, die misschien een van de grootste +keisteenbeddingen der wereld vormt. Zeker weet men, dat zij zich van +bij de Rio Colorado uitstrekt tot tusschen de 600 en 700 zeemijlen +zuidwaarts; bij de Santa Cruz (eene rivier even ten zuiden van +St.-Julian) bereikt zij den voet der Cordilleras; halfweg de rivier +op is hare dikte meer dan 200 voet, en vermoedelijk strekt zij zich +overal tot de genoemde groote keten uit, vanwaar de wel afgeronde +porfiersteenen afkomstig zijn. Wij mogen hare gemiddelde breedte op +200 mijlen, en de gemiddelde dikte op ongeveer 50 voet stellen. Indien +deze groote laag van kiezelsteenen, zonder bijvoeging van de modder +die noodzakelijk door hunne wrijving is ontstaan, tot een berg werd +opgehoopt, zou zij eene groote keten vormen! + +Bedenkt men, dat al die kiezelsteenen, talrijk als de zandkorrels in +de woestijn, afkomstig zijn van langzaam afbrokkelende steenmassa's +op de oude kustlijnen en rivieroevers; dat deze brokken in kleinere +stukken zijn geslagen, en dat elk daarvan sedert dien tijd langzaam +gerold, afgerond en ver is weggevoerd, dan staat de geest ontzet bij de +gedachte aan de lange reeks van jaren, die voor dit proces volstrekt +noodig waren. Toch zijn al die keisteenen vervoerd en waarschijnlijk +afgerond geworden na de afzetting der witte beddingen, en lang na de +vorming der onderliggende beddingen met tertiaire schelpen! + +In dit zuidelijk werelddeel is alles op groote schaal ten uitvoer +gebracht; van de Rio de la Plata tot Vuurland--een afstand van 1200 +mijlen--is het land in het tijdperk der nu bestaande zeeschelpen in +massa gerezen; en wel in Patagonië tot eene hoogte van tusschen de 300 +en 400 voet. De oude en verweerde schelpen, die aan de oppervlakte +der gerezene vlakte zijn achtergebleven, bezitten nog gedeeltelijk +hare kleuren. De rijzende beweging werd afgebroken door minstens +acht lange tijdperken van rust, gedurende welke de zee diep in het +land knaagde, en op allengs volgende peilstanden de lange reeksen +van klippen en steilten vormde, die de verschillende als terrassen +achter elkander verrijzende vlakten scheiden. De opwaartsche beweging +en de knagende werking der zee gedurende de lange perioden van rust, +zijn over lange kustlijnen gelijk geweest; want met verbazing vond +ik, dat de terrasvormige vlakten op verafgelegen punten op nagenoeg +correspondeerende hoogten staan. De laagste vlakte is 90 voet hoog, +en de hoogste die ik bij de kust besteeg, 950 voet; en daarvan vinden +wij slechts overblijfsels in den vorm van vlakke met kiezel bedekte +bergjes. De bovenste vlakte der Santa Cruz loopt glooiend op tot +eene hoogte van 3000 voet aan den voet der Andesketen. Ik heb gezegd, +dat Patagonië in het tijdperk der bestaande zeeschelpen 300 tot 400 +voet gerezen is, en kan er bijvoegen, dat de stijging minstens 1500 +voet geweest is in het tijdperk toen ijsbergen zwerfblokken over de +bovenvlakte der Santa Cruz vervoerden. Maar Patagonië is niet alleen +aan stijgende bewegingen onderhevig geweest: de uitgestorven tertiaire +schelpdieren van Port St.-Julian en de Santa Cruz kunnen, volgens +Prof. E. Forbes, op geen grootere waterdiepte geleefd hebben dan van +40 tot 250 voet, terwijl zij nu bedekt zijn met uit zee afgezette +lagen van 800 tot 1000 voet dikte; bijgevolg moet de zeebodem, waarop +deze schelpdieren eenmaal leefden, vele honderden voeten gedaald zijn, +om de ophooping der daarboven liggende lagen mogelijk te maken. Welk +eene geschiedenis van geologische veranderingen openbaart die eenvoudig +samengestelde kust van Patagonië! + +Te Port St.-Julian [164] vond ik in eene roode modderlaag, die +het kiezelzand op de 90-voet vlakte bedekte, het halve skelet van +de Macrauchenia Patagonica: een merkwaardigen viervoeter, die zoo +groot was als een kameel. Hij behoort tot dezelfde afdeeling der +Pachydermata als de rhinoceros, de tapir en het palaeotherium; maar +in den bouw der beenderen van zijn langen hals, vertoont hij eene +duidelijke verwantschap tot den kameel, of liever tot het guanaco en +de lama. Uit het feit, dat nieuwe zeeschelpdieren gevonden zijn op twee +der hoogere terrasvormige vlakten, die gelaagd en opgeheven moeten zijn +vóór het afzetten van de modder waarin de Macrauchenia begraven was, +blijkt overtuigend, dat deze merkwaardige viervoeter leefde lang nadat +de zee door hare tegenwoordige schelpdieren bewoond was. Eerst was ik +zeer verwonderd, dat een groote viervoeter zoo kort geleden op 49°15' +in deze ellendige keisteenvlakten met haren schralen plantengroei +geleefd kon hebben; maar de verwantschap van de Macrauchenia tot +het guanaco, thans een bewoner van de onvruchtbaarste gedeelten, +verklaart deze moeilijkheid ten deele. + +De, ofschoon verre, verwantschap tusschen de Macrauchenia en het +guanaco, tusschen den Toxodon en de Capybara; de nauwere verwantschap +tusschen de vele uitgestorvenen Edentata en de levende luiaards, +miereneters en armadillen, die nu zulk een uitstekend kenmerk +vormen in de zoölogie van Zuid-Amerika; en eindelijk de nog nauwere +verwantschap tusschen de fossiele en levende soorten van Ctenomys en +Hydrochoerus--zijn zeer belangwekkende feiten. Deze verwantschap blijkt +verwonderlijk--even treffend als tusschen de fossiele en uitgestorven +Buideldieren van Australië--uit de groote verzameling, die onlangs door +Lund en Clausen uit de holen van Brazilië naar Europa is gebracht. In +deze verzameling zijn uitgestorven soorten van al de 32 geslachten +der land-viervoeters (op 4 na), die nu de provinciën bewonen waarin de +holen liggen. En de uitgestorven soorten zijn veel talrijker dan de nu +levende: er zijn fossiele miereneters, armadillen, tapirs, pecaris, +guanaco's, opossums, talrijke Zuidamerikaansche knaagdieren en apen, +alsmede andere dieren. Deze wonderlijke verwantschap op hetzelfde +vasteland tusschen de dooden en de levenden zal, ongetwijfeld, +later op de verschijning van organische wezens op onze aarde en +hunne verdwijning daarvan meer licht werpen dan eenige andere klasse +van feiten. + +Het is onmogelijk over den veranderden toestand van het Amerikaansche +vasteland anders dan met de diepste verbazing na te denken. Voorheen +moet het gewemeld hebben van groote monsters; nu vinden wij slechts +dwergen, in vergelijking met de vroegere verwante rassen. Indien +Buffon van den reusachtigen luiaard, de armadil-achtige dieren en +verdwenen Pachydermata geweten had, zou hij met meer schijn van +waarheid hebben kunnen zeggen, dat de scheppende kracht in Amerika +haar vermogen had verloren, dan dat zij nooit groote werking had +gehad. De meeste dezer uitgestorven viervoeters, zoo niet alle, +leefden in een laat tijdperk, en waren tijdgenooten van de meeste nu +bestaande zeeschelpdieren. Sedert den tijd dat zij leefden, kan in +den vorm van het land geen zeer groote verandering hebben plaats gehad. + +Wat heeft dan zooveel soorten en geslachten uitgeroeid? In 't eerst is +de geest onweerstaanbaar geneigd om aan eene groote ramp te denken; +maar om dieren, groote en kleine, uit te roeien in Zuid-Patagonië, +Brazilië, op de Cordilleras in Peru, en in Noord-Amerika tot aan +de Behring-Straat, moeten wij het geheele wereldspantwerk doen +waggelen. Bovendien leidt een geologisch onderzoek van La Plata +en Patagonië tot de overtuiging, dat alle vormen van het land uit +langzame en trapswijs voortgaande veranderingen ontstaan. + +Uit het kenmerk der fossielen in Europa, Azië, Australië, Noord- +en Zuid-Amerika blijkt, dat die voorwaarden welke gunstig zijn +voor het leven der grootere viervoeters, niet lang geleden zich +even ver uitstrekten als de wereld zelve. Welke die voorwaarden +waren, dat heeft niemand zelfs maar vermoed. Moeilijk kon het +eene temperatuurs-verandering zijn, die ongeveer tegelijktijdig +de bewoners van tropische, gematigde en poolgewesten op beide +halfronden verdelgde. Door Lyell weten wij met zekerheid, dat de groote +viervoeters in Noord-Amerika leefden na het tijdperk toen zwerfblokken +naar breedten werden vervoerd, waarop ijsbergen nu niet komen; om +overtuigende, maar indirecte redenen kunnen wij zeker zijn, dat ook de +Macrauchenia in het zuidelijk halfrond leefde lang na de ijsbeweging in +de zwerfblokkenperiode. Was het de mensch, zooals men gemeend heeft, +die na zijne eerste komst in Zuid-Amerika het logge Megatherium +en de andere Edentata uitroeide? Wat de verdelging van den kleinen +tucutuco te Bahia Blanca, van de vele fossiele muizen en andere kleine +viervoeters in Brazilië betreft, moeten wij althans eene andere reden +zoeken. Niemand zal wanen, dat eene droogte, zelfs veel strenger dan +die welke zulke verwoestingen in de provinciën van La Plata aanrichtte, +alle individuën van elke soort vernietigen kon van af Zuid-Patagonië +tot aan de Behring-Straat. Wat te zeggen van de uitsterving van +het paard? Ontbrak het aan gras op die onmetelijke vlakten, later +overstroomd door duizenden en honderdduizenden nakomelingen van het +geslacht, dat door de Spanjaarden werd ingevoerd? Hebben de later +ingevoerde soorten het voedsel verbruikt van de groote voorgaande +rassen? Mogen wij gelooven, dat de Capybara het voedsel heeft genomen +van den Toxodon, het Guanaco van de Macrauchenia, de nu levende +kleine Edentata van hunne talrijke reusachtige prototypen? In de +lange geschiedenis der wereld is voorzeker geen feit zoo verrassend, +als de groote en herhaalde uitroeiingen van hare bewoners. + +Beschouwen wij de zaak echter uit een ander oogpunt, dan zal +zij minder ingewikkeld schijnen. Wij bedenken niet steeds, hoe +diep onwetend wij zijn omtrent de levensvoorwaarden van elk dier: +herinneren ons niet altijd dat er eene oorzaak is, die de te snelle +toename van elk georganiseerd wezen in den natuurstaat voortdurend +belemmert. De voorraad voedsel blijft gemiddeld dezelfde; daarentegen +bestaat bij elk dier de neiging om door voortplanting in geometrische +reden toe te nemen; en nergens zijn de verrassende gevolgen daarvan op +treffender wijze gebleken, dan in Amerika, waar de Europeesche dieren +gedurende de paar laatste eeuwen in 't wild loopen. In den natuurstaat +teelt elk dier geregeld; toch is bij eene lang gevestigde soort eene +sterke getaltoename blijkbaar onmogelijk en moet door eene of andere +oorzaak belet worden. Intusschen zijn wij maar zelden in staat bij +eene gegeven soort met zekerheid te zeggen, in welke levensperiode +of in welken tijd van het jaar die storing valt: of zij alleen na +lange tusschentijden optreedt, en wat er de juiste oorzaak van is. Zoo +komt het waarschijnlijk, dat wij zoo weinig verwonderd zijn, als van +twee soorten die in gewoonten na aan elkander zijn verwant, de eene +zeldzaam en de andere overvloedig is in hetzelfde district; of ook als +de eene overvloedig is in dit of in dat district, en de tweede, die in +de huishouding der natuur dezelfde plaats inneemt, overvloedig in een +naburig district met zeer gering verschil in toestanden. Naar de reden +hiervan vragende, antwoordt men onmiddellijk, dat dit veroorzaakt wordt +door een gering verschil in klimaat, voedsel of het getal vijanden; +maar hoe zelden, of nooit, kunnen wij de juiste oorzaak der storing en +hare wijze van werking aangeven! Wij komen dus tot de noodzakelijke +gevolgtrekking, dat in 't algemeen voor ons onwaarneembare oorzaken +bepalen of eene soort overvloedig of schaarsch in aantal is. + +In de gevallen waar wij het uitroeien van eene soort door den mensch, +hetzij geheel of in een beperkt district, kunnen nagaan, weten wij +dat zij gaandeweg zeldzamer wordt, en dan verdwijnt. Het zou echter +moeilijk zijn een juist onderscheid aan te geven [165] tusschen +eene soort die door den mensch, en eene die door de toename harer +natuurlijke vijanden wordt verdelgd. Het bewijs van zeldzaamheid, welke +het uitsterven voorafgaat, is, zooals verscheidene bekwame waarnemers +opgemerkt hebben, nog treffender in de opvolgende tertiaire lagen, +waar dikwijls bevonden is, dat eene schelp die in zulk eene laag zeer +algemeen is, thans hoogst zeldzaam, en zelfs lang als uitgestorven +beschouwd is. Indien dus--wat waarschijnlijk lijkt--soorten eerst +zeldzaam worden en dan uitsterven; indien de al te snelle toename van +elke soort, zelfs de meest begunstigde, gestadig wordt belemmerd, +zooals wij moeten aannemen, ofschoon moeilijk te zeggen is hoe en +wanneer; en indien wij zonder de minste verbazing zien--hoewel niet +in staat de juiste oorzaak aan te wijzen--dat in hetzelfde district +de eene soort overvloedig en de andere naverwante zeldzaam is: waarom +dan zoo verwonderd te zijn als die zeldzaamheid een stap verder, in +uitsterving overgaat? Eene werking, die overal om ons heen plaats +grijpt en toch nauwelijks waarneembaar is, kan zeker iets verder +worden geleid, zonder onze opmerkzaamheid te wekken. + +Wien zou het zoo verwonderen als hij hoorde, dat de Megalonyx voorheen +zeldzaam was, vergeleken met het Megatherium; of dat een der fossiele +apen gering in aantal was vergeleken met een der nu levende? En +toch zouden wij in deze betrekkelijke zeldzaamheid het duidelijkste +bewijs hebben, dat de voorwaarden voor hun bestaan minder gunstig +waren. Toegeven, dat soorten in 't algemeen zeldzaam worden voordat +zij uitsterven; niet verwonderd zijn over de zeldzaamheid eener soort +vergeleken met eene andere; maar nochtans eene buitengewone werkende +kracht aannemen en groote verwondering toonen als eene soort ophoudt +te bestaan--schijnt mij zoo ongeveer hetzelfde, als toegeven dat +ziekte bij het individu de voorbode is des doods; niet verwonderd +zijn over de ziekte, maar wel zich verwonderen als de zieke sterft, +en gelooven dat hij door geweld stierf. + + + + + + +HOOFDSTUK IX. + +DE SANTA CRUZ, PATAGONIË EN DE FALKLANDS-EILANDEN. + + +[13 April 1834.] + +De Beagle ankerde in de monding van de Santa Cruz, eene rivier +omstreeks 60 mijlen ten zuiden van Port St.-Julian gelegen. Gedurende +zijne laatste reis, voer kapitein Stokes haar 30 mijlen op, +maar was, wegens gebrek aan levensmiddelen, verplicht terug te +keeren. Behalve hetgeen destijds ontdekt werd, was omtrent deze +groote rivier nagenoeg niets bekend. Kapitein Fitz-Roy besloot nu +haren loop te volgen, voorzoover de tijd het toeliet. Op den 18den +voeren drie walvischbooten uit, met leeftocht voor drie weken, +terwijl de bemanning, uit 25 koppen bestaande, sterk genoeg was om +desnoods eene bende Indianen te weerstaan. Door een sterk vloedtij +en fraai weder begunstigd, legden wij een flinken weg af, dronken +spoedig wat van het zoete water, en waren tegen den avond bijna boven +den invloed van het getij. De rivier bezat hier eene grootte en een +aanblik, die zelfs op het hoogste punt dat wij later bereikten, bijna +niet verminderden. Zij was in 't algemeen 300 tot 400 yards breed, +en in het midden ongeveer 17 voet diep. De snelheid van den stroom, +die over zijn geheelen loop van 4 tot 6 knoopen in 't uur aflegt, is +wellicht zijne merkwaardigste eigenschap. Het water bezit eene fraaie +blauwe kleur, maar met eene lichte melkachtige tint, en is niet zoo +doorschijnend als men op 't eerste gezicht wel zou verwachten. De +stroom vloeit door een bed van kiezelsteenen, zooals die waaruit de +oevers en de omringende vlakten bestaan, en slingert zich in bochten +door eene vallei, die zich lijnrecht naar het westen uitstrekt. De +breedte dezer vallei wisselt af tusschen 5 en 10 mijlen, en wordt +begrensd door trapvormige terrassen, die zich op de meeste plaatsen +boven elkander tot 500 voet hoogte verheffen, en aan beide zijden +eene merkwaardige overeenkomst bezitten. + +[19 April.] + +Tegen zulk een sterken stroom op te roeien of te zeilen was natuurlijk +volstrekt onmogelijk; daarom werden de drie booten met boeg aan +achtersteven gekoppeld; en nadat in elk een man was achtergelaten, +gingen de overigen aan land om te trekken. Daar de algemeene +regelingen, door kapitein Fitz-Roy gemaakt, zeer geschikt waren om +het werk van allen te verlichten en omdat elk er aan deelnam, zal ik +het stelsel beschrijven. De troep, met inbegrip van allen, werd in +twee ploegen verdeeld, die elk om beurten anderhalf uur aan de lijn +trokken. De officieren van elke boot werkten mede, aten hetzelfde +voedsel en sliepen in dezelfde tent als hun scheepsvolk, zoodat +elke boot geheel onafhankelijk was van de andere. Na zonsondergang +werd de eerste effen plek, waar eenig struikgewas groeide, voor ons +nachtverblijf gekozen. Elk man van het scheepsvolk nam op zich beurt +om beurt kok te zijn. Onmiddellijk werd de boot aan land getrokken; de +kok maakte vuur; twee anderen sloegen de tent op; de bootsman haalde +het noodige uit de boot; de anderen brachten dit naar de tenten en +zamelden brandhout. Door deze regeling was in anderhalf uur alles +voor den nacht gereed. Een wacht van twee man en een officier stond +altijd op post, wier taak het was op de booten te letten, het vuur +aan te houden en tegen de Indianen te waken. Elk van den troep had +iederen nacht zijn uur wacht. + +Gedurende dezen dag trokken wij slechts een kleinen afstand; want er +waren vele eilandjes, met doornboschjes bedekt, en de tusschenliggende +kanalen waren ondiep. + +[20 April.] + +Wij gingen voorbij de eilanden en trokken verder. Ofschoon onze +geregelde dagelijksche tocht zeer inspannend was, vorderden wij +gemiddeld slechts tien mijlen in rechte lijn, op eene weglengte van +misschien 15 of 20. Voorbij de plek waar wij den vorigen nacht sliepen, +is de streek volslagen onbekend land; want het was dáár dat kapitein +Stokes den terugtocht aannam. Van verre zagen wij een dichten rook; +en tevens het geraamte van een paard vindende, begrepen wij dat er +Indianen in de nabijheid waren. Op den morgen van den 21sten werden +sporen van een troep paarden en sleepstrepen van chuzos of lange +speren op den grond ontdekt. Algemeen dachten wij, dat de Indianen +ons des nachts verkend hadden. Kort daarna kwamen wij aan eene plek, +waar uit de versche voetstappen van volwassenen, kinderen en paarden +bleek, dat de troep de rivier was overgetrokken. + +[22 April.] + +De streek bleef dezelfde en was uiterst onbelangwekkend. De volkomen +gelijkheid van producten door het geheele land is een van Patagonië's +treffendste kenmerken. De effene vlakten van dorre keien bevatten +dezelfde onontwikkelde en dwergachtige planten; en in de dalen +groeien dezelfde doornboschjes. Overal zien wij dezelfde vogels +en insecten. Zelfs de oevers der rivier en van de heldere daarin +uitloopende stroompjes werden nauwelijks door eene helderder tint van +groen verlevendigd. De vloek van onvruchtbaarheid rust op het land; +en het water dat door een bed van kiezelsteenen vloeit, deelt in +denzelfden vloek. Zoodoende is het getal watervogels zeer beperkt; want +in den stroom dezer dorre rivier is niets om het leven te onderhouden. + +Arm als Patagonië in sommige opzichten is, zoo kan het echter op een +grooteren voorraad kleine knaagdieren bogen, [166] dan mogelijk elk +ander land ter wereld. Verscheidene soorten muizen kenmerken zich +uiterlijk door groote, dunne ooren en een zeer fijnen pels. Deze +diertjes zwerven tusschen de kreupelboschjes in de dalen, waar +zij maanden lang geen druppel water kunnen proeven, behalve den +dauw. Zij schijnen allen kannibalen te zijn; want nauwelijks was +er een muis in een mijner vallen gevangen, of zij werd door andere +verslonden. Een kleine en fijngebouwde vos, die ook zeer talrijk is, +vindt waarschijnlijk zijn geheele bestaan in deze kleine dieren. Ook +het guanaco is hier thuis: troepen van 50 of 100 dieren waren aan +de orde van den dag, en zooals ik gezegd heb, zagen wij er een, +die minstens 500 bevatte. De puma, gevolgd door den condor en andere +aasgieren, jaagt en aast op deze dieren. De voetstappen van den puma +zag men bijna overal op de oevers der rivieren; en de overblijfsels +van verscheidene guanaco's met ontwrichte halzen en gebroken beenderen, +bewezen hoe zij den dood hadden gevonden. + +[24 April.] + +Evenals de oude scheepvaarders wanneer zij een onbekend land +naderden, onderzochten en bespiedden wij het geringste teeken van +verandering. Een aangespoelde boomstam of een rolblok van overoud +gesteente werd met evenveel vreugde begroet, alsof wij een woud op +de helling van de Cordilleras hadden gezien. Het meest belovende +teeken echter was de top van een zware wolkbank, die voortdurend op +éene plaats bleef, en die werkelijk een voorbode bleek te zijn. Eerst +werden de wolken ten onrechte voor de bergen zelve aangezien, in plaats +van voor dampmassa's, die door hunne ijzige toppen verdicht waren. + +[26 April.] + +Dezen dag ontdekten wij eene merkbare verandering in den geologischen +bouw der vlakten. Sedert wij het eerst op weg gingen, had ik het +grofzand in de rivier zorgvuldig onderzocht, en in de twee laatste +dagen de aanwezigheid van enkele kleine zeer cellige basaltsteenen +opgemerkt. Deze namen trapswijze in aantal en grootte toe, doch geen +enkel was zoo groot als een menschenhoofd. Maar dezen morgen werden +diezelfde basaltsteenen, ofschoon dichter en vaster, plotseling +overvloedig; en na verloop van een half uur zagen wij op een afstand +van 5 of 6 mijlen den hoekigen rand van een groot basaltterras. Toen +wij den voet er van bereikten, zagen wij den stroom tusschen de +gevallen blokken borrelen. Over de volgende 28 mijlen werd de loop +der rivier door deze basaltmassa's belemmerd. Voorbij dit punt +kwamen ook reusachtige klompen van overoud gesteente, afkomstig van +de omringende rolsteenformatie, in groot aantal voor. Geen enkel +brok van eenige aanzienlijke grootte was meer dan 3 of 4 mijlen van +den gemeenschappelijken oorsprong de rivier afgedreven. Let men op +de ongewone snelheid van het groote watervolume in de Santa Cruz, +waarin nergens stille gedeelten voorkomen, dan is dit wel een der +treffendste voorbeelden van het onvermogen der rivieren om brokken +van zelfs matige grootte te vervoeren. + +Het basalt is slechts lava, die onder de zee is gevloeid; maar de +uitbarstingen moeten op de allergrootste schaal geschied zijn. Ter +plaatse waar wij deze formatie het eerst vonden, was zij 120 voet dik; +de rivier opwaarts volgend, steeg de oppervlakte onmerkbaar en werd de +laag dikker, zoodat zij 40 mijlen boven het eerste punt 320 voet dik +was. Hoe groot de dikte was nabij de Cordilleras, kon ik niet bepalen, +maar het terras bereikt daar eene hoogte van omstreeks 3000 voet boven +den zeespiegel. In die groote bergketen moeten wij dus den oorsprong +van het basalt zoeken; en stroomen die honderd mijlen ver over den +zacht hellenden zeebodem vloeiden, zijn zulk een oorsprong waardig. Bij +den eersten blik op de basaltklippen aan weerszijden van de vallei, +was te zien dat de lagen eenmaal vereenigd waren. Welke kracht was dan +in staat over eene groote uitgestrektheid land een vaste, zeer harde +steenmassa te verwijderen, die eene gemiddelde dikte had van omtrent +300 voet, en eene breedte van bijna 2 tot 4 mijlen? Ofschoon de rivier +zoo weinig vermogen bezit om zelfs onaanzienlijke brokken te vervoeren, +zou zij toch in den loop der eeuwen door gestadige afknaging eene +werking kunnen voortbrengen, waarvan de omvang moeilijk te schatten +is. Maar afgescheiden van het onbeteekenende van zulk eene werking, +kunnen in dit geval goede redenen worden aangewezen voor de meening, +dat deze vallei eenmaal door een zeearm werd ingenomen. + +Het is niet noodig in dit werk de bewijsgronden uit te meten, die tot +deze gevolgtrekking voeren, afgeleid als zij is uit den vorm en de +natuur der trapvormige terrassen aan weerszijden van de vallei; uit de +manier waarop de bodem der vallei nabij de Andes zich uitbreidt tot een +groote delta-vormige vlakte met zandheuvels er op, en uit het voorkomen +van enkele zeeschelpen in de rivierbedding. Indien ik ruimte had, +kon ik bewijzen dat Zuid-Amerika hier vroeger door eene straat werd +afgesneden, die, evenals de Straat van Magelhaen, de Atlantische en +Stille Oceanen verbond. Intusschen kan gevraagd worden, hoe dat vaste +basalt verwijderd werd. Eertijds zouden geologen de hevige werking van +een overweldigenden moddervloed of ijsbreuk in 't spel hebben gebracht; +maar in dit geval zou zulk een onderstelling geheel onaannemelijk zijn, +omdat dezelfde trapvormige vlakten met bestaande zeeschelpen aan haar +oppervlak, die aan de lange Patagonische kustlijn liggen, zich ophoogen +aan elken kant der Santa Cruz-vallei. Geen denkbare vloedwerking kon +het land dien vorm hebben gegeven, noch binnen de vallei, noch langs +de opene zeekust; en door de vorming van zulke trapvormige vlakten +of terrassen is de vallei zelve uitgehold. Ofschoon wetende, dat +er getijden zijn, die met eene snelheid van acht knoopen in 't uur +door de engten der Straat van Magelhaen loopen, moeten wij bekennen, +dat wij bijna duizelen bij de gedachte aan het aantal jaren, die +de getijden, eeuw in eeuw uit, zonder hulp van eene zware branding, +noodig moeten gehad hebben, om zulk eene uitgestrekte en dikke laag +van vaste basaltlava af te knagen. Nochtans moeten wij gelooven, +dat de lagen, door het water dezer oude straat ondermijnd, in groote +stukken werden gebroken, en dat deze, op de oevers verspreid, eerst +werden herleid tot kleinere brokken, daarna tot kiezelsteenen, en +eindelijk tot de fijnste ontastbare modder, die de getijden naar de +Oostelijke of Westelijke Oceanen dreven. + +Tegelijk met de verandering in den geologischen bouw der vlakten, +veranderde ook het kenmerk van het landschap. Toen ik door eenige nauwe +en rotsachtige engten doolde, kon ik mij bijna verbeelden weer in de +dorre valleien van het eiland St.-Jago verplaatst te zijn. Onder de +basaltrotsen vond ik eenige planten, die ik nergens elders had gezien; +maar andere herkende ik als zwervers uit Vuurland. Deze poreuze +gesteenten dienen als vergaarbakken voor het schaarsche regenwater; +en zoo kwam het, dat op de grensscheiding tusschen vulkanische en +sedimentaire [167] formaties eenige kleine bronnen (hoogst zeldzame +verschijningen in Patagonië) ontsprongen, die zich van verre aan de +omringende kluitjes van licht groen gras onderscheiden lieten. + +[27 April.] + +De rivierbedding werd iets smaller en daardoor de stroom sneller. Hij +liep hier met een gang van zes knoopen in het uur. Om deze reden, +en ook om de vele groote hoekige brokken werd het trekken van de +booten tegelijk gevaarlijk en vermoeiend. + + + +Dezen dag schoot ik een condor, metende tusschen de beide vleugeltoppen +acht en een halven, en van den bek tot aan den staart vier voet. Deze +vogel heeft, zooals men weet, eene ruime geographische verspreiding, +want men vindt hem aan de westkust van Zuid-Amerika, van de Straat +van Magelhaen langs de Cordilleras tot acht graden benoorden den +evenaar. De steile rots bij de monding van de Rio Negro is de +noordelijke grens op de Patagonische kust, waar zij omtrent 400 +mijlen van de groote middellijn hunner woonplaats op de Andes zijn +afgedwaald. Verder zuidelijk, tusschen de steile afgronden aan het +hoofd van Port Desiré, is de condor niet zeldzaam; maar slechts enkele +zwervers bezoeken nu en dan de zeekust. Deze vogels bewonen ook eene +klipreeks bij den mond der Santa Cruz; en omstreeks 80 mijlen de rivier +op, waar de vallei door steile basaltrotsen wordt omzoomd, verschijnt +de condor opnieuw. Naar deze feiten te oordeelen, schijnen de condors +loodrechte klippen te behoeven. In Chili bezoeken zij gedurende +het grootste deel des jaars het lagere land bij de stranden van den +Stillen Oceaan, waar vele des nachts te zamen in een boom slapen; +maar vroeg in den zomer trekken zij zich naar de ongenaakbaarste +deelen der centrale Cordilleras terug, om hier rustig te broeden. + +Wat de voortteling betreft, deelde het landvolk in Chili mij mede, dat +de condor geen soort van nest maakt, maar in de maanden November en +December twee groote witte eieren op eene naakte rotsplaat legt. Men +zeide, dat de jonge condors een geheel jaar lang niet kunnen vliegen; +en lang nadat zij het kunnen, slapen zij des nachts en jagen over +dag met hunne ouders. De oude vogels leven meest paarsgewijze; maar +tusschen de landwaarts in gelegen basaltklippen van de Santa Cruz vond +ik eene plek, waar zij zich gewoonlijk in troepen van een twintigtal +of meer ophouden. Eens, aan den rand van een afgrond komende, werd +ik plotseling door het fraaie schouwspel verrast van een twintig +tot dertig dezer groote vogels statig van hunne rustplaats te zien +opstijgen, en in prachtige kringen wegzweven. Naar de hoeveelheid +mest op de rotsen te oordeelen, hadden zij deze klip zeker langen +tijd voor slapen en broeden bewoond. Wanneer zij zich in de vlakte +omlaag aan aas hebben verzadigd, trekken zij naar deze geliefkoosde +verblijven om hun voedsel te verteren. Om deze feiten moet de condor, +evenals de gallinazo, tot op zekere hoogte als een gezelligen vogel +worden beschouwd. + +In dit deel van het land leven zij geheel van de guanaco's, die een +natuurlijken dood gestorven zijn, of, zooals meer algemeen gebeurt, +die door de puma's zijn gedood. Naar wat ik in Patagonië gezien heb, +geloof ik, dat zij in gewone omstandigheden hunne dagelijksche tochten +niet ver van hunne geregelde slaapplaatsen uitstrekken. + +Dikwijls ziet men de condors op groote hoogte in de sierlijkste +kringen boven eene bepaalde plek zweven. [168] Ik ben zeker, dat zij +dit in sommige gevallen uit vermaak doen; maar de Chileensche landman +zegt u, dat zij in andere gevallen een stervend dier bespieden, of +den puma als hij bezig is zijne prooi te verslinden. Als de condors +neerstrijken, en dan plotseling alle tegelijk opvliegen, weet de +Chileen, dat de puma in de nabijheid is, die het lijk bespiedende, +uit zijn schuilhoek is gesprongen om de roovers te verjagen. Behalve +dat zij op aas teren, vallen de condors dikwijls jonge geiten en +lammeren aan; en de schaapherdershonden zijn er op afgericht, om, +als zij voorbij vliegen, naar buiten te rennen en met den kop omhoog, +heftig te blaffen. + +De Chileenen vangen en dooden hen in menigte. Daarbij zijn twee +methoden in gebruik: de eene is, dat men een lijk op een vlak stuk +grond legt binnen eene omheining van stokken, waarin eene opening is; +en dan, als de condors verzadigd zijn, te paard naar den ingang draaft +en hen op die wijs insluit; want als deze vogel geen ruimte heeft om te +loopen, kan hij zijn lichaam geen voldoende aanloop of hoeveelheid van +beweging geven, om van den grond op te stijgen. De tweede methode is, +dat men de boomen merkt waarin zij dikwijls ten getale van vijf of +zes slapen, en dan des nachts hierin klimt om hen te strikken. Zij +zijn zulke vaste slapers--zooals ik zelf heb waargenomen--dat deze +wijze van vangen niet moeilijk is. Te Valparaiso heb ik een levenden +condor voor sixpence zien verkoopen; maar de gewone prijs is 8 tot 10 +shillings. Een, dien ik zag binnenbrengen, was met een touw gebonden en +zeer gehavend; doch nauwelijks was het touw doorgesneden waarmede zijn +bek was dichtgemaakt, of hij begon, trots al het volk om hem heen, +vraatzuchtig een stuk aas te verscheuren. In een tuin op dezelfde +plaats hield men twintig tot dertig levende condors, die slechts eens +in de week gevoed werden, maar toch zeer welvarend schenen. [169] +De Chileensche landlieden zeggen, dat de condor vijf tot zes weken +kan leven zonder eten, en toch zijne kracht behoudt. Voor de waarheid +hiervan kan ik niet instaan; maar het is zeer waarschijnlijk, dat +deze wreede proefneming gedaan is. + +Het is een wel bekend feit, dat, als een dier op het land gedood is, +de condors, evenals andere aasgieren, er spoedig kennis van krijgen en +op onverklaarbare wijze samenscholen. Hierbij moet men niet vergeten, +dat de vogels in de meeste gevallen hunne prooi hebben ontdekt en +het skelet kaal geplukt, voordat het vleesch ook maar in 't minst +bedorven is. Gedachtig aan de proefnemingen van Audubon over het +geringe reukvermogen der aashavikken, deed ik in den bovengenoemden +tuin de volgende proefneming. De condors werden, elk aan een touw, +in eene lange rij aan den voet van een muur gebonden; daarop wikkelde +ik een stuk vleesch in wit papier, en liep er mede in de hand, op +ongeveer drie yards van hen af, op en neder. Er werd evenwel geen nota +van genomen. Toen wierp ik het op den grond, nog geen yard van een oud +mannetje af; voor een oogenblik keek hij er aandachtig naar, doch sloeg +er verder geen acht op. Met een stok duwde ik het al dichter en dichter +bij, tot hij het eindelijk met den bek aanraakte; onmiddellijk werd +toen het papier met woede afgerukt, terwijl op hetzelfde oogenblik +alle vogels in de rij begonnen te spartelen en te klapwieken. Een +hond had men onder dezelfde omstandigheden moeilijk kunnen bedriegen. + +De bewijzen voor en tegen het scherpe reukvermogen der aasgieren +wegen zonderling tegen elkander op. Professor Owen heeft bewezen, +dat de reukzenuwen van den kalkoenschen buizerd (Cathartes aura) +hoog ontwikkeld zijn; en op den avond toen Owen's verhandeling in +"Zoological Society" werd voorgedragen, deelde een der aanwezigen mede, +dat hij in West-Indië bij twee gelegenheden de aashavikken zich op +het dak van een huis had zien verzamelen, waarin een lijk, dat men +verzuimd had te begraven, in ontbinding overging. In dit geval konden +de dieren moeilijk door hun gezicht er kennis van gekregen hebben. Aan +den anderen kant, en behalve de proefnemingen van Audubon en die eene +van mijzelven, heeft Bachman in de Vereenigde Staten vele verschillende +methoden gebezigd, welke aantoonen, dat noch de kalkoensche buizerd +(de door Prof. Owen ontlede soort), noch de gallinazo hun voedsel door +den reuk vinden. Hij wikkelde stukken zeer onsmakelijken afval in dun +zeildoek en strooide er stukjes vleesch op; de aasgieren aten deze op, +en bleven toen rustig met hunne bekken vlak boven de stinkende massa +staan, zonder ze te ontdekken. Toen er een scheurtje in het zeildoek +gemaakt was, werd de afval onmiddellijk ontdekt. Het zeildoek werd door +een versch stuk vervangen; nogmaals werd er vleesch op gestrooid, en +weder verslonden de gieren dit zonder de verborgen zelfstandigheid +te ontdekken, waarop zij trapten. Deze feiten werden door de +handteekeningen van zes heeren, buiten die van Bachman bevestigd. [170] + +Dikwijls, als ik in de open vlakte lag uit te rusten en naar +boven keek, heb ik aashavikken op groote hoogte door de lucht zien +zweven. Waar het land vlak is, geloof ik niet dat een deel des hemels, +hetwelk meer dan 15 graden boven den horizon gelegen is, door iemand +te voet of te paard in 't algemeen aandachtig wordt waargenomen. Is +dit het geval, en zweeft de gier op eene hoogte van 3 tot 4000 +voet, voordat hij in het gezicht kan komen, dan zal zijn afstand +in rechte lijn van het oog des waarnemers iets meer dan 2 Engelsche +mijlen bedragen. Is het dan niet licht mogelijk, dat hij niet wordt +opgemerkt? Kan een dier, dat door den jager in eene eenzame vallei +gedood is, niet al dien tijd door den scherpzienden vogel van boven +worden bespied? En zal zijne wijze van neerdalen niet een sein wezen +voor alle aasvreters in het district, dat hunne prooi nabij is? + +Als de condors in een zwerm om de eene of andere plek zweven, is +hunne vlucht zeer mooi. Behalve wanneer zij van den grond opvliegen, +herinner ik mij niet een dezer vogels te hebben zien klapwieken. Bij +Lima sloeg ik bijna een half uur lang verscheidene gade, zonder de +oogen van hen af te wenden. Zij bewogen zich in groote bochten, +schoten in kringen voorbij, daalden en stegen zonder een enkelen +wiekslag. Als zij dicht boven mijn hoofd zweefden, sloeg ik van ter +zijde aandachtig de omtrekken der gescheidene en groote eindveêren van +elken vleugel gade; bij de minste trillende beweging zouden die veêren +als 't ware gemengd hebben geschenen; maar zij waren duidelijk op den +blauwen hemel zichtbaar. Hoofd en hals bewogen zich voortdurend en +schijnbaar met kracht; en de uitgespreide vleugels schenen het fulcrum +(steunpunt) te vormen, waarop de bewegingen van hals, romp en staart +werkten. Wilde de vogel dalen, dan vielen de vleugels een oogenblik +samen; en als zij zich bij veranderde helling weer uitspreidden, scheen +de hoeveelheid van beweging of gang, door de snelle daling verkregen, +den vogel opwaarts te drijven met de kalme en gelijkmatige beweging van +een vlieger. Wanneer een vogel stijgt, moet zijne beweging snel genoeg +zijn, opdat de werking der hellende oppervlakte van zijn lichaam op +den dampkring kan opwegen tegen zijne zwaarte. De kracht om het moment +van een lichaam op te houden, dat zich in een horizontaal vlak door +de lucht beweegt (waarin zoo weinig wrijving is) kan niet groot zijn; +en deze kracht is al wat er noodig is. Wij moeten aannemen, dat de +beweging van hals en romp van den condor daartoe voldoende is. Hoe +dit ook zij, het is een waarlijk treffend en fraai schouwspel zulk +een grooten vogel, uur aan uur, zonder schijnbare inspanning over +berg en rivier te zien zwenken en zweven. + +[29 April.] + +Op een hoogland gekomen, begroetten wij met vreugde de witte toppen +der Cordilleras, als zij nu en dan door hun donker wolkenhulsel +gluurden. De twee volgende dagen kwamen wij langzaam vooruit; want +de rivier bleek zeer bochtig en was bezaaid met kolossale brokken +graniet en verschillende oude leigesteenten. De vlakte, die de vallei +omzoomde, had hier eene hoogte bereikt van omstreeks 1100 voet boven +de rivier, en haar voorkomen was zeer veranderd. De goed afgeronde +porfiersteenen waren vermengd met vele reusachtige brokken basalt +en overoude gesteenten. Het eerste dezer zwerfblokken, dat ik zag, +was 67 mijlen van den naasten berg verwijderd; een ander, dat ik mat, +was vijf yards in het vierkant en stak vijf voet boven het grofzand +uit. Zijne kanten waren zoo hoekig en zijne grootte zoo aanzienlijk, +dat ik het eerst voor eene vaststaande rots hield en mijn kompas +uithaalde om de splijtingsrichting te bepalen. De vlakte hier was +niet zoo geheel effen als dichter bij de kust, maar verried toch geen +teekenen van groot geweld. Ik geloof, dat het onder deze omstandigheden +geheel onmogelijk is het vervoer van deze reusachtige steenblokken, +zoo vele mijlen van hun oorsprong, te verklaren volgens eene andere +theorie dan die van drijvende ijsbergen. + +Gedurende de twee laatste dagen ontmoetten wij sporen van paarden, +en vele kleine voorwerpen die aan Indianen hadden toebehoord, als: +stukken van een mantel en een bos struisvederen; maar zij schenen +hier al lang gelegen te hebben. Ofschoon de plaats, waar de Indianen +zoo onlangs over de rivier waren getrokken, en deze buurt zoo vele +mijlen van elkander lagen, scheen het tusschenliggende land geheel +onbewoond. Eerst verwonderde mij dit met het oog op den overvloed van +guanaco's; doch het verklaart zich uit de steenachtige gesteldheid +der vlakten, die een onbeslagen paard spoedig ongeschikt zou maken +om aan de jacht deel te nemen. Niettemin vond ik op twee plaatsen in +deze afgelegen streek kleine hoopjes steenen, die er, naar ik denk, +niet toevallig neergeworpen konden zijn. Zij lagen op uitspringende +punten van den rand der hoogste lavaklip, en geleken, ofschoon op +kleinere schaal, op die bij Port Desiré. + +[4 Mei.] + +Kapitein Fitz-Roy besloot de booten niet hooger op te brengen. De +rivier had een kronkelenden loop met zeer snelle strooming, +terwijl het aanzien der streek ons niet in verzoeking bracht om +verder te gaan. Overal ontmoetten wij dezelfde voortbrengselen en +hetzelfde naargeestige landschap. Wij waren nu op 140 mijlen van den +Atlantischen, en omstreeks 60 van den naastbij liggenden arm van den +stillen Oceaan. In dit hoogere gedeelte strekte de vallei zich uit +tot eene wijde kom, in 't noorden en zuiden door hooge basaltvlakten +begrensd, en in 't front de lange keten der besneeuwde Cordilleras. Het +was met een gevoel van spijt, dat wij naar deze grootsche bergen +keken; want in plaats van op hunne toppen te staan, zooals wij +gehoopt hadden, moesten wij ons hunne natuur en voortbrengselen +maar voorstellen. Behalve het nuttelooze tijdverlies, dat eene +poging om de rivier nog hooger op te gaan ons gekost zou hebben, +waren wij al eenige dagen op half brood-rantsoen gesteld. Hoewel dit +voedsel voor verstandige menschen inderdaad genoeg is, was het na +een moeilijken dagmarsch toch wat karig. Eene lichte maag en eene +gemakkelijke spijsvertering zijn goede dingen om over te praten, +maar zeer onaangenaam in de praktijk. + +[5 Mei.] + +Vóór zonsopgang begonnen wij onze daling. Met groote snelheid schoten +wij den stroom af, meest met een spoed van 10 knoopen (18530 Met.) in +het uur. Op dezen eenen dag vorderden wij evenveel als in vijf en een +halven dag hard werken bij het opvaren. Op den 8sten dag bereikten +wij de Beagle na een tocht van 21 dagen. Elk had reden om onvoldaan +te zijn, behalve ik zelf; want mij gaf de opvaring eene hoogst +belangwekkende doorsnede te zien van de groote tertiaire formatie +van Patagonië. + +Op 1 Maart 1833 en andermaal op 16 Maart 1834 ankerde de Beagle in +Berkeley Sound op Oost-Falklands-Eiland. Deze Archipel ligt op nagenoeg +dezelfde breedte als en ten oosten der Straat van Magelhaen, beslaat +eene oppervlakte van 120 bij 60 geographical miles, en is iets meer dan +half zoo groot als Ierland. [171] Nadat het bezit van deze ellendige +eilanden door Frankrijk, Spanje en Engeland betwist was geworden, +werden zij onbewoond gelaten. De Regeering van Buenos Aires verkocht +hen toen aan een particulier persoon, doch gebruikte hen, evenals +Spanje in vroeger tijden, voor strafkolonie. Daarop deed Engeland zijne +rechten gelden en nam hen in 1833 in bezit. De Engelschman, die ter +bewaking van de vlag was achtergelaten, werd later vermoord. Hierna +werd er een Britsch officier zonder gewapende macht heen gezonden; +en dezen vonden wij bij onze komst aan het hoofd eener bevolking, die +voor meer dan de helft uit weggeloopen rebellen en moordenaars bestond. + +Het tooneel is de voorstellingen waardig, die er op afgespeeld +zijn. Een golvend land met een troosteloozen, ellendigen aanblik, dat +overal met een veenachtigen grond en dradig gras van eene eentonige +bruine kleur bedekt is. Hier en daar breekt een bergspits of rotsrug +van grijs kwarts door de effene oppervlakte. Ieder heeft wel eens van +het klimaat dezer streken gehoord. Men zou het kunnen vergelijken met +dat, hetwelk 1000 tot 2000 voet hoog in de bergen van Noord-Wallis +wordt gevonden: met dit verschil, dat het minder zonneschijn en minder +koude, doch meer wind en regen heeft. [172] + +[16 Maart.] + +Ik zal nu een korten uitstap beschrijven, dien ik op een deel van +het eiland volbracht. Des morgens reed ik uit met zes paarden en +twee Gauchos: beiden mannen, uitstekend voor het doel geschikt, +en wel gewoon van eigen middelen te leven. Het weder was zeer +koud en onstuimig, met hevige hagelstormen. Wij kwamen echter vrij +goed vooruit; doch behalve de geologie, leverde onze dagrit bijna +niets op dat belangstelling verdiende. Overal hetzelfde golvende +heideland, welks oppervlakte bedekt was met lichtbruin verweerd gras +en enkele zeer kleine struiken, die alle uit een buigzamen veengrond +opschoten. In de valleien kon men hier en daar eene kleine kudde +wilde ganzen zien; en overal was de grond zoo zacht, dat de snip +er zijn voedsel kon vinden. Buiten deze vogels waren er maar weinig +andere. Er is eene hoofdketen van bijna 2000 voet hooge bergen, uit +kwarts bestaande, welker ruwe en naakte toppen ons bij het overklimmen +eenige moeite veroorzaakten. Aan de zuidzijde kwamen wij in land, +dat voor wild vee zeer goed geschikt is; maar daar dit onlangs fel +gejaagd was, vonden wij er niet veel van. + +Des avonds stieten wij op eene kleine kudde. Een mijner metgezellen, +St.-Jago genaamd, zonderde spoedig een vette koe af, wierp zijne bolas +en trof hare pooten, maar kon deze niet omstrikken. Toen wierp hij zijn +hoed neer, om de plek terug te vinden waar de bolas gevallen waren, +wond in vollen galop zijn lazo los, en haalde na eene zeer ingespannen +jacht de koe opnieuw in, die hij nu bij de horens ving. Daar de andere +Gaucho met de reserve-paarden vooruit gereden was, kostte het St.-Jago +eenige moeite om het woedende beest te dooden. Hij trachtte haar naar +een effen terrein te voeren, door telkens van de gelegenheid gebruik +te maken als zij op hem toerende. Wilde zij zich niet bewegen, dan +kwam mijn paard, op zulke jachten afgericht, in korten galop achter +haar aan, en gaf haar met zijn borst een hevigen stoot. Maar zelfs +op effen grond schijnt het voor één man geen gemakkelijk werk een +dier te dooden, dat razend is van schrik. En het zou ook niet kunnen, +indien het paard, dat zonder den ruiter aan zijn lot is overgelaten, +voor eigen veiligheid niet spoedig leerde den lazo strak te houden; +zoodat, als de koe of os naar voren stuift, het paard zich even +schielijk voortbeweegt; anders staat het onbeweeglijk naar één +kant geleund. Dit paard was echter een jong dier en wilde niet +stilstaan, maar liep terug als de koe zich poogde los te rukken. Het +was verwonderlijk te zien, met welke behendigheid St.-Jago achter +de koe uitweek, tot hij er eindelijk in slaagde aan de groote pees +van den achterpoot de noodlottige snede toe te brengen. Zonder veel +moeite stak hij toen zijn mes in het hoofdeinde van het ruggemerg, +en viel de koe als door den bliksem getroffen neer. Nadat eenige +stukken vleesch met de huid er aan, doch zonder beenderen en genoeg +voor onzen tocht, waren afgesneden, reden wij naar onze slaapplaats, +en hadden voor ons avondeten carne con cuero of gebraden vleesch +met de huid er aan. Dit is evenver boven rundvleesch te verkiezen, +als wildbraad boven schapenvleesch. Een groot cirkelvormig stuk wordt +boven de gloeiende asch of kolen gehouden, met de huid omlaag en in +den vorm van een schotel, zoodat van het vleeschnat niets verloren +gaat. Indien de een of andere achtbare raadsheer uit Londen dien avond +met ons gegeten had, zou het carne con cuero in die stad ongetwijfeld +spoedig vermaardheid hebben gekregen. + +Des nachts regende het, en de volgende dag (17 Mei) was zeer +stormachtig met veel hagel en sneeuw. Wij reden dwars over het eiland +naar de landtong, welke Rincon del Toro (het groote schiereiland +aan de zuidwestpunt) met de rest van het eiland verbindt. Doordien +een groot aantal koeien gedood zijn, zijn hier de stieren ver in +de meerderheid. Deze zwerven alleen, of bij twee en drie te zamen, +en zijn zeer wild. Nooit zag ik zulke prachtige beesten; in hunne +forsche koppen en nekken evenaarden zij de marmeren standbeelden +der Grieken. Kapitein Sulivan meldt mij, dat de huid van een stier +van gemiddelde grootte 47 pounds weegt, terwijl eene minder goed +gedroogde huid van dit gewicht te Montevideo als eene zeer zware wordt +beschouwd. De jonge stieren loopen, bij het zien van een ruiter, in den +regel een eind weg; maar de ouden verzetten geen voet, tenzij om op den +ruiter toe te hollen; en vele paarden zijn zoodoende gedood. Een oude +stier waadde door een modderigen stroom, en vatte recht tegenover ons +post. Vruchteloos poogden wij hem te verjagen; en toen dit mislukte, +waren wij verplicht een grooten omweg te nemen. Uit weerwraak daarvoor +besloten de Gauchos hem te overmannen en voor het vervolg onschadelijk +te maken. Het was zeer van belang te zien, hoe volkomen de kunst +zegevierde over de kracht. Een lazo werd om zijn horens geworpen, toen +hij op de paarden toesnelde, en een tweede om zijn achterpooten; in een +minuut lag het monster machteloos tegen den grond. Wanneer een lazo +eenmaal strak om de horens van een woedend dier is geworpen, schijnt +het oppervlakkig niet gemakkelijk hem te ontwarren, zonder het beest +te dooden; ook vrees ik dat het niet gaan zou, indien de man alleen +was. Doch met behulp van een tweeden persoon, die zijn lazo zóó werpt +dat de beide achterpooten worden gegrepen, is het spoedig geschied; +want zoolang de achterpooten gestrekt worden gehouden, is het dier +volkomen hulpeloos; en de eerste kan met zijne handen den lazo van de +horens losmaken, en daarna kalm te paard stijgen. Op het oogenblik +echter, dat de tweede man iets inloopt en de spanning vermindert, +glijdt de lazo van de pooten van het worstelende dier, dat hierna +vrij oprijst, zich schudt, en vruchteloos zijn tegenstander narent. + +Op onzen ganschen tocht zagen wij slechts één troep wilde paarden. Deze +dieren werden, evenals het vee, in 1764 door de Franschen ingevoerd, +en hebben zich sedert dien tijd sterk vermenigvuldigd. Het is een +merkwaardig feit, dat de paarden nooit het oosteinde van het eiland +hebben verlaten, ofschoon geen enkele natuurlijke grens hun belet +rond te zwerven, en dat gedeelte van het eiland niet aantrekkelijker +is dan het overige. De Gauchos, door mij hierover ondervraagd, konden, +ofschoon zij het feit bevestigden, er geen andere verklaring van geven, +dan dat de paarden sterk aan een plek grond hechten waaraan zij gewend +zijn. Overwegende, dat het eiland niet geheel door dieren bewoond +scheen en dat er geen roofdieren waren, was ik bijzonder benieuwd te +weten, wat hunne aanvankelijk snelle vermeerdering in den weg had +gestaan. Dat op een begrensd eiland vroeger of later eene stoornis +moet ontstaan, is onvermijdelijk; maar waarom was de vermeerdering +der paarden vroeger tot staan gekomen dan die van het vee? Kapitein +Sulivan heeft zich veel moeite gegeven dit voor mij te onderzoeken. De +hier wonende Gauchos schrijven de oorzaak voornamelijk hieraan toe, +dat de springhengsten voortdurend van de eene plek naar de andere +zwerven en de merries noodzaken hen te vergezellen, onverschillig +of de jonge veulens al dan niet in staat zijn te volgen. Een Gaucho +vertelde aan Sulivan, dat hij een hengst een vol uur lang eene merrie +had zien schoppen en bijten, tot hij haar noodzaakte haar veulen aan +zijn lot over te laten. Dit merkwaardige verhaal kan kapitein Sulivan +in zoover bevestigen, dat hij verscheidene malen jonge doode veulens +heeft gevonden, en daarentegen nooit een dood kalf. Bovendien worden +meer doode lichamen van volwassen paarden gevonden, dan van vee, alsof +de eersten meer aan ziekten of ongelukken onderhevig zijn. Wegens de +zachtheid van den grond bereiken hunne hoeven dikwijls een onregelmatig +groote lengte; en dit veroorzaakt lamheid. De overheerschende kleuren +zijn roodgrijs en ijzergrauw. Al de hier gefokte paarden, zoo tamme +als wilde, zijn, ofschoon goed geëvenredigd, wat klein van stuk, +en hebben zooveel kracht verloren, dat zij ongeschikt zijn om bij +het vangen van wild vee met den lazo te dienen; bijgevolg moet men +zich de groote kosten getroosten van versche paarden uit La Plata in +te voeren. In de toekomst zal het zuidelijk halfrond waarschijnlijk +zijn ras van Falklandsche ponies hebben, evenals het noordelijke zijn +Shetlandsch ras. + +In stede van verbasterd te zijn, zooals de paarden, schijnt het vee, +gelijk wij boven opmerkten, in grootte te zijn toegenomen; ook is het +veel talrijker dan de paarden. Kapitein Sulivan bericht mij, dat het +vee in algemeenen lichaamsbouw en vorm der horens onderling veel minder +verschilt, dan het Engelsche. In kleur verschilt het echter zeer; +en het is een merkwaardig feit, dat op verschillende deelen van dit +eene kleine eiland, verschillende kleuren de overhand hebben. Rondom +Mount Usborne, op eene hoogte van 1000 tot 1500 voet boven de zee, +zijn sommige kudden voor ongeveer de helft muis- of loodkleurig: +eene tint, die op andere deelen van het eiland niet algemeen is. Bij +Port Pleasant heeft donkerbruin den boventoon, terwijl ten zuiden +van Straat Choiseul (welke het eiland bijna in tweeën verdeelt) het +meest witte beesten met zwarte hoofden en voeten voorkomen; zwarte en +enkele gevlekte dieren kan men in alle gedeelten aantreffen. Sulivan +merkt op, dat het verschil in de heerschende kleuren zoo in 't oog +sprong, dat, als men bij Port Pleasant naar de kudden keek, die op +de heuvelhellingen weidden, zij zich op verren afstand als zwarte +vlekken afteekenden, terwijl die ten zuiden van Straat Choiseul +onder dezelfde omstandigheden witte vlekken geleken. Sulivan denkt, +dat de kudden zich niet vermengen; en het is een zonderling feit dat +het muiskleurige vee, ofschoon op het hoogland levende, ongeveer eene +maand vroeger in het seizoen kalft, dan de andere gekleurde beesten +op het lagere land. Het is merkwaardig het eenmaal tamme vee zich zoo +te zien splitsen in drie kleuren, waarvan naar alle waarschijnlijkheid +ééne kleur ten slotte over de andere zou zegevieren, indien de kudden +in de eerstvolgende eeuwen ongestoord werden gelaten. + +Een ander ingevoerd dier is het konijn, dat zeer wel geslaagd en nu +op groote stukken van het eiland in overvloed voorkomt. Doch evenals +de paarden, zijn zij binnen zekere grenzen beperkt; want zij hebben +de centrale bergketen niet overschreden, en zouden zelfs niet den +voet er van bereikt hebben, indien er geen kleine kolonies waren +heengebracht--zooals de Gauchos mij vertelden. Ik zou niet vermoed +hebben dat deze dieren, uit Noord-Afrika afkomstig, in een zoo vochtig +klimaat als dit konden leven, en waar zoo weinig zonneschijn is, +dat zelfs tarwe er alleen bij toeval tot rijpheid komt. Men zegt dat +in Zweden, welks klimaat toch algemeen voor gunstiger zou worden +gehouden, het konijn niet buitenshuis kan leven. Bovendien hadden +de eerste weinige paren hier te kampen tegen vijanden, als de vos +en eenige groote havikken, die al vroeger bestonden. De Fransche +natuuronderzoekers hebben de zwarte variëteit voor eene bijzondere +soort gehouden, en Lepus Magellanicus genoemd. [173] Zij meenden dat +Magelhaen deze soort bedoelde, toen hij sprak over een dier, dat onder +den naam conéjo [174] in de Straat van zijn naam voorkwam; maar hij +zinspeelde op een kleine Cávia Patagonica, die door de Spanjaarden +tot heden toe zoo genoemd is. [175] + +De Gauchos lachten om het denkbeeld, dat de zwarte soort eene andere +zou zijn dan de grijze, en zeiden, dat de eerste in elk geval +haar gebied niet verder had uitgestrekt dan de tweede; dat beide +nooit afzonderlijk werden gevonden; dat zij gemakkelijk paarden, +en bonte nakomelingen voortbrachten. Van de laatsten bezit ik nu +een exemplaar, dat, wat de kenmerken van het hoofd betreft, van de +Fransche soortbeschrijving afwijkt. Dit feit getuigt hoe voorzichtig +natuuronderzoekers moeten zijn met het maken van soorten; want zelfs +Cuvier dacht, toen hij den schedel van een dezer konijnen bekeek, +dat het waarschijnlijk eene andere soort was! + +De eenige inheemsche viervoeter van het eiland is een groote +wolfachtige vos (Canis antarcticus), die zoowel Oost- als West-Falkland +bewoont. [176] Ik twijfel niet of deze is eene bijzondere soort, +die zich tot dezen archipel bepaalt; want vele robbenvangers, +alsmede Gauchos en Indianen, die deze eilanden bezocht hebben, +verklaren eenstemmig dat een dergelijk dier nergens in Zuid-Amerika +gevonden wordt. Wegens eene overeenkomst in leefwijze dacht Molina, +dat deze vos dezelfde was als zijn culpeu; [177] maar ik heb beiden +gezien, en zij zijn geheel verschillend. Deze wolven zijn wel bekend +uit Byron's verhaal over hunne makheid en nieuwsgierigheid, welke +de zeelieden die te water gingen om hen te ontloopen, voor wildheid +hielden. Tot heden blijven hunne gewoonten dezelfde. Men heeft hen +eene tent zien binnengaan, waar zij een stuk vleesch onder het hoofd +van een slapenden man weghaalden. Ook hebben de Gauchos hen dikwijls +des avonds gedood, door hun met de eene hand een stuk vleesch voor te +houden, en met een mes in de andere een steek te geven. Voorzoover +ik weet, bestaat nergens ter wereld een tweede voorbeeld van een +stuk land, zoo klein en gebroken, daarbij ver van een vasteland, dat +zulk een grooten inheemschen viervoeter uitsluitend alleen bezit. Hun +aantal is snel afgenomen; reeds zijn zij van die helft van het eiland +verdwenen, welke oostwaarts ligt van de landtong tusschen St.-Salvator +Baai in Straat Berkeley. Binnen weinige jaren nadat deze eilanden +geregeld gekoloniseerd zullen zijn, zal deze vos waarschijnlijk, +evenals de Dodo, bestempeld worden als een dier, dat op de aarde is +uitgestorven. [178] + +Des nachts (17 Mei) sliepen wij op de landtong aan het boveneinde der +Straat Choiseul, die het zuidwestelijk schiereiland vormt. De vallei +was aangenaam tegen den kouden wind beschut, maar er was zeer weinig +kreupelhout voor brandstof. Spoedig, echter, hadden de Gauchos iets +gevonden, dat tot mijne groote verbazing bijna evenveel hitte gaf als +steenkool. Dit was het skelet van een onlangs gedooden jongen stier, +wiens vleesch door de aashavikken was weggepikt. Zij zeiden mij, +dat zij des winters dikwijls een beest doodden, met hunne messen het +vleesch van de beenderen schraapten, en dan met dezelfde beenderen +het vleesch voor hun avondeten braadden. + +[18 Mei.] + +Het regende bijna den geheelen dag. Des nachts konden wij met onze +zadeldekken ons tamelijk droog en warm houden; maar de grond, waarop +wij sliepen, verkeerde bijna in den toestand van een moeras, en er was +bijna geen droge plek om na onzen dagrit te gaan zitten. Elders heb +ik gezegd hoe zonderling het is, dat op deze eilanden volstrekt geen +boomen zijn, ofschoon Vuurland geheel met bosch bedekt is. De grootste +struik op het eiland, tot de familie der Compositae behoorende, +is nauwelijks zoo hoog als onze brem. De beste brandstof levert een +kleine groene struik, ongeveer zoo groot als het gewone heidekruid, +die de nuttige eigenschap bezit van te branden terwijl hij versch +en groen is. Het was verrassend de Gauchos midden in den regen en +toen alles doorweekt was, met niet meer dan een tonderdoosje en een +lapje onmiddellijk vuur te zien maken. Zij zochten onder de bosjes +gras en struiken naar enkele droge takjes, en wreven die tot vezels; +deze omringden zij met grovere takken, ongeveer in den vorm van +een vogelnest, legden den lap met het vonkje vuur in het midden, en +overdekten hem op gelijke wijze. Nu werd het nest in den wind gehouden; +langzamerhand begon het te rooken, al meer en meer, tot eindelijk +de vlammen er uit sloegen. Ik geloof niet, dat met zulke vochtige +materialen eene andere methode kans van slagen zou hebben gehad. + +[19 Mei.] + +Elken morgen was ik zeer stijf, een gevolg hiervan, dat ik niet vooraf +eenigen tijd gereden had. Met verwondering hoorde ik de Gauchos, die +van jongs af bijna op het paard geleefd hebben, zeggen dat zij in zulke +omstandigheden altijd pijn hebben. St.-Jago vertelde mij, dat hij, na +drie maanden wegens ziekte aan huis gebonden te zijn geweest, uitging +om wild vee te jagen; maar dat zijn dijen daardoor de twee volgende +dagen zoo stijf waren, dat hij genoodzaakt was in bed te liggen. Dit +bewijst, dat de Gauchos toch wel degelijk spierkracht bij het rijden +gebruiken, al schijnt dit ook niet zoo. Het jagen van wild vee in een +land, dat wegens den moerassigen grond zoo moeilijk te begaan is, moet +een zeer zwaar werk zijn. De Gauchos zeggen, dat zij dikwijls in vollen +ren over een grond heen gaan, die bij langzamer rijden, onbegaanbaar +zou zijn; evenals dat men over dun ijs kan schaatsenrijden, waar +loopen onmogelijk is. Op de jacht pogen de jagers zoo dicht mogelijk +bij de kudde te komen, zonder ontdekt te worden. Elk man draagt vier +of vijf paar bolas bij zich; deze werpt hij achtereenvolgens naar een +gelijk aantal stuks vee, die, als zij gestrikt zijn, eenige dagen in +dien toestand worden achtergelaten, tot zij door honger en inspanning +wat zijn uitgeput. Dan worden zij vrij gelaten en naar eene kleine +kudde tamme dieren gedreven, die opzettelijk naar die plek gebracht +zijn. Daar de voorafgegane behandeling hen te zeer verschrikt heeft +om de kudde te verlaten, worden zij, als hunne krachten het toelaten, +gemakkelijk naar de kolonie gedreven. + +Voortdurend bleef het weder zoo slecht, dat wij besloten spoed te +maken, en te trachten het schip nog voor den nacht te bereiken. Door de +groote hoeveelheid gevallen regen was de oppervlakte van het geheele +land moerassig. Ik geloof, dat mijn paard minstens een dozijn malen +viel, en soms spartelden alle zes paarden tegelijk in de modder. De +oevers van alle kleine stroomen bestaan uit zacht veen, dat het den +paarden zeer moeilijk maakt er zonder vallen over te springen. Als om +onzen tegenspoed te voltooien, waren wij verplicht den kop van een +zeeinham te doorwaden, waar het water zoo hoog stond als de ruggen +onzer paarden; en door den hevigen wind sloegen de golfjes over ons +heen, zoodat wij zeer nat en koud werden. Zelfs de Gauchos met hunne +ijzeren gestellen achtten zich gelukkig, toen zij na ons uitstapje +de kolonie bereikt hadden. + + + +De geologische bouw dezer eilanden is in de meeste opzichten +eenvoudig. Het lagere land bestaat uit leemschiefer en zandsteen, +waarin fossielen, die aan de in de silurische formaties van Europa +gevondene zeer na verwant, doch niet geheel gelijk zijn; de bergen +zijn gevormd van wit korrelig kwartsgesteente. De lagen dezer laatsten +zijn dikwijls volkomen symmetrisch gewelfd, en bij gevolg is het +voorkomen van enkele bergen hoogst eigenaardig. Pernety [179] heeft +verscheidene bladzijden gewijd aan de beschrijving van een berg, Hill +of Ruins genaamd, welks op elkander volgende lagen hij terecht bij de +rangen van een amphitheater heeft vergeleken. Het kwartsgesteente moet +zeer deegachtig geweest zijn, toen het zulke merkwaardige buigingen +onderging zonder te breken. Daar het kwarts onmerkbaar in den zandsteen +overgaat, lijkt het waarschijnlijk, dat het eerste uit den zandsteen +is ontstaan, toen deze zoo hoog verhit was, dat hij dik-vloeibaar +werd en bij afkoeling kristalliseerde. De zandsteen moet vooraf in +zachten toestand door de bovenliggende lagen omhoog zijn gestuwd. + +In vele gedeelten van het eiland zijn de dalbodems op buitengewone +wijze bedekt met tallooze groote en losse, hoekige brokken kwartziet, +die zoogenaamde "steenstroomen" vormen. Sedert den tijd van Pernety +heeft elk reiziger met verwondering hiervan melding gemaakt. De +brokken zijn niet door het water geslepen of afgerond, alleen zijn +hunne hoeken wat gestompt; in grootte wisselen zij af van een of +twee voet in doorsnede, tot tien- of zelfs meer dan twintigmaal +zooveel. Zij zijn niet in onregelmatige hoopen bijeengeworpen, maar +liggen in horizontale vlakten of groote stroomen verspreid. Het is +niet mogelijk hunne dikte te bepalen; maar verscheidene voeten onder +de oppervlakte kan men het water van kleine stroompjes door de steenen +hooren druppelen. Waarschijnlijk is de werkelijke diepte aanzienlijk, +daar de spleten tusschen de lagere brokken sedert lang met zand +gevuld moeten zijn. De breedte dezer steenvlakten wisselt tusschen +enkele honderden voeten en eene mijl; maar dagelijks overschrijdt de +veenachtige bodem de randen dier vlakten, en vormt zelfs eilandjes +daar waar enkele brokken dicht bij elkander liggen. In eene vallei +ten zuiden van Straat Berkeley, door eenigen van ons gezelschap de +"groote brokken-vallei" genoemd, moesten wij eene onafgebroken strook +van zulke steenen, die eene halve mijl breed was, oversteken, waarbij +wij van den eenen puntigen steen op den anderen sprongen. De brokken +waren zoo groot, dat, toen wij door eene regenbui overvallen werden, +ik gemakkelijk onder een ervan eene schuilplaats kon vinden. + +Hunne geringe helling is wel de merkwaardigste omstandigheid in deze +"steenstroomen." Aan de heuvelzijden heb ik ze eene helling van tien +graden met den horizon zien maken; maar in enkele vlakke dalen met +breede bodems is de helling juist groot genoeg om scherp te worden +waargenomen. Er was geen middel om op zulk eene ruwe oppervlakte +den hoek te meten; om echter eene alledaagsche opheldering te geven, +kan ik zeggen dat de glooiing de snelheid van eene Engelsche postkar +niet zou vertraagd hebben. Op sommige plaatsen volgde een onafgebroken +stroom van deze brokken den loop eener vallei, en strekte zich zelfs +tot aan den top van een heuvel uit. Hier, op deze toppen, schenen de +geweldige steenen, die een klein huis in grootte overtroffen, in hun +voorwaartschen loop gestuit; hier stapelden zich ook de gebogen lagen +der overwelfde ruimten op, evenals de bouwvallen eener reusachtige +kathedraal. Poogt men deze tafereelen van geweld te beschrijven, +dan is men onwillekeurig geneigd van de eene gelijkenis in de andere +te vallen. Wij kunnen ons voorstellen, dat stroomen witte lava uit +vele deelen van het gebergte naar het lagere land zijn gevloeid, +en dat zij bij het stollen door eene geweldige golving of trilling +van den bodem in tienduizenden brokken zijn gespleten. De uitdrukking +"steenstroomen," die elk terstond in den mond kwam, sluit hetzelfde +begrip in. Op de plek zelve worden deze tafereelen nog indrukwekkender +gemaakt door hunne tegenstelling met de lage, ronde vormen der +naburige heuvels. + +Met belangstelling vond ik op den hoogsten top van eene heuvelreeks +(omtrent 700 voet boven de zee) een groot gewelfd brok, dat op +zijne bolle zijde, of het ondersteboven lag. Moeten wij aannemen, +dat dit in de lucht werd geworpen en zóó dezen vorm verkreeg; of, +wat waarschijnlijker is, dat vroeger in dezelfde keten een hooger +gedeelte bestond dan het punt waarop dit gedenkteeken eener groote +natuurberoering nu ligt? Daar de brokken in de dalen niet afgerond en +hunne spleten niet met zand zijn gevuld, moeten wij besluiten, dat die +hevige beroering plaats had in een tijdperk, nadat het land boven het +water der zee was gerezen. Eene dwarsdoorsnede in deze valleien doet +zien, dat de bodem bijna horizontaal is of maar zeer weinig naar beide +kanten stijgt. Ofschoon de brokken dus van het hoofdeinde der vallei +schijnen gewandeld te hebben, lijkt het inderdaad waarschijnlijker, +dat zij van de naastbijliggende hoogten zijn geslingerd, en sedert +door eene trillende beweging van overweldigende kracht in eene +onafgebroken horizontale laag verspreid zijn. [180] Zoo men zich al +verwonderde over het feit, dat gedurende de aardbeving, die in 1835 +de stad Conception in Chili verwoestte, [181] kleine lichamen enkele +inches hoog van den grond werden geworpen, wat zullen wij dan zeggen +van eene beweging, die brokken van vele tonnen gewicht omhoog wierp, +als zand op een trillend carton, en daarna horizontaal verspreidde? In +de Cordilleras de los Andes heb ik de duidelijke bewijzen gezien, +dat ontzaglijke bergen als even zoovele dunne korsten in stukken +waren gebroken, en hunne lagen verticaal omhoog geworpen; maar nooit +drong een natuurtafereel het denkbeeld van eene hevige aardbeving, +waarvan wij in historische tijdperken vruchteloos de wedergade kunnen +vinden, sterker aan mijn geest op, dan deze "steenstroomen." Toch zal +de vooruit strevende wetenschap vermoedelijk eens eene eenvoudige +verklaring van dit verschijnsel geven, gelijk zij het reeds deed +van het zoolang onverklaarbaar geachte vervoer der erratische of +zwerfblokken, die over de vlakten van Europa zijn verspreid. [182] + +Over de zoölogie dezer eilanden heb ik weinig op te merken. Den aasgier +of Polyborus heb ik reeds vroeger beschreven. Dan zijn er eenige andere +havikken, uilen, en een paar kleine landvogels. Het watergevogelte +is bijzonder talrijk; en blijkens de verhalen der oude zeevaarders, +moeten er vroeger nog meer geweest zijn. + +Op zekeren dag zag ik eene zeeraaf (Carbo cormoranus sive haliaeus) +met een visch spelen, dien hij gevangen had. Achtmaal achtereen liet +de vogel zijne prooi los, dook haar dan na, en bracht ze, ofschoon in +diep water, elken keer weer boven. In de Zoological Gardens heb ik den +otter een visch op gelijke manier zien behandelen, als de kat een muis +doet; ik ken geen ander voorbeeld waarin Moeder Natuur zoo moedwillig +wreed schijnt. Op een anderen keer had ik mij tusschen eene vetgans +(Aptenodytes demersa) [183] en het water geplaatst, en vermaakte +mij zeer met het gadeslaan van hare gewoonten. Het was een moedige +vogel, die mij geregeld slag leverde en terug dreef totdat hij de zee +bereikte. Niet dan met harde slagen kon men hem tot staan brengen; +krachtig handhaafde hij elk duimbreed gewonnen grond, en stond rechtop +en vastberaden voor mij. In die houding waggelde hij met het hoofd +naar rechts en links, op eene zeer koddige manier, alsof het vermogen +van duidelijk zien alleen in het voor- en ondergedeelte der oogen +gelegen was. Deze vogel wordt gewoonlijk de "ezel-vetgans" genoemd, +vanwege zijne gewoonte om, als hij op het strand is, zijn hoofd naar +achteren te bewegen, en een zonderling schreeuwend geluid te maken, +dat zeer op het gebalk van een ezel gelijkt; maar is hij op zee, en +stoort men hem niet, dan is zijn geluid zeer diep en plechtig, en wordt +vaak des nachts gehoord. Bij het duiken worden zijne kleine vleugels +als vinnen gebruikt, maar op het land als voorpooten. Als hij--op vier +pooten kan men zeggen--door de bosjes gras of over de helling eener +begraasde rots kruipt, beweegt hij zich zoo snel, dat men hem licht +voor een viervoetig dier kan houden. Is hij op zee aan het visschen, +dan komt hij, om adem te scheppen, zoo onstuimig naar de oppervlakte +en duikt weer zoo plotseling, dat ik iedereen tart met zekerheid te +zeggen, dat dit geen visch was, die voor pleizier aan het springen was. + +Twee soorten van ganzen bewonen de Falklands-Eilanden. De hooglandsche +soort (Anas Magellanica) bewoont paarsgewijze of in kleine troepen het +geheele eiland. Zij trekt niet, maar nestelt op de kleine afgelegen +eilandjes. Vermoedelijk geschiedt dit uit vrees voor de vossen; +en mogelijk om dezelfde reden zijn deze vogels, ofschoon zeer mak +bij dag, schuw en wild in de avondschemering. Zij leven geheel van +plantenstoffen. De klipgans, zoo genoemd omdat zij uitsluitend op +het zeestrand woont (Anas antarctica) [184] huist zoowel hier als +op de westkust van Amerika tot in Chili. In de diepe en afgelegen +kanalen van Vuurland vormt de sneeuwwitte mannetjesgans, die steeds +van zijn donkerder gekleurd wijfje vergezeld dicht bij haar op eene +verwijderde rotspunt staat, een gewoon tafereel in het landschap. + +Eene groote, domme gans of eend (Anas brachyptera), die soms een +gewicht van 22 pounds bereikt, is op deze eilanden zeer talrijk. In +vroegeren tijd werden deze vogels, om hunne buitengewone manier +van in het water te pagaaien en te plassen, harddravers genoemd; +doch nu noemt men hen veel gepaster stoomers. Hunne vleugels zijn te +klein en te slap om te vliegen; maar door er deels mede te zwemmen +en deels de oppervlakte van het water te slaan, bewegen zij zich +zeer snel. De manier komt eenigszins overeen met die waarop de gewone +huiseend vlucht, als hij door een hond vervolgd wordt; maar ik ben er +bijna zeker van, dat de Anas brachyptera hare vleugels beurt om beurt +beweegt, in plaats van beide tegelijk, zooals bij andere vogels. Deze +plompe, domme eend maakt zulk een vreemd geluid en geplas, dat het +een ongewonen indruk achterlaat. + +In Zuid-Amerika vinden wij dus drie vogels, die hunne vleugels voor +andere doeleinden, als vliegen, gebruiken: de vetgans als vinnen; +de stoomer als riembladen of schoepen, en de struisvogel als zeilen; +terwijl de Apteryx van Nieuw-Zeeland, zoowel als zijn reusachtig +prototype, de Dinornis, slechts rudimentaire vertegenwoordigers +van vleugels bezitten. [185] De stoomer kan alleen over zeer korten +afstand duiken. Hij voedt zich geheel met schaaldieren uit het zeewier +en van vloedrotsen, ten gevolge waarvan zijn bek en kop, om die te +kunnen breken, verbazend hard en sterk zijn. De kop is zoo sterk, +dat ik hem met mijn geologischen hamer bijna niet kon splijten, +en spoedig ontdekten al onze jagers hoe taai het leven dezer vogels +is. Als zij des avonds, in een troep bijeengezeten, hunne vederen +opstrijken, maken zij hetzelfde zonderlinge mengsel van geluiden, +als de oskikvorschen in de keerkringen. + + + +In Vuurland zoowel als op de Falklands-Eilanden deed ik vele +waarnemingen op de lagere zeedieren; maar deze zijn niet van algemeen +belang. [186] Ik zal slechts ééne soort van feiten vermelden, welke +op zekere Zoöphieten of plantdieren in de hooger georganiseerde +afdeeling dezer klasse betrekking hebben. Verscheidene geslachten +(Flustra, Eschara, Cellaria, Crisia, en andere) komen hierin +overeen, dat zij zonderlinge beweeglijke organen bezitten (zooals +die van Flustra avicularia, welke in de Europeesche zeeën gevonden +wordt), die aan hunne cellen bevestigd zijn. Dit orgaan gelijkt in +de meeste gevallen zeer na op een gierekop, met dit verschil, dat +de onderkaak veel wijder geopend kan worden dan in den bek van een +werkelijken vogel. De kop zelf bezit door middel van een korten nek +een aanzienlijk bewegingsvermogen. Bij den eenen zoöphiet was de kop +zelf vast, maar de onderkaak vrij; bij een anderen werd hij vervangen +door een driehoekige kap met eene fraai passende klep, die blijkbaar +de onderkaak voorstelde. Bij de meeste soorten was elke cel van één +hoofd voorzien, doch bij andere had elke cel er twee. + +De jonge cellen aan het einde der takken van deze koraalgewassen +bevatten geheel onrijpe poliepen; toch zijn de daaraan gehechte +gierekoppen, hoewel klein, in elk opzicht volkomen. Als de poliep met +eene naald uit eene der cellen verwijderd werd, schenen deze organen in +'t minst niet geraakt. Werd een der zoogenoemde gierekoppen van eene +cel afgesneden, dan behield de onderkaak haar vermogen tot openen en +sluiten. Het zonderlingste in hun bouw is misschien wel, dat, als +er meer dan twee rijen cellen op een tak waren, de centrale cellen +van zulke aanhangsels voorzien waren, die slechts een vierde van de +grootte der buitenste hadden. Hunne bewegingen wisselden af naar de +soort; maar terwijl ik bij enkelen nooit de geringste beweging zag, +schommelden anderen, met de onderkaak meestal open en ongeveer ééns +in de vijf secunden, voor- en achteruit; weer anderen bewogen zich +snel en met rukken. Met eene naald aangeraakt, greep de bek de punt +meestal zoo stevig vast, dat men den geheelen tak kon schudden. + +Deze lichamen staan in hoegenaamd geen verband met de voortbrenging van +de eieren of knoppen, wijl zij gevormd worden voordat de jonge poliepen +in de cellen aan het einde der groeiende takken verschijnen. Daar +zij zich onafhankelijk van de poliepen bewegen, en in geenerlei +verband met dezen schijnen te staan; en wijl zij op de buitenste en +binnenste celrijen verschillen, koester ik weinig twijfel of zij +zijn in hunne functiën eerder aan de hoornachtige as der takken, +dan aan de poliepen in de cellen verwant. Het vleezige aanhangsel aan +de onderste extremiteit van de zeeveder (te Bahia Blanca beschreven) +maakt ook deel uit van den zoöphiet als een geheel, op dezelfde wijs +als de wortels van een boom deel uitmaken van een geheelen boom en +niet van het loof of de bloemknoppen alleen. + +Bij een ander sierlijk klein koraalgewas (Crisia?) was elke cel van +een langen getanden borstel voorzien, die het vermogen had van zich +snel te bewegen. Elk dezer borstels en elk der zoogenoemde gierekoppen +bewoog zich meestal onafhankelijk van de andere; maar soms bewogen +allen aan beide zijden van een tak, of alleen die aan ééne zijde zich +tegelijktijdig; dan weêr bewoog elk zich in regelmatige orde de een +na den anderen. In deze handelingen bij den zoöphiet, ofschoon uit +duizende verschillende poliepen samengesteld, zien wij blijkbaar eene +even volkomen wilsoverdracht, als bij een enkelvoudig dier. Inderdaad +verschilt het geval niet van dat der zeeveders, die zich aan de kust +van Bahia Blanca in het zand terugtrokken, zoodra men ze aanraakte. Ik +zal een ander voorbeeld noemen van gelijkmatige handeling, hoewel van +zeer verschillenden aard, bij een zoöphiet die nauw aan Clytia verwant +en dus zeer eenvoudig georganiseerd is. Nadat ik eens eene groote +pluim daarvan in eene kom met zout water had gedaan, bespeurde ik, +toen het donker was, dat telkens als ik een stuk van den tak wreef, de +geheele pluim met een sterk groen licht phosphoresceerde. Ik herinner +mij niet ooit een schooner verschijnsel gezien te hebben. Doch het +merkwaardigste van het geval was, dat de lichtstralingen zich altijd +opwaarts langs de takken bewogen, van de basis naar de uiteinden. + +Het onderzoek van deze samengestelde dieren boezemde mij altijd +zeer veel belang in. Wat kan merkwaardiger zijn dan een plantachtig +lichaam een ei te zien voortbrengen, hetwelk in staat is rond te +zwemmen en eene geschikte plaats te kiezen om zich vast te hechten; +waaruit vervolgens takken ontspruiten, elk met tallooze afzonderlijke +dieren van dikwijls saamgestelden bouw bedekt? Daarenboven bezitten +de takken, gelijk wij juist zagen, somtijds organen, die zich kunnen +bewegen en onafhankelijk zijn van de poliepen. Hoe verwonderlijk deze +vereeniging van afzonderlijke individuën op een gemeenschappelijken +stam ook altijd schijnen moet, vertoont toch elke boom hetzelfde feit; +want knoppen moeten als planten op zich zelven worden beschouwd. Het is +echter natuurlijk, dat men een poliep, die in 't bezit is van een mond, +ingewanden en andere organen, als een zelfstandig individu beschouwt, +terwijl de individualiteit of persoonlijkheid van een bladerknop niet +licht verwezenlijkt wordt; zoodat de vereeniging van afzonderlijke +individuën tot een gemeenschappelijk lichaam ons meer treft in een +koraalgewas dan in een boom. Ons begrip van een samengesteld dier kan, +waar de persoonlijkheid van elk in sommige opzichten niet volledig is, +opheldering vinden door de overweging, dat twee afzonderlijke wezens +worden voortgebracht, als men een enkelvoudig met een mes in tweeën +snijdt, of als de Natuur zelve de taak der halveering verricht. Wij +kunnen de poliepen op een plantdier, of de knoppen aan een boom als +gevallen beschouwen, waarin de deeling van het individu niet geheel is +tot stand gekomen. Te oordeelen volgens analogie met de koraalgewassen, +schijnen zeker, wat de boomen betreft, de door knoppen voortgeplante +individuën nader aan elkander verwant, dan eieren of zaden aan hunne +ouder-individuën. Het schijnt thans vrijwel vastgesteld te zijn, dat +gewassen, door knoppen voortgeplant, allen een gemeenschappelijke +levensduur hebben; en iedereen weet welke zonderlinge en talrijke +eigenaardigheden met zekerheid worden overgebracht door knoppen, +afleggers en enten, die door zaadvoortplanting nooit of slechts +toevallig weêrverschijnen. + + + + + + +HOOFDSTUK X. + +TIERRA DEL FUEGO OF VUURLAND. + + +[17 December 1832.] + +Nu ik met Patagonië en de Falklands-Eilanden heb afgehandeld, zal +ik onze eerste aankomst in Vuurland beschrijven. Kort na den middag +zeilden wij Kaap San Diëgo om, en voeren de vermaarde Straat van Le +Maire in. Wij stevenden dicht langs de Vuurlandsche kust; maar de +omtrek van het rotsachtige, ongastvrije Staten-Eiland was tusschen +de wolken zichtbaar. In den namiddag ankerden wij in de Baai van +Good Success. Bij onze binnenkomst werden wij begroet op eene wijze, +zooals den inwoners van dit wildenland betaamde. Een troep Vuurlanders +zat gedeeltelijk in het dichte woud verscholen, op een ongenaakbare, +boven zee uitspringende rotspunt; en nauwelijks gingen wij voorbij, +of zij sprongen op, zwaaiden met hunne gescheurde mantels, en deden +een luid, schreeuwend gejuich hooren. De wilden volgden het schip; +en even voordat het donker was, zagen wij hunne vuren en hoorden +opnieuw hun woest geschreeuw. De haven vormt een fraaien waterplas, +half omringd door hooge ronde bergen van leemschiefer, die tot aan +den rand van het water met een dicht en donker woud bedekt zijn. Een +enkele blik op het landschap was voldoende om mij te toonen hoezeer +dit verschilde van al wat ik ooit gezien had. Des nachts woei er een +stevige koelte en schoten hevige rukwinden uit het gebergte over ons +heen. Het moet dien nacht op zee slecht weêr geweest zijn; en wij +zoowel als anderen kunnen deze kaap terecht Bay of Good Success noemen. + +Des morgens zond de kapitein eene bemande boot, om met de Vuurlanders +te onderhandelen. Zoodra wij elkander konden beroepen, trad een +der vier aanwezige inlanders naar voren om ons te ontvangen, en +begon een geweldig geschreeuw aan te heffen, om ons te beduiden waar +wij konden landen. Toen wij aan land waren, schenen de inboorlingen +eenigszins verschrikt, maar bleven, onder het maken van snelle gebaren, +doorpraten. Het was ongetwijfeld het zeldzaamste en belangwekkendste +schouwspel dat ik ooit zag; ik had nooit kunnen gelooven, dat er +tusschen wilden en beschaafden zulk een groot verschil was: het +is grooter dan tusschen een wild en tam dier, omdat de mensch een +grooter vermogen heeft zich te verbeteren. De voornaamste spreker +was een oud man, die het hoofd van het gezin scheen te zijn; de drie +anderen waren krachtige jonge mannen van ongeveer zes voet lang. De +vrouwen en kinderen waren weggestuurd. Deze Vuurlanders behooren tot +een geheel ander ras dan de niet wel opgegroeide, ongelukkige stumpers +die meer westwaarts wonen, en schijnen na aan de forsche Patagoniërs +der Straat van Magelhaen verwant. Hunne geheele kleeding bestaat uit +een mantel van guanaco-huid, met de wol naar buiten; zij dragen dien +los over de schouders geworpen, zoodat hun lichaam beurtelings bloot +en gedekt is. De kleur hunner huid is groezelig koperrood. + +De oude man had een band van witte veêren om het hoofd gebonden, +waarachter zijn zwarte, grove en verwarde haren gedeeltelijk verborgen +waren. Twee breede dwarsstrepen kruisten zijn gezicht: de eene, +lichtrood van kleur, liep van het eene oor naar het andere en omsloot +de bovenlip; de andere, wit als kalk, liep boven en evenwijdig aan de +eerste, zóó dat zelfs de oogleden wit waren. De drie andere mannen +waren versierd met strepen van een zwart poeder, dat uit houtskool +bereid was. Het gezelschap had veel weg van de duivels, die in stukken +als Der Freischütz op het tooneel komen. + +Hunne houding zelve was kruipend, en de uitdrukking van hun +gezicht wantrouwend, verwonderd en verschrikt. Toen wij hun een +scharlakenrooden doek hadden aangeboden, dien zij terstond om hun hals +wonden, werden wij goede vrienden. Dit bleek hieruit, dat de oude +man ons over de borst streek, en een soort klokkend of liefkoozend +geluid maakte, zooals menschen die kuikens voederen. Terwijl ik met +den oude voortliep, werd dit bewijs van vriendschap verscheidene +keeren herhaald, en eindelijk besloten met drie harde klappen, die +mij tegelijk op borst en rug gegeven werden. Daarna ontblootte hij +zijne borst, opdat ik het compliment zou beantwoorden; en toen dit +gedaan was, scheen hij uitermate verheugd. Voorzoover wij opmerkten, +verdient de taal van deze lieden bijna niet den naam van eene +gearticuleerde. Kapitein Cook heeft haar vergeleken bij het geluid +van iemand, die zijn keel schraapt; maar stellig schraapte nooit een +Europeaan zijne keel met zooveel harde, scherpe en korte keelklanken. + +Zij zijn voortreffelijke mimici of nabootsers; telkens als wij +hoestten of gaapten, of eene zonderlinge beweging maakten, bootsten +zij ons onmiddellijk na. Eenigen van ons gezelschap begonnen scheel te +kijken en scheeve gezichten te trekken; maar een der jonge Vuurlanders +(hij wiens gezicht zwart geschilderd was, behalve een witten band +over zijn oogen) maakte veel leelijker grimassen. Zij konden elk +woord van een zin dien wij hun voorzeiden, volkomen juist herhalen, +en herinnerden zich zulke woorden eenigen tijd. Intusschen weten +alle Europeanen hoe moeilijk het is de klanken in eene vreemde +taal van elkaar te onderscheiden. Wie onzer, bij voorbeeld, kon +een Amerikaanschen Indiaan verder dan een zin van drie woorden lang +volgen? Alle wilden schijnen dit nabootsingsvermogen in ongewone mate +te bezitten. Bijna in dezelfde bewoordingen vertelde men mij dezelfde +belachelijke gewoonte onder de Kaffers; ook de Australiërs staan +lang bekend om hunne bekwaamheid in het nabootsen en beschrijven van +den menschelijken gang, zóó dat de persoon herkend kan worden. Hoe +kunnen wij dit vermogen verklaren? Is het een gevolg der meerdere +geoefendheid van het waarnemingsvermogen en de scherpe zintuigen, +die allen wilden stammen gemeen is, vergeleken met de lang beschaafde? + +Toen ons gezelschap een lied begon te zingen, dacht ik, dat de +Vuurlanders van verwondering op den grond zouden vallen. Met evenveel +verbazing zagen zij ons dansen; maar op ons verzoek had een der jonge +mannen geen bezwaar tegen een walsje. Hoe weinig zij ook aan Europeanen +gewoon schenen, toch kenden en vreesden zij onze vuurwapenen; en +niets kon hen bewegen een geweer in handen te nemen. Zij verzochten +om messen, die zij bij het Spaansche woord cuchilla noemden. Ook +verklaarden zij wat zij noodig hadden, door te doen alsof zij een +stuk spek in den mond hadden, en dan er schijnbaar in te snijden in +plaats van het vaneen te scheuren. + +Tot nu toe heb ik niet van de Vuurlanders gesproken, die wij aan +boord hadden. Op de vorige reis van de Adventure en de Beagle in 1826 +en 1830, legde kapitein Fitz-Roy de hand op een troep inboorlingen, +als gijzelaars voor het verlies van eene boot, die tot groot gevaar +van eenige met de opmeting belaste personen gestolen was; en eenige +van deze inboorlingen, benevens een kind, dat hij voor een parelknoop +gekocht had, nam hij mee naar Engeland met het plan hen voor zijne +kosten op te voeden en in den godsdienst te onderwijzen. Deze +inboorlingen weder naar hun land te brengen was voor kapitein +Fitz-Roy eene hoofdreden waarom hij deze reis ondernam; en voordat +de Admiraliteit besloten had deze expeditie uit te zenden, had de +kapitein op edelmoedige wijze een schip bevracht, waarop hij hen zelf +zou terugbrengen. De inboorlingen waren vergezeld van een zendeling, +R. Matthews, over wien de kapitein een volledig en uitmuntend verhaal +in het licht heeft gegeven, waarin ook de inboorlingen uitvoerig +worden besproken. + +Aanvankelijk waren meegenomen twee mannen, van wie er een in Engeland +aan de kinderpokken stierf, een jongen en een klein meisje; en nu +hadden wij aan boord York Minster, Jemmy Button (wiens naam "Knoop" +zijn inkoopsprijs uitdrukt) en Fuegia Basket. York Minster was een +volwassen, kort, breed en sterk man; teruggetrokken, stilzwijgend en +knorrig van aard, werd bij geweldig driftig als men hem plaagde. Hij +had voor enkele personen aan boord eene zeer sterke genegenheid +opgevat, en bezat een goed verstand. Jemmy Button was ieders +gunsteling, maar óók opvliegend; de uitdrukking van zijn gezicht +verried terstond zijn prikkelbare natuur. Hij was vroolijk, lachte +dikwijls, en was bijzonder medelijdend jegens elk die pijn had. Bij +ruw weder was ik vaak wat zeeziek, en dan placht hij bij mij te komen +en op klagenden toon te zeggen: "Arme, arme man!" + +Maar het denkbeeld, dat bij gedurende zijn leven op zee gekregen +had van iemand die zeeziek is, was al te kluchtig; en meestal moest +hij het gezicht afwenden om een stil of luid gelach te onderdrukken, +en eerst daarna zijn uitroep: "Arme, arme man!" te herhalen. Hij was +vaderlandslievend van aard; prees gaarne zijn eigen stam en land, +waarvan hij terecht zeide, dat er overvloed van boomen waren; schold +op alle andere stammen, en verklaarde stoutweg, dat er in zijn land +geen duivel was. + +Jemmy was klein, dik en gezet, maar ijdel op zijn persoonlijk +voorkomen. Altijd droeg hij handschoenen; zijn haar was kort geknipt, +en hij was wanhopig als zijne zorgvuldig gepoetste schoenen morsig +werden. Hij was er op verzot zich in een spiegel te bewonderen. Een +kleine Indiaansche jongen met een jolig gezicht en van de Rio Negro +afkomstig, dien wij eenige maanden aan boord hadden, bemerkte dit +spoedig en hield hem gewoonlijk voor den gek; maar Jemmy, die anders +steeds bereid was den kleinen Indiaan van dienst te zijn, hield +daar volstrekt niet van, en zeide met een eenigszins verachtelijk +hoofdgebaar: "Je snatert te veel!" + +En toch, als ik aan al zijn vele goede eigenschappen terugdenk, +schijnt het mij verwonderlijk toe, dat hij tot hetzelfde ras behoorde +en ongetwijfeld hetzelfde karakter heeft bezeten als die ellendige, +achterlijke wilden die wij hier het eerst ontmoetten. + +Wat eindelijk Fuegia Basket betreft, zij was een aardig, bescheiden, +ingetogen jong meisje met een eenigszins innemend, maar somtijds +knorrig uiterlijk, en zeer vlug in het leeren, vooral van talen. Dit +bewees zij door het opvangen van wat Portugeesch en Spaansch, toen zij +slechts korten tijd te Rio de Janeiro en Montevideo was achtergelaten, +en door hare kennis van het Engelsch. York Minster was zeer jaloersch +op elke attentie, die haar werd bewezen; want blijkbaar had hij plan +haar te trouwen, zoodra zij aan land zouden zijn. + +Ofschoon alle drie vrij goed Engelsch konden spreken en verstaan, +was het toch uiterst moeilijk veel inlichting uit hen te krijgen, +hetgeen gedeeltelijk was toe te schrijven aan de moeite, die zij +schenen te hebben om het eenvoudigste alternatief te begrijpen. Ieder, +die gewoon is met zeer jonge kinderen om te gaan, weet hoe zelden men +een antwoord kan krijgen zelfs op zulk eene eenvoudige vraag als: +of een voorwerp wit of zwart is; het begrip zwart of wit schijnt +beurtelings hun geest bezig te houden. Zoo was het ook met deze +Vuurlanders; en daardoor was het meestal onmogelijk door over en weer +vragen te weten te komen, of men iets, dat zij verteld hadden, goed +begrepen had. Hun gezicht was bijzonder scherp. Het is wel bekend, +dat zeelieden door langdurige oefening een verafzijnd voorwerp +veel beter kunnen onderscheiden, dan iemand die op het land leeft; +maar zoowel York als Jemmy stonden daarin ver boven een zeeman aan +boord. Verscheidene malen hebben zij verklaard wat een verwijderd +voorwerp was; en ofschoon het door elk in twijfel werd getrokken, +bleken zij toch gelijk te hebben, als het met een kijker onderzocht +werd. Zij waren zich dit vermogen ten volle bewust; en toen Jemmy +met den officier van den wacht eens een kleinen twist had, zeide hij: + +"Wij schip zien, wij niet praat." + +Belangwekkend was het de houding der wilden tegenover Jemmy +Button gade te slaan, toen wij landden; onmiddellijk bespeurden +zij het verschil tusschen hem en ons, en spraken samen druk over +dit onderwerp. De oude man hield eene lange toespraak tot Jemmy, +waarin hij hem scheen uit te noodigen bij hen te blijven. Maar Jemmy +begreep hunne taal zeer weinig, en schaamde zich daarenboven diep +over zijne landgenooten. Toen York Minster daarna aan land kwam, +herkenden zij ook hem, en beduidden hem dat hij zich moest scheren; +toch had de man geen twintig stoppelharen op zijn gezicht, terwijl +wij allen ongeschoren baarden droegen. Zij onderzochten de kleur van +zijne huid en vergeleken die met de onze. Toen zij een onzer armen +bloot zagen, drukten zij hunne levendigste verbazing en bewondering +uit over de witheid er van, juist zooals wij in den Dierentuin den +orang-oetang hebben zien doen. Uit hunne gebaren maakten wij op, dat +zij twee of drie onzer officieren, die, ofschoon met volle baarden +prijkende, kleiner en knapper waren dan de anderen, voor de dames +van ons gezelschap hielden. De grootste onder de Vuurlanders had er +blijkbaar veel schik in, dat zijne lengte de aandacht trok. Toen hij +rug aan rug tegen den grootsten van ons scheepsvolk geplaatst werd, +deed hij zijn best om naar een hooger stuk grond te schuiven en op de +teenen te staan. Hij opende den mond om zijne tanden te laten zien, +en draaide het hoofd om zijwaarts te kijken; en dit alles deed hij met +zulk eene vroolijkheid, dat ik overtuigd ben, hij zichzelven voor den +schoonsten man in Vuurland hield. Nadat ons eerste gevoel van diepe +verwondering voorbij was, konden wij ons niets belachelijkere denken +dan het zonderlinge mengsel van verbazing en nabootsing, dat deze +wilden elk oogenblik te zien gaven. + + + +Den volgenden dag poogde ik dieper landwaarts in te dringen. Vuurland +kan beschreven worden als een bergachtig land, dat gedeeltelijk onder +zee is gezonken, zoodat diepe kreken en baaien liggen op plaatsen +waar dalen moesten zijn. Behalve aan de open westkust, zijn de +berghellingen van af den rand van het water met een onafgebroken woud +bedekt. De boomgordel reikt tot eene hoogte van 1000 tot 1500 voet, +en wordt opgevolgd door een veengordel met kleine Alpenplanten; op +dezen volgt weer de grens der eeuwige sneeuw, die, volgens kapitein +King, in de Straat van Magelhaen eene hoogte bereikt van 3000 tot +4000 voet. Hoogst zelden vindt men ergens in dit land een acre vlakken +grond. Ik herinner mij slechts een klein vlak stuk nabij Port Famine, +en een tweede iets grooter in oppervlakte bij Goeree Roads. Op beide +plaatsen en verder overal is de oppervlakte met eene dikke, moerassige +veenlaag bedekt. Zelfs in het woud is de grond onder een hoop langzaam +rottende plantenstoffen verborgen, die van water doortrokken, onder +den voet wegzinkt. + +Daar ik het bijna hopeloos achtte door het woud een weg te banen, +volgde ik den loop van een bergstroom. Eerst kon ik vanwege de +watervallen en de menigte doode boomen slechts met moeite voortkruipen; +maar spoedig werd het stroombed iets ruimer, doordien de vloed de +kanten had schoongeveegd. Langzaam volgde ik een uur achtereen de +gebroken en rotsachtige oevers, en werd door de grootschheid van het +landschap ruimschoots voor mijn zwoegen beloond. De donkere diepe +rotskloof paste volkomen bij de algemeene sporen van geweld. Aan beide +zijden lage vormlooze steenhoopen en afgerukte boomen; andere boomen, +hoewel nog staande, waren van binnen geheel vergaan en stonden op +het punt te vallen. Het warbosch van groeiende en gevallen stammen +deed mij denken aan de wouden in de keerkringen, met dit verschil +echter, dat in deze stille eenzaamheden Dood in plaats van Leven de +overheerschende natuurkracht scheen te zijn. Ik volgde den waterstroom +totdat ik aan eene plek kwam, waar een groote grondverschuiving een +rechte strook van de berghelling had blootgelegd. Langs dezen weg klom +ik tot eene aanzienlijke hoogte, en kreeg zoodoende een goed uitzicht +op de omringende bosschen. De boomen behoorden alle tot ééne soort, +Fagus betuloides; want het aantal andere soorten Fagus en dat der +Winter's-basten (Drymis Winteri) is zeer onbeteekenend. [187] Deze +beuk behoudt het geheele jaar door zijne bladeren, die echter eene +eigenaardige bruingroene, eenigszins geel getinte kleur bezitten. Daar +het geheele landschap zoo gekleurd is, heeft het een somber, eentonig +voorkomen, waarbij nog komt, dat het niet vaak door de zonnestralen +verlevendigd wordt. + +[20 December.] + +De eene zijde der haven wordt gevormd door een omstreeks 1500 voet +hoogen berg, dien kapitein Fitz-Roy naar Sir J. Banks noemde, ter +nagedachtenis aan diens rampspoedigen tocht, welke voor twee mannen +van zijn gezelschap, en bijna ook voor Dr. Solander een noodlottigen +afloop had. De sneeuwstorm, die de oorzaak van zijn ongeluk was, +woei in het midden van Januari, overeenkomende met onze maand Juli, +en op de breedte van Durham! Ik was verlangend den top van dezen +berg te bereiken, om Alpenplanten te verzamelen; want in de lagere +gedeelten is het aantal bloemen gering. Wij volgden denzelfden +bergstroom als daags te voren, tot waar hij dood liep, en waren toen +genoodzaakt op goed geluk tusschen de boomen door te kruipen. Wegens +de hoogte en den invloed der hevige winden, waren deze boomen laag, +dik en gebogen. Eindelijk bereikten wij de plek, die van verre een +fraai groen grastapijt geleek, maar tot onzen spijt een dicht bosch +van beukeboompjes bleek te zijn, van vier tot vijf voet hoogte. Zij +stonden even dicht opeen, als taxisboomen (buxus) aan den rand van een +tuin, en wij moesten over de effene maar verraderlijke oppervlakte met +geweld voortdringen. Na nog eenige inspanning bereikten wij het veen, +en toen de naakte schieferrots. + +Een rotskam verbond dezen berg met een anderen, die eenige mijlen +verder lag en, blijkens de daarop liggende vlakjes sneeuw, hooger +was. Daar het nog niet laat op den dag was, besloot ik er heen te +wandelen en planten langs den weg te zamelen. Dit zou een zeer moeilijk +werk geweest zijn, indien er geen goed gebaand en recht pad geweest +was, dat de guanaco's gemaakt hadden, welke dieren, evenals schapen, +altijd denzelfden weg volgen. Toen wij den berg bereikten, vonden +wij, dat deze de hoogste in den naasten omtrek was. De bergstroomen +vloeiden hier in tegengestelde richtingen naar zee. Wij hadden een ruim +uitzicht over de naburige streek: in het noorden strekte zich een groot +moerasland uit; maar zuidwaarts ontrolde zich een panorama van wild +natuurschoon, dat Vuurland ten volle waardig was. Er lag een zweem +van geheimzinnige grootschheid in die eindelooze reeks van bergen, +met hunne diepe tusschenliggende valleien, allen met een dichte, +donkere woudmassa bedekt. In dit klimaat, waar de stormen elkander +opvolgen met regen, hagel en ijzel, schijnt ook de dampkring zwarter +dan elders. In de Straat van Magelhaen, even zuidelijk onder Port +Famine gelegen, schenen de afgelegen kanalen tusschen de bergen naar +het einde der wereld te vloeien--zoo somber was hun aanblik. + +[21 December.] + +De Beagle lichtte het anker; en onder begunstiging van eene bijzonder +voorspoedige oostelijke bries, bereikten wij den volgenden dag +de Barneveldts-Eilanden, stuurden om Kaap Deceit met hare spitse +rotsen, en zeilden te ongeveer drie ure om de door weêr en stormen +geteisterde Kaap Hoorn. De avond was kalm en helder, en wij hadden +een fraai uitzicht op de omringende eilandjes. Kaap Hoorn eischte +echter haar tol, en joeg ons vóór den nacht eene stijve bries in 't +gezicht. Wij bleven dien nacht op zee, en stevenden den volgenden dag +opnieuw naar land, toen wij dit vermaarde voorgebergte in zijn waren +vorm te loever voor ons zagen: gesluierd in een mist, en de wazige +omtrek gehuld in een bui van storm en regen. Groote zwarte wolken +gierden langs den hemel, en hevige regenbuien, vergezeld van hagel, +joegen met zooveel geweld over ons heen, dat de kapitein besloot in +Wigwam-Kreek binnen te loopen. Dit is eene kleine beschutte haven +niet ver van Kaap Hoorn; en het was hier, dat wij op Kerstavond +in kalm water het anker lieten vallen. Het eenige, dat ons aan den +storm buiten herinnerde, was nu en dan een rukwind van de bergen, +die het schip aan zijne ankers deed stampen. + +[25 December.] + +Dicht bij de kreek verrijst een steile berg, Kater's Piek genaamd, +die eene hoogte heeft van 1700 voet. De omringende eilanden bestaan +alle uit kegelvormige bergen van groensteen, [188] soms in vereeniging +met minder regelmatige heuvels van kristallijn-gemetamorphoseerd +leemschiefer. Dit deel van Vuurland kan men als het einde der gezonken +bergketen beschouwen, waarop ik reeds doelde. De kreek ontleent haren +naam "Wigwam" aan enkele Vuurlandsche woningen; maar met hetzelfde +recht zou elke baai in den omtrek zoo genoemd mogen worden. De +bewoners, die voornamelijk van schaaldieren leven, zijn verplicht +voortdurend van woonplaats te veranderen, doch keeren na verloop van +zekeren tijd naar dezelfde plaatsen terug, zooals blijkt uit de stapels +oude schelpen, die dikwijls verscheidene tonnen zwaar moeten zijn. Men +kan deze hoopen reeds op een afstand onderscheiden aan de heldergroene +kleur van sommige planten, die er steeds op groeien. Van deze kunnen +genoemd worden de wilde selderij (Apium graveolens) en het lepelblad +(Cochlearia): twee zeer nuttige planten, waarvan de inboorlingen het +gebruik niet ontdekt hebben. + +De Vuurlandsche wigwam [189] gelijkt in grootte en afmetingen op een +hooiopper, en bestaat slechts uit enkele afgebroken takken, die in +den grond zijn gestoken en aan één kant zeer onvolkomen met eenige +bosjes gras en biezen zijn afgedekt. Het geheel is nauwelijks het +werk van een uur, en wordt slechts voor een paar dagen gebruikt. Te +Goeree-Roads zag ik een plek, waar een dezer naakte mannen geslapen +had, en die volstrekt niet meer beschutting bood dan een hazenleger. De +man leefde blijkbaar op zichzelf; en York Minster zeide, dat hij +een "zeer slecht man" was, die mogelijk iets gestolen had. Aan de +westkust echter, zijn de wigwams iets beter, want daar zijn zij met +robbevellen gedekt. Wij werden hier verscheidene dagen door het slechte +weêr opgehouden. Het klimaat is alleszins ellendig; ofschoon het +zomer-solstitium voorbij was, viel er elken dag sneeuw op de bergen, +en in de dalen regen vergezeld van ijzel. De thermometer stond meestal +op 45° F., maar daalde des nachts tot 38° of 40°. Wegens den vochtigen +en onstuimigen toestand van den dampkring, die door geen zonnestraal +werd opgehelderd, stelde men zich het klimaat zelfs slechter voor +dan het in werkelijkheid was. + +Toen wij op zekeren dag bij het eiland Wollaston aan land gingen, +roeiden wij voorbij een kano [190] met zes Vuurlanders. Deze waren +de ellendigste en meest verworpen schepsels, die ik ooit zag. Aan +de oostkust dragen de inboorlingen, zooals wij gezien hebben, +guanaco-mantels; maar aan de westkust robbevellen. Onder deze +middenstammen hebben de mannen meestal een ottervel, of een klein +lapje ongeveer zoo groot als een zakdoek, dat nauwelijks voldoende is +om hun rug tot aan de lendenen te bedekken. Met koorden of pezen wordt +het over de borst bevestigd, en naar gelang van den wind verschuift +het telkens van plaats. Maar deze Vuurlanders in de kano waren geheel +naakt, en zelfs met de vrouwen was dit zoo. Het regende hevig, en het +frissche water gutste tegelijk met het zeeschuim over hun lichaam. In +eene andere, niet ver van daar gelegen haven kwam eens eene vrouw, +die een pasgeboren kind zoogde, op zijde van het schip en bleef daar +uit loutere nieuwsgierigheid, terwijl de ijzel op haar blooten boezem +viel en dooide, en op de huid van haren naakten zuigeling! + +Kwijnend en gebrekkig waren deze arme schepsels opgegroeid; hunne +afschuwelijke gezichten waren besmeerd met witte verf, hun huid was +vuil en vettig, hun haar verward, hunne stem wanluidend, en heftig +hunne gebaren. Bij het zien van zulke menschen kan men zich moeilijk +wijsmaken, dat zij medeschepselen en bewoners van dezelfde wereld +zijn. Een algemeen onderwerp voor gissingen vormt de vraag, welk +levensgenot sommige lagere dieren kunnen smaken; doch met hoeveel meer +reden kan men dezelfde vraag doen ten opzichte van deze wilden! Des +nachts slapen vijf of zes menschelijke wezens, naakt en bijna zonder +beschutting tegen den wind en regen van dit stormachtige klimaat, +op den natten grond, als dieren in elkaar gerold. Zoodra het laag +water is, in winter of zomer, bij nacht of bij dag, moeten zij uit +om schaaldieren van de rotsen te plukken; en de vrouwen duiken in 't +water om zeeëgels te garen, of zitten geduldig in hare kano's vischjes +uit het water te slingeren, met een haarlijn zonder haak, waaraan een +aas bevestigd is. Wordt een rob gedood of het drijvende lijk van een +rottenden walvisch ontdekt, dan is het feest; en dit ellendige voedsel +wordt met eenige onsmakelijke bessen en paddenstoelen verorberd! + +Dikwijls lijden zij honger. Low, een robbenjager, die de inboorlingen +van dit land van zeer nabij kent, deed mij een merkwaardig verhaal +van den toestand, waarin een troep van 150 inboorlingen aan de +westkust leefde, die zeer armoedig waren en in groote ellende +verkeerden. Voortdurende stormen beletten de vrouwen schaaldieren +op de rotsen te plukken; ook konden zij niet in hare kano's gaan +om robben te vangen. Op zekeren morgen ging een troepje van deze +mannen op weg; en de andere Vuurlanders vertelden toen, dat zij een +vierdaagschen tocht deden om voedsel te zoeken. Bij hunne terugkomst +ging Low hun te gemoet en vond hen uiterst afgemat. Elk man droeg een +groot vierkant stuk rottend walvischspek met een gat in het midden, +waardoor hij het hoofd stak, evenals de Gauchos met hunne poncho's of +mantels doen. Zoodra het spek in een wigwam gebracht was, sneed een +oud man er dunne mooten af, roosterde die eenige oogenblikken onder het +prevelen van eenige woorden, en verdeelde ze toen onder het hongerige +gezelschap, dat al dien tijd een diep stilzwijgen bewaarde. Low denkt, +dat als er een walvisch op het strand wordt geworpen, de inboorlingen +groote stukken er van in het zand bewaren, als een redmiddel in tijd +van hongersnood; en een Vuurlandsche jongen, dien hij aan boord had, +vond eens een geheelen voorraad, welke aldus begraven was. + +De verschillende stammen zijn, als zij oorlog voeren, +kannibalen. Volgens de gelijkluidende, doch geheel onafhankelijke +verhalen van den jongen van Low en van Jemmy Button, is het eene +stellige waarheid, dat, als de honger hen des winters kwelt, zij +hunne oude vrouwen dooden en verslinden, voordat zij hunne honden +dooden. Toen Low den knaap vroeg, waarom zij dit deden, antwoordde hij: + +"Hondjes vangen otters, oude vrouwen niet." + +Deze jongen beschreef de manier waarop zij gedood worden: men houdt +ze namelijk boven den rook, totdat zij stikken; spottend bootste hij +haar geschreeuw na, en beschreef de gedeelten van haar lichaam, die +als het beste voedsel worden beschouwd. Zulk een dood door de handen +van vrienden en verwanten moet afgrijselijk zijn; maar pijnlijker +is het, als men denkt aan de vrees der oudjes zelven, wanneer de +honger begint te knagen. Men vertelde ons, dat zij dan dikwijls naar +de bergen vluchten, maar dat zij door de mannen achtervolgd en naar +het slachthuis, bij hare eigen haarden worden teruggebracht! + +Kapitein Fitz-Roy kon nooit te weten komen of de Vuurlanders een +duidelijk besef hebben van een leven hiernamaals. Soms begraven +zij hunne dooden in holen, soms in de wouden op het gebergte; wij +weten ook niet welke ceremonieën zij verrichten. Jemmy Button wilde +geen landvogels eten, omdat zij "doode menschen eten." Zij willen +zelfs hunne dooden vrienden niet herdenken. Wij hebben geen reden +te gelooven, dat zij een soort godvruchtigen eeredienst verrichten, +ofschoon het prevelen van den ouden man voordat hij het rottende spek +onder zijn uitgehongerd gezelschap verdeelde, misschien iets van dien +aard was. Elke familie of stam heeft een toovenaar of heksenmeester, +wiens taak wij nooit duidelijk konden te weten komen. Jemmy geloofde +aan droomen, ofschoon niet aan den duivel, zooals ik gezegd heb. Ik +voor mij denk niet, dat onze Vuurlanders veel bijgelooviger waren dan +enkele zeelieden; want een oude kwartiermeester geloofde vast, dat de +aanhoudende zware stormen, waarmede wij bij Kaap Hoorn moesten kampen, +veroorzaakt werden door de wilden die wij aan boord hadden. Het dichtst +bij een godsdienstig gevoel kwam, voorzoover ik weet, een trek door +York Minster aan den dag gelegd, die, toen Bynoe eenige zeer jonge +eenden had geschoten, op den plechtigsten toon zeide: + +"O, Mr. Bynoe, veel regen, sneeuw, veel windvlagen." + +Blijkbaar was dit eene straf ter vergelding voor het vernielen van +menschenvoedsel. Op heftige en overspannen wijze vertelde hij ook, +dat zijn broeder, toen hij eens naar de kust terugkeerde om eenige +doode vogels op te rapen, eenige vederen had zien waaien... + +"Wat dat?" zeide zijn broeder (York bootste diens manieren na); en +voortkruipende, sprong hij over de rots en zag "wilde man," die zijne +vogels opraapte. Hij kroop nog dichter bij, slingerde toen een grooten +steen omlaag en doodde hem. "Langen tijd daarna,"verklaarde York, +"woedden stormen, en viel er veel sneeuw en regen"... + +Voorzoover wij konden uitmaken, scheen hij de elementen zelven als +de wrekende machten te beschouwen. Het is duidelijk, dat in dit geval +bij een eenigszins beschaafder ras de elementen op natuurlijke wijze +door personen zouden worden voorgesteld. Wie of wat die "slechte wilde +mannen" waren, heeft mij altijd hoogst geheimzinnig toegeschenen. Uit +hetgeen York zeide, toen wij het ellendige hazenleger vonden, waar een +alleenlevend man den vorigen nacht geslapen had, zou ik hen voor dieven +hebben gehouden, die door hunne stammen verdreven waren; maar andere +duistere woorden deden mij hieraan twijfelen. Soms heb ik gedacht, dat +de waarschijnlijkste verklaring was hen voor krankzinnigen te houden. + +De verschillende stammen hebben geen regeering of hoofd; toch is +elke stam door andere vijandige omringd, die verschillende dialecten +spreken en slechts door een verlaten strook onzijdig gebied van +elkaar gescheiden zijn. De aanleiding tot hunne oorlogen schijnt +het middel van bestaan te wezen. Hun land is eene, hier en daar +afgebroken aaneenschakeling van ongenaakbare rotsen, hooge bergen en +onnutte wouden, die gehuld zijn in misten en eindelooze stormen. Het +bewoonbare land bepaalt zich tot de steenen op het strand; bij het +zoeken naar voedsel zijn zij steeds gedwongen van de eene plek naar +de andere te trekken; en de kust is zoo steil, dat zij die tochten +niet anders dan in hunne ellendige kano's kunnen doen. Het begrip +van een eigen huis, en nog meer dat van huiselijke liefde kunnen zij +niet hebben, want de echtgenoot staat tegenover de vrouw als een ruwe +meester tegenover eene werkzame slavin. Werd ooit eene afschuwelijker +daad bedreven, dan die welke door Byron aan de westkust is bijgewoond, +die eene ongelukkige moeder haar bloedend en stervend kind zag opnemen, +dat haar echtgenoot meedoogenloos tegen de steenen had verpletterd, +omdat het een mand met zeeëgels had laten vallen? Hoe weinig kunnen +hier de hoogere functiën van den geest in 't spel worden gebracht; wat +is er dat de verbeelding kan malen, dat de rede vergelijken, dat het +oordeel kan beslissen? Eene zeeslak van de rots te plukken, vereischt +zelfs geen list--die laagste functie van den geest. De bekwaamheid +dezer schepsels is in sommige opzichten bij het instinct der dieren +te vergelijken, want zij wordt door de ervaring niet verbeterd. Door +Drake weten wij, dat de kano, trots al hare ellendigheid hun meest +vernuftig werk, in de laatste 250 jaren dezelfde is gebleven. + +Als men deze wilden aanziet, rijst de vraag: van waar zijn +zij gekomen? Wat kon een menschenstam bewogen hebben, of welke +verandering dwong hem de betere gewesten van het noorden te verlaten; +de Cordilleras of ruggegraat van Amerika zuidwaarts af te zwerven; +kano's uit te vinden en te bouwen, die door geen enkelen stam in Chili, +Peru en Brazilië gebruikt worden, en eindelijk een der onherbergzaamste +oorden binnen te dringen, die op aarde te vinden zijn? Hoewel zulke +gedachten terstond bij ons moeten opkomen, kunnen wij toch zeker zijn, +dat wij gedeeltelijk dwalen. Er is geen reden om te denken, dat de +Vuurlanders in aantal verminderen; wij moeten dus aannemen dat zij +een voldoende mate van geluk--hoe dit dan ook zij--smaken, om het +leven op prijs te stellen. De natuur, die de gewoonte almachtig en +hare werkingen erfelijk maakt, heeft den Vuurlander voor het klimaat +en de voortbrengselen van zijn ellendig land geschikt gemaakt. + + + +Nadat wij zes dagen door zeer slecht weder in Wigwam-Kreek waren +opgehouden, staken wij op 30 December in zee. Kapitein Fitz-Roy +wilde westwaarts gaan, om York en Fuegia in hun eigen land aan wal te +zetten. Op zee hadden wij voortdurend stormen en tegenstroom, met het +gevolg dat wij naar 57° 23' zuidelijk dreven. Door alle zeilen bij te +zetten, kwamen wij op 11 Januari 1833 tot op enkele mijlen afstand van +den hoogen rotsachtigen berg York Minster (zoo gedoopt door kapitein +Cook, en de oorsprong van den naam van onzen oudsten Vuurlander), +toen een geweldige orkaan ons noodzaakte zeil te minderen en op zee +te blijven. Vreeselijk woedde de branding op de kust, en het schuim +sloeg over rotsen, die naar onze schatting 200 voet hoog waren. Op +den 12den was de storm zeer hevig, en wisten wij niet juist waar wij +waren. Het was alleronaangenaamst telkens den kreet te hooren herhalen: + +"Kijk goed uit aan lij!" + +Op den 13den woedde de storm in al zijne kracht, en was onze +horizon sterk gekrompen door de hoozen schuim, welke de wind +voortjoeg. Onheilspellend was de aanblik der zee, gelijk eene woeste +golvende vlakte, vol opgewaaide jachtsneeuw. Terwijl het schip +hevig werkte, dreef de albatros of stormvogel [191] met uitgespreide +vleugels recht in den wind. Op den middag sloeg eene hooge zee over +het schip en vulde een der walvischbooten, die onmiddellijk moest +worden gekapt. De arme Beagle trilde onder den schok, en wilde eenige +minuten lang niet naar zijn stuur luisteren; maar zooals een goed +schip van zijn slag betaamde, richtte hij zich spoedig weder op, en +ging andermaal te loever. Ware eene tweede zee de eerste gevolgd, dan +zou ons lot weldra en voorgoed beslist zijn geweest. Wij trachtten nu +reeds 24 dagen lang te vergeefs naar het westen te stevenen; de mannen +waren op van vermoeienis, en hadden gedurende vele dagen en nachten +geen droog stuk kleeren aan het lijf gehad. Toen gaf onze kapitein de +poging om langs de buitenkust naar het westen te gaan op. Des avonds +liepen wij achter Valsche Kaap Hoorn binnen, en lieten 47 vademen diep +ons anker vallen, waarbij de ketting met zulk eene snelheid afliep, +dat het vuur uit het windas sprong. Hoe heerlijk was die stille nacht, +na zulk een lange worsteling onder het geraas der strijdende elementen! + +[15 Januari 1833.] + +De Beagle ankerde in Goeree-Roads. Daar onze kapitein besloten had +de beide Vuurlanders, overeenkomstig hunnen wensch, in de Straat +van Ponsonby aan land te zetten, werden vier booten uitgerust om hen +door het Beagle-kanaal te brengen. Dit kanaal, hetwelk door kapitein +Fitz-Roy op de vorige reis ontdekt werd, is een hoogst merkwaardig +geographisch punt van dit land of eigenlijk van de geheele wereld. Men +kan het vergelijken bij de vallei van Loch Ness in Schotland, met hare +aaneenschakeling van meren en zeearmen. Het is ongeveer 120 mijlen +lang, bij eene gemiddelde breedte van omstreeks twee mijlen, welke +niet aan veel verandering onderhevig is, en is voor het grootste +gedeelte zoo volkomen recht, dat onze blik, die aan weerszijden +door eene reeks van bergen begrensd wordt, zich allengs in de wijde +verte verliest. Het doorsnijdt het zuidelijk deel van Vuurland in de +richting oost-west, en is in het midden aan de zuidzijde rechthoekig +verbonden met een kanaal van onregelmatigen vorm, dat "Ponsonby Sound" +genoemd is. Hier is de woonplaats van Jemmy Button's stam en familie. + +[19 Januari.] + +Drie walvischbooten en de sloep, met eene bemanning van 28 koppen, +verlieten onder bevel van kapitein Fitz-Roy het schip. In den namiddag +voeren wij de oostelijke monding van het kanaal binnen, en vonden +kort daarop eene aardige kleine kreek, die tusschen eenige eilandjes +verscholen lag. Hier sloegen wij onze tenten op en staken onze vuren +aan. Schilderachtiger tooneel dan dit laat zich niet denken. Het +klare water in de kleine haven; de boomen die hunne takken over den +rotsachtigen oever lieten hangen; de voor anker liggende booten; de +tenten die over de gekruiste riemen waren gespannen, en de dwarrelende +rookwolkjes boven het dicht begroeide dal--dit alles vormde een +tafereel van stille afzondering. Den volgenden dag (20 Januari) dreven +wij in onzen kleinen inham kalm verder, en kwamen in een meer bewoond +district. Weinige inboorlingen, misschien geen enkele, konden ooit +een blanke gezien hebben; en hunne verbazing over de verschijning +der vier booten laat zich dan ook niet beschrijven. Op elk punt +werden vuren ontstoken (hieraan is de naam "Vuurland" ontleend), +niet alleen om onze aandacht te trekken, maar ook om het nieuws wijd +en zijd te verspreiden. Enkele mannen liepen mijlen ver langs het +strand mee. Nooit zal ik den woesten en schilderachtigen aanblik +vergeten van een groep van vier of vijf mannen, die plotseling aan +den rand eener overhangende rots verschenen. Zij waren geheel naakt, +en hunne lange haren fladderden wild over hunne aangezichten; met +knoestige stokken in de hand sprongen zij van den grond op, zwaaiden +hunne armen boven het hoofd en lieten het afschuwelijkste gegil hooren. + +Op etenstijd landden wij onder een troep Vuurlanders, die eerst +niet geneigd waren ons vriendelijk te ontvangen; want zij hielden +hunne slingers in de handen, zoolang tot onze kapitein met zijne +boot naar voren roeide. Het duurde echter niet lang of wij wisten +hen met beuzelachtige geschenken te vermaken, zooals met rood lint, +dat wij om hunne hoofden bonden. Ons beschuit smaakte hun; maar toen +een der wilden met zijn vinger het in tinnen bussen bewaarde vleesch +aanraakte, dat ik bezig was te eten, en voelde dat het zacht en koud +was, legde hij evenveel afkeer aan den dag, als ik zou gedaan hebben +met verrot spek. Jemmy schaamde zich diep over zijne landgenooten, +en verklaarde, dat zijn eigen stam geheel anders was; doch hierin +vergiste hij zich deerlijk. Het was even gemakkelijk deze wilden +te behagen als moeilijk om hun te voldoen. Jong en oud, kinderen +en volwassenen herhaalden steeds het woord: Yammerschooner, [192] +hetgeen zeggen wil: "Geef mij." Wijzend naar bijna elk voorwerp, het +een na het ander, zelfs naar de knoopen op onze jassen, uitten zij +hun geliefkoosd woord in alle mogelijke klanken; bezigden het dan in +onzijdigen zin, en herhaalden werktuigelijk: Yammerschooner. Hadden +zij hoogst verlangend om een of ander voorwerp geyammerschoonerd, +dan wezen zij met een eenvoudig gebaar naar hunne jonge vrouwen of +kleine kinderen, als wilden zij daarmee zeggen: "Indien gij het niet +aan mij wilt geven, dan geeft gij het toch zeker wel aan deze." + +Des nachts poogden wij vruchteloos eene onbewoonde kreek te +vinden, en waren eindelijk gedwongen niet ver van een troep wilden +te bivouakeeren. Zoolang hun aantal gering was, waren zij zeer +onschadelijk; maar toen zich op den morgen van den 21sten anderen +bij hen voegden, gaven zij teekenen van vijandigheid, en dachten +wij dat het tot eene schermutseling zou komen. Een Europeaan heeft +veel in zijn nadeel, als hij te doen heeft met wilden zooals deze, +die niet het minste begrip hebben van de kracht van vuurwapenen. In +het aanleggen van zijn geweer schijnt hij in het oog van den wilde +ver beneden iemand, die gewapend is met boog en pijlen, een speer of +zelfs een slinger. Ook is het niet gemakkelijk hun onze meerderheid +te toonen, tenzij door een noodlottig salvo. Evenals wilde beesten, +schijnen zij niet op getalsterkte te letten; want elk individu zal, +zoo hij wordt aangevallen, in stede van te wijken, met een steen +u de hersenen trachten in te slaan, evenals een tijger onder zulke +omstandigheden u zeker zou verscheuren. + +Toen kapitein Fitz-Roy eens om goede redenen een troepje van deze +lieden vrees wilde aanjagen, zwaaide hij een hartsvanger dicht voor +hunne oogen--waarom zij eenvoudig lachten; toen schoot hij vlak +bij een inboorling tweemaal zijn pistool af. Beide keeren keek de +man verwonderd op, en wreef zorgvuldig maar snel zijn hoofd; toen +stond hij een poos besluiteloos en babbelde tot zijne metgezellen, +doch scheen volstrekt niet aan wegloopen te denken. Wij kunnen ons +moeilijk in de plaats van deze wilden stellen en hunne handelingen +begrijpen. Wat dezen Vuurlander betrof, nooit kon hij gedacht hebben +aan de mogelijkheid van een geluid zooals het knallen van een geweer +vlak bij zijn oor. Misschien wist hij bij het tweede schot letterlijk +niet of het een geluid dan wel een slag was, en wreef hij daarom +zeer natuurlijk zijn oor. Zoo zal het ook, wanneer een wilde een +kogel doel ziet treffen, eenigen tijd kunnen duren, voordat hij +ten volle kan begrijpen hoe dit gekomen is; want het feit dat een +lichaam ten gevolge van zijne snelheid onzichtbaar is, zou misschien +volkomen onbegrijpelijk voor hem zijn. Bovendien zou de verbazende +kracht, waarmede een kogel eene harde stof doorboort zonder haar +te scheuren, den wilde kunnen overtuigen, dat hij in 't geheel geen +kracht bezit. Ik geloof zeker, dat vele wilden van den laagsten graad, +zooals die in Vuurland, voorwerpen met een kogel hebben zien treffen, +en zelfs kleine dieren zien dooden, zonder ook maar in het minst te +beseffen welk een doodelijk werktuig het geweer is. + +[22 Januari.] + +Nadat wij een ongestoorden nacht hadden doorgebracht op de plek, +die onzijdig gebied scheen tusschen Jemmy's stam en het volk dat +wij gisteren zagen, zeilden wij in aangename stemming verder. Ik +ken geen duidelijker bewijs voor de vijandige verhouding der +verschillende stammen, dan deze breede grensstrooken of onzijdige +gronden. Ofschoon Jemmy Button de sterkte van onzen troep wel kende, +was hij eerst niet geneigd onder den vijandigen stam die het dichtst +bij den zijnen woonde, aan land te gaan. Dikwijls vertelde hij ons +hoe de wilde mannen van Oens [193] "als de bladeren rood werden" +van de oostkust van Vuurland over het gebergte trokken, en invallen +deden bij de inboorlingen in dit gedeelte des lands. Hoogst belangrijk +was het hem gade te slaan als hij zoo sprak: dan glinsterden zijne +oogen en kreeg zijn gelaat eene ongewone en wilde uitdrukking. Toen +wij verder in het Beagle-kanaal kwamen, vertoonde het landschap +een ongewonen en zeer prachtigen aanblik; maar de indruk er van +werd zeer verzwakt door ons laag gelegen standpunt in eene boot, +en omdat wij langs de vallei keken, waardoor al de schoonheid die +eene opvolging van bergtoppen te zien geeft, verloren ging. De bergen +waren hier omtrent 3000 voet hoog, en eindigden in scherpe en getande +punten. Zij verrezen in eene onafgebroken rij uit den rand van het +water, en waren tot op eene hoogte van 1400 of 1500 voet met de somber +gekleurde wouden bedekt. Hoogstbelangwekkend was het te zien, hoe +zuiver horizontaal de lijn, tot waar de boomen ophielden te groeien, +langs de berghellingen liep; zij geleek volmaakt het hoogwatermerk +van drijfwier op eene zeekust. + +Des nachts sliepen wij dicht bij het punt waar de Straat van Ponsonby +in het Beagle-kanaal valt. Eene kleine familie Vuurlanders, die in de +kreek woonde en uit rustige, vreedzame lieden bestond, schaarde zich +spoedig om ons vlammend wachtvuur. Wij waren goed gekleed, zaten dicht +bij het vuur en hadden het toch alles behalve warm; maar deze naakte +wilden, ofschoon verderaf staande, zagen wij tot onze verwondering +baden in hun zweet, toen zij den vuurgloed voelden. Zij schenen echter +wel in hun schik, en zongen allen in het koor onzer zeelieden mede; +maar de wijze waarop zij steeds daarbij wat achterbleven, was alleszins +vermakelijk. + +Gedurende den nacht had het nieuws zich verspreid, en vroeg in den +morgen van den 23sten daagde een nieuwe troep op, behoorende tot +de Tekenika, of den stam van Jemmy. Vele van hen hadden zoo hard +geloopen, dat hunne neuzen bloedden, en door het snelle spreken het +schuim op hun mond kwam. Daarbij gevoegd de zwarte, witte en roode +beschilderingen op hunne naakte lichamen, geleken zij inderdaad een +troep duivels, die aan het vechten waren geweest. [194] Door 12 kano's, +in elk waarvan vier of vijf inboorlingen, vergezeld, zakten wij toen de +Straat van Ponsonby af, naar de plek waar de arme Jemmy zijne moeder +en bloedverwanten dacht te vinden. Reeds had hij gehoord, dat zijn +vader dood was; maar wijl hij daarvan reeds "een droom in het hoofd" +had gehad, scheen hij zich om dit punt niet te bekommeren, en troostte +hij zich telkens met de zeer natuurlijke gedachte: "Wij kunnen er +niets aan doen." Hij kon geen bijzonderheden over zijns vaders dood +te weten komen, daar zijne bloedverwanten er niet van wilden spreken. + +Jemmy was nu in eene hem welbekende streek, en geleidde de booten +naar eene stille, schilderachtige kreek, Woollya genaamd, die +omringd was van eilandjes, waarvan elk zijn eigen oorspronkelijken +naam droeg. Wij vonden hier eene familie van Jemmy's stam, maar niet +zijne bloedverwanten; en nadat wij samen vriendschap hadden gesloten, +stuurden zij des avonds eene kano uit, om Jemmy's moeder en broeders +van zijne komst te verwittigen. De kreek werd door eenige acres +goed, glooiend terrein begrensd, dat niet zooals elders met veen +of woudboomen bedekt was. Zooals wij boven zeiden, had onze kapitein +aanvankelijk plan om York en Fuegia naar hun eigen stam aan de westkust +te brengen; daar zij echter den wensch uitdrukten hier te blijven en +de plek bijzonder gunstig was, besloten wij het geheele gezelschap, +waaronder den zendeling Matthews, hier te vestigen. Vijf dagen werden +besteed om drie groote wigwams voor hen te bouwen, hun goed aan land +te brengen, twee tuinen te spitten, en daarop te zaaien. + +Den morgen na onze komst (24 Januari) keerden de Vuurlanders terug, en +brachten Jemmy's moeder en broeders mede. Jemmy herkende de stentorstem +van eene zijner broeders reeds op zeer grooten afstand. De ontmoeting +was minder belangwekkend dan tusschen een paard dat naar het veld +gebracht wordt, en een ouden makker dien het weêrziet. Geen enkel +vertoon van liefde of genegenheid: zij staarden eenvoudig elkander een +korte poos aan, en daarna ging de moeder onmiddellijk naar hare kano +kijken. Van York hoorden wij echter, dat de moeder over het verlies +van Jemmy ontroostbaar was geweest, en overal naar hem gezocht had, +meenende dat hij misschien was achtergelaten, toen men hem in de +boot had genomen. De vrouwen namen Fuegia goed op en waren zeer +vriendelijk tegen haar. Wij hadden reeds opgemerkt, dat Jemmy zijn +eigen taal bijna vergeten was. Ik geloof, dat er moeilijk iemand te +vinden zal zijn zoo weinig bespraakt als hij, want ook zijn Engelsch +was zeer onvolkomen. Belachelijk, maar tevens bedroevend was het hem +tot zijn wilden broeder in het Engelsch te hooren spreken, en dan in +het Spaansch (No sabe?) te vragen of deze hem niet verstond. + +Gedurende de drie volgende dagen, toen de tuinen gespit en de wigwams +gebouwd werden, ging alles vreedzaam zijn gang. Wij schatten het +aantal inboorlingen op ongeveer 120. De vrouwen werkten hard, terwijl +de mannen den ganschen dag luierden en ons aangaapten. Zij vroegen om +al wat zij zagen en stalen wat zij konden. Zij hadden schik in ons +dansen en zingen, en keken met bijzondere belangstelling als wij in +een naburige beek ons wiesschen. Op andere dingen sloegen zij niet +veel acht, zelfs niet op onze booten. Onder al wat York tijdens zijne +afwezigheid uit zijn land zag, schijnt niets hem meer verwonderd te +hebben dan een struisvogel bij Maldonado. Ademloos van verbazing kwam +hij naar Bynoe, met wien hij wandelde, toeloopen onder den uitroep: + +"O, Mr. Bynoe, o, vogel net een paard!" + +Hoezeer onze blanke huid de inboorlingen ook verbaasde, was zulks, +naar Low verhaalt, veel erger het geval met een neger-kok aan boord +van een robbenvaarder; en de arme duivel werd zoo door hen toegetakeld +en uitgejouwd, dat hij nooit weer aan land wilde gaan. + +Alles ging zoo rustig zijn gang, dat enkele officieren en ook ik lange +wandelingen deden op de omringende heuvels en in de bosschen. Maar op +den 27sten verdwenen plotseling alle vrouwen en kinderen. Wij waren +daarover geen van allen op ons gemak, wijl York noch Jemmy de reden +er van begrepen. Sommigen dachten, dat zij door het schoonmaken en +afvuren van onze geweren op den vorigen avond bang waren geworden; +anderen, dat het was toe te schrijven aan ergernis van een ouden +wilde, die, toen hem door den schildwacht gezegd was zich meer op +een afstand te houden, den man brutaal in het gezicht had gespuwd, +en toen door het maken van gebaren boven een slapenden Vuurlander +duidelijk had laten blijken (naar ons gezegd werd), dat hij onze +mannen in stukken wilde snijden en opeten. Om de kans op een treffen +te vermijden, dat voor vele Vuurlanders noodlottig zou geweest zijn, +achtte kapitein Fitz-Roy het raadzaam voor ons bij eene kreek eenige +mijlen verder te gaan slapen. Wat Matthews betrof, deze besloot met +de hem eigen kalme vastberadenheid (wel opmerkelijk in een man, die +schijnbaar weinig vastheid van karakter bezat) om bij de Vuurlanders +te blijven, die hunnerzijds geen onrust aan den dag legden. En zoo +lieten wij hem zijn eersten angstvollen nacht doorbrengen. + +Toen wij den volgenden morgen (28 Januari) terugkeerden, vonden wij +tot onze vreugde allen in kalme stemming, en de mannen in hunne kano's +bezig met visch aan hunne speren te rijgen. + +Kapitein Fitz-Roy besloot nu de sloep en een der walvischbooten naar +het schip terug te sturen, en met de twee andere booten--de eene +onder zijn eigen commando en waarin hij mij vriendelijk toestond +hem te vergezellen, de andere onder Hammond--verder te gaan, om de +westelijke gedeelten van het Beagle-kanaal op te meten, en daarna op de +terugreis de kolonie te bezoeken. Tot onze verwondering was het dien +dag brandend heet, zoodat onze huid er door geschroeid werd. Bij dit +schoone weder, was het uitzicht in het midden van het Beagle-kanaal +zeer merkwaardig. Waar men ook keek, hetzij rechts of links, geen +enkel voorwerp belemmerde het vrije vergezicht op dit lange kanaal +tusschen de bergen. Dat het een zeearm was, bleek zeer duidelijk +uit het feit, dat verscheidene groote walvisschen in verschillende +richtingen hunne waterstralen opspoten. [195] Eens zag ik twee dezer +monsters, waarschijnlijk een mannetje en wijfje, langzaam achter +elkander zwemmen, op minder dan een steenworps-afstand van den oever, +waarboven de beukeboom zijne takken uitstrekte. + +Wij zeilden voort totdat het donker was, en sloegen toen in eene +stille kreek onze tenten op. Het was een groot buitenkansje, dat +wij een oever van kiezelsteenen voor onze legerstede vonden, want +deze waren droog en veerden onder het lichaam. Veengrond is vochtig; +eene rots is oneffen en hard, en zand dringt in het vleesch als dit op +zeemanswijze gekookt en gegeten wordt; maar lagen wij in onze wollen +dekenzakken op een goed bed van zachte kiezelsteenen, dan brachten +wij alleraangenaamste nachten door. + +Ik had tot een uur de wacht. Er ligt iets plechtigs in deze woeste, +grootsche natuurtafereelen. Nooit beseft de geest zoo diep in welk +een afgelegen hoek der wereld ge u bevindt, als in die nachtelijke +uren. Alles werkt samen om dien indruk te verhoogen; de stilte om u +heen wordt slechts verbroken door de diepe ademhaling der matrozen +onder de tenten, en somtijds door het geschreeuw van een eenzamen +nachtvogel. Nu en dan herinnert u het geblaf van een hond in de verte, +dat dit het land van den wilde is. + +[29 Januari.] + +Vroeg in den morgen kwamen wij aan het punt, waar het Beagle-kanaal +zich in twee armen splitst: en wij voeren den noordelijken +binnen. Hier wordt het schouwspel zoo mogelijk nog grootscher dan +te voren. De hooge bergen aan de noordzijde vormen de graniet-as +of ruggegraat van het land, en verheffen zich fier tot eene hoogte +van tusschen de 3000 en 4000, één top zelfs tot ruim 6000 voet. Zij +zijn met een breeden mantel van eeuwige sneeuw bedekt, en tallooze +watervallen storten hunne stroomen door de wouden heen, in het enge +kanaal beneden. Op vele plaatsen strekken zich prachtvolle gletschers +langs de berghelling uit tot aan den rand van het water. Het is haast +niet mogelijk zich iets schooners te denken dan deze zeegroen-blauwe +gletschers, vooral in hunne tegenstelling met het doodsche wit der +hooger liggende sneeuwvlakte. De brokken, die van de gletschers in het +water waren gevallen, dreven weg; en dit kanaal, met zijne ijsbergen, +vertoonde eene mijl ver eene miniatuur-gelijkenis met de zeeën van +Noord- of Zuidpool. Toen op ons etensuur de booten aan land waren +gehaald, aanschouwden wij op eene halve mijl afstand een wondervollen +loodrechten ijswand. Verdiept in dit schouwspel, en vervuld van den +wensch, dat er eenige brokken zouden afvallen, kwam eindelijk zulk een +gevaarte met donderend geweld omlaag, en zagen wij terstond eene hooge +golf recht op ons afkomen. De matrozen snelden zoo spoedig zij konden +naar de booten aan den waterkant; want de kans, dat deze verbrijzeld +konden worden, bleek duidelijk. Een der matrozen greep juist de +boegen, toen de golfslag hem bereikte en onderstboven wierp, doch niet +bezeerde; en hoewel de booten driemaal op en neder werden geworpen, +kregen zij geen schade. Dit was een groot geluk voor ons; want wij +waren een honderd mijlen van het schip af en zouden, behalve de booten, +ook onze levensmiddelen en vuurwapenen kwijt geweest zijn. Te voren +had ik opgemerkt, dat eenige groote rotsblokken op den oever niet lang +geleden verplaatst waren geworden, maar begreep er de oorzaak niet van, +voordat ik deze golf zag. De eene zijde der kreek werd gevormd door een +uitlooper van mica-schiefer, het boveneind door een ijswand van circa +40 voet hoogte, en de andere zijde door een 50 voet hoog voorgebergte, +samengesteld uit groote ronde brokken graniet en mica-schiefer, waaruit +oude boomen groeiden. Dit voorgebergte was blijkbaar eene moraine, +opgehoopt in een tijd, toen de gletscher grootere afmetingen had. + +Toen wij de westelijke monding van dezen noordelijken arm van het +Beagle-kanaal bereikten, zeilden wij tusschen tal van onbekende +en eenzame eilanden, terwijl het weder afschuwelijk slecht +was. Inboorlingen ontmoetten wij niet meer. De kust was bijna overal +zoo steil, dat wij dikwijls vele mijlen ver moesten zeilen, voordat +wij ruimte genoeg konden vinden voor het opslaan van onze tenten. Eén +nacht sliepen wij op groote ronde rotsblokken met rottend zeewier er +tusschen; en toen de vloed opkwam, moesten wij in aller ijl opstaan +en onze dekenzakken verleggen. Het eerste punt, dat wij in westelijke +richting bereikten, was Stewart-Eiland, op een afstand van omstreeks +150 mijlen van ons schip. Wij keerden door den zuidelijken arm van +het Beagle-kanaal terug, en voeren hierna zonder verder avontuur naar +de Straat van Ponsonby. + +[6 Februari.] + +Bij onze aankomst te Woollya, deed Matthews ons zulk een ongunstig +verhaal van de houding der inboorlingen, dat kapitein Fitz-Roy besloot +hem naar de Beagle terug te brengen. Later werd hij op Nieuw-Zeeland +achtergelaten, waar zijn broeder zendeling was. Sedert het oogenblik +van ons vertrek, was door de Vuurlanders eene geregelde plundering +begonnen; en telkens kwamen nieuwe benden aan. York en Jemmy verloren +tal van voorwerpen, en Matthews bijna alles wat niet onder den grond +verborgen was. Elk voorwerp scheen door de Vuurlanders gebroken, +gescheurd en verdeeld te zijn. Matthews beschreef hoe doodelijk +vermoeiend het was voortdurend de wacht te moeten houden; nacht en +dag was hij door de inboorlingen omringd, die hem trachtten af te +matten, door onophoudelijk geluiden bij zijn oor te maken. Eens toen +Matthews een ouden man gevraagd had zijn wigwam te verlaten, keerde +deze onmiddellijk met een grooten steen in de hand terug. Op een +anderen dag kwam eene geheele bende met steenen en stokken gewapend, +zoodat enkele inboorlingen van Jemmy's stam, en ook zijn broeder het +uitschreeuwden van angst. Matthews bewoog hen toen met geschenken +tot den aftocht. Eene andere bende wees met teekens, dat zij hem +naakt wilden uitkleeden, en dan alle haren uit zijn baard en lichaam +plukken. Ik geloof, dat wij juist tijdig genoeg kwamen om zijn leven +te redden. + +Jemmy's bloedverwanten waren ijdel en dwaas genoeg om hun buit aan de +onzen te laten zien, en te wijzen hoe zij die gekregen hadden. Het +was een pijnlijke gedachte onze drie Vuurlanders bij hunne wilde +landgenooten achter te laten, hoewel het een groote troost was, dat +zij persoonlijk geen vrees hadden. York, een krachtig, vastberaden man, +was er volkomen zeker van, dat het hem en zijne vrouw Fuegia goed zou +gaan. De arme Jemmy keek wel wat moedeloos; en ik twijfel er haast +niet aan, of hij zou blijde geweest zijn, indien hij met ons had kunnen +terugkeeren. Zijn eigen broeder had hem vele dingen ontstolen; daarom +schold hij op zijne landgenooten: "Wat manier is dat? Allemaal slechte +menschen; weten niets; verdoemde gekken!"--Als hij zoo boos was, +vloekte hij, ofschoon ik hem vroeger nooit had hooren vloeken. Hoewel +onze drie Vuurlanders slechts drie jaren onder beschaafde menschen +hadden geleefd, weet ik zeker, dat zij blijde zouden geweest zijn, +indien zij hunne nieuwe leefwijze hadden mogen behouden; maar dit +was natuurlijk onmogelijk. Ik vrees, dat het meer dan twijfelachtig +is of hun bezoek in den vreemde hun van eenig nut is geweest. + +Met Matthews aan boord gingen wij des avonds onder zeil, en keerden, +niet door het Beagle-kanaal, maar langs de zuidkust naar het +schip terug. De booten waren zwaar geladen, en dit gevoegd bij eene +onstuimige zee, bezorgde ons een gevaarlijken tocht. Op den avond van +den 7den waren wij aan boord van de Beagle, na eene afwezigheid van +20 dagen, gedurende welke wij een afstand van 300 mijlen in de open +booten hadden afgelegd. Op den 11den bracht onze kapitein alleen een +bezoek aan de Vuurlanders, vond hen welvarend, en hoorde, dat hun +sedert zijn vorig bezoek weinig dingen meer ontstolen waren. + +Op den laatsten dag in Februari van het volgende jaar (1834) ankerde de +Beagle in eene schilderachtige kleine kreek aan den oostelijken ingang +van het Beagle-kanaal. Hier besloot kapitein Fitz-Roy de stoute en, +zooals bleek welgeslaagde poging te doen om tegen de westenwinden in +denzelfden koers te nemen, dien wij vroeger in booten naar de kolonie +bij Woollya hadden gevolgd. Wij zagen niet veel inboorlingen, totdat +wij bij de Straat van Ponsonby waren, waar wij door tien of twaalf +kano's vergezeld werden. De inboorlingen begrepen volstrekt de reden +niet van ons laveeren; en in plaats van ons bij elken boegslag te +gemoet te gaan, poogden zij vruchteloos ons in onzen zigzag-koers +te volgen. Het vermaakte mij toen ik het verschil in belangstelling +opmerkte, waarmede men deze wilden ziet, en dat een gevolg is van +de omstandigheid, dat men hun volstrekt meerdere is in kracht. Toen +ik in de booten was, haatte ik het geluid hunner stemmen, om de +onrust die dit bij ons verwekte. Het eerste en laatste woord was: +Yammerschooner. Bij het binnenvaren van eene kleine stille kreek, +keken wij rond, in de hoop een rustigen nacht door te brengen; maar +dan klonk het hatelijke woord Yammerschooner schril uit een donkeren +hoek der wildernis, en kronkelden de rookwolkjes omhoog, als seinen +om het nieuws wijd en zijd te verspreiden. Bij het verlaten van +eene plaats, zeiden wij tot elkander: "Goddank, dat wij eindelijk +geheel van die ellendelingen afkomen!" en zie: andermaal trof de +zwakke echo van eene daverende stem heel uit de verte onze ooren, +en konden wij duidelijk onderscheiden: Yammerschooner! Maar nu: hoe +meer Vuurlanders, des te grappiger; en inderdaad, het ging zeer jolig +toe. Beide partijen lachten, en gaapten elkander verwonderd aan; wij +beklaagden hen, dat zij ons goede visschen en kreeften gaven in ruil +voor lappen en dergelijke; zij juichten om het buitenkansje lieden +te vinden, dwaas genoeg om zulke prachtige versieringen tegen een +hapje eten te ruilen. Hoogst vermakelijk was het den ongekunstelden, +vergenoegden glimlach te zien, waarmede eene jonge vrouw met zwart +geschilderd gelaat, verscheidene stukken vuurrood doek met biezen om +haar hoofd bond. Haar man, die het in dit land zeer algemeene voorrecht +genoot van twee vrouwen te bezitten, was blijkbaar jaloersch op al de +attentie die zijne jonge vrouw bewezen werd; en na een lang beraad met +zijne naakte schoonheden, werd hij eindelijk door dezen weggepagaaid. + +Sommige Vuurlanders bewezen duidelijk, dat zij een goed begrip van +ruiling hadden. Ik gaf een man een grooten spijker (deze gold voor +een kostbaar geschenk), zonder daarbij een teeken te geven, dat ik +er iets voor terug wilde hebben; doch onmiddellijk pikte hij twee +visschen op en overhandigde mij die op de punt van zijn speer. Was +een of ander geschenk voor eene bepaalde kano bestemd, en viel het +bij eene andere in het water, dan werd het steeds aan den rechten +eigenaar gegeven. De Vuurlandsche jongen, dien Mr. Low aan boord +had, bewees door zijn heftige uitbarsting van drift, dat hij het hem +gedane verwijt van een leugenaar te zijn (gelijk hij ook inderdaad +was), volkomen begreep. Wij waren ditmaal, evenals bij alle vroegere +gelegenheden, zeer verwonderd over de weinige, of liever het volslagen +gebrek aan aandacht, die voor vele dingen getoond werd, waarvan de +inboorlingen het nut toch moeten hebben ingezien. Eenvoudige zaken, +zooals helder vuurrood doek of blauwe knoopen, de afwezigheid van +vrouwen op ons schip, onze zorg om ons te wasschen, wekten veel meer +hunne bewondering dan een groot of samengesteld voorwerp, zooals een +schip. Bougainville heeft omtrent deze lieden terecht opgemerkt, dat: +"ils traitent les chefs-d'oeuvre de l'industrie humaine, comme ils +traitent les loix de la nature et ses phénomènes." + +Op den 5den Maart ankerden wij in de kreek bij Woollya, doch zagen hier +geen levende ziel. Dit maakte ons ongerust, want de inboorlingen in +de Straat van Ponsonby toonden door gebaren dat zij gevochten hadden; +en later hoorden wij, dat de geduchte mannen van Oens de bergen waren +afgedaald. Weldra zagen wij eene kano met eene kleine wapperende +vlag naderen; en een der inzittenden wiesch zich de verf van het +gelaat. Deze was de arme Jemmy--thans een magere, woest uitziende +wilde, met lange, verwarde haren, en geheel naakt, behalve een lap van +een wollen deken om het midden. Wij herkenden hem niet, voordat hij +dicht bij ons was, want hij schaamde zich over zichzelf, en keerde zijn +rug naar het schip. Welgedaan, dik, zindelijk en goed gekleed hadden +wij hem achtergelaten: nooit zag ik zulk een pijnlijke en algeheele +verandering. Zoodra hij echter gekleed en de eerste verwarring voorbij +was, kreeg alles een beter aanzien. Des middags at hij met kapitein +Fitz-Roy, en gebruikte zijn maal even netjes als vroeger. Hij zeide +ons, dat hij "te veel" (daarmede bedoelde hij "genoeg") te eten had; +dat hij geen koude leed; dat zijne bloedverwanten zeer goede menschen +waren, en dat hij niet naar Engeland wilde terugkeeren. Des avonds +ontdekten wij de oorzaak van dien grooten omkeer in Jemmy's gevoelens, +door de komst van zijn jong en aardig uitziend vrouwtje. Met zijne +gewone goedhartigheid bracht hij voor twee zijner beste vrienden +twee fraaie ottervellen mee, en voor den kapitein eenige eigenhandig +gemaakte speerpunten en pijlen. Hij zeide, dat hij eene kano voor +eigen gebruik gemaakt had, en pochte er op, dat hij wat van zijne +eigene taal kon spreken! Maar hoogst zonderling is het feit, dat +hij zijn geheelen stam wat Engelsch schijnt geleerd te hebben, +waaronder ook een ouden man, die de komst der jonge vrouw op eigen +houtje met: "Jemmy Button's wife" aankondigde. Jemmy had al wat hij +bezat verloren. Hij vertelde ons, dat York Minster eene groote kano +had gebouwd, en verscheidene maanden geleden met zijne vrouw Fuegia +naar zijn eigen land was gegaan, en dat zijn afscheid nemen door eene +uiterst laaghartige daad gevolgd was. [196] Hij had Jemmy en zijne +moeder overgehaald om hem te vergezellen; had hen onderweg des nachts +verlaten, en elk voorwerp, dat hij bezat, ontstolen. + +Jemmy sliep aan het strand, keerde des morgens terug, en bleef aan +boord totdat het schip de ankers lichtte. Dit maakte zijne vrouw zoo +beangst, dat zij overluid bleef schreeuwen, tot hij in zijne kano +kwam. Hij keerde met verscheidene voorwerpen beladen, terug. Allen +aan boord deed het van harte leed hem voor het laatst de hand te +moeten drukken. Ik twijfel niet of hij zal nu even gelukkig zijn +als, ja wellicht gelukkiger dan wanneer hij nooit zijn land had +verlaten. Ieder zal zeker oprecht hopen, dat de edele wensch van +kapitein Fitz-Roy vervuld moge worden, en dat, als loon voor de vele +edelmoedige offers die hij zich voor deze Vuurlanders getroostte, +een in de wilde wateren dezer ruwe gewesten verongelukt zeeman +bescherming zal vinden bij het nageslacht van Jemmy Button en zijn +stam!... Toen Jemmy den oever bereikte, ontstak hij een seinvuur; en +de rook daarvan kronkelde opwaarts om een laatst en lang vaarwel toe te +wuiven, toen het schip zijn aangewezen koers door het ruime sop begon. + + + +De volkomen gelijkheid onder de individuën, waaruit de +Vuurlandsche stammen bestaan, moet hunne beschaving geruimen +tijd in den weg staan. Evenals wij dieren, wier instinct hen +tot een maatschappelijk leven en gehoorzaamheid aan een hoofd +drijft, het meest voor ontwikkeling vatbaar zien, zoo is het ook +met de rassen der menschheid. Hetzij wij het als oorzaak of als +gevolg beschouwen--de meer beschaafden hebben altijd de kunstigst +samengestelde regeeringen. De bewoners van Otaheite, bijv., die bij +de eerste ontdekking door erfkoningen geregeerd werden, waren tot +een veel hoogeren trap geklommen, dan eene andere tak van hetzelfde +volk--de Nieuw-Zeelanders, die, ondanks het voorrecht dat zij hunne +aandacht aan den landbouw moesten schenken, republikeinen waren in +den meest absoluten zin. Niet voordat in Vuurland een hoofd opstaat, +die voldoende macht bezit om eenig verkregen voordeel, zooals de +huisdieren, te beschermen, schijnt het haast niet mogelijk, dat de +staatkundige toestand van dat land kan worden verbeterd. Thans wordt +zelfs een stuk laken, dat men een hunner geeft, in reepjes gescheurd en +verdeeld; en geen enkel individu wordt rijker dan de overigen. Aan den +anderen kant laat zich moeilijk begrijpen, hoe een hoofd kan opstaan, +voordat er eene soort van eigendom is, waardoor hij zijne meerderheid +kan toonen en zijne macht uitbreiden. + +Ik geloof, dat de mensch in dit uiterste gedeelte van Zuid-Amerika +op een lageren trap van ontwikkeling staat, dan in een ander deel +der wereld. De inboorlingen der beide rassen, die de eilanden in +de Stille Zuidzee bevolken, zijn betrekkelijk beschaafd. De Eskimo +in zijne ondergrondsche hut, geniet eenige levensgemakken, en legt +in zijne goed uitgeruste kano veel vaardigheid aan den dag. Enkele +stammen van Zuid-Afrika, die rondzwerven om wortels te zoeken, +en verscholen in de woeste en dorre vlakten leven, staan op een +vrij lagen trap van ellende. Het dichtst bij den Vuurlander, wat de +eenvoudigheid van het kunstleven betreft, staat de Australiër; maar +deze kan zich nog verheffen op zijn boemerang, [197] zijne speer en +werpstok; zijne manier om in de boomen te klimmen, de voetsporen van +dieren te volgen, en op zijn jagen. Al moge de Australiër echter in +vaardigheid en kennis de meerdere zijn, zoo volgt daaruit geenszins, +dat hij ook in geestesgaven boven de Vuurlanders staat; en werkelijk, +naar hetgeen ik van onze drie wilde metgezellen aan boord zag, en +naar wat ik van de Australiërs gelezen heb, zou ik denken dat juist +het omgekeerde het geval was. [198] + + + + + + +HOOFDSTUK XI. + +DE STRAAT VAN MAGELHAEN.--HET KLIMAAT DER ZUIDELIJKE KUSTEN. + + +Op het einde van Mei 1834 voeren wij de oostelijke monding der Straat +van Magelhaen voor de tweede maal binnen. Het land aan weerszijden +van dit gedeelte der Straat bestaat uit bijna effen vlakten, evenals +die in Patagonië. Kaap Negro, even binnen de tweede Engte gelegen, kan +beschouwd worden als het punt waar het land de duidelijke kenmerken van +Vuurland begint aan te nemen. Aan de oostkust, zuidelijk van de Straat, +verbindt evenzoo een parkachtig landschap deze twee in bijna alle +kenmerken lijnrecht van elkaar verschillende landen. Het is werkelijk +verrassend binnen eene ruimte van 20 mijlen zulke veranderingen in +het landschap te vinden. Nemen wij een wat grooteren afstand, zooals +tusschen Port Famine en Kaap Gregory--dat is ongeveer 60 mijlen--dan is +het verschil nog verwonderlijker. Op de eerste plaats vinden wij ronde +bergen, verborgen achter ondoordringbare wouden, die doorweekt zijn +van de door telkens wederkeerende stormen aangebrachte regens. Bij +Kaap Gregory, daarentegen, welft zich een heldere en blauwe lucht +boven de droge, onvruchtbare vlakten. [199] Ofschoon de snelle, +onstuimige luchtstroomen binnen geen waarneembare grenzen beperkt +zijn, schijnen zij toch, evenals eene rivier in hare bedding, een +regelmatig bepaalden loop te volgen. + +Bij ons vorig bezoek (in Januari) hadden wij bij Kaap Gregory eene +ontmoeting met de vermaarde en zoogenaamd reusachtige Patagoniërs, die +ons eene hartelijke ontvangst bereidden. Hunne lengte schijnt grooter +dan zij inderdaad is, ten gevolge van hunne groote guanaco-mantels, +hun lang golvend haar, en hun voorkomen in 't algemeen. Gemiddeld +is hunne lengte omstreeks zes voet; sommige mannen zijn grooter, +doch maar weinige kleiner. [200] Ook de vrouwen zijn lang; en over +het geheel zijn zij stellig het grootste menschenras, dat wij ooit +zagen. In hunne gelaatstrekken gelijken zij treffend op de noordelijker +wonende Indianen, die ik bij Rosas zag; alleen hebben zij een woester +en vervaarlijker voorkomen; hunne aangezichten waren dik met rood en +zwart beschilderd, en één man had witte kringen en vlekken, evenals +een Vuurlander. Kapitein Fitz-Roy bood aan om drie hunner aan boord +te nemen, en allen schenen gezind om tot dit drietal te behooren. Lang +duurde het eer wij de anderen uit de boot hadden; maar eindelijk kwamen +wij met onze drie reuzen aan boord, die met den kapitein aten en zich +als gentlemen gedroegen, daar zij zich van lepel, mes en vork wisten +te bedienen. Niets smaakte hun zoo goed als suiker. Deze stam komt +zoo dikwijls met robbenjagers en walvischvaarders in aanraking, dat +de meeste mannen wat Engelsch en Spaansch kunnen spreken. Zoodoende +zijn zij half beschaafd, en gedeeltelijk van hunne zeden vervreemd. + +Den volgenden morgen ging eene kleine afdeeling aan land, om eenige +onzer artikelen tegen huiden en struisvederen te ruilen; vuurwapenen +werden geweigerd, maar tabak werd het meest gevraagd, veel meer dan +bijlen of gereedschappen. De geheele bevolking der toldo's, mannen, +vrouwen en kinderen stond op den oever geschaard. Het was een aardig +tooneel; en onwillekeurig kreeg men schik in deze zoogenaamde reuzen +om hunne welgemeende goedhartigheid en onbevangen aard. Zij vroegen +ons terug te komen. Het schijnt, dat zij gaarne met Europeanen omgaan; +want de "Oude Maria," eene vrouw van beteekenis in den stam, vroeg eens +aan Low om eenige zijner matrozen bij hen achter te laten. Zij brengen +het grootste gedeelte van het jaar hier door; maar in den zomer jagen +zij langs den voet der Cordilleras, en strekken soms hunne tochten +750 mijlen ver noordwaarts tot aan de Rio Negro uit. Van paarden zijn +zij wel voorzien, want volgens Low bezit elk man er zes of zeven, +terwijl alle vrouwen, en zelfs kinderen, hun eigen paard hebben. In +den tijd van Sarmiento [201] hadden deze Indianen bogen en pijlen, +welke nu sedert lang niet meer gebruikt worden; ook bezaten zij eenige +paarden. Dit is een zeer merkwaardig feit, omdat het de buitengewoon +snelle vermenigvuldiging van paarden in Zuid-Amerika bewijst. Het +paard werd in 1537 te Buenos Aires voor het eerst aan land gezet; +en daar de kolonie toen eenigen tijd verlaten was, liepen de paarden +in het wild. [202] Slechts 43 jaren later, in 1580, hooren wij van +hen in de Straat van Magelhaen! Low bericht mij, dat een naburige +stam van Indianen te voet thans in bereden Indianen verandert; de +stam bij Kaap Gregory geeft hun zijn afgereden paarden, en stuurt in +den winter eenige zijner bekwaamste mannen uit om versche te vangen. + +[1 Juni.] + +Wij ankerden in de fraaie baai, die Port Famine of Hongerhaven +heet. [203] Het was nu in het begin van den winter, en nooit zag ik +een droefgeestiger landschap dan hier: de mistige dampkring was met +een fijnen stofregen bezwangerd, waardoor de sombere wouden met hunne +bontgekleurde sneeuw zich slechts onduidelijk lieten onderscheiden. Wij +waren echter zoo gelukkig twee dagen mooi weêr te hebben; en op een +dezer bood de verwijderde, 6800 voet hooge berg Sarmiento een zeer +fraai schouwspel. Gedurende mijn verblijf in Vuurland was ik meermalen +verrast geweest over de schijnbaar geringe hoogte van werkelijk hooge +bergen. Ik vermoed, dat dit aan eene oorzaak is toe te schrijven, +waarop men niet dadelijk zou zinnen, namelijk: dat de berg van den top +tot aan den rand van het water meestal in zijn geheel zichtbaar is. Ik +herinner mij een berg gezien te hebben: eerst uit het Beagle-kanaal, +waar het geheele oppervlak van den top tot aan den voet te zien was, +en toen uit de Straat van Ponsonby over verschillende opvolgende +bergruggen. Daar in het laatste geval elke nieuwe rug nieuwe middelen +verschafte om over den afstand te oordeelen, was het verrassend op +te merken hoe de berg in hoogte steeg. + +Voordat wij Port Famine bereikten, snelden twee mannen langs het +strand en praaiden het schip. Wij zonden eene boot op hen af, en het +bleek toen dat zij twee matrozen waren, die van een robbenvaartuig +waren weggeloopen en zich bij de Patagoniërs hadden gevoegd. Deze +Indianen hadden hen met hunne gewone belangelooze gastvrijheid +behandeld. Ongelukkig waren zij van hen afgedwaald en toen naar Port +Famine geloopen, in de hoop hier een schip te vinden. Ik durf zeggen, +dat deze zwervers echte deugnieten waren; maar nooit zag ik zulke +ellendige vagebonden als nu. Zij hadden eenige dagen van mosselschalen +en bessen geleefd, en hunne gescheurde kleederen waren door het te +dicht bij het vuur slapen verbrand. Dag en nacht hadden zij zonder +eenige beschutting blootgestaan aan aanhoudende stormen met regen, +sneeuw en ijzel; maar ondanks alles waren zij gezond. + +Tijdens ons verblijf te Port Famine kwamen de Vuurlanders ons tweemaal +lastig vallen. Daar vele van onze mannen met instrumenten en kleederen +aan wal waren, achtten wij het noodig de inboorlingen door vrees te +verjagen. De eerste maal werden enkele groote kanonnen afgevuurd, toen +de inboorlingen ver af waren. Het was zeer belachelijk, toen wij door +een verrekijker de Indianen bij elk schot dat het water trof, steenen +zagen oprapen en met een trotsche uitdaging naar het schip werpen, +hoewel dit anderhalve mijl ver lag! Nu werd eene boot uitgezonden, +met bevel om op verren afstand enkele geweerschoten te lossen. De +Vuurlanders verscholen zich achter de boomen, en schoten na elk salvo +hunne pijlen af; maar geen van die pijlen bereikte de boot. Toen de +officier hen lachend daarom uitjouwde, werden de Vuurlanders razend van +drift, en zwaaiden in machtelooze woede hunne mantels. Dan, nauwelijks +zagen zij de kogels de boomen treffen en doorboren, of zij liepen weg, +en werden wij verder met rust en vrede gelaten. Op de eerste reis waren +de Vuurlanders hier zeer lastig, en werd, om hen bang te maken, des +nachts een vuurpijl boven hunne wigwams afgeschoten, die volkomen doel +trof. Een der officieren vertelde mij, dat het getier hetwelk zij eerst +maakten, en het geblaf der honden eene koddige tegenstelling vormden +met de diepe stilte, die een of twee minuten later heerschte. Den +volgenden morgen was geen enkele Vuurlander meer in de nabijheid. + +Toen de Beagle hier in de maand Februari was, ging ik op zekeren +morgen te 4 ure uit om Mount Tarn te bestijgen, die 2600 voet meet +en het hoogste punt is in dit naburige district. Wij gingen in een +boot naar den voet van den berg (maar ongelukkig niet naar het beste +gedeelte), en vingen toen onze beklimming aan. Het woud begint bij de +hoogwater-lijn, en in de eerste twee uren gaf ik alle hoop den top +te zullen bereiken op. Zoo dicht was de wildernis, dat wij telkens +onze toevlucht moesten nemen tot het kompas; want ofschoon wij ons in +een bergachtig land bevonden, was elk baken geheel uitgesloten. De +diepe ravijnen boden een tooneel van doodsche verlatenheid, welke +alle beschrijving te boven ging; daar buiten woedde een storm, maar +in deze diepten bewoog geen zuchtje zelfs de bladeren van de hoogste +boomen. Zoo donker, koud en nat was elke plek, dat er zelfs geen +mossen, varens of paddenstoelen konden groeien. In de dalen was het +bijna onmogelijk voort te kruipen, daar zij volkomen versperd waren +met groote vergane stammen, die in alle richtingen op den grond +lagen. Als men over deze natuurlijke bruggen heen liep, zonken de +beenen dikwijls tot de knieën in het verrotte hout; andere keeren, +als men tegen een vasten boom trachtte te leunen, ontdekte men tot +zijn schrik, dat deze geheel uit vergane stof bestond, die bij de +minste aanraking in elkander viel. Eindelijk bevonden wij ons onder +de laagstammige boomen, en bereikten nu weldra den naakten bergrug, +die ons naar den top voerde. Hier ontrolde zich een panorama, dat de +kenmerken van Vuurland vertoonde: onregelmatige bergketenen, bezaaid +met vlekken sneeuw; diepe geelgroene dalen, en zeearmen die het land in +talrijke richtingen doorsneden. Er woei een krachtige, snerpend koude +wind; en daar bovendien de lucht wat dampig was, bleven wij niet lang +op den top van den berg. Onze nederdaling was lang zoo moeilijk niet +als de beklimming, omdat het gewicht van het lichaam een doortocht +baande, en elke val of uitslipping in de juiste richting geschiedde. + + + +Reeds heb ik gesproken van het sombere en doodsche karakter dier altijd +groene wouden, waarin, met uitsluiting van alle andere, slechts drie +boomsoorten groeien. [204] Boven de woudstreek zijn vele dwergachtige +Alpenplanten, [205] welke alle uit den veenbodem ontspruiten en +dezen helpen vormen. Die planten zijn zeer merkwaardig om hare nauwe +verwantschap met de soorten, die op de zoo vele duizenden mijlen ver +gelegen bergen van Europa groeien. Het middengedeelte van Vuurland, +waar de leemschiefer-formatie optreedt, is voor den boomgroei het +gunstigst; aan de kuststreken laten de armere granietbodem en de +meerdere blootgesteldheid aan de hevige winden niet toe, dat de +boomen eene aanzienlijke hoogte bereiken. Nabij Port Famine heb ik +meer hooge boomen gezien dan elders; ik mat hier een Drymis Winteri +van vier voet zes inches in omtrek, en verscheidene beuken bereikten +er een van dertien voet. Kapitein King spreekt zelfs van een beuk, +die 17 voet boven de wortels eene middellijn had van zeven voet. + +Er is een plantaardig product, dat om zijne beteekenis als +voedingsmiddel voor de Vuurlanders onze aandacht verdient. Het +is een bolvormige, lichtgele zwam of paddenstoel, die in grooten +getale op de beukenboomen groeit. In zijn jeugd is deze paddenstoel +veerkrachtig en gezwollen, en heeft hij eene gladde oppervlakte; maar +rijp geworden, krimpt hij in, wordt taaier, en vertoont aan zijne +geheele oppervlakte diepe groeven of honigraten. Deze paddenstoel +behoort tot een nieuw en zeldzaam geslacht; eene tweede soort vond ik +op eene andere soort beukeboomen in Chili; en nu bericht Dr. Hooker +mij, dat onlangs op eene derde soort beukeboomen in Van-Diemensland +eene derde soort ontdekt is geworden. [206] Hoe zonderling is deze +verwantschap tusschen parasiteerende paddenstoelen en de boomen +waarop zij groeien, in afgelegen deelen der wereld! In Vuurland wordt +deze paddenstoel in taaien en rijpen staat in groote hoeveelheden +door de vrouwen en kinderen verzameld, en ongekookt gegeten. Hij +beeft een slijmerigen, flauw zoeten smaak, met een zwakken reuk +van kampernoelje. Met uitzondering van enkele bessen--voornamelijk +van den dwergachtigen Arbutus--eten de inboorlingen buiten dezen +paddenstoel geen plantaardig voedsel. In Nieuw-Zeeland werden, +vóor het invoeren van den aardappel, de wortels van het varenkruid +in groote hoeveelheden gebruikt. Tegenwoordig is Vuurland, naar ik +geloof, het eenige land ter wereld, waar eene kryptogamische plant +een hoofdvoedingsmiddel uitmaakt. + +Zooals wij uit den aard van zijn klimaat en plantenrijk mochten +verwachten, is de dierenwereld van Vuurland zeer arm. Van Zoogdieren +zijn er, behalve walvisschen en robben, eene vleermuis, eene soort +muis (Reithrodon chinchilloides); twee echte muizen; een aan den +tucutuco verwante of daarmede gelijkstaande Ctenomys; twee vossen +(Canis Magellanicus en Canis Azarae); een zeeotter; het guanaco en +een hert. De meeste dezer dieren bewonen alleen de droge oostelijke +gedeelten van het land, en het hert is nooit ten zuiden der +Straat van Magelhaen gezien. Let men op de algemeene overeenkomst +in de oeverrotsen van zachten zandsteen, modder en keisteenen aan +weerszijden der Straat en op eenige tusschenliggende eilanden, dan is +men sterk geneigd te gelooven, dat het land eens met elkaar verbonden +was, waardoor zulke kleine en hulpelooze dieren als de tucutuco en +reithrodon den overtocht konden doen. De overeenkomst in de klippen +bewijst echter zoodanige verbinding op verre na niet, omdat zulke +klippen meestal gevormd worden door de snijding van hellende lagen, +die vóór de landrijzing bij de toen bestaande stranden opgehoopt +waren. Het treft intusschen merkwaardig, dat van de twee groote +eilanden, die het Beagle-kanaal van het overige deel van Vuurland +afsnijdt, het eene klippen heeft, bestaande uit eene stof die men +gelaagd alluvium zou kunnen noemen, en overeenkomende met die aan de +overzijde van het kanaal, terwijl het andere eiland uitsluitend door +oud kristallijn gesteente begrensd wordt. Op het eerste eiland, Navarin +geheeten, komen vossen en guanaco's voor, maar op het andere eiland, +Hoste, worden, naar wat Jemmy mij gezegd heeft, geen dezer dieren +gevonden, ofschoon het in elk opzicht met het eerste overeenkomt, +en slechts door een kanaal van iets meer dan een halve mijl breedte +er van gescheiden is. + +De donkere bosschen worden door enkele vogels bewoond. Nu en dan hoort +men den klaagtoon van een wit-gekuifden Tyran (Myiobius albiceps), +[207] die zich in de toppen der hoogste boomen verbergt; en zeldzamer +nog den luiden, zonderlingen kreet van een zwarten specht met fraaien +scharlaken kam op het hoofd. Een klein donkerkleurig winterkoninkje +(Scytalopus Magellanicus) huppelt met loerenden gang door den bajert +van omgevallen en rottende stammen. Maar de meest voorkomende +vogel in het land is de boomlooper (Oxyurus tupinieri). Overal +in de beukenwouden, hoog in 't gebergte en dicht bij den voet, +in de donkerste, vochtigste en ongenaakbaarste ravijnen kan men +hem ontmoeten. Deze kleine vogel schijnt ongetwijfeld talrijker dan +werkelijk het geval is; men moet dit toeschrijven aan zijne gewoonte +om uit blijkbare nieuwsgierigheid den vreemdeling te volgen, die deze +stille bosschen betreedt; onder een voortdurend wanluidend getjilp +fladdert hij van den eenen boom naar den anderen, slechts enkele voeten +van het gezicht des indringers. Hij zoekt allerminst die bescheiden +afzondering van den waren boomlooper (Certhia familiaris). Ook +loopt hij niet, zooals deze vogel, tegen de stammen der boomen op, +maar huppelt op de manier van een wilgensijsje rond, en zoekt op +elken tak of twijg insecten. In de meer open streken komen voor: +drie of vier soorten vinken; een lijster; eene spreeuw (of Icterus); +twee Opetiorhynchi, benevens verscheidene havikken en uilen. + +Het ontbreken van alle soorten, die tot de klasse der Kruipende Dieren +behooren, is een kenmerkend verschijnsel in de Fauna van dit land, +evenals in die der Falklands-Eilanden. Ik grond dit getuigenis niet +uitsluitend op eigen waarneming, doch vernam het van de Spaansche +bewoners der laatstgenoemde eilanden, en van Jemmy Button, voor +zoover Vuurland betrof. Aan de oevers der Santa Cruz op 50° Z.B. zag +ik een kikvorsch, en het is niet onwaarschijnlijk, dat deze dieren, +alsook hagedissen, zuidelijk tot de breedte der Straat van Magelhaen +gevonden worden, waar het land het karakter van Patagonië behoudt; +maar binnen de vochtige en koude zone van Vuurland komt geen enkele +voor. Dat het klimaat niet geschikt zou zijn voor enkele Orden, zooals +de hagedissen, was wel te voorzien; maar wat de kikvorschen betrof, +was dit niet zoo duidelijk. + +Kevers (Coleoptera) vindt men in zeer klein aantal; en lang duurde +het eer ik kon gelooven, dat een land bijna zoo groot als Schotland, +[208] bedekt met plantvoortbrengsels en in het bezit van afwisselende +verblijfplaatsen, zoo onvruchtbaar kon zijn. De enkelen, die ik vond, +waren Alpen-soorten (Harpalidae en Heteromidae), welke onder steenen +leven. De plantenetende Chrysomelidae, waardoor de keerkringen +zich zoo bijzonder kenmerken, ontbreken hier bijna geheel. [209] +Ik zag zeer weinig vliegen, kapellen of bijen, en geen krekels +(Gryllidae) of Orthoptera. In de waterpoelen vond ik slechts enkele +waterkevers en geen zoetwaterschelpdieren: want hoewel Succinea op +het eerste gezicht eene uitzondering schijnt te maken, moet het hier +een landschelpdier zijn, daar het ver van het water in het vochtige +gras leeft. Landschelpdieren konden alleen op dezelfde hooggelegen +plaatsen worden gevonden, als waar de kevers zijn. Reeds heb ik op +de tegenstelling tusschen Vuurland en Patagonië gewezen, zoowel wat +klimaat als algemeen voorkomen betreft; en een sprekend voorbeeld van +dit verschil levert de insectenkunde. Ik geloof niet dat zij ééne +soort gemeen hebben; en het algemeen kenmerk der insecten is zeker +geheel verschillend. + +Gaande van het land naar de zee, zullen wij de laatste even dicht +met levende wezens bevolkt vinden, als het eerste arm daaraan is. In +alle deelen der wereld herbergt een rotsachtig en gedeeltelijk beschut +strand binnen eene gegevene ruimte wellicht een grooter aantal wezens, +dan elke andere verblijfplaats. Er bestaat een zeeproduct, dat om +zijne belangrijkheid eene bijzondere bespreking verdient. Het is de +kelp of Macrocystis pyrifera. Deze plant groeit op elke rots vanaf +het laagwatermerk tot op eene groote diepte, zoowel aan de buitenkust +als binnen de kanalen. [210] Ik geloof, dat er op de reizen van de +Adventure en de Beagle geen enkele rots bij het oppervlak der zee +werd ontdekt, die niet door dit drijvend wier bespoeld werd. Dat het +zoodoende goede diensten bewijst aan schepen, die dicht voorbij dit +stormachtige land varen, is duidelijk; en stellig heeft het menig +vaartuig van schipbreuk gered. Ik ken weinig verschijnselen, meer +verrassend dan het zien groeien en bloeien van deze plant tusschen de +groote brekers van den Atlantischen Oceaan, waaraan geen enkele rots, +hoe hard ook, lang weerstand kan bieden. De stengel is rond, klevig en +zacht, en bereikt zelden een inch in doorsnede. Enkele te zamen genomen +zijn sterk genoeg om het gewicht der groote losse steenen te dragen, +waaraan zij in de binnenlandsche kanalen vastgroeien; toch waren +sommige steenen zoo zwaar, dat, als zij naar de oppervlakte werden +getrokken, één man hen met moeite in een boot kon tillen. Kapitein Cook +zegt in zijne tweede Reis, dat deze plant bij de Kerguélen-Eilanden +uit eene diepte van meer dan 24 fathoms omhoog groeit; "en daar die +groei niet in verticale richting, maar onder een zeer scherpen hoek +met den bodem geschiedt, en een groot deel zich later vele fathoms ver +over het oppervlak der zee uitstrekt, heb ik wel het recht te zeggen, +dat sommige eene lengte van 60 fathoms en meer bereiken." Ik geloof +niet, dat er een tweede plant is, wier stengel, zooals kapitein Cook +verklaart, de verbazende lengte bereikt van 360 voet. Bovendien vond +kapitein Fitz-Roy, dat zij zelfs uit nog grootere diepten, namelijk +45 fathoms, naar de oppervlakte groeit. [211] Deze zeewier-velden +vormen, zelfs wanneer hunne breedte niet groot is, uitstekende en +natuurlijke drijvende golfbrekers. Merkwaardig is het te zien, hoe +spoedig de golven uit volle zee, die door de verspreide stengels eene +opene haven binnenrollen, in hoogte dalen en overgaan in effen water. + +Het getal levende wezens van alle Orden, wier bestaan ten nauwste van +de kelp afhangt, is verwonderlijk groot. Men zou een lijvig boek kunnen +schrijven alléén over de bewoners van een dezer zeewier-velden. Bijna +alle bladeren uitgenomen die welke aan de oppervlakte drijven, zijn +zoo dik met koraaldieren bedekt, dat zij eene witte kleur hebben. Wij +vinden keurig fijne structuur-vormen: sommige bewoond door enkelvoudige +hydroidpolypen, andere door meer bewerktuigde soorten, en prachtige +samengestelde zeescheeden (Ascidiae compositae). Op de bladeren +zijn ook verschillende Patellidae, Trochidae, naakte weekdieren, en +eenige tweeschalige schelpdieren vastgehecht. Tallooze schaaldieren +bewonen elk deel van de plant. Schudt men de groote dooreengevlochten +wortels, dan valt daaruit een menigte kleine visschen, schelpdieren, +inktvisschen, kreeften van alle orden, zeeëgels, zeesterren, +prachtige Holothuriae, Planariae, en kruipende Nereïdae in tal van +vormen. Dikwijls keerde ik naar een kelptak terug, en ontdekte dan +altijd dieren van onbekende en merkwaardige structuur. Op Chiloë, +waar de kelp niet bijzonder gedijt, ontbreken de talrijke schelp-, +koraal- en schaaldieren; toch blijven nog enkele Flustraceae en eenige +samengestelde Ascidiae over, waarvan de laatsten echter tot andere +soorten behooren dan die in Vuurland. Het zeewier heeft hier dus +eene grootere verspreiding dan de dieren, welke het als woonplaats +bezigen. Ik kan deze groote waterwouden van het zuidelijk halfrond +alleen vergelijken bij de landwouden in de tusschenkeerkringsstreken; +maar, zoo te land ergens een woud verwoest werd, geloof ik niet, dat +er zooveel soorten dieren zouden omkomen, als hier door het verwoesten +van de kelp het geval zou zijn. Tusschen de bladeren dezer plant leven +talrijke soorten visschen, die nergens anders voedsel of beschutting +konden vinden. Met hunne uitroeiing, zouden ook de vele zeeraven en +andere vischetende vogels, de otters, robben en bruinvisschen spoedig +verdwijnen. Eindelijk zou de Vuurlandsche wilde, de ellendige heer +van dit ellendige land, zijne kannibaalsche feesten verdubbelen, +in aantal verminderen, en mogelijk ophouden te bestaan. + +[8 Juni.] + +Vroeg in den morgen lichtten wij het anker en verlieten Port +Famine. Kapitein Fitz-Roy besloot de Straat van Magelhaen door het +Magdalena-kanaal te verlaten, dat niet lang te voren ontdekt was. Onze +koers was vlak zuidwaarts, door het sombere kanaal waarop ik boven +zinspeelde, toen ik zeide, dat het naar eene andere en boozere wereld +scheen te voeren. Er woei een gunstige wind, maar de lucht was zeer +nevelig, zoodat wij vele zeldzame berggezichten misten. De donkere, +gescheurde wolken werden snel over de bergen gedreven, van af hunne +toppen tot bijna aan den voet. De vluchtige kijkjes, die wij door de +schemerige massa namen, waren zeer belangwekkend: getande spitsen, +besneeuwde kruinen, blauwe gletschers, scherpe omlijningen die zich op +den bleeken hemel afteekenden, lieten zich op verschillende afstanden +en hoogten zien. Te midden van zulke tafereelen ankerden wij bij +Kaap Turn, dicht bij den berg Sarmiento, die zich toen in de wolken +verschool. Aan den voet der hooge en bijna loodrechte oevers van onze +kleine kreek stond een verlaten wigwam, die er aan herinnerde dat +de mensch nu en dan door deze eenzame streken zwierf. Moeilijk zou +men zich een oord kunnen denken, waar hij minder eischen of minder +macht scheen te hebben. De onbezielde werken der natuur: gesteente, +ijs en sneeuw, en wind en water--alle met elkander, maar vereenigd +tegen den mensch in strijd--regeerden hier in onbeperkte heerschappij. + +[9 Juni.] + +Tot onze blijdschap zagen wij des morgens den mistsluier van den +Sarmiento optrekken, en hem aan ons oog vertoonen. Deze berg, +die een der hoogste in Vuurland is, heeft eene hoogte van 6800 +voet. Zijn ondereinde is tot ongeveer een achtste der totale hoogte +met donkere bosschen bedekt, en daarboven reikt een sneeuwdek tot +aan den top. Deze uitgestrekte sneeuwmassa's, die nooit smelten en +bestemd schijnen om even lang te duren als de wereld zelve, boden +een prachtvol en zelfs verheven schouwspel. De omtrek van den berg +was bijzonder helder en scherp. Door de groote hoeveelheid licht, +die op de witte en glinsterende oppervlakte weerkaatste, vielen geen +schaduwen aan den kant waar ik stond; men onderscheidde slechts de +randlijnen die de lucht sneden; en zoo stond de kolossus in zijne +volle gedaante voor ons. Verscheidene gletschers daalden slingerend +van de hooge, wijde sneeuwvlakten naar de zeekust; men kon hen met +bevroren Niagara-stroomen vergelijken; en misschien zijn deze blauwe +ijsversnellingen ruim zoo schoon als vloeibare watervallen. Des +nachts bereikten wij het westeinde van het kanaal; maar het water +was hier zoo diep, dat wij geen ankerplek konden vinden. Wij waren +dus genoodzaakt om in een stikdonkeren nacht uren lang door dezen +smallen zeearm op en neer te varen. + +[10 Juni.] + +Des morgens stevenden wij zoo spoedig mogelijk naar den open Stillen +Oceaan. De westkust bestaat in 't algemeen uit lage, afgeronde, geheel +naakte bergen van graniet en groensteen (diabase of dioriet). Sir +John Narborough noemde een gedeelte South Desolation, omdat het land +er zoo naargeestig uitzag; en dit zeggende had hij gelijk. Buiten +de hoofdeilanden liggen tallooze verspreide rotsen, waarop de breede +golfslag van den Stillen Oceaan onafgebroken beukt. Wij gingen tusschen +de Oostelijke en Westelijke Furies naar buiten; iets verder noordwaarts +rollen zooveel brekers, dat de zee hier de Melkweg genoemd wordt. Een +blik op zulk eene kust is voldoende om een landrot eene week lang van +schipbreuken, gevaren en dood te doen droomen; en met dit woeste, +huiveringwekkende schouwspel voor oogen zeiden wij Vuurland voor +altijd vaarwel. + + + +De volgende beschouwing over het klimaat der zuidelijke deelen van het +vasteland in verband met hunne voortbrengselen: over de sneeuwgrens, +de buitengewoon lage daling der gletschers, en over de streek van +eeuwige vorst op de eilanden in het Zuidpool-gebied, kan door lezers, +die in deze merkwaardige onderwerpen geen belang stellen, worden +overgeslagen, of zij kunnen alleen de korte herhaling er van aan het +einde lezen. Ik zal hier echter slechts een uittreksel geven, en moet +voor bijzonderheden naar het Dertiende Hoofdstuk en het Aanhangsel +der vorige uitgaaf van dit werk verwijzen. + +Over het klimaat en de Voortbrengselen van Vuurland en van +de Zuidwest-kust. De volgende tabel geeft aan de gemiddelde +temperatuur van Vuurland, de Falklands-Eilanden, en die van Dublin +ter vergelijking: + + + Breedte. Zomer- Winter- Gemid. Zomer- + Temperat. Temperat. en Winter- + Temperat. + Vuurland 53°38' Z 50° 33°08 41°54 + Falklands-Eil. 51°30' Z 51° -- -- + Dublin 53°21' N 59°54 39°2 49°37 + + +Wij zien hieruit, dat het middengedeelte van Vuurland des winters +omstreeks 6° kouder, en des zomers niet minder dan 9 1/2° minder warm +is dan Dublin. Volgens Leopold von Buch (1774-1853) is de gemiddelde +temperatuur van Juli (niet de heetste maand in het jaar) te Saltenfjord +in Noorwegen 57°8, en toch ligt deze plaats 13° dichter bij de pool dan +Port Famine. [212] Hoe ongastvrij dit klimaat ook zij voor ons gevoel, +er is overvloed van altijd groenende boomen, die welig bloeien. Op 55° +Z.B. kan men kolibries aan de bloemen zien zuigen, en eten papegaaien +de zaden van den Drymis Winteri. Reeds heb ik gewezen op den rijkdom +der zee aan levensvormen; en volgens G. B. Sowerby zijn de Conchyliën +of schelpdieren (zooals de Patellidae, Fissurelidae, Chitonidae en +Lepadidae veel grooter en veel sterker gebouwd dan de overeenkomstige +species in het noordelijk halfrond. Eene groote Voluta (rolslak) +komt veel voor in Zuid-Vuurland en op de Falklands-Eilanden. Te +Bahia Blanca, op 39° Z. B., waren de meest voorkomende schelpdieren: +drie species van Oliva (eene van aanzienlijke grootte), eene of twee +Voluta's, en eene Terebra (boorschelp). Dezen, nu, behooren tot de +best kenmerkende tropische vormen. Het is te betwijfelen of er aan +de zuidkusten van Europa zelfs eene kleine Oliva-species bestaat, +en van de twee andere geslachten zijn er geen soorten. Indien een +geoloog op 39° breedte aan de kust van Portugal eene laag ontdekte, +waarin talrijke schelpdieren van drie Oliva-species, eene Voluta +en eene Terebra, zou hij waarschijnlijk zeggen, dat het klimaat in +den tijd waarin zij leefden, tropisch moet geweest zijn; doch naar +Zuid-Amerika te oordeelen, zou zulk eene gevolgtrekking verkeerd zijn. + +Het gelijkvormige, vochtige en winderige klimaat van Vuurland strekt +zich, met slechts eene geringe toename in warmte, vele graden ver langs +de westkust van het vasteland uit. Tot 600 mijlen ten noorden van Kaap +Hoorn hebben de wouden een zeer evenaardig aanzien. Als een bewijs van +het gelijkvormige klimaat zelfs nog tot 300 of 400 mijlen noordelijker, +kan dienen, dat op Chiloë (in breedte met de noordelijke gedeelten +van Spanje overeenkomende) de perzik zelden vruchten voortbrengt, +terwijl aardbeziën en appelen er volkomen gedijen. Zelfs worden de +gerste- en tarwearen dikwerf naar huis gebracht, om te drogen en te +doen rijpen. [213] Te Valdivia (op gelijke breedte als Madrid) komen +druiven en vijgen tot rijpheid, doch worden niet overal gevonden; +olijven rijpen zelden, zelfs niet gedeeltelijk, en oranjeappelen in het +geheel niet. Zooals men weet, gedijen deze vruchten voortreffelijk op +overeenkomstige breedten in Europa. Maar zelfs in Zuid-Amerika worden, +aan de Rio Negro, onder nagenoeg dezelfde parallel als Valdivia, +bataten (Convolvulus batatus) gekweekt, terwijl druiven, vijgen, +oranjeappelen, watermeloenen en cantaloepen (knobbel- of wratmeloenen) +welig vruchten voortbrengen. Ofschoon het vochtige en gelijkvormige +klimaat van Chiloë en van de kust noordelijk en zuidelijk hiervan, +voor onze vruchten zoo ongunstig is, wedijveren de wouden aldaar, +van 38° tot 45°, in hun kwistigen plantengroei bijna met die der +tusschenkeerkringslanden. Statige, veelsoortige boomen met gladde en +levendig gekleurde schorsen, zijn beladen met eenlobbige woekerplanten; +groote en sierlijke varens tieren er in overvloed, en boomgrassen +omwinden de stammen ter hoogte van 30 of 40 voet boven den grond, +tot eene dooreengegroeide massa. Palmboomen groeien op 37° breedte; +een boomgras, dat veel op bamboes gelijkt, op 40°; en eene andere +naverwante soort, die zeer lang maar niet rechtstandig is, bloeit +zelfs nog op 45° Z. B. + +Over het grootste deel van het zuidelijk halfrond schijnt een +gelijkvormig klimaat te heerschen, wat blijkbaar is toe te +schrijven aan de groote oppervlakte der zee, vergeleken met het +land. Dientengevolge draagt de plantenwereld een half tropisch +karakter. Boomvarens groeien welig op Van-Diemensland (45° B.), en ik +mat een stam van niet minder dan zes voet in omtrek. Foster vond op 46° +een boomvaren op Nieuw-Zeeland, waar orchideeën-planten op de boomen +woekeren. Op de Aucklands-Eilanden zijn, volgens Dr. Dieffenbach, [214] +varens met zulke dikke en hooge stammen, dat zij bijna boomvarens +mogen heeten; en hier, ja zuidelijker nog tot 55° breedte op de +Macquarie-Eilanden, leven talrijke papegaaien. + +Over de Hoogte der Sneeuwgrens, en de Daling der Gletschers in +Zuid-Amerika. Voor bijzonderheden in de bronnen, waaruit de volgende +tabel ontleend is, moet ik naar de vorige uitgaaf verwijzen. + + + Breedte Hoogte (in voeten) Waarnemer. + van de sneeuwgrens + +Aequatoriaal-zone; gemid. result. 15.748 Humboldt. +Bolivia, van 16° tot 18° Z.B. 17.000 Pentland. +Midden-Chili, 33° Z.B. 14.500 tot 15.000 Gillies en de + Schrijver. +Chiloë, van 41° tot 43° Z.B. 6.000 Officieren +v. d. + Beagle en de + Schrijver. +Vuurland, 54° Z.B. 3.500 tot 4.000 King. + + +Daar de hoogte-grens der eeuwige sneeuw in hoofdzaak meer door de +grootste zomerhitte, dan door de gemiddelde jaarlijksche temperatuur +schijnt bepaald te worden, behoeft het ons niet te verwonderen, +dat die grens in de Straat van Magelhaen, waar de zomer zoo koel is, +tot 3500 of 4000 voet boven den zeespiegel daalt, ofschoon wij die +lage grens van eeuwige sneeuw in Noorwegen eerst op 67° tot 70°--dat +is ongeveer 14° dichter bij de pool--ontmoeten. Het hoogteverschil van +circa 9000 voet tusschen de sneeuwgrens op de Cordilleras achter Chiloë +(waar de hoogste punten van slechts 5600 tot 7500 voet afwisselen) +en in Midden-Chili, een afstand van slechts 9 breedte-graden, +is inderdaad verwonderlijk. [215] Ongeveer van af Concepcion (37° +Z.B.) tot zuidwaarts van Chiloë verbergt het land zich achter een +dicht, onafgebroken woud, dat doorweekt is van vocht. De lucht is +bewolkt, en wij hebben gezien hoe slecht de Zuideuropeesche vruchten +er gedijen. In Midden-Chili, daarentegen, iets benoorden Concepcion, +is de lucht meestal helder; gedurende de zeven zomermaanden valt er +geen regen, en de Zuideuropeesche vruchten groeien uitstekend. Zelfs +is er suikerriet geweekt. [216] Zonder twijfel ondergaat de grens +van eeuwige sneeuw de bovengenoemde merkwaardige buiging van 9000 +voet--welke zonder weerga is in andere deelen der wereld--niet ver van +de breedte van Concepcion, waar het land niet langer met woudboomen +bedekt is; want in Zuid-Amerika wijzen boomen op een regenachtig +klimaat, en is regen het zinnebeeld van een bewolkten hemel en weinig +warmte in den zomer. + +Zooals ik wel begrijp, moet de daling der gletschers naar zee, behalve +natuurlijk van een voldoenden voorraad sneeuw in het hooggebergte, +hoofdzakelijk afhangen van de meer of minder lage grens van eeuwige +sneeuw op steile bergen bij de kust. Daar in Vuurland de sneeuwgrens +zoo laag ligt, mochten wij terecht verwachten, dat vele gletschers +de zee bereikt hadden. Toch stond ik verbaasd, toen ik op de +breedte van Cumberland allereerst eene bergreeks zag van slechts +3000 tot 4000 voet hoogte, waarvan elke vallei tot aan de zeekust +met ijsstroomen gevuld was. Bijna elke zeearm, die tot de hoogere +binnenketen doordringt--niet slechts in Vuurland, maar 650 mijlen ver +noordwaarts aan de kust--eindigt in "geweldige en verbazingwekkende +gletschers," volgens de beschrijving van een der officieren van de +expeditie. Groote ijsbrokken vallen gestadig van deze ijsklippen in +zee, en het gekraak davert, als de geschutdonder van een oorlogsschip +dat de volle laag geeft, door de eenzame kanalen. Gelijk in het vorige +hoofdstuk is opgemerkt, veroorzaken deze ijsstortingen hooge golven, +die op de naburige kusten breken. Het is bekend, dat aardbevingen +dikwijls oorzaak zijn van het afbreken van groote stukken aarde van +de zeekust; hoe verschrikkelijk moet dan de uitwerking zijn van een +hevigen schok (en die komen hier voor) [217] op zulk een gevaarte als +een gletscher, die reeds in beweging en doorploegd is van spleten! Ik +kan dan ook licht begrijpen, dat het water in zulke gevallen uit het +diepste kanaal wordt weggeslagen, daarna met onweerstaanbare kracht +terugkeert, en reusachtige rotsblokken als stroohalmen in het rond +draait. In Eyre's Sound, op de breedte van Parijs, zijn ontzaglijke +gletschers, en toch meet de hoogste berg in den omtrek slechts 6200 +voet. In deze zeeëngte zag men op zekeren tijd omtrent 50 ijsbergen +naar buiten drijven, en een daarvan moet minstens 168 voet hoog +zijn geweest. Sommige ijsbergen waren beladen met brokken graniet +en andere van het leemschiefer der omringende bergen verschillende +gesteenten, van niet onaanzienlijke grootte. De verst van de pool +gelegen gletscher, die op de tochten van de Adventure en de Beagle +opgemeten werd, bevindt zich op 46°50' Z.B. in de Golf van Penas. Hij +is 15 mijlen lang, heeft op één punt eene breedte van 7 mijlen, en +daalt tot aan de zeekust. Maar zelfs enkele mijlen benoorden dezen +gletscher ontmoetten eenige Spaansche zendelingen [218] in de Laguna +de San Rafael "vele ijsbergen, waaronder groote, kleine en andere +van middelbare grootte." Zij werden gezien in een smallen zeearm, +op den 22sten December (die met onze maand Juni overeenstemt), en op +eene breedte gelijkstaande met die van het Meer van Genève! + +In Europa is de zuidelijkste gletscher die de zee bereikt, volgens +Leopold von Buch, op 67° breedte op de Noorweegsche kust gevonden. Dit +is dus meer dan 20 graden of 1230 mijlen dichter bij de pool dan de +Laguna de San Rafael. Het voorkomen der gletschers op deze plek en in +de Golf van Penas is des te merkwaardiger, omdat het punt waar zij +de zee bereiken, 7°30' of 450 mijlen verwijderd is van eene haven, +waar drie soorten van Oliva, eene Voluta en eene Terebra de meest +voorkomende schelpdieren zijn; 9 graden van een gebied, waar palmen +groeien; 4°30' van eene streek, waar jaguar en puma over de vlakte +zwerven; nog geen 2°30' van de boomgrassen; bovendien in westelijke +richting minder dan 2 lengtegraden van woekerende orchideeën, en nog +geen graad van de boomvarens! + +Deze feiten zijn van zeer groot geologisch belang voor de studie van +het klimaat van het noordelijk halfrond in den tijd der zoogenaamde +erratische of zwerfblokken. Ik zal hier niet uiteenzetten hoe +eenvoudig de theorie der ijsbergen, welke met rotsklompen beladen +zijn, den oorsprong en ligging der geweldige rolsteenen verklaart +in Oost-Vuurland, op de hoogvlakte van Santa Cruz, en op het eiland +Chiloë. In Vuurland liggen de meeste rolsteenen aan de strandlijnen +van oude zeestraten, die nu door landrijzing in droge dalen zijn +veranderd. De hun bijgemengde grondstof is eene groote, ongelaagde +formatie van modder en zand, welke ontstaan is door herhaalde +omploeging van den zeebodem, ten gevolge van het stranden van ijsbergen +met hun last van steenen. [219] Thans zijn er weinige geologen, die +twijfelen aan het feit, dat zwerfblokken welke in de nabijheid van +hooge bergen liggen, door de gletschers zelven zijn voortgestuwd; +en dat die, welke ver van bergen en in lagen onder water bedolven +liggen, òf op ijsbergen, òf in kustijs vastgevroren, daarheen zijn +gebracht. Het verband tusschen het vervoer van rolsteenen en de +aanwezigheid van ijs in den een of anderen vorm, blijkt opvallend +uit hunne geographische verspreiding over de aarde. In Zuid-Amerika +vindt men hen niet lager dan 48°, van de zuidpool af gerekend +(zuidpools-afstand); in Noord-Amerika schijnt de grens van hun vervoer +zich tot 53°30' van de noordpool uit te strekken; in Europa echter +niet verder dan 40°, van hetzelfde punt af gerekend. Daarentegen zijn +zij niet waargenomen in de tusschenkeerkringsstreken van Amerika, Azië +en Afrika; evenmin aan de Kaap de Goede Hoop, noch in Australië. [220] + +Over het Klimaat en de Voortbrengselen der Eilanden in het +Zuidpoolgebied. De krachtige plantengroei in Vuurland en op de kust ten +noorden daarvan in aanmerking genomen, is de gesteldheid op de eilanden +ten zuiden en zuidwesten van Amerika inderdaad verrassend. Cook vond, +dat Sandwich-Land, op eene zuiderbreedte die met het noordelijk +deel van Schotland overeenkomt, in de heetste maanden van het jaar +"vele vademen diep met eeuwigdurende sneeuw bedekt was." Planten +schijnen er bijna niet te zijn. Zuid-Georgië, een eiland met eene +oppervlakte van 2590 vierkante Kilom., en op de breedte van Yorkshire +gelegen, is "midden in den zomer als het ware geheel met bevroren +sneeuw bedekt." Het kan zich slechts beroemen op mos, eenige bosjes +gras en wilde pimpernel (Pimpinella saxifraga). Bovendien heeft +het maar één landvogel (Anthus correndera), terwijl IJsland, dat 10° +dichter bij de pool ligt, volgens Mackenzie nog 15 landvogels bezit. De +Zuid-Shetlands-Eilanden, op dezelfde breedte als de zuidelijke helft +van Noorwegen, bezit slechts eenige korstmossen (Lichen), mos en wat +gras. Luitenant Kendall [221] vond, dat de baai, waarin hij voor anker +lag, begon te bevriezen op een tijdstip, dat op ons halfrond met 8 +September overeenkomt. De bodem bestaat hier uit afwisselende lagen +ijs en vulkanische asch, en moet op geringe diepte onder de oppervlakte +voortdurend bevroren zijn. Luitenant Kendall vond namelijk het lichaam +van een lang te voren begraven zeeman, wiens vleesch en trekken nog +geheel gaaf waren gebleven. Het is een zonderling feit, dat de lage +breedte, waartoe in de twee groote vastelanden van het noordelijk +halfrond (maar niet in het tusschenliggende gebroken land van Europa) +de zone van den altijd bevroren ondergrond zich uitstrekt, nl. 56° in +Noord-Amerika ter diepte van 3 voet, [222] en 62° in Siberië ter diepte +van 12 tot 15 voet--het gevolg is van een geheel tegenovergestelden +staat van zaken, vergeleken met dien in het zuidelijk halfrond. In de +noordelijke vastelanden wordt de winterkoude buitengewoon verscherpt +door de uitstraling eener groote landoppervlakte in eene heldere lucht, +en niet getemperd door warmte-brengende zeestroomen; aan den anderen +kant is de zomer kort en heet. In den zuidelijken Atlantischen Oceaan +is de winter niet zoo buitengewoon koud, maar de zomer veel minder +heet, doordien de bewolkte lucht zelden toelaat, dat de zon den +oceaan verwarmt, die daarbij een slecht warmtegeleider is; vandaar +de lage gemiddelde jaarlijksche temperatuur, die de grens van een +altijddurend bevroren ondergrond bepaalt. Het is duidelijk, dat een +krachtige plantengroei, welke niet zoozeer warmte als wel bescherming +tegen hevige koude vereischt, dichter tot deze zone van altijddurende +bodemvorst zou naderen onder het gelijkmatige klimaat van het zuidelijk +halfrond, dan onder het zeer strenge der noordelijke vastelanden. + +Het feit, dat het lijk van een zeeman volkomen bewaard is gebleven in +den ijzigen bodem der Zuid-Shetlands-Eilanden (62° tot 63° Z.B.), op +iets lagere breedte dan waarop Pallas in Siberië het bevroren lichaam +van een neushoorn ontdekte (64°), is zeer belangwekkend. Ofschoon +het eene dwaling is--zooals ik in een vroeger hoofdstuk heb pogen +aan te toonen--te onderstellen, dat de grootere viervoeters een +weelderigen plantengroei voor hun onderhoud behoeven, is toch het +vinden op de Zuid-Shetlands-Eilanden van een bevroren ondergrond op +nog geen 360 mijlen van de met bosschen bedekte eilanden nabij Kaap +Hoorn--waar, voor zoover de hoeveelheid plantengroei betreft, zeer +vele groote viervoeters zouden kunnen bestaan--voor de wetenschap van +gewicht. De volkomen bewaring van de lijken der Siberische olifanten +en neushorens [223] is stellig een der wonderlijkste feiten in de +geologie; maar afgezien van de bewering, dat het aangrenzende land +hen moeilijk van voedsel kon voorzien, geloof ik, dat de geheele +zaak niet zoo ingewikkeld is als men gemeenlijk denkt. Evenals de +Pampas, schijnen ook de vlakten van Siberië onder de zee gevormd te +zijn, waarin rivieren talrijke lijken van dieren uitstortten. Van +de meeste dezer lijken zijn alleen de geraamten bewaard gebleven, +maar van anderen het geheele lichaam. Nu is bekend, dat de bodem in +de ondiepe zee aan de noordkust van Amerika bevriest, [224] en in +de lente niet zoo spoedig ontdooit als de oppervlakte van het land; +bovendien kan op grootere diepten, waar de zeebodem niet bevriest, +de modder enkele voeten onder de bovenlaag zelfs in den zomer onder +32° F. blijven, gelijk ook aan land met den grond op enkele voeten +diepte het geval is. Op nog grootere diepten zou de temperatuur van +modder en water waarschijnlijk niet laag genoeg zijn om het vleesch +te bewaren, en zouden dus van lijken, die buiten de ondiepe gedeelten +in de nabijheid eener poolkust naar zee drijven, alleen de geraamten +bewaard blijven. Nu zijn de beenderen in het hooge noorden van Siberië +buitengewoon talrijk, [225] zoodat zelfs eilandjes, naar men beweert, +er bijna geheel uit bestaan; [226] en deze eilandjes liggen niet +minder dan 10 breedtegraden noordelijk van de plek waar Pallas +den bevroren neushoren vond. Aan den anderen kant zou een lijk, +dat door een vloed naar eene ondiepte der Poolzee gespoeld werd, +voor een onbepaalden tijd bewaard blijven, indien het spoedig daarna +dik genoeg met modder bedekt was, om het doordringen der warmte van +het zomerwater te beletten, en die deklaag ook dik genoeg was om, +als de zeebodem door rijzing in land werd veranderd, te verhinderen +dat de zomerlucht en zon haar ontdooiden en tot bederf deden overgaan. + +Recapitulatie. Ik zal in 't kort de hoofdfeiten herhalen, die op +het klimaat, de ijswerking en organische voortbrengselen van het +zuidelijk halfrond betrekking hebben, maar in gedachten het gebied van +onderzoek naar Europa verplaatsen, waarmee wij zooveel beter bekend +zijn. Zoo zouden dan bij Lissabon de meest voorkomende schelpdieren, +nl. drie soorten Oliva, eene Voluta en eene Terebra, een tropisch +karakter bezitten. In de zuidelijke provinciën van Frankrijk zouden +prachtige wouden, dicht begroeid met boomgrassen en met woekerplanten +op de boomen, het land voor het oog verbergen. Puma en jaguar zouden +in de Pyreneeën zwerven. Op de breedte van den Mont-Blanc, en wel +op een eiland ergens in 't westen van Europa, zouden boomvarens en +woekerende orchideeën welig in de dichte bosschen groeien. Zelfs +zoover noordelijk als Midden-Denemarken zou men kolibries om de fijne +bloemen zien fladderen en papegaaien voedsel zien zoeken in de altijd +groene bosschen. Op deze breedte zou de zee ons eene Voluta te zien +geven, en krachtig ontwikkelde schelpdieren, alle van aanzienlijke +grootte. Maar op eenige eilanden, slechts 360 mijlen van onze nieuwe +Kaap Hoorn in Denemarken verwijderd, zou een lijk, dat in den grond +begraven of naar eene ondiepe zee gedreven en met modder bedekt was, +in altijddurend bevroren staat bewaard blijven. + +Indien een koen zeevaarder noordwaarts van deze eilanden poogde +door te dringen, zou hij duizendmaal gevaar loopen tusschen +reusachtige ijsbergen verzeild te geraken, waarvan hij sommige +met groote rotsblokken beladen zou zien, die zij ver van hunne +oorspronkelijke ligplaatsen voeren. Een ander groot eiland op de +breedte van Zuid-Schotland, maar tweemaal zoo ver naar het westen, +zou "bijna geheel met eenige sneeuw bedekt zijn," en al zijne baaien +zouden eindigen in ijsklippen, waarvan jaarlijks groote brokken werden +afgeslagen. Dit eiland zou alleen wat mos, gras en wilde pimpernel +bezitten, en een veld- of boschleeuwerik zou de eenige landbewoner +zijn. Van onze nieuwe Kaap Hoorn in Denemarken zou een bergketen, nog +niet half zoo hoog als de Alpen, in eene rechte lijn zuidwaarts loopen; +en aan de westzijde zou elke diepe zee-inham of fjord in steile en +indrukwekkende gletschers eindigen. Deze eenzame waters zouden bij +herhaling van het nederploffende ijs weergalmen, en telkens zouden +hooge golven langs hunne kusten rollen. Talrijke ijsbergen, enkele +zoo groot als domkerken en soms met "niet onbeduidende rotsblokken" +beladen, zouden op de buiten gelegen eilandjes stranden, en hevige +aardbevingen nu en dan geweldige ijsmassa's in het water daaronder +doen storten. Eindelijk zouden eenige zendelingen bij hunne poging +om een langen zeearm door te varen, talrijke groote ijsstroomen van +de niet hooge naburige bergen naar de zeekust zien dalen, terwijl +hun boottocht door de tallooze groote en kleine drijvende ijsbergen +zou worden belemmerd; en dit zou geschied zijn op onzen 22sten Juni +op eene breedte waar thans het Meer van Genève ligt! [227] + + + + + + +HOOFDSTUK XII. + +MIDDEN-CHILI. + + +[23 Juli 1834.] + +De Beagle ankerde laat in den nacht in de baai van Valparaiso, de +voornaamste zeehaven van Chili. Toen de morgen aanbrak, kreeg alles een +verrukkelijk aanzien. Bij Vuurland vergeleken, was het klimaat hier +bepaald heerlijk. De lucht was zoo droog, de hemel met de stralende +zon zoo helder en blauw, dat de geheele natuur scheen te tintelen +van leven. Het gezicht van uit de ankerplaats is zeer mooi. De stad +is gebouwd aan den voet eener heuvelreeks, saamgesteld uit omtrent +1600 voet hooge en eenigszins steile bergen. Ten gevolge van hare +ligging, bestaat zij uit eene lange, verspreid aangelegde straat, die +evenwijdig loopt met het strand; en waar een ravijn uit het gebergte +daalt, verheffen de huizen zich aan weerszijden daarvan. De ronde +heuvels, door een schralen plantengroei slechts gedeeltelijk beschut, +zijn doorploegd met tallooze kleine geulen, die een eigenaardigen +lichtrooden grond ontblooten. Hierdoor, en ook door de lage gewitte +huizen met pannen daken, herinnerde het gezicht mij aan Santa Cruz +op Tenerife. In noordwestelijke richting zijn eenige fraaie vluchtige +kijkjes op het Andes-gebergte; maar deze bergen schijnen veel hooger, +als men hen van de naburige heuvels ziet; de groote afstand, waarop zij +liggen, laat zich dan gemakkelijk begrijpen. De vulkaan Aconcagua is +bijzonder indrukwekkend. Dit reusachtige en onregelmatig kegelvormige +gevaarte heeft eene hoogte, welke die van den Chimborazo overtreft; +want uit metingen, door de officieren van de Beagle verricht, bleek +dat zijne hoogte niet minder dan 23.090 voet was. [228] Van dit punt +bekeken, danken de Andes hunne schoonheid echter grootendeels aan +den dampkring waardoor zij gezien worden. Het was bewonderenswaardig, +als de zon in den Stillen Oceaan onderging, te zien hoe helder hunne +zigzagvormige omtrekken onderscheiden konden worden, en toch hoe +afwisselend en fijn hunne kleurschakeeringen waren. + +Hier had ik het geluk Mr. Richard Corfield te ontmoeten, een oud-vriend +en schoolmakker, aan wiens gastvrijheid en vriendelijkheid ik veel +verschuldigd ben, daar hij mij, zoolang de Beagle zich in Chili +ophield, een hoogst aangenaam logies verschafte. De onmiddellijke +omgeving van Valparaiso levert voor den natuuronderzoeker niet heel +veel op. Gedurende den langen zomer blaast de wind voortdurend +uit het zuiden en op eenigen afstand van het strand, zoodat er +dan nooit regen valt; maar in de drie wintermaanden regent het +overvloedig. Dientengevolge is de plantengroei zeer schraal: behalve +in sommige dalen, zijn er geen boomen; alleen zijn de minder steile +gedeelten der heuvelreeks hier en daar met wat gras en eenige lage +struiken begroeid. Zoo wij bedenken, dat 350 mijlen ver naar het zuiden +de helling van het Andes-gebergte geheel achter een ondoordringbaar +woud verscholen ligt, is de tegenstelling zeer merkwaardig. Bij het +verzamelen van voorwerpen op het gebied der natuurlijke historie, +deed ik vele verre wandelingen. Voor oefening biedt het land eene +gezochte gelegenheid. Er zijn vele zeer fraaie bloemen; en evenals in +de meeste andere droge klimaten, bezitten de planten en heesters sterke +en eigenaardige geuren, die zich zelfs aan de kleêren meedeelden, +als men tusschen die planten door drong. Er kwam geen einde aan +mijne verwondering, toen het alle dagen even mooi weer was. Welk een +verschil maakt het klimaat op ons levensgenot! Hoe geheel anders zijn +de gewaarwordingen, als men zwarte bergen ziet die half in wolken zijn +gehuld, of eene bergketen zooals de Andes door den lichtblauwen damp +van een fraaien dag! Het een moge voor eenigen tijd zeer verheven zijn; +het andere biedt ons al vroolijkheid en levenslust. + +[14 Augustus.] + +Dezen dag ondernam ik een tocht te paard, met het doel de +benedengedeelten van het Andes-gebergte, die slechts in dezen tijd van +het jaar niet door de wintersneeuw ontoegankelijk zijn, geologisch te +onderzoeken. Den eersten dag reden wij in noordelijke richting langs +de kust. Toen het donker was, bereikten wij de Hacienda van Quitero, +het landgoed dat vroeger aan lord Cochrane [229] behoorde. Het doel +mijner komst alhier was de groote schelpenlagen te zien, die eenige +yards boven den zeespiegel liggen en tot kalk verbrand worden. Van +de rijzing dezer geheele kustlijn bestaan ondubbelzinnige bewijzen; +ter hoogte van enkele honderden voeten liggen talrijke oud-typische +schelpen, en ik vond zelfs eenige op 1300 voet. Deze schelpen liggen +òf los aan de oppervlakte, òf in een roodachtig zwarten plantaardigen +grond. Bij onderzoek met den microscoop vond ik tot mijne groote +verrassing, dat deze plantaardige grond werkelijk zeemodder is, +vol kleine deeltjes van organische lichamen. + +[15 Augustus.] + +Wij reden naar het Quillota-dal terug. De streek was hoogst +aangenaam--juist wat de dichters "landelijk" zouden noemen: groene +open grasvelden, gescheiden door kleine dalen met riviertjes, en op +de heuvelhellingen hier en daar eenige hutten, waarschijnlijk van de +schaapherders. Wij waren verplicht den kam van den Chilicauquen over +te trekken. Aan den voet hiervan stonden vele fraaie, altijd groene +woudboomen; maar deze bloeiden alleen in de ravijnen, waar stroomend +water was. Wie alleen het land in de nabijheid van Valparaiso gezien +had, zou zich nooit hebben voorgesteld dat er zulke schilderachtige +plekjes in Chili waren. Zoodra wij den rand der Sierra bereikten, +lag het Quillota-dal vlak onder onze voeten. Het uitzicht was +merkwaardig om den rijkdom van kweekgewassen. Het dal is zeer breed +en geheel vlak, zoodat de bevloeiing overal gemakkelijk is. De kleine +vierkante tuinen bevatten overvloed van oranje- en olijfboomen, en +alle soorten groenten. Aan alle kanten verrijzen reusachtige naakte +bergen, die door hunne tegenstelling den bonten aanblik van het dal +nog aantrekkelijker maken. Wie "Valparaiso" het "Paradijsdal" noemde, +moet ongetwijfeld aan Quillota hebben gedacht. Wij staken over naar +de Hacienda de San Isidro, die aan den voet van den Klokberg ligt. + +Chili is, gelijk men op de kaarten zien kan, eene smalle strook lands +tusschen de Cordilleras en den Stillen Oceaan, welke strook op hare +beurt door talrijke bergreeksen wordt doorsneden, die in dit gedeelte +evenwijdig loopen met de hoofdketen. Tusschen deze bergketens en +de groote Cordilleras strekt zich eene reeks vlakke dalkommen, die +meest met nauwe uitgangen in elkander loopen, tot ver naar het zuiden +uit. Daarin liggen de voornaamste steden, als San Felipe, Santiago, +San Fernando en andere. Ik twijfel niet of deze dalkommen of vlakten +zijn, evenals de horizontale dwarsdalen (bijv. het Quillota-dal) +die ze met de kust verbinden, de bodems van oude inhammen en diepe +baaien, van gelijken aard als die welke nu elk deel van Vuurland +en de westkust doorsnijden. Chili moet in vroegere tijdperken, wat +de verdeeling van zijn land en water betreft, op laatstgenoemd land +geleken hebben. Treffend bleek die gelijkenis nu en dan, wanneer een +vlakke mistbank al de lagere gedeelten van het land als met een mantel +bedekte. Wanneer de witte damp in de ravijnen kronkelde, bood hij eene +fraaie voorstelling van kleine kreken en baaien; en een eenzaam hier +en daar opduikend heuveltje toonde, dat het daar vroeger als eilandje +gestaan had. De tegenstelling dezer vlakke dalen en dalkommen met de +onregelmatig gevormde bergen, gaven aan het landschap een kenmerk, +dat nieuw en zeer belangwekkend voor mij was. + +De natuurlijke glooiing dezer vlakten naar den zeekant maakt de +bevloeiing er van zeer gemakkelijk, en dientengevolge zijn zij +bijzonder vruchtbaar. Zonder die bewatering zou het land bijna niets +voortbrengen, want den geheelen zomer door is de lucht onbewolkt. De +bergen en heuvels zijn hier en daar met struiken en lage boomen +bedekt; maar dezen uitgezonderd, is de plantengroei zeer arm. Elk +landeigenaar in het dal bezit een zekere uitgestrektheid heuvelland, +waar zijn half wild vee in grooten getale rondzwerft om genoegzaam +gras te vinden. Eens in het jaar is er een groote rodeo, [230] als +wanneer al het vee naar het dal gedreven, geteld en gemerkt wordt, +en men een zeker aantal afzondert voor vetmesting in de bevloeide +velden. Tarwe wordt op ruime schaal gekweekt, benevens zeer veel maïs; +maar het voornaamste voedingsmiddel van den gewonen arbeider is eene +soort boon. De boomgaarden brengen een overvloedigen voorraad perziken, +vijgen en druiven voort. Bij al deze voordeelen moest het den bewoners +van het land meer voor den wind gaan dan wel het geval is. + +[16 Augustus.] + +De mayordomo [231] van de hacienda was zoo goed mij een gids en +versche paarden te geven; en zoo gingen wij des morgens op weg om de +Campana of Klokberg te bestijgen, die 6400 voet hoog is. De paden +waren zeer slecht; maar zoowel de geologische gesteldheid van het +terrein als het landschap zelf beloonden ruimschoots de moeite. Des +avonds bereikten wij eene bron, Agua del Guanaco genoemd, die op eene +aanzienlijke hoogte ligt. Deze naam moet van ouden oorsprong zijn, +want het is zeer vele jaren geleden, dat een guanaco het water uit +die bron dronk. Gedurende de beklimming merkte ik op, dat aan de +noordelijke helling niets dan struiken groeiden, aan de zuidelijke, +echter, een bamboesriet van omstreeks 15 voet hoogte. Op enkele +plaatsen stonden palmboomen, en met verbazing zag ik er een op eene +hoogte van minstens 4500 voet. Deze palmen zijn leelijke boomen in +hunne familie. Hun stam is zeer breed en zonderling gevormd, daar hij +in het midden dikker is dan aan den voet of top. In sommige gedeelten +van Chili zijn zij buitengewoon talrijk, en wegens eene soort stroop, +die uit hun sap gemaakt wordt, gezocht. Op een landgoed bij Petorca +trachtte men hen te tellen, doch moest dit opgeven, toen men een +cijfer van vele honderdduizenden bereikt had. Vroeg in de lente (in +Augustus) worden ieder jaar vele palmen geveld; en als de stam op den +grond ligt, wordt zijn bladerkroon gesnoeid. Onmiddellijk begint dan +het sap uit het boveneinde te vloeien, hetgeen eenige maanden lang +aanhoudt. Men moet echter elken morgen een dun laagje van dat einde +afschaven, om eene versche oppervlakte te ontblooten. Een goede +boom zal 90 gallons (ongeveer 409 lit.) geven; en dit alles moet +in de vaten van den schijnbaar drogen stam gezeten hebben. Naar men +zegt, vloeit het sap veel sneller op dagen van fellen zonneschijn; +ook beweert men, dat het volstrekt noodig is zorg te dragen, dat de +boom bij het omhakken met zijn top naar boven op de helling van den +heuvel valt; want valt hij de helling af, dan zal er bijna geen sap +uitvloeien. Oppervlakkig zou men denken, dat in het laatste geval, +door de zwaartekracht, de werking versterkt in plaats van verzwakt +zou worden. Door koking wordt het sap verdikt en dan stroop genoemd, +waarop het in smaak zeer veel gelijkt. + +Wij ontzadelden onze paarden bij de bron, en maakten ons gereed den +nacht door te brengen. Het was eene schoone avond, en de lucht was +zoo helder, dat de masten der in de baai van Valparaiso voor anker +liggende schepen duidelijk als kleine zwarte strepen te onderkennen +waren, hoewel de afstand niet minder dan 26 geographical miles (48.2 +kilom.) bedroeg. Een schip, dat met volle zeilen de landtong omvoer, +vertoonde zich als een heldere witte stip. Anson [232] laat op zijn +tocht veel verwondering blijken over den afstand, waarop zijne schepen +van de kust uit gezien werden; doch hij hield niet voldoende rekening +met de hoogte van het land en de groote doorschijnendheid der lucht. + +Het ondergaan der zon was prachtig. Terwijl de dalen in diepe +duisternis lagen, vertoonden de besneeuwde Andes-toppen eene +robijnkleurige tint. Toen het donker was, maakten wij onder een klein +priëel van bamboes vuur, braadden onze charqui (reepjes gedroogd +ossevleesch) [233] dronken onze maté, en waren recht op ons gemak. Er +ligt eene onuitsprekelijke bekoring in zulk een leven in de open +lucht. De avond was kalm en stil; alleen hoorde men nu en dan het +schelle geluid van de bergbizcacha, en den zwakken kreet van den +geitenmelker (Caprimulgus europaeus). [234] Behalve dezen, bewonen +weinige vogels of zelfs insecten deze droge, verschroeide bergen. + +[17 Augustus.] + +Des morgens beklommen wij den ruwen klomp groensteen, die den top +bedekt. Zooals vaak gebeurt, was dit gesteente zeer verbrokkeld en +lag in groote hoekige stukken verspreid. Ik ontdekte echter eene +merkwaardige bijzonderheid, nl. dat vele oppervlakken alle graden +van verschheid vertoonden: sommige steenen schenen den vorigen +dag gebroken te zijn, op andere hadden zich zoo even korstmossen +neergezet, of daar reeds lang gegroeid. Ik geloofde zoo stellig, +dat dit aan de vele aardbevingen moest worden toegeschreven, dat ik +lust gevoelde van elken lossen stapel weg te loopen. Daar men zich in +dergelijke feiten zeer licht vergist, twijfelde ik aan de juistheid +er van, totdat ik den berg Wellington op Van-Diemensland besteeg, +waar geene aardbevingen voorkomen; en daar zag ik den bergtop even +zoo samengesteld en verbrokkeld, met dit verschil, dat het scheen of +alle brokken duizenden jaren geleden zoo waren neergeworpen, als zij +nu lagen. + +Wij brachten den dag op den top door; en nooit smaakte ik zoo volop +genot als toen. Ik zag Chili, begrensd door de Andes en den Stillen +Oceaan, als op eene landkaart voor mij. Het genot van dit op zichzelf +reeds schoone panorama werd verhoogd door de vele beschouwingen, +die zich aan ons opdrongen bij het zien van de Campana-keten met +hare kleinere evenwijdig loopende bergreeksen, en van het breede +Quillota-dal, dat die ketens rechtstreeks snijdt. Wie zou zich +niet verwonderen over de kracht, die deze bergen heeft opgeheven, +en meer nog over de tallooze eeuwen, die voor het doorbreken, uit +den weg ruimen en sloopen van geheele berggevaarten noodig moeten +geweest zijn? Men denke in dat geval aan de uitgestrekte grint- +en sedimentaire lagen van Patagonië, die, als zij op de Andes +werden gestapeld, hunne hoogten met vele duizenden voeten zouden +vermeerderen. Toen ik in dat land was, verwonderde ik mij, dat eene +bergketen zulke groote hoeveelheden steen kon hebben geleverd, zonder +geheel te verdwijnen. Thans moeten wij onze verwondering niet omkeeren, +en twijfelen of de alvermogende tijd in staat is bergen--zelfs de +reusachtige Andes--tot grint en modder te vermalen! + +Het voorkomen van de Cordilleras was anders dan ik verwacht had. De +onderste sneeuwgrens was natuurlijk horizontaal, en juist evenwijdig +met die grens schenen de effen toppen der keten te loopen. Maar op +enkele ver van elkander gelegen punten wees eene groep bergtoppen of +een enkele kegel de plaats aan, waar een vulkaan bestaan had of nog +bestond. Zoodoende geleek de bergketen op een reusachtigen steenen +muur, waarop hier en daar een toren stond, en die het land op de +volmaaktste wijze afsloot. In bijna elk deel van den Klokberg waren +boringen verricht, om te trachten goudgroeven te openen. De delfwoede +had bijna geen enkele plek in Chili onaangeroerd gelaten. + +Ik bracht den avond door zooals te voren, in gesprek met mijne twee +metgezellen om het wachtvuur. De Guasos van Chili, die overeenkomen +met de Gauchos van de Pampas, zijn echter een geheel ander slag +menschen. Van deze twee landen is Chili het beschaafdere, en +bijgevolg hebben zijne inwoners veel van hun persoonlijk karakter +verloren. Verschillen in rangen komen veel scherper uit. De Guaso +beschouwt volstrekt niet elk mensch als zijns gelijke. Zeer verwonderde +het mij te zien, dat mijne metgezellen niet tegelijk met mij wilden +eten. Dit gevoel van ongelijkheid is een noodzakelijk gevolg van het +bestaan eener vermogens-aristocratie. Men zegt, dat zeer enkele van de +groote landeigenaars vijf- tot tienduizend pond sterling jaarlijksch +inkomen bezitten: welk verschil in rijkdom, naar ik geloof, in +geen der verschillende landen ten oosten van de Andes gevonden zal +worden. Een reiziger vindt hier niet die onbeperkte gastvrijheid, +welke alle betaling weigert; toch wordt zij zoo vriendelijk aangeboden, +dat men haar zonder schroom kan aanvaarden. Bijna elk huis in Chili +zal u des nachts opnemen, doch men verwacht, dat ge des morgens +eene kleinigheid zult geven; en zelfs een rijk man zal twee of +drie shillings aannemen. De Gaucho is een "fatsoenlijk man," een +gentleman, al is hij ook een moordenaar; de Guaso is in vele opzichter +beter, maar tevens een alledaagsch man uit het volk. Ofschoon beide +mannen hetzelfde beroep hebben, verschillen zij in hunne gewoonten +en kleeding; en de eigenaardigheden die elk bezit, zijn in de +wederzijdsche landen algemeen. De Gaucho schijnt één te zijn met zijn +paard, en versmaadt alle krachtsinspanning, wanneer hij op den rug van +het dier zit; den Guaso kan men huren om als arbeider in het veld te +werken. De eerste leeft geheel van dierlijk voedsel; de laatste bijna +geheel van planten. Hier zien wij niet de witte laarzen, de wijde +onderbroek en scharlakenroode chilipa--het schilderachtige kostuum +der Pampas. Hier wordt de gewone broek door zwart- en groen-sajetten +slobkousen bedekt. Bij beiden echter is de poncho in gebruik. Bij den +Guaso zijn het meest de sporen in eere, die overdreven groot zijn. Ik +mat er een, waarvan het wieltje zes inches middellijn had en aan den +omtrek meer dan dertig punten telde. De stijgbeugels zijn op gelijke +schaal, en bestaan elk uit een vierkant gebeiteld stuk hout, dat, +ofschoon uitgehold, nog drie of vier pounds weegt. De Guaso is met +den lazo misschien meer bedreven dan de Gaucho, maar de geaardheid +van zijn land brengt mede, dat hij het gebruik der bolas niet kent. + +[18 Augustus.] + +Wij daalden den berg af, en gingen voorbij eenige kleine gehuchten +met riviertjes en fraai geboomte. Nadat wij in dezelfde hacienda +hadden geslapen als te voren, reden wij op de twee volgende dagen +het dal in en bereikten zoo Quillota, dat meer een verzameling van +kweektuinen dan eene stad is. De boomgaarden waren schoon en vertoonden +eene aaneenschakeling van perzikbloesems. Ook zag ik op een of twee +plaatsen den dadelpalm. Dit is een statige boom, en ik geloof dat +eene groep daarvan in hunne oorspronkelijke Aziatische of Afrikaansche +woestijnen een prachtigen aanblik moet opleveren. Ook reden wij door +San Felipe, eene aardige uitgebouwde stad, evenals Quillota. Op dit +punt verwijdt zich het dal tot een dier groote ruimten of vlakten, die +tot aan den voet der Cordilleras reiken, en, gelijk wij gezegd hebben, +zulk een merkwaardig deel van het landschap in Chili uitmaken. Des +avonds bereikten wij de mijnen van Jajuel, gelegen in een ravijn ter +zijde van de groote keten. Ik bleef hier vijf dagen. Mijn gastheer, de +hoofdopzichter der mijn, was een schrander maar eenigszins onwetend +mijnwerker uit Cornwallis. Hij had eene Spaansche vrouw getrouwd en was +niet van plan naar zijn land terug te keeren; maar zijne bewondering +voor de mijnen van Cornwallis kende nog steeds geen grenzen. Onder +vele andere vragen die hij mij deed, was ook deze: + +"Nu George Rex dood is, hoeveel blijven er van de familie Rex nog +in leven?" + +Deze "Rex" moet stellig een bloedverwant zijn van den grooten schrijver +Finis, die alle boeken schreef! [235] + +De mijnen van Jajuel zijn kopermijnen, en al het erts verscheept +men naar Swansea in Glamorganshire (Wallis), waar het gesmolten +wordt. Zoodoende hebben deze mijnen een bijzonder kalm aanzien, +vergeleken bij die in Engeland; geen rook, geen ovens of groote +stoomwerktuigen verstoren de stilte der naburige bergen. + +Het Chileensche gouvernement, of liever de oude Spaansche wet moedigt +op allerlei wijzen het zoeken naar mijnen aan. De ontdekker mag, +tegen betaling van vijf shillings, eene mijn ontginnen op welken +grond ook, en mag haar twintig dagen lang zelfs in den tuin van een +ander beproeven, voordat hij die som betaalt. + +Men weet thans, dat de Chileensche manier van mijnontginning +de goedkoopste is. Mijn gastheer zegt, dat de twee voornaamste +verbeteringen die de vreemdelingen hebben ingevoerd, geweest zijn: +1o. reductie van de koperpyrieten door voorafgaande roosting; +(de Engelsche mijnwerkers zagen namelijk, bij hunne komst in +Chili, tot hunne groote verbazing, dat dit erts als waardeloos werd +weggeworpen); 2o. het fijnstampen en wasschen van de slakken uit de +oude ovens--een proces waardoor een overvloed van metaaldeeltjes +gewonnen wordt. Inderdaad heb ik eene lading van zulke sintels +door muilezels naar de kust zien brengen, ter verzending naar +Engeland. Maar het eerste geval is wel het meest merkwaardige. De +Chileensche mijnwerkers waren zoo overtuigd, dat koperpyrieten geen +metaaldeeltjes bevatten, dat zij de Engelschen om hunne onwetendheid +uitlachten; maar dezen lachten op hunne beurt, en kochten de rijkste +aderen voor enkele dollars. Het is zeer zonderling, dat in een land +waar de mijnontginning vele jaren lang op uitgebreide schaal gedreven +wordt, zulk eene eenvoudige bewerking, als zacht roosten van het +erts voor de smelting om de zwavel te verwijderen, nooit ontdekt +is geworden. Ook heeft men in enkele eenvoudige werktuigen eenige +verbeteringen aangebracht; maar zelfs nu nog wordt uit sommige mijnen +het water verwijderd door mannen, die het in lederen zakken door de +schacht naar boven brengen! + +De arbeiders werken zeer hard. Er wordt hun weinig tijd voor hunne +maaltijden gegund; in zomer en winter beginnen zij met het aanbreken +van den dag, en eindigen als het donker is. Zij worden betaald met +éen pond sterling 's maands, en hebben bovendien den kost, die bij +het ontbijt uit zestien vijgen en twee kleine broodjes, bij het +middagmaal uit gekookte boonen, en bij het avondeten uit kliekjes +geroosterde tarwekorrels bestaat. Vleesch proeven zij bijna nooit; +en van de twaalf pond 's jaars moeten zij zich kleeden en hun gezin +onderhouden. De arbeiders die in de mijn zelve werken, hebben 25 +shillings per maand, en ontvangen een kleine portie charqui. Maar +deze mannen komen slechts eens in de veertien dagen of drie weken +uit hunne zwarte onderaardsche verblijven. + +Gedurende mijn oponthoud alhier genoot ik volop van het dolen over +deze reusachtige bergen. De geologische gesteldheid was, zooals men +denken kan, zeer belangwekkend. De gebroken en samengebakken rotsen +met hare tallooze doorsnijdingen van groensteen-dijken, getuigden welke +beroeringen vroeger hadden plaats gehad. Het landschap geleek veel op +dat bij de Campana in het Quillota-dal: dorre naakte bergen, waarop +hier en daar wat struikgewas met schraal gebladerte. De cactussen, +of liever de Opuntia's, waren hier zeer talrijk. Ik mat er een van +bolvormige gedaante, die zes voet en vier inches in omtrek had, +de dorens medegerekend. De hoogte der gewone cilindrische vertakte +soort bedraagt 12 tot 15 voet; en de omtrek der takken met de dorens +3 en 4 voet. + +Een hevige sneeuwval in het gebergte belette mij op de laatste +twee dagen eenige belangrijke uitstappen te doen. Ik trachtte een +meer te bereiken, dat de inwoners, om eene of andere onverklaarbare +reden, voor een zeearm houden. Eens, in een zeer droog jaargetijde, +stelde men voor eene poging te doen om van daaruit een kanaal voor +watertoevoer te graven; doch na beraad verklaarde de geestelijke dat +dit te gevaarlijk was, daar geheel Chili zou onderloopen, indien, +zooals algemeen ondersteld werd, het meer met den Stillen Oceaan in +verbinding stond. Wij stegen tot eene aanzienlijke hoogte, maar konden, +door de samengewaaide sneeuw die ons omringde, dit wonderlijke meer +niet bereiken, en aanvaardden met eenige moeite den terugtocht. Ik +dacht, dat wij onze paarden zouden verliezen, want wij konden niet +nagaan hoe diep de sneeuw was; en de dieren die bij den teugel werden +geleid, konden niet anders dan springende vooruitkomen. De donkere +lucht bewees, dat zich nieuwe sneeuwwolken samenpakten, zoodat wij +niet weinig in onzen schik waren een heenkomen te vinden. Nauwelijks +bereikten wij den voet, of de bui barstte los, en het was een geluk +voor ons, dat dit niet drie uren vroeger op den dag gebeurde. + +[26 Augustus.] + +Wij verlieten Jajuel en reden opnieuw het dal van San Felipe in. Het +was een echt Chileensche dag: een verblindend lichte hemel, en een +volkomen heldere lucht. Het dikke en gelijkmatige dek van versch +gevallen sneeuw maakte het gezicht op den vulkaan Aconcagua en de +groote keten inderdaad prachtvol. Wij waren nu op weg naar Santiago, +de hoofdstad van Chili. Wij trokken over de Cerro del Talguen, en +sliepen in een kleinen rancho. Sprekende over den toestand van Chili +in vergelijking met andere landen, zeide onze gastheer gelaten: + +"Sommige menschen zien met twee oogen, anderen met een; maar ik voor +mij geloof, dat Chili met geen van beiden ziet." + +[27 Augustus.] + +Nadat wij een aantal lage bergjes waren overgetrokken, daalden wij +af in de kleine door land ingesloten Guitron-vlakte. In dalkommen, +zooals deze, die een- tot tweeduizend voet boven zee liggen, groeien +zeer talrijke, doch weinig ontwikkelde acacia's, die op grooten +afstand van elkander staan en tot twee species behooren. Eene andere +kenmerkende bijzonderheid in het landschap dezer dalkommen is, dat men +deze boomen nooit nabij de zeekust vindt. Wij trokken over een lagen +bergrug, welke Guitron scheidt van de groote vlakte waarop Santiago +ligt. Hier was het uitzicht in hooge mate verrassend: eene doodsche, +effene vlakte, gedeeltelijk met acacia-bosschen bedekt, en in de +verte de stad, die horizontaal aan den voet der Andes grensde, welker +besneeuwde toppen in de avondzon blonken. Bij den eersten aanblik was +het volkomen duidelijk, dat deze vlakte den bodem eener voormalige +binnenzee vormde. Zoodra wij op den vlakken weg waren, zetten wij +onze paarden in galop, en bereikten voordat het donker was de stad. + +Ik bleef een week in Santiago en genoot zeer veel. Des morgens reed +ik naar verschillende plaatsen op de vlakte, en des avonds at ik +bij verschillende Engelsche kooplieden, wier gastvrijheid te dezer +stede wel bekend is. Een nooit falende bron van genoegen was het +afdalen langs den kleinen rotsheuvel Santa Lucia, die midden in de +stad uitloopt. De streek is inderdaad hoogst verrassend en, zooals ik +gezegd heb, zeer eigenaardig. Naar men mij bericht, dragen de steden +in de groote Mexicaansche hoogvlakte hetzelfde kenmerk. Van de stad +heb ik niets bijzonders te zeggen; zij is niet zoo fraai en groot als +Buenos Aires, maar volgens hetzelfde plan gebouwd. Ik kwam hier langs +een omweg naar het noorden, en besloot nu door een eenigszins langeren +tocht, ten zuiden van den rechten weg, naar Valparaiso terug te keeren. + +[5 September.] + +Op het midden van den dag kwamen wij aan een der uit huiden +vervaardigde hangbruggen over de Maypu--eene breede schuimende rivier, +enkele leagues ten zuiden van Santiago gelegen. Deze bruggen zijn +zeer ellendig ingericht. De weg, die de kromming der hangtouwen volgt, +is gemaakt van dicht bij elkander geplaatste bundels takken. Hij was +vol gaten, en slingerde tamelijk dreigend, zelfs onder het gewicht van +een man met zijn paard aan den teugel. Des avonds bereikten wij eene +geriefelijke pachterswoning, waar ik verscheidene zeer lieve segnoritas +ontmoette. Toen deze vernamen, dat ik louter uit nieuwsgierigheid +eene harer kerken was binnengegaan, ontstelden zij zeer. + +"Waarom wordt u geen christen, segnor Darwin? Onze godsdienst berust +op zekere grondslagen," zeiden zij mij. + +Of ik haar al verzekerde, dat ik eene soort van christen was, wilden +zij hier niet van hooren en beriepen zich op mijne eigene woorden. + +"U zegt immers, dat uwe geestelijken en bisschoppen trouwen, niet +waar?" + +De ongerijmdheid, dat een bisschop eene vrouw had, trof haar +bijzonder. Ternauwernood wisten zij of zij om zulk eene gruweldaad +eens hartelijk moesten lachen, dan wel zich ergeren. + +[6 September.] + +Wij trokken regelrecht zuidwaarts en sliepen te Rancagua. De weg liep +door eene effen maar smalle vlakte, aan den eenen kant door hooge +heuvels, aan den anderen kant door de Cordilleras begrensd. Den +volgenden dag sloegen wij het dal in van de Rio Cachapual, waarin +de sedert lang om hare geneeskrachtige eigenschappen vermaarde heete +bronnen van Cauquenes gelegen zijn. In de minder bezochte gedeelten +worden de hangbruggen gedurende den winter, als de rivieren laag zijn, +meestal weggenomen. Zulks was ook het geval in de Rio Cachapual-vallei, +zoodat wij genoodzaakt waren te paard den stroom over te steken. Dit +is vrij onaangenaam, wijl het schuimende water, dat echter niet diep +is, zoo snel door het bed van groote, ronde steenen loopt, dat het +hoofd er van duizelt, en het zelfs moeilijk is te zien of het paard +voortloopt dan wel stilstaat. Des zomers, als de sneeuw smelt, zijn +de stroomen geheel ontoegankelijk; hunne kracht en onstuimigheid zijn +dan buitengewoon groot, gelijk duidelijk te zien was aan de merken, +die zij hadden achtergelaten. Des avonds bereikten wij de bronnen, +waar wij vijf dagen bleven--de twee laatste, omdat de hevige regen ons +terughield. De gebouwen bestaan uit een vierkant van armzalige kleine +hutten, elk met ééne tafel en een bank. Zij liggen in eene enge en +diepe vallei even buiten de centrale keten van het Andes-gebergte. Het +is een rustig, eenzaam plekje met een overvloed van wild natuurschoon. + +De minerale bronnen van Cauquenes ontspringen op eene +dislocatie-spleet, [236] welke door eene groep gelaagde steenen +loopt. Alles te zamen verraadt de werking van hitte. Eene aanzienlijke +hoeveelheid gas, vergezeld van water, ontsnapt voortdurend uit +dezelfde openingen. Ofschoon de bronnen slechts enkele yards van +elkander liggen, hebben zij zeer verschillende temperaturen; en +dit schijnt het gevolg te wezen van eene ongelijke bijmenging van +koud water, want die met de laagste temperatuur hebben bijna geen +mineralen smaak. Na de vreeselijke aardbeving in 1822 hielden de +bronnen op te vloeien, en duurde het bijna een jaar voordat het water +terugkeerde. Ook de aardbeving van 1835 had eene groote uitwerking op +ze, want hare temperatuur daalde plotseling van 118° tot 92°. [237] +Er is reden om te onderstellen, dat minerale wateren welke diep uit +de ingewanden der aarde ontspringen, altijd meer door onderaardsche +werkingen worden gestoord, dan die nabij de oppervlakte. De man, +die de bronnen bewaakte, verzekerde mij, dat het water des zomers +heeter en overvloediger is dan des winters. De eerste omstandigheid +had ik verwacht op grond van de geringere bijmenging van koud water +in het droge jaargetijde; maar de laatste verklaring schijnt zeer +vreemd en tegenstrijdig. De periodieke toeneming in den zomer, als er +geen regen valt, kan, dunkt mij, alleen door het smelten van de sneeuw +worden verklaard, ofschoon de bergen, die in dat jaargetijde met sneeuw +bedekt zijn, drie of vier leagues van de bronnen af liggen. Ik heb geen +reden om aan de geloofwaardigheid van mijn berichtgever te twijfelen, +die verscheidene jaren op dezelfde plek heeft gewoond, en met de zaak +dus wel bekend moet zijn. Is het geval waar, dan is het stellig zeer +zonderling; want wij mogen aannemen, dat het sneeuwwater, als het door +de poreuze lagen tot de warme onderaardsche ruimten is doorgedrongen, +langs de lijn der verzette en ingespoten [238] gesteenten te Cauquenes +weer naar de oppervlakte wordt gedreven; en de regelmatigheid van +het verschijnsel zou dan een aanwijzing zijn, dat er in deze streek +op geen zeer groote diepte gesmolten gesteente voorkwam. + +Op zekeren dag reed ik het dal in naar de verst bewoonde plek. Dicht +voorbij deze plek verdeelt de vallei zich in twee vervaarlijke +ravijnen, welke diep in de groote bergketen dringen. Ik beklom +een steilen top van misschien meer dan 6000 voet hoogte. Hier, +gelijk trouwens op alle punten, ontrolde zich een panorama, dat de +grootste belangstelling verdiende. Het was door een dezer ravijnen, dat +Pincheira Chili binnentrok en de naburige landstreek verwoestte. Deze +is dezelfde persoon, wiens aanval op eene estancia aan de Rio Negro +ik reeds vroeger (Hoofdstuk IV, deel I) beschreven heb. Hij was een +gedeserteerde Spaansche kleurling, die eene talrijke bende Indianen +bijeenbracht, en zich bij eene rivier in de Pampas vestigde. Aan +geen van de troepen, die uitgezonden waren om hem te zoeken, gelukte +het zijn schuilplaats te vinden. Van dit punt ging hij op weg, trok +over de Cordilleras langs passen welke vóor hem door niemand waren +betreden, verwoestte de pachterswoningen en dreef het vee naar zijn +schuilhoek. Pincheira was een verbazend ruiter, en hij maakte al zijne +manschappen even kloek, doordien hij zonder genade elk neerschoot, +die aarzelde hem te volgen. Het was tegen dezen man en andere zwervende +Indiaansche stammen, dat Rosas den verdelgingskrijg begon. + + + +[13 September.] + +Wij verlieten de bronnen van Cauquenes, sloegen weder den grooten +weg in, en sliepen aan de Rio Claro. Van dit punt reden wij naar +de stad San Fernando. Voordat wij hier aankwamen, had het laatste +door land ingesloten keteldal zich verruimd tot eene groote vlakte, +die zich zoover zuidwaarts uitstrekte, dat het was als zag men de +besneeuwde toppen der meer verwijderde Andes boven den horizon der +zee liggen. San Fernando ligt 40 leagues van Santiago, en was mijn +verste punt zuidwaarts, want hier wendden wij ons rechthoekig naar +de kust. Wij sliepen bij de goudmijnen van Yaquil, geëxploiteerd door +zekeren Nixon: een welopgevoeden Amerikaan, aan wiens vriendelijkheid +ik gedurende mijn vierdaagsch verblijf in zijn huis veel verschuldigd +ben. Den volgenden morgen reden wij naar de mijnen, die eenige leagues +ver bij den top van een hoogen heuvel zijn gelegen. Onderweg zagen wij +terloops het Tagua-meer, vermaard om zijne drijvende eilanden, waarvan +Gay eene beschrijving heeft gegeven. [239] Deze eilanden bestaan uit +stengels van allerlei doode planten, die zich dooreenslingeren en +waarop andere levenden wortel schieten. Meestal zijn zij cirkelvormig, +bij eene dikte van 4 tot 6 voet, waarvan het grootste gedeelte onder +water ligt. Steekt de wind op, dan drijven zij van den eenen kant +van het meer naar den anderen, en nemen dikwijls vee en paarden als +passagiers mede. Toen wij aan de mijn kwamen, stond ik getroffen over +het bleeke uiterlijk van vele arbeiders. Op mijne vraag aan Nixon hoe +hunne leefwijze was, vertelde hij mij het volgende. De mijn is 450 +voeten diep, en elk arbeider draagt omstreeks 200 Eng. ponden gewicht +aan steenen naar boven. Met dezen last moeten zij tegen boomstammen +opklimmen, welke in eene zigzaglijn in de schacht staan, en waarin +kruiselings kepen zijn gehakt. Zelfs baardelooze jongelieden, 18 +en 20 jaren oud en met weinig ontwikkelde spieren (ik kon dit zien, +daar zij slechts een broek aan het naakte lichaam hadden), klimmen +met dezen zwaren last uit ongeveer dezelfde diepte. Een sterk man, +die aan dit werk niet gewoon is, baadt reeds in zijn zweet als hij +niet meer dan zijn eigen lichaam naar boven behoeft te dragen. Bij +dezen zeer harden arbeid leven zij geheel van gekookte boonen en +brood. Liever zouden zij alleen brood hebben; maar wijl hun meester +in den waan is, dat zij van brood alleen zoo hard niet kunnen werken, +behandelen zij hen als paarden en laten hen boonen eten. Het loon is +hier iets hooger dan in de mijnen van Jajuel, nl. 24 tot 28 shillings +per maand. Zij verlaten de mijnen slechts eenmaal in de drie weken, +en blijven dan twee dagen bij hun gezin. Er bestaat hier een zeer +krasse maatregel, die voor den opzichter echter van veel nut is. De +eenige weg om goud te stelen is, dat men stukken erts wegbergt, en, +zoodra er gelegenheid is, naar buiten brengt. Telkens als de mayordomo +zulk een verborgen stuk ontdekt, wordt de volle waarde er van op de +loonen van alle arbeiders verhaald, zoodat deze wel genoodzaakt zijn +op elkander toezicht te houden, tenzij dat allen samenspannen. + +Als het erts naar den molen is gebracht, wordt het tot een uiterst fijn +poeder vermalen; door wassching verwijdert men de lichtere deeltjes, +en eindelijk wordt door amalgamatie het stofgoud gebonden. Volgens +de beschrijving is het wasschen eene zeer eenvoudige bewerking; +maar het is interessant te zien hoe gemakkelijk het poedervormige +moedergesteente van het metaal zelf gescheiden wordt, door nauwkeurige +regeling van den waterstroom naar het soortelijk gewicht van het +goud. De slib die uit de molens komt, wordt in vijvertjes verzameld, +waar zij bezinkt; nu en dan wordt zij hieruit verwijderd en op +een zelfden hoop geworpen. Dan begint eene reeks van scheikundige +werkingen: verschillende zouten kristalliseeren aan de oppervlakte, +en de massa wordt hard. Nadat zij een jaar of twee zoo gelegen +heeft, wordt zij opnieuw gewasschen, en scheidt dan goud af. Deze +bewerking kan zes- of zevenmaal worden herhaald; maar telkens neemt +de hoeveelheid goud af, en worden de vereischte tusschentijden +langer. [240] Er valt niet aan te twijfelen, of de reeds genoemde +scheikundige werking maakt telkens nieuw goud uit de eene of andere +verbinding vrij. Het ontdekken van eene methode om zulks vóór het +eerste vermalen te doen plaats hebben, zou de waarde van goudertsen +ongetwijfeld vele malen verhoogen. Het is merkwaardig te zien, hoe de +kleine hier en daar verspreide gouddeeltjes, die niet geheel vergaan +zijn, zich eindelijk tot eene merkbare hoeveelheid ophoopen. Kort +geleden kregen eenige mijnarbeiders, die zonder werk waren, verlof +den grond om het huis en de molens af te schrapen; zij wieschen de +aldus verkregen aarde, en scheidden zoo voor eene waarde van dertig +dollars aan goud af. Dit is eene getrouwe kopij van hetgeen in de +natuur plaats heeft. Bergen zijn onderhevig aan verval en slijten, +en met hen de metaaladeren, die zij bevatten. Het hardste gesteente +wordt tot uiterst fijne modder herleid; de gewone metalen oxydeeren, +en beiden worden weggevoerd. Maar goud, platina en enkele anderen +zijn bijna onverwoestbaar, zinken door hun gewicht naar den bodem, +en blijven daar achter. Nadat geheele bergen aldus door de hand der +natuur vermalen, vergruisd en gewasschen zijn, wordt het overschot +metaalhoudend, en acht de mensch het de moeite waard het scheidingswerk +te voltooien. + +Al lijkt de bovengenoemde behandeling van de mijnwerkers ook slecht, +toch wordt het werk gaarne door hen aangenomen, want de toestand der +veldarbeiders is veel slechter. Hunne loonen zijn lager, en zij leven +bijna uitsluitend van boonen. Deze armoede moet hoofdzakelijk worden +toegeschreven aan de leenstelselvormige wijze, waarop het land bebouwd +wordt. De landeigenaar geeft eene kleine plek gronds aan den arbeider, +om daarop te bouwen en te kweeken, en heeft daarvoor dagelijks, +zoolang hij leeft en zonder uitbetaling van loon, het gebruik van +zijne diensten (of van die van een gevolmachtigde). Zoolang een vader +geen volwassen zoon heeft, die met zijn arbeid de rente kan betalen, +is er, behalve op enkele dagen, niemand die voor zijn stuk grond kan +zorgen. Dientengevolge is de diepste armoede een gewoon verschijnsel +onder de landbouwersklasse in Chili. + +In dezen omtrek bevinden zich eenige oude Indiaansche bouwvallen, +en liet men mij een van die doorboorde steenen zien, welke, volgens +Molina, op vele plaatsen in groot aantal worden gevonden. Zij zijn +cirkelvormig, afgeplat, hebben eene middellijn van vijf tot zes +inches, en eene opening in het midden. Algemeen heeft men ondersteld, +dat zij als knoppen van knuppels werden gebruikt, al schijnt hun vorm +ook geenszins voor dat doel geschikt te wezen. Burchell [241] zegt, +dat sommige stammen in Zuid-Afrika wortels opgraven met behulp van +een stok, die aan het eene einde puntig is; een ronde steen met een +gat in het midden, waarin het andere einde van den stok bevestigd is, +verhoogt de kracht en het gewicht er van. Men acht het waarschijnlijk, +dat de Indianen van Chili vroeger een of ander ruw landbouwwerktuig +in gebruik hadden. + +Op zekeren dag kwam er bezoek van een Duitschen verzamelaar in +natuurlijke historie, Renaus geheeten, en bijna tegelijktijdig van een +ouden Spaanschen rechtsgeleerde. Met genoegen hoorde ik het gesprek +aan, dat tusschen hen gevoerd werd. Renaus sprak het Spaansch zoo goed, +dat de oude advocaat hem voor een Chileen hield. De Duitscher vroeg +hem, op mij zinspelende, wat hij wel van den koning van Engeland dacht, +die een geleerde naar Chili zond om hagedissen en kevers te verzamelen, +en steenen te breken. De oude advocaat dacht eene poos ernstig na, +en zeide toen: + +"Dat is niet goed. Hay un gato encerrado aqui (Hier schuilt wat +achter). Niemand is zoo rijk, dat hij menschen kan uitzenden om zulke +prullen te verzamelen. Mij bevalt het niet. Indien een van ons naar +Engeland ging om zulke dingen te doen, gelooft u dan niet dat de +koning van Engeland ons heel spoedig uit zijn land zou zetten?" + +En die oude rechtsgeleerde behoorde, ambtshalve, tot de beter +onderrichte en meer beschaafde klasse! Drie of vier jaren geleden liet +Renaus eenige rupsen in een huis te San Fernando onder bewaking van +een meisje achter, dat ze zou voeden, opdat zij later in kapellen +zouden veranderen. Dit werd ruchtbaar in de stad; de gouverneur +en de geestelijken hielden raad, en meenden dat hier ketterij in +'t spel moest zijn. Diensvolgens werd Renaus bij zijn terugkeer +gevangen genomen. + +[19 September.] + +Wij verlieten Yaquil en volgden de vlakke vallei, waardoor de Rio +Tinderidica vloeit en van gelijken vorm als het Quillota-dal. Ofschoon +deze vallei slechts enkele mijlen ten zuiden van Santiago ligt, is +het klimaat er veel vochtiger, met het gevolg dat er fraaie stukken +weiland zijn, die niet bevloeid worden. Den 20sten volgden wij deze +vallei tot waar zij in eene groote vlakte overging, die van de zee +tot aan het gebergte ten westen van Rancagua reikt. Weldra verdwenen +alle boomen en zelfs de struiken, zoodat de bewoners bijna evenzeer +van brandhout verstoken zijn als die van de Pampas. Daar ik nooit +van deze vlakten gehoord had, stond ik zeer verrast een dergelijk +landschap in Chili te vinden. De vlakten behooren tot meer dan eene +reeks met afwisselende hoogten, en worden door breede dalen met vlakke +bodems doorsneden. Deze beide omstandigheden getuigen, evenals in +Patagonië, van de werking der zee op langzaam rijzend land. In de +steile klippen, die deze dalen begrenzen, zijn eenige groote holen, +die zonder twijfel het eerst door de golven gevormd zijn; een daarvan, +La Cueva del Obispo of Het Bisschopshol genaamd, is beroemd en was +voorheen heilig. Dien dag gevoelde ik mij zeer onwel, en met zoodanig +gevolg, dat ik niet vóór het einde van October hersteld was. + + + +[22 September.] + +Onze tocht leidde voortdurend over groene, boomlooze vlakten. Den +volgenden dag kwamen wij aan een huis bij Navedad aan de zeekust, +waar een rijke haciendero ons onderkomen verschafte. Ik bleef hier de +twee volgende dagen, en besteedde die, ofschoon ik zeer onwel was, aan +het verzamelen van eenige zeeschelpdieren uit het Tertiaire Tijdvak. + + + +[24 September.] + +Thans was onze koers naar Valparaiso gericht, dat ik den 27sten met +veel moeite bereikte, en waar ik tot het einde van October aan mijn +bed gekluisterd bleef. Gedurende dien tijd woonde ik in het huis van +Corfield, wiens vriendelijkheid jegens mij ik niet genoeg in woorden +kan uitdrukken. + + + +Ik zal hier een paar opmerkingen bijvoegen over eenige viervoetige +dieren en vogels van Chili. De Puma of Zuidamerikaansche Leeuw +is hier niet zeldzaam. Dit dier heeft eene groote geographische +verspreiding, en wordt gevonden van af de bosschen aan den evenaar, +in de woestijnen van Patagonië, tot 53° of 54° zuidelijk in de +koude en vochtige streken van Vuurland. Ik heb zijn spoor gezien in +de Cordilleras van Midden-Chili, op eene hoogte van minstens 1000 +voet. In La Plata jaagt de puma voornamelijk op herten, struisvogels, +bizcacha's en andere kleine viervoeters; zelden valt hij daar vee +of paarden aan, en hoogst zelden menschen. In Chili doodt hij echter +vele jonge paarden en runderen, wat waarschijnlijk een gevolg is van +de schaarschheid aan andere viervoetige dieren; ook hoorde ik, dat +twee mannen en eene vrouw door deze dieren gedood waren. Men zegt, +dat de puma zijne prooi altijd doodt, door deze op den schouder te +springen, en dan met een zijner klauwen het hoofd naar achteren te +trekken totdat de halswervels breken. In Patagonië heb ik geraamten +van guanaco's gezien, wier halswervels aldus ontwricht waren. + +Als de puma zijn bekomst heeft gegeten, bedekt hij het lijk met +een aantal groote struiken, en gaat er dan bij liggen waken. Deze +gewoonte is dikwijls oorzaak dat hij ontdekt wordt; want de condors +die in de lucht zweven, komen telkens omlaag om hun deel van het maal +te hebben, worden echter woedend verjaagd en vliegen alle tegelijk +weer op. De Chileensche Guaso weet dan, dat ergens een leeuw zijne +prooi bewaakt. De noodige bevelen worden gegeven, en mannen en honden +snellen ter jacht. Sir F. Head zegt, dat een Gaucho in de Pampas alleen +bij het zien van eenige condors die kringen in de lucht beschreven, +uitriep: "Een leeuw!" Mijzelf is het nooit gelukt iemand te ontmoeten, +die zulk een onderscheidingsvermogen bezat. Men zegt, dat, als een +puma eenmaal op deze wijze bij het bewaken van een lijk overvallen +en daarna opgejaagd is geworden, hij nooit die gewoonte meer volgt, +maar dat hij, na zich zat te hebben gegeten, ver wegloopt. De puma +wordt gemakkelijk gedood. In eene open of onbegroeide streek wordt hij +eerst met de bolas gegrepen, dan gelazeerd, en langs den grond gesleept +totdat hij bewusteloos is. Te Tandeel, in het zuiden van La Plata, +vertelde men mij, dat daar in drie maanden tijds honderd puma's op +die manier gedood waren. In Chili worden zij meestal uit struiken of +boomen verdreven, en dan neergeschoten of door honden doodgebeten. De +honden die voor deze jacht gebruikt worden, behooren tot een bijzonder +ras, leonero's [242] geheeten; deze zijn fijne, ranke dieren, evenals +langbeenige terriers, maar met een aangeboren bijzonder instinct voor +deze soort van jacht. De puma wordt beschreven als zeer listig; als +hij vervolgd wordt, keert hij dikwijls op zijn eerste spoor terug, +doet dan eensklaps een zijsprong in het kreupelhout, en wacht daar +tot de honden voorbij zijn. Hij is een zeer stil dier, en laat, +zelfs als hij gewond is, geen geluid hooren, tenzij eene enkele maal +in den bronsttijd. + +Onder de vogels verdienen twee soorten van het geslacht Pteroptochos +(megapodius en albicollis van Kittlitz) wellicht de meeste aandacht. De +eerste, die door de Chilenen "el Turco" genoemd wordt, is zoo groot +als een jeneverbeslijster (Turdus pilaris), waaraan hij ook eenigszins +verwant is: met dit verschil, dat zijne beenen veel langer, zijn +staart korter, en de bek sterker zijn. Zijne kleur is roodbruin. De +Turco is niet zeldzaam. Hij leeft op den grond, verscholen tusschen +het kreupelhout dat op de droge en dorre heuvels is verspreid. Nu en +dan kan men hem, met den staart overeind, op zijne steltvormige beenen +met ongewone vlugheid uit het eene kreupelbosch naar het andere zien +huppelen. Er is inderdaad weinig verbeelding noodig om te gelooven, +dat de vogel over zichzelf beschaamd en zich zijne belachelijke +figuur bewust is. Op het eerste gezicht is men geneigd uit te roepen: +"Een afschuwelijk opgezet exemplaar is uit het een of ander museum +ontsnapt en weer levend geworden!" Niet dan met de grootste moeite +kan men hem dwingen op te vliegen; ook loopt hij niet, maar huppelt +slechts. De verschillende luide kreten, die hij uit als hij in de +struiken verborgen zit, zijn even vreemd als zijn voorkomen. Men zegt, +dat hij in een diep gat onder den grond zijn nest bouwt. Ik ontleedde +verscheidene exemplaren en vond in de maag, die zeer gespierd was, +kevers, plantvezels en steentjes. Wegens dit kenteeken, alsook om zijne +lange beenen, schraapvoeten, vliezig bekleedsel aan de neusgaten, +en zijne korte gewelfde vleugels, schijnt deze vogel in zekeren zin +de lijsters met de orde der Hoenders (Rasores) te verbinden. + +De tweede soort of Pteroptochos albicollis is, wat den vorm in +'t algemeen betreft, aan de eerste verwant. Deze vogel draagt den +naam van Tapacolo: hetgeen beteekent: "bedek je achterdeel;" en dien +naam verdient de schaamtelooze vogel ten volle, want hij draagt zijn +staart meer dan rechtop, namelijk in eene richting naar den kop. Hij +is zeer algemeen, en houdt zich op aan den voet van boomstammen, of +in de struiken die op de naakte heuvels zijn verspreid, waar bijna +geen andere vogel leven kan. In zijne gewone voedingswijze, zijn +snel heen en weer huppelen uit de kreupelbosschen; in zijne zucht om +zich te verschuilen, zijn onwil om te vluchten, en in de wijze waarop +hij zijn nest bouwt, bezit hij veel overeenkomst met den Turco; maar +zijn voorkomen is niet zoo geheel belachelijk. De Tapacolo is zeer +listig. Als iemand hem schrik aanjaagt, blijft hij onbeweeglijk midden +in een kreupelboschje zitten, en tracht dan na eene poos heel behendig +aan den anderen kant weg te sluipen. Ook is hij een bedrijvige vogel, +die voortdurend geluiden maakt. Deze geluiden zijn verschillend en +tevens zeer zonderling; sommige gelijken veel op het gekir eener +duif, andere op het geborrel van water, en vele tarten alle andere +geluiden. Het landvolk zegt, dat hij vijfmaal in 't jaar zijn geluid +verandert, hetgeen vermoedelijk met eene verandering van seizoen in +verband staat. [243] + +Twee soorten van kolibries zijn hier inheemsch: Trochilus forficatus +vindt men over eene uitgestrektheid van 2500 mijlen aan de westkust, +van af het heete droge land van Lima, tot aan de wouden van Vuurland, +waar men hen in sneeuwstormen kan zien fladderen. Op het met bosschen +bedekte eiland Chiloë, dat een uiterst vochtig klimaat heeft en waar +dit vogeltje links en rechts tusschen de druipende bladeren springt, +is het misschien talrijker dan bijna elke andere soort. Ik opende de +magen van een aantal exemplaren, die in verschillende streken van dit +werelddeel geschoten waren, en vond in alle even talrijke overblijfsels +van insecten als in de maag van een specht. Als deze species des +zomers naar het zuiden trekt, wordt zij vervangen door eene andere, +die uit het noorden komt. Deze tweede soort (Trochilus gigas) is een +zeer groote vogel in die tengere familie waartoe hij behoort. Als deze +vogel vliegt, heeft hij een zonderling voorkomen. Evenals andere van +het geslacht beweegt hij zich van plek tot plek met een snelheid, +welke te vergelijken is bij die van Syrphus onder de vliegen, en +van Sphinx onder de nachtvlinders; maar als hij boven een bloem +fladdert, klapwiekt hij zeer langzaam en krachtig op eene wijze +geheel verschillend van die trillende beweging, welke aan de meeste +soorten eigen is en het gonzende geluid voortbrengt. Nooit zag ik +een anderen vogel, wiens vleugels zoo buitengewoon krachtig schenen +(evenals bij een kapel) in verhouding tot het lichaamsgewicht. Als +hij langs eene bloem fladdert, opent en sluit zijn staart zich als een +waaier, terwijl het lichaam een bijna vertikalen stand behoudt. Deze +staartbeweging schijnt den vogel tusschen de langzame slagen zijner +vleugels te steunen en in evenwicht te houden. Ofschoon hij van +de eene bloem naar de andere vliegt om voedsel te zoeken, bevatte +zijne maag bij onderzoek meestal talrijke overblijfsels van insecten, +zoodat ik vermoed dat hij de laatsten veel meer zoekt dan honig. Het +geluid van deze soort is uiterst doordringend, evenals dat van bijna +de geheele familie. + + + + + + +HOOFDSTUK XIII. + +CHILOË EN DE CHONOS-EILANDEN. + + +[10 November 1834.] + +De Beagle zeilde van Valparaiso naar het zuiden, met het doel het +zuidelijk deel van Chili, het eiland Chiloë, en het gebroken land--de +Chonos-archipel geheeten--tot aan het schiereiland Tres Montes op +te meten. Op den 21sten ankerden wij in de baai van San Carlos, +de hoofdstad van Chiloë. [244] + +Het eiland is omtrent 90 mijlen lang, bij eene breedte van iets meer +dan dertig. Het land is heuvel-, doch niet bergachtig, en is, behalve +op enkele plekken waar het groen rondom de met stroo gedekte hutten +is weggekapt, geheel met een groot woud bedekt. Van verre gelijkt de +aanblik eenigszins op dien van Vuurland; maar van dichterbij gezien +zijn de bosschen onvergelijkelijk prachtiger. Vele soorten van fraaie, +altijd groene boomen en planten die een tropisch karakter dragen, +vervangen hier de donkere, sombere beuken der zuidelijke stranden. In +den winter is het klimaat afschuwelijk, en des zomers is het maar +weinig beter. Ik denk, dat er in de gematigde luchtstreken der +aarde weinige plekken zijn, waar zooveel regen valt. De winden zijn +zeer onstuimig, en de lucht is bijna altijd bewolkt. Eene week lang +mooi weder te hebben, is iets wonderlijks. Het is zelfs moeilijk de +Cordilleras vluchtig te zien. Tijdens ons eerste bezoek vertoonde de +Vulkaan Osorno op zekeren morgen zijne breede omtrekken. Dit gebeurde +vóór zonsopgang. Toen eindelijk de zon opging, was het verrassend +te zien hoe deze omtrekken allengs in het wazige schijnsel van den +oostelijken hemel verdwenen. + +Om hunne gelaatskleur en kleine gestalte schijnen de bewoners voor +drie vierden Indiaansch bloed in de aderen te hebben. Zij vormen +een onderdanig, rustig en vlijtig slag van menschen. Ofschoon de +vruchtbare grond, die uit de verweering der vulkanische gesteenten is +ontstaan, een weligen plantengroei voortbrengt, is het klimaat toch +niet gunstig voor een product, dat veel zonneschijn noodig heeft om te +rijpen. Er is voor de groote viervoetige dieren zeer weinig weiland, +en dientengevolge zijn de voornaamste voedingsmiddelen: varkens, +aardappelen en visch. Alle bewoners dragen sterke wollen kleeren, +die elke familie voor zichzelve vervaardigt en met indigo of eene +donkerblauwe kleur verft. De kunst staat echter op den laagsten trap, +gelijk te zien is aan hunne zonderlinge manier van ploegen, hunne +wijze van spinnen, koren malen, en aan den bouw van hunne booten. + +De wouden zijn zoo ondoordringbaar, dat het land nergens bebouwd wordt, +behalve in de nabijheid der kust en op de naburige eilandjes. Zelfs +daar waar paden bestaan, zijn deze bijna onbegaanbaar wegens de zachte +en moerassige gesteldheid van den grond. De bewoners doen, evenals +die van Vuurland, hunne tochten voornamelijk langs het strand of in +booten. Ofschoon er overvloed van voedsel is, zijn de lieden zeer arm; +er is geen vraag naar werk, en bijgevolg kunnen de lagere klassen +geen geld genoeg bijeengaren om zelfs de kleinste weeldeartikelen te +koopen. Ook is er groot gebrek aan een circulatie-middel. Ik heb een +man een zak houtskool op zijn rug zien wegbrengen, om daarvoor een +kleinigheid te koopen, en een ander eene plank zien wegdragen om die +tegen eene flesch wijn te ruilen. Elk handelaar moet dus ook koopman +zijn, en de goederen die hij in ruil neemt, weder verkoopen. + +[24 November.] + +De jol en de walvischboot werden onder bevel van Mr. (nu kapitein) +Sulivan uitgezonden, om de oostelijke of binnenkust van Chiloë op +te meten, en met last om de Beagle aan het zuideinde van het eiland +te ontmoeten--welk punt zij langs de buitenzijde zouden bereiken, +om zoodoende het geheele eiland rond te varen. Ik vergezelde deze +expeditie; maar in plaats van den eersten dag in de booten te gaan, +huurde ik paarden om mij naar het aan het noordeinde van het eiland +gelegen Chacao te brengen. De weg liep langs de kust en kruiste +telkens voorgebergten, die met prachtige wouden waren bedekt. Op +deze belommerde paden is het volstrekt noodzakelijk den geheelen weg +met houtblokken te bedekken, die in 't vierkant afgezaagd en naast +elkander worden gelegd. Doordien de zonnestralen nooit door de altijd +groene bladeren dringen, is de grond zoo vochtig en week, dat zonder +die houtbedekking man noch paard over het pad zouden kunnen gaan. Ik +kwam in het dorp Chacao, kort nadat de bemanning der booten de tenten +voor den nacht had opgeslagen. + +In dezen omtrek was het hout over eene groote uitgestrektheid gekapt, +en gaf het woud menig rustig en schilderachtig hoekje te zien. Chacao +was vroeger de voornaamste haven van het eiland; maar toen vele +schepen door de gevaarlijke stroomingen en klippen in de Straat +verloren waren gegaan, verbrandde het Spaansche gouvernement de kerk, +en noodzaakte dus op willekeurige wijze het meerendeel der bewoners +naar San Carlos te verhuizen. Wij lagen nog niet lang in ons bivouak, +toen de zoon van den gouverneur op bloote voeten naar omlaag kwam, +om ons op te nemen. Toen hij de Engelsche vlag aan den top van den +mast der jol bespeurde, vroeg hij met de grootste onverschilligheid of +deze soms altijd te Chacao moest wapperen. Op verscheidene plaatsen +waren de bewoners zeer verwonderd booten van een oorlogsschip te +zien verschijnen, en hoopten en geloofden, dat dit de voorlooper +eener Spaansche vloot was, die het eiland op het patriottische +gouvernement van Chili kwam heroveren. Alle gezaghebbende personen +waren intusschen van ons voorgenomen bezoek onderricht, en ontvingen +ons uiterst beleefd. Terwijl wij ons avondeten gebruikten, bracht de +gouverneur ons een bezoek. Hij was luitenant-kolonel in Spaanschen +dienst geweest, maar verkeerde nu in de diepste armoede. Hij gaf +ons twee schapen, en nam in ruil daarvoor twee katoenen zakdoeken, +eenige koperen sieraden en een weinig tabak. + +[25 November.] + +Stroomen regen, welke intusschen niet beletten, dat wij snel de +kust afzakten tot aan Huapi-lenou. Deze geheele oostkust van Chiloë +heeft hetzelfde aanzien: eene vlakte, welke door valleien gebroken +en in kleine eilanden verdeeld is--alles met een ontoegankelijk, +donkergroen woud bedekt. Aan de kanten zijn eenige open ruimten, +die de hutten met hare hooge daken omringen. + +[26 November.] + +Bij het aanbreken van den dag was de lucht prachtig helder. De vulkaan +Osorno wierp wolken rook uit. Deze bij uitstek fraaie berg met zijne +zuiver kegelvormige gedaante, is geheel met sneeuw bedekt en staat +tegenover de Cordilleras. Ook een andere groote vulkaan, met een +zadelvormigen top, spoot uit zijn reusachtigen krater kleine stralen +stoom omhoog. Vervolgens zagen wij den Corcovado, die den naam van +"el famoso Corcovado" ten volle verdient, met zijn hoogen top. Zoo +zagen wij dan van eenzelfde punt drie groote werkende vulkanen, +elk van omstreeks 7000 voet hoogte. + +Behalve deze waren er, ver zuidwaarts, andere hooge met sneeuw +bedekte toppen, die, ofschoon niet als werkzaam bekend, oorspronkelijk +vulkanisch moeten geweest zijn. In dezen omtrek is de Andesketen over +het geheel niet zoo hoog als in Chili; ook schijnt zij niet zulk een +volkomen scheidsmuur tusschen de aangrenzende gewesten der aarde te +vormen. Hoewel deze groote keten in eene rechte lijn van noord naar +zuid loopt, scheen zij, ten gevolge van een gezichtsbedrog, altijd min +of meer gebogen. Dit bedrog vond zijn oorzaak in de convergentie der +lijnen, die van de verschillende toppen naar het oog des waarnemers +werden getrokken, evenals de stralen van een halven cirkel in zijn +middelpunt convergeeren; en wegens de helderheid van den dampkring +en de afwezigheid van alle tusschenliggende voorwerpen, was het niet +mogelijk over den afstand der verst verwijderde toppen te oordeelen: +zij schenen in een eenigszins afgeplatten cirkel te staan. + +Toen wij des middags aan land gingen, zagen wij een gezin van +zuiver Indiaansch bloed. De vader vertoonde eene zonderlinge +gelijkenis met York Minster, en enkele van de jongere knapen met +hunne roodachtige gelaatskleur hadden voor Pampas-Indianen kunnen +doorgaan. Na al wat ik gezien heb, houd ik mij overtuigd, dat tusschen +de verschillende Indiaansche stammen eene nauwe verwantschap bestaat, +niettegenstaande zij verschillende talen spreken. Dit gezelschap kon +maar weinig Spaansch voor den dag brengen, en sprak onder elkander +zijne eigene taal. Het is aardig de inboorlingen tot denzelfden trap +van beschaving gestegen te zien--hoe laag deze ook zij--als die welken +hunne overwinnaars bereikt hebben. Meer naar het zuiden zagen wij vele +echte Indianen. Werkelijk hebben op sommige eilandjes al de bewoners +hunne Indiaansche bijnamen behouden. Volgens den census van 1832 wonen +op Chiloë en onderhoorigheden 42000 zielen. Het meerendeel daarvan +schijnt van gemengd bloed te zijn; elf duizend hebben hunne Indiaansche +bijnamen behouden, maar het is niet waarschijnlijk, dat deze juist +allen van zuiveren bloede zijn. Hunne leefwijze is dezelfde als die +van de andere arme bewoners. Ofschoon allen christenen zijn, beweert +men, dat zij nog enkele vreemde bijgeloovige ceremoniën bezitten, en +volgens eigen verklaring met den duivel in gemeenschap staan, die in +sommige holen verborgen is. Voorheen zond men elk, die van deze zonde +overtuigd werd, naar de Inquisitie te Lima. Vele bewoners, die niet +onder de elf duizend met Indiaansche bijnamen begrepen zijn, kunnen +naar het uiterlijk niet van Indianen onderscheiden worden. Gomez, +de gouverneur van Lemuy, stamt aan beide zijden van Spaansche edelen +af; maar door voortdurend gemengde huwelijken met inboorlingen is de +tegenwoordige afstammeling een Indiaan. Aan den anderen kant pocht +de gouverneur van Quinchao zeer op zijn zuiver gehouden Spaansch bloed. + +Des nachts bereikten wij eene fraaie kleine kreek in het noorden +van het eiland Caucahue. De menschen klaagden hier over gebrek aan +land. Gedeeltelijk is dit te wijten aan hunne eigen nalatigheid in +het sloopen van bosschen, anderdeels aan drukkende bepalingen van het +gouvernement, hetwelk eischt om vóór den aankoop van een stuk land, +hoe klein ook, twee shillings aan den opzichter te betalen voor elken +gemeten cuadro (150 vierk. yards), [245] behalve den prijs dien hij +voor de waarde van het land verkiest te stellen. Na zijne schatting, +moet het land driemaal in veiling worden gebracht, en zoo niemand meer +biedt, kan de kooper het voor dien prijs krijgen. Al deze afpersingen +moeten een ernstige hinderpaal zijn voor het ontbosschen van een land, +waar de bewoners zoo uitermate arm zijn. In de meeste landen worden +de wouden zonder veel moeite door middel van vuur gesloopt; maar op +Chiloë is het wegens de vochtige gesteldheid van het klimaat en de +soort boomen noodig hen eerst te kappen. Dit is een gevoelig nadeel +voor de welvaart van Chiloë. In den Spaanschen tijd konden de Indianen +geen land in bezit krijgen, en kon een gezin, na een stuk grond te +hebben ontboscht, verdreven worden met verbeurdverklaring van zijne +goederen door het gouvernement. De Chileensche autoriteiten verrichten +thans eene daad van rechtvaardigheid, door deze arme Indianen voor +hun verlies schadeloos te stellen en elk man, overeenkomstig zijn +stand, een zekere hoeveelheid land te geven. De waarde van niet +ontboschte gronden is zeer gering. Het gouvernement gaf aan Douglas +(den tegenwoordigen opzichter, die mij deze bijzonderheden mededeelde) +8 1/2 vierkante mijl bosch in de nabijheid van San Carlos, in ruil +voor eene schuld; en dezen grond verkocht hij voor 350 dollars of +ongeveer 70 pond sterling. + +Op de twee volgende dagen was het fraai weder, en bereikten wij des +avonds het eiland Quinchao. Deze buurtschap is het meest bebouwde +gedeelte van den archipel; want eene breede strook lands op de +kust van het hoofdeiland, alsmede op vele aangrenzende kleinere +zijn bijna geheel van bosch bevrijd. Sommige pachthoeven schenen +zeer welvarend. Benieuwd hoe rijk zoo'n pachter hier wel zijn zou, +vroeg ik Douglas daarnaar; maar deze zeide, dat geen van deze lieden +geacht kon worden een geregeld inkomen te bezitten. Een van de rijkste +landeigenaars zou mogelijk in een lang, werkzaam leven een 1000 pond +sterling kunnen bijeenbrengen; maar mocht dit gebeuren, dan zou toch +al het geld in een geheimen hoek verborgen worden, want bijna elk +gezin is gewoon zijne schatten in eene kruik of kist onder den grond +te begraven. + +[30 November.] + +Zondagmorgen vroeg bereikten wij Castro, de oude hoofdstad van Chiloë, +thans echter eene zeer ellendige en verlaten plaats. De gewone +vierhoekige aanleg der Spaansche steden kon hier duidelijk worden +waargenomen, maar de straten waren met een fraai groen grastapijt +bedekt, waarop schapen graasden. De kerk, welke in het midden +staat, is geheel van planken gebouwd en heeft een schilderachtig en +eerwaardig voorkomen. De armoede der plaats kan worden opgemaakt +uit het feit, dat hoewel zij nog een honderdtal inwoners bevatte, +een van ons gezelschap nergens een pond suiker of een gewoon mes +kon koopen. Niemand bezat hier een horloge of klok; en een oud man, +die voor een goed tijdkenner doorging, werd gebruikt om op den gis +de kerkklok te luiden. De komst van onze booten was eene zeldzame +gebeurtenis in dezen stillen, afgelegen hoek der wereld; en bijna +alle bewoners kwamen naar het strand, om ons onze tenten te zien +opslaan. Zij waren zeer beleefd en boden ons een huis aan; één man +stuurde ons zelfs een vat appeldrank ten geschenke. In den namiddag +gingen wij den gouverneur een bezoek brengen--een kalm oud man, +die in zijn uiterlijk en leefwijs bijna niet boven een Engelschen +hutbewoner stond. Des avonds viel er een hevige regen, maar deze was +ternauwernood in staat den grooten kring van nieuwsgierigen om onze +tenten te verjagen. Een Indiaansch gezin, dat in eene kano van Caylen +gekomen was om handel te drijven, kampeerde in onze nabijheid. Zoolang +het regende, hadden deze lieden geene beschutting. Des morgens vroeg +ik aan een jongen Indiaan, die tot op de huid toe nat was, hoe hij +den nacht had doorgebracht. Hij scheen volkomen met zijn lot tevreden +en antwoordde: "Muy bien, segnor." (Zeer goed, mijnheer). + +[1 December.] + +Wij stevenden naar het eiland Lemuy. Ik was verlangend eene +steenkolenmijn te onderzoeken, waarvan men mij verteld had, maar die +een bruinkolenlaag bleek te zijn in den zandsteen (waarschijnlijk +van een oud tertiair tijdvak), waaruit deze eilanden bestaan. Toen +wij Lemuy bereikten, kostte het ons veel moeite eene plek te vinden +om onze tenten op te slaan; want het was springtij, en het land was +tot aan den rand van het water met bosch bedekt. In korten tijd waren +wij omringd door een grooten troep lieden van bijna echt Indiaansch +ras. Zij waren zeer verwonderd over onze komst, en zeiden tot elkander: + +"Dit is de reden waarom wij onlangs zooveel papegaaien hebben gezien; +de cheucau (een zonderlinge kleine vogel met roode borst, die het +dichte woud bewoont en zeer eigenaardige geluiden voortbrengt) heeft +niet zonder reden "pas op" geschreeuwd." [246] + +Spoedig kregen zij zin om te ruilen. Geld was bijna niets waard, +maar hunne begeerte naar tabak was iets zeer buitengewoons. Na den +tabak, had indigo de meeste waarde; dan volgden Spaansche peper, +oude kleeren en kruit. Het laatste artikel was noodig voor een zeer +onschuldig doel. Elk kerspel had namelijk een eigen snaphaan, en nu +diende het kruit om op heilige of feestdagen rumoer te maken. + +De menschen leven hier voornamelijk van schaaldieren en aardappelen. In +sommige tijden van het jaar vangen zij ook veel visch in corrales +(heggen of omheiningen onder water), die bij vallend tij op de +modderbanken is achtergebleven. Nu en dan houden zij kippen, schapen, +geiten, varkens, paarden en rundvee; de volgorde waarin zij hier +genoemd worden, drukt de getalverhouding uit. Nooit zag ik zulke +voorkomende en onderdanige manieren als bij deze lieden. Meestal +begonnen zij met te verklaren, dat zij arme inboorlingen van de plaats +en geen Spanjaarden waren, en dat zij schromelijk gebrek hadden aan +tabak en andere versnaperingen of gemakken. Op Caylen, het meest +zuidelijke eiland, kochten onze zeelieden voor een handvol tabak ter +waarde van drie halve pences, twee hoenders, waarvan een (zoo beweerde +de Indiaan) een vlies tusschen de teenen had, en die een fraaie eend +bleek te zijn; en voor eenige katoenen zakdoeken ter waarde van drie +shillings, werden drie schapen en een groote rist uien gekocht. De +jol werd hier op eenigen afstand van het strand voor anker gelegd, +daar wij bevreesd waren voor dieven gedurende den nacht. Om dezelfde +reden zeide onze stuurman, Douglas, aan den commandant der plaats, +dat wij altijd schildwachten met geladen geweren op post zetten, en +dat wij, geen Spaansch kennende, zoodra wij iemand in het duister zagen +rondsluipen, onverbiddelijk op hem zouden schieten. Op zeer onderdanige +wijze keurde de commandant de billijkheid van dezen maatregel goed, +en beloofde ons, dat niemand dien nacht uit zijn huis zou komen. + +Gedurende de vier volgende dagen zeilden wij voortdurend +zuidwaarts. Over het geheel behield het land hetzelfde aanzien, +doch was veel minder dicht bewoond. Op het groote eiland Tanqui was +bijna geen enkele open plek, en strekten de boomen hunne takken +aan alle zijden boven het strand uit. Op zekeren dag bespeurde +ik op de zandsteenklippen eenige zeer fraaie planten van de panque +(Gunnera scabra), welke eenigszins op eene reusachtige rhabarberplant +gelijkt. De inwoners eten de stengels, die een zuurachtigen smaak +bezitten, looien het leder met de wortels, en bereiden eene zwarte +verf daaruit. Het blad is bijna cirkelvormig, maar aan den rand van +diepe insnijdingen of tanden voorzien. Ik mat er een, dat bijna acht +voet in middellijn was, en dus niet minder dan 24 voet in omtrek. De +stengel is iets meer dan een yard hoog, en elke plant spreidt vier of +vijf van deze reusachtige bladeren uit, die te zamen een prachtigen +aanblik opleveren. [247] + +[6 December.] + +Wij bereikten Caylen, dat el fin del Cristiandad genoemd wordt. Des +morgens vertoefden wij eenige minuten in een huis aan het noordeinde +van Laylec--een zeer armzalig gehucht, dat den uitersten zetel +vormde van het Zuidamerikaansche christendom. Het lag op 43°10' Z.B., +derhalve twee graden zuidelijker dan de Rio Negro aan de Atlantische +kust. Deze afgezonderde christenen waren zeer arm, en bedelden onder +verontschuldiging van hun toestand om wat tabak. Als bewijs van +de armoede dezer Indianen wil ik vermelden, dat wij kort te voren +een man hadden ontmoet, die drie en een halven dag geloopen had (en +denzelfden weg terug moest), om den geringen prijs van een bijltje en +eenigen visch te ontvangen. Als men zich zooveel inspanning getroost +om zulk eene kleine schuld te beuren, hoe moeilijk moet het dan zijn +om het kleinste artikel te koopen! + +Des avonds bereikten wij het eiland San Pedro, waar wij de Beagle +voor anker vonden. Bij het omvaren van de landpunt, gingen twee +onzer officieren aan wal om met den theodoliet eene reeks hoeken +te meten. Een vos (Canis fulvipes), tot eene soort behoorende welke +uitsluitend op dit eiland voorkomt, hier zeer zeldzaam is en als eene +nieuwe species moet worden aangezien, zat op de rotsen. Hij zat zoo +aandachtig en verdiept naar het werk der officieren te kijken, dat +ik hem in stilte van achteren kon naderen en met mijn geologischen +hamer op den kop kon slaan. Deze vos, die meer nieuwsgierig of +wetenschappelijk, doch minder wijs was dan zijne broeders in het +algemeen, staat nu opgezet in het Museum van de Zoological Society. + +Wij bleven drie dagen in deze haven. Op een daarvan poogde kapitein +Fitz-Roy met een gezelschap den top van San Pedro te bereiken. De +bosschen hadden hier een eenigszins ander aanzien dan die op het +noordelijk deel van het eiland. Ook het gesteente verschilde en +bestond uit glimmerschiefer. Er was geen strand, en de steile rotsen +daalden bijna loodrecht in het water. Dientengevolge was het voorkomen +over 't geheel meer dat van Vuurland dan van Chiloë. Vruchteloos +trachtten wij den top te bereiken; het woud was zoo ondoordringbaar, +dat niemand die dit niet gezien heeft, zich zulk eene verwarde massa +van stervende en doode stammen kan voorstellen. Ik ben er zeker van, +dat onze voeten dikwijls langer dan tien minuten achtereen den grond +niet raakten, en menigmaal waren wij tien tot vijftien voeten er +boven, zoodat onze zeelieden voor den grap de peilingen afriepen. Op +andere keeren kropen wij achter elkander op handen en voeten onder +de verrotte stammen door. Op het lagere gedeelte van den berg zag +men statige boomen van den Drymis Winteri, eene soort laurierboomen +evenals de sassafras met welriekende bladeren, en ook andere waarvan +ik de namen niet ken, door een kruipenden bamboes- of rietstengel +ontvlochten. [248] Hier geleken wij meer op visschen die in een +net spartelden, dan op menschen. Op de hoogere gedeelten maken de +grootere boomen plaats voor kreupelhout, met hier en daar een rooden +ceder-, een lorke- of een pijnboom. Ook vond ik tot mijn genoegen, +onzen ouden vriend, den zuidelijken beuk. Het waren echter schrale, +weinig ontwikkelde boomen en ik onderstel dat hier hunne noordelijke +grens moet zijn. Eindelijk gaven wij, wanhopig, de poging op. + +[10 December.] + +De jol en de walvischboot, onder leiding van Sulivan, zetten de +opmeting voort, terwijl ik aan boord bleef van de Beagle, die den +volgenden morgen San Pedro verliet en koers zette naar het zuiden. Op +den 13den liepen wij snel eene opening binnen in het zuidelijk deel +van den Guaitecas- en Chonos-archipel; en het was gelukkig, dat +wij dit deden, want den volgenden dag woedde er een storm, Vuurland +waardig, met groote kracht. Aan den donkerblauwen hemel pakten zich +witte wolkgevaarten samen, te midden waarvan zwarte dampstroomen met +snelheid werden voortgedreven. De opvolgende bergketenen geleken +op zwarte schaduwen; en de ondergaande zon wierp op het boschland +een gelen glans, die veel overeenkwam met het schijnsel van een +wijngeestvlam. Het water zag wit van het vliegende schuim, en de wind +huilde en gierde opnieuw door het want. Het was een onheilspellend, +grootsch schouwspel. Gedurende enkele minuten vertoonde zich een +heldere regenboog; en nu nam men het zeldzame verschijnsel waar, dat +de gewone halve cirkel, door breking en terugkaatsing van het licht +op het schuim dat over de oppervlakte van het water werd gedreven, +in een geheelen veranderde--eene voortzetting van den prismatischen +kleurenband, die zich van de uiteinden van den gewonen boog, over de +baai heen, tot dicht bij de zijde van het schip uitstrekte, en aldus +een verwrongen, maar bijna volledigen ring vormde. + +Wij bleven hier drie dagen. Het slechte weder hield aan; maar wijl de +oppervlakte van het land op al deze eilanden nagenoeg ontoegankelijk +is, deed dat weinig ter zake. De kust is zoo ruw, zoo oneffen, dat +wie daar langs poogt te wandelen, genoodzaakt is voortdurend over +de scherpe rotsen van glimmerschiefer op en neer te klauteren. En +wat de bosschen betrof--onze aangezichten, handen en scheenbeenderen +droegen de sporen van de mishandeling, die wij bij de minste poging +om in hunne verboden schuilhoeken door te dringen, ondervonden. + +[18 December.] + +Wij bleven voortdurend op zee. Den 20sten zeiden wij het zuiden +vaarwel, en wendden bij een gunstigen wind den boeg van het schip +noordwaarts. Van kaap Tres Montes af zeilden wij voorspoedig langs +de hooge verweerde kust, die met de steile omtrekken van hare bergen +en het dichte woudtapijt op hare bijna loodrechte rotswanden, een +merkwaardigen aanblik oplevert. Den volgenden dag werd eene haven +ontdekt, welke op deze gevaarlijke kust voor een schip in nood van +grooten dienst zou kunnen zijn. Zij is gemakkelijk te herkennen +aan een 1600 voet hoogen berg, van eene nog zuiverder kegelvormige +gedaante dan het vermaarde suikerbrood bij Rio de Janeiro. Den +volgenden dag gingen wij voor anker, en slaagde ik er in den top +van dezen berg te bereiken. Het was eene vermoeiende onderneming, +want de hellingen waren zóó steil, dat op sommige plaatsen de boomen +als ladders gebruikt moesten worden. Hier waren ook verscheidene +uitgestrekte kreupelboschjes van de Fuchsia, met hare fraaie hangende +bloemen bedekt, maar zeer moeilijk om door te kruipen. In deze woeste +streken is het een groot genot den top van een berg te bereiken. Men +wordt gedreven door eene onbestemde verwachting iets zeer vreemds te +zullen zien; en hoe dikwijls ook teleurgesteld, liet die verwachting +nooit na mij bij elke poging opnieuw te streelen. Ieder moet dat +triomfantelijke gevoel van trots kennen, hetwelk een grootsch uitzicht +van een hoog gelegen punt aan onze ziel verschaft. In deze weinig +bezochte oorden paart zich aan dat gevoel ook eene zekere ijdelheid, +dat men misschien de eerste mensch is, die ooit op dezen top stond +of dit panorama bewonderde. + +Altijd gevoelt men een sterk verlangen om zich te vergewissen of eene +eenzaam gelegen plek reeds vroeger door een mensch bezocht is. Een +stukje hout met een spijker er in wordt opgeraapt en bestudeerd, +alsof het met hiëroglyphen bedekt was. Door dit gevoelen beheerscht, +vond ik met veel belangstelling op een woest gedeelte der kust, onder +een rotsrand, een leger of bed van gras. Dicht daarbij had een vuur +gebrand en had een mensch een bijl gebruikt. Zoowel het vuur, het +grasbed, als de plek zelve getuigden van Indiaansche slimheid. Toch +kon het moeilijk een Indiaan geweest zijn; want ten gevolge van +den wensen der katholieken om de Indianen met één slag christenen of +slaven te maken, was het ras op dit gedeelte der kust uitgestorven. Ik +had destijds een duister vermoeden, dat de eenzame man die op deze +onherbergzame plek zijn leger had gespreid, een arme schipbreukeling +moest geweest zijn, die bij eene poging om de kust langs te gaan, +zich hier had nedergelegd om den barren nacht door te brengen. + +[28 December.] + +Gestadig bleef het weder zeer slecht; maar eindelijk stelde het ons in +staat met de opmeting voort te gaan. De tijd duurde ons bijster lang, +zooals steeds het geval was, wanneer wij door voortdurende windvlagen +van den eenen dag in den anderen werden opgehouden. Des avonds werd +eene andere haven ontdekt, waar wij ankerden. Terstond daarop zagen +wij een man met zijn hand zwaaien, en werd eene boot uitgezonden, +die twee zeelieden medebracht. Zij behoorden tot een troepje van zes +man, die in eene boot van een Amerikaansch walvischvaartuig ontvlucht, +iets verder zuidwaarts waren geland, alwaar de boot kort daarop door +de branding in stukken was geslagen. Toen hadden zij vijftien maanden +lang de kust op en neer geloopen, zonder te weten waarheen, noch waar +zij zich bevonden. Welk een wonderlijk buitenkansje, dat deze haven +ontdekt werd! Zonder dit toeval, hadden zij kunnen zwerven totdat +zij oud waren geworden, om ten slotte op deze onherbergzame kust hun +graf te vinden! Hun lijden was zeer groot geweest, en een van den +troep had door een val van de rotsen het leven verloren. Soms waren +zij genoodzaakt geweest elkander te verlaten om voedsel te zoeken; +en dit verklaarde het grasleger van den eenzamen zwerver. Zoo ik in +aanmerking neem al de ellende die deze mannen hadden doorgestaan, +dan meen ik te mogen zeggen, dat zij goed rekening gehouden hadden +met den tijd, want zij waren slechts vier dagen ten achteren. + +[30 December.] + +Wij ankerden in eene kleine verborgen kreek aan den voet van eenige +hooge heuvels, nabij de uiterste noordpunt van Tres Montes. Den +volgenden morgen, na het ontbijt, beklom ik met anderen een van deze +bergen, welke eene hoogte had van 2400 voet. Hier vertoonde zich een +ongewoon schouwspel. Het hoofdgedeelte van de keten bestond uit hechte, +steile, indrukwekkende granietmassa's, die er uitzagen alsof zij +van het begin der wereld af bestaan hadden. Het graniet was overdekt +met glimmerschiefer, dat in den loop der eeuwen door atmospherische +invloeden tot grillige, vingervormige spitsen was afgesleten. Deze +twee formaties, ofschoon verschillend in omtrekken, hebben dit +gemeen, dat zij bijna geheel van plantengroei zijn verstoken. Dit +kale voorkomen maakte op ons, zoo lang gewoon aan het gezicht van +een bijna onafgebroken woud van donkergroene boomen, een vreemden +indruk. Het onderzoek naar de structuur dezer bergen verschafte mij +veel genot. De samengestelde en hooge ketens droegen een grootschen +stempel van duurzaamheid, die echter voor den mensch en ook voor alle +dieren nutteloos was. Voor den geoloog is graniet klassieke grond: +om zijne uitgebreide grenzen, zijne fraaie en dichte structuur is onze +kennis daarvan zoo oud, dat het hierin door slechts weinige gesteenten +wordt overtroffen. Graniet heeft wellicht tot meer geschilvoeringen +aanleiding gegeven, wat zijn ontstaan betreft, dan alle andere +formaties. Wij zien het in 't algemeen het fundamentale gesteente +samenstellen, en kennen het--hoe ook gevormd--als de diepste laag +in de aardkorst, waartoe de mensch is doorgedrongen. De grens der +menschelijke kennis aangaande eenig onderwerp is van groot belang, +te grooter, misschien, wegens de korte schrede tusschen die kennis +en het rijk der verbeelding. + + + +[1 Januari 1835.] + +Het nieuwe jaar is ingeleid met de ceremoniën, welke in deze +streken bij zulk eene gelegenheid passen. Het spiegelt ons geene +bedriegelijke verwachtingen voor: een hevige storm uit het noordwesten +met aanhoudenden regen kondigt het nieuwe jaar aan. Gode zij dank, +zijn wij niet bestemd om hier het einde er van te zien, maar hopen +dan in den Stillen Oceaan te zijn, waar een blauwe lucht ons zegt, +dat er een hemel is--iets aan gene zijde der wolken boven ons hoofd. + +De noordwestenwinden, die op de vier volgende dagen heerschten, +gebruikten wij alléen om eene groote baai over te steken, en vervolgens +in eene andere veilige haven te ankeren. Ik vergezelde den kapitein in +eene boot naar het boveneinde eener diepe kreek. Het aantal robben, die +wij onderweg zagen, was inderdaad verbazend; elk plekje vlakke rots, +alle deelen van het strand waren met hen bedekt. Zij schenen goedig van +aard te zijn, en lagen, evenals varkens, in diepen slaap tegen elkander +gedrukt, maar te midden van zooveel vuil en stank, dat zelfs varkens +zich daarvoor geschaamd zouden hebben. Elke troep werd geduldig, +maar onheilspellend bespied door de oogen van den kalkoenschen +buizerd. Deze weerzinwekkende vogel met zijn naakten, scharlakenrooden +kop, die gevormd schijnt om in rottende zelfstandigheden te wroeten, +is aan de westkust algemeen, en hunne tegenwoordigheid bij de robben +getuigt waarop zij rekenen om zich te voeden. + +Wij vonden het water (waarschijnlijk alléén dat van de oppervlakte) +bijna zoet. Dit werd veroorzaakt door het aantal stroomen, die in den +vorm van watervallen over de naakte granietbergen in zee stortten. Het +zoete water trekt de visschen aan, en deze trekken op hunne beurt eene +menigte zeezwaluwen, zeemeeuwen en twee soorten van zeeraven. Ook +zagen wij een paar fraaie zwanen met zwarte halzen, en verscheidene +kleine zeeotters, wier pels zoozeer op prijs wordt gehouden. Bij +onzen terugkeer, werden wij nogmaals aangenaam bezig gehouden door de +talrijke robben, oude en jonge, die op onstuimige wijze in het water +buitelden toen de boot voorbijging. Zij bleven echter niet lang onder +water, maar kwamen weer boven, en volgden ons met gestrekte halzen +en teekenen van groote verbazing en nieuwsgierigheid. + +[7 Januari.] + +De kust opwaarts volgend, ankerden wij bij het noordeinde van den +Chonos-archipel, in Low's Haven, waar wij eene week bleven. Evenals +op Chiloë, bestonden hier de eilanden uit eene zachte, gelaagde +littorale afzetting, en dientengevolge was de plantengroei prachtig +en welig. De bosschen reikten tot aan het zeestrand, evenals altijd +groene heestergewassen boven een grintpad. Van onze ankerplaats +genoten wij ook een prachtig uitzicht op vier besneeuwde toppen van +de Cordilleras, waaronder el famoso Corcovado. De keten zelve had op +deze breedte zulk eene geringe hoogte, dat slechts enkele deelen er +van boven de toppen der naburige eilandjes uitstaken. Wij vonden hier +een troepje van vijf mannen uit Caylen--het reeds genoemde fin del +Cristiandad--die in hunne ellendige kano op de meest gewaagde manier +de opene zee, welke Chonos van Chiloë scheidt, waren overgestoken om +te visschen. Naar alle waarschijnlijkheid zullen deze eilanden binnen +kort bewoond worden, evenals die welke bij de kust van Chiloë liggen. + + + +De wilde aardappel groeit op deze eilanden in grooten overvloed, en +wel op den zandigen, schelpachtigen bodem bij de zeekust. De grootste +plant was vier voet hoog. De knollen zelven waren over 't geheel +klein; maar ik vond er een van ovale gedaante, die twee inches (5.08 +centim.) in middellijn was. Zij geleken in alle opzichten op Engelsche +aardappelen en hadden ook denzelfden geur als deze; gekookt, krompen +zij echter sterk samen, waren waterig en flauw, en zonder eenigen +prikkelenden smaak. Zonder twijfel zijn zij hier inheemsch. Volgens +Low groeien zij tot 50° Z.B., en worden daar door de wilde of zwervende +Indianen Aquinas genoemd; de Indianen van Chiloë hebben er een anderen +naam voor. Professor Henslow, die de gedroogde exemplaren onderzocht +heeft, zegt dat zij dezelfde zijn als die uit Valparaiso, door Sabine +beschreven, [249] maar dat zij eene variëteit of basterdsoort vormen, +die sommige plantkundigen als eene verschillende soort beschouwen. Het +is opmerkelijk, dat dezelfde plant zou gevonden zijn op de dorre +bergen van Midden-Chili, waar in meer dan zes maanden geen droppel +regen valt, en in de vochtige wouden dezer zuidelijke eilanden. + +In de centrale gedeelten van den Chonos-archipel (45° Z.B.) bezat het +woud vrij wel hetzelfde karakter als langs de geheele westkust--600 +mijlen ver zuidwaarts tot Kaap Hoorn. Terwijl het boomvormige gras +van Chiloë hier niet gevonden wordt, groeit de Vuurlandsche beuk tot +eene flinke hoogte, en vormt een aanzienlijk deel van het bosch, doch +niet in die overheerschende mate als verder zuidwaarts. Kryptogamen +of bedekt bloeiende planten vinden hier een zeer voor haar geschikt +klimaat. Zooals ik te voren heb opgemerkt, schijnt het land in de +Straat van Magelhaen te koud en te nat voor deze planten, om zich +volkomen te ontwikkelen; maar op deze eilanden en te midden van +het woud is het aantal soorten en de groote overvloed van mossen, +paddenstoelen en kleine varens inderdaad buitengewoon. [250] In +Vuurland groeien boomen alleen op de heuvelhellingen, daar elk vlak +gedeelte van het land steeds met eene dikke veenlaag bedekt is; maar +op Chiloë draagt het vlakland de weelderigste wouden. Hier, in den +Chonos-archipel, komt het klimaat dichter bij dat van Vuurland dan +van noordelijk Chiloë, want elk plekje vlakke grond is bedekt met +twee soorten planten (Astelia pumila en Donatia magellanica), die +beide door afsterving en verval eene dikke en buigzame veenlaag vormen. + +In Vuurland, en wel boven de streek van het boschland, is het +voornamelijk de eerste dezer bij uitstek gezellige planten, welke +de veenvorming veroorzaakt. Rondom den centralen hoofdwortel volgt +steeds het eene versche blad het andere op; de lagere sterven +weldra af, en als men nu een wortel tot onder den grond vervolgt, +kan men de bladeren, nog op dezelfde plaats bevestigd, alle stadiums +van ontbinding zien doorloopen, tot waar het geheel in eene verwarde +massa overgaat. De Astelia wordt bijgestaan door enkele andere planten: +hier en daar een kruipende Myrtus (M. nummularia) met een houtachtigen +stengel, evenals onze blauwbezie (Vaccinium uliginosum), en met eene +zoete bes: vervolgens een Empetrum (E. rubrum) evenals ons heidekruid, +en eindelijk een bies (Juncus grandiflorus). Deze zijn nagenoeg de +eenigen, die op de moerassige oppervlakte leven. Ofschoon deze planten +in het algemeen zeer veel overeenkomst bezitten met de Engelsche +soorten van hetzelfde geslacht, zijn zij toch verschillend. In de meer +effen gedeelten van het land, wisselt de veenoppervlakte af met kleine +waterpoelen, die op verschillende hoogten staan en kunstmatig schijnen +uitgediept te zijn. Kleine ondergrondsche waterstroomen voltooien de +verrotting der plantaardige stof, en maken de geheele massa vast. + +Het klimaat van het zuidelijk deel van Amerika schijnt voor de +veenvorming bijzonder gunstig. Op de Falklands-Eilanden wordt bijna +elke plantensoort--zelfs het grove gras dat de gansche oppervlakte van +het land bedekt--in deze stof omgezet. Bijna geen enkele plek houdt +zijn groei tegen. Enkele veenbeddingen zijn tot 12 voet diep, en het +lagere gedeelte wordt door opdroging zóó vast, dat het moeilijk zal +branden. Ofschoon elke plant het hare bijdraagt, is toch de Astelia op +de meeste plaatsen het werkzaamst. Het is een eenigszins zonderling +feit, zoozeer verschillend van wat in Europa geschiedt, dat ik in +Zuid-Amerika nergens het mos door rotting aan de vorming van eene +veenlaag zag deelnemen. Wat de noordelijke grens betreft, tot welke +het klimaat die bijzondere soort van langzame ontbinding toelaat als +voor de veenvorming noodig is, geloof ik, dat op Chiloë (41°-42° +Z.B.) geen veen in den eigenlijken zin voorkomt, niettegenstaande +er veel moerassige grond is; maar op de Chonos-Eilanden, drie graden +zuidelijker, hebben wij het in overvloed gezien. Op de oostkust van +La Plata (35° Z.B.) vertelde mij een Spaansche bewoner, die Ierland +bezocht had, dat hij dikwijls naar deze stof gezocht had, doch ze nooit +had kunnen vinden. Als iets dat er het naast bij kwam, wees hij mij een +door hem gevonden zwarten veenachtigen grond, welke zoo doorboord was +van wortels, dat hij slechts uiterst langzaam en onvolkomen verbrandde. + + + +De zoölogie dezer gebroken eilandjes van den Chonos-archipel is, +zooals te verwachten was, zeer arm. Van de viervoetige dieren +zijn er twee watersoorten inheemsch. De Myopotamus Coypus [251] +(evenals een bever, doch met een ronden staart) is wel bekend om +zijn fraai bont, dat een handelsartikel is door het geheele aan La +Plata cijnsplichtige gebied. Hier bewoont hij echter uitsluitend zout +water, hetgeen, zooals wij reeds schreven, soms ook met het groote +knaagdier, de Capybara, het geval is. Een kleine zeeotter is zeer +talrijk. Dit dier voedt zich niet uitsluitend met visch, maar leeft, +evenals de robben, voor een groot deel van eene kleine roode krab, +die in scholen nabij de oppervlakte van het water zwemt. In Vuurland +zag Bynoe een zeeotter, die een inktvisch at, en in Low's Haven werd +er een gedood, die bezig was eene groote rolslak (Voluta) naar zijn +hol te dragen. Op zekeren dag ving ik in eene val eene zonderlinge +kleine muis (Mus brachiotis), die op vele eilandjes inheemsch scheen +te zijn; maar de Chiloten te Low's Haven zeiden, dat deze muis niet +op alle werd gevonden. Welk eene aaneenschakeling van toevalligheden, +[252] of welke niveau-veranderingen moeten er in 't spel geweest zijn, +om deze kleine dieren zoo door dezen gebroken archipel te verspreiden! + +Op elk deel van Chiloë en in den Chonos-archipel komen twee zeer +vreemde vogels voor, die aan den Turco en Tapacolo van Midden-Chili +verwant zijn, en hen hier vervangen. De een wordt door de inwoners +cheucau (Pteroptochos rubecula) genoemd, en houdt zich in de +donkerste en eenzaamste gedeelten der vochtige wouden op. Soms zal +men, ondanks alle opmerkzaamheid, den cheucau niet ontdekken, zelfs +al wordt zijn kreet in de onmiddellijke nabijheid gehoord; op andere +keeren kan het gebeuren, dat de vogel, zoo men zich niet verroert, +op de vertrouwelijkste wijs tot op enkele voeten afstands nadert. Hij +huppelt dan rusteloos, met zijn staartje omhoog, tusschen de verwarde +massa van rottende stengels en takken. De Chiloten koesteren eene +bijgeloovige vrees voor den cheucau, wegens zijne zonderlinge en +afwisselende kreten. Er zijn drie zeer verschillende kreten: de +een wordt chiduco genoemd, en is een gunstig voorteeken; de tweede, +huitreu geheeten, is uiterst ongunstig; en dan een derde, waarvan mij +de naam is ontschoten. Het is inderdaad een allergrappigst wezen, dat +de Chiloten tot hunnen profeet hebben gekozen. Eene verwante soort, +maar iets grooter, wordt door de inboorlingen Guid-guid (Pteroptochos +Tarnii), en door de Engelschen "Blaffende Vogel" genaamd. Deze laatste +naam is juist gekozen; want ik ben er zeker van, dat elk, die hem voor +het eerst hoort, overtuigd is dat ergens in het bosch een kleine hond +keft. Evenals met den cheucau het geval is, zal men het geblaf soms +dichtbij hooren, maar ondanks alle opmerkzaamheid dikwijls vergeefsche +pogingen doen om den vogel te zien; en die kans wordt nog geringer, +wanneer men de struiken schudt; op andere keeren, daarentegen, komt +de guid-guid onbevreesd naar u toe. Zijne wijze van voeding en zijne +gewoonten in 't algemeen, gelijken zeer veel op die van den cheucau. + +Op de kust [253] leeft een kleine, donkerkleurige vogel (Opetiorhynchus +Patagonicus), die daar zeer algemeen is. Hij is merkwaardig om zijne +stille leefwijze, en houdt zich, evenals een strandlooper, uitsluitend +aan de zeekust op. Behalve deze vogels, bewonen nog enkele andere dit +gebroken land. In mijne kladaantekeningen beschrijf ik de zonderlinge +geluiden, die, hoewel menigmaal in deze sombere wouden gehoord, de +algemeene stilte bijna niet verbreken. Het gekef van den guid-guid, en +het plotselinge wjoe-wjoe van den cheucau komen nu eens van ver af, en +dan weer van dicht bij. Het kleine zwarte winterkoninkje (Troglodytes) +van Vuurland voegt er soms zijn kreet bij; de boomlooper (Oxyurus) +volgt gillend en tjilpend den indringer; den kolibrie kan men nu en dan +snel van den eenen kant naar den anderen zien schieten, onder het uiten +van zijn schel gepiep, evenals een insect; en eindelijk verneemt men +soms uit den top van een hoogen boom den onduidelijken, doch klagenden +toon van den witgekuifden Myiobius of tyran-vliegenvanger. Het groote +overwicht in aantal van sommige vogelsoorten, bijv. de vinken, in +de meeste landen, is oorzaak, dat men in 't eerst verbaasd staat de +bijzondere soorten, welke wij boven noemden, als de meest gewone +vogels in een district te ontmoeten. In Midden-Chili komen twee +daarvan, nl. Oxyurus en Scytalopus voor, doch hoogst zelden. Vindt +men, zooals in dit geval, dieren, die in het groote raderwerk der +natuur schijnbaar zulk eene onbeduidende rol spelen, dan zou men zich +kunnen verwonderen, waarom zij geschapen zijn. Maar altijd moet men +in het oog houden, dat diezelfde dieren mogelijk in een ander land +hoogst belangrijke leden der samenleving zijn, of dit althans in een +vroeger tijdperk waren. Indien Amerika ten zuiden van 37° Z.B. onder +het water van den oceaan ware gezonken, zouden deze twee vogels langen +tijd in Midden-Chili kunnen voortbestaan; maar zeer onwaarschijnlijk +is het, dat hun aantal zou toenemen. Wij zouden dan een geval zien, +dat onvermijdelijk met zeer vele dieren moet hebben plaats gehad. + +Deze zuidelijke zeeën worden door verscheidene soorten van +Zwaluw-Stormvogels of Sint-Pietersvogels bezocht. De grootste soort, +Procellaria gigantea, of nelly (quebrantahuesos of beenderenbreker +der Spanjaarden) [254] is een algemeen voorkomende vogel, zoowel in +de binnenkanalen als in volle zee. In zijne gewoonten en wijze van +vliegen, bezit hij eene zeer nauwe overeenkomst met den Albatros +(Diomedea). Evenals met den laatsten het geval is, kan men hem uren +lang gadeslaan, zonder te bespeuren waarmede hij zich voedt. De +beenderenbreker is echter een roofvogel; en dit wordt bevestigd +door eenige officieren, die hem bij Port San Antonio op een Duiker +(Colymbus) zagen jagen, welke al duikend en vliegend poogde te +ontsnappen, maar telkens omlaag geworpen en eindelijk door een +slag op het hoofd gedood werd. Bij Port San Julian zag men dezen +grooten Sint-Pietersvogel jonge zeemeeuwen dooden en verslinden. Eene +tweede soort, Puffinus cinereus, die in Europa, bij Kaap Hoorn en +aan de kust van Peru voorkomt, heeft eene veel geringere grootte +dan Procellaria gigantea, maar, evenals deze, eene groezelig zwarte +kleur. Meestal bezoekt hij in zeer talrijke zwermen de landwaarts +in gelegen zeeëngten. Ik geloof niet, dat ik ooit zoovele vogels +van eenerlei soort bijeen heb gezien, als op zekeren dag achter het +eiland Chiloë. Honderdduizenden vlogen in eene onregelmatige lijn +uren lang in dezelfde richting. Wanneer een deel van den zwerm op +het water neerstreek, zag de oppervlakte zwart, en hoorde men een +gonzend geluid als van eene woelige menschenmenigte in de verte. + +Er zijn verscheidene andere soorten van Sint-Pietersvogels, maar +slechts één er van zal ik noemen, nl. den Pelacanoides Berardi, welke +een voorbeeld oplevert van die buitengewone gevallen, dat een vogel +klaarblijkelijk tot eene scherp bepaalde familie behoort, doch zoowel +in grootte als lichaamsbouw aan eene geheel andere klasse verwant +is. Deze vogel verlaat nooit de stille binnen-zeeëngten. Wordt hij +gestoord, dan duikt hij een eind ver onder water, komt weer aan de +oppervlakte en vliegt daarna met dezelfde snelheid voort. Nadat hij +door snelle beweging met zijne korte vleugels een eindweegs in eene +rechte lijn is voortgevlogen, laat hij zich, als ware hij doodelijk +getroffen, vallen en duikt opnieuw. De vorm van zijn bek en neusgaten, +de lengte van zijn voet, en zelfs de kleur van zijn pluimage, bewijzen +dat deze vogel een Sint-Pietersvogel is; aan den anderen kant doen +zijne korte vleugels en daaruit volgend gering vliegvermogen, de vorm +van zijn lichaam en die van zijn staart, zijne manier van duiken +en zijne keuze van verblijfplaats, in het eerst twijfel ontstaan, +of hij niet even na aan de Alken of Papegaaiduikers (Alcae) verwant +is. Als men hem in de verte zag vliegen of duiken, en rustig in de +afgelegen kanalen van Vuurland zag zwemmen, zou men hem ongetwijfeld +voor een alk houden. + + + + + + +HOOFDSTUK XIV. + +CHILOË EN CONCEPCION. EENE HEVIGE AARDBEVING. + + +Op 15 Januari zeilden wij uit Low's Haven, en ankerden drie dagen +later voor de tweede maal in de baai van San Carlos op Chiloë. In den +nacht van den 19den was de vulkaan Osorno in werking. Te middernacht +nam de schildwacht eene groote ster waar, die tot ongeveer drie +ure trapswijze in grootte toenam, en toen een prachtig schouwspel +aanbood. Met behulp van een verrekijker zag men donkere voorwerpen te +midden van een hel rood lichtschijnsel onafgebroken omhoog werpen en +weer neervallen. Het licht was sterk genoeg om een lang helder spoor +op het water te werpen. In dit gedeelte van de Cordilleras schijnt +het zeer vaak voor te komen, dat groote hoeveelheden gesmolten stof +uit de kraters worden geworpen. Men verzekerde mij, dat als er eene +uitbarsting van den Corcovado plaats heeft, groote wolken stof omhoog +worden geslingerd, die men in de lucht ziet barsten, en dan vele +grillige vormen, zooals boomen e.a., ziet aannemen. De grootte dezer +stofwolken moet geweldig zijn, want zij kunnen worden waargenomen op +het tafelland achter San Carlos, dat niet minder dan 93 mijlen van +den Corcovado verwijderd is. Des morgens kwam de vulkaan tot rust. + +Tot mijne verwondering hoorde ik later, dat de Aconcagua in Chili, +480 mijlen noordwaarts, dienzelfden nacht óók in werking was; en die +verbazing steeg nog, toen ik vernam, dat de groote uitbarsting van de +Coseguina (2700 mijlen ten noorden van de Aconcagua), vergezeld van +eene aardbeving die 1000 mijlen ver gevoeld werd, binnen zes uren na +ditzelfde tijdstip plaats had. Dit samenvallen is des te merkwaardiger, +wijl de Coseguina sedert 26 jaren slapend was geweest, [255] en de +Aconcagua hoogst zelden eenig teeken van leven geeft. Het is moeilijk +na te gaan, of dit samentreffen louter toeval was, of dat het op +eene onderaardsche gemeenschap wijst. Indien de vulkanen Vesuvius, +Etna en Hekla (alle drie betrekkelijk dichter bij elkander dan de +bovengenoemde punten in Zuid-Amerika) plotseling in denzelfden nacht +in uitbarsting geraakten, zou dit samenvallen als eene merkwaardige +gebeurtenis worden beschouwd; maar veel merkwaardiger is het in dit +geval, nu de drie openingen in dezelfde groote bergketen liggen, +en de uitgestrekte vlakten langs de geheele oostkust alsmede de uit +zee geheven jongere schelpen meer dan 2000 mijlen ver op de westkust, +getuigen op welke gelijkmatige en samenhangende wijze de opstuwende +krachten gewerkt hebben. + +Daar kapitein Fitz-Roy op de buitenkust van Chiloë eenige opmetingen +wenschte te doen, werd besloten, dat Mr. King en ik naar Castro zouden +rijden, en vandaar dwars over het eiland naar de op de westkust gelegen +Capella de Cucao. Nadat wij paarden en een gids hadden gehuurd, gingen +wij op den morgen van den 22sten op weg. Wij hadden nog niet lang +gereden, toen eene vrouw en twee knapen, die denzelfden weg volgden, +zich bij ons voegden. Op dezen weg wordt men spoedig met iedereen +vertrouwelijk, en kan men het in Zuid-Amerika zoo zeldzame voorrecht +genieten van zonder vuurwapenen te reizen. Aanvankelijk bestond het +landschap uit eene reeks heuvels en dalen; maar dichter bij Castro +werd het zeer vlak. De weg zelf is iets zonderlings: hij bestaat over +zijne gansche lengte (met uitzondering van zeer enkele gedeelten) uit +groote houten blokken, die nu eens breed en in de lengte zijn gelegd, +dan weer smal zijn en overdwars liggen. Des zomers is de weg niet +zoo heel slecht; maar in den winter, als het hout glibberig is door +den regen, is de tocht uitermate moeilijk. In dat jaargetijde is de +grond aan weerszijden een moeras en menigmaal overstroomd; het is dan +noodig de overlangsche blokken door dwarsliggers te bevestigen, die aan +beide kanten in den grond worden genageld. Deze pinnen maken een val +van het paard gevaarlijk, daar de kans om op zulk een pin terecht te +komen, niet gering is. Het is echter opmerkelijk, hoe vlug de paarden +van Chiloë door de gedurige oefening worden. Ontmoetten zij slechte +gedeelten, waar de blokken uit hunnen stand waren geraakt, dan sprongen +zij, met de vlugheid en zekerheid van honden, van het eene blok op het +andere. Rechts en links wordt de weg begrensd door hooge woudboomen, +die aan de ondereinden door riethalmen zijn samengevlochten. Als nu +en dan een lang gedeelte dezer laan overzien kon worden, bood dit een +zonderling tooneel van gelijkvormigheid. De witte lijn van blokken, +die in de verte gezien smaller werd, verloor zich in het donkere woud, +of eindigde in eene zigzaglijn die over een steilen heuvel liep. + +Ofschoon de afstand van San Carlos tot Castro in rechte lijn slechts +twaalf leagues bedraagt, moet het aanleggen van den weg een groot +werk zijn geweest. Men verhaalde mij, dat vroeger verscheidene +personen het leven hadden verloren, bij eene poging om door het +woud heen te dringen. De eerste, dien dit gelukte, was een Indiaan, +die zich in acht dagen tijds een weg door het riet baande en San +Carlos bereikte. Tot loon daarvoor schonk de Spaansche regeering +hem een stuk land. Gedurende den zomer zwerven vele Indianen in de +wouden (doch voornamelijk in de hoogere gedeelten waar het hout niet +zoo dicht is), om het halfwilde vee op te sporen, dat zich met de +bladeren van rietstengels en sommige boomen voedt. Het was een van +deze jagers, die enkele jaren geleden toevallig een Engelsch schip +ontdekte, dat op de buitenkust gestrand was. Het scheepsvolk begon +gebrek aan proviand te krijgen, en zou waarschijnlijk nooit uit deze +bijna ondoordringbare bosschen gekomen zijn, zonder de hulp van dezen +man. Een der zeelieden stierf onderweg van vermoeienis. De Indianen +richten zich op deze tochten naar de zon, zoodat zij bij aanhoudend +bewolkte lucht niet kunnen reizen. + +Het was mooi weder, en de menigte boomen, die in vollen bloei stonden, +vervulden de lucht met welriekende geuren. Maar zelfs dit was bijna +niet in staat den droefgeestigen aanblik van het vochtige woud op +te vroolijken. Hierbij komt nog, dat de vele doode stammen, die als +geraamten voor u oprijzen, nooit nalaten op deze ongerepte wouden +een stempel van plechtigen ernst te drukken, welke in die van lang +beschaafde landen ontbreekt. Kort na zonsondergang sloegen wij ons +bivouak op voor den nacht. Onze vrouwelijke metgezel, die er vrij knap +uitzag, behoorde tot eene van de meest geachte families in Castro; +wat intusschen niet wegnam, dat zij schrijlings en zonder kousen of +schoenen te paard zat. Wat mij verwonderde, was het volkomen gemis +van trots bij haar en haren broeder. Zij hadden voedsel bij zich, +doch zaten Mr. King en mij bij al wat wij aten voortdurend aan te +kijken, totdat wij van schaamte er toe gedreven werden het geheele +gezelschap te laten meeëten. De nacht was onbewolkt, en terwijl wij op +ons leger lagen, genoten wij het alleszins verrukkelijke schouwspel +van de menigte sterren, die de duisternis van het woud met haar zwak +schijnsel verlichtten. + + + +[23 Januari.] + +Vroeg in den morgen stonden wij op, en bereikten te ongeveer 2 ure +het aardige, rustige stadje Castro. De oude gouverneur was sedert ons +vorig bezoek gestorven, en een Chileen had zijne plaats ingenomen. Wij +hadden een introductie-brief aan Don Pedro, die ons hoogst gastvrij en +vriendelijk ontving, en op meer belangelooze wijze dan aan deze zijde +van het vasteland gebruikelijk is. Den volgenden dag bezorgde Don +Pedro ons versche paarden, en bood aan ons zelf te vergezellen. Wij +reden verder naar het zuiden, waarbij wij meest de kust volgden, +en gingen door verscheidene gehuchten, elk voorzien van eene groote +houten kapel in den vorm van een veestal. Te Vilipilli vroeg Don +Pedro den commandant ons een gids mede te geven naar Cucao. De oude +edelman bood zelf zijn geleide aan; maar het duurde geruimen tijd eer +hij wilde gelooven, dat twee Engelschen in allen ernst naar zulk een +afgelegen plaats, als Cucao, wilden gaan. Wij werden dus vergezeld door +de twee hoogste autoriteiten in het land; en dit bleek duidelijk uit +de houding van al de armere Indianen tegenover hen. Te Chonchi staken +wij het eiland dwars over, en volgden een doolhof van slingerpaden, +die nu eens door prachtige wouden, dan door vriendelijke open vlakten +liepen, waarop overvloed van koren en aardappelspruiten. Dit golvende +en gedeeltelijk bebouwde boschland herinnerde mij aan de woestere +streken in Engeland, zoodat dit landschap mijn oog bijzonder boeide. Te +Vilinco, dat aan de oevers van het Meer van Cucao is gelegen, waren +slechts enkele velden ontboscht; en alle bewoners schenen Indianen +te zijn. Dit meer is twaalf mijlen lang en strekt zich uit in de +richting van oost naar west. Door plaatselijke omstandigheden waait +de zeewind zeer geregeld over dag, maar gaat des nachts liggen. Dit +verschijnsel heeft tot zonderlinge overdrijvingen aanleiding gegeven, +want volgens de beschrijving, die men ons te San Carlos er van gaf, +geleek het bijna een wonder. + +De weg naar Cucao was zoo bijster slecht, dat wij besloten ons op +eene periagua in te schepen. Op den meest gezagvollen toon gaf de +commandant aan zes Indianen last ons over te zetten, zonder zich te +verwaardigen hun te zeggen of zij betaald zouden worden. De periagua +is eene zonderlinge, ruw afgewerkte boot, maar de bemanning was nog +zonderlinger; en ik betwijfel of er wel ooit leelijker mannetjes +in eene boot bijeen zijn geweest, dan deze zes. Zij roeiden echter +zeer goed en met lust. De roeier, die den slag aangaf, babbelde +Indiaansch en uitte zonderlinge kreten, zoo ongeveer op de manier +van een varkenshoeder, die zijne beesten voortdrijft. Wij vertrokken +met een zwakken tegenwind, maar bereikten toch de Capella de Cucao +vóór het donker was. Het land rondom het geheele meer was een en +al woud. In dezelfde periagua, waarin wij zaten, werd eene koe +vervoerd. Oppervlakkig schijnt het moeilijk zulk een groot dier in +eene kleine boot te krijgen; maar de Indianen verrichtten het in eene +minuut. Zij brachten de koe op zijde van de boot, die tot haar werd +overgeheld; plaatsten twee riemen, waarvan de einden op het dolboord +rustten, onder haren buik; deden fluks met behulp van deze hefboomen +het arme dier hals over kop op den bodem der boot tuimelen, en bonden +het toen met twee touwen vast. Te Cucao vonden wij eene onbewoonde +hut (die tot woning van den geestelijke dient, als hij deze Capella +bezoekt), maakten hier een vuur aan, kookten ons avondeten, en waren +recht op ons gemak. + +Het district Cucao is het eenige bewoonde gedeelte op de geheele +westkust van Chiloë, en bevat omstreeks dertig of veertig Indiaansche +gezinnen, die vier of vijf mijlen ver langs het strand verspreid +zijn. Dezen leven zeer afgezonderd van de rest van het eiland, en +drijven bijna geen handel, behalve somtijds in wat olie, dat zij uit +zeehondenvet bereiden. Hunne kleederen, die van eigen maaksel zijn, +voldoen redelijk wel; en eten hebben zij in overvloed. Niettemin +schenen zij ontevreden, en toch zoo onderdanig, dat het pijnlijk was +om aan te zien. Ik geloof, dat deze stemming voornamelijk is toe te +schrijven aan de ruwe en gezaghebbende wijs, waarop zij door hunne +regeerders behandeld worden. Ofschoon onze metgezellen tegen ons zoo +uiterst beleefd waren, gedroegen zij zich tegen de arme Indianen, alsof +dezen slaven in plaats van vrije mannen waren. Zij bestelden proviand +en paarden, doch verwaardigden zich nooit te zeggen met hoeveel en +of de eigenaars betaald zouden worden. Toen wij des morgens met deze +arme lieden alleen waren, maakten wij ons spoedig door geschenken +in sigaren en maté bemind. Een klont witte suiker werd onder alle +aanwezigen verdeeld en met de grootste nieuwsgierigheid geproefd. De +Indianen besloten al hunne klachten met de woorden: + +"En dat is nu alléén, omdat wij arme Indianen zijn en niets weten; +maar zóó was het niet toen wij een koning hadden." + +Den volgenden dag reden wij, na het ontbijt, enkele mijlen noordwaarts +naar Punta Huantamó. De weg liep langs een zeer breed strand, waarop, +zelfs na vele mooie dagen, eene geduchte branding stond. Men verzekerde +mij, dat na een hevigen storm het geraas der branding des nachts +zelfs in Castro kan worden gehoord--een afstand van niet minder +dan 21 zeemijlen (ongeveer 39 kilom.) door een heuvelachtig en met +bosschen bedekt land. Wegens de ondraaglijk slechte paden, kostte het +ons eenige moeite het punt te bereiken; want overal waar schaduw is, +wordt de grond spoedig een volslagen modderpoel. Het punt zelf is een +steile, rotsachtige heuvel, bedekt met eene, naar ik meen aan Bromelia +verwante plant, die door de bewoners Chepones wordt genoemd. Bij +het klauteren door de plantenbedden, werden onze handen deerlijk +geschramd. Ik had er schik in, toen ik onzen Indiaanschen gids uit +voorzorg zijn broek zag opslaan, wijl hij dacht dat zijn broek teerder +was dan zijn harde huid. Genoemde plant bezit eene vrucht in den +vorm van eene artisjok, waarin een aantal zaadhuisjes zijn opgehoopt; +dezen bevatten een aangenaam zoet merg, dat hier zeer gezocht is. Te +Low's Haven zag ik de Chiloten chichi of appeldrank uit deze vruchten +maken. Humboldt's opmerking, dat bijna ieder mensch middelen vindt om +uit het plantenrijk den eenen of anderen drank te bereiden, is dus +volkomen waar. Intusschen hebben de wilden van Vuurland en, naar ik +geloof, ook die van Australië het in deze kunst zoover niet gebracht. + +De kust ten noorden van Punta Huantamó is uiterst oneffen en gebroken, +en wordt omringd door talrijke klippen, waarop de zee zonder ophouden +beukt. King en ik hadden, zoo mogelijk, te voet langs deze kust +willen terugkeeren; maar zelfs de Indianen zeiden, dat dit geheel +ondoenlijk was. Zij vertelden ons, dat er wel personen rechtstreeks +door de bosschen van Cucao naar San Carlos waren gegaan, doch nooit +langs de kust. Op deze tochten nemen de Indianen alleen geroosterd +koren mede, waarvan zij slechts tweemaal daags eten. + +[26 Januari.] + +Wij stapten opnieuw in de periagua, keerden over het meer terug, +en bestegen toen onze paarden. Alle bewoners van Chiloë maakten van +deze week van ongewoon fraai weder gebruik, om het bosch door vuur uit +te roeien. Ondanks hun ijver om overal het bosch in brand te steken, +zag ik toch geen enkel vuur in omvang toenemen. Wij aten bij onzen +vriend, den commandant, en bereikten Castro niet voordat het donker +was. Den volgenden morgen gingen wij zeer vroeg op weg. Nadat wij +eenigen tijd gereden hadden, bereikten wij den top van een steilen +heuvel, en hadden hier (wat eene zeldzaamheid is op dezen weg) een +ruim vergezicht over het groote woud. Boven den horizon van boomen, +staken de vulkanen Corcovado en, ten noorden daarvan, de groote +met den vlakken top, [256] trotsch en oppermachtig hunne kraters +omhoog. Bijna geen enkele andere berg in de lange keten vertoonde +zijn besneeuwden top. Ik hoop, dat ik den afscheidsblik, dien ik van +Chiloë op de prachtige Cordilleras wierp, lang in mijn geheugen mag +bewaren!... Des nachts kampeerden wij onder een wolkloozen hemel, en +bereikten den volgenden morgen San Carlos. Wij kwamen op den rechten +dag, want nog vóór den avond begon het hevig te regenen. + +[4 Februari.] + +Wij zeilden van Chiloë weg. Gedurende de laatste week deed ik +verscheidene kleinere uitstapjes. Een daarvan had ten doel eene groote +laag schelpdieren van nog levende soorten te onderzoeken, 350 voet +boven den spiegel der zee gelegen. Door deze laag van schelpdieren +groeiden hooge boomen op! Een andere rit was naar Port Huechucucuy. Ik +had een gids bij mij die het land wat al te goed kende, want hij noemde +mij eene eindelooze reeks Indiaansche namen op voor elke kreek, voor +elk plekje en riviertje. Evenals in Vuurland, schijnt de Indiaansche +taal bijzonder goed geschikt te zijn voor het geven van namen aan +de meest onbeduidende vormen van het land. Ik geloof, dat ieder +blijde was Chiloë vaarwel te kunnen zeggen; en toch zou dit eiland +verrukkelijk mogen heeten, zoo wij den eindeloozen en naargeestigen +winterregen konden wegdenken. Ook ligt er iets zeer aantrekkelijks +in den eenvoud en de onderdanige beleefdheid der arme bewoners! + +Wij stuurden noordwaarts langs het strand; maar wegens het mistige +weder bereikten wij Valdivia niet voor den nacht van den achtsten. Den +volgenden morgen voer de boot naar de omstreeks tien mijlen ver +gelegen stad. Toen wij den loop der rivier volgden, voeren wij nu en +dan voorbij eene hut, een plekje grond dat in het overigens ongerepte +woud gebaand was, en ontmoetten soms eene kano met eene Indiaansche +familie. De stad ligt aan de lage oevers van den stroom, en zoo geheel +in een bosch van appelboomen begraven, dat de straten letterlijk paden +zijn te midden van een boomgaard. Nooit heb ik eene streek gezien, +waar appelboomen zoo goed schenen te tieren als in dit vochtige +gedeelte van Zuid-Amerika. Aan de kanten der wegen stonden vele, +blijkbaar zelfgezaaide jonge boomen. Op Chiloë bezitten de bewoners +eene verwonderlijk korte methode om een boomgaard te maken. Uit het +ondereinde van bijna elken tak steken kleine, bruine, kegelvormige, +schrompelige punten, die altijd gereed staan om in wortels te +veranderen, zooals nu en dan te zien is waar toevallig wat modder +tegen den boom is gespat. Vroeg in de lente wordt een tak ter dikte +van een menschenvinger uitgekozen, en vlak onder eene groep van zulke +punten afgekapt; alle kleinere takken worden gesnoeid, en de tak zelf +omstreeks twee voet diep in den grond gestoken. In den daarop volgenden +zomer schiet de stomp lange spruiten uit, en draagt nu en dan zelfs +vruchten. Men wees mij er een, die 23 appelen had voortgebracht; +maar dit werd als een zeer ongewoon iets beschouwd. In het derde +seizoen verandert de stomp (gelijk ik zelf heb gezien) in een flinken +houten, met vruchten beladen boom. Een oud man bij Valdivia lichtte +zijn motto: Necesidad es la madre del invencion (Noodzakelijkheid +is de moeder der vindingrijkheid) toe, door een verhaal te doen van +de vele nuttige dingen, die hij uit deze appelen bereid had. Na het +maken van appeldrank en wijn, trok hij uit het overschot een witten +en fijn riekenden ether; door eene andere methode verschafte hij zich +eene zoete stroop, of, zooals hij zeide, honig. In dit jaargetijde +schenen zijne kinderen en varkens bijna in zijn boomgaard te wonen. + +[11 Februari.] + +Vergezeld van mijn gids deed ik een korten rit, maar zag op dit +uitstapje bijzonder weinig, zoowel van de geologie van het land als +van zijne bewoners. Bij Valdivia is niet veel land ontboscht. Nadat +wij enkele mijlen ver eene rivier waren overgestoken, gingen wij +het woud in, en kwamen toen voorbij slechts ééne armzalige hut, +voordat wij onze nachtelijke slaapplaats bereikten. Het geringe +breedte-verschil van 150 mijlen heeft aan het woud een nieuw aanzien +gegeven, vergeleken bij dat van Chiloë. Dit is toe te schrijven aan +eene eenigszins verschillende verhouding in de boomsoorten. De altijd +groene boomen schijnen hier niet even talrijk; en dientengevolge +heeft het woud eene lichtere tint. Evenals op Chiloë, zijn de lage +gedeelten door riethalmen omvlochten; maar tevens groeit hier eene +andere soort (die op de bamboes van Brazilië gelijkt en ongeveer 20 +voet hoog is) in bossen, en versiert de oevers van sommige stroomen +op zeer aangename wijs. Het is van deze plant, dat de Indianen hunne +chuzo's of lange puntige speren maken. Onze rustplaats was zoo vuil, +dat ik liever buiten ging slapen. Op deze tochten is de eerste nacht +meestal zeer onaangenaam, omdat men niet gewoon is aan het kriebelen +en bijten der vlooien. Ik weet zeker, dat er des morgens geen plekje +ter grootte van een shilling op mijne beenen was, dat niet een rood +litteeken vertoonde waar de vlooien hadden gebeten. + +[12 Februari.] + +Wij vervolgden onzen rit door het ongebaande woud. Slechts nu en dan +ontmoetten wij een Indiaan te paard, of een troep fraaie muildieren, +die lorkeboomenhout en koren van de zuidelijke vlakten vervoerden. In +den namiddag was een der paarden uitgeput; wij bevonden ons toen op den +top van een heuvel, die een fraai uitzicht op de Llanos verschafte. Als +men zoo lang in eene wildernis van boomen heeft rondgezworven, is +het gezicht van deze open vlakten zeer frisch en opwekkend. Deze +westkust doet mij met genoegen terugdenken aan de vrije, onbegrensde +vlakten van Patagonië: en toch kan ik, om de scherpe tegenstelling, +niet vergeten hoe verheven de stilte van het woud is. De Llanos zijn +de vruchtbaarste en dichtst bevolkte gedeelten van het land, daar zij +het onschatbare voorrecht genieten van bijna geheel vrij te zijn van +boomen. Voordat wij het woud verlieten, reden wij door eenige kleine, +effen grasvlakten, met enkele rondom staande boomen, evenals in een +Engelsch park. In boschrijke, heuvelachtige streken heb ik dikwijls +met verwondering opgemerkt, dat de volkomen vlakke gedeelten verstoken +zijn van boomen. De vermoeienis van het eene paard deed mij besluiten +aan de Missie van Cudico halt te houden, te meer omdat ik aan den +monnik er van een introductie-brief had. Cudico is een district, +tusschen het woud en de Llanos gelegen. Het bevat een vrij groot aantal +hutten, met koren- en aardappelveldjes, die bijna alle aan Indianen +toebehooren. De aan Valdivia onderhoorige stammen zijn reducidos y +cristianos (bekeerden en christenen). Verder noordwaarts, bij Arauco +en Imperial, zijn de Indianen nog zeer wild en onbekeerd; maar zij +staan allen in druk verkeer met de Spanjaarden. De padre vertelde, +dat de Christen-Indianen niet zeer gezind waren om naar de mis te +gaan, doch overigens veel eerbied voor den godsdienst toonden. De +grootste moeilijkheid is, hen de huwelijksceremoniën in acht te +doen nemen. De wilde Indianen nemen zoo vele vrouwen als zij kunnen +onderhouden, en een cacique heeft er somtijds meer dan tien. Komt men +bij laatstgenoemden in huis, dan kan men uit het getal vuren aldaar +opmaken hoeveel vrouwen hij heeft. Elke vrouw woont beurtelings eene +week bij den cacique in, maar weeft gedurende dien tijd zijne poncho's +en wat hij verder noodig heeft. De vrouw van een cacique te zijn, +is eene eer waarop de Indiaansche vrouwen zeer gesteld zijn. + +Bij al deze stammen dragen de mannen een grof wollen poncho; die +ten zuiden van Valdivia dragen een korte broek, en ten noorden +daarvan een rok evenals de chilipa der Gauchos. Allen binden hunne +lange haren met een scharlaken-rooden band samen, maar dragen geen +andere bedekking op het hoofd. Deze Indianen hebben een flinken +lichaamsbouw, en gelijken zoowel door de vooruitstekende wangbeenderen, +als hun voorkomen in 't algemeen, op de groote Amerikaansche familie +waartoe zij behooren. Het scheen mij echter toe, dat hun uiterlijk +eenigszins afweek van dat der andere stammen, die ik vroeger gezien +had. Hunne uitdrukking is in het algemeen ernstig, zelfs streng, +en bezit veel karakter, dat òf voor eerlijke botheid òf trotsche +vastberadenheid kan doorgaan. Het lange zwarte haar, de ernstige, +scherpgeteekende trekken en de donkere gelaatskleur herinnerden mij +aan oude portretten van Koning Jacobus I. [257] Onderweg ontmoetten +wij nergens die onderdanige beleefdheid, welke op Chiloë zoo algemeen +is. Sommigen uitten hun mari-mari (goeden morgen) vlug en bondig; doch +het meerendeel scheen niet gezind te groeten. Deze onafhankelijkheid in +manieren is waarschijnlijk een gevolg van hunne langdurige oorlogen, +en van de herhaalde overwinningen, door hen alléén (van al de stammen +in Amerika) op de Spanjaarden behaald. + +Ik bracht den avond zeer genoeglijk door in gesprek met den padre. Hij +was uiterst vriendelijk en gastvrij; en daar hij uit Santiago kwam, +had hij middelen weten te vinden om zich hier eenig comfort te +verschaffen. Als iemand van eenige, hetzij dan geringe opvoeding, +klaagde hij bitter over het totale gemis van gezelligheid. Hoe +kwijnend moet voor dezen man, die geen bijzonderen godsdienstijver, +geen bezigheid of doel had, het leven voorbijgaan! + +Den volgenden dag ontmoetten wij op onzen terugkeer zeven Indianen met +een zeer woest voorkomen, onder wien zich enkele caciquen bevonden, +die van de Chileensche regeering juist hunne kleine jaarlijksche +toelaag voor langdurigen trouw hadden ontvangen. Het waren mannen met +een knap uiterlijk; maar toen zij achter elkander ons voorbijreden, +stonden hunne aangezichten zeer betrokken. Een oude cacique, die +aan het hoofd van den troep reed, had waarschijnlijk nog gulziger +gedronken dan de anderen, want behalve uitermate ernstig, scheen +hij ook zeer knorrig. Kort te voren hadden zich twee Indianen bij +ons gevoegd, die van eene afgelegen missie naar Valdivia reisden +wegens een rechtsgeding. De een was een opgewekt oud man; maar zijn +baardeloos en gerimpeld gezicht geleek meer op dat van eene oude vrouw, +dan van een man. Ik bood beiden meer dan eens sigaren aan; en hoewel +zij die gewillig--ik durf zeggen dankbaar--aannamen, verwaardigden +zij zich bijna niet mij te bedanken. Een Indiaan op Chiloë zou zijn +hoed hebben afgenomen, onder het uitspreken van de woorden: Dios le +page! (God loone u!). + +Onze tocht was zeer vermoeiend, zoowel wegens den slechten staat +der wegen, als wegens de talrijke gevallen boomen, die wij moesten +overspringen, of door lange omwegen trachtten te vermijden. Wij sliepen +onder den blooten hemel, en bereikten den volgenden morgen Valdivia, +vanwaar ik mij aan boord begaf. + +Enkele dagen later stak ik met eenige officieren de baai over, en +landde nabij het fort, Niebla genaamd. De gebouwen alhier verkeerden +in zeer bouwvalligen staat, en de affuiten der kanonnen waren geheel +verrot. Wickham deed den bevelvoerenden officier de opmerking, +dat deze kanonnen stellig bij het eerste schot in stukken zouden +vliegen. De oude krijgsman trachtte zich goed te houden, en gaf +ernstig ten antwoord: "Neen, segnor, ik ben er zeker van, dat zij +er wel twee zouden doorstaan!" De Spanjaarden moeten voornemens zijn +geweest dit fort onneembaar te maken. Midden op het binnenplein ligt +thans een bergje mortel, welke in hardheid niet onderdoet voor de rots +waarop hij ligt. Hij werd uit Chili hierheen gebracht, en kostte 7000 +dollars. Het uitbreken van de omwenteling belette, dat hij voor het +doel gebruikt werd; en nu ligt die kalk daar als een gedenkteeken +aan Spanje's vroegere grootheid. + +Ik wilde naar eene omstreeks anderhalve mijl ver gelegen woning gaan, +maar mijn gids zeide, dat het volstrekt onmogelijk was in eene rechte +lijn door het woud te dringen. Wel bood hij aan mijn gids te wezen, +en langs donkere paden, die voor het vee bestemd zijn, den kortsten +weg er heen te volgen. Er waren intusschen nog drie uren voor deze +wandeling noodig. Het werk van dezen man bestond in het opdrijven +van verdwaald vee. Ofschoon hij zoodoende de bosschen goed moest +kennen, was hij niet lang geleden twee dagen zoek geweest, en had +niets te eten gehad. Deze feiten geven een goed denkbeeld van de +onbegaanbaarheid der wouden in deze streken. Dikwijls stelde ik mij +de vraag, hoe lang het spoor van een gevallen boom wel zichtbaar zou +zijn. Deze man wees mij er een, die veertien jaren geleden door een +troep vluchtende royalisten geveld was; en dezen als maatstaf nemende, +denk ik dat een stam van anderhalven voet in middellijn na 30 jaren +tijds in een hoop mestaarde veranderd zou zijn. + + + +[20 Februari.] + +Deze dag is in de jaarboeken van Valdivia gedenkwaardig geworden door +de hevigste aardbeving, welke de oudste inwoner zich herinneren kan. Ik +bevond mij op het strand en lag in het bosch uit te rusten. Plotseling +kwam de aardbeving op, en duurde twee minuten; maar de tijd scheen veel +langer. Het schudden van den grond was zeer merkbaar. Mijn metgezel +en ook mij scheen het toe, dat de golvingen uit het oosten kwamen, +terwijl anderen dachten, dat zij uit het zuidwesten straalden; dit +bewijst hoe lastig het soms is de richting der trillingen waar te +nemen. Het kostte geen moeite om staande te blijven, maar de beweging +maakte mij duizelig. Soms geleek deze op het deinen van een schip +in eene zwakke kruiskabbeling, of meer nog op die, welke men voelt +bij het schaatsenrijden op dun ijs, dat onder het gewicht van het +lichaam buigt. + +Eene hevige aardbeving vernietigt op eens onze oudste zintuigelijke +gewaarwordingen. De aarde, het ware symbool van hechtheid, heeft +zich onder onze voeten bewogen, evenals een dunne korst boven eene +vloeistof, en ééne secunde tijds heeft in onze ziel een vreemd idee van +onveiligheid gewekt, waartoe uren van overpeinzing niet in staat zouden +geweest zijn. In het woud deed eene koelte de boomen trillen; maar +ofschoon ik de aarde voelde bewegen, zag ik geen ander effect. Tijdens +den schok was kapitein Fitz-Roy met eenige officieren in de stad, +en daar was het schouwspel aangrijpender; want ofschoon de huizen wel +niet omvielen, doordien zij van hout waren gebouwd, werden zij toch +hevig geschud, en kraakten en rammelden de planken. In de grootste +onrust snelden de menschen de deur uit. Het zijn deze bijkomende +gebeurtenissen, welke dien grooten afschrik voor aardbevingen wekken +in het gemoed van allen, die zulke gevolgen er van gezien en gevoeld +hebben. In het woud was het een zeer belangwekkend, doch volstrekt niet +angstwekkend verschijnsel. De invloed op de getijen was verrassend. De +groote schok had plaats op het uur van laag water. Eene oude vrouw, +die juist op het strand was, zeide mij later dat het water zeer snel, +maar niet in vloedgolven tot hoogpeil steeg, en daarna even snel tot +zijn natuurlijk peil terugkeerde. De juistheid daarvan bleek uit de +lijn van nat zand. Eene dergelijke snelle, maar kalme beweging in het +getij had enkele jaren geleden tijdens eene zwakke aardbeving op Chiloë +plaats, en wekte veel noodelooze vrees. In den loop van den avond +waren er vele zwakkere schokken, die in de haven de meest samengestelde +stroomingen schenen voort te brengen--en eenige zeer sterke. + +[4 Maart.] + +Wij liepen de baai van Concepcion binnen. Terwijl het schip naar +de ankerplaats stevende, landde ik op het eiland Quiriquina. Hier +kwam de mayordomo der plantage snel naar mij toe rijden, om het +vreeselijke nieuws der groote aardbeving van den 20sten te vertellen: +"dat er in Concepcion of Talcahuano (de haven) geen huis meer overeind +stond; dat zeventig dorpen waren verwoest, en dat een vloedgolf de +puinhoopen van Talcahuano bijna geheel had weggespoeld." Van deze +laatste verklaring zag ik weldra bewijzen in overvloed: de geheele kust +was bezaaid met stukken hout en huisraad, alsof er een duizend schepen +waren vergaan. Behalve stoelen, tafels, plankenkasten, enz. in grooten +getale, lagen er verscheidene daken van hutten, die bijna in hun geheel +waren meegevoerd. De pakhuizen te Talcahuano waren gebarsten, en groote +balen katoen, Paraguay-thee en andere kostbare koopmansgoederen lagen +over het strand verspreid. Terwijl ik het eiland rondwandelde, merkte +ik op, dat talrijke rotsblokken, die blijkens de daaraan hechtende +zeevoortbrengselen kort geleden in diep water moesten gelegen hebben, +hoog op het strand waren geworpen. Een dezer blokken was zes voet lang, +drie voet breed, en twee dik. + +Het eiland zelf vertoonde even duidelijk de overweldigende kracht der +aardbeving, als het strand dit deed van de vernielende werking der +daarop gevolgde vloedgolf. Op vele plaatsen was de grond in noord- +en zuidlijnen gespleten--wellicht veroorzaakt door het wijken der +evenwijdige en steile zijwanden van dit smalle eiland. Sommige +spleten in de nabijheid der klippen waren een yard wijd. Reeds +waren vele reusachtige rotsblokken op het strand gevallen; en de +inwoners dachten, dat, als de regens begonnen, er nog veel grootere +verschuivingen zouden plaats hebben. De uitwerking van de trilling op +den harden primairen leisteen was nog merkwaardiger: de bovengedeelten +van eenige smalle riffen waren zoo volkomen gesplinterd, alsof men ze +door kruit had laten springen. Deze uitwerking, die duidelijk kenbaar +was aan de versche breuken en den verplaatsten grond, moet zich tot de +oppervlakte hebben bepaald, daar anders in geheel Chili geen stuk vaste +rots meer zou bestaan; ook is die meening niet onwaarschijnlijk, omdat +de oppervlakte van een trillend lichaam (naar men weet) anders wordt +bewogen dan het middengedeelte. Wellicht moet aan dezelfde oorzaak +worden toegeschreven, dat aardbevingen in diepe mijnen niet zulke +geduchte verwoestingen aanrichten, als men zou verwachten. Ik geloof, +dat deze stuiptrekking der aardkorst meer tot de grootte-vermindering +van het eiland Quiriquina heeft bijgedragen, dan de gewone knagende +en sloopende werking van zee en dampkring in den loop eener eeuw. + +Den volgenden dag landde ik te Talcahuano, en reed daarop naar +Concepcion. Beide steden boden het vreeselijkste, maar tevens +belangwekkendste schouwspel, dat ik ooit zag. Op iemand, die ze +vroeger gekend had, zouden zij mogelijk een nog sterkeren indruk +hebben gemaakt; want de puinhoopen waren zoo dooreengemengd, en het +geheele schouwspel bezat zoo weinig het voorkomen van eene bewoonde +plaats, dat het bijna niet meer mogelijk was zich den vroegeren +toestand er van voor te stellen. De aardbeving begon te half twaalf des +voormiddags. Zoo zij in het midden van den nacht gebeurd was, zouden de +meeste bewoners (die in deze provincie alléén vele duizenden bedragen) +zijn omgekomen, terwijl het er nu geen honderd waren. Thans was hun +eenig redmiddel de onveranderlijke gewoonte om, bij de eerste schudding +van den grond, de deur uit te loopen. In Concepcion was elk huis op +zichzelf, of elke rij huizen, een puinhoop of eene rij van puinhoopen; +maar in Talcahuano, waar de vloedgolf gewoed had, kon men weinig meer +onderscheiden dan eene laag steenen, dakpannen en stukken hout, met +hier en daar een brok muur dat was blijven staan. Om die reden bood +Concepcion, ofschoon niet zoo geheel verwoest, een vreeselijker, en +als ik het zoo noemen mag, ook schilderachtiger schouwspel. De eerste +schok was zeer onverwacht. De mayordomo op Quiriquina vertelde mij, +dat de eerste kennisgeving, die hij er van ontving, was, dat hijzelf +met het paard waarop hij reed op den grond rolde. Opgestaan, werd +hij opnieuw omvergeworpen. Ook vertelde hij mij, dat eenige koeien, +die op den steilen rand van het eiland stonden, in zee tuimelden. Door +de vloedgolf kwam veel vee om het leven: op een laag eiland, nabij het +hoofd der baai, werden zeventig dieren weggespoeld, die verdronken. In +'t algemeen houdt men deze aardbeving voor de vreeselijkste, die +Chili ooit beleefd heeft; maar wijl de hevigsten eerst na lange +tusschentijden plaats hebben, kan men dit niet licht te weten komen; +ook zou een veel heviger schok in zijne gevolgen niet veel verschil +hebben opgeleverd, want de verwoesting was volkomen. Tallooze kleine +schokken volgden op de groote aardbeving, en binnen de eerste twaalf +dagen (20 Februari-4 Maart) werden er niet minder dan 300 geteld. + +Nadat ik Concepcion gezien had, kon ik niet begrijpen hoe het +meerendeel der inwoners er ongedeerd was afgekomen. Op vele plaatsen +vielen de huizen naar buiten, en vormden aldus in het midden der +straten kleine heuvels van puin en metselwerk. Rouse, de Engelsche +consul, vertelde ons, dat hij aan het ontbijt zat, toen de eerste +trilling hem waarschuwde om naar buiten te snellen. Nauwelijks +had hij het midden van de binnenplaats bereikt, toen een vleugel +van zijn huis met donderend geraas naar omlaag kwam. Hij behield +tegenwoordigheid van geest genoeg om zich te herinneren, dat, zoo hij +eenmaal op den top van het reeds omlaag gestorte gedeelte zat, hij +in veiligheid zou zijn. Door de beweging van den grond niet kunnende +blijven staan, kroop hij op handen en voeten vooruit; en nauwelijks +had hij deze kleine verhevenheid bereikt, toen de andere vleugel van +zijn huis inviel, waarbij de groote balken rakelings langs zijn hoofd +gingen. Met oogen verblind door de wolk van stof, die het daglicht +verduisterde en hem dreigde te verstikken, bereikte hij eindelijk de +straat. Daar de schokken elkander met eene tusschenruimte van enkele +minuten opvolgden, durfde niemand de verspreide puinhoopen naderen; +en zoo wist niemand of zijne dierbaarste vrienden en verwanten door +gebrek aan hulp stierven. Zij, die wat van hun goed gered hadden, +waren genoodzaakt voortdurend daarbij de wacht te houden; want er +zwierven dieven rond, en bij elke beving van den grond, sloegen dezen +zich met de eene hand op de borst, onder den uitroep: "Misericordia!", +en stalen met de andere uit de puinhoopen wat zij konden. De rieten +daken stortten op de vuren, en aan alle kanten sloegen de vlammen +uit. Honderden zagen zich van alles beroofd, en slechts weinigen +hadden de middelen om zich het dagelijksch voedsel te verschaffen. + +Aardbevingen alléén zijn voldoende om de welvaart van een land +te verwoesten. Indien in Engeland de thans sluimerende krachten +losbarsten, waarmede zij zeer zeker in vroegere geologische tijdperken +hebben gewoed [258], hoe volkomen zou dan de geheele toestand van +dat land veranderen! Wat zou er worden van die hooge huizen, die +dichtbevolkte handelswijken, die groote fabrieken, die prachtige +openbare en particuliere gebouwen? Hoe vreeselijk zou het bloedbad +zijn, indien het nieuwe tijdperk van onderaardsche storingen begon in +de doodsche stilte van den nacht! Engeland zou op eens bankroet gaan; +alle waarde-papieren, alle registers, archieven en verslagen zouden +van dat oogenblik af verloren zijn! En de regeering, niet in staat +om de belastingen te innen en haar gezag te handhaven, zou machteloos +moeten aanzien, dat rooverij, geweld en bandeloosheid voortduurden. In +alle groote steden zou hongersnood ontstaan, door pest en dood gevolgd! + +Kort na den schok, zag men uit het midden van de baai eene hooge golf +naderen. Zij bevond zich op een afstand van drie tot vier mijlen, +en vertoonde eene effen oppervlakte. Maar nauwelijks bereikte zij +het strand, of zij rukte boomen en hutten weg, en rolde voort met +onweerstaanbare kracht. Aan het hoofd der baai spatte zij uiteen in +eene ontzagwekkende lijn van witte brekers, die tot eene hoogte van 23 +voet boven het hoogste springtij stegen. Hare kracht moet ontzettend +zijn geweest, want bij het Fort werd een kanon met zijn affuit, dat op +een gewicht van 4 tons (4064 kilo) werd geschat, 15 voet binnenwaarts +verschoven. Een schoener werd opgelicht, en 200 yards van het strand +tusschen de puinhoopen geworpen. De eerste golf werd door twee +andere gevolgd, die bij haren terugkeer eene menigte overblijfsels +van drijvende voorwerpen medevoerden. In een deel der baai werd een +schip hoog en droog op het strand gezet, toen afgebracht, weêr op het +strand gezet, en nogmaals afgebracht. In een ander gedeelte werden twee +groote schepen, die dicht bij elkander voor anker lagen, rondgedraaid, +en werden hunne kabels driemaal om elkaar gewonden. Niettegenstaande +hun ankergrond hier 36 voet diep was, zaten zij eenige minuten lang aan +den grond. De vloedgolf moet zich overigens langzaam bewogen hebben, +want de inwoners van Talcahuano hadden den tijd om de heuvels achter +de stad op te loopen, terwijl eenige zeelieden het ruime sop kozen, +vertrouwende dat hunne boot veilig over de deining heen zou komen, +zoo zij deze vóór hare breking in stortzeeën konden bereiken. Eene +oude vrouw klom ijlings met een knaapje van vier of vijf jaren in eene +boot; doch er was niemand om hen weg te roeien. Dientengevolge werd +de boot tegen een anker geslingerd en in tweeën geslagen; de oude +vrouw verdronk, maar het kind werd eenige uren later, hangend aan +het wrak der boot, opgevischt. Groote plassen zout water stonden nog +tusschen het puin der huizen, en te midden daarvan zag men kinderen, +bezig booten te maken van oude tafels en stoelen, even gelukkig +spelen als hunne ouders ongelukkig waren. Het trof mij echter in +hooge mate, alle lieden veel vroolijker en bedrijviger te zien, +dan men verwacht zou hebben. Zeer terecht werd opgemerkt, dat, nu +de verwoesting algemeen was, geen enkel individu lager stond dan een +ander, of zijne vrienden van koud egoïsme--dat grievendste gevolg van +het verlies van rijkdom--kon beschuldigen. Rouse woonde met een groot +aantal dakloozen, die hij welwillend onder zijne bescherming nam, +gedurende de eerste week in een tuin onder eenige appelboomen. Eerst +waren deze menschen even vroolijk, alsof zij aan een picnic zaten; +doch later veroorzaakte de hevige regen veel neerslachtigheid, want +zij waren geheel zonder beschutting. + +In het uitnemende verslag van kapitein Fitz-Roy over de aardbeving +wordt gezegd, dat er in de baai twee uitbarstingen werden gezien: +eene in den vorm van eene rookkolom, en eene tweede, die op het +waterspuiten van een grooten walvisch geleek. Ook scheen het water +overal in beroering, alsof het kookte, werd "zwart, en dampte een +hoogst onaangenamen zwavelreuk uit." Deze laatste verschijnselen +werden ook waargenomen in de Baai van Valparaiso gedurende de +aardbeving in 1822. [259] Ik onderstel, dat deze uitdampingen hare +verklaring vinden in het loswerken van de modder op den bodem der +zee, welke veel rottende organische stoffen bevat. In de Baai van +Callao bespeurde ik op zekeren dag bij stil weder, dat, toen het +schip zijn kabel over den bodem sleepte, eene rij bellen den koers +van het vaartuig aanwees. De lagere klassen in Talcahuano dachten, +dat de aardbeving veroorzaakt werd door eene oude Indiaansche vrouw, +die twee jaren geleden uit wraak voor eene beleediging den vulkaan +Antuco verstopt had. Dit onnoozele geloof is hierom eigenaardig, +wijl het aantoont, dat de ervaring het volk had leeren opmerken, +dat er verband bestaat tusschen de onderdrukte werking der vulkanen +en het beven van den grond. Op het punt waar hun begrip omtrent +oorzaak en gevolg faalde, moest de tooverij worden toegepast: en dit +was het afsluiten van de vulkaanopening. In het bijzondere geval van +deze aardbeving was zoodanig bijgeloof des te merkwaardiger, omdat, +volgens kapitein Fitz-Roy, de onderstelling gegrond is, dat de Antuco +in 't geheel niet bij het verschijnsel betrokken was. [260] + +De stad Concepcion was in den gewonen Spaanschen trant gebouwd, +d.w.z. alle straten kruisten elkander rechthoekig: de eene groep liep +in de richting zuidwest ten westen, en de andere groep noordwest ten +noorden. In de eerste richting stonden de muren ongetwijfeld beter +dan in de tweede, want verreweg het meeste metselwerk werd naar het +noordoosten geworpen. Beide omstandigheden stemmen volkomen overeen +met het algemeen gevoelen, dat de golvingen uit het zuidwesten zijn +gekomen--uit welke streek van den horizon ook de onderaardsche geluiden +werden gehoord; want het is duidelijk, dat de muren, loopend in de +richting zuidwest-noordoost en dus met hunne kanten gekeerd naar het +punt van waar de golvingen kwamen, veel minder kans zouden hebben +te vallen dan die muren, loopende in de richting noordwest-zuidoost, +die op hetzelfde oogenblik over hunne gansche lengte uit de verticaal +werden geworpen, omdat de golvingen die uit het zuidwesten kwamen, +bij het doorgaan onder de fundeeringen, in noordwest en zuidoost +golven moesten worden ontbonden. Men kan dit toelichten, wanneer +men boeken op hun kant op een karpet plaatst, en dan op de manier, +door Mitchell [261] aangegeven, de golvingen van eene aardbeving +nabootst. Men zal dan zien, dat die boeken meer of minder schielijk +vallen, naar gelang hunne richting meer of minder samenvalt met die +welke loodrecht staat op de richting der golven. Ofschoon niet alle, +strekten de spleten in den grond zich over 't geheel uit in eene +richting noordwest-zuidoost, en kwamen dus overeen met de golflijnen +of lijnen van grootste buiging. Gelet op al deze omstandigheden, +die duidelijk op het zuidwesten wijzen als de streek waarin het +hoofdbrandpunt van storing gelegen was, is het een feit van veel +belang, dat het eiland Santa Maria, hetwelk in dien hoek lag, gedurende +de algemeene landrijzing tot eene hoogte steeg bijna driemaal zoo +groot als die van eenig ander deel der kust. + +Van den ongelijken weerstand, dien de muren naar gelang van hunne +richting boden, gaf de kathedraal een sprekend voorbeeld. De zijde, +die naar het noordoosten was gekeerd, vertoonde eene grooten puinhoop, +en te midden daarvan staken deurkozijnen en stapels timmerhout omhoog, +als wrakhout in een stroom. Sommige brokken metselwerk bezaten +groote afmetingen, en waren tot ver op het vlakke kerkplein gerold, +evenals stukken rots aan den voet van een hoogen berg. De zijmuren +(loopende in eene richting zuidwest-noordoost) waren, hoewel deerlijk +gescheurd, blijven staan; maar de groote stutten, welke er loodrecht +tegen stonden (en dus evenwijdig aan het frontvlak der gevallen +muren), waren in vele gevallen, als met een beitel, glad afgestoken +en op den grond geslingerd. Eenige vierkante ornamenten op den top +van dezelfde muren waren door de aardbeving in een diagonalen stand +geplaatst. Een dergelijk feit werd waargenomen na eene aardbeving te +Valparaiso, in Calabrië en op andere plaatsen, waaronder ook eenige +Grieksche tempels. [262] Oppervlakkig beschouwd schijnt deze draaiende +verplaatsing te wijzen op eene wervelende beweging onder elk punt dat +dezen stand aanneemt; maar dit is in hooge mate onwaarschijnlijk. Zou +zij niet een gevolg hiervan zijn, dat elke steen neiging heeft +zich in een bijzonderen stand met betrekking tot de trillingslijn +te plaatsen--ongeveer op de manier van spelden op een vel papier, +dat geschud wordt? In 't algemeen gesproken, stonden deuringangen of +vensters veel beter dan andere deelen der gebouwen. Niettemin werd +een arm oud man, die lam was en de gewoonte had om bij kleine schokken +naar een deuringang te kruipen, bij deze gelegenheden verpletterd. + +Ik heb niet getracht eene uitvoerige beschrijving te geven van het +voorkomen van Concepcion zelf, want ik gevoel, dat het volstrekt +onmogelijk is de gemengde gewaarwordingen te schetsen, die ik daar +ondervond. Verscheidene officieren bezochten de stad vóór mij; maar +hunne sterkst gekleurde woorden waren onmachtig om een juist denkbeeld +te geven van dat tooneel van verwoesting. Het is bitter en ontmoedigend +in eene enkele minuut het werk te zien vernietigen, dat den mensch +zooveel tijd en arbeid heeft gekost! Toch verdween het medelijden met +de inwoners bijna terstond, om plaats te maken voor de verwondering, +dat men in een oogenblik tijds een toestand zag geboren worden, dien +men alléén aan een langdurig tijdperk van verval meende te kunnen +toeschrijven. Naar mijne overtuiging, hebben wij sedert ons vertrek +uit Engeland geen schouwspel gezien, dat zulk een diepen indruk maakte. + +Men beweert, dat bij bijna elke groote aardbeving het naburige +water der zee in hevige beroering geraakt. Zooals in het geval van +Concepcion, schijnt de storing in 't algemeen van tweederlei aard te +zijn geweest: ten eerste vloeit het water, op het oogenblik van den +schok, gestadig en in een hooge golf tegen het strand op, en gaat dan +kalm terug; ten tweede vloeit al het zeewater, eenigen tijd daarna, +van de kust weg, en keert dan in golven van onweerstaanbare kracht +terug. De eerste beweging schijnt een rechtstreeksch gevolg te zijn +van de ongelijke werkingen, die de aardbeving op een vast en vloeibaar +lichaam uitoefent, zoodat hunne betrekkelijke hoogten zwak gestoord +worden; maar het tweede geval is een veel gewichtiger verschijnsel. Het +staat vast, dat bij de meeste aardbevingen, en in 't bijzonder bij die +op de westkust van Amerika, de eerste groote beweging van het water +eene teruggaande is. Eenige schrijvers hebben dit trachten te verklaren +door aan te nemen, dat het water zijn peil behoudt, terwijl het land +omhoog golft; maar dicht bij het land--zelfs bij eene eenigszins +steile kust--zou het water stellig aan de beweging van den bodem +deelnemen. Daarenboven betoogt Ch. Lyell, dat dergelijke bewegingen +der zee hebben plaats gehad op eilanden, ver van de hoofdlijn van +storing gelegen--zooals gedurende deze aardbeving het geval was met +Juan Fernandez, en met het eiland Madeira tijdens de vreeselijke +ramp te Lissabon in 1755. Ofschoon het vraagstuk zeer ingewikkeld is, +onderstel ik, dat iedere golf, hoe ook ontstaan, eerst het water van +het strand aftrekt, waarop zij bij hare nadering breekt. Hetzelfde +heb ik ook waargenomen bij de golfjes, die de schepraderen van eene +stoomboot voortbrengen. Het is opmerkelijk, dat, terwijl Talcahuano en +Callao (bij Lima), die beiden gelegen zijn aan het hoofd van groote +ondiepe baaien, bij elke hevige aardbeving van vloedgolven hebben te +lijden gehad--Valparaiso, dat dicht bij den kant van zeer diep water +ligt, nooit overstroomd is geworden, ofschoon het zoo dikwijls door de +geweldigste schokken geteisterd werd. Uit het feit, dat de vloedgolf +niet onmiddellijk op de aardbeving volgt, maar somtijds eerst na eene +tusschenruimte van een half uur: en ook omdat veraf gelegen eilanden +op gelijke wijze worden getroffen als de kusten nabij het brandpunt +van storing--schijnt het, dat de golf zich het eerst in volle zee +verheft; en daar die verschijnselen algemeen voorkomen, moet er ook +eene algemeene oorzaak voor bestaan. Ik vermoed, dat wij de lijn, +waar de minder gestoorde waters van den diepen oceaan samentreffen met +het water dichter bij de kust, hetwelk aan de bewegingen van het land +heeft deelgenomen--moeten beschouwen als de plaats, waar de vloedgolf +het eerst is ontstaan. Ook schijnt de golf grooter of kleiner zijn, +naar gelang van de uitgestrektheid van het ondiepe water, dat met +den bodem waarop het stond, in beroering geraakte. + + + +Het merkwaardigste gevolg van deze aardbeving was de bestendige rijzing +van het land. Misschien zou het veel juister zijn deze rijzing als de +oorzaak er van te noemen. Ofschoon er geen twijfel kan zijn, dat het +land om de Baai van Concepcion twee of drie voet omhoog werd geheven, +dient toch te worden opgemerkt, dat ik, wegens de omstandigheid dat de +golf de oude lijnen van eb- en vloedwerking op de glooiende zandige +kusten had uitgewischt, geen bewijs voor dit feit kon ontdekken, +behalve in het eenstemmige getuigenis der bewoners, dat eene kleine +rotsachtige diepte, welke nu blootligt, vroeger met water bedekt +was. Op het eiland Santa Maria (dat ongeveer 30 mijlen ver ligt) was +de rijzing grooter; op één gedeelte vond kapitein Fitz-Roy, tien voet +boven hoogwaterpeil, banken met verrotte mosselschelpdieren, welke nog +aan de rotsen vastzaten, terwijl de bewoners vroeger bij doodtij naar +deze schelpdieren gedoken hadden. De rijzing van deze landstreek is +van bijzonder belang, wijl zij het tooneel is geweest van verscheidene +andere hevige aardbevingen, en wegens het groote aantal zeeschelpen, +die op eene hoogte van stellig 600 en, naar ik meen, zelfs 1000 +voet over het land verspreid liggen. Zooals ik heb opgemerkt, zijn +dergelijke schelpen te Valparaiso gevonden op eene hoogte van 1300 +voet. Er valt bijna niet aan te twijfelen, dat deze groote rijzing +een gevolg is geweest van achtereenvolgende kleine (periodieke) +rijzingen, zooals die, welke de aardbeving van dit jaar vergezelde +of veroorzaakte, alsmede van eene onmerkbare langzame (seculaire) +rijzing, die stellig op sommige gedeelten dezer kust in gang is. + +Het eiland Juan Fernandez, 360 mijlen ten noordwesten van Concepcion, +werd op het tijdstip van den grooten schok op 20 Februari hevig +geschud, zoodat de boomen tegen elkander sloegen, en dicht bij het +strand een onderzeesche vulkaan in werking kwam. Deze feiten zijn +merkwaardig, omdat dit eiland ook tijdens de aardbeving op 24 Mei 1751 +heviger werd geteisterd, dan andere plaatsen op gelijken afstand van +Concepcion, [263] zoodat zij op eene onderaardsche verbinding tusschen +deze twee punten schijnen te wijzen. Chiloë, ongeveer 340 mijlen ten +zuiden van dezelfde stad, schijnt aan sterkere schokken blootgesteld +te zijn geweest, dan het tusschenliggende district Valdivia, waar +de vulkaan Villarica in 't geheel niet in werking kwam, terwijl in +de Cordilleras tegenover Chiloë twee vulkanen op hetzelfde oogenblik +een hevige uitbarsting hadden. Deze twee vulkanen, en enkele naburige +andere, bleven langen tijd werkzaam, en kwamen tien maanden later +door eene aardbeving te Concepcion opnieuw tot uitbarsting. [264] +Eenige mannen, die bij den voet van een dezer vulkanen bezig waren +hout te hakken, bespeurden den schok van den 20sten Februari niet, +ofschoon het geheele omliggende district toen in trilling was. Hier +zien wij dus een geval, dat eene uitbarsting eene aardbeving verzwakt +en daarvoor in de plaats treedt, zooals volgens het bijgeloof der +lagere klassen ook te Concepcion geschied zou zijn, indien de vulkaan +Antuco niet door tooverij verstopt was geworden. Twee jaren en negen +maanden later (7 November 1837) werden Valdivia en Chiloë nogmaals en +heviger geteisterd dan op 20 Februari 1835, waarbij een eiland in den +Chonos-archipel (het eiland Lemus) eene blijvende rijzing van meer dan +acht voet onderging. Het zal den lezer een beter begrip geven van het +uitgestrekte gebied dezer verschijnselen, zoo wij aannemen (evenals +in het geval van de gletschers), dat zij op overeenkomstige afstanden +in Europa hebben plaats gehad. In dat geval zou het land vanaf de +Noordzee tot de Middellandsche Zee hevig geschokt zijn geworden, en +zouden op hetzelfde tijdstip een groot deel van Engelands oostkust, +benevens eenige afgelegen eilanden blijvend zijn omhoog geheven. Op +de kust van Holland zou eene reeks vulkanen in werking zijn gekomen, +en bij de noordpunt van Ierland zou eene uitbarsting op den bodem +der zee hebben plaats gehad. Eindelijk zouden de oude kraters van +Auvergne (Chaîne des Puys of des Monts Dômes, Le Plomp du Cantal en +Les Monts-Dore) donkere rookkolommen hebben omhoog geworpen, en langen +tijd in hevige werking zijn gebleven. Drie en dertig maanden later +zou Frankrijk vanaf zijne centrale hoogvlakte tot aan het Engelsche +Kanaal opnieuw door eene aardbeving verwoest zijn geworden, en zou +een eiland in de Middellandsche Zee blijvend gerezen zijn. + +Het gebied, waarover op den 20sten Februari de vulkanische stof werd +uitgeworpen, besloeg eene ruimte van 720 bij 400 Engelsche mijlen, +zoodat zich hier naar alle waarschijnlijkheid een onderaardsch +lavameer uitstrekte, aanmerkelijk grooter dan de oppervlakte der Zwarte +Zee. [265] Uit het nauwe en samengestelde verband, dat er gedurende +deze reeks van verschijnselen tusschen de opheffende en eruptieve +krachten bleek te bestaan, mogen wij met zekerheid besluiten, dat de +krachten welke langzaam en met kleine rukken vastelandsdeelen opheffen, +en die welke periodiek vulkanische stof uit open kraters werpen, +eene-en-dezelfde zijn. Om vele redenen geloof ik, dat de menigvuldige +aardbevingen op deze kustlijn worden teweeggebracht door het scheuren +der lagen, als een noodzakelijk gevolg van de spanning van het land +bij opheffing, en door het met geweld binnendringen [266] van gloeiend +magma of vloeibaar gesteente. Dit scheuren en binnendringen zouden bij +genoegzame herhaling (en wij weten, dat aardbevingen herhaaldelijk +dezelfde streken op dezelfde wijze teisteren) eindelijk eene lage +bergketen vormen. Een dergelijk proces schijnt met het rechtlijnige +eiland Santa Maria in gang te zijn. Ik geloof, dat het centrale +of as-gedeelte van een berg in zijne ontstaanswijze alleen hierin +van een lagen vulkaankegel verschilt, dat het gesmolten gesteente +bij herhaling naar binnen is geperst, in plaats van herhaaldelijk +naar buiten geworpen. Bovendien geloof ik, dat de structuur van +groote bergketenen--zooals die van de Cordilleras, waar de lagen +die de ingeperste kern van plutonische gesteenten bedekken, langs +verschillende evenwijdige en naburige heflijnen op haren kant zijn +gezet--onmogelijk kan worden verklaard, behalve in de onderstelling, +dat het kerngesteente herhaaldelijk werd ingespoten na tijdruimten, +lang genoeg om aan de bovengedeelten of vulspleten gelegenheid te geven +tot afkoeling en verharding. Want indien de lagen door één enkelen +schok in hare tegenwoordige, zeer steile, loodrechte en stomphoekige +standen waren geworpen, zouden de ingewanden der aarde naar buiten +zijn gestroomd; en in plaats dat men, zooals nu, de steile centrale +bergdeelen zou gevormd zien uit gesteente, dat onder hooge drukking +is vastgeworden, zouden op tallooze punten van elke heflijn stroomen +lava naar buiten zijn gevloeid. [267] + + + Dat groote bergketens, en bergen in 't algemeen, op de door + Darwin omschrevene wijze ontstaan zouden zijn, vindt heden + geen geloof meer. Ook niet de vroeger zoozeer bekende theorie + van Hutton, Playfair, A. von Humboldt, E. de Beaumont en L. von + Buch, volgens welke de bergen waren ontstaan door drukkrachten, + die in radiale richting van onderen naar boven werkten, en die + de uitbarsting van eruptieve gesteenten voor de oorzaak hield + van de opheffing en plooiïng der aardlagen tot bergen. Aan de + nieuwere onderzoekingen van Favre, Dana, Baltzer, maar vooral + van E. Suess en A. Heim [268] is het te danken, dat men eene + juistere en meer natuurlijke voorstelling van het proces der + bergvorming bezit. Volgens die theorie verdeelt men de bergen in: + 1o. Erosie-gebergten, die door de knagende of wegvretende werking + van stroomend water op een oorspronkelijk tafelland gevormd werden; + 2o. Vulkanische gebergten, ontstaan door gloeiend vloeibaar + gesteente, dat door eene spleet of opening (in ruimeren zin: + eene reeks van zulke openingen) uit het binnenste der aarde drong, + zich aan de randen der spleet ophoopte en afkoelde; 3o. Tektonische + gebergten, waartoe de meest voorkomende en reusachtigste bergen en + bergreeksen behooren. Daaronder verstaat men zulke, die gevormd + werden door bewegingen der aardkorst zelve (benedenwaartsche en + samenschuivende), ten gevolge van de afkoeling en daarmede in + verband staande contractie en verkleining onzer planeet. + + (Noot v. d. Vert.) + + + + + + +HOOFDSTUK XV. + +OVERTOCHT VAN DE CORDILLERAS. + + +[7 Maart 1835.] + +Wij bleven drie dagen te Concepcion, en zeilden toen naar +Valparaiso. Daar de wind noordelijk was, bereikten wij den ingang +der haven van Concepcion eerst tegen donker. Omdat wij zeer dicht bij +land waren, en er een mist kwam opzetten, lieten wij hier het anker +vallen. Kort daarna kwam een groote Amerikaansche walvischvaarder +ons op zijde, waarvan wij den kapitein vloekend tot zijn volk hoorden +zeggen, dat het zich stil moest houden, zoolang hij naar de stortzeeën +luisterde. Kapitein Fitz-Roy praaide hem met luide, heldere stem, +om op de plek waar hij was te ankeren. De arme man zal toen zeker +hebben gedacht, dat die stem van het strand kwam, want een storm van +kreten steeg eensklaps van het schip op, daar iedereen schreeuwde: +"Laat het anker vallen! Kabel vieren! Zeil minderen!" Dit was het +belachelijkste, dat ik ooit gezien had. Indien alle koppen van de +bemanning kapiteins waren geweest, had er geen grootere verwarring +van bevelen kunnen heerschen. Later ontdekten wij, dat de kapitein +stotterde, zoodat ik vermoed, dat allen hem hielpen om zijne orders +te geven. + +Op den 11den ankerden wij te Valparaiso; en twee dagen later ging ik +op weg, om de Cordilleras over te trekken. Eerst begaf ik mij naar +Santiago, waar Caldcleugh mij zeer vriendelijk op alle mogelijke +wijze hielp bij het maken van de kleine noodige toebereidselen. In +dit gedeelte van Chili zijn twee passen over de Andes naar Mendoza: de +eene, de Aconcagua- of Uspallata-pas, ligt op 32°50' Z.B. en wordt het +meest gebruikt; de tweede, de Portillo-pas geheeten, ligt zuidelijker, +is nader, maar hooger en gevaarlijker. [269] + +[18 Maart.] + +Wij richtten ons naar den Portillo-pas. Na Santiago te hebben +verlaten, staken wij de uitgestrekte, verschroeide vlakte over, +waarin deze stad ligt, en kwamen in den namiddag aan de Maypu, eene der +voornaamste rivieren van Chili. Ter plaatse, waar de vallei den eersten +Cordilleras-kam snijdt, wordt zij aan weerskanten door hooge, naakte +bergen begrensd; en ofschoon niet breed, is zij zeer vruchtbaar. Tal +van hutten waren omringd door wijngaarden, en boomgaarden met appel-, +nektarine- en perzikboomen, waarvan de takken onder het gewicht der +schoone rijpe vruchten dreigden te breken. Des avonds bereikten wij het +tolhuis, waar onze bagage onderzocht werd. De Chileensche grens wordt +beter bewaakt door de Cordilleras, dan door het water der zee. Er zijn +zeer weinige valleien, die naar de centrale kammen van het gebergte +voeren, en op andere plaatsen zijn de bergen voor lastdieren geheel +onbegaanbaar. De beambten van het tolhuis waren zeer beleefd, hetgeen +misschien voor een deel was toe te schrijven aan het paspoort, dat +de President der Republiek mij gegeven had; maar bijna elke Chileen +bezit eene aangeboren beleefdheid, waarover ik mijne bewondering +moet uitspreken. In dit geval was de tegenstelling met dezelfde +klasse van menschen in de meeste andere landen zeer opvallend. Als +staaltje van Chileensche beleefdheid zal ik eene anecdote vertellen, +die mij destijds zeer vermaakte. Dicht bij Mendoza ontmoetten wij +eene kleine en zeer dikke negerin, die schrijlings op een muildier +zat. Zij had een kropgezwel, zoo verbazend groot, dat men bijna niet +kon nalaten haar voor een oogenblik aan te kijken; doch bijna op +hetzelfde oogenblik--als wilden zij zich verontschuldigen--groetten +mijne beide metgezellen haar op de gebruikelijke manier, door hunne +hoeden af te nemen. Waar zou men in Europa, onder de hoogere of lagere +standen, zulk eene beleefdheid hebben bewezen aan een arm en mismaakt +schepsel van een verworpen ras? + +Des nachts sliepen wij in eene hut. Onze onafhankelijke manier van +reizen was verrukkelijk. In de bewoonde gedeelten kochten wij wat +brandhout, huurden weiland voor de beesten, en kampeerden bij hen +in een hoek van hetzelfde veld. In den ijzeren pot, dien wij bij +ons hadden, kookten wij ons avondeten, nuttigden dit onder een +onbewolkten hemel, en kenden geen zorg. Mijne metgezellen waren: +Mariano Gonzales, die mij reeds vroeger in Chili als gids had gediend, +en een arriero (muildierendrijver) met zijne tien muildieren en +eene madrina (petemoeder). Laatstgenoemde is een hoogst gewichtig +personage: namelijk eene oude, bezadigde merrie met een belletje +aan den nek, die, waar zij gaat, door de muildieren als gehoorzame +kinderen gevolgd wordt. De liefde van deze dieren voor hunne madrinas +bespaart tallooze moeilijkheden. Zoo er verscheidene groote troepen +tegelijktijdig in hetzelfde veld grazen, behoeven de arrieros des +morgens hunne madrinas alleen wat ter zijde te voeren en hare bellen +te laten klinken: en al waren er dan ook twee- of driehonderd muilen +bijeen, toch kent elk onmiddellijk de bel van zijne eigene madrina, +en komt naar haar toe. Het is bijna onmogelijk een oud muildier +te verliezen; want zoo het verscheidene uren lang met geweld wordt +achtergehouden, zal het, evenals een hond, met zijn fijnen reuk het +spoor zijner makkers of liever van de madrina volgen, aan wie het, +zooals de arriero beweert, de meeste liefde toedraagt. Deze neiging +is echter niet van individueelen aard; want ik geloof geen ongelijk +te hebben als ik zeg, dat elk dier met een bel aan voor madrina kan +dienen. Elk muildier draagt op een effen weg een last van 416 pounds +(meer dan 29 stone); [270] maar in eene bergachtige streek 100 pounds +minder. Het is merkwaardig, dat deze dieren met hunne fijne, schrale +ledematen, zonder evenredige spierontwikkeling, zulk een grooten +last kunnen dragen. Het muildier schijnt mij altijd een hoogst +wonderlijk dier toe. Dat een basterd of speelsoort meer verstand, +geheugen, halsstarrigheid, neiging tot het vereenigingsleven, +volhardingsvermogen bij spierarbeid, en ook een langer leven bezit +dan een zijner ouders, schijnt aan te duiden, dat de kunst hier de +natuur heeft overtroffen. Van onze tien dieren waren zes bestemd voor +rijden, en vier voor het dragen van lasten, waarin allen elkander +afwisselden. Wij hadden eene flinke hoeveelheid voedsel meegenomen +voor het geval, dat wij ingesneeuwd werden, omreden het seizoen voor +een tocht over den Portillo-pas eenigszins verstreken was. + +[19 Maart.] + +Dezen dag reden wij naar het laatste, en dus hoogst gelegen huis +van de vallei. Het aantal bewoners werd schaarsch; toch was het +land op plaatsen, waar het water kon worden heengevoerd, nog zeer +vruchtbaar. Alle hoofdvalleien in de Cordilleras bezitten dit kenmerk, +dat zij aan beide zijden worden omzoomd door een ruw gelaagd, en +meestal zeer dik terras van keien en zand. Blijkbaar is er een tijd +geweest, dat deze terrassen zich dwars over de valleien uitstrekten +en vereenigd waren. Dit vermoeden wordt bevestigd in Noord-Chili, +waar geen stroomen zijn, en waar men de dalbodems op de genoemde wijze +gelijkmatig gevuld ziet. Over deze randterrassen leiden meestal de +wegen; want hunne oppervlakten zijn effen, en met eene zeer geringe +stijging volgen zij den loop der valleien. Vandaar dat zij ook +gemakkelijk door irrigatie worden bebouwd. Men kan hen vervolgen tot +eene hoogte van 7000 of 9000 voet, waar zij zich eindelijk tusschen +de onregelmatige hoopen rotspuin verliezen. Aan het ondereinde of +den ingang der valleien gaan zij geleidelijk over in die door land +ingesloten (ook uit keien gevormde) vlakten aan den voet der hoofdketen +van de Andes, welke ik in een vroeger hoofdstuk als kenmerkend voor +het Chileensche landschap heb beschreven, en die daar ongetwijfeld +ontstonden in een tijd, toen de zee in Chili doordrong, gelijk zij het +nu in de zuidelijke kusten doet. Geen enkel feit in de geologie van +Zuid-Amerika boezemde mij meer belang in, dan deze terrassen van grof +gelaagde keien. In samenstelling gelijken zij volkomen op de stof, +die de stroomen in elke vallei zouden afzetten, indien zij door de +eene of andere oorzaak--zooals het vloeien in een meer of zeearm--in +hun loop belemmerd werden; maar in plaats van stof af te zetten, +zijn de stroomen nu voortdurend bezig met het afknagen van het vaste +gesteente en van deze alluviale aanslibbingen over de geheele lengte +van elke hoofd- en zijvallei. Het is niet mogelijk hier de redenen op +te noemen; maar ik ben overtuigd, dat die kei- of grofkiezel-terrassen +gedurende de trapsgewijze rijzing der Cordilleras werden opgehoopt door +de stroomen, die bij opvolgende peilstanden hun rotspuin aanslibden op +de strandhoofden van lange smalle zeearmen--eerst hoog in de valleien, +toen lager en lager naar het ondereinde, terwijl het land gestadig en +langzaam rees. Indien dit zoo is (en ik kan er niet aan twijfelen), +dan is de groote en gebroken keten van de Cordilleras niet--zooals +de geologen tot voor korten tijd algemeen dachten, en zooals nu nog +de gewone meening is--plotseling omhooggeworpen, maar langzaam in +haar geheel opgeheven, op dezelfde gestadige manier als de kusten +van de Atlantische en Stille Oceanen in jongere tijdperken. Eene +menigte feiten in de structuur van de Cordilleras vinden door deze +beschouwing eene eenvoudige verklaring. + +De rivieren, die door deze valleien vloeien, moesten eerder +bergstroomen worden genoemd. Hare helling is zeer groot, en het water +heeft de kleur van modder. Het geraas, dat de Maypu maakte terwijl +zij over de groote ronde brokken schoot, geleek op het bruisen +der zee. Tusschen het geweld van het stroomende water, was het +ratelende geluid der over elkander schurende steenen zeer duidelijk +hoorbaar--zelfs op een afstand. Dag en nacht kan men dit ratelende +geluid langs den geheelen loop van den stroom hooren. Voor den geoloog +lag er iets welsprekends in dien klank. Die duizenden en duizenden +steenen, welke rammelend tegen elkander het doffe en eentonige geluid +verwekten, spoedden zich allen in ééne richting. Zij deden denken aan +den tijd, waarin elke voorbij snellende minuut onherroepelijk in de +eeuwigheid verzinkt! Voor deze steenen is de oceaan hunne eeuwigheid; +en elke toon in die wilde muziek sprak mij van een stap, dien zij +nader tot hunne bestemming deden. + +Het is voor den menschelijken geest onmogelijk, anders dan door een +langzaam verloop, eene werking te begrijpen, welke is voortgebracht +door eene zoo dikwijls herhaalde oorzaak, dat het noemen van het +herhalings-cijfer al geen duidelijker begrip van de zaak geeft dan +de wilde, die naar de haren op zijn hoofd wijst. Zoo dikwijls als ik +modder-, zand- en kiezellagen tot eene dikte van vele duizenden voeten +opgehoopt zag, voelde ik mij geneigd uit te roepen, dat oorzaken, +als de vermalende werking der tegenwoordige rivieren en tegenwoordige +strandvloeden, nooit zulke massa's konden hebben voortgebracht. Maar +aan den anderen kant: als ik luisterde naar het ratelende geluid dezer +stroomen: als ik mij voor den geest riep, dat geheele dierengeslachten +van de aardoppervlakte verdwenen zijn gedurende dat lange tijdvak, +waarin deze steenen dag en nacht met hetzelfde geluid in hunnen loop +zijn voortgeschuifeld--dan heb ik bij mijzelf gedacht: welke berg, +welk vastland kan zulk eene slooping weerstaan? + +In dit gedeelte der vallei waren de bergen aan weerszijden van 3000 +tot 6000 of 8000 voeten hoog, met afgeronde omtrekken en steile, kale +hellingen. De algemeene kleur van het gesteente was dof purperachtig, +en zijne laagswijze structuur zeer duidelijk waarneembaar. Zoo al niet +schoon, was toch het landschap merkwaardig en grootsch. In den loop van +den dag ontmoetten wij verscheidene kudden vee, die door mannen uit de +hoogere valleien in de Cordilleras naar omlaag werden gedreven. Dit +teeken van den naderenden winter verhaastte onze schreden, meer dan +voor geologische waarnemingen wel wenschelijk is. Het huis, waarin +wij sliepen, lag aan den voet van een berg, op welks top zich de +San-Pedro-de-Nolasko-mijnen bevinden. Sir F. Head verwondert zich, dat +er mijnen ontdekt zijn geworden op zulke buitengewone plaatsen als de +schrale top van den berg San Pedro de Nolasko. Toch laat die ontdekking +zich zeer goed verklaren. In de eerste plaats zijn metaaladeren in deze +streek meestal harder dan de omringende lagen, zoodat zij gedurende +de allengs voortgaande slijting der bergen buiten de oppervlakte van +den grond steken. Ten tweede heeft bijna elk arbeider, vooral in de +noordelijke gedeelten van Chili, eenig verstand van het voorkomen van +ertsen. In de groote mijnprovinciën Coquimbo en Copiapó is brandhout +zoo schaarsch, dat er op ieder bergje en in elk dal naar gezocht wordt; +en door dit zoeken zijn bijna al de rijkste mijnen in die streek +ontdekt. Chagnarcillo, waaruit in den loop van weinige jaren voor +eene waarde van vele honderdduizenden ponden zilver te voorschijn is +gebracht, werd ontdekt door een man, die een steen naar zijn beladen +ezel wilde werpen. In de meening, dat hij zeer zwaar was, raapte hij +den steen op, en ontdekte, dat deze grootendeels uit zuiver zilver +bestond. Niet ver van de plek stond de ader recht overeind, als eene +wig van metaal. Ook wandelen de mijnwerkers dikwijls op Zondagen met +een breekijzer over de bergen. In het zuidelijk deel van Chili zijn +de ontdekkers gewoonlijk mannen, die vee in de Cordilleras drijven, +en elk ravijn bezoeken waar eenig weiland te vinden is. + +[20 Maart.] + +Naarmate wij hooger in de vallei kwamen, werd de plantengroei, met +uitzondering van enkele fraaie Alpen-bloemen, uiterst schaarsch; +en van viervoetige dieren, vogels of insecten kon er nauwelijks een +worden ontdekt. De hooge bergen, waarvan de toppen enkele plekjes +sneeuw vertoonden, stonden goed van elkander gescheiden, terwijl de +tusschenliggende dalen gevuld waren met alluviale lagen van ontzaglijke +dikte. Het berglandschap van de Andes bevatte eenige bijzonderheden, +welke mij om hare tegenstelling met de andere mij bekende bergketens +bovenal troffen. Die bijzonderheden waren: de vlakke zoomen aan +weerszijden van de valleien, welke randen zich dikwijls tot smalle +vlakten verbreedden; de heldere kleuren, voornamelijk rood en purper, +der volkomen naakte en steile heuvels van porfier; de indrukwekkende +en onafgebroken steenaderen, welke het voorkomen hadden van muren; de +duidelijke afscheiding der lagen, die, daar waar zij bijna verticaal +stonden, de schilderachtige en ruwe middentoppen vormden, doch bij +geringere helling de groote bergenmassa aan de grenzen der keten +samenstelden; en eindelijk, de rechte kegelvormige stapels fijn +en helderkleurig rotspuin, die onder een steilen hoek van den voet +der bergen af, soms tot eene hoogte van meer dan 2000 voet langs de +wanden opliepen. + +Zoowel in Vuurland als in de Andes merkte ik herhaaldelijk op, +dat waar het gesteente gedurende het grootste deel van het jaar met +sneeuw bedekt was, het op zeer buitengewone wijs in kleine hoekige +stukken was gesplinterd. Scoresby [271] heeft hetzelfde feit op +Spitsbergen waargenomen. De zaak schijnt mij eenigszins duister; +want het gedeelte van een berg, dat door een sneeuwmantel wordt +beschut, moet minder aan herhaalde en groote temperatuurswisselingen +onderhevig zijn, dan elk ander gedeelte. Soms heb ik gedacht, dat +de aarde en steenbrokken aan de oppervlakte misschien minder snel +werden verwijderd door langzaam doorzijgend sneeuwwater, [272] dan +door regen, en dat dus de schijnbaar snellere verweering van het +vaste gesteente onder de sneeuw bedriegelijk was. Wat ook de reden +zij, de hoeveelheid afbrokkelend gesteente op de Cordilleras is +zeer groot. In de lente glijden somtijds groote hoopen van dit puin +de bergen af, overdekken de sneeuw die in de dalen is samengewaaid, +en vormen zoo natuurlijke huizen van ijs. Wij reden over zoo'n huis, +dat op eene hoogte lag ver onder de grens van eeuwige sneeuw. + +Tegen het vallen van den avond bereikten wij eene eigenaardige +komvormige vlakte, La Valle del Yeso (De Gips-Vallei) geheeten. Zij +was met eenig droog weiland bedekt, waarop wij tot ons genoegen eene +kudde vee zagen grazen, te midden van de omringende steenwoestijnen. De +vallei ontleent haar naam aan eene groote, naar schatting minstens +2000 voet dikke laag van wit gips, dat op sommige plaatsen geheel +zuiver is. Wij sliepen bij een troepje mannen, wier werk het was om +deze stof, die bij de wijnbereiding gebruikt wordt, op muildieren +te laden. Vroeg in den morgen van den 21sten gingen wij op weg, en +volgden weer den loop der rivier, die hier zeer klein was geworden, +totdat wij aan den voet van den machtigen bergrug kwamen, die de +wateren der Stille en Atlantische Oceanen gescheiden houdt. De +weg, tot dusver goed, en voortdurend doch zeer langzaam stijgende, +veranderde nu in een steil zigzagvormig pad over den grooten rotswand +op de grensscheiding tusschen de republieken Chili en Mendoza. + + + +Ik zal hier eene korte schets geven van de geologische gesteldheid +der verschillende evenwijdige bergreeksen, die de Cordilleras +vormen. Van deze reeksen zijn twee aanmerkelijk hooger dan de +anderen: namelijk aan den kant van Chili, de Peuquenes-keten, +die op het punt, waar de pas haar kruist, 3927 Met. hoog is; en +aan den kant van Mendoza, de Portillo-keten, die 4060 Met. hoog +is. De lagere ruggen der Peuquenes-keten en van de verschillende +groote reeksen westelijk daarvan, bestaan uit eene reusachtige, +vele duizenden voeten dikke ophooping van porfier-gesteenten, die +als onderzeesche lava's, afgewisseld door hoekige en ronde brokken +van dezelfde gesteenten, uit kraters op den bodem van voorwereldlijke +zeeën omhoog zijn geworpen. Deze afwisselende gesteenten zijn in de +centrale gedeelten bedekt met eene dikke laag van rooden zandsteen, +conglomeraat en kalkhoudend leemschiefer, verbonden met en overgaande +in reusachtige gipslagen. In de bovenlagen komen vrij veel schelpdieren +voor, die ongeveer behooren tot de periode der Lagere Witte Kalk in +Europa. [273] Het is eene oude geschiedenis, maar daarom niet minder +verwonderlijk, van schelpdieren te hooren spreken, die weleer over +den bodem der zee kropen, en nu bijna 14000 voet boven haren spiegel +liggen! De onderste beddingen in deze groote ophooping van lagen zijn +door de werking (contactmetamorphose) van eruptieve steenmassa's, +uit een eigenaardig wit soda-graniet bestaande, verzet, verglaasd, +gekristalliseerd en bijna samengesmolten. [274] + +De andere hoofdketen, nam. de Portillo-keten, is geheel anders gevormd, +en bestaat hoofdzakelijk uit hooge, naakte toppen van een rood kali- of +potasch-graniet, die ver omlaag aan de westelijke helling bedekt zijn +met een zandsteen, welke door de vroegere hitte in een kwartsgesteente +is omgezet. Op het kwarts rusten beddingen van een conglomeraat, ter +dikte van verscheidene duizenden voeten, die door het roode graniet +zijn opgeheven en onder een hoek van 45° naar de Peuquenes-keten zijn +gericht. Tot mijne verwondering zag ik, dat dit conglomeraat bestond: +deels uit rolsteenen, afkomstig van de gesteenten der Peuquenes-keten +met hunne fossiele schelpdieren, en deels uit rood potasch-graniet, +gelijk aan dat van de Portillo-keten. Daaruit moeten wij besluiten, +dat de Peuquenes- en Portillo-ketens beiden gedeeltelijk opgeheven en +aan verweering en slooping waren blootgesteld, toen het conglomeraat +zich vormde; maar wijl de beddingen van het conglomeraat door het roode +Portillo-graniet tot eene inclinatie van 45° zijn omhoog geworpen, +en de onderliggende zandsteen door ditzelfde graniet verglaasd +is, kunnen wij zeker zijn, dat de indringing van het graniet +en de opheffing der reeds gedeeltelijk gevormde Portillo-keten, +grootendeels plaats hadden na de ophooping van het conglomeraat, +en lang na de rijzing der Peuquenes-keten. De Portillo--de hoogste +keten in dit deel van de Cordilleras--is dus niet zoo oud als +de minder hooge Peuquenes-keten. Een hellende lavastroom aan den +oostelijken voet van de Portillo zou als bewijs kunnen dienen, dat +de groote hoogte van die keten gedeeltelijk is toe te schrijven aan +rijzingen van nog latere dagteekening. Wat haar vroegste ontstaan +betreft, zoo schijnt het roode graniet te zijn ingedrongen door +de lijn van zwaksten weerstand eener oude, voorbestaande keten van +wit graniet en mica-schiefer. Men mag aannemen, dat in de meeste, +wellicht in alle gedeelten van de Cordilleras elke keten gevormd is +door herhaalde opheffingen en inschuivingen van eruptief gesteente; +en dat de verschillende evenwijdige ketenen van verschillenden +ouderdom zijn. Alleen zóó kunnen wij tijd winnen, noodig en voldoende +om den werkelijk verbazenden omvang der slooping te verklaren, die +deze hooge ofschoon, in vergelijking met de meeste andere ketens, +nog jonge bergen ondergaan hebben. + +Eindelijk bewijzen de schelpen in de Peuquenes- of oudste keten, +dat zij, zooals boven is opgemerkt, 14000 voet gestegen is sedert +het bestaan eener formatie uit het Secondaire of Mesozoïsche Tijdvak, +die wij in Europa gewoon zijn als verre van oud te beschouwen. Doch +er is meer: de zee, waarin die schelpdieren leefden, had slechts eene +matige diepte; en nu kan men aantoonen, dat het gebied, thans door de +Cordilleras ingenomen, verscheidene duizenden voeten (in Noord-Chili +ongeveer 6000 voet) gezonken moet zijn, om aan die machtige groep van +onderzeesche lagen gelegenheid te geven zich op de bedding, waarin die +schelpdieren leefden, af te zetten. Het bewijs is hetzelfde als dat, +waardoor werd aangetoond, dat in een tijdperk, zeer lang nadat de +tertiaire schelpen der voormalige Patagonische Zee leefden, de bodem +dier zee verscheidene honderden voeten gedaald moet zijn, door eene +latere rijzing gevolgd. Dagelijks vindt de geoloog gelegenheid zich +te overtuigen, dat er niets--zelfs niet de wind--zoo wankelbaar en +onstandvastig is als het eigenlijk oppervlak onzer aardkorst. + +Ik wil nog eene andere geologische opmerking doen. Ofschoon +de Portillo-keten hier hooger is dan de Peuquenes, hebben de +waterstroomen, die de tusschenliggende valleien bevloeien, zich een weg +er door gebaand. Hetzelfde feit, op grootere schaal, is waargenomen +in de oostelijke en hoogste keten der Boliviaansche Cordilleras, +waardoor de rivieren zich een weg banen, en dergelijke feiten zijn +ook in andere deelen van de wereld opgemerkt. In de onderstelling, +dat de Portillo-keten in lateren tijd en gaandeweg is opgeheven, +laat zich dit feit verklaren, want in dit geval zou eerst eene reeks +eilandjes verschijnen; en terwijl dezen werden omhoog geheven, zouden +de getijen steeds diepere en breedere kanalen daarin uithollen. Ten +huidigen dage zijn in de meest afgelegen zeeëngten op de kust van +Vuurland, de stroomingen in de dwarsgeulen, die de overlangsche +kanalen verbinden, zeer sterk, zoodat in een dier zijkanalen zelfs +een klein zeilschip om en om werd gedraaid. + + + +Omstreeks den middag aanvaardden wij de moeilijke bestijging van de +Peuquenes-keten, en ondervonden toen voor de eerste maal eene kleine +belemmering in onze ademhaling. De muildieren wilden bij iedere +50 yards halt houden; en na enkele seconden rust begonnen de arme, +gewillige dieren den tocht opnieuw. De korte ademhaling ten gevolge +van den ijlen dampkring wordt door de Chileenen puna genoemd, [275] +en zij hebben de belachelijkste begrippen aangaande de oorzaak er +van. Sommigen zeggen: "al het water hier heeft puna;" anderen: "waar +sneeuw is, daar is puna;" en dit laatste is zonder twijfel waar. De +eenige gewaarwording, die ik ondervond, was eene lichte stramheid in +hoofd en borst, zooals men gevoelt als men snel uit eene warme kamer +in de ijskoude lucht komt. Maar zelfs hierin was eenige verbeelding; +want toen ik op den hoogsten bergrug fossiele schelpdieren vond, +vergat ik van blijdschap de puna geheel. Ongetwijfeld kostte het +loopen buitengewoon veel inspanning, en werd de ademhaling diep en +zwaar. Men zeide mij, dat vreemdelingen, die in Potosi (ongeveer +13000 voet boven de zee) verblijf houden, zelfs in een vol jaar tijds +niet geheel aan de lucht gewend raken. Alle inwoners raden uien tegen +puna aan. Daar dit gewas in Europa somtijds tegen borstkwalen wordt +aangewend, kan het mogelijk van wezenlijk nut zijn; wat mij betreft, +ik vond geen beter middel dan fossiele schelpdieren! + +Toen wij omstreeks halfweg op den berg waren, ontmoetten wij een +grooten troep van 70 beladen muildieren. Het was merkwaardig de +woeste kreten der drijvers te hooren, en den langen sleep van dieren +den berg te zien afdalen. Nu er niets in het rond was om dien troep +bij te vergelijken, dan de naakte bergen zelven, wat scheen hij ons +klein toe! Dicht bij den top was de wind, zooals meestal gebeurt, +onstuimig en buitengewoon koud. Aan elke zijde van de keten moesten +wij over breede velden van eeuwige sneeuw gaan, die nu spoedig door +eene versche laag zou worden bedekt. Toen wij den top bereikten +en omkeken, vertoonde zich een prachtig schouwspel. De verblindend +heldere lucht; de donkerblauwe hemel; de diepe valleien; de grillig +gebroken vormen der berggevaarten; de stapels rotspuin, sinds eeuwen +opgehoopt; de tegenstelling tusschen de helderkleurige gesteenten +en de stemmig getinte sneeuwbergen--dit alles smolt samen tot een +tafereel van onbeschrijfelijke schoonheid, zooals niemand zich kan +voorstellen. Enkele condors uitgezonderd, die om de hooge toppen +zweefden, leidden plant noch dier mijne aandacht af van deze grootsche, +doch onbezielde natuur. Ik gevoelde mij verrukt in deze eenzaamheid: +het was als sloeg ik een onweder gade, als hoorde ik daar in vol +orkest een koor van den Messias! + +Op verscheidene sneeuwhoopen vond ik den Protococcus Nivalis of roode +sneeuw, zoo wel bekend uit de verhalen van Noorsche zeevaarders. Mijne +aandacht werd er op gevestigd, toen ik zag, dat de voetstappen der +muildieren eene bleekroode tint hadden, alsof hunne hoeven eenigszins +bloederig waren. Eerst meende ik dit te moeten toeschrijven aan stof, +dat van de omringende roode porfier-bergen was afgewaaid; want door +het vergrootings-vermogen der sneeuwkristallen geleken de groepen +dezer microscopische planten op grove stofdeelen. De sneeuw was alleen +dáár gekleurd, waar zij snel ontdooid of toevallig vertrapt was. Eene +kleine hoeveelheid, op papier gewreven, gaf eene flauwe rozeroode tint, +vermengd met een spoor van steenrood. Later schraapte ik iets van het +papier af, en vond dat dit schraapsel bestond uit groepen bolletjes +in kleurlooze kapsels, elk een duizendste inch in doorsnede. + +Op den top der Peuquenes-keten is de wind, gelijk ik zoo even +opmerkte, meestal onstuimig en zeer koud; men zegt, dat hij geregeld +van de westzijde waait, of van den Stillen Oceaan. [276] Daar de +waarnemingen hoofdzakelijk in den zomer zijn gedaan, moet deze wind een +boven-keerstroom zijn. De Piek van Tenerife, die minder hoog is [277] +en op 28° N.B. ligt, ligt eveneens in een boven-keerstroom. Eerst +schijnt het eenigszins wonderlijk, dat de passaatwind langs de +noordelijke gedeelten van Chili en op de kust van Peru in zulk +eene zuidelijke richting waait, als hier het geval is; maar zoo wij +bedenken, dat het Andesgebergte, dat in eene noordelijk-zuidelijke +richting loopt, den lageren luchtstroom over zijne geheele diepte als +met een grooten dam onderschept, dan zien wij gemakkelijk in, dat de +passaatwind noordwaarts, langs de bergketen, naar de evenaarsstreken +moet worden getrokken, en dus een deel van die oostelijke beweging +moet verliezen, welke zij anders door de aswenteling der aarde zou +hebben bezeten. Te Mendoza, aan den oostelijken voet der Andes, is +het klimaat, gelijk men beweert, onderhevig aan lange windstilten +en aan herhaalde, ofschoon valsche voorteekenen van dreigende +regenvlagen. Hier kunnen wij ons voorstellen, dat de wind, als hij +uit het oosten komende door de bergketen wordt onderschept, stationair +wordt en onregelmatige bewegingen aanneemt. + +De Peuquenes overgetrokken zijnde, daalden wij af in een bergland, +tusschen de twee hoofdketens gelegen, en sloegen hier onze +nachtverblijven op. Wij waren nu in de Republiek Mendoza. De hoogte +was waarschijnlijk niet onder de 11000 voet, en de plantengroei +bij gevolg uiterst schraal. De wortel eener kleine armzalige plant +diende als brandstof, maar gaf een ellendig vuur, terwijl de wind +doordringend koud was. Daar ik door de inspanning van den dag zeer +vermoeid was, maakte ik mijn bed zoo spoedig mogelijk op, en ging +slapen, omstreeks middernacht zag ik de lucht eensklaps betrekken. Ik +wekte den arriero om te weten of er ook gevaar voor slecht weer was; +doch hij zeide, dat er zonder donder en bliksem geen kans op een +hevigen sneeuwstorm was. Wie tusschen de twee ketens in door slecht +weer wordt overvallen, verkeert in levensgevaar en heeft groote +moeite er aan te ontkomen. Caldcleugh, die op denzelfden dag der +maand den overtocht deed, werd daar eenigen tijd door een hevigen +sneeuwval opgehouden. Casuchas [278] of vluchthuizen, zooals in den +Uspallata-pas, zijn in dezen pas niet gebouwd, en daarom wordt de +Portillo gedurende den herfst weinig bezocht. Ik wil hier opmerken, +dat er in de hoofdketen van de Cordilleras nooit regen valt; want +des zomers is de lucht onbewolkt, en des winters komen alleen +sneeuwstormen voor. + +Op de plek, waar wij sliepen, kookte het water wegens de geringere +luchtdrukking noodzakelijk bij lagere temperatuur dan in eene minder +hooge streek het geval is. Het verschijnsel was hier het omgekeerde +van dat bij den Pot van Papin. [279] Bij gevolg waren de aardappelen, +na eenige uren in het kokende water te hebben gelegen, bijna even hard +als ooit. De pot werd den ganschen nacht op het vuur gelaten, het water +den volgenden morgen opnieuw aan den kook gebracht, maar de aardappelen +werden niet gaar. Ik ontdekte dit, omdat ik mijne twee metgezellen de +zaak hoorde bespreken; zij waren eenvoudig tot het besluit gekomen "dat +die vervloekte pot (een nieuwe) geen aardappelen verkoos te koken." + +[22 Maart.] + +Nadat wij ons ontbijt zonder aardappelen gegeten hadden, trokken wij +over de tusschenliggende vlakte naar den voet der Portillo-keten. In +het midden van den zomer wordt hier vee gebracht om te grazen; +maar nu waren alle dieren weggehaald, en zelfs de guanaco's waren +vertrokken, wel wetende, dat zij in een val zouden geraken, zoo +zij hier door een sneeuwstorm werden verrast. Wij hadden een fraai +uitzicht op eene groep bergen, Tupungato geheeten, die geheel met een +onafgebroken sneeuwlaag bedekt waren; in het midden er van vertoonde +zich eene blauwe plek, ongetwijfeld een gletscher, die in deze bergen +een zeldzaam verschijnsel is. Nu begon eene moeilijke en langdurige +beklimming, evenals die van de Peuquenes. Rechts en links verrezen +steile, kegelvormige heuvels van rood graniet, en in de valleien +lagen verscheidene breede velden van eeuwige sneeuw. Deze bevroren +massa's waren, tijdens het ontdooien, op sommige plaatsen in pieken of +zuilen veranderd, [280] die wegens hare hoogte en geringen onderlingen +afstand den muildieren het overtrekken moeilijk maakten. Op een van +deze ijskolommen stond een bevroren paard, als op een voetstuk, maar +met de achterpooten recht omhoog. Ik vermoed, dat het dier met het +hoofd omlaag in een gat is gevallen toen de sneeuw nog versch lag, +en dat de dooi later de omringende hoopen heeft verwijderd. + +Toen wij bijna op den top van de Portillo waren, werden wij in eene +dalende wolk van kleine ijsnaaldjes gehuld. Dit was zeer jammer, daar +het den ganschen dag duurde, en ons uitzicht geheel belemmerde. De pas +ontleent haren naam "Portillo" (bijpoort of doorloop voor voetgangers) +aan eene smalle kloof of overweg op den hoogsten kam, waarover de +weg leidt. Van dit punt kan men op een helderen dag die uitgestrekte +vlakten zien, welke zich onafgebroken tot den Atlantischen Oceaan +uitstrekken. Wij daalden tot de bovenste grens van plantengroei, en +vonden een goed nachtverblijf onder beschutting van eenige groote +rotsblokken. Hier ontmoetten wij eenige voorbijgangers, die ons +verlangend naar de gesteldheid van den weg vroegen. Kort nadat het +donker was dreven de wolken eensklaps weg, en de uitwerking daarvan +was bepaald tooverachtig. De hooge bergen, blinkend in den vollen +maneschijn, schenen aan alle zijden boven ons te hangen, als bevonden +wij ons in eene diepe rotskloof. Hetzelfde verrassende effect zag +ik op zekeren morgen, heel in de vroegte. Nauwelijks waren de wolken +weggedreven, of het begon hard te vriezen; maar wijl er geen wind was, +sliepen wij overheerlijk. + +De meerdere helderheid van maan en sterren op deze hoogte, ten +gevolge van de zooveel grootere doorschijnendheid der lucht, was +zeer opmerkelijk. Reizigers, die ondervonden hebben hoe moeilijk het +is om hoogten en afstanden te schatten te midden van hooge bergen, +schrijven dit in 't algemeen toe aan het ontbreken van voorwerpen ter +vergelijking. Mij komt het voor, dat het evenzeer is toe te schrijven +aan de doorschijnendheid der lucht, die voorwerpen op verschillende +afstanden vermengt, als ook gedeeltelijk aan de nieuwigheid, dat eene +kleine inspanning een ongewonen graad van vermoeidheid ten gevolge +heeft. Hier is de gewoonte dus in strijd met het getuigenis onzer +zinnen. Ik ben overtuigd, dat deze ongewone helderheid een eigenaardig +karakter aan het landschap verleent, doordien alle voorwerpen +nagenoeg in één vlak vereenigd schijnen, evenals in eene teekening +of panorama. Vermoedelijk is die doorschijnendheid toe te schrijven +aan den gelijkmatigen en hoogen graad van atmospherische droogte. Die +droogte bleek spoedig uit het krimpen van houtwerk (gelijk ik spoedig +ontdekte aan de moeite, die ik met mijn geologischen hamer had); +uit het buitengewoon hard worden van voedingsmiddelen, zooals brood +en suiker, en uit het goed blijven van de huid en vleeschdeelen der +beesten, die onderweg gestorven waren. Aan dezelfde oorzaak moeten +wij het zonderlinge verschijnsel toeschrijven, dat zoo gemakkelijk +electriciteit wordt opgewekt. Mijn flanellen vest straalde, wanneer +het in donker werd gewreven, als ware het met phosphorus gewasschen; +elk haar op den rug van een hond knetterde; zelfs de linnen lakens +en de lederen zadelriemen schoten vonken, als men ze in handen nam. + +[23 Maart.] + +De daling aan de oostzijde van de Cordilleras is veel korter of +steiler dan aan den kant van den Stillen Oceaan: met andere woorden, +de bergen verrijzen rechtstandiger uit de vlakten dan uit het hoogland +van Chili. Eene effene en schitterend witte wolkenzee strekte zich +onder onze voeten uit, en onttrok de gelijkmatig vlakke Pampas aan +ons oog. Spoedig gingen wij deze wolkenlaag binnen, en kwamen er +dien dag niet uit. Omstreeks den middag bereikten wij Los Arenales; +en daar hier weiland voor de dieren en struiken voor brandhout werden +gevonden, hielden wij stil om te overnachten. Wij waren hier bij de +bovenste grens der struikgewassen, en de hoogte bedroeg, naar gissing, +tusschen de zeven en achtduizend voet. + +Zeer trof mij het in 't oog vallend verschil tusschen den plantengroei +dezer oostelijke valleien en die aan den kant van Chili; toch zijn +zoowel het klimaat als de soort van grond ongeveer dezelfden, terwijl +het lengte-verschil zeer gering is. Dezelfde opmerking geldt voor de +viervoetige dieren, en in geringere mate voor vogels en insecten. Als +voorbeeld kan ik de muizen noemen, waarvan ik dertien soorten vond +aan de kusten van den Atlantischen, en vijf aan den Stillen Oceaan; +en hiervan zijn geen twee dezelfden. Eene uitzondering daarop maken al +die soorten, welke gewoonlijk, of nu en dan, hooge bergen bezoeken, +alsmede sommige vogels, die zelfs tot in de Straat van Magelhaen +voorkomen. Dit feit is in volkomen overeenstemming met de geologische +geschiedenis der Andes; want sedert de tegenwoordige dierenrassen op +aarde verschenen, heeft deze bergketen als groote scheidsmuur gediend; +zoodat wij, behalve in de onderstelling dat dezelfde soorten op twee +verschillende plaatsen zijn geschapen, niet mogen verwachten eene +nauwere overeenkomst te zullen vinden tusschen de organische wezens aan +de overzijden der Andes, dan op de tegenovergelegen kusten der twee +oceanen. In beide gevallen moeten wij niet mederekenen die soorten, +welke in staat zijn geweest over den scheidsmuur, hetzij van vast +gesteente of zout water, heen te komen. [281] + +Zeer vele planten en dieren waren geheel dezelfden als, of ten +nauwste verwant aan die van Patagonië. Men vindt hier het aguti, +de bizcacha, drie soorten van armadillen, den struisvogel, zekere +soorten van patrijzen en andere vogels, die nooit in Chili worden +gezien, maar de kenmerkende dierentypen zijn in de woestijnvlakten +van Patagonië. Ook vindt men veelal dezelfde (in de oogen van iemand, +die geen plantkundige is) weinig ontwikkelde doornstruiken, verdorde +grassen en dwergplanten. Zelfs de zwarte, langzaam kruipende kevers +gelijken zeer op elkander; en ik geloof, dat, bij streng onderzoek, +sommigen geheel denzelfden zijn. Steeds heeft het mij gespeten, +dat wij onherroepelijk gedwongen waren de opvaring van de rivier +Santa Cruz op te geven, voordat wij de bergen bereikten, daar ik +altijd de stille hoop had, eene groote verandering in den toon van +het landschap te zullen bespeuren; doch nu ben ik overtuigd, dat dit +alléén zou gebeurd zijn, indien wij over de vlakten van Patagonië +eene bergbeklimming ondernomen hadden. + +[24 Maart.] + +Vroeg in den morgen beklom ik een berg aan eene der zijden van het +dal, en verlustigde mij in een ruim vergezicht over de Pampas. Dit was +een schouwspel, waarnaar ik steeds met belangstelling had uitgezien; +doch ik werd teleurgesteld. Bij den eersten aanblik geleek het veel +op een vergezicht over den oceaan; maar in de noordelijke gedeelten +lieten zich weldra vele onregelmatigheden ontdekken. Het meest trof +mij de aanblik der rivieren, die door spiegeling van de opgaande zon, +als zilveren draden schitterden tot waar zij zich in de onmetelijke +verte verloren. Des middags daalden wij af in de vallei, en bereikten +eene hut, waar een officier en drie soldaten op post stonden voor +het nazien van de paspoorten. Een dezer mannen was een volbloed +Pampas-Indiaan, en werd veel gebruikt voor hetzelfde doel als een +bloedhond, om menschen op te sporen, die te voet of te paard heimelijk +voorbij den post trachtten te geraken. Eenige jaren geleden poogde een +voorbijganger aan de nasporing te ontsnappen, door een langen omweg +over een naburigen berg te maken; maar deze Indiaan had toevallig +zijn spoor ontdekt, en volgde dit den geheelen dag over droge en zeer +steenachtige heuvels, totdat hij eindelijk zijne prooi inhaalde, die +in een hollen weg verborgen zat. Hier hoorden wij, dat de zilveren +wolken, die wij van uit de heldere streek in het hooggebergte hadden +bewonderd, zich in stroomen regen hadden ontlast. Voorbij de hut werd +de vallei gaandeweg vlakker, en werden de bergjes louter verweerde +heuvels, vergeleken met de reuzen achter ons; eindelijk breidde zij +zich uit tot eene zacht glooiende kiezelvlakte, die met lage boomen +en struiken bedekt was. Deze glooiing, hoewel op het oog smal, moet +ongeveer tien mijlen breed zijn tot waar zij overgaat in de schijnbaar +doode, vlakke Pampas. Wij trokken voorbij de Estancia van Chaquaio, het +eenige huis in dezen omtrek, hielden bij zonsondergang op het eerste +het beste aangename plekje halt, en sloegen hier ons nachtleger op. + +[25 Maart.] + +Gedurende den nacht viel er een zware dauw--een verschijnsel, dat wij +in de Cordilleras niet hadden waargenomen; en toen ik den volgenden +morgen de zon zag opgaan achter een horizon, zoo effen als die van den +oceaan, werd ik aan de Pampas van Buenos Aires herinnerd. De weg liep +eenigen tijd vlak oostwaarts door een laag moeras, kwam vervolgens +uit in eene droge vlakte, en boog toen noordwaarts naar Mendoza. De +afstand bedraagt twee zeer lange dagreizen. Onze eerste dagreis was +bepaald op 14 leagues naar Estacado, en de tweede op 17 naar Luxan, +bij Mendoza. De geheele weg loopt over eene effen, eenzame vlakte, +waarop niet meer dan twee of drie huizen staan. Bedenk daarbij, +dat de zon buitengewoon fel scheen, dan wordt het duidelijk waarom +de rit alle aantrekkelijkheid miste. Op dezen langen weg is zeer +weinig water; en op onze tweede dagreis vonden wij slechts één +kleinen poel. Het weinige water, dat van de bergen vloeit, wordt +door den drogen en poreuzen bodem spoedig opgezogen; en zoo kwam +het, dat wij geen enkelen stroom passeerden, ofschoon wij slechts +tien of vijftien mijlen van de buitenste keten der Cordilleras af +waren. Op vele gedeelten was de grond met eene zoutkorst bedekt, en +vonden wij hier dezelfde zoutlustige planten, die bij Bahia Blanca +voorkomen. Het landschap bezit een gelijkvormig karakter vanaf de +Straat van Magelhaen langs de geheele oostkust van Patagonië tot aan +de Rio Colorado; en dezelfde soort van streek schijnt zich in eene +bochtige lijn van deze rivier af landwaarts in uit te strekken tot San +Luis, en misschien noordelijker nog. Oostelijk van deze kromme lijn +ligt de kom der betrekkelijk vochtige en groene vlakten van Buenos +Aires. De onvruchtbare vlakten van Mendoza en Patagonië bestaan uit +eene laag kiezelsteenen, die door de golven der zee glad afgespoeld en +opgehoopt zijn; terwijl de met distels, klaver en gras bedekte Pampas +gevormd zijn door de modder der oude delta van de Rio de la Plata. + +Na onze vermoeiende tweedaagsche reis zagen wij met welgevallen van +verre de rijen wilgen en populieren, die om het dorp en de rivier +Luxan groeiden. Kort vóór onze komst in de plaats bespeurden wij in +zuidelijke richting eene donkere, roodachtig bruine wolk van zeer +onregelmatigen vorm. Eerst hielden wij die voor den rook van een +grooten veldbrand, maar spoedig ontdekten wij, dat het een zwerm +sprinkhanen was. Zij vlogen in noordelijke richting; en geholpen door +eene zwakke bries, haalden zij ons met de snelheid van tien of vijftien +mijlen in het uur in. De hoofdzwerm scheen zich uit te strekken +van eene hoogte van twintig tot twee of drieduizend voeten boven den +grond. Het geluid hunner vleugels was als het "rollen van strijdwagens +door vele rennende paarden voortbewogen:" of juister, zou ik zeggen, +als het gieren van eene stevige bries door het want van een schip. Door +de voorhoede gezien, geleek de lucht op eene teekening in aqua-tinta; +maar de hoofdzwerm was ondoordringbaar voor het oog. Zij waren echter +niet zoo dicht opeengepakt, of zij konden nog een stok ontwijken, die +heen en weder werd gezwaaid. Toen zij neerstreken, waren zij talrijker +dan de bladeren des velds, en veranderde de groene kleur hiervan in +eene roodachtige; maar nauwelijks op den grond, of de insecten vlogen +in alle richtingen heen en weer. Sprinkhanen zijn in dit land niet +zeldzaam; reeds waren in dit seizoen verscheidene zwermen uit het +zuiden gekomen, waar zij, zooals in alle andere werelddeelen schijnt +te gebeuren, in de woestijnen worden uitgebroed. Te vergeefs poogden +de arme hutbewoners door het ontsteken van vuren, door geschreeuw en +het zwaaien van takken den aanval te keeren. Deze sprinkhanensoort +gelijkt zeer veel op den vermaarden Gryllus migratorius uit het Oosten, +en is wellicht dezelfde. + +Wij staken de Luxan over--eene rivier van aanzienlijke grootte, +hoewel haar loop naar de zeekust zeer onvolkomen bekend is; zelfs is +het twijfelachtig of zij niet in haar loop over de vlakte verdampt en +spoorloos verdwijnt. Daarna sliepen wij in het dorp Luxan, een plaatsje +door tuinen omgeven, dat vijf leagues ten zuiden van de hoofdstad ligt +en het zuidelijkste bebouwde district is in de provincie Mendoza. Des +nachts doorstond ik een aanval (want een zachteren naam verdient het +niet) van de Benchuca, eene soort Reduvius, de groote zwarte weegluis +van de Pampas. Het is een uiterst walgelijk gevoel, als die weeke, +ongevleugelde insecten van ongeveer een inch lengte over ons lichaam +kruipen. Vóór het zuigen zijn zij zeer dun, maar later worden zij +rond en gezwollen door het bloed, zoodat het dan gemakkelijk is ze +te dooden. Een die ik ving te Iquique (want men vindt ze in Chili en +Peru), was zeer bloeddorstig. Op eene tafel geplaatst, stak het vinnige +insect, wanneer men het een vinger voorhield, onmiddellijk zijn zuiger +uit, deed, ofschoon er menschen om heen stonden, een aanval en begon, +als men het liet begaan, bloed te zuigen. De wond veroorzaakte geen +pijn. Het was merkwaardig zijn lichaam gade te slaan, terwijl het +bezig was te zuigen; want eerst zoo plat als een wafel, werd het in +minder dan tien minuten bolrond. Van dit eene maal, dat de benchuca +aan een der officieren te danken had, bleef zij vier maanden lang vet; +maar reeds na 14 dagen stond zij kant en klaar om opnieuw te zuigen. + +[27 Maart.] + +Wij reden verder naar Mendoza. Het land was uitstekend bebouwd, en +kwam overeen met Chili. Deze buurtschap is beroemd om haar fruit; en +het dient erkend, dat deze bloeiende wijngaarden, en boomgaarden met +vijge-, perzik- en olijfboomen door niets evenaard konden worden. Wij +kochten watermeloenen, tweemaal zoo groot als een menschenhoofd, +heerlijk koel en goed van smaak, voor een halve penny het stuk; en +een halven kruiwagen vol perziken voor de waarde van drie pence. Het +bebouwde en ompaalde gedeelte dezer provincie is zeer klein, en niet +veel grooter dan dat tusschen Luxan en de hoofdstad, hetwelk wij waren +doorgetrokken. Evenals in Chili, dankt het land zijne vruchtbaarheid +geheel aan kunstmatige bevloeiing; en het is inderdaad verrassend +als men ziet hoe buitengewoon vruchtbaar eene kale vlakte daardoor +gemaakt wordt. + +Wij bleven den volgenden dag in Mendoza. De voorspoed van deze +stad is in de laatste jaren zeer gedaald. De inwoners zeggen: "Zij +is goed om er te wonen, maar zeer slecht om rijk te worden." De +lagere standen hebben de luierende, zorgelooze manieren van de +Gauchos der Pampas, en hunne kleeding, hun zadeltuig en leefwijzen +zijn nagenoeg dezelfden. In mijn oog had de stad een geesteloos, +verlaten aanzien. Noch de geroemde alameda, [282] noch de aanleg +der stad zijn te vergelijken met die van Santiago; maar voor hen, +die van Buenos Aires komende, pas hun tocht door de eentonige Pampas +hebben volbracht, moeten de tuinen en boomgaarden een verrukkelijken +aanblik opleveren. Van de inwoners sprekende, zegt Sir. F. Head: "Zij +eten hun middagmaal, gaan slapen omdat het zoo heet is... eilieve, +kunnen zij wel beter doen?" Ik ben het geheel met den zegsman eens: +het gelukkig lot der Mendozinos is: eten, slapen en luieren. + +[29 Maart.] + +Wij gingen op weg om over den noordelijk van Mendoza gelegen +Uspallata-pas naar Chili terug te keeren. Onze weg liep door +een uitgestrekt en zeer dor gebied, dat 15 leagues lang was. De +bodem was op sommige plaatsen geheel kaal, op andere met tallooze +dwergcactussen bedekt, die met geduchte stekels waren gewapend +en door de inwoners "kleine leeuwen" werden genoemd. Ook waren er +enkele lage struiken. Ofschoon de vlakte bijna 3000 voet boven de zee +ligt, brandde de zon zeer fel; en deze hitte, gevoegd bij de wolken +ontastbaar stof, maakten den tocht buitengewoon vermoeiend. Onze weg +liep dezen dag bijna evenwijdig met de Cordilleras, doch naderde die +langzamerhand. Vóór zonsondergang reden wij eene der breede valleien +of liever dalbochten in, welke in de vlakte uitmonden, en die zich +spoedig vernauwde tot een ravijn, waarin iets hooger op de villa +Vicencio ligt. Daar wij den ganschen dag gereden hadden zonder een +druppel water, waren wij en ook onze muildieren zeer dorstig, en keken +dus verlangend uit naar den stroom, die door deze vallei naar het dal +vloeit. Het was eigenaardig te zien, hoe het water langzamerhand voor +den dag kwam: op de vlakte was de bedding geheel droog; gaandeweg +werd zij iets vochtiger, en toen verschenen plasjes water, die zich +weldra vereenigden, totdat zich eindelijk bij de villa Vicencio een +aardig riviertje vertoonde. + +[30 Maart.] + +De eenzame hut, welke den indrukwekkenden naam Villa Vicencio draagt, +wordt door elken reiziger vermeld, die de Andes is overgetrokken. Ik +bleef hier twee opvolgende dagen en bezocht ook eenige naburige +mijnen. De geologie van het omliggende land is zeer merkwaardig. De +Uspallata-keten is van de hoofd-Cordilleras gescheiden door eene lange, +smalle vlakte of kom, evenals die in Chili (welke zoo vaak genoemd +zijn), maar hooger, daar zij 6000 voet boven de zee ligt. Deze keten +heeft bijna dezelfde geographische ligging met betrekking tot de +Cordilleras, als de reusachtige Portillo, maar is van geheel anderen +oorsprong. Zij bestaat uit verschillende onderzeesche lava-soorten, +die afwisselen met vulkanische zandsteenen en andere merkwaardige +sedimentaire afzetsels; het geheel komt zeer na overeen met sommige +tertiaire lagen aan de stranden van den Stillen Oceaan. Wegens die +gelijkenis verwachtte ik fossiel hout te zullen vinden, waardoor +deze formaties zich meestal kenmerken. Ik werd in ruime mate tevreden +gesteld. In het middengedeelte der keten bespeurde ik op eene naakte +helling, ter hoogte van ongeveer 17000 voet, eenige sneeuwwitte +uitstekende kolommen. Deze waren versteende boomen, waarvan elf +verkiezeld, en dertig tot veertig in grof gekristalliseerd wit +kalkspaat veranderd waren. Zij waren plotseling afgebroken, zoodat +de overgebleven stompen enkele voeten boven den grond uitstaken. De +stammen maten elk van drie tot vijf voeten in omtrek, en stonden op +geringen afstand van elkander, maar vormden te zamen ééne groep. Robert +Brown is zoo vriendelijk geweest het hout te onderzoeken, en zegt dat +het tot het geslacht der dennen behoort, omreden het de kenmerken +draagt van de familie der Araucaria's of Andesdennen, maar dat het +eenige merkwaardige verwantschapspunten met betrekking tot den iep +bezit. De vulkanische zandsteen, waarin de boomen waren begraven en +uit welks lagere gedeelten zij ontsproten moesten zijn, heeft zich +achtereenvolgens in dunne lagen om de stammen opgehoopt, en de steen +heeft nog den indruk der schors bewaard. + +Er was weinig geologische kennis noodig ter vertolking van de +wonderbare geschiedenis, welke dit landschap onmiddellijk voor oogen +stelde, hoewel ik beken, dat ik in 't eerst zoozeer verbaasd was, +dat ik het klaarste bewijs nauwelijks kon gelooven. Ik zag de plek, +waar in een lang vervlogen tijd eenige fraaie boomen hunne takken +wuifden aan de stranden van den Atlantischen Oceaan, toen deze Zee--nu +700 mijlen teruggevloeid--tot aan den voet der Andes reikte. Ik zag, +dat die boomen waren ontsproten uit een vulkanischen grond, die boven +den zeespiegel was geheven, en dat dit droge land met zijn rijzig +geboomte daarna was weggezonken in de diepten van den Oceaan. In deze +diepten werd het vroeger droge land bedekt met sedimentaire lagen, +en dezen weer met ontzaglijke stroomen onderzeesche lava, waarvan +één zelfs eene dikte van 1000 voet bereikte; en vijfmaal waren die +stroomen van gesmolten gesteenten, door waterbezinksels afgewisseld, +over den zeebodem verspreid. De oceaan, waarin zulke dikke beddingen +ontstonden, moet ontzettend diep geweest zijn. Maar wederom kwamen +de onderaardsche krachten in werking; en nu zag ik den bodem van dien +oceaan eene bergketen vormen van meer dan 7000 voet hoogte. Nòg waren +die vijandige machten, welke altijd bezig zijn de oppervlakte van het +land te sloopen, niet tot rust gekomen: de groote lava-beddingen waren +doorsneden geworden van breede valleien, en de nu versteende boomen +blootgelegd door uitspoeling van den vulkanischen, thans evenzeer +versteenden bodem, waaruit zij eenmaal, groenend en bloeiend, hunne +rijzige toppen hadden omhoog geheven. Nu is dit alles eene volslagen +woestenij, want zelfs het mos kan zich niet hechten aan de steenen +rompen van voormalige boomen. Hoe reusachtig en bijna onbegrijpelijk +zulke veranderingen ook moeten schijnen, hebben zij toch allen plaats +gehad in een tijdperk, dat jong is, vergeleken met de geschiedenis +der Cordilleras zelve; en deze bergketen is beslist nieuw, vergeleken +met vele fossielen-bevattende lagen in Europa en Amerika! + +[1 April.] + +Wij trokken over de Uspallata-keten, en sliepen des nachts in het +tolhuis--de eenige bewoonde plek op de vlakte. Kort voordat wij de +bergen verlieten, zagen wij een zeer buitengewoon schouwspel: roode, +purpere, groene en zuiver witte sedimentaire gesteenten, afwisselende +met zwarte lava's, waren door porfier-kegels in allerlei kleuren, +van donkerbruin tot het helderste lila, opgebroken en in de grootste +wanorde dooreengeworpen. Ik zag thans voor het eerst een schouwspel, +dat werkelijk geleek op die fraaie doorsneden, welke de geologen van +het binnenste der aarde maken. + +Den volgenden dag staken wij de vlakte over, en volgden den loop +van denzelfden grooten bergstroom, die voorbij Luxan vloeit. Hier +was die stroom een wild bruisende, geheel ondoorwaadbare vloed, die +breeder scheen dan in het laagland, evenals met het riviertje van Villa +Vicencio het geval was. Op den avond van den volgenden dag bereikten +wij de Rio de las Vacas, die beschouwd wordt als de slechtste stroom +in de Pampas, wat het oversteken betreft. Daar al deze rivieren een +snellen en korten loop hebben, en door het smelten der sneeuw gevormd +zijn, brengt het uur van den dag een aanzienlijk verschil mede in hun +volume. Des avonds is de stroom modderig en gezwollen; maar tegen het +aanbreken van den dag wordt hij klaarder en veel minder onstuimig. Wij +vonden, dat dit ook met de Rio de las Vacas het geval was, en staken +haar des morgens met geringe moeite over. + +Tot dusverre was het landschap zeer weinig belangrijk, vergeleken met +dat van den Portillo-pas. Men kan weinig zien van hetgeen er ligt +aan gene zijde van de kale rotswanden der groote vlakke vallei, +waardoor de weg tot aan den hoogsten top voert. De vallei en de +ontzaglijke rotsachtige bergen zijn uiterst dor: gedurende de twee +vorige nachten hadden de arme muildieren letterlijk niets te eten, +want behalve enkele harsachtige struiken, is er bijna geen plant +te zien. In den loop van dezen dag trokken wij over eenige van +de slechtste passen in de Cordilleras; doch het daaraan verbonden +gevaar wordt zeer overdreven. Men zeide mij, dat ik duizelig zou +geworden zijn, indien ik er te voet had trachten over te gaan, en +dat er geen ruimte was om af te stijgen; maar ik zag geen enkele +plek, waar men niet ruggelings had over kunnen loopen, of aan beide +zijden van zijn muildier stijgen. Van een der slechtste passen (las +Animas--de Zielen), dien ik was overgetrokken, vernam ik eerst een +dag later, dat hij een van de gevaarlijkste was. Ongetwijfeld zijn er +vele punten, waar de ruiter, bij eene struikeling van het muildier, +in een diepen afgrond zou worden geslingerd; doch hiervoor bestaat +weinig kans. Van de laderas of wegen, die elk jaar over de stapels +gevallen rotspuin opnieuw worden aangelegd, durf ik zeggen, dat zij +in de lente zeer slecht zijn; maar blijkens hetgeen ik zag, geloof +ik, dat het werkelijke gevaar nul is. Met gepakte muildieren is het +geval eenigszins anders, doordien de pakken zoo ver uitsteken, dat +de beesten, als zij toevallig tegen elkander of tegen eene rotspunt +loopen, hun evenwicht verliezen en in den afgrond worden geworpen. Bij +het oversteken van rivieren kan ik wel gelooven, dat de moeilijkheid +soms zeer groot is; in dit jaargetijde was er weinig last, maar in +den zomer moeten zij zeer gevaarlijk zijn. Volgens de beschrijving +van Sir F. Head kan ik mij zeer goed de verschillende uitdrukkingen +verklaren van hen, die zulk een bergstroom zijn overgestoken, of +bezig zijn het te doen. Ik heb nooit gehoord, dat een mensch verdronk, +maar met gepakte muildieren gebeurt het vaak. De arriero zegt u, dat +gij uw muildier de beste richting moet wijzen, en het dan zijn gang +moet laten gaan; het gepakte muildier neemt zijne richting slecht, +en is dikwijls verloren. + +[4 April.] + +Van de Rio de las Vacas tot de Puente del Inca is eene halve +dagreis. Daar er weiland voor de muildieren was, en een geologisch +terrein voor mij, sloegen wij hier onze nachtkwartieren op. Als men +van eene natuurlijke Brug (Puente) hoort, stelt men zich een diep +en smal ravijn voor, waarover schrijlings een geweldig rotsblok is +gevallen, of een grooten boog die als een grotgewelf is uitgehold. In +plaats daarvan bestaat de Puenta del Inca uit een korst van gelaagde +keisteenen, die door de bezinksels der naburige heete bronnen zijn +samengemetseld. Het schijnt, dat de stroom aan den eenen kant een +kanaal heeft uitgegraven, waarbij eene overhangende rots ontstond, die +zich vereenigde met de aarde en steenen welke van de tegenoverstaande +klip vielen. De schuine verbinding, die in zoodanig geval zou ontstaan, +was inderdaad aan één kant zeer duidelijk merkbaar. De Inca-brug is +geenszins de groote koningen waardig, naar wien zij genoemd is. + +[5 April.] + +Wij hadden een langen dagrit noodig, om van de Puente del Inca, +over de centrale keten, naar de Ojos del Agua te komen, die bij de +laagste casucha aan den kant van Chili liggen. Deze casuchas zijn +kleine ronde torens, met trappen aan de buitenzijde om den vloer +te bereiken, die wegens de sneeuwhoopen eenige voeten boven den +grond is aangebracht. Zij zijn acht in getal, en werden onder het +Spaansche gouvernement des winters goed van leeftocht voorzien, +terwijl elke koerier een looper op de torens had. Nu dienen zij +alleen tot kerkerholen. Wegens hare eenigszins hooge ligging, passen +zij niet kwaad bij deze woeste en eenzame omgeving. De zigzagvormige +beklimming van de Cumbre, [283] of Waterscheiding, was zeer steil en +vermoeiend; volgens Pentland bedraagt de hoogte 12.454 voet. Nergens +leidde de weg over eeuwige sneeuw, ofschoon er aan beide kanten +hoopjes lagen. Op den top was de wind snerpend koud; toch kon ik niet +nalaten eenige minuten stil te houden, om telkens weer de kleur van +den hemel en de prachtige doorschijnende lucht te bewonderen. Het +was een indrukwekkend schouwspel. In het westen vertoonde zich eene +fraaie, dicht opeengedrongen groep van bergen, door diepe ravijnen +gescheiden. Meestal valt er vóór dezen tijd van het jaar wat sneeuw: +en het is zelfs gebeurd, dat de Cordilleras omstreeks dezen tijd +geheel waren afgesloten. Maar wij troffen het zeer gelukkig. Nacht en +dag was de lucht onbewolkt, uitgenomen enkele ronde klompjes damp, +die over de hoogste toppen dreven. Dikwijls heb ik deze wolkjes in +de lucht gezien, wijzende de plek waar de Cordilleras lagen, als de +ver verwijderde bergen achter den horizon verborgen waren. + +[6 April.] + +Des morgens ontdekten wij, dat een dief een onzer muildieren benevens +de bel van de madrina gestolen had. Wij reden daarom slechts twee of +drie mijlen dieper de vallei in, en bleven daar den volgenden dag, in +de hoop het muildier te zullen terugvinden, dat, volgens het oordeel +van den arriero, ergens in een ravijn verborgen was. Het landschap had +in dit gedeelte een Chileensch karakter aangenomen. De onderzijden +der bergen, welke dun begroeid zijn met den bleeken, altijd-groenen +Quillay-boom, en met den grooten kandelabervormigen cactus, [284] +zijn stellig meer te bewonderen dan de kale oostelijke valleien; +maar met de bewondering, door sommige reizigers aan den dag gelegd, +kon ik niet geheel instemmen. Ik vermoed, dat de prettige stemming, +waarin men verkeert, hoofdzakelijk is toe te schrijven aan het +vooruitzicht van een flink vuur en een goed avondeten, nadat men aan +de koude streken van het hooggebergte ontkomen is, en ik ben overtuigd, +dat anderen deze gevoelens van harte met mij deelen. + +[8 April.] + +Wij verlieten de Aconcagua-vallei, waardoor wij waren afgedaald, en +bereikten des avonds eene hut nabij de Villa della Santa Rosa. De +vruchtbare vlakte bood een verrukkelijken aanblik. Daar de herfst +reeds ver gevorderd was, vielen de bladeren van vele fruitboomen af; +en van de arbeiders waren sommige bezig met het drogen van vijgen +en perziken op de daken hunner hutten, terwijl andere de druiven uit +de wijngaarden verzamelden. Het was een opwekkend tafereel; maar ik +miste die plechtige en ernstige stilte, welke den herfst in Engeland +terecht als den avond des jaars kenmerkt. Op den 10den bereikten wij +Santiago, waar mij door Caldcleugh eene zeer vriendelijke en gastvrije +ontvangst werd bereid. Mijn uitstapje kostte mij slechts 24 dagen; +en nooit had ik in een even langen tijd zooveel genoten. Enkele dagen +later keerde ik naar de woning van Corfield in Valparaiso terug. + + + + + + +HOOFDSTUK XVI. + +NOORD-CHILI EN PERU. + + +[27 April.] + +Ik maakte mij op voor eene reis naar Coquimbo, en vandaar over Huasco +naar Copiapó, waar kapitein Fitz-Roy het vriendelijke aanbod deed, mij +aan boord van de Beagle te nemen. De afstand in rechte lijn langs het +strand noordwaarts is slechts 420 mijlen; doch mijne manier van reizen +maakte den tocht zeer lang. Ik kocht vier paarden en twee muildieren, +waarvan de laatsten om den anderen dag de pakkage droegen. De zes +dieren te zamen kostten slechts 25 pond sterling, en te Copiapó +verkocht ik hen weer voor drie en twintig. Wij reisden op dezelfde +ongedwongen manier als te voren, kookten zelf ons maal, en sliepen +in de open lucht. Toen wij naar de Vigno del Mar reden, wierp ik +een afscheidsblik op Valparaiso, en bewonderde haar schilderachtig +aanzien. Voor geologische onderzoekingen deed ik een tocht van den +grooten weg naar den voet der Klok van Quillota, en met dit doel +trokken wij door een alluviaal district, dat rijk aan goud was, naar de +buurtschap Limache, waar wij sliepen. Het goudwasschen onderhoudt de +bewoners van een aantal hutten, die langs de oevers van elk riviertje +verspreid zijn; maar gelijk alle personen met onzekere verdiensten, +zijn zij verkwistend van aard, en bijgevolg arm. + +[28 April.] + +In den namiddag bereikten wij eene hut aan den voet van den +Klok-berg. De bewoners waren vrijgoedbezitters, hetgeen in Chili niet +veel voorkomt. Zij leefden van de voortbrengselen van een tuin en +een klein veld, doch waren zeer arm. Er is hier zooveel gebrek aan +kapitaal, dat de menschen genoodzaakt zijn hun nog te velde staand +koren te verkoopen, om het noodige te koopen voor het volgende +jaar. Dientengevolge was tarwe in het district, waar zij groeide, +duurder dan te Valparaiso, waar de afnemers wonen. Den volgenden dag +bereikten wij weer den grooten weg naar Coquimbo. Gedurende den nacht +viel er een zeer fijne regen, en dit waren de eerste druppels sinds +den hevigen regen van 11 en 12 September des vorigen jaars, die mij +in de Baden van Cauquenes gevangen hield. De tusschentijd bedroeg +zeven en eene halve maand; maar dit jaar was de regen in Chili iets +later dan gewoonlijk. Prachtig was de aanblik der verwijderde Andes, +die nu met eene dikke sneeuwlaag bedekt waren. + +[2 Mei.] + +Voortdurend volgde de weg de kust, op geen grooten afstand van de +zee. De weinige boomen en struiken, die in Midden-Chili voorkomen, +namen snel in aantal af, en werden vervangen door eene hooge plant, die +eenigszins op eene Yucca of Amerikaansche Adamsnaald geleek. Ofschoon +op kleine schaal, vertoonde het land met zijne steile, lage rotstoppen, +die uit de kleine vlakten of dalkommen verrezen, eene eigenaardig +gebroken en onregelmatige oppervlakte. Dergelijke vormen zouden ook +de oneffen kust en de bodem der naburige zee vertoonen, wanneer zij +in land veranderd werden; en zonder twijfel had zulk eene verandering +plaats gehad in het gedeelte, waarover wij reden. + +[3 Mei.] + +Onze tocht leidde van Quilimari naar Conchalee. Het land werd meer +en meer onvruchtbaar. In de valleien was nauwelijks water genoeg voor +bevloeiing, en het tusschenliggende land was zóó dor, dat er zelfs geen +geiten konden grazen. In de lente schiet, na de wintervlagen, snel eene +dunne graslaag op, en kan het vee uit de Cordilleras worden gedreven +om hier voor korten tijd te grazen. Het is merkwaardig te zien hoe +de gras- en andere plantenzaden, als door eene aangenomen gewoonte, +zich schikken naar de hoeveelheid regen, welke op verschillende +deelen dezer kust valt. Eéne bui te Copiapó, ver noordwaarts, heeft +op den plantengroei eene even groote uitwerking als twee te Huasco, +en als drie of vier in dit district. Een winter te Valparaiso, +zoo droog dat aan het weiland ernstige schade wierd toegebracht, +zou te Huasco een overvloed voortbrengen, die daar ten zeerste +ongewoon is. In noordelijke richting schijnt de hoeveelheid regen +niet in juiste verhouding tot de breedte af te nemen. Te Conchalee, +dat slechts 67 mijlen benoorden Valparaiso ligt, wordt de regen niet +vóór het einde van Mei verwacht, terwijl te Valparaiso meestal reeds +vroeg in April wat valt. Ook is de jaarlijksche hoeveelheid klein in +verhouding tot het vergevorderde seizoen, waarin de regen begint. + +[4 Mei.] + +Daar wij op den kustweg niets belangrijks vonden, gingen wij landwaarts +in naar het mijndistrict in de vallei van Illapel. Deze vallei is, +evenals alle andere in Chili, vlak, breed en zeer vruchtbaar; zij +wordt aan beide zijden begrensd òf door klippen van gelaagd grof +keizand, òf door kale rotsachtige bergen. Boven de rechte lijn van +het hoogste besproeiingskanaal is alles donkerbruin als op een +straatweg, terwijl alles daaronder helder kopergroen is door de +velden met alfarfa (eene soort klaver). Wij reden verder naar Los +Hornos, een ander mijndistrict, waar de hoogste berg doorzeefd was +met gaten, evenals een groot mierennest. De Chileensche mijnwerkers +zijn in hunne leefwijze een bijzonder slag van menschen. Wanneer zij, +na weken lang op de eenzaamste en naargeestigste plaatsen te hebben +gewoond, op feestdagen naar de dorpen afdalen, is er geen uitspanning +of buitensporigheid, waaraan zij niet deelnemen. Soms verdienen zij +een flink loon, maar trachten dit zoo spoedig mogelijk te verkwisten, +evenals zeelieden hun premiegeld. Zij drinken onmatig, koopen overvloed +van kleeren, en keeren na enkele dagen zonder een penny op zak naar +hunne ellendige verblijven terug, om daar nog harder dan lastdieren te +werken. Deze onbedachtzaamheid is blijkbaar, evenals bij zeelieden, +het gevolg van eene gelijksoortige leefwijze. Voor hun dagelijksch +voedsel wordt gezorgd, en zoo gewennen zij zich niet aan spaarzaamheid; +bovendien hebben zij de middelen om aan de verleiding toe te geven, +zoodra die in hunne macht is. In Corwallis en eenige andere districten +van Engeland, waar het stelsel wordt gevolgd om een gedeelte van eene +gang te verkoopen, zijn de mijnwerkers daarentegen een bijzonder +schrander en oppassend slag van menschen, omdat zij verplicht zijn +voor zichzelven te handelen en te denken. + +De kleeding van den Chileenschen mijnwerker is eigenaardig en +eenigszins schilderachtig. Hij draagt een zeer lang hemd van +donkerkleurige baai met lederen voorschoot, die beiden door een +lichtkleurigen gordel om zijn middel zijn bevestigd. Zijn broek is +zeer wijd, en zijne kleine scharlakenroode muts sluit strak om het +hoofd. Wij ontmoetten een troep van deze mijnwerkers in groot costuum, +die het lijk van een hunner makkers gingen begraven. Zij liepen in +een zeer snellen pas, terwijl vier mannen het lijk droegen. Als het +eene viertal ongeveer 200 yards geloopen had zoo hard als zij konden, +werd het afgelost door vier anderen, die eerst te paard vooruit +waren gerend. Zoo gingen zij voort, elkander door woeste kreten +aanmoedigende. Het geheele schouwspel vormde eene allerzonderlingste +begrafenis. + +Wij vervolgden in eene zigzaglijn onzen tocht naar het noorden, +met nu en dan een dag oponthoud voor geologische onderzoekingen. Het +land was zoo dun bevolkt, en het spoor was zoo onduidelijk, dat wij +dikwijls moeite hadden onzen weg te vinden. Op den 12den Mei vertoefde +ik bij eenige mijnen. Het erts alhier wordt niet als bijzonder goed +beschouwd; maar wegens den overvloed er van onderstelde men, dat de +mijn voor 30000 of 40000 dollars (d.i. 6000 of 8000 pond sterling) +zou worden verkocht. Trots deze onderstelling, werd zij door eene +Engelsche Maatschappij gekocht voor één ons goud, of drie pond acht +shillings. Het erts bestaat uit gele pyrieten, die, zooals ik reeds +opmerkte, vóór de komst der Engelschen geacht werden geen koperdeeltjes +te bevatten. Op bijna even groote winstgevende schaal als in het +bovengenoemde geval, werden hoopen vulkanische asch gekocht, die rijk +was aan kleine korrels zuiver koper; maar ondanks deze voordeelen, +hebben de mijnmaatschappijen, naar men weet, ontzaglijke sommen geld +verloren. De dwaasheid van de meeste commissarissen en aandeelhouders +grensde aan verblinding: soms werden duizend pond sterling 's jaars +uitgegeven om Chileensche autoriteiten te onderhouden; men hield +er bibliotheken op na met keurig gebonden geologische boeken; liet +mijnwerkers komen voor bijzondere metalen, zooals tin, die in Chili +niet gevonden worden; verbond zich om de mijnwerkers van melk te +voorzien op plaatsen, waar geen koeien waren; bestelde machinerieën, +waar zij toch niet gebruikt konden worden--in 't kort, men nam honderd +maatregelen, die getuigden van onze dwaasheid en den inwoners nog +heden stof tot vermaak geven. Toch valt er niet aan te twijfelen, +of hetzelfde kapitaal, mits wel besteed, zou ontzaglijke winsten uit +deze mijnen hebben geput; al wat men noodig had, was een betrouwbaar +man van zaken, een practisch mijnwerker en essayeur. + +Kapitein Head heeft de verbazende vracht beschreven, die de Apiri +[285]--ware lastdieren--uit de diepste mijnen naar boven brengen. Ik +beken, dat ik het cijfer overdreven achtte, zoodat ik blijde was in de +gelegenheid te zijn een dezer vrachten te wegen, die ik op goed geluk +in handen nam. Ofschoon ik er recht boven stond, vereischte het groote +inspanning haar van den grond te lichten. Op de weegschaal gezet, +bleek zij 197 pounds (ruim 89 1/3 kilo) zwaar te zijn. De arbeider had +dezen last 80 yards (ruim 73,1 met.) omhoog gedragen, gedeeltelijk +langs een steilen opgang, maar grootendeels langs trappalen, +welke in eene zigzaglijn in de schacht zijn geplaatst. Volgens de +algemeene verordening, mag de arbeider onderweg niet stoppen om adem +te scheppen, behalve wanneer de mijn 600 voet diep is. De gemiddelde +last wordt op iets meer dan 200 pounds (ruim 90,7 kilo) geschat; +en men heeft mij verzekerd, dat er eens, bij wijze van proefneming, +een van 300 pounds (circa 136,1 kilo) uit de diepste mijn naar boven +was gebracht! Tijdens mijn bezoek droegen de apiri den gewonen last +twaalfmaal daags omhoog, dat is: 2400 pounds (1088,6 kilo) uit eene +diepte van 80 yards, en waren in de tusschentijden bezig met het +uithakken en breken van ertsen. + +Ongelukken uitgezonderd, zijn deze mannen gezond en oogenschijnlijk +opgeruimd. Zeer gespierd is hun lichaam niet. Zij eten slechts +eenmaal in de week vleesch, nooit meer, en dan alléén het harde +droge charqui. Ofschoon wetende, dat de arbeid vrijwillig was, kwam +toch het gemoed in opstand bij het zien van den jammerlijken staat, +waarin zij de mijnopening bereikten: het lichaam voorover gebogen, de +armen op de treden geleund, de beenen gekromd; met trillende spieren, +gezwollen neusvleugels, de mondhoeken diep naar achteren gezonken; +met aangezicht en borst badende in het zweet, en diep beklemden +ademtocht. Telkens als zij ademhalen, uiten zij een doordringenden +kreet, die eindigt in een diep maar schril keelgeluid, evenals een +fluittoon. Zoo waggelden zij naar den ertsstapel, ledigden hier hun +carpacho, wischten na twee of drie secunden, als zij weer op adem +kwamen, het zweet van hun voorhoofd, en daalden schijnbaar geheel +opgefrischt weer in den mijn af. Mij dunkt, dit is een merkwaardig +voorbeeld van de groote hoeveelheid arbeid, die de mensch kan verduren, +blijkbaar door geen andere oorzaak dan de gewoonte. + +Toen ik des avonds met den mayordomo dezer mijnen (nog een jongen +man) sprak over het aantal vreemdelingen, die nu over het geheele +land verspreid zijn, vertelde hij mij uit den tijd, toen hij--niet +lang geleden--te Coquimbo schoolging, zich te herinneren, dat de +jongens vrijaf kregen, om den kapitein van een Engelsch schip te +zien, die naar de stad werd geleid om den gouverneur te spreken. Hij +gelooft, dat niets in staat zou zijn geweest de schooljongens (hijzelf +medegerekend) over te halen, om dicht bij den Engelschman te komen; +zoo diep had de meening bij hen post gevat, dat de aanraking met zulk +een persoon ketterij, besmetting en het kwade zou aanbrengen. Ten +huidigen dage vertelt men van de wreede daden der boekaniers, [286] +en vooral van een, die het beeld der Maagd Maria wegnam, en een jaar +later terugkeerde om dat van den H. Jozef te halen, zeggende, dat +het jammer zou zijn indien de maagd geen echtgenoot had. Ook hoorde +ik vertellen van eene oude dame, die bij een diner te Coquimbo de +opmerking maakte hoe verbazend vreemd het was, dat zij het moest +beleven, met een Engelschman in dezelfde kamer te eten; want zij +herinnerde zich uit hare meisjesjaren, dat bij twee gelegenheden, +op het bloote geroep van: "Los Ingleses!" (De Engelschen), alle +menschen naar het gebergte waren gevlucht, met medeneming van hunne +kostbaarheden, zooveel zij dragen konden. + + + +[14 Mei.] + +Wij bereikten Coquimbo, waar wij enkele dagen bleven. De eenige +merkwaardigheid der stad is hare buitengewone kalmte. Men zegt, dat +zij zes tot acht duizend inwoners kan bevatten. Op den morgen van den +17den viel er een zachte regen--de eerste van dit jaar--die ongeveer +vijf uren duurde. De pachters, die bij de zeekust (waar de dampkring +het vochtigst is) koren verbouwen, zouden van deze bui partij trekken, +om den grond te beploegen; na eene tweede bui zouden zij zaaien; +en mocht er eene derde komen, dan zouden zij in de lente een goeden +oogst hebben. Belangrijk was het de uitwerking dezer onbeduidende +hoeveelheid vocht te zien. Twaalf uren later scheen de grond even +droog als te voren; maar na verloop van tien dagen hadden alle heuvels +eene zwak groene kleur ten gevolge van het gras, dat hier en daar in +haarfijne vezels van een inch lang verspreid was. Vóór deze bui was +de geheele oppervlakte zoo kaal als een straatweg. + +Des avonds aten kapitein Fitz-Roy en ik bij Edwards, een Engelsch +inwoner die om zijne gastvrijheid aan alle bezoekers van Coquimbo +wel bekend is, toen eene hevige aardbeving plaats had. Ik hoorde +het voorafgaande gerommel; maar door het geschreeuw der dames, het +geloop der dienstboden, en de drukte waarmede verscheidene heeren +naar den uitgang snelden, kon ik de beweging niet onderscheiden. Ook +na den schok schreeuwden eenige vrouwen het uit van angst; en een der +heeren zeide, dat hij den geheelen nacht niet zou kunnen slapen, of +zoo hij al sliep, het dan alleen zou zijn om van instortende huizen +te droomen. De vader van dezen persoon had te Talcahuano have en +goed verloren, en in 1822 was hij zelf in Valparaiso ternauwernood +aan een instortend dak ontkomen. Hij vertelde een merkwaardig geval, +dat toen plaats had. Hij zat kaart te spelen, toen een Duitscher, +tot het gezelschap behoorende, opstond, zeggende, dat hij in deze +streken nooit in eene kamer met gesloten deur wilde zitten, omdat hij +te Copiapó zoodoende bijna het leven had verloren. Hij opende dus de +deur; en nauwelijks had hij dit gedaan, of hij schreeuwde luid: + +"Daar komt er weer een!" + +Op hetzelfde oogenblik voelde men den eersten schok der bekende +aardbeving. Het geheele gezelschap ontkwam. Het gevaar bij eene +aardbeving ligt niet in den tijd, die met het openen van eene deur +verloren gaat, maar in de kans, dat zij door de beweging der muren +beklemd raakt. + +Men behoeft er zich niet zeer over te verwonderen, dat inboorlingen +en oude bewoners bij aardbevingen meestal zoo verschrikt zijn, hoewel +sommigen van hen om hunne groote tegenwoordigheid van geest bekend +staan. Ik geloof echter, dat deze overmaat van schrik gedeeltelijk is +toe te schrijven aan eene ongewoonte om hunne vrees te beheerschen, +daar zij zich over deze ontroering niet schamen. Inderdaad kunnen +de inboorlingen niet dulden, dat iemand onverschillig is. Ik hoorde +vertellen van twee Engelschen, die tijdens een hevigen schok in +de open lucht sliepen, maar wetende, dat er geen gevaar was, niet +opstonden. Verontwaardigd schreeuwden toen de inboorlingen: + +"Kijk die ketters eens, zij staan zelfs niet van hun bed op!" + + + +Ik besteedde eenige dagen aan het onderzoeken van de trapvormige +grintterrassen, die het eerst door kapitein B. Hall zijn opgemerkt, +en volgens de meening van Charles Lyell, gedurende de trapswijze +verhooging van het land door de zee zijn gevormd. Dit is zeker de +juiste verklaring, want ik vond talrijke schelpen van bestaande +diersoorten op deze terrassen. Vijf smalle, zacht glooiende, +strookvormige terrassen verrijzen achter elkander, die daar waar +zij het best zijn ontwikkeld, uit keizand bestaan; zij liggen met +den voorkant naar de baai, en strekken zich aan weerszijden van de +vallei uit. Te Huasco, noordelijk van Coquimbo, openbaart zich dit +verschijnsel op eene veel grootere schaal, zoodat zelfs enkele inwoners +er verbaasd van staan. De terrassen, waarvan in sommige gedeelten zes, +maar in 't algemeen slechts vijf voorkomen, zijn daar veel breeder, +en kunnen als vlakten worden bestempeld; zij strekken zich tot +zeven en dertig mijlen van de kust uit. Deze trapvormige terrassen +of strooken komen veel overeen met die in de Santa-Cruz-vallei, en +met de groote terrassen langs de geheele kust van Patagonië, behalve +dat zij op kleinere schaal zijn. Ongetwijfeld zijn zij gevormd door +eene terugtrekkende beweging der zee, gepaard met of veroorzaakt door +eene trapswijze, door lange tijdperken van rust afgebroken rijzing +van het vasteland. + +Schelpen van vele bestaande soorten liggen niet alleen aan de +oppervlakte der terrassen bij Coquimbo (op eene hoogte van 250 +voet), maar ook begraven in een brokkelig kalkhoudend gesteente, +dat op sommige plaatsen tusschen de twintig en dertig voet dik is, +bij geringe uitgestrektheid. Deze quartaire lagen liggen op eene +oude tertiaire formatie, welker ingesloten schelpdieren naar het +schijnt alle zijn uitgestorven. Ofschoon ik zoowel aan den kant van +den Stillen, als van den Atlantischen Oceaan vele honderden mijlen +kustland onderzocht had, vond ik geen geregelde lagen met ingesloten +zeeschelpen van nieuwe soorten, behalve op deze plek en nog op enkele +punten noordwaarts langs den weg naar Huasco. Dit feit schijnt mij +hoogst merkwaardig toe; want de verklaring, die de geologen er in +'t algemeen van geven, wanneer gelaagde fossielenhoudende afzettingen +uit een of ander tijdperk in een district ontbreken--namelijk: dat de +oppervlakte destijds als droog land bestond, is hier niet toepasselijk, +omreden de aan de oppervlakte verspreide en in los zand of pootaarde +ingesloten schelpen ons leeren, dat kort geleden het land duizenden +mijlen ver langs beide kusten onder zee heeft gelegen. De verklaring is +ongetwijfeld te zoeken in het feit, dat het geheele zuidelijke gedeelte +van het werelddeel sinds geruimen tijd langzaam rijzende is geweest, +en dat dus alle in ondiep water langs het strand afgezette stof spoedig +omhoog gebracht, en langzaam blootgesteld moet zijn geweest aan de +sloopende werking der vloedgolven. Alleen in betrekkelijk ondiep +water kunnen de meeste bewerktuigde zee-wezens tieren; en het is wel +duidelijk, dat zich in zulk water onmogelijk lagen van eenigszins +groote dikte kunnen ophoopen. Om aan te toonen welke verbazende kracht +de sloopende werking der vloedgolven bezit, behoeven wij slechts te +wijzen op de hooge klippen langs de tegenwoordige kust van Patagonië, +en op de steilten of oude zeeklippen, die aan dezelfde kustlijn op +verschillende hoogten, de eene boven de andere liggen. + +De oude onderliggende tertiaire formatie te Coquimbo schijnt ongeveer +van gelijken ouderdom te zijn, als verschillende afzettingen op de kust +van Chili (waarvan die te Navidad de voornaamste is), en als de groote +Patagonische formatie. Zoowel te Navidad (Prov. Antofagasta) als in +Patagonië blijkt, dat sinds den tijd toen de daar begraven schelpdieren +leefden, [287] het land verscheidene voeten onder zee gezonken, en +vervolgens weer gerezen is. Terecht mag men vragen, hoe het komt, +dat, ofschoon aan weerszijden van het vasteland geen uitgestrekte +afzettingen met ingesloten versteeningen bewaard zijn, noch uit het +Quartaire Tijdvak, noch uit eene periode tusschen de quartaire en de +oude tertiaire formaties, er toch in deze oude tertiaire formatie +sedimentaire stof met ingesloten versteende overblijfsels, afgezet +en bewaard is op verschillende punten in noordelijke en zuidelijke +richtingen, over eene uitgestrektheid van 1100 mijlen aan de stranden +van den Stillen en minstens 1350 mijlen aan die van den Atlantischen +Oceaan, en bovendien van 700 mijlen in oost-westelijke richting +door het breedste gedeelte van het vasteland. Ik geloof, dat de +verklaring niet moeilijk, en misschien op ongeveer gelijksoortige, in +andere hoeken van de wereld waargenomen feiten toepasselijk is. Het +buitengewone denudatie-vermogen, dat de zee bezit en hetwelk door +tallooze feiten bewezen wordt, in aanmerking genomen, is het niet +waarschijnlijk, dat eene uit zee geheven sedimentaire afzetting de +werking der golven zóó kon doorstaan, dat ze in voldoende hoeveelheid +bewaard bleef om tot een ver tijdperk te duren--tenzij die afzetting +oorspronkelijk eene groote uitgestrektheid en eene aanzienlijke dikte +bezat. Nu is het onmogelijk, dat op een betrekkelijk ondiepen bodem, +die voor de meeste levende wezens de eenige gunstige is, eene dikke +en vèrstrekkende sedimentaire laag kon worden uitgespreid, tenzij +die bodem zonk om de achtereenvolgende lagen op te nemen. Dit schijnt +werkelijk omstreeks hetzelfde tijdperk in Zuid-Patagonië en Chili te +hebben plaats gehad, hoewel deze streken duizend mijlen van elkander +liggen. Derhalve, indien langdurige, ongeveer tegelijktijdig plaats +hebbende zinkende bewegingen in 't algemeen een uitgestrekt gebied +omvatten--zooals ik op grond van mijn onderzoek van de koraalriffen +der groote oceanen zeer geneigd ben te gelooven: of indien--wanneer +wij ons overzicht tot Zuid-Amerika bepalen--de dalende bewegingen even +omvangrijk zijn geweest als de rijzende, waardoor in hetzelfde tijdperk +van levende schelpdieren de stranden van Peru, Chili, Vuurland, +Patagonië en La Plata omhoog zijn geheven--dan kunnen wij zien, dat +tegelijktijdig op ver verwijderde punten de omstandigheden gunstig +zouden geweest zijn voor de vorming van uitgestrekte fossielenhoudende +afzettingen van aanzienlijke dikte; en zulke afzettingen zouden +bijgevolg eene goede kans hebben gehad, om de sloopende en knagende +werking van achtereenvolgende strandvloeden te weerstaan, en tot een +later komend tijdperk te duren. + +[21 Mei.] + +Ik vertrok in gezelschap van Don José Edwards naar de zilvermijn +Arqueros, en ging van daar de Coquimbo-vallei in. Na een tocht door +eene bergachtige streek, bereikten wij tegen het vallen van den +avond de aan Mr. Edwards toebehoorende mijnen. Hier genoot ik mijne +nachtrust door eene oorzaak, die in Engeland niet ten volle gewaardeerd +zal worden, namelijk door de afwezigheid van vlooien. De kamers +in Coquimbo wemelen er van; maar hier, op eene hoogte van slechts +drie of vierduizend voet, kunnen zij niet leven. Het kan moeilijk de +geringe temperatuursverlaging zijn, die deze lastige insecten hier +verdelgt, zoodat hier eene andere oorzaak moet bestaan. De mijnen +verkeeren thans in slechten staat, hoewel zij vroeger ongeveer 2000 +gewichtsponden per jaar aan zilver opleverden. Men heeft beweerd, +dat iemand met eene kopermijn winnen moet, dat iemand met eene +zilvermijn winnen kan, doch met goud verliezen moet. Dit is niet +waar: alle groote fortuinen in Chili zijn verkregen door mijnen +van de meer kostbare metalen. [288] Korten tijd geleden keerde een +Engelsch geneesheer uit Copiapó naar Engeland terug, met medeneming +van de winsten op een aandeel in eene zilvermijn, ten bedrage van +ongeveer 24000 pond sterling. Ongetwijfeld is eene met zorg beheerde +kopermijn een veilig spel, terwijl het andere dobbelspel, of liever +een lot in de loterij is. De eigenaren verliezen groote hoeveelheden +rijke ertsen, want ondanks alle voorzorgen, zijn diefstallen niet +te voorkomen. Ik hoorde vertellen van een heer, die met een ander de +weddenschap aanging, dat een van zijne arbeiders hem voor zijne oogen +zou bestelen. Wanneer het erts uit de mijn is gehaald, wordt het in +stukken gebroken, en de waardelooze steen ter zijde geworpen. Een +paar mijnwerkers, die hiermede bezig waren, namen, als bij toeval, +op hetzelfde oogenblik twee stukken weg, en riepen toen voor de grap: + +"Laat ons zien welk het verst rolt!" + +De eigenaar, die er bij stond, wedde met zijn vriend om een sigaar +op den afloop van dezen worp. Des avonds nam de mijnwerker, die +nauwkeurig de plek had onthouden, waar de steen tusschen het puin was +blijven liggen, het stuk op, bracht het naar zijn meester, en zeide, +terwijl hij hem een kostbaar stuk zilvererts toonde: + +"Dit is de steen, waarop u een sigaar won, omdat hij zoo ver gerold +was." + +[23 Mei.] + +Wij daalden af in de vruchtbare Coquimbo-vallei, en volgden die +totdat wij eene hacienda bereikten, die aan een bloedverwant van +Don José behoorde. Hier bleven wij tot den volgenden dag. Ik reed +toen eene dagreis verder om te onderzoeken wat er waar was van +eenige beweerde versteende schelpen en boonen; doch het bleek, dat +deze laatsten eenvoudig kleine kwartssteenen waren. Wij reden door +verscheidene dorpjes te midden van de fraai bebouwde vallei, en het +geheele landschap bood een zeer prachtigen aanblik. Dat wij hier bij de +hoofdketen van de Cordilleras waren, bleek uit de hooge bergjes in het +rond. In alle gedeelten van Noord-Chili brengen de vruchtboomen meer +ooft voort op eene aanmerkelijke hoogte in de nabijheid der Andes, +dan in de lagere landstreek. De vijgen en druiven van dit district +zijn om hare uitmuntende qualiteit beroemd, en worden over eene groote +uitgestrektheid gekweekt. Deze vallei is misschien de vruchtbaarste +benoorden Quillota, en bevat, naar ik meen, 25000 inwoners, Coquimbo +medegerekend. Den volgenden dag keerde ik naar de hacienda terug, +en van daar met Don José naar Coquimbo. + +[2 Juni.] + +Wij begaven ons op weg naar de Huasco-vallei, en volgden daartoe den +kustweg, die voor iets minder eenzaam werd gehouden dan de andere. Onze +eerste dagrit was naar een eenzaam gelegen huis, Yerba Buena geheeten, +waar gras voor onze paarden was. De bui, die, zooals boven gezegd +is, veertien dagen geleden gevallen was, reikte slechts tot ongeveer +halfweg Huasco; zoodat het zeer zwak getinte groen, dat wij op het +eerste gedeelte onzer dagreis zagen, spoedig geheel verdween. Zelfs +daar waar het groen 't helderst was, herinnerde het toch op onvoldoende +wijze aan het frissche gras en de ontluikende lentebloemen van andere +landen. Wanneer men door deze dorre streken reist, voelt men zich +als een gevangene, die op eene doodsche binnenplaats is opgesloten, +eenige groen verlangt te zien en frissche lucht te ademen. + +[3 Juni.] + +Van Yerba Buena naar Carrizal. Gedurende het eerste gedeelte van den +dag trokken wij door eene bergachtige steenwildernis, en daarna over +eene uitgestrekte, diepzandige vlakte, waarop gebroken zeeschelpen +verspreid lagen. Er was zeer weinig water, en dat weinige nog +zoutachtig; het geheele land, van de kust tot aan de Cordilleras, +is eene onbewoonde woestijn. Slechts van één levend dier zag ik +overvloedige sporen, namelijk de schelpen van een Bulinus, die in +buitengewoon groot aantal op de droogste plekken bijeen waren. In de +lente schiet een nederig plantje enkele blaadjes uit, en daarmee voeden +zich de slakken. Daar men dezen alleen zeer vroeg in den morgen ziet, +als de grond wat vochtig is van den dauw, gelooven de Huascos dat +zij daaruit worden geteeld. Op andere plaatsen heb ik waargenomen, +dat bijzonder droge en onvruchtbare streken buitengewoon gunstig zijn +voor landschelpdieren, mits de bodem kalkhoudend is. Te Carrizal vonden +wij enkele hutten, eenig brak water, en een spoor van cultuur: maar +slechts met moeite kochten wij wat koren en stroo voor onze paarden. + +[4 Juni.] + +Van Carrizal naar Sauze. Wij reden verder over verlaten vlakten, +bewoond door groote kudden guanaco's. Ook trokken wij door de +Chagnaralvallei. Ofschoon deze de vruchtbaarste is tusschen Huasco +en Coquimbo, is zij zeer smal en brengt zoo weinig gras voort, +dat wij niets voor onze paarden konden koopen. Te Sauze vonden wij +een zeer beleefden ouden heer, die het oppertoezicht had over een +kopersmeltoven. Als eene bijzondere gunst stond hij mij toe voor hoogen +prijs een armvol morsig stroo te koopen; en dit was al wat de arme +paarden na eene lange dagreis voor hun avondeten kregen. Tegenwoordig +zijn in Chili zeer weinig smeltovens in werking: men vindt het +voordeeliger het erts naar Swansea (Wallis) te verschepen, omdat het +brandhout hier zoo uiterst schaarsch en de Chileensche methode van +ertsbewerking zoo ongeschikt is. Den volgenden dag trokken wij over +eenige bergen naar Freyrina in de Huasco-vallei. Met elken dag dat +wij verder noordwaarts reden, werd de plantengroei schaarscher; zelfs +de groote kandelabervormige cactus (Cereus atacamensis) was hier door +eene andere en veel kleinere plant vervangen. Zoowel in Noord-Chili als +in Peru hangt gedurende de wintermaanden eene eenvormige wolkbank op +geen groote hoogte boven den Stillen Oceaan. Van de bergen hadden wij +een zeer verrassend gezicht op dit schitterend witte luchtveld, dat +vertakkingen uitzond naar de valleien, en eilanden en voorgebergten +vormde op dezelfde manier als de zee in den Chonos-Archipel en in +Vuurland. + +Wij bleven twee dagen te Freyrina. In de Huasco-vallei liggen vier +kleine steden; maar de haven, welke den ingang vormt, is eene geheel +verlaten plek, zonder water in de onmiddellijke nabijheid. Vijf +leagues verder ligt Freyrina, een lang, uitgebouwd dorp met knappe +witgepleisterde huizen. Weer tien leagues verder ligt Ballena, en +daarachter Huasco Alto--een tuinbouwdorp, dat vermaard is om zijne +gedroogde vruchten. Op een helderen dag is het gezicht op de vallei +zeer schoon; de rechte doorgang eindigt bij de ver verwijderde, +besneeuwde Cordilleras, en aan weerszijden ontwaart men tallooze +dwarsketens, zich oplossend in een zilverwitten nevel. Eigenaardig zijn +de talrijke evenwijdige en trapvormige terrassen op den voorgrond; +en de ingesloten groene dalstrook met hare wilgenstruiken vormt eene +schrille tegenstelling met de kale bergen aan beide kanten. Dat +het land in den omtrek uiterst dor was, zal men licht begrijpen, +zoo men weet dat er in de laatste dertien maanden geen regen was +gevallen. De bewoners hoorden met den grootsten naijver, dat het +te Coquimbo geregend had, maar hoopten, op het voorkomen der lucht +afgaande, op een goeden uitslag. Veertien dagen later werd deze hoop +verwezenlijkt. Ik was toen te Copiapó, en daar sprak het volk met +dezelfde jaloezie van den overvloedigen regen te Huasco. Na twee of +drie zeer droge jaren, als in al dien tijd misschien niet meer dan +ééne bui valt, volgt meestal een regenachtig jaar; en dit doet nog +meer schade dan de droogte. De rivieren zwellen, en bedekken de smalle +strooken gronds--de eenige die voor cultuur geschikt zijn--met grint +en zand. Ook doen de vloeden schade aan de bevloeiingskanalen. Drie +jaren geleden is op deze wijze groote verwoesting aangericht. + +[8 Juni.] + +Wij reden door tot Ballena, een plaatsje, dat zijn naam ontleent aan +Ballenagh in Ierland, de geboorteplaats der familie O'Higgins, die +onder het Spaansche gouvernement presidenten en generaals in Chili +telde. Daar het rotsachtige gebergte aan weerszijden achter wolken +verscholen was, gaven de terrasvormige vlakten aan de vallei een +voorkomen, als dat der Santa-Cruz-vallei in Patagonië. Na een dag +toevens te Ballena, vertrok ik den 10den Juni naar het bovendeel +der Copiapó-vallei. Wij reden den geheelen dag door eene streek, +die weder zoo onbelangrijk was, dat ik het moede word de bijnamen +"dor" en "onvruchtbaar" te herhalen. In het gewone spraakgebruik +zijn deze woorden evenwel betrekkelijk; ik heb hen altijd toegepast +op de vlakten van Patagonië, die nog op doornstruiken en eenige +bosjes gras kunnen roemen--hetgeen beslist vruchtbaar mag heeten, +vergeleken met Noord-Chili; en hier is weer geen plek van 200 yards +oppervlakte, waar niet bij zorgvuldig onderzoek een struikje, een +cactus of korstmos valt te ontdekken, terwijl er sluimerende zaden +in den grond gereed liggen, om in den eerstkomenden regenachtigen +winter op te schieten. In Peru, echter, komen op uitgestrekte deelen +van het land werkelijke woestijnen voor. Des avonds bereikten wij eene +vallei, waarin een vochtig stroombed werd gevonden; wij volgden dit en +kwamen eindelijk aan vrij goed water. Des nachts vloeit de stroom, ten +gevolge van de minder snelle verdamping en opzuiging door den grond, +ongeveer een mijl dieper dalwaarts, dan over dag. Wijl er takken voor +brandhout in overvloed waren, was het eene goede plek voor ons om te +bivouakeeren; maar voor de arme dieren was er geen hapje eten. + + + +[11 Juni.] + +Wij reden twaalf uren lang zonder te rusten, totdat wij eene oude +smeltoven bereikten, waar brandhout en water werden gevonden; maar +onze paarden, die op eene voormalige binnenplaats gestald werden, +hadden weder niets te eten. De weg was bergachtig, en leverde +door de verscheidenheid van kleuren der kale bergen, verrassende +vergezichten op. Het was bijna jammer de zon voortdurend boven zulk +een onvruchtbaar land te zien schijnen; zulk een stralende hemel had +groene velden en fraaie tuinen moeten verlichten. Den volgenden dag +bereikten wij de Copiapó-vallei. Dit verheugde mij van harte, want de +geheele tocht was een voortdurende bron van verdriet. Onaangenaam was +het, terwijl wij bezig waren ons avondeten te gebruiken, de paarden +aan de palen te hooren knagen, waaraan zij waren vastgebonden, en +niets te kunnen doen om hun honger te stillen. Toch waren de dieren +schijnbaar volmaakt gezond, en niemand zou gezegd hebben, dat zij in +de laatste vijf en vijftig uren niets gegeten hadden. + +Ik had een introductie-brief aan Mr. Bingley, die mij in de Hacienda +del Potrero Seco zeer vriendelijk ontving. Dit landgoed is tusschen de +twintig en dertig mijlen lang, doch zeer smal, daar het slechts twee +velden breed is--aan elken rivierkant één. In sommige gedeelten heeft +het landgoed geen breedte, d.w.z., het land kan niet bevloeid worden, +en is dus even waardeloos, als de omringende steenwoestijn. De geringe +hoeveelheid land, over de geheele lengte der vallei in cultuur, is niet +zoozeer een gevolg van terreinoneffenheden en dus van ongeschiktheid +voor bevloeiing, als van den geringen watervoorraad. Dit jaar was de +rivier geweldig gezwollen: hier, hoog in de vallei, reikte zij tot +aan den buik van een paard, was omtrent vijftien yards breed en bezat +eene snelle strooming; meer dalwaarts wordt zij steeds kleiner, en +verdwijnt meestal geheel, gelijk eens dertig jaren achtereen gebeurd +was, zoodat er geen druppel in zee viel. De inwoners verbeiden een +storm over de Andes met veel belangstelling, daar een flinke sneeuwval +hen voor het volgend jaar van water voorziet. In het laagland heeft dit +oneindig grootere gevolgen dan regen. Regen is, zoo dikwijls hij valt +(en dat is ongeveer eens in de twee of drie jaren), een groot voordeel, +omdat het vee en de muildieren dan eenigen tijd later wat gras op +de bergen kunnen vinden; maar zonder sneeuw op de Andes heerscht +er mismoedigheid door de geheele vallei. Drie gevallen zijn bekend, +dat bijna alle inwoners genoodzaakt zijn geweest naar het zuiden te +verhuizen. Dit jaar was er overvloedig water, en besproeide elk zijn +grond zooveel hij wilde; maar dikwijls is het noodig geweest soldaten +bij de sluizen te zetten, om te zorgen, dat elke boerderij eenige uren +per week slechts zooveel nam als toegestaan was. Naar men zegt, telt +de vallei 12000 zielen; doch hare opbrengst is slechts voldoende voor +drie maanden in 't jaar; de overige voorraad moet uit Valparaiso en het +zuiden worden gehaald. Vóór de ontdekking der beroemde zilvermijnen van +Chagnarcillo, verkeerde Copiapó in een toestand van snel verval; nu, +echter, is zij zeer welvarend, en de stad, die op 22 November 1822 door +eene aardbeving geheel verwoest werd, is weer opgebouwd geworden. [289] + +De Copiapó-vallei, eenvoudig uit eene strook groen bestaande te midden +van eene woestijn, loopt in eene zeer zuidelijke richting, en heeft +tot aan haar oorsprong in de Cordilleras eene aanzienlijke lengte. De +Huasco- en Copiapó-valleien kunnen beiden beschouwd worden als lange, +smalle eilanden, die in plaats van door zoutwater, door steenwoestijnen +van het overig deel van Chili gescheiden zijn. Benoorden dezen, ligt +eene andere, zeer onvruchtbare vallei, Paposo genaamd, die ongeveer +200 zielen bevat; en daarna begint de werkelijke Woestijn van Atacama, +die een veel geduchteren slagboom vormt dan de onstuimigste oceaan. Na +enkele dagen toevens te Potrero Seco, ging ik de vallei in naar het +huis van Don Benito Cruz, aan wien ik een introductie-brief had, +en die mij hoogst gastvrij ontving. Men kan inderdaad niet genoeg +de vriendelijkheid roemen, waarmede reizigers in bijna alle deelen +van Zuid-Amerika ontvangen worden. Den volgenden dag huurde ik eenige +muilezels, om mij door het Jolquera-ravijn naar de centrale Cordilleras +te brengen. Den tweeden dag scheen de lucht een sneeuwstorm of regen +te voorspellen; en toen wij te bed lagen, voelden wij een lichten +schok van aardbeving. + +Het verband tusschen aardbevingen en het weder is dikwijls betwist +geworden. Mij schijnt dit een punt van groot gewicht toe, dat weinig +begrepen wordt. Humboldt heeft de opmerking gedaan, dat iemand, die +lang in Nieuw-Andaluzië of Neder-Peru heeft gewoond, moeilijk zou +kunnen loochenen, dat er tusschen deze verschijnselen eenig verband +bestaat; maar elders schijnt hij zoodanig verband denkbeeldig te +achten. [290] Te Guayaquil, zegt men, wordt eene zware bui in het +droge jaargetijde onveranderlijk door eene aardbeving gevolgd. In +Noord-Chili is, wegens de groote zeldzaamheid van regen of zelfs +van regen voorspellend weder, de kans op toevallig samentreffen +zeer gering; toch zijn de inwoners ten stelligste overtuigd, dat +er tusschen den dampkringstoestand en het beven van den grond eenig +verband bestaat. Dit trof mij bijzonder, toen ik aan eenige lieden +te Copiapó vertelde, dat er te Coquimbo een hevige schok had plaats +gehad, en zij terstond daarop uitriepen: + +"Hoe gelukkig, dan zal er dit jaar overvloed van gras zijn!" + +Volgens hunne meening voorspelde eene aardbeving regen, even zeker +als regen overvloedig gras voorspelde. Dit kwam in zoover uit, dat +de regenbui, die, zooals ik gezegd heb, in tien dagen tijds een dun +laagje gras voortbracht, viel op den dag der aardbeving zelven. Op +andere tijden is er op aardbevingen regen gevolgd in een tijd van +het jaar, dat de regen een veel grooter wonder was dan de aardbeving +zelve; dit gebeurde te Valparaiso na den schok in November 1822, +en nogmaals in 1826; ook na dien te Tacna in September 1833. Men +moet aan het klimaat dezer streken eenigszins gewoon zijn om te +begrijpen, hoe uiterst onwaarschijnlijk het is, dat er in zulke +jaargetijden regen valt, behalve wanneer deze het gevolg is van +een natuurverschijnsel, dat met den gewonen gang van het weder in +hoegenaamd geen verband staat. In het geval van groote vulkanische +uitbarstingen, zooals die van de Coseguina in Januari 1835, toen er +stroomen regen vielen in een tijd van het jaar, welke daartoe zeer +ongewoon en "in Midden-Amerika bijna zonder voorbeeld" was--is het +niet moeilijk te begrijpen, dat wellicht de groote wolken damp en +asch het evenwicht in den dampkring gestoord kunnen hebben. Humboldt +strekt deze meening uit tot het geval van aardbevingen, die niet van +uitbarstingen vergezeld gaan; maar ik acht het bijna niet mogelijk, +dat de kleine hoeveelheid vluchtige zelfstandigheden en dampvormige +vloeistoffen, welke dan uit den gespleten grond ontwijken, zulke +merkwaardige werkingen kunnen voortbrengen. Veel waarschijnlijkheid +lijkt de meening te bezitten--het eerst door Scrope uitgesproken, [291] +dat bij lagen barometerstand en onder omstandigheden die werkelijk +regen kunnen doen verwachten, de verminderde dampkringsdrukking over +eene groote uitgestrektheid lands wel den juisten dag kan bepalen, +waarop de aarde, door inwendige krachten tot het uiterste gespannen, +moet wijken, barsten, en bij gevolg beven. Toch is het twijfelachtig, +in hoever dit denkbeeld de omstandigheid zal verklaren, dat er in +het droge jaargetijde verscheidene dagen lang stroomen regen zijn +gevallen na eene aardbeving, die niet van eene uitbarsting vergezeld +ging. Dergelijke gevallen schijnen op een inniger verband tusschen +de luchtstreken en de onderaardsche ruimten te wijzen. + +Daar wij in dit gedeelte van het ravijn weinig belangrijks vonden, +richtten wij onze schreden weder naar het huis van Don Benito, waar +ik twee dagen bleef, en hout en schelpdieren verzamelde. Groote +versteende boomstammen, die in een conglomeraat begraven lagen, +werden in buitengewoon aantal gevonden. Ik mat er een, die vijftien +voet in omtrek was. Hoe verwonderlijk toch, dat elke molecule houtstof +in dezen grooten cilinder zoo volkomen door kiezel is verdreven en +vervangen, dat alle vezels en poriën bewaard zijn gebleven! Deze +boomen bloeiden ongeveer in het tijdperk van de Lagere Witte Kalk +(Lower White Chalk) in Engeland, en behoorden alle tot het geslacht +der dennen. Het was vermakelijk de inwoners over de schelpdieren, +die ik verzamelde, in bijna dezelfde woorden te hooren spreken, als +men eene eeuw geleden in Europa deed, namelijk: of zij al dan niet zoo +"door de natuur" geschapen waren. Mijn geologisch onderzoek van het +land wekte in 't algemeen heel wat verwondering onder de Chileenen; +en lang duurde het eer zij overtuigd konden worden, dat ik niet op +mijnen kwam jacht maken. Dit was somtijds lastig. Toen ontdekte ik, +dat de beste manier om het doel van mijn werk te verklaren was, hun +te vragen hoe het toch kwam, dat zij zelven niet nieuwsgierig waren +naar aardbevingen en vulkanen; waarom sommige bronnen heet en andere +koud waren; waarom er in Chili bergen waren, en in La Plata zelfs geen +heuvel. Deze eenvoudige vragen stelden de meesten terstond tevreden +en brachten hen tot zwijgen; maar sommigen dachten (evenals eene +eeuw geleden enkele lieden in Engeland), dat al zulke onderzoekingen +ijdel en goddeloos waren, en dat het geheel voldoende was te weten, +dat God de bergen zoo gemaakt had. + +Onlangs was een bevel uitgevaardigd om alle losloopende honden af te +maken; en zoo zagen wij er velen dood op den weg liggen. Dit bevel +was een gevolg van het groot aantal gevallen van dolheid, waarbij +vele personen door honden gebeten en gestorven waren. Watervrees of +hondswoede heeft verscheidene malen in deze vallei geheerscht. Het is +merkwaardig, dat zulk eene zonderlinge en vreeselijke ziekte van tijd +tot tijd op dezelfde afgelegen plek verschijnt. Men heeft opgemerkt, +dat ook in Engeland sommige dorpen veel meer aan deze bezoeking +blootstaan, dan andere. Dr. Unanuè zegt, dat zij in Midden-Amerika +uitbrak, en langzaam zuidwaarts trok. In 1807 bereikte zij Arequipa, +waar, naar men zegt, sommige personen die niet gebeten waren werden +aangetast, evenals eenige negers, die van een aan watervrees +gestorven jongen os gegeten hadden. Te Ica stierven 42 menschen +aldus een ellendigen dood. De ziekte kwam tusschen de twaalf en +negentig dagen na den beet op; en in al de gevallen dat zij optrad, +volgde de dood onveranderlijk vijf dagen later. Na 1808 volgde een +lang tijdperk zonder ziektegevallen. Bij onderzoek vernam ik, dat +op Van Diemensland, of in Australië geen watervrees bekend was; en +Burchell zegt, dat hij gedurende zijn vijfjarig verblijf aan de Kaap +de Goede Hoop er nooit van gehoord heeft. Webster beweert, dat op de +Azoren nooit watervrees is voorgekomen, en hetzelfde wordt gezegd van +Mauritius en Sint Helena. [292] Voor zulk eene vreemde ziekte zou men +mogelijk eenige opheldering kunnen vinden door de omstandigheden na +te gaan, waaronder zij in verwijderde klimaten ontstaat; want het is +onwaarschijnlijk, dat een reeds gebeten hond naar deze verre landen +overgebracht zou zijn. + +Des nachts kwam een vreemdeling aan het huis van Don Benito, en vroeg +verlof om te slapen. Hij zeide, dat hij verdwaald was en zeventien +dagen lang door het gebergte had gezworven. Uit Huasco vertrokken, +en aan het reizen in de Cordilleras gewoon, verwachtte hij geen +moeilijkheden te ondervinden als hij het spoor naar Copiapó volgde; +doch spoedig geraakte hij in een doolhof van bergen verdwaald, +waar hij niet uit kon komen. Eenige van zijne muildieren waren in +afgronden gevallen, en hij had in groote verlegenheid verkeerd. De +hoofdoorzaak van zijn tegenspoed was, dat hij niet wist waar hij in +het laagland water zou vinden, zoodat hij genoodzaakt werd den zoom +der centrale keten te volgen. + +Wij daalden weêr de vallei af, en bereikten op 22 Juni de stad +Copiapó. Het ondereinde der vallei is breed, en vormt eene fraaie +vlakte evenals de Quillota-vallei. De stad beslaat eene aanzienlijke +oppervlakte, doordien elk huis een tuin bezit; maar zij is ongezellig, +zonder gerief, en de woningen zijn armoedig gemeubeld. Elk, die +er komt, schijnt slechts één doel te hebben, nl. fortuin te maken, +en dan zoo spoedig mogelijk te vertrekken. Alle bewoners zijn meer +of minder rechtstreeks bij de mijnen betrokken; en mijnen en ertsen +zijn de eenige onderwerpen van gesprek. Behoeften van allerlei aard +zijn uiterst duur, wijl de afstand van de stad tot de haven achttien +leagues bedraagt, [293] en een landvoertuig zeer kostbaar is. Eene +kip kost vijf of zes shillings; vleesch is bijna even duur als in +Engeland; brandhout, of liever takken worden twee of drie dagreizen +ver op ezels uit de Cordilleras gehaald, en het weiden van dieren kost +één shilling daags. Dit alles is voor Zuid-Amerika buitensporig duur. + +[26 Juni.] + +Ik huurde een gids en acht muildieren, om mij langs een anderen weg +dan op den vorigen tocht naar de Cordilleras te brengen. Daar het +land volkomen woest was, namen wij anderhalve vracht gerst mede, +vermengd met gehakt stroo. Omstreeks twee leagues boven de stad +ontspringt eene breede vallei, genaamd El Despoblado (De Onbewoonde), +uit die, waardoor wij gekomen waren. Hoewel eene vallei van de grootste +afmetingen, die rechtstreeks naar een pas over de Cordilleras leidt, +is zij geheel droog, behalve misschien gedurende enkele dagen in een +zeer regenachtigen zomer. Bijna geen enkel ravijn doorsneed de zijden +der afbrokkelende bergen, en de met grof keizand gevulde bodem der +hoofdvallei was effen en bijna vlak. Geen stroom van eenige beteekenis +kon ooit over deze grintbedding gevloeid hebben; want ware dit het +geval geweest, dan zou stellig, evenals in alle zuidelijke valleien, +een groot door klippen begrensd kanaal gevormd zijn. Weinig twijfel ik +er aan, of deze vallei werd bij de langzame rijzing van het land, door +de golven der zee in den toestand gelaten, waarin wij haar nu zien, +evenals het geval was met eenige valleien in Peru, waarvan de reizigers +melding maken. Op eene plek, waar in de Despoblado een ravijn uitmondde +(dat in bijna elke andere keten eene groote vallei genoemd zou zijn), +merkte ik op, dat hare bedding, ofschoon alleen uit zand en grint +bestaande, hooger was dan die van het zijravijn. Een riviertje of zelfs +eene beek zou zich in den loop van een uur een doorweg hebben gegraven; +maar blijkbaar waren geheele tijdperken voorbijgegaan, zonder dat +zulk een riviertje dit zijravijn bespoeld had. Het was belangwekkend +het geheele bespoelingsmechanisme (indien zulk een woord gebruikt mag +worden) tot in de kleinste bijzonderheden compleet te zien, doch zonder +eenig teeken van werking. Ieder zal hebben opgemerkt hoe modderbanken, +door het dalend getij achtergelaten, in het klein een land met bergen +en dalen nabootsen; hier hebben wij het oorspronkelijke model in steen, +zooals het gevormd werd bij de rijzing van het vasteland, gedurende +de eeuwenlange terugvloeiing der zee, in plaats van gedurende het +ebben en wassen der getijen. Indien eene regenbui op de drooggelegde +modderbank valt, verdiept zij de reeds gevormde ondiepe uithollingen; +en hetzelfde geschiedt door den regen, eeuw aan eeuw, op de bank van +steen en aarde, die wij "vastland" noemen. + +Toen het donker was reden wij voort, totdat wij een zijravijn bereikten +met eene kleine put of wel, Agua amarga (Bitter water) geheeten. Het +water verdiende dien naam, want het was niet alleen zoutachtig, +maar ook bedorven en bitter, zoodat wij er geen thee of maté van +durfden koken. Ik onderstel, dat de afstand van de rivier de Copiapó +tot deze plek minstens 25 of 30 Engelsche mijlen bedroeg; over die +gansche ruimte was geen enkele druppel water, en het land verdiende +den naam van "woestijn" ten volle. Toch kwamen wij ongeveer halfweg, +bij Punta Gorda, voorbij eenige Indiaansche ruïnen; meer nog--recht +voor den ingang van sommige in de Despoblado uitmondende valleien +bespeurde ik twee stapels steenen, die eenigszins zijwaarts gelegen, +zóó waren gericht, dat zij op de ingangen dezer kleine valleien +wezen. Mijne metgezellen wisten hier niets van, en beantwoordden +mijne vragen slechts met hun onveranderlijk: "quien sabe!" + +Indiaansche puinhoopen ontdekte ik in verscheidene gedeelten van +de Cordilleras; de meest volledige, die ik zag, waren de Ruinas +de Tambillos in den Uspallata-pas. Deze bestonden uit kleine +vierkante kamers, die op slordige wijze hier en daar in groepen +waren samengehoopt. Sommige deuren stonden nog overeind, en werden +gevormd door een overdwarschen platten steen van slechts drie voet +hoogte. Ulloa heeft op de lage deuren bij de oude Peruaansche woningen +opmerkzaam gemaakt. In volledigen vorm moeten deze ruïnen in staat +zijn geweest een groot aantal personen te bevatten. De overlevering +zegt, dat zij dienden als rustpunten voor de Incas op hunne tochten +over de bergen. Sporen van Indiaansche woningen zijn op vele andere +plaatsen ontdekt, waar het niet waarschijnlijk lijkt, dat zij +alleen tot rustpunten dienden, maar waar toch het land even volkomen +ongeschikt is voor elke soort van cultuur, als bij de Tambillos, bij +de Inca-brug, of in den Portillo-pas; op al welke plaatsen ik ruïnen +zag. In het ravijn Jajuel, bij Aconcagua, waar geen pas is, hoorde ik +spreken van puinhoopen van huizen, die op eene groote hoogte lagen, +waar het buitengewoon koud en onvruchtbaar is. Eerst verbeeldde ik mij, +dat deze gebouwen schuilplaatsen waren geweest, door de Indianen bij de +eerste komst der Spanjaarden gebouwd; doch later ben ik gaan gelooven, +dat er vermoedelijk eene geringe klimaatverandering heeft plaats gehad. + +In dit noordelijke gedeelte van Chili, zegt men, zijn oude Indiaansche +huizen in de Cordilleras bijzonder talrijk. Bij het graven tusschen +de puinhoopen worden niet zelden lapjes wollen stoffen, kostbare +metalen werktuigen en hoopjes Indiaansch koren ontdekt. Eens gaf +men mij een pijlpunt, van agaat gemaakt, en geheel van denzelfden +vorm als nu in Vuurland wordt gebruikt. Ik weet, dat de Peruaansche +Indianen nu menigmaal de hoogste en guurste plaatsen bewonen; maar +te Copiapó werd mij door lieden, die hun leven met reizen in de Andes +hadden doorgebracht, verzekerd, dat er zeer vele (muchisimas) gebouwen +gevonden werden op plaatsen zoo hoog, dat zij bijna tot de sneeuwgrens +reiken, en op punten waar geen passen zijn; waar het land volstrekt +niets voortbrengt, en wat nog merkwaardiger is: waar geen water +is. Niettemin zijn de landlieden (ofschoon met het geval zeer verlegen) +wegens het voorkomen der huizen van meening, dat de Indianen hen als +woonplaatsen moeten gebruikt hebben. Te Punta Gorda, in deze vallei, +bestonden de overblijfsels uit zeven of acht vierkante kleine kamers, +van een dergelijken vorm als die te Tambillos, doch voornamelijk van +modder gebouwd en zoo stevig, dat de hedendaagsche bewoners, hetzij +hier of (volgens Ulloa) in Peru, ze niet kunnen namaken. Zij stonden +op de meest zichtbare en onbeschermde plek, in de kom der breede, +vlakke vallei. Water was er niet binnen een kring van minstens drie +of vier leagues, en dan nog in zeer geringe hoeveelheid en slecht; +de grond was volkomen onvruchtbaar; zelfs zocht ik te vergeefs een +mosplantje op de rotsen. Tegenwoordig kan eene mijn, die het voordeel +heeft met lastdieren te werken, bijna niet met winst geëxploiteerd +worden, tenzij zij zeer rijk is. En zulk een oord kozen de Indianen +voorheen tot woonplaats! Indien er nu elk jaar twee of drie regenbuien +vielen, in plaats van ééne zooals sinds vele jaren het geval is, +zou in deze groote vallei waarschijnlijk een beekje worden gevormd; +en door bevloeiing (eene kunst, welke de Indianen voorheen zoo goed +verstonden) zou de grond dan gemakkelijk vruchtbaar genoeg worden +gemaakt, om enkele gezinnen te voeden. + +Ik heb overtuigende bewijzen, dat dit deel van het vasteland van +Zuid-Amerika sedert het tijdvak der levende schelpdieren, bij de +kust minstens 400 tot 500 voet, en in sommige gedeelten 1000 tot +1300 voet gerezen is; dieper landwaarts in is de rijzing mogelijk nog +grooter geweest. Daar het buitengewoon dorre karakter van het klimaat +blijkbaar een gevolg is van de hoogte der Cordilleras, kunnen wij er +bijna zeker van zijn, dat de dampkring vóór de laatste rijzing niet +zoo geheel van vocht beroofd was, als nu het geval is; en daar de +rijzing trapswijze is geschied, zou ook het klimaat aldus veranderd +zijn. Volgens deze meening--eene klimaatverandering sedert de gebouwen +bewoond werden--moeten de ruïnen een zeer hoogen ouderdom hebben. Dat +zij zoo lang bewaard konden blijven, acht ik onder het klimaat van +Chili niet zoo moeilijk. Volgens dit begrip moeten wij ook aannemen +(en dit is wellicht moeilijker), dat de mensch sinds een onmetelijk +langen tijd Zuid-Amerika bewoond heeft, daar eene klimaatverandering +ten gevolge van de landrijzing een uiterst langzaam verloop moet +hebben gehad. Te Valparaiso is de rijzing in de laatste 220 jaren +iets minder dan 19 voet geweest; te Lima is eene zeekust gedurende de +Indiaansche periode van het Quartaire of Anthropozoïsche Tijdvak van +80 tot 90 voet gerezen; maar zulke kleine wijzigingen konden weinig +bij machte zijn de vocht-aanbrengende luchtstroomen van richting te +doen veranderen. Inmiddels heeft Dr. Lund in de holen van Brazilië +menschengeraamten ontdekt, waarvan het uiterlijk hem tot de meening +bracht, dat het Indiaansche ras sedert een lang tijdsverloop in +Zuid-Amerika bestaan heeft. [294] + +Toen ik te Lima was, besprak ik dit onderwerp met den civiel-ingenieur +Gill, die veel van het binnenland gezien had. [295] Hij vertelde mij, +dat de onderstelling aangaande eene klimaatverandering somtijds bij +hem was opgekomen; maar dat hij dacht, dat het grootste deel van het +land, hetwelk nu ongeschikt voor cultuur doch met Indiaansche ruïnen +bedekt is, tot dezen staat was vervallen, doordien waterleidingen, die +de Indianen voorheen op zulk eene grootsche schaal hadden aangelegd, +door verwaarloozing en onderaardsche bewegingen beschadigd waren +geworden. Ik wil hier opmerken, dat de Peruanen werkelijk hunne +bewateringstroomen door tunnels leidden, die zij door harde steenen +bergen groeven. Mr. Gill vertelde mij, dat hij ambtshalve geroepen was +er een te onderzoeken; de tunnel was laag, smal, gebogen en ongelijk +van breedte, maar bezat eene zeer aanzienlijke lengte. Is het niet +hoogst verwonderlijk, dat menschen zulke werken hebben ondernomen, +zonder het gebruik van ijzer of kruit? Ook vertelde Gill mij een +zeer belangwekkend en, voorzoover ik weet, geheel ongeëvenaard geval, +dat eene onderaardsche storing de waterafvoer van een land gewijzigd +had. Op reis van Casma naar Huarez (niet ver van Lima) vond hij eene +vlakte, bedekt met puinhoopen, maar niet geheel onvruchtbaar. Dicht +daarbij was de droge bedding eener belangrijke rivier, waardoor het +bevloeiingswater voorheen was aangevoerd. Uiterlijk vertoonde het +rivierbed alle kenteekenen, dat de stroom hier vóór enkele jaren +gevloeid had; op sommige plaatsen waren zand- en keisteenlagen +gespreid; elders was het vaste gesteente tot een breed kanaal +uitgehold, dat op ééne plek omstreeks 40 yards breed en 8 voet diep +was. Het is wel duidelijk, dat iemand, die een stroomloop opwaarts +volgt, altijd onder eene meer of minder groote helling zal stijgen. Men +kan zich dus de verwondering van Gill voorstellen, toen hij de bedding +dezer oude rivier opgaande, plotseling ontdekte, dat hij eene hoogte +afging. Hij onderstelde, dat deze dalende glooiing een loodrechten val +had van omtrent 40 of 50 voet. Hier hebben wij dus een ondubbelzinnig +bewijs, dat schrijlings over eene oude stroombedding een rif of +rotskam omhoog is geheven. Van af het oogenblik, dat het rivierbed +aldus gewelfd werd, moest het water noodzakelijk wegvloeien en zich +een nieuw kanaal graven. Maar tegelijk moest ook de naburige vlakte +haar vruchtbaar makenden stroom verliezen, en eene woestijn worden. + +[27 Juni.] + +Vroeg in den morgen gingen wij op weg, en bereikten tegen den middag +het ravijn van Paypote, waarin eene zeer kleine beek stroomt, en +waar eenige plantengroei is, o.a. zelfs enkele algarroba-boomen +(eene soort van mimosa). [296] Doordien men hier brandhout had, +was er voorheen eene smeltoven gebouwd; en werkelijk vonden wij een +kluizenaar, die deze oven bewaakte, en geen andere bezigheid had, +dan op guanaco's te jagen. Des nachts vroor het sterk; maar wijl wij +overvloedig hout voor ons vuur hadden, sliepen wij warm. + +[28 Juni.] + +Wij vervolgden onzen langzaam stijgenden tocht door de vallei, +die nu in een ravijn veranderde. Gedurende den dag zagen wij +verscheidene guanaco's, alsmede het spoor van de Vicugna, eene na aan +de eersten verwante soort. Laatstgenoemd dier is in zijne leefwijze een +voortreffelijk bewoner van hooge bergstreken; zelden daalt het onder +de grens van eeuwige sneeuw, en houdt zich dus in een nog hooger en +onvruchtbaarder gebied op, dan het guanaco. Het eenige dier, dat wij +verder in vrij groot aantal zagen, was een kleine vos; ik onderstel +dat deze laatste op muizen en andere kleine knaagdieren jacht maakt, +die in groot aantal op zeer woeste plaatsen leven, zoolang er nog een +spoor van plantengroei is. In Patagonië wemelt het van deze kleine +dieren, zelfs op de grenzen der salinas, waar nooit een druppel water +te vinden is, behalve dauw. Na de hagedissen, schijnen muizen het +best in staat te zijn op de kleinste en droogste plekken der aarde +voedsel te vinden--zelfs op eilandjes midden in de groote oceanen. + +Aan beide zijden vertoonde het landschap eene troostelooze +verlatenheid, welke in het licht der heldere, onbewolkte lucht +scherp en tastbaar uitkwam. Voor een poos maakt zulk een landschap +een grootschen indruk; maar deze kan niet duren, en dan wordt het +onbelangwekkend. Wij bivouakeerden aan den voet der primera linea of +eerste linie van waterscheiding. Aan den oostkant vloeien de stroomen +echter niet naar den Atlantischen Oceaan, doch naar eene hoogvlakte, +in welker midden eene groote salina of zoutmeer ligt, en vormen +zoo op eene hoogte van misschien tien duizend voet eene Kaspische +Zee in 't klein. Op de plek, waar wij sliepen, lagen eenige groote +sneeuwvelden, die echter niet het geheele jaar duren. In deze hooge +streken gehoorzamen de winden aan zeer regelmatige wetten; elken dag +waait eene frissche koelte uit de vallei opwaarts, en des avonds--een +uur of twee na zonsondergang--daalt de lucht uit de koude bovenstreken +als door een trechter omlaag. Dezen nacht woei er eene stijve bries, +en moest de temperatuur ver onder het vriespunt geweest zijn, daar het +water in onze kan spoedig één blok ijs werd. Tegen zulk eene lucht +schenen kleêren geen beschutting te bieden, want ik leed zeer veel +koude, zoodat ik niet kon slapen en des morgens geheel verstijfd en +verkleumd opstond. + +Verder zuidwaarts in de Cordilleras komen sommige lieden door +sneeuwstormen om het leven; hier bezwijkt men door eene andere +oorzaak. Toen mijn gids een jongen van 14 jaren was, trok hij met +een gezelschap in de maand Mei de Cordilleras over. In de centrale +gedeelten gekomen, stak een hevige storm op, zoodat de mannen met +moeite op hunne muildieren konden blijven, terwijl de steenen over den +grond vlogen. De lucht was onbewolkt, en er viel geen vlokje sneeuw; +maar de temperatuur was laag. Waarschijnlijk heeft de thermometer niet +heel veel graden onder het nulpunt gestaan; toch moet de uitwerking op +hunne lichamen, door de kleeding slecht beschut, evenredig geweest zijn +aan de snelheid van den kouden luchtstroom. De storm duurde ruim een +dag lang; de mannen voelden hunne krachten afnemen, en de muildieren +wilden niet verder. De broeder van mijn gids poogde terug te keeren, +maar kwam om het leven; en twee jaren later vond men zijn lijk dicht +bij den weg naast zijn muildier liggen, met den teugel nog in zijne +hand. Twee andere mannen van den troep verloren vingers en teenen; +en van de tweehonderd muildieren en dertig koeien brachten slechts +veertien er het leven af. Vele jaren geleden is een groot gezelschap +vermoedelijk door eene dergelijke oorzaak omgekomen; maar hunne +lijken zijn tot heden niet gevonden. Eene onbewolkte lucht, gepaard +met lage temperatuur en een hevigen storm vormen een verschijnsel, +dat, naar ik denk, wel in alle werelddeelen als een ongewoon feit +zal worden beschouwd. + +[29 Juni.] + +Opgewekt daalden wij de vallei af naar ons verblijf van den vorigen +nacht, en van daar tot dicht bij de Agua amarga. Op den eersten Juli +bereikten wij de Copiapó-vallei. Recht aangenaam was ons de geur +der bloeiende klaver, na die lucht zoo arm aan geuren in de droge, +onvruchtbare Despoblado-vallei. Terwijl ik in de stad was, hoorde ik +verscheidene inwoners spreken van een heuvel in den omtrek, dien zij +El Bramador, den Bruller of Bulker noemden. Ik sloeg destijds niet +voldoende acht op dit verhaal; maar voor zoover ik hen begreep, was de +heuvel met zand bedekt, en werd het geluid alleen dan voortgebracht, +als menschen bij het beklimmen het zand in beweging brachten. Dezelfde +feiten zijn, op het gezag van Seetzen en Ehrenberg, [297] uitvoerig +beschreven als de oorzaak der geluiden, welke vele reizigers op +den Berg Sinaï bij de Roode Zee gehoord hebben. Een der personen, +die ik sprak, had zelf het geluid gehoord, en beschreef dit als zeer +wonderlijk; beslist verklaarde hij, dat, als kon hij niet begrijpen +hoe het eigenlijk veroorzaakt werd, het afrollen van het zand langs +de helling er toch noodzakelijk mede in verband moest staan. Wanneer +een paard over droog en grof zand loopt, ontstaat een eigenaardig +knarsend geluid ten gevolge van de wrijving der deeltjes. Dit feit, +aan de meesten bekend, nam ik verscheidene keeren waar op mijne +tochten langs de kust van Brazilië. + +Drie dagen later hoorde ik, dat de Beagle de Haven was binnengeloopen, +welke achttien leagues van de stad ligt. Langs de glooiing der +vallei is weinig land in cultuur; en die geheele uitgestrektheid +bevat slechts een schraal, borstelig gras, dat zelfs ezels met +moeite kunnen eten. Deze armoedige plantengroei is een gevolg van +de hoeveelheid zoutachtige stof, waarvan de bodem doortrokken is. De +Haven bestaat uit eene vereeniging van kleine armoedige hutten, aan +den voet eener dorre vlakte gelegen. Tegenwoordig, nu de rivier genoeg +water bevat om de zee te bereiken, hebben de bewoners het voordeel, +dat er binnen een afstand van anderhalve mijl zoet water is. Op het +strand lagen groote stapels koopwaren, en het plaatsje vormde een +tooneel van groote bedrijvigheid. Des avonds zeide ik mijn metgezel +Mariano Gonzales, met wien ik zoo vele mijlen in Chili gereden had, +vaarwel en riep hem een hartelijk "tot weêrziens" toe. Den volgenden +morgen zette de Beagle koers naar Iquique. + +[12 Juli.] + +Wij ankerden in de haven van Iquique op 20°12' Z.B. aan de kust van +Peru. De stad telt ongeveer 1000 inwoners, [298] en ligt in eene kleine +zandvlakte aan den voet van een grooten, 2000 voet hoogen rotswand, +die hier de kust vormt. De geheele streek is uiterst woest. Slechts +eens in zeer vele jaren valt er eene kleine regenbui; dientengevolge +zijn de ravijnen gevuld met puin, en de berghellingen zelfs tot eene +hoogte van duizend voet met stapels fijn wit zand bedekt. In dezen +tijd van het jaar hangt er eene zware wolkbank boven den oceaan, die +zich zelden boven den rotswand aan de kust verheft. Het aanzien der +stad was allertreurigst; de kleine haven met hare weinige schepen, +en een groepje armzalige huisjes schenen buiten alle verhouding tot +het overige landschap, en zonken er geheel in weg. + +De inwoners leven als lieden aan boord van een schip: al het noodige +komt van verre; water wordt in booten aangevoerd van het omstreeks +40 mijlen noordwaarts gelegen Pisagua, en verkocht voor den prijs +van 9 realen (4 shill., 6 pence) per vat van achttien gallons. [299] +Ik kocht een wijnflesch vol water voor drie pence. Evenzoo worden +brandhout, en natuurlijk ook alle voedingsmiddelen aangevoerd. In zulk +eene plaats kan men zeer weinig dieren onderhouden; zoo huurde ik den +volgenden morgen (13 Juli) met moeite, tegen den prijs van vier pond +sterling, twee muildieren en een gids om mij naar de salpeterwerken te +brengen, waarvan Iquique tegenwoordig bestaat. Van dit zout--in 1830 +voor het eerst uitgevoerd--werd in één jaar tijds voor eene waarde van +honderdduizend pond sterling naar Frankrijk en Engeland gezonden. [300] +Het wordt voornamelijk gebruikt als meststof en voor de bereiding +van salpeterzuur, maar kan wegens zijne vervloeibaarheid niet voor +kruit dienen. Vroeger waren er twee uiterst rijke zilvermijnen in +dezen omtrek, die echter tegenwoordig zeer weinig opleveren. + +Onze komst in het gezicht van het strand verwekte eenige vrees. Peru +was in een staat van regeeringloosheid; en daar elke partij eene +brandschatting geëischt had, verkeerde de arme stad Iquique in angst +en zorgen, denkende dat het kwade uur geslagen had. Maar het volk had +ook zijne inwendige troebelen; kort te voren hadden drie Fransche +timmerlieden in denzelfden nacht de twee kerken opengebroken, en +al het gouden en zilveren vaatwerk gestolen; doch later had een +der dieven bekend, en kreeg men het vaatwerk terug. De schuldigen +werden naar Arequipa opgezonden, de hoofdstad dezer provincie, die +omstreeks tweehonderd leagues ver ligt. De regeering aldaar achtte +het jammer zulke nuttige werklieden te straffen, die alle soorten +meubelen konden maken, en stelde hen daarom op vrije voeten. Terwijl +dit plaats had, werd in de kerken opnieuw ingebroken; maar ditmaal +kreeg men het vaatwerk niet terug. Hierover in hevige woede ontstoken, +en onder de leus, dat alléén ketters in staat waren "den almachtigen +God" zoo te plunderen, gingen de inwoners eenige Engelschen te lijf, +martelden hen en dreigden hen later te zullen doodschieten. Eindelijk +kwam het gezag tusschenbeide, en werd de rust hersteld. + +[13 Juli.] + +Des morgens vertrok ik naar de salpeterwerken, een afstand van veertien +leagues. Nadat wij het steile kustgebergte langs een zigzagvormig +zandspoor bestegen hadden, kwamen weldra de mijnen van Guantajaya +en Santa Rosa in 't gezicht. Deze twee dorpjes liggen vlak bij de +ingangen der mijnen; en daar zij bovendien op bergen zijn gebouwd, +hadden zij een nog onnatuurlijker en zwaarmoediger aanzien dan de +stad Iquique. Wij bereikten de salpeterwerken eerst na zonsondergang, +na den geheelen dag door een heuvelachtig land te hebben gereden, +dat eene volslagen woestenij was. De weg was bezaaid met de beenderen +en verdroogde huiden der vele lastdieren, die hier van vermoeienis +en uitputting waren bezweken. Behalve de Vultur (Cathartes) aura of +Zwartkoppige Urubu, die op lijken aast, zag ik geen enkelen vogel, +viervoetig of kruipend dier, zelfs geen enkel insect. Ter hoogte +van omstreeks 2000 voet op het kustgebergte, waar de wolken meestal +in dezen tijd van het jaar hangen, groeiden enkele cactussen in +de rotsspleten, en was het losse zand met eene mosplant bedekt, +die geheel vrij aan de oppervlakte lag. Deze plant behoort tot het +geslacht Cladonia, en gelijkt eenigszins op het rendiermos (Lichen +rangiferinus). Op sommige plaatsen was zij in voldoende hoeveelheid +vereenigd, dat het zand, van verre gezien, er eene matgele kleur +door kreeg. Dieper het land in, zag ik op den langen rit van veertien +leagues slechts één ander plantaardig product, namelijk eene uiterst +kleine, gele mosplant, welke op de beenderen der doode muildieren +groeide. Ofschoon dit de eerste ware woestijn was, die ik ooit gezien +had, maakte zij geen sterken indruk op mij: wat ik geloof hieraan te +moeten toeschrijven, dat ik op mijn rit noordwaarts, van af Valparaiso +over Coquimbo naar Copiapó, langzamerhand aan zulke tooneelen gewoon +was geraakt. Het land bood een merkwaardigen aanblik, doordien het +bedekt was met eene dikke korst van gewoon zout, en van een gelaagd +zouthoudend alluvium, dat gedurende de langzame rijzing van het land +boven den zeespiegel schijnt afgezet te zijn. Het zout heeft eene witte +kleur, is zeer hard en dicht, en treedt, met veel gips verbonden, op +in gladgespoelde klompjes, die uit het samenklevende zand steken. In +voorkomen geleek deze bovenkorst zeer veel op een land, dat onder +sneeuw heeft gelegen, en waarop de laatste groezelige plekjes nog +niet ontdooid zijn. Het bestaan dezer korst van eene oplosbare stof +over de geheele oppervlakte van het land bewijst, hoe buitengewoon +droog het klimaat gedurende eene lange tijdruimte geweest moet zijn. + +Des nachts sliep ik in het huis van den eigenaar van een der +salpetermijnen. Het land is hier even onvruchtbaar als bij de kust, +maar door het graven van putten kan men water krijgen, dat eenigszins +brak en bitter van smaak is. Daar er bijna geen regen valt, is het +water blijkbaar niet hiervan afkomstig, want in dat geval moest +het zoo zout als pekel zijn, omdat de geheele omtrek met eene korst +van verschillende zoutachtige stoffen bedekt is. Wij moeten daaruit +besluiten, dat, hoewel de Cordilleras vele mijlen ver liggen, het +water van daar af onder den grond is doorgezijpeld. In die richting +liggen enkele dorpjes, waar de inwoners, in 't bezit van wat meer +water, eenig land kunnen besproeien en hooi verbouwen, waarmee zij +de ezels en muildieren voeden, die bij het salpetervervoer gebruikt +worden. Het natronsalpeter werd nu tot aan het schip verkocht voor +veertien shillings de honderd pond; de hoofdonkosten komen op het +vervoer er van naar de zeekust. De mijn bestaat uit eene harde, +tusschen twee en drie voet dikke laag van het salpeterzure zout, +vermengd met wat zwavelzure soda (Na2SO4) en zeer veel steenzout +(NaCl). Het ligt dicht bij de oppervlakte, en volgt over eene lengte +van honderd vijftig mijlen den rand eener groote dalkom of vlakte, +die, naar hare grenzen te oordeelen, blijkbaar eens een meer moet +zijn geweest, of, wat waarschijnlijker is, een landwaarts in zich +uitstrekkende zeearm, gelijk uit de aanwezigheid van jodiumzouten in +de zouthoudende laag zou mogen worden afgeleid. + +[19 Juli.] + +Wij ankerden in de Baai van Callao, de zeehaven van Lima, dat de +hoofdstad van Peru is. Hier bleven wij zes weken; maar wegens +de troebelen op staatkundig gebied, zag ik zeer weinig van het +land. Tijdens den geheelen duur van ons bezoek was het klimaat op verre +na zoo aangenaam niet, als meestal wordt voorgesteld. Eene donkere, +zware wolkbank hing onafgebroken boven het land, zoodat ik gedurende +de eerste zestien dagen slechts eens de Cordilleras achter Lima in +'t oog kreeg. De aanblik dezer bergen, zooals ik hen door openingen in +de wolken in verdiepingen boven elkander zag, was zeer grootsch. Het +is bijna spreekwoordelijk, dat in het lagere gedeelte van Peru nooit +regen valt. Toch kan dit moeilijk juist zijn, want bijna elken dag +van ons bezoek hing er een dikke, natte mist, wel in staat om de +straten modderig en de kleêren vochtig te maken. Het volk belieft dit +Peruaanschen dauw te noemen! Dat er niet heel veel regen valt, is zeer +zeker; want de huizen zijn slechts met platte daken van geharde modder +gedekt; en op den havendam waren scheepsladingen tarwe opgestapeld, +die zoo weken lang zonder eenige beschutting werden gelaten. + +Ik kan niet zeggen, dat het zeer weinige wat ik van Peru zag, mij +beviel; doch men beweert, dat het klimaat des zomers veel aangenamer +is. In alle jaargetijden lijden zoowel inwoners als vreemdelingen +aan hevige aanvallen van koorts. Deze ziekte komt voor langs de +geheele Peruaansche kust, maar is in het binnenland onbekend. De +ziekte-aanvallen, die door smetstof ontstaan, zijn altijd hoogst +geheimzinnig van aard. Het is zóó moeilijk uit het voorkomen van een +land te beoordeelen of het al dan niet gezond is, dat, zoo men iemand +gezegd had binnen de keerkringen een oord te kiezen, hetwelk voor de +gezondheid gunstig leek, hij zeer waarschijnlijk deze kust genoemd zou +hebben. De vlakte, welke het gebied van Callao omgeeft, is spaarzaam +met grof gras bedekt; en op sommige punten zijn enkele, ofschoon +zeer kleine plassen stilstaand water. Naar alle waarschijnlijkheid +ontstaat daaruit de smetstof; want de stad Arica verkeerde in dezelfde +omstandigheden, en door het droogleggen van enkele kleine plassen werd +hare gezondheidstoestand zeer verbeterd. Miasma ontstaat niet altijd +door den invloed van een heet klimaat op een weligen plantengroei; want +vele gedeelten van Brazilië, zelfs die waar een krachtige plantengroei +gepaard gaat met moerassen, zijn veel gezonder dan deze onvruchtbare +kust van Peru. De dichtste wouden in eene gematigde luchtstreek, +zooals op het eiland Chiloë, schijnen op den gezondheidstoestand der +lucht niet den minsten invloed te hebben. + +Het eiland St.-Jago van de Kaap-Verdische Eilanden is een ander sterk +sprekend voorbeeld van een land, dat naar ieders verwachting uitermate +gezond moest zijn, maar zeer het tegendeel daarvan is. Bij den aanvang +van dit boek heb ik gezegd, dat de kale en open vlakten gedurende +eenige weken na het regenseizoen een lichten plantengroei bezitten, +die onmiddellijk verwelkt en verdroogt; in dezen tijd schijnt de lucht +geheel vergiftigd te worden, want dikwijls hebben zoowel inboorlingen +als vreemdelingen van hevige koortsen te lijden. Daarentegen is +de Galápagos-Archipel, in den Stillen Oceaan met een dergelijken, +periodiek aan hetzelfde plantengroei-proces onderworpen bodem, volmaakt +gezond. Humboldt heeft opgemerkt, dat in de heete luchtstreek "de +kleinste moerassen het gevaarlijkst zijn, wanneer zij, zooals te Vera +Cruz en Carthagena, omringd zijn door een dorren zandgrond, die de +temperatuur der omringende lucht doet stijgen." [301] Op de kust van +Peru is de temperatuur echter niet bijzonder hoog, en zijn misschien +daardoor de intermitteerende koortsen niet van de boosaardigste +soort. In alle ongezonde landen loopt men het grootste gevaar door +op het strand te slapen. Is dit te wijten aan de gesteldheid van het +lichaam gedurende den slaap, of aan eene grootere hoeveelheid smetstof +op zulke tijden? Het schijnt een feit te wezen, dat zij die aan boord +van een schip blijven, ook al ligt dit op slechts korten afstand van +de kust voor anker, in 't algemeen minder lijden, dan zij die op het +strand zijn. Daarentegen heb ik een merkwaardig geval gehoord, dat er +koorts uitbrak onder de bemanning van een oorlogsschip op ongeveer +honderd mijlen van de Afrikaansche kust, op denzelfden tijd toen te +Sierra Leone een van de gevreesde sterfte-perioden begon. [302] + +Sedert de onafhankelijkheidsverklaring [303] heeft geen Staat in +Zuid-Amerika meer van anarchie te lijden gehad, dan Peru. Tijdens +ons bezoek streden vier aanvoerders gewapenderhand om de oppermacht +in de regeering. Kreeg een hunner voor eenigen tijd veel macht, dan +spanden de anderen tegen hem samen; maar nauwelijks behaalden dezen de +overwinning, of zij werden elkander weer vijandig. Den volgenden dag, +op het Jaarfeest der Onafhankelijkheid, werd eene hoogmis gevierd, +waarbij de president het sacrament gebruikte. Nu had onder het Te +Deum laudamus het ongehoorde feit plaats, dat elk regiment in stede +van de Peruaansche vlag, eene zwarte vlag waarop een doodshoofd +stond, ontplooide. Denk u eene regeering, waaronder bij zulk eene +plechtige gelegenheid bevel kan worden gegeven tot eene vertooning, +welke op zoo sprekende wijze getuigde van hunne vastbeslotenheid om +zich dood te vechten! Deze staat van zaken heerschte op een voor +mij zeer ongelukkigen tijd, daar ik verhinderd werd uitstapjes te +doen ver buiten de grenzen der stad. Het kale eiland San Lorenzo, +dat de haven vormt, was bijna de eenige plek waar men veilig kon +rondloopen. Het bovendeel, ter hoogte van ongeveer 1000 voet, +ligt gedurende dit jaargetijde (des winters) beneden de onderste +wolkengrens; en dientengevolge bedekt een rijkdom van kryptogamen, +benevens enkele bloemen den top. Op de heuvels bij Lima, waar de grond +slechts weinig hooger is, vindt men dien bedekt met een tapijt van +mos en bedden prachtige gele leliën, Amancaes geheeten. Dit wijst +op een veel hoogeren graad van vochtigheid, dan er heerscht op een +gelijke hoogte te Iquique. Verder noordwaarts boven Lima wordt het +klimaat vochtiger, totdat wij aan de oevers van Guayaquil (Ecuador), +bijna onder den evenaar, de weligst begroeide wouden vinden. Volgens +de beschrijving, echter, geschiedt deze overgang van de onvruchtbare +Peruaansche kust tot dit vruchtbare land eenigszins plotseling op de +breedte van Kaap Blanco, twee graden ten zuiden van Guayaquil. + +Callao is eene morsige, slecht gebouwde, kleine zeehaven. Zoowel +hier, als te Lima, vertoonden de inwoners alle denkbare tinten +van vermenging tusschen Europeesch, Neger en Indiaansch bloed. Zij +schijnen een verbasterd, verloopen slag van menschen. De lucht is +vervuld met kwade geuren, en die eigenaardige reuk, welke in bijna +iedere stad binnen de keerkringen kan worden waargenomen, was hier +zeer sterk. Het fort, dat het langdurige beleg van Lord Cochrane +doorstond, [304] heeft een indrukwekkend voorkomen. Maar tijdens ons +verblijf verkocht de president de koperen kanonnen, en begon enkele +gedeelten te ontmantelen. Als reden daarvan werd opgegeven, dat hij +geen officier had, dien hij het bevel over zulk een gewichtigen post +kon toevertrouwen. Persoonlijk had hij alle redenen om zoo te denken, +daar hij het presidentschap had verworven door muiterij te plegen +terwijl hij commandant was van dezelfde vesting! Na ons vertrek uit +Zuid-Amerika kreeg hij zijne straf op de gewone manier: door eerst +te worden overwonnen, toen gevangen genomen, en eindelijk onthoofd. + +Lima ligt op eene vlakte midden in eene vallei, die gedurende het +langzame wijken der zee gevormd is. Haar afstand tot Callao bedraagt +zeven mijlen, en hare hoogte boven deze plaats 500 voet; maar wijl de +glooiing zeer geleidelijk is, schijnt de weg volkomen horizontaal. Dit +verklaart waarom men, te Lima gekomen, moeilijk zelfs kan gelooven dat +men één honderd voet gestegen is. Humboldt heeft op dit eigenaardige, +bedriegelijke feit gewezen. Steile, kale heuvels verrijzen als eilanden +uit de vlakte, die door rechte modderbanken in groote, groene velden +is verdeeld. Met uitzondering van enkele wilgen, en hier en daar eene +groep banaan- en oranjeboomen, groeit op deze velden bijna geen enkele +boom. De stad Lima verkeert nu in een treurigen staat van verval; +de straten zijn bijna ongeplaveid, en in alle richtingen ontwaart men +hoopen vuil, waaruit de zwarte gallinazos, tam als kippen, stukken aas +oppikken. De huizen hebben in 't algemeen eene bovenverdieping, die om +de aardbevingen van gepleisterd houtwerk is gemaakt; maar eenige oude, +welke nu door verscheidene familiën bewoond worden, zijn verbazend +groot en zouden in hunne rijen van vertrekken met de fraaiste huizen +van elders kunnen wedijveren. Lima, de Stad der Koningen, moet weleer +eene weelderige stad geweest zijn. Het bijzonder groot aantal kerken +geeft haar, zelfs nog heden, een eigenaardig en treffend karakter, +vooral wanneer men dit alles van nabij ziet. + +Op zekeren dag ging ik met eenige kooplieden in de onmiddellijke +nabijheid der stad op jacht. Onze vangst was zeer karig; maar +ik had gelegenheid de puinhoopen van een oud Indiaansch dorp te +zien, met zijn grafheuvel, evenals een natuurlijke heuvel, in het +midden. De overblijfsels der huizen, omheiningen, besproeiingskanalen +en grafheuvels, welke over deze vlakte verspreid liggen, laten niet +na den bezoeker een hoog denkbeeld te geven van de maatschappelijke +welvaart en de talrijkheid der oude bevolking. Let men op hun +aardewerk, wollen kleederen en sierlijk gevormd keukengereedschap van +het hardste gesteente; op hunne koperen werktuigen, versieringen van +edelgesteenten, hunne paleizen en waterleidingwerken--dan moet men +wel eerbied koesteren voor de verbazende vorderingen, door hen in +de beschavingskunsten gemaakt. De grafheuvels, Huacas genaamd, zijn +inderdaad verbazingwekkend, al schijnen zij ook op sommige plaatsen +natuurlijke heuvels te wezen, die afgestoken en vervormd zijn. Men +vindt hier nog eene andere en zeer verschillende soort van ruïnen, +welke eenige belangstelling verdienen, namelijk die van oud Callao, +dat door eene zeegolf die de groote aardbeving van 28 October 1746 +vergezelde, overstroomd werd. [305] De verwoesting moet toen zelfs nog +grooter geweest zijn dan te Talcahuano. Hoopen grof keizand verbergen +bijna de fundamenten der muren, en groote stukken metselwerk schijnen +als kiezelsteenen door de golven rondgedraaid te zijn. Men heeft +beweerd, dat het land tijdens deze gedenkwaardige aardbeving zonk +(dat een deel der kust bij Callao in eene baai veranderde, zegt Lyell +duidelijk in zijne Principles of Geology); maar hiervan kon ik geen +bewijs ontdekken. Toch lijkt mij dit verre van onwaarschijnlijk; +want sedert de stichting der oude stad moet de kust zeker eenige +verandering ondergaan hebben, daar niemand, die bij zijn gezonde +verstand is, vrijwillig de smalle strook zand tot woonplaats zou +hebben gekozen, waarop nu de puinhoopen staan. Sedert onze reis, +is Tschudi door vergelijking van oude en nieuwe kaarten tot de +gevolgtrekking gekomen, dat de kust ten noorden en ten zuiden van +Lima zonder twijfel gezonken is. + +Op het eiland San Lorenzo zijn zeer voldoende bewijzen van +landrijzing in het hedendaagsche tijdperk--wat natuurlijk niet in +strijd is met de meening, dat later eene kleine daling van den grond +heeft plaats gehad. De zijde van het eiland tegenover de Baai van +Callao is in drie onduidelijke terrassen uitgehold, waarvan het +onderste eene mijl ver bedekt is met eene bedding of laag, bijna +geheel uit schelpen bestaande, die tot 18 thans in de naburige +zee levende soorten behooren. De hoogte dezer bedding bedraagt 85 +voet. Vele van deze schelpen zijn ver weggeteerd, en zien er veel +ouder en verweerder uit, dan die op 500 of 600 voet hoogte op de +kust van Chili. Zij zijn vergezeld van veel steenzout, een weinig +zwavelzure kalk (beiden vermoedelijk ontstaan door indroging en +verdamping van het zeeschuim, terwijl het land langzaam rees), +benevens zwavelzure soda en chloorcalcium (CaCl2). Zij rusten op +brokstukken van den onderliggenden zandsteen, en zijn eenige inches +dik met rotspuin bedekt. De hooger op dit terras liggende schelpen +bleken, bij onderzoek, af te schilferen en vielen tot een fijn poeder +uiteen. Eindelijk vond ik op een boventerras, ter hoogte van 170 voet, +alsmede op eenige aanmerkelijk hoogere punten, eene laag zoutachtig +poeder van volmaakt hetzelfde voorkomen, en betrekkelijk evenzoo +gelegen. Ik twijfel niet of deze bovenlaag vormde oorspronkelijk eene +bedding schelpen, evenals die op de 85 voet hooge klip; maar thans +bezit zij geen spoor meer van organische structuur. De heer Reeks heeft +het poeder voor mij onderzocht: het bestond uit sulphaten en chloriden +van calcium en natrium, met zeer geringe bijmengsels van koolzure +kalk. Het is bekend, dat groote hoeveelheden steenzout en koolzure +kalk, eenigen tijd vermengd zijnde, elkander gedeeltelijk ontleden, +wat echter met kleine opgeloste hoeveelheden niet gebeurt. Daar +de half vergane schelpen in de lagere gedeelten vergezeld zijn van +veel steenzout, benevens eenige van de zouthoudende stoffen die de +zoutachtige bovenlaag vormen; daar verder deze schelpen op merkwaardige +wijze verteerd en vervallen zijn, vermoed ik sterk, dat deze dubbele +ontleding hier heeft plaats gehad. In dat geval moeten de resulteerende +zouten zijn: koolzure soda en chloorcalcium, waarvan het laatste wèl, +het eerste niet aanwezig is. Dit leidt mij tot de onderstelling, +dat de koolzure soda door tot nu toe onverklaarbare werkingen in het +zwavelzure zout wordt omgezet. Het is duidelijk, dat de zoutlaag niet +bewaard had kunnen blijven in een land, waar nu en dan overvloedig +regen valt; maar tevens is juist deze omstandigheid--namelijk, dat het +steenzout niet is weggespoeld geworden--welke op het eerste gezicht +zoo uiterst gunstig lijkt voor het langdurige behoud van onbeschutte +schelpen, waarschijnlijk de zijdelingsche oorzaak geweest van hare +ontbinding en vroegtijdig verval. + +Met zeer veel belangstelling vond ik, 85 voet hoog op het terras, +eenige stukjes katoendraad, gevlochten bies, en den knop van een +Indiaansch-hoornen stok: alles bedolven tusschen de schelpen en +velerlei afval, dat uit zee was aangespoeld. Ik vergeleek deze +overblijfsels met andere van dien aard, welke uit de Huacas of oude +Indiaansche grafheuvels waren opgedolven, en vond dat zij er eender +uitzagen. Bij Bellavista, op het vasteland tegenover San Lorenzo, +ligt eene uitgestrekte, effen en ongeveer honderd voet hooge vlakte, +waarvan het benedengedeelte bestaat uit afwisselende lagen zand en +onzuivere klei, benevens wat grint; terwijl de oppervlakte drie tot +zes voet diep uit een roodachtig leem bestaat, met hier en daar enkele +zeeschelpen, en verder talrijke kleine stukken grof rood aardewerk, +welke op sommige plaatsen menigvuldiger zijn dan op andere. Eerst +was ik geneigd te gelooven, dat deze bovenbedding wegens hare groote +uitgestrektheid en effen oppervlakte onder de zee moest afgezet zijn; +maar later vond ik eene plek, waar bleek, dat zij op een kunstvloer +van ronde steenen lag. Het komt mij daarom hoogst waarschijnlijk +voor, dat er in een tijd toen het land op lager peil stond, eene +vlakte was, zeer gelijkend op die welke thans Callao omringt en, +door een strand van grof grint beschermd, slechts zeer weinig boven +den zeespiegel gerezen is. Ik stel mij voor, dat op deze vlakte met +hare onderliggende roode-kleibeddingen de Indianen hunne aarden potten +maakten; voorts, dat de zee gedurende eene hevige aardbeving over het +strand sloeg en de vlakte in een tijdelijk meer veranderde, zooals +in 1713 en 1746 rondom Callao gebeurde. Het water zou dan modder +hebben afgezet, waarin stukken steengoed uit de pannenbakkerijen, +die op sommige plekken talrijker waren dan op andere, vermengd met +zeeschelpen. Deze bedding met haar fossiel aardewerk ligt op ongeveer +dezelfde hoogte als de schelpen op het benedenterras van San Lorenzo, +waarin de katoendraden en andere overblijfselen begraven lagen. Uit +dit feit mogen wij met zekerheid besluiten, dat er in het Indiaansche +tijdvak der geschiedenis van het menschdom eene rijzing is geweest van +meer dan 85 voet, zooals wij boven zeiden, want van die rijzing is een +klein deel verloren gegaan, omdat de kust sedert de vervaardiging der +oude kaarten gedaald is. Ofschoon de rijzing te Valparaiso in de 220 +jaren vóór ons bezoek niet meer dan 19 voet kan hebben bedragen, is +daar echter na 1817 eene deels onmerkbare, en gedurende de aardbeving +van 1822 deels plotselinge rijzing geweest van tien of elf voet. De +ouderdom van het Indiaansche ras alhier--te oordeelen naar de 85-voet +hooge rijzing van het land sedert de overblijfsels bedolven werden--is +des te merkwaardiger, wijl de Macrauchenia (de uitgestorven dieren, +wier geraamten in de Pampas van Zuid-Amerika gevonden worden) nog +leefde op de kust van Patagonië, toen het land daar ongeveer evenveel +voeten lager stond; maar wijl de kust van Patagonië op eenigen afstand +van de Cordilleras ligt, is de rijzing daar mogelijk langzamer geweest +dan hier. Te Bahia Blanca heeft de rijzing slechts één voet bedragen, +sedert de talrijke reusachtige viervoetige dieren er begraven werden; +en zooals algemeen wordt aangenomen, bestond de mensch nog niet toen +deze uitgestorven dieren leefden. Misschien staat echter de rijzing +van dat gedeelte der Patagonische kust in geen enkel verband tot de +Cordilleras, maar eerder tot eene reeks oude vulkanische gesteenten +in Oost Banda, zoodat zij oneindig langzamer geschied kan zijn dan +op de kusten van Peru. Het is intusschen wel duidelijk, dat al deze +bespiegelingen vaag moeten zijn; want wie zal durven zeggen, dat er +niet verscheidene perioden van daling zijn geweest, zich inschakelend +tusschen de rijzende bewegingen? Weten wij niet met zekerheid, dat +er langs de geheele kust van Patagonië in de rijzende werking der +opstuwende krachten vele en langdurige tijdperken van rust geweest +moeten zijn? [306] + + + + + + +HOOFDSTUK XVII. + +DE GALÁPAGOS-ARCHIPEL. + + +[15 September 1835.] + +Deze archipel bestaat uit tien hoofdeilanden, waarvan vijf de anderen +aanmerkelijk in grootte overtreffen, en ligt onder den evenaar, +op een afstand van vijf- tot zeshonderd mijlen van de Amerikaansche +kust. Zij zijn allen uit vulkanische gesteenten gevormd, want enkele +stukken graniet van eene eigenaardige, door de hitte gewijzigde +kristallijnen structuur, kunnen nauwelijks als eene uitzondering +worden beschouwd. Sommige kegels of kraters, die zich op de grootere +eilanden verheffen, zijn verbazend groot en bezitten eene hoogte +van 3000 tot 4000 voet. Hunne hellingen zijn bezaaid met tallooze +kleinere openingen. Bijna zonder aarzelen durf ik zeggen, dat er in den +geheelen archipel minstens 2000 kraters zijn. Deze bestaan òf uit lava +en slakken, òf uit fijn gelaagde, zandsteenachtige tuf. [307] Kraters +van laatstgenoemde soort, waarvan de meesten een fraaien symmetrischen +vorm bezitten, hebben hun ontstaan te danken aan uitbarstingen van +vulkanische modder zonder lava. Het is een opmerkelijk feit, dat +bij alle 28 tufsteen-kraters die onderzocht werden, de zuidelijke +hellingen òf veel lager dan de andere zijden, òf geheel vernield +en gesloopt waren. Daar al deze kraters klaarblijkelijk in zee zijn +gevormd, en de door den passaatwind voortgezweepte golven benevens de +deining uit volle zee hare krachten hier op de zuidelijke kusten van +al deze eilanden samentrekken, laat die zonderlinge overeenstemming +in den gebroken vorm der uit de zachte en buigzame tuf samengestelde +kraters, zich gemakkelijk verklaren. + +Zoo men bedenkt, dat deze eilanden onmiddellijk onder den evenaar +liggen, dan is het klimaat verre van buitengewoon heet. Dit schijnt +in hoofdzaak een gevolg van de bijzonder lage temperatuur van het +omgevende water, hetwelk door den grooten Zuidpool-stroom hierheen +wordt gevoerd. Eene korte poos uitgezonderd, regent het hier zeer +weinig en dan nog ongeregeld; maar de wolken hangen meestal laag. Dit +heeft ten gevolge, dat, terwijl de lagere gedeelten der eilanden +zeer dor zijn, de bovengedeelten ter hoogte van een duizend voet, en +daarboven, een vochtig klimaat met een rijken en weligen plantengroei +bezitten. Vooral is dit het geval aan de windzijden der eilanden, welke +de vochtdeelen uit den dampkring het eerst ontvangen en verdichten. + +Op den morgen van den 17den landden wij op het eiland Chatham, [308] +dat, evenals de andere, een vlakronden omtrek heeft, hier en daar +afgebroken door lage, verspreid staande heuvels--de overblijfsels van +vroegere kraters. Niets kon minder aantrekkelijk zijn dan de eerste +aanblik van dit eiland. Men stelle zich voor eene woest golvende +oppervlakte van zwarte basaltlava, die in de wildste stroomen heeft +gevloeid, doorsneden van groote scheuren, en overal bedekt met een +kwijnend, verschroeid kreupelhout, dat weinig teekenen van leven +vertoont. Door de middagzon verwarmd, verwekte die droge, geblakerde +oppervlakte een gevoel van drukkende hitte in de lucht, evenals die +van een kachel; ik verbeeldde mij zelfs, dat de struiken branderig +roken. Ofschoon ik al mijn best deed zooveel planten te verzamelen +als mogelijk was, kon ik er maar weinige bijeenbrengen; en die kleine +kruiden zagen er zoo armzalig uit, dat zij beter bij eene arctische +dan bij eene equatoriale flora gepast zouden hebben. Op eenigen +afstand gezien, schijnt het kreupelhout even bladerloos als onze +boomen in den winter; en het duurde eenigen tijd voor ik ontdekte, +dat niet alleen bijna elke plant nu geheel in blad stond, maar dat +de meesten ook in bloei stonden. De meest voorkomende struik behoort +tot de Euphorbiaceae, [309] terwijl eene acacia en een groote, vreemd +uitziende cactus de eenige boomen zijn, die eenige schaduw geven. Men +zegt, dat na het seizoen der hevige regens de eilanden er korten tijd +gedeeltelijk groen uitzien. Het vulkanische eiland Fernando Noronha, +dat in vele opzichten in bijna gelijke omstandigheden verkeert, is +de eenige andere plek waar ik een plantengroei gezien heb, geheel +gelijk aan die der Galápagos-Eilanden. + +De Beagle zeilde het eiland Chatham (of Chatam) om, en liet in +onderscheidene baaien het anker vallen. Een nacht sliep ik op +het strand van het eiland op eene plek, waar groote afgeknotte +kraterkegels in bijzonder groot aantal voorkwamen; van eene kleine +verhevenheid telde ik er zestig, allen met meer of minder volkomen +krateropeningen aan den top. De meesten bestonden alleen uit een ring +van roode, aan elkander gebakken sintels of slakken, terwijl hunne +hoogte boven de lava-vlakte niet meer dan vijftig tot honderd voet +bedroeg. Geen enkele was in den laatsten tijd in werking geweest. De +geheele oppervlakte van dit deel van het eiland schijnt, evenals eene +zeef, van de onderaardsche dampen doorstoomd te zijn. Hier en daar is +de lava, toen zij nog week was, tot groote bobbels opgeblazen; elders +zijn de toppen van op dergelijke wijze gevormde holten ingestort, +waardoor ringvormige putten met steile kanten ontstonden. Wegens +den regelmatigen vorm dien vele kraters bezitten, geven zij het +landschap een kunstmatig voorkomen, dat mij levendig aan het deel +van Staffordshire herinnerde, waar de meeste groote ijzergieterijen +zijn. Daags daarop was het gloeiend heet, en het klauteren over +de ruwe oppervlakte en door de verwarmde struiken zeer afmattend; +gelukkig werd ik door het vreemde cyclopische landschap ruimschoots +voor de inspanning beloond. Op mijne rondwandeling ontmoette ik twee +groote schildpadden, die elk minstens 200 pond moeten gewogen hebben; +de eene was bezig een stuk van een cactus te eten, keek mij strak +aan zoodra ik haar naderde, en liep toen weg; de andere liet een +scherp gesis hooren, en trok haar kop in. Deze reusachtige reptiliën +te midden van de zwarte lava, de bladerlooze heesters en hooge cacti, +verplaatsten mij in gedachten naar een tijdperk vóór den zondvloed. De +enkele donkerkleurige vogels in deze ongerepte natuur stoorden zich +aan mij niet meer dan aan de groote schildpadden. + +De Beagle zeilde verder naar het eiland Charles. De Galápagos-archipel +is lang bezocht geworden--eerst door de boekaniers, en later door +walvischvaarders; maar pas in de laatste zes jaren heeft zich +eene kleine kolonie op dit eiland gevestigd. Het aantal inwoners +bedraagt twee tot driehonderd [310]--zijnde bijna allen kleurlingen, +die om politieke misdrijven uit de Republiek Ecuador, waarvan +Quito de hoofdstad is, verbannen zijn. De kolonie ligt omstreeks +4 1/2 mijl landwaarts in, op eene hoogte van waarschijnlijk 1000 +voet. Op het eerste gedeelte van den weg trokken wij door bladerlooze +kreupelbosschen, evenals op het eiland Chatham. Hooger op werden de +bosschen gaandeweg groener; en nauwelijks bereikten wij het hoogste +punt van het eiland, of eene heerlijke, zuidelijke koelte woei +ons tegemoet, terwijl eene groene en welige plantenwereld ons oog +verkwikte. In deze bovenstreek is overvloed van grof gras en varens; +maar boomvarens ontbreken. Nergens zag ik een vertegenwoordiger van +de familie der palmen: wat des te zonderlinger is, omdat het 360 +mijlen noordwaarts gelegen Kokos-eiland zijn naam ontleent aan den +overvloed van kokosnoten. De huizen zijn ongeregeld over eene vlakke +ruimte verspreid, die met Spaansche bataten [311] en bananen bebouwd +is. Men zal zich niet licht kunnen voorstellen, hoe aangenaam het ons +was, na zulk een lang verblijf op den verdroogden bodem van Peru en +Noord-Chili, eindelijk eens zwarte modder te zien. Hoewel de bewoners +over armoede klagen, vinden zij toch zonder veel moeite hun middel van +bestaan. In de bosschen zijn tal van wilde zwijnen en geiten; maar het +voornaamste dierlijk voedsel leveren hier de schildpadden. Ofschoon het +aantal dezer dieren natuurlijk zeer verminderd is, rekenen de bewoners +toch, dat twee dagen jagens hun voedsel genoeg verschaft voor de vijf +overige dagen der week. Men zegt, dat enkele schepen er vroeger tot +700 hebben medegenomen, en dat de bemanning van een fregat eenige jaren +geleden twee honderd schildpadden op één dag naar het strand voerde. + +[29 September.] + +Wij zeilden de zuidwestpunt van het eiland Albemarle om, en kwamen den +volgenden dag tusschen dit en het eiland Narborough in bijna windstil +water. Beide eilanden zijn bedekt met ontzaglijke stroomen zwarte, +kale lava, die òf over de randen der groote kraters is gevloeid, +evenals pek over den rand van een pot waarin het overkookte, òf uit +kleine openingen op de hellingen is gespoten. Bij hunne nederdaling +hebben de stroomen zich over mijlen oppervlakte langs de zeekust +verspreid. Met zekerheid weet men, dat zoowel op Albemarle als +Narborough uitbarstingen hebben plaats gehad; en op eerstgenoemd +eiland zagen wij uit den top van een der groote kraters een kleine +rookkolom omhoog dwarrelen. Des avonds ankerden wij in Bank's Cove +op het eiland Albemarle, waar ik den volgenden morgen aan land ging, +om eene wandeling te doen. Ten zuiden van den gebroken tufkrater +waarin de Beagle voor anker lag, verrees een andere van fraaien, +symmetrischen, elliptischen vorm. Op den bodem van dezen krater, die +over de grootste as der ellips bijna eene mijl lang en omstreeks 500 +voet diep was, lag een ondiep meer, met een zeer kleinen krater in den +vorm van een eilandje in het midden. Het was dien dag brandend heet; +en daar het blauwe meer er zoo klaar uitzag, ijlde ik, verstikt van +het stof, de sintelige helling af, tastte gretig naar het water--doch +vond dit tot mijn groote spijt zoo zout als pekel. + +De rotsen op de kust wemelden van groote, drie tot vier voet lange, +zwarte hagedissen, terwijl op de heuvels nog eene leelijke, geelachtig +bruine soort algemeen voorkwam. Van deze laatste soort zagen wij +er vele: sommigen gingen ons traag uit den weg, anderen kropen in +hare holen. Straks zal ik de gewoonten dezer beide kruipende dieren +uitvoeriger beschrijven. Dit geheele noordelijke gedeelte van Albemarle +is ellendig dor. + +[8 October.] + +Wij kwamen aan het eiland James. Evenals het eiland Charles, ontleent +ook dit sedert lang zijn naam aan Engelsche koningen in de lijn der +Stuarts. Bynoe, de schrijver zelf en onze bedienden werden hier voor +eene week met levensmiddelen en eene tent achtergelaten, terwijl de +Beagle water ging halen. Wij vonden hier een troepje Spanjaarden, +die van het eiland Charles waren gezonden om visch te drogen en +schildpaddenvleesch te zouten. Ongeveer zes mijlen het land in, en op +eene hoogte van bijna 2000 voet was eene hut gebouwd, bewoond door +twee mannen, wier bezigheid bestond in het vangen van schildpadden, +terwijl de anderen aan de kust vischten. Ik bracht dezen lieden +tweemaal een bezoek, en sliep er een nacht. Evenals op de andere +eilanden, was het lagere deel met bijna bladerlooze struiken bedekt; +maar de boomen waren hier hooger, en vele ervan bereikten twee voet, +sommige zelfs twee voet negen inches in middellijn. De door de +wolken vochtig gehouden bovenstreek bezit eene groene en bloeiende +flora. Zoo vochtig was de grond, dat ik groote velden zag, bedekt met +een grof cypergras, waarin talrijke zeer kleine riethoenen leefden +en broedden. Gedurende ons verblijf in deze bovenstreek, leefden wij +geheel van schildpaddenvleesch. Het borstschild met het vleesch er +aan gebraden (zooals de Gauchos hun carne con cuero), smaakt zeer +goed, terwijl de jonge schildpadden eene uitmuntende soep leveren; +maar anders laat de smaak van het vleesch mij onverschillig. + +Op zekeren dag vergezelden wij een troepje Spanjaarden in hun +walvischvaartuig naar eene salina, of meer waaruit zout gehaald +wordt. Aan land gekomen, hadden wij eene zeer vermoeiende wandeling +over een jong hobbelig lavaveld, waarop zich een tufkrater verhief, +die bijna geheel door de lava omringd was en op welks bodem de salina +lag. Het water was slechts drie of vier inches diep, en dreef op eene +laag van fraai gekristalliseerd, wit zout. Daar het meer cirkelvormig +en omringd was met een krans van lichtgroene, sappige planten: +wijl verder de bijna loodrechte kraterwanden met bosch waren bedekt, +bood dit tafereel een schilderachtigen en verrassenden aanblik. Enkele +jaren geleden vermoordden de matrozen van een zeilschip hun kapitein op +deze stille plek; en nu vonden wij zijn schedel tusschen de struiken. + +In de week dat wij hier vertoefden, was de lucht meestal onbewolkt; +en ging de passaatwind een uur liggen, dan werd het drukkend heet. Op +twee dagen wees de thermometer in de tent eenige uren lang 93°, maar +in de open lucht, in wind en zon slechts 85°. Het zand was buitengewoon +heet; plaatsten wij den thermometer in wat bruinkleurig zand, dan rees +hij onmiddellijk tot 137°; en hoeveel hij nog meer gerezen zou zijn, +weet ik niet, want de verdeeling raakte niet verder. Het zwarte zand +voelde veel heeter aan, zoodat het wandelen daarover, zelfs met dikke +laarzen aan, hoogst onaangenaam was. + + + +De natuurlijke historie dezer eilanden is bij uitstek merkwaardig, +en verdient zeer de aandacht. De meeste organische voortbrengselen +zijn oorspronkelijke scheppingen, die nergens worden weêrgevonden; +toch vertoonen alle eene duidelijke verwantschap tot die van Amerika, +niettegenstaande zij door een open zeearm van 500 tot 600 mijlen +breedte van dat vasteland gescheiden zijn. De Archipel is een wereldje +op zichzelf, of liever een tot Amerika behoorende wachter, die enkele +verdwaalde kolonisten uit de hoofdplaneet Amerika opnam, en het +algemeene kenmerk verkreeg van hare inheemsche voortbrengselen. De +geringe grootte dezer eilanden in aanmerking genomen, staan wij nog +meer verbaasd over het aantal oorspronkelijke wezens in verband met +hunne beperkte ruimte; want hier, waar wij elke hoogte met een krater +gedekt zien, waar de grenzen van de meeste lavastroomen nog onduidelijk +zijn, dringt zich de meening aan ons op, dat in een geologisch jong +verleden de oceaan zich overal op deze plaatsen uitstrekte. Zoo +schijnen wij dan, in ruimte en tijd, eene schrede nader te komen +tot dat groote feit--het belangrijkste van alle mysteriën: de eerste +verschijning van nieuwe wezens op deze aarde. + +Onder de landzoogdieren is er slechts één, dat als inheemsch moet +worden beschouwd, namelijk eene soort muis (Mus Galapagoensis), die, +voor zoover ik kon nagaan, tot het eiland Chatham (het oostelijkste +van den archipel) beperkt is. Naar Waterhouse mij bericht, behoort zij +tot eene aan Amerika eigen afdeeling der muizenfamilie. Op het eiland +James leeft eene rat, die zoozeer van de gewone soort verschilt, dat +Waterhouse haar noemt en beschrijft; maar wijl zij tot de in de Oude +Wereld levende afdeeling der familie behoort, en het gemelde eiland +in de laatste 150 jaren herhaaldelijk door schepen is bezocht, kan ik +er nauwelijks aan twijfelen, dat deze rat slechts eene variëteit is, +voortgebracht door een nieuw en eigenaardig klimaat, door voedsel en +bodem, aan welker vereenigde invloeden zij heeft blootgestaan. Hoewel +niemand het recht heeft zonder stellige feiten natuurphilosophische +bespiegelingen te maken, moet men toch--zelfs ten aanzien van de muis +op het eiland Chatham--in 't oog houden, dat zij wellicht eene uit +Amerika hier ingevoerde soort is: welk vermoeden iets nader wordt +bevestigd door het feit, dat ik in een der minst bezochte gedeelten +van de Pampas eene levende inlandsche muis heb gezien onder het dak +van eene pas gebouwde hut. Men mag daaruit afleiden, dat deze niet +onwaarschijnlijk in een schip is meegekomen. Dergelijke feiten zijn +door Dr. Richardson in Noord-Amerika waargenomen. [312] + +Van de landvogels verzamelde ik 26 soorten, die aan dezen archipel +eigen zijn, en nergens anders gevonden worden--behalve een +leeuwerikachtige vink uit Noord-Amerika (Dolichonyx oryzivorus), +die op het vasteland aldaar tot 54° breedte voorkomt, en meestal +moerassen bewoont. [313] De 25 andere vogels zijn: Ten eerste, een +havik, die in lichaamsbouw merkwaardig het midden houdt tusschen +een buizerd en de Amerikaansche groep der aasetende Polybori, met +welke laatste vogels hij in elke gewoonte en zelfs in stemgeluid +zeer na overeenkomt. Ten tweede, twee uilen, vertegenwoordigende +de kortoorige en witte sluieruilen (Strix flammea) van Europa. Ten +derde, een winterkoninkje, drie tyran-vliegenvangers (waaronder twee +soorten Pyrocephalus, welke sommige vogelkundigen, òf beide òf een +van beide slechts als variëteiten beschouwen), en eene duif. Al deze +vijf komen overeen met Amerikaansche soorten, maar onderscheiden zich +er toch van. Ten vierde, eene zwaluw, die, ofschoon van de (Procne) +purpurea uit Noord- en Zuid-Amerika alleen hierin verschillend, +dat hij kleiner, schraler en iets donkerder van kleur is, door +Gould als eene andere species beschouwd wordt. Ten vijfde, drie +soorten van spotlijsters: een type, dat in hooge mate aan Amerika +eigen is. De overige landvogels--uitmakende dertien soorten, die +Gould in vier ondergroepen heeft verdeeld--bestaan in eene zeer +eigenaardige groep vinken, die in den vorm hunner snavels, korte +staarten, lichaamsbouw en gevederte aan elkander verwant zijn. Al +deze soorten zijn aan dezen archipel eigen; en hetzelfde geldt voor +de geheele groep, behalve ééne soort uit de onderfamilie Cactornis, +die onlangs van het eiland Bow in den Tuamotu- of Lagen Archipel is +meêgebracht. De twee soorten Cactornis of Cactusvogel kan men dikwijls +om de bloemen der groote cactusboomen zien vliegen; maar alle andere +soorten van deze groep vinken grazen, troepswijze vermengd, op den +drogen en onvruchtbaren grond der lagere gedeelten. Bij allen, of +althans bij het meerendeel zijn de mannetjes gitzwart, terwijl de +wijfjes misschien op ééne of twee uitzonderingen na bruin zijn. Het +zonderlingste feit is wel de regelmatige grootte-opvolging van de +bekken der verschillende soorten Geospiza: te beginnen met een zoo +groot als de bek van een kersebijter [314] tot dien van een beukvink, +[315] en (indien Gould gelijk heeft door zijne onderfamilie Certhidea +in de hoofdgroep op te nemen) zelfs tot dien van een zangvogel. Den +grootsten bek bij het geslacht Geospiza zien wij in Fig. 1, en den +kleinsten in Fig. 3; maar in plaats dat er slechts ééne tusschensoort +is met een bek zoo groot als in Fig. 2, zijn er niet minder dan +zes, wier bekken eene onmerkbare grootte-opvolging tusschen de in +Fig. 1 en 3 afgebeelden vertoonen. Den bek van de onderfamilie der +Certhidea zien wij in Fig. 4. Die van Cactornis gelijkt eenigszins +op een spreeuwenbek, en de bek der vierde ondergroep (Camarhynchus) +heeft wat van den papegaaivorm weg. Die verschillende overgangen +in bouw bij eene zoo kleine, nauw verwante vogelgroep, zouden ons +werkelijk in den waan kunnen brengen, dat uit een oorspronkelijk +klein aantal vogels ééne soort was uitgenomen en voor verschillende +doeleinden gewijzigd. Evenzoo zou men zich kunnen voorstellen, +dat hier oorspronkelijk een buizerd was ingevoerd, om de taak der +aasetende Polybori van het Amerikaansche vasteland te verrichten. + +Van de steltloopers (Grallae) en watervogels kon ik slechts elf soorten +verzamelen, en daaronder zijn niet meer dan drie nieuwe, met inbegrip +van een wachtelkoning (Crex), die tot de vochtige toppen der eilanden +beperkt is. De zwervende leefwijze der zeemeeuwen in aanmerking +genomen, verwonderde het mij op deze eilanden eene species aan te +treffen, die, ofschoon verwant aan eene uit de zuidelijke gedeelten +van Zuid-Amerika, toch een bijzonder type vormt. Vergelijkt men de +veel grootere eigenaardigheid der landvogels--namelijk, dat 25 van de +26 nieuwe soorten of althans nieuwe rassen zijn--bij de steltloopers +en zwemvogels (Natatorii), dan is zulks in overeenstemming met de +grootere verspreiding dezer laatste families over alle deelen der +wereld. Later zullen wij deze wet: dat de waterorganismen (hetzij zee- +of zoetwatervormen) op een gegeven punt van den aardbol minder typisch +zijn dan de landorganismen derzelfde klassen, treffend bevestigd +zien bij de schelpdieren en in mindere mate bij de insecten van +dezen archipel. + +Twee van de steltloopers zijn iets kleiner dan dezelfde species, +die van elders zijn ingevoerd; ook de zwaluw is kleiner, hoewel het +twijfelachtig is of deze al dan niet van haar analogon verschilt. De +twee uilen, de twee tyran-vliegenvangers (Pyrocephalus), en de duif +zijn eveneens kleiner dan de overeenkomstige maar afwijkende soorten, +waaraan zij het naast verwant zijn; daarentegen is de zeemeeuw +iets grooter. De twee uilen, de zwaluw, al de drie spotlijsters, +de duif in hare nevenkleuren (hoewel niet in haar geheele pluimage), +de Totanus en de zeemeeuw, zijn evenzoo donkerder gekleurd dan hunne +overeenkomstige species, en--wat in 't bijzonder de spotlijsters en +den Totanus betreft--donkerder dan elke andere species der beide +geslachten. Behalve een winterkoninkje (Troglódytes) met fraai +gele borst, en een tyran-vliegenvanger met scharlakenroode kuif en +borst, zijn geen van de vogels schitterend gekleurd, zooals men in +een equatoriaal gewest had mogen verwachten. Men zou dus allicht +vermoeden, dat dezelfde oorzaken, welke hier de nederzetters van +eene species kleiner maken, ook de meeste inheemsche soorten van den +Galápagos-archipel kleiner, en zeer dikwijls donkerder van kleur maken. + +Alle planten hebben een armzalig, onkruidachtig voorkomen, en +ik zag geen enkele schoone bloem. Ook de insecten zijn klein van +stuk en donker gekleurd, terwijl, naar Waterhouse mij bericht, hun +uiterlijk in 't algemeen niets bezit, wat hem deed denken dat zij +uit de evenaars-zone afkomstig waren. [316] De vogels, planten en +insecten dragen een woestijnachtig karakter, en zijn niet schitterender +gekleurd dan die van Zuid-Patagonië. Wij mogen dus daaruit afleiden, +dat het gewone bonte koloriet der tusschenkeerkrings-organismen +niet in verband staat met de warmte of het licht dezer streken, +maar met eene andere oorzaak--wellicht deze, dat in 't algemeen de +levensvoorwaarden gunstig zijn. + + + +Wij zullen nu overgaan tot de klasse der kruipende dieren, welke +aan de fauna dezer eilanden het treffendste kenmerk verleent. De +soorten zijn niet talrijk, maar het getal individuën van elke soort is +buitengewoon groot. Men vindt er: eene kleine hagedis, die tot eene +Zuidamerikaansche familie behoort; twee soorten (en waarschijnlijk +meer) Amblyrhynchus--eene familie, die tot de Galápagos-Eilanden +beperkt is; en talrijke individuën van eene slang, die, zooals Bibron +mij bericht, dezelfde is als Psammophis Teminckii uit Chili. [317] Van +zeeschildpadden (Cheloniidae) zijn er, geloof ik, meer dan ééne soort; +en straks zullen wij zien, dat er twee of drie soorten of rassen van +landschildpadden (Chersidae) zijn. Dat er geen padden (Bufonidae) en +kikvorschen (Ranidae) waren, verwonderde mij, aangezien de gematigde +temperatuur en de vochtige bovenbosschen zoozeer voor hen geschikt +schenen. Ik herinnerde mij de opmerking, door Bory St.-Vincent gedaan, +nl. dat er op geen der vulkanische eilanden in de oceanen een individu +dezer onderorde (Phaneroglossa) gevonden wordt. [318] Voor zoover ik +in verschillende werken kon nagaan, schijnt dit voor den geheelen +Stillen Oceaan te gelden, en zelfs voor de groote eilanden van den +Sandwich-Archipel. Mauritius vormt schijnbaar eene uitzondering, +want ik vond er de Rana Mascariensis in overvloed. Volgens zeggen +bewoont deze kikvorsch thans de Sechellen, Madagascar en Bourbon; +daarentegen verklaart Du Bois in zijn "Voyage" in het jaar 1669, dat +er op Bourbon geen kruipende dieren waren, uitgezonderd schildpadden; +en de Officier du Roi verzekert, dat er vóór 1768 vergeefsche pogingen +zijn gedaan, om kikvorschen op Mauritius in te voeren, vermoedelijk +om als voedsel te dienen; zoodat wel betwijfeld mag worden of deze +kikvorsch een oorspronkelijke bewoner van genoemde eilanden is. Het +ontbreken van de kikvorschen-familie op de eilanden der groote oceanen +is des te merkwaardiger, om de tegenstelling daarvan met de hagedissen +(Lacertidae), [319] die op de meeste kleinere eilanden wemelen. Zou dit +verschil niet hieraan zijn toe te schrijven, dat de door kalkschalen +beschermde eieren van hagedissen gemakkelijker door zout water vervoerd +konden worden, dan het slijmige broedsel van kikvorschen? + +Eerst zal ik de gewoonten van de schildpad beschrijven (Testudo nigra, +vroeger genoemd Indica), waarvan ik al dikwijls gesproken heb. Naar ik +geloof, worden deze dieren op alle eilanden van den archipel gevonden, +of stellig op de meeste, waar zij zich bij voorkeur in de hooge +vochtige gedeelten ophouden, maar ook in de lagere en droge streken +leven. Reeds heb ik door het cijfer, dat er op één dag gevangen +wordt, aangetoond hoe bijzonder talrijk zij moeten zijn. Sommige +bereiken eene reusachtige grootte. Lawson, Engelschman van geboorte en +onder-gouverneur der kolonie, vertelde ons, dat hij er verscheidene +gezien had, zoo groot, dat zes of acht man noodig waren om ze van +den grond te lichten, en dat sommige tweehonderd pond vleesch hadden +opgeleverd. De oude mannetjes zijn het grootst, terwijl de wijfjes maar +zelden die grootte bereiken. Het mannetje laat zich door de grootere +lengte van zijn staart gemakkelijk van het wijfje onderscheiden. De +schildpadden, die eilanden bewonen waar geen water is, of die zich in +de lagere en droge gedeelten der anderen ophouden, leven hoofdzakelijk +van de sappige cactus. Zij die de hoogere en vochtige streken bewonen, +eten de bladeren van verschillende boomen, eene zure en wrange soort +bes (guayavita genaamd), alsmede een lichtgroen vezelig mos (Usnera +plicata), dat in vlechten van de takken der boomen hangt. + +De schildpad houdt veel van water, dat zij in groote hoeveelheden +drinkt, en wentelt zich gaarne in de modder. Daar alleen de grootere +eilanden bronnen bezitten, en deze altijd op aanzienlijke hoogte in +de middengedeelten liggen, zijn de schildpadden die de lagere streken +bewonen, genoodzaakt een grooten weg af te leggen, wanneer zij dorst +hebben. Dientengevolge loopen breede en goed gebaande paden in alle +richtingen van de bronnen naar de zeekust; en door deze te volgen, +ontdekten de Spanjaarden het eerst de plaatsen waar water te vinden +was. Toen ik op het eiland Chatham landde, kon ik maar niet begrijpen, +welk dier zulke stelselmatige en goed gekozen paden had aangelegd. Het +was een merkwaardig schouwspel deze kolossale dieren zich in twee +groepen bij de bronnen te zien verdringen: de eene groep met gestrekte +halzen gretig voorwaarts dringend, terwijl de andere, na haar bekomst +te hebben gedronken, terugkeerde. Als de schildpad aan de bron komt, +steekt zij, zonder zich om de toeschouwers te bekommeren, haar kop +tot over de oogen in het water, en zwelgt gretig mondenvol--ongeveer +tien in de minuut. De bewoners zeggen, dat elk dier drie of vier +dagen in de nabijheid van het water blijft, en dan naar het lagere +gedeelte terugkeert; maar hunne opgaven betreffende het aantal dezer +bezoeken loopen zeer uiteen. Waarschijnlijk regelt het dier die naar +den aard van het verbruikte voedsel. Het is intusschen een feit, +dat schildpadden zelfs op deze eilanden kunnen leven, waar geen ander +water is, dan hetgeen er op enkele regenachtige dagen in het jaar valt. + +Naar ik meen, is het eene uitgemaakte zaak, dat de blaas van den +kikvorsen als reservoir dient van het vocht, dat het dier voor zijn +leven noodig heeft; dit schijnt ook met de schildpad het geval te +wezen. Eenigen tijd na een bezoek aan de bronnen is haar pisblaas +door vloeistof gezwollen, die, naar men zegt, langzamerhand in volume +afneemt, en minder zuiver wordt. Bewoners, die op hunne tochten in de +lagere streken door dorst overvallen worden, maken dikwijls van deze +omstandigheid gebruik, en drinken den inhoud der blaas, wanneer zij +vol is. Ik zag een doode schildpad, bij wie de vloeistof volkomen +helder, en alleen wat bitter van smaak was. Maar altijd drinken de +bewoners eerst het water uit het pericardium, [320] dat als best +wordt beschreven. + +Als de schildpadden zich met opzet naar een zeker punt begeven, +trekken zij dag en nacht, en bereiken het doel harer reis veel vroeger, +dan men zou verwachten. Door vooraf gemerkte dieren in het oog te +houden, zijn de bewoners tot de ontdekking gekomen, dat zij in twee +of drie dagen een afstand van omtrent acht mijlen afleggen. Ik sloeg +eene groote schildpad gade, die elke tien minuten 60 yards aflegde: +dat is 360 yards [321] in het uur, of vier mijlen daags--na aftrek +van een korten poos om onderweg te eten. Gedurende den broeitijd, +als het mannetje en wijfje bij elkander zijn, laat het mannetje een +schor gebrul of geloei hooren, dat, naar men zegt, meer dan honderd +yards ver gehoord kan worden. Het wijfje verheft nooit hare stem, en +het mannetje alléén in deze tijden; men weet dus, bij het hooren van +dit geluid, dat beiden te zamen zijn. Tijdens ons bezoek (October) +waren zij aan het eieren leggen. Is de grond zandig, dan legt het +wijfje de eieren bij elkander, en bedekt hen met zand; maar is de grond +steenachtig, dan laat zij hen zonder onderscheid vallen in elk gat, +dat zij ontmoet. Bynoe vond er zeven in eene spleet. Het ei is wit en +bolvormig; ik mat er een van 7 3/8 inches in omtrek--derhalve grooter +dan een kippenei. Nauwelijks zijn de jonge schildpadden uitgebroed, +of zij worden in menigte eene prooi van den aasetenden buizerd. De +ouden schijnen meestal ten gevolge van ongelukken te sterven, +bijv. door het vallen in een afgrond; althans, verscheidene bewoners +verzekerden mij, dat zij nooit eene doode schildpad gezien hadden, +die niet op noodlottige wijze gestorven was. + +De bewoners gelooven, dat deze dieren stokdoof zijn; en werkelijk +hooren zij niet, dat iemand dicht achter hen loopt. Telkens +wanneer ik een van deze groote monsters op hare rustige wandeling +inhaalde, vermaakte het mij ze, op het oogenblik dat ik voorbijging, +plotseling kop en pooten te zien intrekken, en onder het uiten van +een scherp gesis met een zwaren plof als dood op den grond te zien +vallen. Dikwijls ging ik op haren rug zitten, en gaf haar dan een +paar tikken op het achterdeel van het schild--waarna zij opstonden en +voortwandelden. Het kostte mij echter veel moeite mijn evenwicht te +bewaren. Het vleesch van dit dier wordt veel gegeten, zoowel versch +als gezouten; en uit het vet wordt eene klare olie bereid. Als eene +schildpad gevangen is, geeft men haar eene insnijding in de huid nabij +den staart, om zoo in het lichaam te zien, of er eene dikke vetlaag +onder het rugschild ligt. Is dit niet het geval, dan laat men het +dier los, dat, zoo beweert men, spoedig van deze zonderlinge operatie +geneest. Om zich van de schildpadden meester te maken, is het niet +genoeg, dat men ze ondersteboven keert, zooals men de zeeschildpadden +doet; want dikwijls gelukt het haar weer op de pooten te komen. + +Er kan weinig twijfel bestaan, of deze schildpad is eene +oorspronkelijke bewoonster van de Galápagos-Eilanden, want men vindt +haar op alle, of bijna alle eilanden, zelfs op eenige van de kleinere, +waar geen water is; en dit had moeilijk het geval kunnen zijn in een +zoo weinig bezochten archipel, indien zij eene ingevoerde species +was. Bovendien vonden de oude boekaniers deze schildpad zelfs in nog +grooter aantal dan nu; terwijl ook Wood en Rogers in 1708 vermeldden, +dat de Spanjaarden geloofden, dat zij op geen andere plek in dit +werelddeel gevonden werd. Tegenwoordig is zij veel verspreid, +maar het is de vraag of zij ook op andere plaatsen oorspronkelijk +is. De beenderen van eene schildpad, welke op Mauritius nevens die +van den uitgestorven Dodo gevonden zijn, heeft men algemeen voor +overblijfselen van deze schildpad gehouden. Indien dit juist was, +zou zij daar stellig van den aanvang af geleefd hebben; maar Bibron +meldt mij, dat zij volgens zijne meening eene andere species was, +gelijk met de thans op dit eiland levende zeker het geval is. + +Van den Amblyrhynchus--een merkwaardig geslacht hagedissen, dat +zich tot dezen archipel bepaalt--bestaan twee soorten, die, wat den +algemeenen vorm betreft, op elkander gelijken: de eene is eene land-, +en de andere eene waterspecies. Van laatstgenoemde soort, A. cristatus, +zijn de kenmerken het eerst in 't licht gesteld door Bell, die uit den +korten, breeden kop en sterke, even lange klauwen terecht opmaakte, +dat hare leefwijze zeer eigenaardig moest zijn, en verschillend van +die harer naaste verwante, de Iguana of kamhagedis. [322] Zij komt op +alle eilanden van den archipel bijzonder veel voor, leeft uitsluitend +op de rotsachtige zeekusten, en wordt nooit verder op het strand +gevonden, dan tien yards: althans ik heb het nooit gezien. Het is +een schepsel met een afzichtelijk voorkomen, vuil zwart van kleur, +dom, en traag in zijne bewegingen. De gewone lengte van een volwassen +individu bedraagt één yard; maar sommige zijn zelfs vier voet lang, +terwijl opgemerkt zij, dat die op het eiland Albemarle grooter +schijnen te worden dan elders. Een groote Amblyrhynchus woog twintig +pond. Hunne staarten zijn zijdelings afgeplat, en al de vier pooten +gedeeltelijk van zwemvliezen voorzien. Soms ziet men hen op honderd +yards afstand van het strand rondzwemmen; en kapitein Collnett zegt +in zijne reisbeschrijving, dat zij "in scholen naar zee gaan om +te visschen, zich op de rotsen in de zon koesteren, en alligators +in 't klein genoemd zouden kunnen worden." Vermoedelijk leven zij +echter niet van visch. In het water zijnde, zwemt deze hagedis zeer +gemakkelijk en vlug door eene slangvormige beweging van het lichaam +en den afgeplatten staart, terwijl de pooten onbeweeglijk en aan +weerszijden dicht naar het lijf zijn opgetrokken. Een matroos aan boord +had een zwaar gewicht aan het lichaam van een Amblyrhynchus bevestigd, +en daarna het dier in zee geworpen, denkende het op die wijs te dooden; +maar toen hij een uur later het touw ophaalde, roerde het dier zich nog +lustig. Zijne ledematen en sterke klauwen zijn voortreffelijk geschikt +om over de hobbelige en gespleten lavakorst te klauteren, die overal +de kust bedekt. Zoo kan men dikwijls een troep van zes of zeven dezer +afzichtelijke kruipende dieren enkele voeten boven de branding op de +zwarte rotsen zien liggen, waar zij zich in de zon koesteren. + +Van verscheidenen opende ik de maag, en vond deze sterk gezwollen +door inliggende stukjes zeewier (Ulvae)--een dunbladerig wijdvertakt +gewas van eene lichtgroene of donkerroode kleur. [323] Ik herinner +mij niet dit zeewier in noemenswaardige hoeveelheid op de vloedrotsen +te hebben gezien, en heb reden te gelooven, dat het op den bodem der +zee groeit, op eenigen afstand van de kust. Is dit het geval, dan +verklaart het zich, waarom deze dieren nu en dan naar zee gaan. De +maag bevatte niets dan zeewier. Wel vond Bynoe er een stuk van eene +krab in; maar deze kon er toevallig in zijn gekomen, op dezelfde +manier als ik in den buik van eene schildpad eene rups tusschen eenig +groen heb zien liggen. Evenals bij andere plantenetende dieren, +waren de ingewanden ruim. De aard van het voedsel dezer hagedis, +zoowel als de bouw van haren staart en voeten, en het feit, dat men +haar vrijwillig naar zee heeft zien zwemmen, bewijzen afdoende hare +leefwijze van waterdier; toch openbaart zich hier eene zonderlinge +tegenstrijdigheid, namelijk, dat zij niet in het water zal gaan, +als men haar plaagt of schrik aanjaagt. Zoo kan men ze gemakkelijk +naar een punt boven zee drijven, waar zij zich eerder bij den staart +zullen laten grijpen, dan in het water springen. Van bijten schijnen +zij volstrekt geen begrip te hebben; maar worden zij veel geplaagd, +dan spuiten zij uit elk neusgat een druppel vloeistof. Ik wierp er +eene verscheidene malen zoover ik kon in een diepen plas, die door het +getij was achtergelaten; maar telkens keerde zij linea recta terug +naar de plek waar ik stond. Zij zwom zeer sierlijk en vlug bij den +bodem van den plas, en krabbelde nu en dan met hare voeten over den +hobbeligen grond. Als zij bijna den kant bereikt had, maar nog onder +water was, poogde zij zich in de boschjes zeewier te verbergen, of +liep eene spleet binnen; en nauwelijks achtte zij het gevaar voorbij, +of zij kroop over de droge rotsen naar buiten, en maakte zich zoo snel +mogelijk uit de voeten. Dikwijls ving ik deze zelfde door haar naar +een punt te drijven, waar dan niets haar kon bewegen in het water +te gaan, ondanks hare volkomen bedrevenheid in duiken en zwemmen; +en telkens als ik haar daarin wierp, keerde zij op de genoemde wijze +terug. Wellicht laat dit eigenaardige staaltje van oogenschijnlijke +domheid zich verklaren door het feit, dat dit dier geen enkelen +vijand op het strand heeft, terwijl het in zee menigmaal een prooi +wordt van de talrijke haaien. Gedreven door een diep geworteld en +erfelijk instinct, dat het strand zijn veiligheidsoord is bij wat er +ook gebeure, zoekt het dan waarschijnlijk hier zijne toevlucht. + +Tijdens een bezoek (in October) zag ik zeer weinig kleine individuën +van deze species, en ik geloof geen enkel, dat jonger was dan een +jaar. Daar het mij hierom waarschijnlijk voorkwam, dat de broeitijd +toen nog niet begonnen was, vroeg ik aan verscheidene bewoners, of zij +wisten wanneer de hagedis hare eieren legde, en kreeg ten antwoord +dat zij van hare voortplanting niets wisten, ofschoon de eieren van +de landspecies hun wel bekend waren. Neemt men in aanmerking, dat +deze species zoo algemeen is, dan is dit feit niet weinig merkwaardig. + +Wij gaan nu over tot de landspecies (Amblyrhynchus Demarlii), +met ronden staart en teenen zonder zwemvliezen. In plaats dat +deze hagedis, evenals de andere, op alle eilanden gevonden wordt, +bepaalt zij zich tot het middengedeelte van den archipel, en wel tot +de eilanden Albemarle, James, Barrington en Indefatigable. Zuidelijk, +op de eilanden Charles, Hood en Chatham, alsmede noordelijk op Tower, +Bindloes en Abingdon zag ik er nooit eene, en hoorde er ook niet +van. Het schijnt dat zij in het midden van den archipel ontstaan is, +en zich van daar slechts tot op zekeren afstand verspreidde. Eenige +dezer hagedissen bewonen de hooge en vochtige gedeelten der eilanden, +maar veel talrijker zijn zij in de lagere en dordere districten bij +de kust. Ik kan geen overtuigender bewijs van hare talrijkheid geven, +dan door te zeggen, dat wij bij onze komst op het eiland James voor +het opslaan van onze eenige tent eene poos lang geen plek konden +vinden, die niet met hare holen ondermijnd was. Evenals hare zusters, +de zeehagedissen, zijn zij leelijke dieren, oranjegeel op de buikzijde +en bruinachtig rood op den rug. Door haren stompen gelaatshoek hebben +zij een bijzonder dom uiterlijk. Misschien zijn zij in 't algemeen +iets kleiner dan de andere species: toch wogen velen van haar nog +tusschen tien en vijftien pond. In hare bewegingen zijn zij traag en +half verstijfd. Zoo men ze niet plaagt, kruipen zij langzaam rond, +terwijl staart en buik over den grond slepen. Dikwijls staan zij een +of twee minuten te sluimeren, met de oogen dicht en de achterpooten +op den verschroeiden grond gestrekt. + +Zij wonen in holen, die zij somtijds tusschen stukken lava graven, +doch meer algemeen op vlakke schollen van de zachte, zandsteenachtige +tuf. De holen schijnen niet zeer diep te wezen, en dringen onder +een kleinen hoek in den grond, zoodat tot groot verdriet van den +vermoeiden wandelaar, die over deze hagedissengangen loopt, de grond +telkens onder zijne voeten wegzakt. Als het dier zijn hol maakt, werkt +het beurtelings met beide kanten van zijn lichaam. De eene voorpoot +graaft eene korte poos den grond uit, en werpt het graafsel naar den +achterpoot, die gereed staat het buiten de opening van het hol te +brengen. Is die kant van het lichaam vermoeid, dan neemt de andere het +werk over, en zoo vervolgens. Ik sloeg er langen tijd een gade, totdat +haar lichaam half begraven was, trad toen nader en trok haar bij den +staart. Dit scheen haar zeer te verwonderen, want spoedig kroop zij +naar buiten om te zien wat er aan de hand was, en keek mij strak in +het gezicht, als wilde zij zeggen: "Waarom trekt ge aan mijn staart?" + +Zij zoeken bij dag haar voedsel, en verwijderen zich niet ver +van hare holen. Worden zij opgeschrikt, dan snellen zij er in de +plompste houding heen. Behalve wanneer zij eene hoogte afloopen, +kunnen zij zich niet zeer vlug bewegen, wat een gevolg schijnt van den +zijwaartschen stand harer pooten. Vreesachtig zijn zij in 't geheel +niet; als zij iemand opmerkzaam gadeslaan, krullen zij haren staart, +richten zich op de voorpooten omhoog, en trachten door eene snelle, +verticale, knikkende beweging met het hoofd eene dreigende houding +aan te nemen. Maar in werkelijkheid zijn zij niet gevaarlijk; men +behoeft slechts even op den grond te stampen, en hare staarten gaan +omlaag, terwijl zij zoo snel zij kunnen wegschuifelen. Dikwijls heb +ik kleine vliegenetende hagedissen op volkomen dezelfde manier met +het hoofd zien knikken, als zij het een of ander gadesloegen; maar om +welke reden, weet ik volstrekt niet. Als men dezen Amblyrhynchus met +een stok tegenhoudt en plaagt, zal hij er woedend in bijten; maar ik +greep er velen bij den staart, zonder dat zij mij ooit trachten te +bijten. Worden er twee op den grond bij elkander gezet, dan zullen +zij aan 't vechten gaan en elkander tot bloedens toe bijten. + +De individuën, die de lagere streken bewonen--en deze zijn het +talrijkst--kunnen het geheele jaar door bijna geen druppel water +bekomen; zij eten echter veel van de sappige cactus, waarvan de +wind nu en dan takken afbreekt. Dikwijls wierp ik een groepje van +twee of drie een stuk toe; en het was vermakelijk te zien, hoe +gretig zij dit met den bek poogden te grijpen en er mee wegliepen, +evenals hongerige honden met een been. Zij eten zeer voorzichtig, +maar kauwen haar voedsel niet. Zelfs vogeltjes weten hoe onschadelijk +deze schepsels zijn. Eens zag ik een diksnaveligen vink pikken aan het +eene einde van een stuk cactus (waarin alle dieren van het laagland +veel smaak vinden), terwijl eene hagedis van het andere einde at; +en daarna huppelde het vogeltje met de grootste onverschilligheid +over den rug van het reptiel. + +Bij velen opende ik de maag, en vond die gevuld met plantvezels +en bladen van verschillende boomen, vooral van eene acacia. In de +bovenstreek leven zij hoofdzakelijk van de zure en wrange bessen der +guayavita; en onder dezen boom heb ik den Amblyrhynchus Demarlii met +de groote schildpadden zien eten. Om de bladeren van de acacia meester +te worden, krabbelen zij tegen de lage, weinig ontwikkelde boomen op; +en zoo ziet men niet zelden een paar van deze dieren, verscheidene +voeten boven den grond op een tak gezeten, rustig knabbelen. Gekookt, +geven deze hagedissen een wit vleesch, dat voor lieden wier magen +vrij van alle vooroordeelen zijn, een gezocht voedsel is. Humboldt +heeft opgemerkt, dat alle hagedissen in het tusschenkeerkringsgebied +van Zuid-Amerika, die droge streken bewonen, voor smakelijke gerechten +worden gehouden. De inwoners vertellen, dat de in de hoogere, vochtige +streken levende hagedissen water drinken, maar dat de anderen daarvoor +niet uit het onvruchtbare laagland naar boven trekken, zooals de +schildpadden. Tijdens ons bezoek hadden de wijfjes talrijke, groote, +langwerpige eieren in het lichaam, die zij in hare holen leggen, +en door de inwoners als voedsel worden gezocht. + +Zooals ik reeds gezegd heb, komen deze twee soorten Amblyrhynchus +in algemeenen lichaamsbouw en in vele gewoonten met elkander +overeen. Geen van beiden heeft die snelle beweging, zoo kenmerkend voor +de geslachten Lacerta en Iguana. Beiden zijn plantenetende dieren, +hoewel de soorten planten waarvan zij leven zeer verschillen. Bell +heeft het geslacht dezen naam gegeven om zijn stompen snuit; [324] +en werkelijk kan de vorm van den bek bijna met dien van de schildpad +worden vergeleken. De onderstelling ligt voor de hand, dat dit eene +aanpassing is aan hare zucht of drang om planten te eten. Dat men +een geslacht met zulke juiste kenmerken, waarvan zoowel eene zee- +als eene landspecies bestaat, tot zulk een klein gedeelte der wereld +beperkt ziet, is een zeer gewichtig feit. De waterspecies is op verre +na de belangrijkste, omdat zij de eenige levende hagedis is, die +van plantaardige zeevoortbrengselen leeft. Zooals ik in den beginne +opmerkte, zijn deze eilanden niet zoozeer merkwaardig om het aantal +soorten van kruipende dieren, als om dat der individuën. Denken +wij aan de goed gebaande, door de groote schildpadden aangelegde +paden; aan de menigte zeeschildpadden; aan de onderaardsche gangen +van den A. Demarlii, en de op de kustrotsen van elk eiland zich +koesterende groepen van den A. cristatus, dan moeten wij erkennen, +dat de plantenetende zoogdieren in geen enkel deel der wereld zoo +buitengewoon talrijk door de klasse der kruipende dieren vervangen +zijn, als in dezen archipel. Bij het hooren van dit feit, zal de +geoloog in gedachten waarschijnlijk teruggaan tot het Secundaire of +Mesozoïsche Tijdvak der Aardgeschiedenis, toen deels plantenetende, +deels vleeschetende hagedissen, die in grootte alleen met onze levende +walvisschen vergeleken konden worden--krioelden op het land zoowel als +in de zee. Het verdient daarom wel zijne aandacht, dat deze archipel, +in plaats van een vochtig klimaat en een weligen plantengroei te +bezitten, niet anders dan als uiterst dor kan worden beschouwd, +en voor een equatoriaal gewest een bijzonder gematigd klimaat bezit. + +Tot besluit van de zoölogie dezer eilanden, vermeld ik, dat alle +vijftien hier door mij verzamelde zeevisschen nieuwe soorten zijn, +behoorende tot twaalf geslachten, die alle zeer verspreid zijn, met +uitzondering van Prionotus, waarvan de vier voorheen bekende soorten +aan den oostkant van Amerika leven. Van landschelpdieren verzamelde ik +zestien soorten (en twee bepaalde variëteiten), die, behalve een op +Tahiti gevonden Helix, alle aan dezen archipel eigen zijn; een enkel +zoetwaterschelpdier (Paludina) dat ik hier vond, komt ook op Tahiti +en Van Diemensland voor. Vóór onze reis verzamelde Mr. Cuming hier +negentig soorten zeeschelpdieren, onder welk cijfer niet begrepen zijn +verscheidene, nog niet nader onderzochte soorten van Trochus, Turbo, +Monodonta en Nassa. Hij is zoo vriendelijk geweest mij de volgende +gewichtige uitkomsten mede te deelen. Van de negentig schelpdieren +zijn niet minder dan zeven en veertig elders onbekend--een verrassend +feit, zoo men in aanmerking neemt, hoe ver zeeschelpdieren in den +regel verspreid zijn. Van de 43 in andere deelen der wereld gevonden +soorten bewonen 25 de westkust van Amerika, en daaronder laten zich +acht als variëteiten onderscheiden; de overige 18 (waaronder ééne +variëteit) werden door Cuming in den Lagen Archipel, en sommige ook +op de Philippijnen gevonden. Dit feit: dat schelpdieren van eilanden +midden in den Stillen Oceaan hier voorkomen, verdient opmerking, +aangezien geen enkel zeeschelpdier, naar men weet, gemeen is aan de +eilanden van dien Oceaan en de westkust van Amerika. Het zeeoppervlak, +dat zich van noord tot zuid langs de westkust uitstrekt, scheidt +twee geheel verschillende gebieden van schelpdieren; maar op de +Galápagos-Eilanden vinden wij een centrum, waar vele nieuwe vormen +geschapen zijn, en waarheen deze twee groote schelpdieren-gebieden vele +nederzetters hebben uitgezonden. Ook heeft het Amerikaansche gebied +hier soorten vertegenwoordigd; want er is eene Galápagische soort +van het geslacht Monoceros, dat alleen op de westkust van Amerika +wordt gevonden; ook zijn er Galápagische soorten van de geslachten +Fissurella en Cancellaria, die op de westkust inheemsch zijn, maar +(zooals Cuming mij berichtte) niet op de eilanden midden in den Oceaan +gevonden worden. Aan den anderen kant zijn er Galápagische soorten +van de geslachten Oniscia en Stylifer, die voorkomen in West-Indië +en in de Chineesche en Indische Zeeën, maar noch op de westkust van +Amerika, noch midden in den Stillen Oceaan gevonden worden. Ik wil +hieraan toevoegen, dat Cuming en Hinds na vergelijking van omstreeks +2000 schelpdieren van de oost- en westkusten van Amerika, slechts één +schelpdier vonden, dat aan beide kusten gemeen was, nl. Purpura patula, +die zoowel West-Indië, als de kust van Panama en de Galápagos-Eilanden +bewoont. Wij hebben dus in dit deel van de wereld drie groote gebieden +van zeeschelpdieren, die, ofschoon bijzonder dicht bij elkander gelegen +(slechts gescheiden door lange noord- en zuidwaarts loopende land- +of zee-oppervlakken), onderling geheel verschillen. + +Ik gaf mij veel moeite om de insecten te verzamelen; maar nooit zag +ik een land, Vuurland uitgezonderd, zoo arm op dit gebied, als deze +archipel. Zelfs in de vochtige bovenstreek vond ik er zeer weinige; en +deze waren--met uitzondering van enkele kleine Diptera en Hymenoptera +[325] van zeer alledaagsche vormen. Zooals ik reeds opmerkte, +zijn de insecten voor een tropisch gewest van te geringe grootte +en ook te donker van kleur. Van kevers verzamelde ik 25 soorten +(niet medegerekend een Dermestes en Corynetes, die door schepen +overal worden ingevoerd); hiervan behooren twee tot de Harpalidae, +twee tot de Hydrophilidae, negen tot drie families van Heteromera, +terwijl de twaalf overige tot even zooveel verschillende families +behooren. Dit verschijnsel, nl., dat insecten (en ik kan er bijvoegen, +planten) in streken waar zij schaarsch zijn tot vele verschillende +families behooren, is, geloof ik, zeer algemeen. Waterhouse, die +eene beschrijving van de insecten in dezen archipel in 't licht heeft +gegeven, [326] en aan wien ik de bovenstaande bijzonderheden te danken +heb, meldt mij, dat er verscheidene nieuwe geslachten zijn, en dat +van de niet nieuwe één of twee in Amerika, de overige echter over de +geheele wereld verspreid zijn. Met uitzondering van een houtetenden +Apate, en één of waarschijnlijk twee waterkevers van het Amerikaansche +vasteland, schijnen alle soorten nieuw te wezen. + +De flora van dezen Archipel is al even belangwekkend als zijne +fauna. Binnenkort zal Dr. J. Hooker in de "Linnaean Transactions" een +volledig verslag van de flora doen verschijnen, en het is aan hem, dat +ik de volgende bijzonderheden verschuldigd ben. Voor zoover tot nu toe +bekend is, zijn er 185 soorten phanerogamische, en 40 kryptogamische +planten, te zamen uitmakende 225 soorten, waarvan ik zoo gelukkig was +193 soorten thuis te brengen. Onder de phanerogamische soorten zijn +100 nieuwe, die waarschijnlijk tot dezen archipel beperkt zijn. Hooker +meent dat onder de planten, niet tot deze 100 behoorende, minstens tien +ingevoerde species zijn; en deze zijn gevonden op het eiland Charles +in de nabijheid van den bebouwden grond. Het komt mij verwonderlijk +voor, dat er niet meer Amerikaansche species langs natuurlijken weg +zijn ingevoerd, in aanmerking genomen, dat de afstand tot het vasteland +slechts 500 tot 600 mijlen bedraagt, en er (volgens Collnet op blz. 58 +van zijn "Voyage") dikwijls drijfhout, bamboes, riet en de noten +van een palmboom naar de zuidoostelijke stranden worden gespoeld. De +verhouding van 100 nieuwe op de 185 soorten phanerogamische planten +(of 175, zoo men het ingevoerde onkruid niet medetelt), is, volgens +mijn idee, voldoende om den Galápagos-Archipel tot een afzonderlijk +botanisch district te maken, hoewel deze flora lang zoo eigenaardig +niet is als die van St.-Helena, of, naar Dr. Hooker mij bericht, +als die van Juan Fernandez. De eigenaardigheid der Galápagische +flora blijkt het best bij sommige families; zoo zijn er 21 soorten +Compositae, waarvan 20 eigen zijn aan dezen archipel, en die behooren +tot 12 geslachten, van welke niet minder dan tien tot deze eilanden +beperkt blijven! Hooker meldt mij, dat de flora een onmiskenbaar +Westamerikaansch type bezit; ook kan hij er geen verband in ontdekken +met de flora van den Stillen Oceaan. Deze gevolgtrekking, gevoegd bij +hetgeen omtrent de fauna gezegd is, leidt tot het volgende besluit: +indien wij uitzonderen de 18 zeeschelpdieren, het eene zoetwater-, +en een landschelpdier, die blijkbaar als kolonisten uit de eilanden +midden in den Stillen Oceaan hierheen zijn gekomen: eindelijk de +eene species van de ondergroep Cactornis, die van het eiland Bow in +den Lagen Archipel is ingevoerd en tot de Galápagische groep vinken +behoort, dan zien wij, dat deze archipel, ofschoon in den Stillen +Oceaan gelegen, in zoölogischen zoowel als in botanischen zin deel +uitmaakt van Amerika. + +Zoo dit kenmerk alleen was toe te schrijven aan immigranten uit +Amerika, zou er weinig merkwaardigs in steken; maar wat ons treft +is, dat eene groote meerderheid van al de landdieren, en meer dan +de helft der phanerogamische planten inheemsche voortbrengselen +zijn. Het was hoogst verrassend omringd te zijn door nieuwe vogels, +nieuwe reptiliën, nieuwe schelpdieren, nieuwe insecten en nieuwe +planten--en toch door tallooze kleine bijzonderheden in lichaamsbouw, +zelfs door het stemgeluid en gevederte der vogels een helder beeld voor +oogen te zien van de vlakten in de gematigde streken van Patagonië, +of van de heete droge woestijnen in Noord-Chili. Waarom--zoo vroeg +ik mij af--werden op deze kleine plekjes land, die ongetwijfeld in +een jong geologisch tijdperk door den oceaan bedekt zijn geweest; +die uit basaltlava zijn gevormd en dus in geologisch karakter van +het Amerikaansche vasteland verschillen; die bovendien een bijzonder +klimaat bezitten... waarom werden de oorspronkelijke bewoners hier naar +Amerikaansche typen geschapen en bewerktuigd, terwijl zij, wil ik er +bijvoegen, zoowel in soort als in aantal zich anders verhouden dan die +op het vasteland, en dus ook in wisselwerking verschillen? Ofschoon +de Kaap-Verdische Eilanden waarschijnlijk in alle physische opzichten +veel meer op de Galápagos-Eilanden gelijken, dan deze laatsten op de +kust van Amerika, zijn de inheemsche bewoners dezer beide archipels +geheel verschillend; die van de Kaap-Verdische Eilanden dragen den +stempel van Afrika, terwijl de bewoners van den Galápagos Archipel +dien van Amerika bezitten. + + + +Tot nu toe heb ik niet gesproken van eene bijzonderheid in de +natuurlijke geschiedenis van dezen archipel, die op verre na de +merkwaardigste is: nl. deze, dat de verschillende eilanden in +aanzienlijke verhouding door verschillende groepen wezens bewoond +zijn. Het eerst werd mijne aandacht op dit feit gevestigd door den +vice-gouverneur Lawson, die verklaarde, dat de schildpadden op de +verschillende eilanden afwijkingen vertoonden, en dat hij van ieder +individu met zekerheid kon zeggen van welk eiland het afkomstig +was. Ik sloeg eenigen tijd niet voldoende acht op deze verklaring, +en had de verzamelingen van twee der eilanden reeds gedeeltelijk +vermengd. Nooit was de gedachte in mij opgekomen, dat eilanden, +omstreeks 50 of 60 mijlen van elkander verwijderd, en waarvan de meeste +over en weer zichtbaar waren; die uit volkomen hetzelfde gesteente +bestonden, hetzelfde klimaat deelden en ongeveer gelijke hoogte hadden, +verschillende bewoners zouden hebben; doch spoedig zullen wij zien, +dat dit inderdaad het geval is. Het is het lot van de meeste reizigers, +dat zij uit eene plaats moeten vertrekken, zoodra zij hare eigenlijke +merkwaardigheden beginnen te ontdekken. Maar ik moet misschien dankbaar +zijn, dat ik voldoende gegevens verkreeg, om dit hoogst belangwekkende +feit in de verspreiding van organische wezens met bewijzen te staven. + +Zooals ik reeds zeide, verklaren de bewoners, dat zij de schildpadden +van de verschillende eilanden kunnen onderscheiden, en dat deze niet +alleen in grootte, maar ook in andere kenmerken verschillen. Kapitein +Porter heeft die van het eiland Charles, en van het meest naburige +eiland Hood, beschreven als bedekt met een schild, dat van voren dik en +opwaarts is gebogen evenals een Spaansch zadel, terwijl de schildpadden +van het eiland James, ronder, zwarter, en na koking beter van smaak +zijn. [327] Daarenboven meldt Bibron mij, dat hij twee schildpadden van +de Galápagos-Eilanden gezien heeft, die hij voor twee verschillende +species hield; maar van welke eilanden zij waren, wist hij niet. De +door mij van drie eilanden medegebrachte exemplaren waren jong; en +dit is waarschijnlijk de reden, waarom Gray noch ik er soortelijke +verschillen in konden ontdekken. Ik heb opgemerkt, dat de Amblyrhynchus +cristatus op het eiland Albemarle grooter was dan elders; en Bibron +deelt mij mede, dat hij twee verschillende landhagedissen van dit +geslacht gezien heeft; zoodat de verschillende eilanden waarschijnlijk +hunne plaatsvervangende rassen of soorten hebben, zoowel van den +Amblyrhynchus als van de schildpad. Het eerste dat in hooge mate mijne +aandacht trok, was, dat ik bij onderlinge vergelijking van de talrijke +door mij en vele andere personen aan boord geschoten exemplaren van +de spotlijsters, tot mijne verwondering ontdekte, dat alle van het +eiland Charles afkomstigen tot ééne species (Mimus trifasciatus) +behoorden; die van het eiland Albemarle alle tot M. Parvulus; en die +van de eilanden James en Chatham (waartusschen twee andere eilanden +als verbindingschakels gelegen zijn) alle tot M. melanotis. Deze twee +laatste soorten zijn naverwant, en zouden door sommige vogelkundigen +alleen voor goed gekenmerkte rassen of variëteiten worden gehouden; +doch Mimus trifasciatus is zeer verschillend. Ongelukkig waren de +meeste exemplaren van de familie der vinken dooreengeraakt; maar +ik heb gegronde reden om aan te nemen, dat sommige soorten van de +ondergroep Geospiza zich tot afzonderlijke eilanden bepalen. Indien de +verschillende eilanden hunne vertegenwoordigers hebben van Geospiza, +kan dit ter verklaring dienen van het ongewoon groot aantal soorten van +deze ondergroep in dezen betrekkelijk kleinen archipel; en de volmaakte +geometrische grootte-opvolging hunner bekken zou dan waarschijnlijk +een gevolg zijn van hun aantal. In dezen archipel werden gevonden twee +soorten van de ondergroep Cactornis, en twee van Camarhynchus; het +bleek nu, dat de talrijke, door vier verzamelaars op het eiland James +geschoten exemplaren dezer beide ondergroepen, alle behoorden tot ééne +soort van elk, terwijl de talrijke op de eilanden Chatham of Charles +geschoten exemplaren (want de beide collectiën waren reeds vermengd) +alle tot de twee andere species behoorden. Wij kunnen er dus bijna +zeker van zijn, dat deze eilanden hunne plaatsvervangende species +dezer twee ondergroepen bezitten. Bij landschelpdieren schijnt deze +verspreidingswet niet door te gaan. Waterhouse merkt op, dat onder +de exemplaren mijner zeer kleine verzameling insecten, welke een +etiket van de plaats van herkomst droegen, zich geen enkel bevond, +dat aan twee van de eilanden gemeen was. + +Wenden wij ons nu tot de flora, dan zullen wij onder de inheemsche +planten der verschillende eilanden wonderlijke verschillen +ontmoeten. De uitkomsten in bijgaande tabel dank ik alle aan de +vertrouwbare opgaven van mijn vriend Dr. J. Hooker. Vooraf zij gezegd, +dat ik op de verschillende eilanden alle planten in bloeienden staat +verzamelde, en mijne collecties gelukkig gescheiden hield. Intusschen +zal men wel doen de betrekkelijke cijfers niet al te zeer te +vertrouwen, daar de kleine, door eenige andere natuuronderzoekers +medegebrachte verzamelingen, duidelijk bewijzen, dat de flora van dezen +archipel nog veel onderzoek vereischt, alhoewel zij de resultaten +ten deele bevestigen. Bovendien zijn de Leguminosae slechts bij +benadering uitgecijferd: + + + Aantal Aantal Aantal Aantal soorten, die + soorten in soorten, die soorten tot den Galápagos- +Naam van Totaal andere tot den tot het archipel beperkt +het Eiland. aantal deelen der Galápagos- eene zijn, doch op meer + soorten. wereld archipel eiland dan één eiland ge- + gevonden. beperkt beperkt. vonden worden. + zijn. + +James 71 33 38 30 8 +Albemarle 46 18 26 22 4 +Chatham 32 16 16 12 4 +Charles 68 39 29 21 8 + (of 29, na + aftrek van + de waar- + schijnlijk + ingevoerde + planten). + + +Wij zien in deze tabel het inderdaad wonderlijke feit, dat van +de 38 Galápagische planten op het eiland James, nl. die welke in +geen ander deel der wereld gevonden worden, dertig uitsluitend +tot dit eiland beperkt blijven; terwijl van de 26 oorspronkelijke +Galápagische planten op het eiland Albemarle, twee en twintig tot dit +eene eiland beperkt zijn, en dus slechts vier--naar men tot heden +weet--op de andere eilanden van den archipel groeien. Dergelijke +verrassende uitkomsten leveren ook de planten op de eilanden Chatham +en Charles. Door het geven van eenige voorbeelden zullen wij dit +feit wellicht nog meer in 't oog doen springen. Zoo is Scalesia, +een merkwaardig, boomwordend geslacht der Compositae, tot dezen +archipel beperkt; het bevat zes soorten: één voorkomend op Chatham, +één op Albemarle, één op Charles, twee op James, terwijl de zesde +op een der drie laatste eilanden thuis behoort, men weet echter niet +op welk. Geen dezer zes soorten groeit op twee eilanden tegelijk. Een +tweede voorbeeld levert Euphorbia, een wijd en zijd verspreid geslacht, +dat hier acht soorten heeft, waarvan zeven tot den archipel beperkt +zijn, en geen enkele op twee eilanden tegelijk voorkomt. Acalypha en +Borreria--beiden wereldgeslachten, hebben respectievelijk zes en zeven +soorten, waarvan, met uitzondering van ééne tot Borreria behoorende, +geen enkele op twee eilanden tegelijk voorkomt. Vooral de species +der Compositae zijn plaatselijk beperkt; en Dr. Hooker heeft mij +verscheidene andere hoogst verrasende voorbeelden getoond van het +verschil in soorten op de verschillende eilanden. Hij merkt op, dat +deze verspreidingswet niet alleen geldt voor de tot dezen archipel +beperkte geslachten, maar ook voor die welke in andere hoeken der +wereld verspreid zijn. Evenzoo hebben wij gezien, dat de verschillende +eilanden hunne eigene soorten hebben van het wereldgeslacht der +schildpadden, en van het wijd verspreide Amerikaansche geslacht der +spotlijsters, alsook van twee der Galápagische ondergroepen van vinken; +en bijna zeker van het Galápagische geslacht Amblyrhynchus. + +De verspreiding der bewoners van dezen archipel zou lang zoo wonderlijk +niet zijn, indien, bijvoorbeeld, het eene eiland een spotlijster, +en een tweede eiland een ander, geheel daarvan verschillend geslacht +bezat; zoo het eene eiland zijn geslacht hagedissen had, en een +tweede eiland een ander, verschillend geslacht, of in 't geheel +geen; of indien de verschillende eilanden niet door plaatsvervangende +species van dezelfde plantengeslachten werden bewoond, maar door geheel +verschillende geslachten--zooals dat in zekeren zin werkelijk het geval +is; want, om een voorbeeld te noemen, een groote bessendragende boom +op het eiland James heeft geen plaatsvervangende species op het eiland +Charles. Maar juist de omstandigheid, dat vele eilanden hunne eigen +soort schildpad hebben, hun eigen spotlijster, hunne vinken en talrijke +planten, terwijl die soorten dezelfde algemeene leefwijzen hebben, +overeenkomstige districten bewonen, en in de natuurlijke huishouding +van dezen archipel klaarblijkelijk dezelfde plaats innemen--deze is +het, welke mij met verwondering vervult. Men mag aannemen, dat eenige +plaatsvervangende soorten--althans wat de schildpad en sommige vogels +betreft--later zullen blijken goed gekenmerkte rassen te zijn; maar +voor den wijsgeerigen natuuronderzoeker zou dit al even belangwekkend +wezen. Ik heb gezegd, dat de meeste eilanden over en weer zichtbaar +zijn, en voeg er aan toe, dat het eiland Charles 50 mijlen van het +naaste punt van Chatham, en 33 mijlen van het naaste punt van Albemarle +verwijderd is. Chatham ligt 60 mijlen van het naaste punt van James; +maar tusschen deze liggen twee andere, welke niet door mij bezocht +werden. Het eiland James ligt slechts 10 mijlen van het naaste punt van +Albemarle; maar de beide punten waar de verzamelingen gehouden werden, +liggen 32 mijlen van elkander. Ik herhaal, dat noch de aard van den +bodem, noch de hoogte van het land, of het klimaat: noch het algemeen +karakter der samenwonende wezens (en bijgevolg hunne natuurlijke +wisselwerkingen) op de verschillende eilanden veel uiteenloopen. Zoo +er al een merkbaar klimatologisch verschil bestaat, dan moet dit zijn +tusschen de groep eilanden boven den wind (nl. Charles en Chatham), +en die onder den wind; maar een overeenkomstig verschil schijnt niet +te bestaan in de producten dezer twee helften van den archipel. + +Het eenige licht, dat ik op dit merkwaardig onderscheid in de +bewoners der verschillende eilanden kan werpen, is, dat zeer sterke, +in westelijke en west-noordwestelijke richting loopende zeestroomen +de zuidelijke eilanden van de noordelijke moeten scheiden, althans +wat het vervoer van individuën over zee betreft. Inderdaad werd +tusschen deze noordelijke eilanden een sterke noordwestelijke +stroom waargenomen, die de eilanden James en Albemarle scherp van +elkander moet scheiden. Daar de archipel in zeer ruime mate vrij +van stormen is, zouden vogels, insecten noch lichtere zaden van het +eene eiland naar het andere kunnen waaien. Ten slotte is het hoogst +onwaarschijnlijk, dat de eilanden ooit verbonden waren, èn wegens de +groote diepte van den oceaan die hen scheidt, èn wegens hun blijkbaar +vulkanischen oorsprong in een geologisch jong verleden. Deze laatste +omstandigheid is van veel gewichtiger beteekenis, dan elke andere, +wat de geographische verspreiding der bewoners aangaat. + +Werpen wij thans een blik op bovengenoemde feiten, dan staat men +verbaasd over de hoeveelheid scheppingskracht--indien wij zulk eene +uitdrukking mogen bezigen--welke op deze kleine, kale en rotsachtige +eilanden ontwikkeld is: doch meer nog over hare verschillende en +toch overeenkomstige werkingen op zulke nabijgelegen punten. Ik heb +gezegd, dat men de Galápagos-Eilanden een wachter zou kunnen noemen, +die aan Amerika, als planeet beschouwd, verbonden is; maar eerder zou +men ze eene groep wachters kunnen noemen, die physisch gelijkvormig, +organisch verschillend, toch nauw aan elkander verwant zijn; en allen +weer in duidelijke, hoewel veel mindere mate verwant aan het groote +vastland van Amerika. + + + +Ik zal mijne beschrijving van de natuurlijke geschiedenis dezer +eilanden besluiten met eenige mededeelingen over de ongewone tamheid +der vogels. + +Deze tamheid is aan alle landsoorten eigen, nl. aan de spotlijsters, +de vinken, winterkoninkjes, tyran-vliegenvangers, de duif en den +aasbuizerd. Al deze vogels kwamen dikwijls dicht genoeg bij, dat +men hen met een rietje kon dooden, en somtijds vangen met eene muts +of hoed, wat ik zelf heb pogen te doen. Een geweer is hier geheel +overbodig; want met den loop sloeg ik een havik van een boomtak +af. Op zekeren dag streek een spotlijster op den rand van een uit +het pantser eener schildpad vervaardigden waternap, dien ik in de +hand hield, en begon heel bedaard het water op te slurpen. Hij liet +toe, dat ik hem van den grond hief, terwijl hij op den nap zat. Ook +trachtte ik dikwijls deze vogels bij de beenen te grijpen, wat mij op +zeer weinig na gelukte. Voorheen schijnen de vogels nog tammer geweest +te zijn dan nu. Cowley zegt in zijne beschrijving van het jaar 1684, +"dat de tortelduiven zoo tam waren, dat zij dikwijls op onze hoeden en +wapens neerstreken, zoodat wij hen levend konden vangen. Zij vreesden +den mensch niet, voordat een van ons gezelschap op hen vuurde, ten +gevolge waarvan zij schuwer werden." Ook Dampier verhaalt in hetzelfde +jaar, dat iemand op zijne morgenwandeling zes of zeven dozijn van +deze duiven kon dooden. Hoewel zij nu nog zeer tam zijn, strijken zij +toch niet op iemands wapenen neer, en laten zich ook niet meer in zoo +groot aantal dooden. Het is verwonderlijk, dat zij niet wilder zijn +geworden; want in de laatste 150 jaren zijn deze eilanden dikwijls +door boekaniers en walvischvaarders bezocht, terwijl de zeelieden, +als zij door de bosschen loopen om schildpadden te zoeken, er altijd +een wreed vermaak in scheppen de vogeltjes dood te slaan. + +Ofschoon tegenwoordig nog meer vervolgd dan vroeger, worden deze vogels +niet spoedig wild. Op het eiland Charles, dat bij mijn bezoek ongeveer +zes jaren gekoloniseerd was, zag ik een knaap bij eene bron zitten met +een rietje in de hand, waarmede hij de duiven en vinken doodde als +zij kwamen drinken. Hij had er reeds een hoopje bijeen, en vertelde +dat deze vogels voor zijn maal moesten dienen, en dat hij altijd bij +deze bron ging zitten voor hetzelfde doel. Daaruit zou dan blijken, +dat de vogels van dezen archipel, nog niet wetende dat de mensch een +gevaarlijker dier is dan de schildpad of de Amblyrhynchus, geen acht +op hen slaan, op dezelfde manier als schuwe vogels, bijv. eksters, +in Engeland geen acht slaan op de koeien en paarden, die in onze +velden grazen. + +De Falklands-Eilanden leveren een tweede voorbeeld van dergelijke +tamme vogels, die men daar vindt. De ongewone tamheid van den +kleinen Opetiorhynchus is door Pernety, Lesson en andere reizigers +opgemerkt. Deze eigenschap behoort echter niet alleen aan dezen vogel: +de Polyborus, de snip, de ganzen in het hoog- en laagland, de lijster, +de vlasvink, en zelfs eenige echte haviken zijn alle meer of minder +tam. Als de vogels zoo tam zijn in eene streek, waar vossen, haviken +en uilen voorkomen, mogen wij daaruit besluiten, dat de afwezigheid +van alle roofdieren op de Galápagos-Eilanden niet de oorzaak is van +hunne tamheid hier. De hooglandsche ganzen op de Falklands-Eilanden +bewijzen door de voorzichtigheid, die zij bij het bouwen van hare +nesten op de eilandjes in acht nemen, dat zij het gevaar van de vossen +kennen; maar dit maakt hen toch niet schuw voor den mensch. Deze +tamheid der vogels--vooral van het watergevogelte--vormt eene +scherpe tegenstelling met de eigenschappen van dezelfde species in +Vuurland, waar zij eeuwen lang door de wilde inboorlingen vervolgd +zijn geworden. Op de Falklands-Eilanden kan de jager op één dag soms +meer hooglandsche ganzen dooden, dan hij mee naar huis kan nemen; +terwijl het in Vuurland bijna even moeilijk is er eene te dooden, +als in Engeland het schieten van de gewone wilde gans. + +In den tijd van Pernety (1763) schijnen daar alle vogels veel tammer +geweest te zijn dan nu; hij zegt, dat de Opetiorhynchus bijna op zijn +vinger ging zitten, en dat hij met een stokje er tien in een half uur +doodde. Destijds moeten de vogels bijna even tam zijn geweest als nu +op de Galápagos-Eilanden. Op deze laatsten schijnen zij langzamer +voorzichtigheid geleerd te hebben, dan op de Falklands-Eilanden, +waar zij betrekkelijk gelegenheid hadden om ervaring op te doen; +want behalve talrijke bezoeken van schepen, zijn deze eilanden in dat +tijdsverloop bij tusschenpoozen gekoloniseerd geweest. Volgens het +verhaal van Pernety was het vroeger, toen alle vogels zoo tam waren, +zelfs onmogelijk den zwarthalzigen zwaan te dooden--een trekvogel, +die waarschijnlijk zijne in andere landen geleerde wijsheid daarheen +overbracht. + +Ik wil er bijvoegen, dat, naar hetgeen Du Bois verhaalt, alle +vogels op Bourbon met uitzondering van de flamingo's en de ganzen, +in 1571/72 zoo buitengewoon tam waren, dat men hen met de hand +kon vangen, of met een stok naar welgevallen dooden. Verder zegt +Carmichael, [328] dat de eenige twee landvogels op Tristan da Cunha +in den Atlantischen Oceaan (ten Westen van de Kaap de Goede Hoop), +nl. een lijster en een vlasvink, zoo tam waren, dat zij zich met +een handnet lieten vangen. Uit deze verschillende feiten meen ik te +mogen afleiden: ten eerste, dat de wildheid van vogels ten opzichte +van den mensch een bijzonder instinct is, dat tegen hem gericht, en +niet afhankelijk is van een algemeenen graad van voorzichtigheid uit +vrees voor andere bronnen van gevaar; ten tweede, dat die wildheid +door vogels op zichzelven, ook dan als men hen fel vervolgt, +niet spoedig wordt verkregen, doch na eene reeks van opvolgende +geslachten erfelijk wordt. Bij tamme dieren zijn wij gewoon te zien, +dat nieuwe geestelijke eigenschappen of instincten erfelijk worden +verkregen of gemaakt; bij dieren in den natuurstaat zal het echter +steeds zeer moeilijk zijn, gevallen van erfelijk verkregen kennis te +ontdekken. Wat de wildheid aangaat van vogels tegenover den mensch, +deze laat zich niet anders verklaren dan als erfelijke gewoonte. In +Engeland is het aantal jonge vogels, die in een jaar tijds door den +mensch worden vervolgd, betrekkelijk klein: toch zijn bijna allen, +zelfs nestvogels, bang voor hem; daarentegen zijn op de Galápagos- +en de Falklands-Eilanden talrijke individuën door den mensch vervolgd +en gekweld, zonder dat de vogels eene heilzame vrees voor hem hebben +geleerd. Uit deze feiten mogen wij afleiden, welke verwoesting het +invoeren van een nieuw roofdier in een land moet teweegbrengen, +voordat de instincten der inheemsche bewoners zich aan de list of de +kracht van den vreemdeling hebben aangepast. + + + + + + +HOOFDSTUK XVIII. + +TAHITI (OF TAÏTI) EN NIEUW-ZEELAND. + + +[20 October 1835.] + +Toen de opmeting van de Galápagos-Eilanden was afgeloopen, zetten +wij koers naar Tahiti en begonnen onzen langen tocht van 3200 +mijlen. Binnen enkele dagen zeilden wij uit het donkere en bewolkte +zeegebied, dat zich des winters tot ver van de Zuidamerikaansche +kust uitstrekt, en hadden toen bij heldere en onbewolkte lucht eene +aangename reis, met eene snelheid van 150 tot 160 mijlen daags voor +een stijven passaatwind. In dit meer centrale gedeelte van den Stillen +Oceaan is de temperatuur hooger dan bij de Amerikaansche kust. Nacht +en dag wisselde de thermometer in de achterkajuit tusschen 80° en 83°, +hetgeen een zeer aangenaam gevoel verwekt; maar één of twee graden +hooger wordt de temperatuur drukkend. Wij voeren door den Lagen of +Gevaarlijken Archipel, [329] en zagen verscheidene van die hoogst +eigenaardige ringvormige koraalbanken, welke even boven den rand +van het water uitsteken en Lagunen-eilanden genoemd zijn. Het lange, +schitterend witte strand is met een groenen plantenzoom bedekt, die, +waarheen men ook ziet, in de verte snel versmalt en onder den horizon +verdwijnt. Van den top van den mast kan men een uitgestrekte, stille +watervlakte binnen den ring zien. Deze lange, holle koraaleilanden +staan in geen verhouding tot den uitgestrekten oceaan, waaruit zij zich +steil verheffen; en het schijnt verwonderlijk, dat zulke zwakke banken +door de machtige en rusteloos beukende golven van dien grooten en ten +onrechte "De Stille" genoemden Oceaan niet reeds lang zijn weggespoeld. + +[15 November.] + +Bij het aanbreken van den dag kwam Tahiti in zicht. Dit eiland moet bij +elken reiziger in de Stille Zuidzee blijvende klassieke herinneringen +achterlaten. Van verre was de aanblik niet aantrekkelijk. De welige +plantengroei van het lagere gedeelte was nog niet zichtbaar; en +toen de wolken wegdreven, vertoonden zich de ruwste en steilste +bergtoppen tot bij het midden van het eiland. Zoodra wij in de baai +Matavai ankerden, werden wij door kano's omringd. Het was dien dag +voor ons Zondag, maar voor Tahiti Maandag; in het omgekeerde geval +zouden wij geen enkel bezoek hebben gekregen, daar het bevel om op +rustdag geen enkele kano te water te laten streng wordt opgevolgd. Na +het middageten gingen wij aan wal om al het genot te smaken, dat de +eerste indrukken van een nieuw land bij den mensch verwekken--vooral +nu dit land het bekoorlijke Tahiti was. Een drom van mannen, vrouwen +en kinderen stond op het gedenkwaardige Point Venus geschaard, om +ons met lachende, vroolijke gezichten te ontvangen, en vergezelde ons +naar het huis van Mr. Wilson, den zendeling van het district, die ons +onderweg te gemoet kwam en op zeer vriendelijke wijze ontving. Nadat +wij eene korte poos in zijn huis gezeten hadden, scheidden wij om +eene rondwandeling te doen, maar keerden des avonds er heen terug. + +Het land, dat voor cultuur geschikt is, vormt bijna overal niet +veel meer dan eene strook lage alluviale grond, die zich om den +voet der bergen ophoopt en door eene koraalbank, welke de geheele +kustlijn omringd, tegen het geweld der zee beschermd is. Binnen het +rif bevindt zich eene uitgestrekte, stille watervlakte evenals een +meer, waar de kano's der inboorlingen veilig kunnen laveeren en waar +de schepen ankeren. Het laagland, dat tot den oever van koraalzand +reikt, is met de schoonste producten uit de tusschenkeerkringsstreken +bedekt. Te midden van banaan-, oranje-, brood- en kokosboomen zijn +open plekken, waar yam- of broodwortels (Dioscorea), suikerriet en +pijnappels worden gekweekt. Zelfs het kreupelhout is een ingevoerde +vruchtboom, nl. de guajavaboom, die om zijn overvloed even schadelijk +is geworden als onkruid. In Brazilië heb ik dikwijls de afwisseling +in schoonheid bewonderd, welke de banaan-, palm- en oranjeboomen +in hunne tegenstellingen te zien geven; en dan hebben wij hier nog +den broodboom, kenbaar aan zijn groot, glanzig en diep gevingerd +blad. Bewonderenswaardig is de aanblik van geheele boschjes, uit +een boom bestaande, die forsch als een Engelsche eik zijne takken +uitstrekt, beladen met groote en uiterst voedzame vruchten. Hoe zelden +ook het genoegen, waarmee wij een voorwerp zien, kan worden afgemeten +naar het nut dat het biedt, toch laat zich in 't geval van deze schoone +bosschen het gevoel van bewondering ongetwijfeld voor een groot deel +verklaren uit het besef van hunne groote vruchtbaarheid. Eene reeks +van kleine slingerpaden leidden in de koele schaduw der omgeving +naar de hier en daar verspreide huizen, waar de bewoners ons overal +opgeruimd en met de meeste gastvrijheid ontvingen. + +Niets beviel mij zoozeer als de aard der bewoners. Er ligt een zekere +zachtheid in de uitdrukking van hun gezicht, dat elke gedachte +aan vermeende wildheid terstond verdrijft, terwijl eene zekere +schranderheid toont, dat zij in beschaving vooruitgaan. Lieden +uit de volksklasse zijn onder het werk op het bovenlijf geheel +naakt; en het is bij zulke gelegenheden, dat men de Tahitiërs +op hun voordeeligst ziet. Zij zijn zeer groot, breedgeschouderd, +sterk en goed geëvenredigd. Men heeft opgemerkt, dat een Europeaan +spoedig zoozeer aan eene donkere huid gewent, dat hij die aangenamer +en natuurlijker vindt dan zijne eigene kleur. Een blanke, die zich +naast een Tahitiër baadde, was evenals eene plant welke een tuinman +kunstmatig heeft gebleekt, vergeleken met eene fraaie donkergroene, die +krachtig in het open veld bloeit. De meeste mannen zijn getatoueerd, +en de versieringen volgen de bochten van het lichaam zoo regelmatig, +dat het een hoogst bevalligen indruk maakt. Een gewoon patroon, +met afwisselende détails en eenigszins op de kroon van een palmboom +gelijkend, ontspringt uit de middellijn van den rug en kronkelt zich +sierlijk naar wederzijden. Misschien is de gelijkenis denkbeeldig, maar +ik vond, dat het lichaam van een aldus getatoueerden man op den stam +van een sierboom geleek, waarom zich eene fraaie slingerplant windt. + +Vele oudere personen hadden de voeten met kleine figuren bedekt, +zoo geteekend, dat zij op eene zoogenaamde broos (tooneelschoeisel) +geleken; maar deze mode is gedeeltelijk verouderd en door andere +opgevolgd. Hier moet elk zich houden aan de heerschende mode uit +zijne jeugd, ofschoon die verre van onveranderlijk is. Bij een oud +man staat deze dus voor altijd op zijn lichaam gestempeld, en kan hij +zich nooit het air geven van een jongen modegek. De vrouwen zijn op +dezelfde manier getatoueerd als de mannen, en wel zeer algemeen aan +hare vingers. Eene ongepaste mode, nl. om het haar boven op het hoofd +in een cirkelvorm weg te scheren, zoodat er slechts een buitenste +krans overblijft, is nu bijna algemeen. De zendelingen hebben het volk +pogen over te halen deze gewoonte te veranderen; maar het is mode, +en dit woord is op Tahiti voldoende, evenals te Parijs. Zeer was ik +teleurgesteld door het persoonlijk uiterlijk der vrouwen, die in elk +opzicht ver onder de mannen staan. Een aardig gebruik is, om achter +op het hoofd of door een klein gaatje in de ooren eene scharlakenroode +bloem te dragen. Ook dragen zij een krans van gevlochten kokosbladeren +ter beschutting van de oogen. De vrouwen schijnen nog meer behoefte +te hebben aan eene verandering in mode dan de mannen. + +Bijna alle inboorlingen verstaan wat Engelsch, d.w.z. zij kennen de +namen van gewone voorwerpen; en met behulp hiervan, alsmede door +teekens, kon een gebrekkig soort van gesprek worden gevoerd. Toen +wij des avonds naar de boot terugkeerden, hield een aardig tooneel, +waarvan wij getuige waren, ons staande. Een aantal kinderen speelden op +het strand en hadden vreugdevuren ontstoken, die de stille zee en de +boomen in het rond verlichtten, terwijl andere, in kringen geschaard, +Tahitische liederen zongen. Wij naderden het troepje en gingen in het +zand zitten. De liedjes waren geïmproviseerd en zinspeelden, geloof ik, +op onze komst; een klein meisje zong een regel, dien de anderen bij +gedeelten herhaalden, zoodat er een zeer aardig koor ontstond. Het +geheele tooneel herinnerde ons op ondubbelzinnige wijze, dat wij aan +het strand zaten van een eiland in de wijdberoemde Zuidzee. + +[17 November.] + +Deze dag staat in het logboek genoteerd als Dinsdag 17 November, +in plaats van Maandag den 16den, ten gevolge van onze tot dusver +voorspoedige jacht op de zon. Vóór het ontbijt werd het schip door +eene flotielje kano's omsingeld; en toen de inboorlingen verlof +kregen aan boord te komen, bedroeg hun aantal waarschijnlijk niet +minder dan 200. Ieder was van oordeel, dat het moeilijk zou geweest +zijn er evenveel van een ander volk bijeen te krijgen, die zoo weinig +last veroorzaakten. Elk bood iets te koop aan, waarbij schelpen het +hoofdartikel vormden. De Tahitiërs begrijpen nu de waarde van het geld +ten volle, en verkiezen het boven oude kleêren of andere artikelen, +doch zijn verlegen met de verschillende munten van Engelsche en +Spaansche stempels, en vertrouwen het zilver niet geheel voordat het +tegen dollars is ingewisseld. Enkele hoofden hebben groote sommen +geld bijeengebracht. Niet lang geleden bood een hunner 800 dollars +(ongeveer 160 pond sterling) voor een klein schip, en dikwijls koopen +zij walvischbooten en paarden voor den prijs van 50 tot 100 dollars. + +Na het ontbijt ging ik aan wal, en beklom de naastbijzijnde steilte +tot eene hoogte van 2-3000 voet. De buitenste bergen zijn glad en +kegelvormig, maar steil; en de oude vulkanische gesteenten, waaruit +zij bestaan, worden doorsneden van vele diepe ravijnen, die uit de +ongenaakbare bergachtige gedeelten van het midden van het eiland naar +de kust loopen. Na de smalle, lage en vruchtbare, doch onbewoonde +landstreek te zijn doorgetrokken, volgde ik een effen steilen bergkam +tusschen twee diepe ravijnen. Eigenaardig was hier de plantengroei, +bijna geheel uit kleine dwergvarens bestaande, die hooger op met +grof gras vermengd was en niet heel veel verschilde van die, welke +men op sommige bergen in Wallis ontmoet. Eene dergelijke vegetatie, +zoo dicht boven den boomgaard van tropische gewassen op de kust, +was zeer verrassend. Op het hoogste punt, dat ik bereikte, verschenen +weder boomen. De laagste der drie betrekkelijk rijke plantenzonen dankt +hare vochtigheid, en dus hare vruchtbaarheid, aan hare vlakke ligging; +want daar zij zich nauwelijks boven den zeespiegel verheft, vloeit +het water uit het hoogere land langzaam af. De tusschenzone reikt +niet, zooals de bovenste, in een vochtigen en bewolkten dampkring, +en blijft daardoor onvruchtbaar. De bosschen in de bovenste zone +bestaan uit zeer fraaie boomvarens, die de kokosnoot van de kust +vervangen. Toch moet men zich niet voorstellen, dat deze bosschen +maar eenigszins de wouden van Brazilië in pracht evenaren. Men kan +trouwens niet verwachten, dat het groot aantal voortbrengselen, +waardoor een vasteland zich kenmerkt, op een eiland voorkomt. + +Van het hoogste punt, dat ik bereikte, had men van verre een goed +uitzicht op het eiland Eimeo, dat onder dezelfde souvereiniteit staat +als Tahiti. Boven de hooge en spitse toppen stapelden zich witte +wolkgevaarten, die een eiland vormden aan den blauwen hemel, zooals +Eimeo zelf in den blauwen oceaan. Met uitzondering van eene kleine +doorvaart, is het eiland geheel door een koraalrif omringd. Van verre +was daarvan slechts eene smalle, doch scherp begrensde, schitterend +witte streep zichtbaar, waar de golven het eerst de koraalbank +troffen. Steil verrezen de bergen uit het kristallen watervlak der +lagune, die binnen deze smalle witte streep besloten is, terwijl +daarbuiten de deinende waters van den oceaan eene donkere kleur +bezaten. De aanblik was treffend, en kon passend bij eene omlijste +teekening vergeleken worden, waarvan de golven de lijst, de stille +lagune het papier, en het eiland zelf de teekening voorstellen. Toen ik +des avonds den berg afdaalde, ontmoette ik een man, dien ik met eene +kleine gift verblijd had, en die nu eenige heete gebraden bananen, +een pijnappel en kokosnoten medebracht. Ik ken niets heerlijkers, +als men eene lange wandeling in de brandende zon heeft gedaan, dan +de melk eener jonge kokosnoot. Pijnappels zijn hier zoo overvloedig, +dat de menschen hen even kwistig eten als wij onze rapen. Zij hebben +een voortreffelijken smaak--misschien zelfs beter dan die in Engeland +worden gebruikt; en dit acht ik den hoogsten lof, dien men eene vrucht +kan toezwaaien. Voordat wij aan land gingen, vertolkte de heer Wilson +voor mij aan den Otaheiter, die mij zulk eene attentie bewezen had, +dat ik hem en nog iemand noodig had om mij op een kort uitstapje in +het gebergte te vergezellen. + +[18 November.] + +Des morgens vroeg ging ik aan land, met eenige levensmiddelen in een +tasch bij mij, en twee wollen dekens voor de gidsen en mijzelven. Deze +werden aan de uiteinden van een langen stok gebonden, dien mijne gidsen +vervolgens beurt om beurt op de schouders droegen. De inboorlingen +zijn er aan gewoon een aan beide einden met 50 pond bezwaarden stok +aldus een geheelen dag lang te dragen. Ik zeide mijn gidsen, dat zij +zich van voedsel en kleêren moesten voorzien; maar zij antwoordden, +dat er voedsel genoeg in het gebergte was, en dat, wat kleêren betrof, +zij aan hunne huid genoeg hadden. Onze tocht leidde door de vallei van +Tia-auru, waardoor eene rivier vloeit, die bij Point Venus in zee valt; +zij is een van de hoofdrivieren op het eiland, en ontspringt aan den +voet der hoogste centrale toppen, die zich tot omstreeks 7000 voet +verheffen. Het geheele eiland is zoo bergachtig, dat de eenige weg +om tot het binnenland door te dringen is, de valleien te volgen. In +'t eerst voerde onze weg door bosschen, die de rivier aan weerszijden +begrenzen; en de kijkjes op de centrale toppen, die als door eene laan +met hier en daar een wuivenden kokosboom aan den kant zichtbaar werden, +waren uiterst schilderachtig. Weldra begon de vallei smaller te worden, +en werden de hellingen hooger en steiler. Na eene wandeling van drie +tot vier uren, vonden wij dat het ravijn bijna niet breeder was dan de +bedding van den stroom zelve. Aan den eenen kant waren de wanden bijna +loodrecht; maar wegens de zachte structuur der vulkanische lagen, +groeiden boomen en velerlei planten uit elken vooruitspringenden +rand. Deze wanden waren ongetwijfeld eenige duizenden voeten hoog +en vormden, over het geheel genomen, eene bergkloof zoo prachtig +als ik nooit te voren gezien had. Omstreeks den middag stond de zon +loodrecht boven het ravijn, en de lucht, die koel en vochtig was, +werd nu brandend heet. In de schaduw eener vooruitspringende rots, +aan den voet van een zuilvormig gestolden lavawand aten wij ons +middagmaal. Mijne gidsen hadden zich al een schotel kleine visch +en zoetwater-garnalen verschaft. Zij hadden een netje bij zich, dat +om een hoepel was gespannen, doken hiermeê op diepe plaatsen en in +maalstroomen te water, volgden als otters met open oogen den visch +in hoeken en gaten, en vingen hem. + +Te water hebben de Tahitiërs de vlugheid van tweeslachtige +dieren. Ellis verhaalt eene anecdote, die bewijst hoezeer zij zich in +dit element thuis gevoelen. Toen in het jaar 1817 een paard, dat voor +Pomaré [330] bestemd was, van boord werd geheschen, brak de strop, +en viel het dier te water. Onmiddellijk sprongen de inboorlingen +over boord en wendden, al schreeuwend, vruchtelooze pogingen aan +om te helpen, zoodat het dier bijna verdronken was. Maar nauwelijks +bereikten zij het strand, of de geheele bevolking nam de vlucht en +trachtte zich voor het "varken dat een mensch draagt"--gelijk zij +het paard noemden--te verbergen. + +Iets hooger in de vallei verdeelde de rivier zich in drie kleine +stroomen. De twee noordelijke waren onbruikbaar door eene reeks +watervallen, die van den rotsachtigen top van den hoogsten berg omlaag +stortten; en ofschoon ook de derde naar allen schijn ontoegankelijk +was, besloten wij toch hem te volgen. De wanden der vallei waren +hier bijna loodrecht; maar zooals dikwijls met gelaagde gesteenten +het geval is, bevatten die wanden smalle vooruitstekende richels of +randen, welke dicht begroeid waren met wilde bananen, lelie-achtige +planten (Liliaceae) en andere fraaie keerkringsgewassen. Op hunne +klimtochten langs deze rotsranden, met het doel vruchten te zoeken, +hadden de Otaheiters een pad ontdekt, waarlangs de geheele steilte +kon worden beklommen. De eerste beklimming van uit de vallei was zeer +gevaarlijk, daar wij met behulp van touwen, die wij bij ons hadden, +een steilhellend naakt rotsvlak over moesten. Hoe iemand ontdekte, dat +deze hoogst gevaarlijke plek het eenige punt was, waar de zijde van +den berg beklommen kon worden, is mij een raadsel. Daarna liepen wij +voorzichtig langs een der randen, tot waar wij een van de drie stroomen +bereikten. Deze rand vormde een vlak terras, waarboven een prachtige +waterval van eenige honderden voeten hoogte omlaag stortte, terwijl +daaronder een tweede hooge waterval in den hoofdstroom der vallei +beneden viel. Van deze koele en belommerde plek maakten wij een omweg, +ten einde den overhangenden waterval te vermijden, en volgden, als te +voren, kleine vooruitspringende richels, waar het gevaar van omlaag +te storten door den dichten plantengroei gedeeltelijk werd opgeheven. + +Op het punt waar wij van den eenen richel op een anderen moesten +overgaan, stond een loodrechte rotswand, die den weg versperde. Een +der Tahitiërs, een kranige sterke kerel, zette een boomstam tegen +deze rots, klom er tegen op en bereikte vervolgens, door spleten als +steunpunten te gebruiken, den top. Hier bevestigde hij de touwen aan +eene vooruitstekende punt, liet ze toen zakken om onzen hond en bagage +op te trekken, en daarna klommen wij zelven naar boven. Ter zijde van +den rand, waarop de doode boom geplaatst was, had de afgrond zeker eene +diepte van 5-600 voet; en zoo de overhangende varens en leliën dien +niet gedeeltelijk aan het oog hadden onttrokken, zou ik duizelig zijn +geworden, en had niets mij kunnen bewegen het gevaar te trotseeren. Wij +klommen verder: nu eens langs richels, dan over mesvormige bergkammen, +met diepe ravijnen aan weerszijden. In de Cordilleras heb ik bergen +gezien op veel grootere schaal, maar die in steilte volstrekt niet +te vergelijken waren met deze. Des avonds bereikten wij eene kleine +vlakke plek aan de oevers van denzelfden stroom, dien wij voortdurend +gevolgd waren, en die in eene reeks van watervallen uit het gebergte +daalt. Hier sloegen wij ons nachtkwartier op. Aan beide zijden van +het ravijn stonden groote groepen bergbanaanboomen, beladen met rijpe +vruchten. Vele van deze planten hadden eene hoogte van 20 tot 25 +voet, bij een omtrek van 3 tot 4 voet. Met reepen schors in plaats +van touwen, met bamboesstengels als daksparren, en het groote blad +van den banaan als dak bouwden de Tahitiërs in enkele minuten een +uitstekend huis, en maakten van droge bladeren een zacht bed. + +Toen gingen zij vuur maken om ons avondeten te koken. Door een stok +met stompe punt krachtig heen en weer te wrijven in eene holte van een +anderen stok, als wilden zij de groef verdiepen, vatte het zaagsel +eindelijk vuur, en hadden zij licht. Voor dit doel gebruiken zij +alleen eene eigenaardige, witte en zeer lichte houtsoort (Hibiscus +tiliaceus)--dezelfde, die ook dient om stokken te maken voor het +dragen van lasten, en de drijvende loefbalken van hunne kano's. Het +vuur ontstond in enkele secunden; maar voor iemand, die de kunst niet +verstaat, vereischt het de grootste inspanning. Ik ondervond dit zelf, +en was er zeer trotsch op, dat het mij eindelijk gelukte het zaagsel +te doen ontbranden. De Gaucho in de Pampas volgt eene andere methode; +hij neemt een buigzamen stok van omstreeks 18 inches lengte, drukt +het eene einde tegen zijne borst, het andere spitse in eene holte, +die zich in een stuk hout bevindt, en draait dan snel het gebogen deel +rond, evenals een timmerman zijn centerboor. Toen de inboorlingen een +takkevuurtje gemaakt hadden, legden zij een twintigtal steenen ter +grootte van een cricketbal op het brandende hout, zoodat, toen ongeveer +tien minuten later de takjes verteerd waren, de steenen gloeiden. Van +te voren hadden zij stukjes ossevleesch, visch, rijpe en onrijpe +bananen, alsmede een aantal toppen van den wilden kalfsvoet (Arum) +in kleine bladstrooken gewikkeld. Deze groene pakjes werden nu in eene +laag tusschen twee lagen heete steenen gelegd, en alles te zamen met +aarde bedekt om geen rook of damp te laten ontsnappen. In ongeveer +een kwartier was het geheele maal allersmakelijkst gekookt. Nadat +de keur van groene pakjes op een dek van banaanbladeren was gelegd, +gebruikten wij ons landelijk maal en dronken uit eene kokosschaal +het koele water van den snelvlietenden stroom. + +Niet zonder bewondering sloeg ik de planten in den omtrek gade. Aan +alle zijden banaanboomwouden, waarvan de vruchten bij hoopen op +den grond lagen te rotten, ofschoon zij in velerlei opzicht als +voedsel dienen. Tegenover ons lag een uitgestrekt en dicht begroeid +bosch van wild suikerriet, terwijl de rivier belommerd werd door +de donkergroene knoestige stammen van den vroeger om zijne sterke +bedwelmende eigenschappen zoozeer vermaarden kawa-struik (Ava). Ik +kauwde een stuk en vond, dat het een bijtenden, onaangenamen smaak had, +hetgeen mij terstond zou hebben doen besluiten de plant voor giftig +te verklaren. Dank zij den zendelingen, tiert deze plant nu alleen in +deze diepe ravijnen, onschadelijk voor elk. Dichtbij zag ik den wilden +kalfsvoet, waarvan de wortels, mits goed gekookt, een degelijk voedsel +vormen, terwijl de jonge bladeren beter zijn dan spinazie. Dan waren er +de wilde brood(yams-)wortel, en eene lelie-achtige plant, Ti genaamd, +welke hier in overvloed groeit en een zachten, bruinen, in vorm en +grootte op een dik blok hout gelijkenden wortel bezit. Laatstgenoemde +wortel diende ons als dessert, want hij is zoo zoet als stroop en heeft +een aangenamen smaak. Daarenboven waren er vele andere wilde vruchten, +en nuttige gewassen. Behalve het koele water, leverde de stroom ook +aal en rivierkreeft. Inderdaad, ik bewonderde dit landschap, toen ik +het vergeleek met een onbebouwd gewest in de gematigde streken, en +begreep den zin der woorden, dat de mensch--althans de wilde mensch +met zijne slechts ten deele ontwikkelde geestvermogens--het kind der +keerkringen is. + +Toen de avond begon te vallen, doolde ik onder het duistere lommer +der bananen en volgde den oever verder opwaarts. Mijne wandeling +was echter spoedig ten einde, doordien ik aan een waterval kwam +van 2-300 voet hoogte; en boven dezen was er nog een. Ik noem al +die watervallen in dezen enkelen bergstroom, om in 't algemeen een +denkbeeld te geven van de helling van het land. Het scheen of er op +dit afgelegen plekje waar het water viel, zich nooit een zuchtje van +den wind had doen gevoelen. De dunne randen der groote banaanbladeren, +vochtig van den dauw, waren ongeschonden in plaats van in duizend +reepjes te zijn gespleten, zooals anders meest het geval is. Van onze +verheven standplaats, bijna zwevend tegen de helling van den berg, +hadden wij vluchtige kijkjes op de naburige vallei in de diepte, +en hoog daarboven verrezen de kruinen der centrale bergen, die tot +op 60° van het zenith reikten en den westelijken hemel half in het +duister hulden. + +Voordat wij ons te slapen legden, viel de oudste Otaheiter op de +knieën, en zeide met gesloten oogen een lang gebed op in zijne +moedertaal. Hij bad zooals een goed christen doen zou, met gepasten +eerbied en onbevreesd dat hij zich door teekenen van vroomheid +belachelijk zou maken. Gedurende den maaltijd zou geen der mannen +voedsel aanraken, zonder vooraf een kort gebed op te zeggen. Reizigers, +die denken dat een Tahitiër alléén bidt wanneer de oogen van den +zendeling op hem gericht zijn, hadden dien nacht maar eens met ons +op den berg moeten slapen. Voordat de morgen aanbrak, viel er eene +hevige regenbui; maar het goede dak van banaanbladeren hield ons droog. + +[19 November.] + +Toen de dag aanbrak deden mijne vrienden hun morgengebed en maakten, +op dezelfde wijze als den vorigen avond, een uitstekend ontbijt +voor ons gereed. Zij zelven aten er ruimschoots van; en inderdaad +moet ik bekennen, dat ik nog nooit een mensch zooveel heb zien +eten. Vermoedelijk zijn hunne bijzonder ruime magen een gevolg hiervan, +dat een groot deel van hunne spijs uit vruchten en groenten bestaat, +die in een gegeven volume een betrekkelijk klein quantum voedsel +bevatten. Naar ik later vernam, was ik onbewust de oorzaak, dat +mijne gidsen eene van hunne eigen wetten en besluiten overtraden. Ik +had nl. eene flesch met spiritualiën bij mij, waarvan zij niet +weigeren konden iets te gebruiken; maar telkens als zij een teugje +dronken, legden zij hunne vingers op den mond en prevelden het woord: +"Zendeling." Ofschoon het gebruik van den kawastruik belet was, werd +vóór omstreeks twee jaren door den invoer van spiritualiën dronkenschap +zeer algemeen. De zendelingen bewogen toen enkele goedgezinde mannen, +die zagen dat hun land snel in zijn verderf liep, om te zamen een +"Matigheidsgenootschap" op te richten. Hetzij uit overtuiging of uit +schaamte, lieten alle hoofden en de koningin zelve zich eindelijk tot +aansluiting bij dat genootschap bewegen. Onmiddellijk werd eene wet +uitgevaardigd, dat geen spiritualiën op het eiland mochten worden +ingevoerd, en dat de kooper en verkooper van het verboden artikel +met boete zou worden gestraft. Eene merkwaardig rechtvaardige daad +was, dat men een zekeren tijd toestond om den aanwezigen voorraad +te verkoopen, voordat de wet in werking trad. Maar toen dit plaats +had, werd er een algemeen onderzoek ingesteld, waarbij zelfs de +huizen der zendelingen niet verschoond bleven, en werd al de "ava" +(zooals de inboorlingen alle brandende geestrijke dranken noemen) +op den grond gestort. Denkt men aan de gevolgen der onmatigheid op +de inboorlingen zoowel van Noord- als Zuid-Amerika, dan zal men, +denk ik, toegeven dat ieder die het wèl meent met Tahiti, geen gewone +mate van dankbaarheid aan de zendelingen verschuldigd is. Zoolang het +kleine eiland St.-Helena onder het bestuur der Oost-Indische Compagnie +stond, mochten spiritualiën om het groote nadeel, dat zij veroorzaakt +hadden, niet worden ingevoerd; maar uit de Kaap de Goede Hoop werd +wijn geleverd. Het is een treffend en niet zeer streelend feit, +dat in hetzelfde jaar toen spiritualiën verkocht mochten worden op +St.-Helena, het gebruik daarvan op Tahiti bij volkswil werd afgeschaft. + +Na het ontbijt vervolgden wij onzen tocht. Daar mijn doel alléén was +iets van het middenlandschap te zien, keerden wij langs een ander pad, +dat naar de hoofdvallei beneden voerde, terug. Een eind weegs volgden +wij een hoogst ingewikkeld pad, dat spiraalvormig om de helling van den +berg liep, aan welks voet de vallei lag, en trokken in de minder steile +gedeelten door uitgestrekte boschjes wilde banaanboomen. Met hunne +naakte, getatoueerde lichamen en hunne met bloemen versierde hoofden, +zouden onze gidsen onder het duistere lommer dezer boschjes een fraai +type hebben gevormd van menschen, die een oerwoud bewonen. Bij onze +daling volgden wij eene reeks van uiterst smalle bergkammen, die over +groote afstanden zoo steil waren als een ladder, maar alle met planten +begroeid. Wat den tocht zoo vermoeiend maakte, was de buitengewone +zorg, waarmeê hier elke voetstap moest worden gewogen. Telkens als +ik van deze hooge, mesvormige bergkammen de oogen over het land liet +gaan, verwonderde ik mij over deze afgronden en ravijnen, en was +de indruk van dit smalle steunpunt uit bijna dezelfde, als hij voor +iemand in een luchtballon moet zijn. Bij deze daling behoefden wij +slechts eens de touwen te gebruiken, en wel op het punt, waar wij in +de hoofdvallei kwamen. Hier sliepen wij onder denzelfden rotswand, waar +wij den vorigen dag gegeten hadden; maar ofschoon de nacht helder was, +heerschte in de diepe, nauwe bergkloof eene ondoordringbare duisternis. + +Voordat ik dit land zag, kon ik moeilijk twee feiten begrijpen, +waarvan Ellis melding maakt, nl., dat de overwonnen Otaheiters, +die na de moordende veldslagen in vroeger tijden in het leven +waren gebleven, met een handvol mannen eene geheele menigte konden +weerstaan. Inderdaad, ik erken, dat op de plek waar onze Otaheiter +den dooden boomstam tegen den rotswand zette, zes man met gemak eenige +duizenden konden afslaan. Ten tweede: dat er na de invoering van het +christendom wilde Otaheiters in de bergen leefden, wier schuilhoeken +aan de meer beschaafde bewoners onbekend waren. + +[20 November.] + +Vroeg in den morgen gingen wij op weg en bereikten des middags Matavai, +nadat wij onderweg een grooten troep knappe, sterk gebouwde mannen +waren tegengekomen, die wilde bananen gingen zoeken. Ik bevond, dat +het schip wegens de moeite om water in te nemen zich naar de haven +van Papawa had begeven, en wandelde nu terstond daarheen. Deze haven +is eene zeer aardige plek; de kreek is omringd door klippen, en het +water is er zoo effen als in een meer, terwijl de bebouwde grond met +zijne schoone voortbrengselen, waartusschen hier en daar eene hut ligt, +tot dicht bij den waterkant reikt. + +Op grond van de verschillende verhalen, die ik vóór mijn bezoek aan +deze eilanden gelezen had, was ik zeer verlangend mij door eigen +waarneming een oordeel te vormen over de zedelijke gesteldheid +der bewoners, ofschoon, zooals vanzelf spreekt, dit oordeel zeer +oppervlakkig moest zijn. Ten allen tijde hangen de eerste indrukken +zeer veel af van onze vooraf verkregen begrippen. Mijne begrippen waren +ontleend aan de Polynesian Researches van Ellis, een bewonderenswaardig +en hoogst belangwekkend boek, maar dat natuurlijk alles uit een +gunstig oogpunt beziet; dan uit Beechey's Reis, en eindelijk uit het +werk van Kotzebue, dat sterk tegen het geheele zendelingenstelsel +gekant is. Hij, die deze drie verhalen vergelijkt, zal, denk ik, +een vrij nauwkeurig begrip krijgen van den tegenwoordigen toestand op +Tahiti. Een mijner indrukken, dien ik aan de twee laatste autoriteiten +ontleende, was beslist onjuist, nl. dat de Otaheiters een neerslachtig +ras waren geworden, dat bevreesd was voor de zendelingen. Van het +laatste zag ik geen spoor, tenzij dat vrees en eerbied onder denzelfden +naam mogen doorgaan. In plaats dat misnoegdheid hun gewone stemming +is, geloof ik, dat men in Europa moeilijk half zooveel opgeruimde +en tevreden gezichten bijeen zou kunnen brengen. Heftig vaart men +uit tegen het verbod van fluit en dans, als dwaas en verkeerd; en de +meer dan presbyteriaansche manier van rustdagvieren beschouwt men in +een dergelijk licht. Ik wil echter den schijn niet aannemen over deze +punten eene meening te voeren, in strijd met personen, die evenveel +jaren, als ik dagen, op het eiland gewoond hebben. + +Over het geheel schijnen mij de zedelijkheid en godsdienst der bewoners +hoogst lofwaardig toe. Velen zijn er, die nog scherper dan Kotzebue +zoowel de zendelingen en hun stelsel aanvallen, als de gevolgen +daardoor teweeg gebracht. Zij, die zoo spreken, vergelijken nooit +den tegenwoordigen toestand van het eiland met dien van slechts 20 +jaren vroeger, noch met dien van het hedendaagsche Europa, maar meten +hem af naar den hoogen maatstaf van evangelische volmaaktheid. Zij +verwachten, dat de zendelingen zullen uitvoeren wat de Apostelen +zelven niet vermochten. Voor zoover de zedelijkheid van een volk +bij dezen hoogen maatstaf te kort komt, werpt men een blaam op den +zendeling, in plaats van hem te prijzen voor hetgeen hij heeft tot +stand gebracht. Men vergeet, of wil niet bedenken, dat menschenoffers +en de macht eener afgodspriesterschap; een stelsel van verdorvenheid, +dat nergens ter wereld zijne wederga vond; ook kindermoord als een +gevolg van dit stelsel, en bloedige oorlogen waarin de overwinnaars +vrouwen noch kinderen spaarden--dat al deze gruwelen hebben opgehouden +te bestaan, en dat oneerlijkheid, onmatigheid en losbandigheid door +de invoering van het christendom aanmerkelijk zijn verminderd. Dat +een reiziger deze dingen vergeet, getuigt van grove ondankbaarheid, +want mocht hij ooit gevaar loopen op eene onbekende kust schipbreuk +te lijden, dan zal hij met de meeste vroomheid bidden, dat het woord +van den zendeling ook daarheen worde overgebracht. + +Op het punt van zedelijkheid maakt vrouwendeugd, zooals dikwijls gezegd +is, de meeste uitzonderingen. Maar voordat men haar te streng berispt, +zal het goed zijn zich de tooneelen duidelijk voor den geest te roepen, +door Kapitein Cook en Banks beschreven, waarin de grootmoeders en +moeders van het tegenwoordige ras eene rol speelden. Zij, die het +strengst zijn, dienden in 't oog te houden, hoezeer de zedelijkheid +der vrouwen in Europa afhangt van het stelsel, dat moeders vroegtijdig +tegenover hare dochters in acht nemen, en hoeveel daarvan in elk +bijzonder geval aan de voorschriften van den godsdienst te danken +is. Maar het is nutteloos met zulke praters te redetwisten! Ik geloof +dat zij, teleurgesteld door de ontdekking dat de losbandigheid niet +meer zoo ruim baan heeft als vroeger, geen achting willen hebben +voor eene zedelijkheid, die zij niet in praktijk wenschen te brengen, +noch voor een godsdienst, dien zij onderschatten, zoo niet verachten. + +[Zondag, 22 November.] + +De haven van Papéite (of Papeete), waar de koningin verblijf houdt, +kan als de hoofdstad van Tahiti beschouwd worden; ook is zij de +zetel der regeering en het brandpunt van scheepvaart. Kapitein +Fitz-Roy, vergezeld van eenige personen, ging hier dezen dag eene +godsdienstoefening bijwonen, eerst in de Tahitische taal, en vervolgens +in het Engelsch. Pritchard, het hoofd der zendelingen, nam den dienst +waar. De kapel bestond uit eene groote, luchtige, houten loods, +die overvol was met zindelijke, nette menschen van elken leeftijd en +beide seksen. In de mate van aandacht, die de toehoorders schenen te +hebben, werd ik eenigszins teleurgesteld; maar ik geloof, dat dit +kwam door mijne te hoog gespannen verwachtingen. In allen gevalle +waren die houding en stemming naar het uiterlijk geheel dezelfden als +in eene Engelsche kerk op het platteland. Het zingen van de psalmen +was bepaald zeer aangenaam; maar de taal van den preekstoel, ofschoon +vloeiend gesproken, klonk niet mooi; en een voortdurend herhalen van +woorden, als: tata ta, mata mai, maakte haar eentonig. Na afloop van +den Engelschen dienst, keerde een deel van ons gezelschap te voet +naar Matavai terug. Het was eene aangename wandeling, nu eens langs +het zeestrand, dan weer onder het lommer der talrijke fraaie boomen. + +Omstreeks twee jaren geleden was een klein schip onder Engelsche vlag +door eenige bewoners der Lage Eilanden geplunderd, die toen onder +de heerschappij der koningin van Tahiti stonden. Algemeen geloofde +men, dat de bedrijvers tot deze daad waren aangespoord door eenige +onbezonnen wetten, welke hare majesteit had uitgevaardigd. De eisch tot +schadeloosstelling van den kant der Britsche regeering werd ingewilligd +en eene som van bijna 3000 dollar werd aangeboden, te betalen op +1 September 1835. De Commodore te Lima gelastte kapitein Fitz-Roy +onderzoek naar deze schuld te doen, en bij niet-betaling voldoening te +eischen. Overeenkomstig dien last verzocht de kapitein om een onderhoud +met koningin Pomaré, die later zulk eene vermaardheid kreeg door de +slechte behandeling, welke zij van de Franschen ondervond. Wat toen +plaats had, zal ik, sedert kapitein Fitz-Roy zijn belangrijk rapport +uitbracht, niet pogen te beschrijven. Het geld scheen niet betaald te +zijn, misschien omdat de aangevoerde redenen wat dubbelzinnig waren; +maar overigens kan ik niet genoeg onze algemeene verbazing uitdrukken +over den fijnen tact, de gezonde taal, de gematigdheid, openhartigheid +en snelle beslissing, die allerwege aan den dag werden gelegd. Ik +geloof, dat wij allen de bijeenkomst verlieten met een geheel anderen +dunk omtrent de Tahitiërs, dan wij bij onze binnenkomst hadden. De +hoofden en het volk besloten in te schrijven en zoo het tekort aan te +vullen. Toen kapitein Fitz-Roy opmerkte, dat het hard voor hen was +wegens de misdaden van andere eilanders hun persoonlijk eigendom op +te offeren, antwoordden zij, dat zij hem dankbaar waren voor zijne +opmerking, maar dat Pomaré hunne koningin was, en zij besloten hadden +haar in deze moeilijke aangelegenheid te helpen. Dit besluit en de +snelle uitvoering er van--want den volgenden morgen vroeg werd er +eene inschrijving geopend--voltooiden op volmaakte wijze dit zeer +merkwaardig geval van loyauteit en fijnen tact. + +Nadat de voornaamste bespreking was afgeloopen, maakten verscheidene +hoofden van de gelegenheid gebruik om kapitein Fitz-Roy een aantal +schrandere vragen te doen over internationale gebruiken en wetten, die +betrekking hadden op het behandelen van schepen en vreemdelingen. Voor +sommige punten werd de wet, na genomen besluit, op staanden voet +mondeling uitgevaardigd. Dit Tahitische parlement duurde verscheidene +uren, en toen het geëindigd was, noodigde kapitein Fitz-Roy koningin +Pomaré tot een bezoek aan de Beagle. + +[25 November.] + +Des avonds werden vier booten afgezonden, om hare majesteit in te +halen. Het schip was in vlaggetooi, en bij hare komst aan boord zat de +bemanning in de raas. Zij werd door de meeste hoofden vergezeld. Allen +gedroegen zich zeer netjes, vroegen om niets, en schenen met de +geschenken van kapitein Fitz-Roy zeer verblijd. De koningin is eene +groote, plompe vrouw, zonder eenige schoonheid, bevalligheid of +waardigheid. Zij heeft slechts één koninklijke eigenschap, nl., dat +de uitdrukking van haar gezicht, die eenigszins knorrig of gemelijk +is, onder alle omstandigheden volmaakt strak blijft. Onze vuurpijlen +werden het meest bewonderd; en na elke ontploffing kon men van het +donkere strand rondom de baai een geluid "o! o!" hooren. Maar ook het +gezang der matrozen werd zeer bewonderd, en een van de onstuimigste +liederen trok zoozeer de aandacht der koningin, dat zij opmerkte dat +dit stellig geen psalm kon zijn! Het koninklijk gezelschap keerde +eerst na middernacht naar het strand terug. + +[26 November.] + +Des avonds zetten wij, begunstigd door een zachte strandbries, +koers naar Nieuw-Zeeland; en toen de zon onderging, wierpen wij +een afscheidsblik op de bergen van Tahiti, het eiland, waaraan elk +reiziger zijn cijns van bewondering heeft betaald. + + + +[19 December.] + +Na eene reis van 23 dagen zagen wij des avonds Nieuw-Zeeland in de +verte liggen. Wij kunnen nu zeggen, dat wij den Stillen Oceaan bijna +zijn overgetrokken. Om de onmetelijke uitgestrektheid van deze zee te +begrijpen, moet men haar overzeilen. Op onze snelle vaart van eenige +weken achtereen zagen wij niets dan lucht, en den blauwen, diepen, +diepen oceaan! Zelfs binnen de archipels zijn de eilanden niets dan +stippen, die op grooten afstand van elkander liggen. Gewoon, als wij +zijn, aan kaarten op kleine schaal geteekend en waarop eilandenstippen, +schaduwen en namen zich verdringen, kunnen wij geen juist begrip +krijgen van de uiterst kleine verhouding, waarin het droge land staat +tot dit uitgestrekte watervlak. De meridiaan der tegenvoeters was +óók gepasseerd, zoodat wij van nu af de gelukkige gedachte omdroegen, +dat elke zeemijl verder er weer eene dichter bij Engeland was. Deze +tegenvoeters wekken oude herinneringen van kinderlijken twijfel en +verwondering bij ons op. Nog daags te voren keek ik verlangend naar +dien hemelcirkel uit, als het zekere baken van onze reis naar huis; +maar nu ik hem gevonden heb, beschouw ik al zulke rustpunten voor +'s menschen verbeelding als schaduwen, die de reizende mensch toch +niet kan grijpen! Onlangs heeft een storm, die eenige dagen duurde, +ons ruimschoots stof tot nadenken gegeven over hetgeen ons op de lange +reis naar huis misschien te wachten staat, en zoo ernstig mogelijk +naar het einde er van doen verlangen. + +[21 December.] + +Vroeg in den morgen zeilden wij de Eilanden-Baai binnen, bleven eenige +uren bij de monding totdat wij windstil lagen, en bereikten niet vóór +den middag de ankerplaats. Het land is heuvelachtig, maar heeft eene +vlakke omgrenzing, en wordt bespoeld door talrijke zeearmen, die van +de baai uit diep in het land dringen. Van verre schijnt de oppervlakte +uit grof weiland te bestaan, maar in werkelijkheid is dit niet anders +dan varen. Op de meer verwijderde bergen, evenals in enkele gedeelten +der valleien, is eene groote oppervlakte boschland. De algemeene tint +van het landschap is niet bepaald heldergroen en gelijkt op die van +het land niet ver ten zuiden van Concepcion in Chili. Op vele punten +der baai liggen kleine dorpen met aardig uitziende vierkante huizen, +die zich tot dicht bij den waterkant uitstrekken. Drie walvischschepen +lagen voor anker, en nu en dan voer eene kano van de eene kust naar +de andere. Op deze uitzonderingen na, heerschte in den geheelen +omtrek eene buitengewone kalmte. Slechts een enkele kano voer ons op +zijde. Die stilte en de aanblik van het geheele landschap vormden eene +merkwaardige en niet zeer aangename tegenstelling met onze blijde en +luidruchtige verwelkoming op Tahiti. + +Des namiddags gingen wij aan land en begaven ons naar eene der grootere +huizengroepen, die nauwelijks den naam van dorp verdiende. Zij +heet Pahia, is de verblijfplaats der zendelingen en bevat geen +andere inlandsche bewoners dan dienstpersoneel en arbeiders. In de +nabijheid der Eilanden-Baai bedroeg het getal Engelschen met inbegrip +van hunne gezinnen tusschen de 2 en 300. Alle landhuisjes, waarvan +vele witgepleisterd zijn en er zeer netjes uitzien, behooren aan de +Engelschen. De hutten der inboorlingen zijn zoo klein en armzalig, +dat men ze van verre nauwelijks kan onderscheiden. Te Pahia bood +het gezicht van de Engelsche bloemen in de tuinen vóór de huizen een +zeer aangenaam schouwspel: er waren rozen in verschillende soorten, +kamperfoelie, [331] jasmijnen, [332] en stammen, ja geheele hagen +met eglantieren. [333] + +[22 December.] + +Des morgens ging ik uit wandelen, maar ontdekte spoedig, dat het land +zeer ontoegankelijk was. Alle heuvels zijn dicht begroeid met hooge +varens, benevens een lagen struik in den vorm van een cipres, en nog +zeer weinig grond is ontboscht of bebouwd. Ik beproefde het toen aan +het strand; maar hetzij ik rechts of links ging, overal werd mijne +wandeling spoedig door zoutwater-kreken en diepe beken gestuit. De +gemeenschap tusschen de bewoners van de verschillende deelen der baai +wordt (evenals op Chiloë) bijna geheel door booten onderhouden. Tot +mijne verwondering ontdekte ik, dat bijna elke heuvel, dien ik beklom, +in vroeger tijd meer of minder versterkt was geweest. In de toppen +waren trappen of achtereenvolgende terrassen gehouwen, en dikwijls +bleken zij door diepe loopgraven beschermd te zijn. Later ontdekte ik, +dat de voornaamste heuvels landwaarts in eveneens eene kunstmatige +omgrenzing vertoonden. Deze voormalige sterkten, door kapitein Cook +zoo dikwijls onder den naam van hippah's vermeld, noemt men Pah's, +waarbij het verschil in uitspraak alleen aan het voorvoegsel is toe +te schrijven. + +Dat de Pah's vroeger veel gebruikt werden, bleek uit de stapels +weekdierschalen en de kuilen waarin men aardappels placht te bewaren, +zooals mij verteld werd. Daar op deze heuvels geen water was, konden +de verdedigers nooit een lang beleg doorstaan, maar alleen overhaaste +uitvallen doen om te plunderen, waartoe dan de achtereenvolgende +terrassen eene goede bescherming zullen geboden hebben. De algemeene +invoer van vuurwapenen heeft het geheele stelsel van oorlogvoeren +veranderd, en eene open ligging op den top van een heuvel is nu niet +alleen nutteloos, maar wat erger is, gevaarlijk. Bijgevolg worden +de Pah's tegenwoordig altijd op een vlak stuk gronds gebouwd. Zij +bestaan uit eene dubbele palissadeering van dikke, lange palen, in +eene zigzag-lijn opgesteld, zoodat elk deel van het terrein bestreken +kan worden. Binnen de palissadeering ligt een hoop opgeworpen aarde, +waarachter de verdedigers veilig kunnen uitrusten of hunne vuurwapenen +aanleggen. Soms loopen er lage, overwelfde gangen over den vlakken +grond naar de borstwering, waardoor de bezetting naar de palissadeering +kan kruipen, om den vijand te verkennen. Rev. W. Williams, die mij dit +verhaalde, voegde er bij, dat hij in een Pah stut- of steunwanden had +gevonden, die naar de binnen- of beschutte zijde van den aardheuvel +uitstaken. Op zijne vraag aan het opperhoofd naar het nut hiervan, +antwoordde deze, dat als eenige zijner manschappen vielen, hunne +makkers niet de lijken mochten zien, waardoor zij den moed zouden +verliezen. Deze Pah's worden door de Nieuw-Zeelanders als zeer +volmaakte verdedigingsmiddelen beschouwd, want de aanvallers zijn +nooit zoo goed georganiseerd, dat zij in gesloten gelederen naar +de palissadeering stormen, deze omhakken en een bres maken. Als een +stam ten oorlog gaat, kan het hoofd nooit den eenen troep hier en dan +anderen daar commandeeren, want ieder man vecht op de manier die hem +het beste bevalt; en om één voor één eene palissadeering te naderen, +die met vuurwapenen verdedigd wordt, schijnt den aanvallers terecht een +wisse dood toe. Ik denk niet, dat ergens ter wereld een krijgshaftiger +volk te vinden zal zijn, dan de Nieuw-Zeelanders. Hunne houding toen +zij voor het eerst een schip zagen (volgens het verhaal van kapitein +Cook) bewijst dit duidelijk; [334] en de handeling om hagelbuien van +steenen naar zulk een groot en vreemd gevaarte te werpen, alsmede +hunne uitdaging tot het scheepsvolk: "Komt aan land en wij zullen +u allen dooden en opeten," getuigen van ongewone driestheid. Deze +oorlogzuchtige geest blijkt ook uit vele hunner gewoonten en zelfs +uit de minste handelingen. Als een Nieuw-Zeelander geslagen wordt, +al is het ook uit gekheid, moet die slag worden teruggegeven; en +daarvan zag ik een voorbeeld tegenover een onzer officieren. + +Door de toenemende beschaving is er tegenwoordig veel minder oorlog, +uitgenomen tusschen enkele zuidelijke stammen. Ik hoorde eene +eigenaardige anecdote vertellen van een voorval, dat eenigen tijd +geleden in het zuiden plaats had. Een zendeling bezocht een opperhoofd, +die zijn stam ten oorlog rustte: de musketten waren schoon en gepoetst, +en de munitie lag gereed. Nadat hij lang over het nuttelooze van den +oorlog had gesproken, en gewezen op de geringe beleediging, die hem +had uitgelokt, was het opperhoofd zeer in zijn besluit geschokt en +scheen te aarzelen; maar eindelijk viel het hem in, dat een zijner +vaatjes kruit in slechten staat verkeerde, en niet lang meer goed +zou blijven. Dit werd als een onwederlegbaar bewijs aangevoerd voor +de noodzakelijkheid om den oorlog onmiddellijk te verklaren: immers, +men mocht er niet aan denken zooveel goed kruit te laten bederven! En +dit argument gaf den doorslag. De zendelingen vertelden mij, dat bij +Shongi--het opperhoofd dat Engeland bezocht--de zucht naar oorlog de +eenige en bestendige drijfveer was van al zijne handelingen. De stam, +waarvan hij het voornaamste hoofd was, werd eens door een anderen +stam aan de Thames-rivier veelvuldig lastig gevallen. Alle mannen +van Shongi's stam zwoeren daarop een duren eed, dat als hun knapen +volwassen en krachtig genoeg zouden zijn, zij deze beleedigingen nimmer +zouden vergeten noch vergeven. Het gestand doen van dien eed schijnt +de hoofdreden te zijn geweest, waarom Shongi naar Engeland ging; en +eenmaal hier, was het zijn eenig doel. Geschenken werden alléén op +prijs gesteld, wanneer zij in wapenen konden worden omgezet; van de +kunsten boezemden alleen zoodanige hem belang in, die op het maken +van wapenen betrekking hadden. Te Sydney ontmoette Shongi door een +zonderling toeval het vijandig opperhoofd van de Thames-rivier ten +huize van den heer Marsden. Hunne houding over en weer was beleefd, +maar Shongi vertelde hem, dat hij nooit zou ophouden zijn land te +beoorlogen, als hij op Nieuw-Zeeland terug was. De uitdaging werd +aangenomen, en na zijn terugkeer volvoerde Shongi zijne bedreiging +tot de laatste letter. De stam aan de Thames-rivier werd geheel +overhoop geworpen, en het hoofd zelf, tot wien de uitdaging gericht +was, gedood. Hoewel Shongi zulke diepgewortelde gevoelens van haat +en wraak koesterde, wordt hij beschreven als iemand, die eene goede +inborst bezat. + +Des avonds ging ik met kapitein Fitz-Roy en een der zendelingen, +den heer Baker, een bezoek brengen aan Kororadika. Wij wandelden het +dorp door, en zagen en praten met verscheidene lieden, zoo mannen, +vrouwen als kinderen. Den Nieuw-Zeelander ziende, vergelijkt men +hem terecht met den Tahitiër, want beiden behooren tot dezelfde +menschen-species. [335] De vergelijking valt echter zeer ten nadeele +van den Nieuw-Zeelander uit. Deze moge al wat meer energie bezitten, +in alle andere opzichten is zijne hoedanigheid van eene veel lagere +orde. Een enkele blik op hunne gelaatsuitdrukking overtuigt ons, +dat de een een wilde, de ander een beschaafd mensch is. Op geheel +Nieuw-Zeeland zou men te vergeefs een man zoeken met het gelaat en +voorkomen van het oude Tahitische stamhoofd Utamme. Ongetwijfeld +geeft de buitengewone manier, waarop hier het tatoueeren geschiedt, +eene ongewone uitdrukking aan hun gezicht. De samengestelde doch +symmetrische figuren, die het geheele gezicht bedekken, verbijsteren en +misleiden een ongeoefend oog, terwijl bovendien de diepe insnijdingen, +door verstoring van het spel der peripherische spieren, waarschijnlijk +eene uitdrukking van stroeve onbeweeglijkheid voortbrengen. Maar +behalve dit, vertoont het oog eene flikkering, die niets anders +dan list en wreedheid kan beteekenen. Hunne lichamen zijn groot en +forsch, doch in fraaiheid van vormen niet te vergelijken bij die der +arbeidersklassen op Tahiti. + +Zoowel zij zelven als hunne huizen zijn onzindelijk, vuil en walgelijk; +het denkbeeld om lichaam of kleêren te wasschen schijnt nooit in hun +hoofd op te komen. Ik zag een opperhoofd, die een hemd droeg, zwart +van de korsten vuil, en die op mijne vraag hoe dit zoo morsig was, +verwonderd antwoordde: + +"Ziet gij dan niet, dat het een oud hemd is?" + +Enkele mannen dragen hemden; maar de gewone kleeding bestaat uit +een of twee groote wollen dekens, die meestal zwart zien van het +vuil en op zeer ongemakkelijke, lompe manier over de schouders zijn +geworpen. Enkele voorname hoofden hebben eene passende kleeding van +Engelsche stoffen, die echter alleen bij hooge gelegenheden worden +gedragen. + +[23 December.] + +Op eene plaats, genaamd Waimate, die omstreeks 15 mijlen van de +Eilanden-Baai en halverwegen tusschen de oost- en westkusten ligt, +hebben de zendelingen eenig land gekocht, met het doel dit te +bebouwen. Het was daar dat ik een bezoek ging brengen bij den heer +W. Williams, die mij op mijn verzoek hiertoe had uitgenoodigd en bij +wien ik geïntroduceerd was. Bushby, de Britsche resident, bood aan +mij in zijne boot mede te nemen door eene kreek, waar ik een fraaien +waterval zou zien, en welke tevens mijne wandeling zou bekorten. Ook +verschafte hij mij een gids. Op zijne vraag aan een naburig hoofd +om mij een geschikt man aan te wijzen, bood het hoofd zich zelf aan; +maar zoo groot was zijne onwetendheid omtrent de waarde van het geld, +dat hij eerst vroeg hoeveel pond ik hem zou geven, en later met +twee dollars tevreden was. Toen ik het hoofd een zeer klein pak liet +zien, dat ik wilde laten dragen, moest hij met alle geweld een slaaf +nemen. Deze trotsche neigingen beginnen nu te slijten; maar vroeger zou +een hoofdpersoon liever zijn gestorven, dan de vernedering ondergaan +ook zelfs den kleinsten last te dragen. Mijn metgezel, voorheen een +groot krijgsoverste, was een vlug, bedrijvig man met een geheel +getatoueerd gezicht en eene vuile deken tot kleeding. Hij scheen +met Bushby op zeer goeden voet te staan, ofschoon zij dikwijls samen +getwist hadden. Bushby deed mij de opmerking, dat op oogenblikken, +als deze inboorlingen het meest snoeven, eene kleine dosis kalme +spotternij hun menigmaal het zwijgen oplegt. Zoo was dit opperhoofd +eens bij hem gekomen en had op snoevenden toon gezegd: + +"Een groot opperhoofd, een beroemd man en mijn vriend is bij mij op +bezoek gekomen. Gij moet hem wat goeds te eten geven, fraaie geschenken +aanbieden, enz..." + +Bushby had hem zijne redevoering laten uitspreken en toen op kalmen +toon geantwoord: + +"Wat zou uw slaaf dan anders voor u doen?" + +Met een zeer grappig gebaar had de man toen zijne opsnijderij gestaakt. + +Eenigen tijd geleden had de heer Bushby een veel ernstiger aanval te +doorstaan. Een opperhoofd poogde met zijn troep midden in den nacht in +zijn huis te dringen; en toen dit niet zoo gemakkelijk ging, openden +zij een levendig geweervuur. Bushby werd licht gewond; maar eindelijk +moest de troep wijken. Kort daarna ontdekte men wie de aanvaller was, +en had eene algemeene samenkomst der hoofden plaats om het geval te +bespreken. De Nieuw-Zeelanders beschouwden het als zeer misdadig, +op grond dat de aanval bij nacht was geschied en Bushby ziek te bed +lag. Zeer tot hunne eer, gold deze laatste omstandigheid algemeen als +reden om Bushby in bescherming te nemen. En zoo besloten de hoofden, +het land van den aanvaller ten bate van den koning van Engeland +verbeurd te verklaren. Deze krasse handelwijze, om een opperhoofd, +een gelijke, zóó te vervolgen en te straffen, was echter geheel zonder +voorbeeld. Bovendien verloor de aanvaller de aanspraak op de achting +zijner gelijken; en dit werd door de Engelschen als van meer gewicht +beschouwd dan de verbeurdverklaring van zijn land. + +Op het oogenblik dat de boot van wal stak, stapte er een tweede +opperhoofd in, die alleen voor zijn pleizier de kreek eens op en neer +wilde varen. Nooit zag ik een terugstootender en woester uitdrukking +dan op het gezicht van dezen man. Onmiddellijk trof het mij, dat ik +ergens zijn evenbeeld gezien had, en eindelijk herinnerde ik mij dat +dit was op een der teekeningen van Retzsch bij Schiller's ballade +"Fridolin", waar twee mannen Robert in het brandende open fornuis +duwen. [336] Het woeste opperhoofd geleek op den man, die zijn arm +op Robert's borst legt. De gelaatsuitdrukking sprak hier waarheid: +dit opperhoofd was een bekend moordenaar geweest, en was een berucht +lafaard bovendien. Op het punt, waar de boot landde, vergezelde Bushby +mij een kort eind den weg op. Ik kon toen niet nalaten de koele +onbeschaamdheid te bewonderen, waarmede de oude grijze booswicht, +die in de boot bleef liggen, Bushby naschreeuwde: + +"Blijf niet te lang weg; het zou mij vervelen hier te moeten wachten." + +Wij begonnen nu onze wandeling. De weg liep langs een goed gebaand pad, +aan weerszijden begroeid met het hooge varenkruid, dat het geheele land +bedekt. Nadat wij eenige mijlen hadden geloopen, kwamen wij aan een +landelijk dorpje, uit enkele hutten bestaande en omringd door eenige +plekjes grond, waarop aardappelen waren gepoot. Het invoeren van den +aardappel is voor het eiland van het wezenlijkste nut geweest, en hij +wordt thans veel meer gegeten dan de inlandsche gewassen. Nieuw-Zeeland +bezit een groot natuurlijk voorrecht, namelijk, dat de inwoners er +nooit van honger zullen sterven. Het geheele land vloeit over van +het meer genoemde varenkruid; en de wortels van deze plant, ofschoon +niet smakelijk, bevatten toch veel voedsel. Een inboorling kan altijd +hiervan leven, en heeft bovendien een overvloed van schaaldieren op +elk gedeelte der zeekust. [337] De dorpen zijn voornamelijk kenbaar +aan de platte vloeren of daken, welke op vier palen tien of twaalf +voet hoog boven den grond zijn opgericht, en als veilige bewaarplaats +voor de veldvoortbrengselen dienen. + +Dicht bij eene der hutten gekomen, zag ik tot mijn groot genoegen de +eigenaardige plichtpleging van het wrijven, of, gelijk men het noemen +moest, het drukken der neuzen in haar waren vorm. Terstond bij onze +nadering begonnen de vrouwen iets met zeer klagende stem te prevelen, +gingen toen op hare hurken zitten en hielden de gezichten op. Mijn +metgezel ging achtereenvolgens voor ze staan, plaatste den kant van +zijn neus rechthoekig op den haren en begon te drukken. Dit duurde niet +langer dan een hartelijke handdruk bij ons; en evenals wij bij het +handschudden de kracht van den druk veranderen, zoo doen ook zij met +den neus. Gedurende het drukken uitten zij een zacht tevreden geknor, +dat zeer veel overeenkwam met het geluid dat twee varkens maken, die +hunne gezichten tegen elkander wrijven. Ik merkte op, dat de slaaf of +mindere zijn neus drukte tegen elk dien hij ontmoette, onverschillig +vóór of na zijn meester, het opperhoofd. Ofschoon bij deze wilden het +hoofd volstrekte macht heeft over leven en dood, bestaat tusschen hen +geen enkel spoor van plichtpleging. Burchell heeft hetzelfde opgemerkt +bij de ruwe Bechuanen in Zuid-Afrika. Waar de beschaving een zekeren +trap heeft bereikt, ontstaan weldra samengestelde wellevendheidsvormen +tusschen de verschillende klassen der samenleving. Zoo waren, bijv., +op Tahiti alle inwoners verplicht zich in tegenwoordigheid des konings +tot aan het midden te ontblooten. + +Toen de plichtpleging van het neusdrukken tusschen alle aanwezigen naar +behooren was afgeloopen, gingen wij in een kring voor een der hutten +zitten, en bleven daar een half uur. Alle hutten hebben nagenoeg +dezelfde vorm en afmetingen, en komen in vuilheid en onreinheid +met elkander overeen. Zij gelijken op een koestal, waarvan het eene +einde open is, maar hebben dicht bij den ingang een tusschenmuur met +een vierkant gat er in, dat toegang geeft tot eene kleine donkere +kamer. In deze kamer bergen de bewoners al hun eigendom, en bij koud +weder slapen zij er in; maar zij eten en brengen hun tijd door in het +open voorgedeelte. Toen mijne gidsen hunne pijpen uitgerookt hadden, +vervolgden wij onze wandeling. Het pad leidde door dezelfde golvende +landstreek, die weer overal met varenkruid bedekt was. Aan onze +rechterhand vloeide eene kronkelende rivier, waarvan de oevers met +boomen waren beplant; en hier en daar op de heuvels vertoonde zich +eene strook bosch. In weerwil van de groene kleur, had het geheele +landschap een eenigszins mistroostigen aanblik. Het gezicht van zooveel +varenkruid maakte onwillekeurig den indruk van onvruchtbaarheid, +hetgeen echter niet juist is: want waar het varenkruid zoo dicht +en hoog groeit (het reikt tot aan de borst), wordt het land door +akkerbouw vruchtbaar. Sommige bewoners denken, dat dit uitgestrekte, +open land vroeger geheel met wouden bedekt was, die later door vuur +zijn verwoest. Naar men zegt, worden bij gravingen op de kaalste +plekken dikwijls stukken hars gevonden, welke uit den kauri-pijnboom +(Agathis australis) vloeit. [338] De inboorlingen hadden blijkbaar +gegronde reden om het land te ontbosschen, want het varenkruid +(Pteris esculenta), dat vroeger het voornaamste voedingsmiddel was, +bloeit alleen in de open, boschvrije gedeelten. [339] De bijna totale +afwezigheid van gemengde grassoorten--zulk een merkwaardig kenmerk +in de flora van dit eiland--laat zich wellicht hierdoor verklaren, +dat het land voorheen met woudboomen bedekt is geweest. + +De grond is vulkanisch; op verscheidene plaatsen gingen wij over +slakkenvormige lava's, en op vele naburige bergen kon men duidelijk +kraters onderscheiden. Ofschoon het landschap nergens schoon, en +alleen nu en dan aardig is, genoot ik van mijne wandeling en zou dit +nog meer gedaan hebben, indien mijn metgezel, het opperhoofd, niet zoo +bijzonder spraakzaam was geweest. Ik kende slechts drie woorden van +zijne taal: "goed", "slecht" en "ja"; en daarmede beantwoordde ik al +zijne opmerkingen, zonder natuurlijk een enkel woord te verstaan van +wat hij zeide. Maar dit was voldoende: ik was een goed "toehoorder", +een "aangenaam" persoon, en daarom hield hij niet op met praten. + +Eindelijk bereikten wij Waimate. Na zooveel mijlen door een onbewoond +en onnut land te zijn getrokken, was de plotselinge verschijning +van eene Engelsche boerderij met hare goed bebouwde velden, die +daar als door toovenaarshand geplaatst was, eene uiterst aangename +verrassing. Daar de heer Williams niet thuis was, heette Davies mij in +zijne woning hartelijk welkom; en nadat ik hier met zijn gezin had thee +gedronken, deden wij eene wandeling om de boerderij. In Waimate zijn +drie groote huizen, waarin de zendelingen Williams, Davies en Clarke +wonen; en dicht daarbij staan de hutten der inlandsche arbeiders. Op +eene naburige helling stonden talrijke gerste- en tarwearen in vollen +bloei, en op een ander veld zag men aardappelen en klaver. Maar, al +wat ik zag, te beschrijven, is onmogelijk. Er waren groote moestuinen, +waarin alle vruchten en groenten, die Engeland zelf voortbrengt, en +bovendien vele uit een warmer klimaat. Ik noem slechts: asperges, +witte boonen, komkommers, rhabarber, appelen, peren, vijgen, +perziken, abrikozen, druiven, olijven, kruisbessen, aalbessen, hop, +brem voor palissadeeringen, en Engelsche eiken; ook zag ik vele soorten +bloemen. Rondom de boerderij waren vele stallen, eene dorschschuur met +haar wantoestel, eene grofsmederij, en op den grond ploegscharen met +ander gereedschap. Te midden van dit alles heerschte dat landelijke +gezelschapsleven van varkens en kippen, die genoeglijk bij elkander +lagen, evenals op elke boerderij in Engeland. Op eene afstand van een +paar honderd yards, ter plaatse waar het water van een beekje in een +vijver was afgedamd, stond een groote heusche watermolen. + +Dit alles is zeer verrassend, zoo men bedenkt, dat hier vijf jaren +geleden niets anders dan varenkruid groeide. En wat meer zegt: al deze +verandering is geschied door inlandsche werklieden, door zendelingen +in de kunst onderwezen; de les van den zendeling is hier de staf van +den toovenaar. De huizen zijn gebouwd, de vensters ingezet, de velden +beploegd en zelfs de boomen geënt... door Nieuw-Zeelanders. Bij +den molen zagen wij een Nieuw-Zeelander, wit gepoederd met meel, +evenals zijn vakbroeder in Engeland. Toen ik dit geheele tooneel +aanschouwde, bewonderde ik het in gedachte. Die bewondering sproot +niet zoozeer voort uit het feit, dat alles mij levendig aan Engeland +herinnerde--want toen de avond daalde, deden ook de huiselijke +geluiden, de wuivende korenvelden, en het golvende land met zijn +geboomte in de verte, onwillekeurig aan het vaderland denken: ook +niet uit het zegevierende bewustzijn, nu ik zag wat Engelschen tot +stand konden brengen--maar veeleer uit de hooge verwachtingen, die +mij vervulden in den toekomstigen voorspoed van dit belangrijke eiland. + +Verscheidene jonge mannen, die door de zendelingen uit de slavernij +waren afgekocht, werkten op de boerderij. Zij waren gekleed in +hemd, buis en broek, en zagen er fatsoenlijk uit. Te oordeelen +naar eene onbeduidende anecdote, die ik even wil vertellen, zou ik +hen voor eerlijke lieden houden. Op onze wandeling door de velden +kwam een jonge inlander naar Davies toe, en gaf hem een mes en +eene zwikboor, zeggende dat hij deze op den weg gevonden had, en +niet wist aan wien zij toebehoorden. Deze jonge mannen en knapen +schenen zeer vroolijk en opgeruimd. Des avonds zag ik een troepje +van hen cricket spelen; toen ik daarbij dacht aan den stuggen ernst, +waarvan de zendelingen beschuldigd worden, deed het mij genoegen te +zien, dat een hunner eigen zoons lustig aan het spel deelnam. Een +meer bepaalde en aangename verandering vertoonden de jonge vrouwen, +die als dienstboden binnenshuis werkten. Door haar helder, net en +gezond uiterlijk, evenals van de melkmeisjes in Engeland, vormden +zij eene gunstige tegenstelling met de vrouwen uit de morsige hutten +in Kororadika. De vrouwen der zendelingen hadden getracht haar van +het tatoueeren af te brengen; maar toen op zekeren dag een vermaard +"snijmeester" uit het zuiden kwam, zeiden de meisjes: + +"Wij moesten toch eigenlijk een paar strepen op de lippen hebben; +want anders zullen onze lippen rimpelen als wij oud worden, en zullen +wij zoo erg leelijk worden." + +Wel geschiedt het tatoueeren niet meer zoo druk als vroeger; maar wijl +het een kenteeken is ter onderscheiding van hoofd en slaaf, zal het +waarschijnlijk lang in gebruik blijven. Hoezeer een gedachtensleur +gewoonte kan worden, bleek uit de verklaring der zendelingen, dat +zelfs in hunne oogen een glad gezicht alledaagsch scheen, en niet +zoo fraai als dat van een Nieuw-Zeelandschen gentleman. + +Laat in den avond ging ik naar het huis van Williams, waar ik +overnachtte. Ik vond er een groot gezelschap kinderen, die voor +den Kerstdag waren bijeengekomen en nu allen aan eene tafel zaten +thee te drinken. Nooit zag ik een aardiger, opgeruimder troepje; +en dan te denken, dat dit midden in het land van kannibalisme, moord +en alle gruwelijke misdaden was! De hartelijkheid en het geluk, die +zoo duidelijk op de gezichten van het kleine volkje te lezen stonden, +schenen ook door de oudere personen der zending gevoeld te worden. + +[24 December.] + +Des morgens werden aan de geheele familie gebeden voorgelezen in de +landstaal, en na het ontbijt deed ik eene rondwandeling door de tuinen +en de boerderij. Het was een marktdag, als wanneer de inboorlingen der +omliggende gehuchten hunne aardappelen, maïs of varkens komen inruilen +tegen dekens, tabak en somtijds zeep, als de zendelingen hen daartoe +kunnen overreden. De oudste zoon van Davies, die eene eigen boerderij +bezit, is de zakenman op de markt. De kinderen der zendelingen, die +jong op het eiland kwamen, verstaan de taal beter dan hunne ouders, +en kunnen gemakkelijker iets van de inlanders gedaan krijgen. + +Kort vóór den middag wandelden de heeren Williams en Davies met +mij naar een gedeelte van het naburige woud, om mij den vermaarden +Kauri-pijnboom te laten zien. Ik mat een dier prachtige boomen en vond, +dat hij een omtrek had van 31 voet boven de wortels. Dichtbij was een +andere, dien ik niet zag, van 33 voet; en men vertelde mij van een, +die niet minder dan 40 voet in omtrek was. Deze boomen zijn vermaard +om hunne gladde cylindervormige stammen, die eene hoogte bereiken +van zestig, en zelfs negentig voet met bijna dezelfde middellijn +en zonder een enkelen tak. De kroon van takken aan hun top staat in +geen enkele verhouding tot den stam, en ook de bladeren zijn klein in +vergelijking met de takken. Het woud bestaat hier bijna geheel uit +kauri's, waarvan de hoogste boomen met hunne evenwijdige zijden als +reusachtige houten zuilen voor den toeschouwer oprijzen. Het hout van +den kauri is het kostbaarste voortbrengsel van het eiland; ook zijpelt +er eene hoeveelheid hars uit den stam, die, voordat het gebruik er +van bekend was, tegen eene penny het pond verkocht werd. [340] Enkele +wouden op Nieuw-Zeeland moeten bijna geheel ondoordringbaar zijn. De +heer Matthews vertelde mij, dat een woud van slechts 34 mijlen in +doorsnede, hetwelk twee bewoonde districten scheidde, eerst onlangs +voor de eerste maal was doorgetrokken. Hij en een andere zendeling, +ieder met een troep van omstreeks 50 man, poogden een weg te banen; +maar dit kostte hun meer dan 14 dagen werk! In de bosschen zag ik zeer +weinig vogels. Wat dieren betreft, is het een hoogst merkwaardig feit, +dat zulk een groot eiland--meer dan 700 mijlen lang en op vele plaatsen +90 mijlen breed [341]--met afwisselende gronden, een fraai klimaat, +en land van allerlei hoogten tot 14000 voet, geen enkel inheemsch +dier bezit, met uitzondering van eene kleine rat. De verschillende +soorten van het reusachtige vogelgeslacht Dinornis schijnen hier +de viervoetige zoogdieren te hebben vervangen, evenals nog heden de +kruipende dieren op de Galápagos-Eilanden. Men zegt, dat de gewone +Noorweegsche rat de Nieuw-Zeelandsche soort in den korten tijd van +twee jaren op het noordelijk einde van het eiland heeft uitgeroeid. Op +vele plaatsen bemerkte ik verscheidene soorten onkruid, die ik evenals +de ratten als mijn landgenooten moest erkennen; en aan een Fransch +schip komt de eer toe eene prei te hebben ingevoerd, die zich over +geheele districten heeft verspreid, en ongetwijfeld zeer lastig zal +blijken. Ook de gewone zuring (Rumex acetosa) is hier wijd en zijd +verspreid en zal, naar ik vrees, altijd ten bewijze strekken van de +schelmerij door een Engelschman gepleegd, die de zaden er van verkocht +voor die van de tabaksplant. + +Van onze aangename wandeling in het huis teruggekeerd, at ik bij +den heer Williams, die mij vervolgens een paard leende om naar de +Eilanden-Baai terug te keeren. Met dankbaarheid voor de hartelijke +ontvangst en met gevoelens van eerbied voor hunne beschaafde, +nuttige en rechtschapen persoonlijkheden, nam ik van de zendelingen +afscheid. Ik geloof, dat men moeilijk een corps mannen zou vinden, die +beter dan zij voor de hooge roeping geschikt zijn, welke zij nastreven. + +[Kerstdag.] + +Nog enkele dagen, en het vierde jaar van onze afwezigheid uit Engeland +zal verstreken zijn. Onzen Eersten Kerstdag brachten wij door in +Plymouth; den tweeden in de St.-Maartens-Kreek bij Kaap Hoorn; den +derden te Port Desiré in Patagonië; den vierden voor anker in eene +afgelegen haven van het schiereiland Tres Montes; den vijfden hier; +en zoo de Voorzienigheid wil, zal de volgende in Engeland zijn. Wij +woonden eene godsdienstoefening bij in de kapel van Pahia, waar de +dienst gedeeltelijk in het Engelsch en gedeeltelijk in de landstaal +gehouden werd. Zoolang wij op Nieuw-Zeeland waren, hoorden wij van +geen nieuwe daden van kannibalisme. Wel vond Stoke op een eilandje bij +de ankerplaats verbrande menschenbeenderen om een vuurhaard verspreid +liggen; maar mogelijk lagen deze overblijfselen van een smakelijken +maaltijd er reeds verscheidene jaren. Het is waarschijnlijk, dat de +zedelijke geaardheid van het volk snel verbeteren zal. Bushby vertelde +eene aardige anecdote als staaltje van oprechtheid van althans enkele +personen, die het christendom belijden. Een zijner jongelieden, die +gewoon was aan de andere bedienden gebeden voor te lezen, verliet +hem. Toen hij eenige weken daarna des avonds laat langs een bijgebouw +ging, zag en hoorde hij een van zijne lieden den anderen, bij het +licht van het haardvuur, met moeite uit den bijbel voorlezen. Daarna +knielden zij en baden: en in hun gebed noemden zij de namen van Bushby, +zijn gezin en van de zendelingen, elk in zijn eigen district. + +[26 December.] + +Bushby deed Sulivan en mij het aanbod om in zijne boot eenige mijlen +de rivier op te varen in de richting naar Cawa-Cawa, en stelde daarna +eene wandeling voor naar het dorp Waiomio, waar eenige belangrijke +rotsen zijn. Wij volgden een der armen van de baai en hadden nu een +aangenamen roeitocht te midden van aardige landschappen, totdat wij +in een dorp kwamen, waar de boot niet verder kon. Hier boden een +opperhoofd en zijne mannen vrijwillig aan met ons naar Waiomio te +wandelen, een afstand van vier mijlen. Dit opperhoofd was destijds +eenigszins berucht, doordien hij onlangs een zijner vrouwen en een +slaaf wegens overspel had opgehangen. Toen een der zendelingen hem +daarover ernstig onderhield, scheen hij zeer verwonderd en zeide, +dat hij dacht stipt de Engelsche methode te volgen. De oude Shongi, +die in Engeland bij het verhoor der Koningin aanwezig was, sprak +zijne diepe afkeuring uit over het geheele proces; hij zeide, dat hij +vijf vrouwen had en haar liever allen het hoofd zou laten afslaan +dan zich om ééne zoozeer te kwellen. Dit dorp verlatende, staken +wij over naar een ander, dat op korten afstand op een heuvelhelling +lag. Vijf dagen te voren was de dochter van een opperhoofd gestorven, +die nog heiden was. De hut, waarin zij stierf, was tot den grond +toe verbrand en door eene schutting omgeven, waarop hunne houten +afgodsbeelden stonden. Het geheel was vuurrood geverfd, opdat het van +verre zichtbaar zou zijn. Hare japon was aan de doodkist bevestigd, +en het afgesneden haar lag aan hare voeten. De bloedverwanten hadden +zich het vleesch van de armen, lichamen en aangezichten gescheurd, +zoodat zij met geronnen bloed bedekt waren; maar de oude vrouwen zagen +er het vuilst en het walgelijkst uit. Den volgenden dag bezochten +eenige officieren deze plek, en vonden de vrouwen nog huilend en +bezig hare lichamen stuk te rijten. + +Wij vervolgden onze wandeling en bereikten weldra Waiomio. Hier +staan eenige zonderlinge rotsen van kalksteen, die op ruïnen van +kasteelen gelijken. Deze rotsen hebben langen tijd tot begraafplaatsen +gediend, en worden bijgevolg als te heilig beschouwd om ze te mogen +naderen. Toch riep een der jonge mannen tot de anderen: "Wie heeft +den moed om meê te gaan?" en snelde vooruit; maar op nog geen honderd +yards van de rotsen gekomen, dacht de geheele troep er anders over en +bleef staan, ofschoon men ons met volkomen onverschilligheid toestond +de geheele plek in oogenschouw te nemen. In het dorp rustten wij +eenige uren uit, welke tijd besteed werd aan een lang onderhoud met +Bushby over het recht van verkoop van sommige landen. Een oud man, +die een volleerd geslachtkundige scheen, duidde de achtereenvolgende +bezitters aan door stukjes takken in den grond te steken. Voordat wij +de huizen verlieten werd aan elk van ons gezelschap een mandjevol +gebakken aardappelen uitgereikt, en volgens gebruik namen wij die +mede om onderweg op te eten. Onder de vrouwen, die bezig waren met +koken, merkte ik ook een mannelijken slaaf op. In een oorlogzuchtig +land, als dit, moet het voor een man iets vernederends zijn werk +te doen, dat als het laagste vrouwenwerk wordt beschouwd. Dat men +slaven niet ten oorlog laat gaan, daarin heeft men misschien niet +geheel en al ongelijk. Ik hoorde vertellen van een armen drommel, +die tijdens de vijandelijkheden naar de tegenpartij overliep. Hier +werd hij onmiddellijk door twee mannen gegrepen; maar wijl zij het +niet eens konden worden aan wien hij zou toebehooren, stond elk met +een bijl boven zijn hoofd gereed, vast besloten, dat de ander hem ten +minste niet levend kon meênemen. Alleen door het beleid van de vrouw +van een opperhoofd werd de arme man, die bijna dood was van schrik, +gered. Daarna hadden wij eene aangename wandeling naar de boot terug, +doch bereikten het schip niet voor des avonds laat. + +[30 December.] + +Des namiddags stevenden wij de Eilanden-Baai uit en zetten koers +naar Sydney. Ik geloof, dat wij allen blijde waren Nieuw-Zeeland +te verlaten. Het is geen aangenaam oord. Onder de inboorlingen mist +men dien beminnelijken eenvoud, welken men op Tahiti vindt, en het +meerendeel der Engelschen is het uitschot der maatschappij. Ook is +het land zelf niet aantrekkelijk. Slechts op eene enkele schoone +plek zie ik met dankbaarheid terug, en dat is Waimate met zijne +christelijke bewoners. + + + + + + +HOOFDSTUK XIX. + +AUSTRALIË. + + +[12 Januari 1836.] + +Vroeg in den morgen voerde een zwakke wind ons naar den ingang van +Port Jackson. In plaats van een groenend land te zien, met hier en +daar eenige fraaie huizen, vertoonde zich slechts eene rechte lijn +van geelachtige klippen, die ons de kusten van Patagonië voor den +geest riepen. Alleen een eenzame, wit-steenen vuurtoren zeide ons, +dat wij in de nabijheid eener groote volkrijke stad waren. Is men de +haven binnengegaan, dan heeft deze met hare klipvormige oevers van +gelaagden zandsteen een fraai en ruim aanzien. Het bijna vlakke land +is met dunne, armzalige boomen bedekt, die getuigen van den vloek +der onvruchtbaarheid. Verder het land ingaande, verbetert dit en ziet +men mooie buitenplaatsen en nette boerderijen hier en daar langs het +strand verspreid. In de verte wezen steenen huizen van twee en drie +verdiepingen, en een aantal windmolens aan den rand van een dijk ons +op de nabijheid der hoofdstad van Australië. + +Eindelijk ankerden wij in Sydney-Cove, waar wij het kleine dok gevuld +zagen met vele groote schepen, en omringd door pakhuizen. Des avonds +wandelde ik door de stad en keerde vol bewondering over wat ik zag, +terug. Alles legt een schitterend getuigenis af van de macht der +Britsche natie. Hier, in een weinig belovend land, hebben eenige +twintigtallen van jaren heel wat meer uitgericht dan evenveel eeuwen +in Zuid-Amerika. Het eerste gevoel, dat in mij opwelde, was mij geluk +te wenschen dat ik Engelschman van geboorte was. Toen ik later meer +van de stad zag, daalde mijne bewondering misschien wel eenigszins; +maar toch is zij mooi. De straten zijn regelmatig, breed, zindelijk en +worden uitstekend onderhouden; de huizen hebben eene flinke grootte, +en de winkels zijn wel voorzien. Men kan haar gerust vergelijken +met de groote voorsteden van Londen en enkele andere hoofdplaatsen in +Engeland; maar zelfs bij Londen of Birmingham ziet men zulk eene snelle +uitbreiding niet. Het aantal groote huizen en andere gebouwen, die +juist voltooid waren, was inderdaad verwonderlijk; niettemin klaagde +elk over de hooge huren en de moeite om een huis te koopen. Daar ik +uit Zuid-Amerika kwam, waar elk, die eigendom heeft, in de steden +bekend is, verwonderde niets mij zoozeer, als dat ik niet dadelijk +kon te weten komen wie eigenaar was van dit of dat voertuig. + +Ik huurde een man en twee paarden om mij naar het dorp Bathurst +te brengen, dat omstreeks 120 mijlen in het binnenland ligt en het +middelpunt is van een groot landelijk district. Op deze wijze hoopte +ik een algemeen idee te krijgen van het voorkomen der streek. Op den +morgen van 16 Januari ving ik mijn tocht aan. De eerste rit bracht +ons naar Paramatta--een landstadje, dat in beteekenis op Sydney +volgt. De wegen, volgens het stelsel van Mac Adam [342] aangelegd, +waartoe de noodige basaltsteen van vele mijlen ver was aangevoerd, +waren uitmuntend. In alle opzichten was er nauwe overeenstemming +met Engeland, behalve misschien in de bierhuizen, die hier talrijker +waren. De ijzeren benden (troepen misdadigers, die hier het een of +ander misdrijf hebben gepleegd) herinnerden het minst aan Engelsche +toestanden; zij werkten met ketens aan het lichaam, onder toezicht +van schildwachten met geladen geweren. De macht, die het gouvernement +bezit om door gedwongen arbeid in korten tijd goede wegen door het +land te banen is, geloof ik, een der hoofdoorzaken van den snellen +voorspoed dezer kolonie. Ik sliep dien nacht in eene zeer geriefelijke +herberg te Emuferry, 35 mijlen van Sydney en dicht bij den voet der +Blauwe Bergen. Deze reisweg wordt het drukst bezocht en is het langst +van alle in de kolonie bewoond. Al het land is afgesloten met hoog +rasterwerk, wat een gevolg is van de omstandigheid, dat de pachters +geen heggen hebben kunnen aanleggen. Rondom liggen vele flinke huizen +en goede boerderijen verspreid; maar hoewel groote stukken land onder +cultuur zijn, verkeert het grootste deel nog in den staat waarin het +ontdekt werd. + +De buitengewone gelijkvormigheid der flora is het merkwaardigste +kenmerk van het landschap in het grootste gedeelte van +Nieuw-Zuid-Wallis. Overal vinden wij open boschland, en is de grond +ten deele bedekt met zeer dun gras, dat weinig groen vertoont. De +boomen behooren bijna alle tot ééne familie en kenmerken zich +hierdoor, dat hunne bladeren meerendeels in een verticalen, in +plaats van in een bijna horizontalen stand geplaatst zijn, zooals +in Europa. Het loof is schraal met eene eigenaardige bleekgroene +tint, zonder eenigen glans, ten gevolge waarvan de bosschen licht en +zonder schaduw zijn. Ofschoon dit onder de brandende zonnestralen een +ongerief is voor wie deze streken bereizen, is het van belang voor +den pachter, daar nu gras kan groeien waar dit anders niet kan. De +bladeren vallen niet periodiek af--een kenmerk, dat aan het geheele +zuidelijk halfrond, namelijk Zuid-Amerika, Australië en de Kaap de +Goede Hoop gemeen schijnt. De bewoners van dit halfrond missen dus +een zeer prachtig, hoewel in onze oogen gewoon natuurverschijnsel: +de eerste volle bladontplooiing van den bladerloozen boom. Zij kunnen +ons antwoorden, dat wij dit genot duur betalen nadat het land zooveel +maanden lang met naakte geraamten is bedekt geweest. Ook dit is +waar; maar onze zintuigen krijgen zoodoende een prikkelend, opwekkend +verlangen naar het verrukkelijke lentegroen, dat de oogen van hen die +in de keerkringen leven en zich het jaar lang aan de schitterende, +kleurenrijke voortbrengselen dezer gloeiende gewesten verzadigen, +nooit kunnen smaken. Met uitzondering van eenige blauwe-gomboomen +(Eucalyptus globubus) bereiken de meeste boomen geen aanzienlijke +grootte; maar zij zijn lang, vrij recht en staan goed gescheiden. De +schors van eenige Eucalypti valt jaarlijks af, of hangt in lange doode +reepen, die in den wind heen en weer slingeren, en aan de bosschen een +doodsch en slordig aanzien geven. Ik kan mij in alle opzichten geen +grootere tegenstelling denken, dan tusschen de wouden van Valdivia +of Chiloë, en de bosschen van Australië. + +Bij zonsondergang ging een troep van een twintigtal zwarte inboorlingen +voorbij, die allen op hunne gewone manier een bundel speren of +andere wapenen droegen. Door een jongen aanvoerder een shilling +te geven, kon ik hen gemakkelijk laten stilstaan, en wierpen zij +hunne speren om mij te vermaken. Allen waren gedeeltelijk gekleed, +en verscheidenen konden wat Engelsch spreken. Hun uiterlijk was +opgeruimd en aangenaam, en zij schenen op verre na niet zulke geheel +verbasterde wezens, als doorgaans wordt voorgesteld. In hunne eigen +kunsten zijn zij te bewonderen. Eene muts, welke op 30 yards afstand +was opgehangen, doorboorden zij met eene speer, die door den werpstok +werd weggeslingerd met de snelheid waarmede een geoefend schutter een +pijl uit zijn boog drijft. De wonderlijkste schranderheid leggen zij +aan den dag wanneer zij het spoor van menschen of dieren zoeken, en +ik hoorde verscheidene opmerkingen van hen vertellen, die blijk gaven +van ongewone scherpzinnigheid. Maar den grond ontginnen, of huizen +bouwen en gezeten lieden worden, willen zij niet; zelfs willen zij +zich de moeite niet geven eene kudde schapen te hoeden, die aan hunne +zorg is toevertrouwd. Over het geheel schijnen zij mij maar enkele +sporten hooger op de beschavingsladder te staan dan de Vuurlanders. + +Het is zeer zonderling, zoo te midden van een beschaafd volk een +troep onschadelijke wilden te zien rondloopen, die niet weten waar +zij des nachts zullen slapen, en hun kost verdienen met jagen in de +bosschen. Naarmate de blanken voortdrongen, hebben zij zich over het +land verspreid, dat aan verschillende stammen toebehoorde; en ofschoon +deze zoodoende allen door eenzelfde volk werden ingesloten, hebben +zij hunne oude gewoonte om soms elkander te beoorlogen, behouden. In +een gevecht, dat onlangs plaats had, kozen beide partijen--zeer +zonderling--het midden van het dorp Bathurst tot slagveld. Dit had +voor de verslagene partij het voordeel, dat de weggeloopen krijgslieden +een toevlucht zochten in de hutten. + +Het getal inboorlingen neemt snel af. Op mijn geheelen rit zag ik, +behalve een paar jongens die door Engelschen werden opgebracht, +nog slechts één enkelen troep. Zonder twijfel moet deze afname +gedeeltelijk worden toegeschreven aan den invoer van spiritualiën, +aan Europeesche ziekten (waarvan zelfs de meer goedaardige, zooals +mazelen, zeer verderfelijk blijken), [343] en aan het trapsgewijze +uitsterven van wild. Men zegt, dat een aantal van hunne kinderen op +zeer jongen leeftijd aan de gevolgen van hun zwervend leven bezwijken; +en daar de moeite om aan voedsel te komen grooter wordt, moeten ook +hunne zwervende gewoonten toenemen. Zonder openlijk den hongerdood +te sterven, wordt hier de bevolking dus op bijzonder snelle wijze +ondermijnd, vergeleken met wat in beschaafde landen gebeurt, waar +de vader, ofschoon door overmatigen arbeid zich zelf benadeelende, +zijn nakroost niet uitroeit. + +Behalve deze vele zichtbare oorzaken van ondergang, schijnt er in +'t algemeen eene meer geheimzinnige kracht in 't spel te zijn. Waar +de Europeaan zijne schreden zet, schijnt de dood den inboorling +te vervolgen. Hetzij wij het oog wenden naar de wijde vlakten van +Noord- en Zuid-Amerika, naar Polynesië, de Kaap de Goede Hoop of naar +Australië, overal vinden wij denzelfden uitslag. En het is niet alleen +de blanke, die dus als verdelger optreedt: de Polynesiër van Maleischen +oorsprong heeft in sommige gedeelten van den Oostindischen Archipel +evenzoo den donkerkleurigen inboorling voor zich uitgedreven. De +menschenrassen schijnen op elkander te werken in gelijken zin als +velerlei diersoorten, nl. zoo, dat het sterkere steeds het zwakkere +uitroeit. Het was treurig, toen wij op Nieuw-Zeeland de fiere, +kloeke inboorlingen hoorden zeggen, dat zij wel wisten dat hun land +gedoemd was aan hunne kinderen te ontvallen. [344] Ieder heeft gehoord +van de onverklaarbare vermindering der bevolking op het schoone en +gezonde eiland Tahiti sedert den tijd van Cook's reizen, hoewel wij +in dit geval hadden mogen verwachten, dat zij zou zijn toegenomen: +want kindermoord, die hier vroeger in zoo buitengewone mate woedde, +heeft opgehouden: losbandigheid is afgenomen, en de moordende oorlogen +zijn nu minder talrijk. + +--De Eerw. I. Williams zegt in zijn belangwekkend werk, [345] dat het +eerste verkeer tusschen inboorlingen en Europeanen "steeds vergezeld +gaat van het uitbreken van koortsen, rooden loop of eene andere ziekte, +die tal van menschen wegsleept." Verder zegt hij: "Het is inderdaad +een feit, hetwelk niet betwist kan worden, dat de meeste ziekten, die +gedurende mijn verblijf op de eilanden gewoed hebben, door schepen +daar zijn ingevoerd; [346] en wat dit feit merkwaardig maakt is, +dat onder de bemanning van het schip, hetwelk deze verderfelijke +lading binnenbracht, geen spoor van ziekte bekend was." Dit verhaal +is niet zoo heel buitengewoon als op het eerste gehoor wel lijkt; +want verscheidene gevallen zijn bekend dat de boosaardigste koortsen +zijn uitgebroken, hoewel de personen, die er de oorzaak van waren, +onaangetast bleven. In de eerste regeeringsjaren van George III +(1738-1820) werd een gevangene, die in een kerker opgesloten was, +door vier konstabels in een rijtuig voor den magistraat gebracht; +en ofschoon de man zelf niet ziek was, stierven de vier konstabels +aan eene soort van rotkoorts, maar zonder dat de besmetting zich +aan anderen meedeelde. Uit deze feiten zou men bijna afleiden, dat +de dampen die door sommige personen eenigen tijd worden uitgestraald, +voor anderen na inademing giftig zijn: en dit wellicht nog meer, als de +personen tot verschillend ras behooren. Hoe geheimzinnig dit geval ook +schijne, is het toch niet wonderlijker dan het feit, dat het lichaam +van een mensch, onmiddellijk na den dood en voordat het bederf is +ingetreden, dikwijls zulke giftige of doodelijke eigenschappen bezit, +dat de prik alleen met een instrument hetwelk bij de opening van het +lijk gebruikt is, noodlottig blijkt. + +[17 Januari.] + +Vroeg in den morgen staken wij in eene veerboot over de +Nepean. Ofschoon de rivier op deze plek breed en diep was, bevatte +zij een zeer klein volume stroomend water. Aan de overzijde trokken +wij door een laag stuk land en bereikten toen de helling der Blauwe +Bergen. De beklimming daarvan is niet moeilijk, doordien de weg met +veel zorg in de glooiing van eene zandsteenklip is uitgehouwen. Op +den top strekt zich eene bijna effen vlakte uit, die naar het westen +onmerkbaar stijgt en eindelijk eene hoogte bereikt van meer dan 3000 +voet. Zulk een wijdsche titel als "Blauwe Bergen", alsmede hunne +werkelijke hoogte deden mij verwachten eene kloeke bergketen te zullen +zien, welke het land doorsneed; maar in plaats hiervan--slechts eene +hellende vlakte, die een onaanzienlijk front vormt bij het laagland aan +de kust. Van deze eerste glooiing was het gezicht op het uitgestrekte +boschland in het oosten verrassend, en de rondom staande boomen waren +kloek en rijzig. Doch is men eenmaal op het zandsteenen bergvlak, +dan wordt het landschap uiterst eentonig; elke kant van den weg is +met schrale boomen der nooit ontbrekende Eucalyptus-familie begroeid, +en met uitzondering van twee of drie kleine herbergen, zijn er geen +huizen of ontgonnen landerijen. Daarenboven is de weg eenzaam; wat +men nog het meest ziet, zijn ossewagens, volgeladen met balen wol. + +Op het midden van den dag voederden en drenkten wij onze paarden in +eene kleine herberg, The Weatherboard (De Loefzijde) genaamd. Het +land ligt hier 2800 voet boven de zee. Ongeveer anderhalve +mijl van deze plek heeft men een panorama, dat wel een kijk +waard is. Eene kleine vallei volgende, waardoor een nietig beekje +stroomt, ontwaart men plotseling tusschen het geboomte, dat den weg +begrenst, een onafzienbaren afgrond met eene diepte van misschien +1500 voet. Enkele schreden voortgaande, staat men aan den rand +eener geweldige steilte en ziet aan zijne voeten een uitgestrekten +landboezem of baai (want anders weet ik het niet te noemen), die +dicht met wouden bedekt is. Het oogpunt ligt als het ware aan den +top der baai, en rechts en links breidt zich eene klipreeks uit met +achtereenvolgende landtongen, evenals aan eene steile zeekust. Deze +klippen bestaan uit horizontale lagen van witachtigen zandsteen, en +zijn zoo volkomen loodrecht, dat men op vele plaatsen een steen, die +van den rand naar omlaag wordt geworpen, op de boomen in den afgrond +aan zijne voeten kan zien vallen. De klipreeks is zoo onafgebroken, +dat men (volgens zeggen) zestien mijlen om moet loopen, om den voet +van den waterval te bereiken, die door het bovengenoemde beekje +gevormd wordt. Omstreeks vijf mijlen ver tegenover ons liep eene +andere klipreeks, die de vallei dus geheel schijnt te omringen, +zoodat de naam van baai, aan deze grootsche amphitheatervormige +diepte gegeven, gerechtvaardigd is. Stellen wij ons voor, dat eene +bochtige haven met steile klipvormige oevers wordt drooggelegd, en +uit haar zandigen bodem een dicht woud opschiet, dan zullen wij een +begrip hebben van het voorkomen en den vorm van dezen landboezem. Dit +landschaps-type was voor mij geheel nieuw en buitengewoon prachtig. + +Des avonds bereikten wij de Blackheath, waar de zandsteenen bergvlakte +eene hoogte heeft bereikt van 3400 voet, en met hetzelfde schrale +houtgewas bedekt is als te voren. Van den weg had men nu en dan +vluchtige kijkjes in eene diepe vallei van dezelfde soort als die ik +straks beschreef; maar wegens de steile en hooge wanden was de bodem +bijna nooit te zien. Blackheath is eene zeer geriefelijke herberg, +die door een ouden soldaat gedreven wordt, en die mij aan de kleine +herbergen in Noord-Wallis herinnerde. + +[18 Januari.] + +Zeer vroeg in den morgen wandelde ik omstreeks drie mijlen ver om +Govett's Leap te zien. Het landschap was hier van gelijken aard +als bij The Weatherboard, misschien zelfs nog indrukwekkender. Zoo +vroeg op den dag, was de baai gevuld met een ijlen blauwen mist, die, +hoewel in 't algemeen het uitzicht belemmerend, de diepte waarop het +woud zich onder onze voeten uitstrekte, nog scheen te vergrooten. Deze +valleien, die zoolang een onoverkomelijken hinderpaal vormden voor de +pogingen der ondernemendste kolonisten om het binnenland te bereiken, +zijn hoogst merkwaardig. Groote, armvormige baaien met verwijdingen +aan het boveneinde ontspringen dikwijls uit de hoofdvalleien, +en banen zich een weg door de zandsteenen hoogvlakte; daarentegen +steekt de hoogvlakte dikwijls landtongen uit in de valleien, zelfs +met afscheiding daarin van groote, eilandvormige berggevaarten. Om +in deze valleien af te dalen moet men somtijds 20 mijlen omloopen; +in andere zijn de landmeters eerst onlangs doorgedrongen, en is het +den kolonisten nog niet gelukt hun vee te laten weiden. Doch het +merkwaardigste kenmerk in haren bouw is wel, dat zij, ofschoon aan de +hoofdeinden verscheidene mijlen breed, naar de mondingen toe meestal +zoo versmallen, dat zij ontoegankelijk worden. De Landmeter-Generaal, +Sir T. Mitchell, poogde te vergeefs, eerst loopend en toen kruipend +tusschen de groote neergestorte zandsteenbrokken, door de keel heen +te dringen, welke de Grose-rivier met de Nepean verbindt; [347] toch +vormt de vallei der Grose, naar ik zag, in haar bovengedeelte eene +fraaie effen kom van eenige mijlen breed, die aan alle kanten door +klippen is omringd, welker toppen waarschijnlijk nergens onder 3000 +voet boven den zeespiegel liggen. Ik besteeg een pad, deels gevormd +door de natuur en deels door den eigenaar van den grond, dat toegang +gaf tot de vallei van de Wolgan; wordt langs dit pad vee in de vallei +gedreven, dan kan het niet ontsnappen; want overal elders is dit dal +door loodrechte klippen omringd en versmalt, acht mijlen verder, van +eene gemiddelde breedte van eene halve mijl tot eene gewone kloof, +waar mensch noch dier door kan. Mitchell verhaalt, dat de groote +vallei der Cox-rivier met al hare vertakkingen ter plaatse waar deze +in de Nepean vloeit, samenkrimpt tot eene keel van 2200 yards wijdte +en ongeveer 1000 voet diepte. Andere dergelijke voorbeelden zouden +hieraan kunnen worden toegevoegd. + +Als men de overeenstemming ziet tusschen de horizontale lagen aan elken +kant van deze valleien en groote amphitheater-vormige verdiepingen, +dan is de eerste indruk deze, dat zij evenals andere valleien door de +werking van water zijn uitgehold; maar denkt men aan de ontzaglijke +hoeveelheid steenen, die volgens deze onderstelling alléén door +kelen of kloven moest worden verwijderd, dan is men geneigd te +vragen of deze ruimten niet door inzinking zijn ontstaan. Zoo men +echter let op den vorm der onregelmatig vertakte valleien en smalle +uit de bergvlakte daarin uitstekende landtongen, dan is men wel +genoopt ook dit denkbeeld op te geven. De holten toe te schrijven +aan tegenwoordige alluviale werking zou ongerijmd zijn; ook ligt +het hoogste niveau der afwatering (zooals ik bij The Weatherboard +opmerkte) niet altijd aan den top dezer valleien, maar aan ééne zijde +harer baaivormige bochten. Enkele inwoners deden mij de opmerking, dat +zij zulk een baaivormigen inham met zijne rechts en links uitstekende +landtongen nooit zagen zonder getroffen te worden door de gelijkenis +er van met eene steile zeekust. Dit is zeker het geval; men kan +er bijvoegen, dat de talrijke fraaie, wijdvertakte havens aan de +tegenwoordige kust van Nieuw Zuid-Wallis, welke meestal door een +smallen, in de zandsteenen kustriffen uitgeholden mond met de zee +verbonden zijn--eene gelijkenis vertoonen, hoewel op kleine schaal, +met de groote valleien van het binnenland. Maar dan doet zich de +onverwachte moeilijkheid voor: waarom heeft de zee deze groote, +hoewel begrensde boezems uitgehold in een uitgestrekt tafelland, +en slechts kelen gelaten aan de openingen, waardoor die ontzaglijke +hoeveelheid uitgespoelde stof is weggevoerd? Het eenige licht, dat ik +op dit raadsel kan werpen, is door op te merken, dat zich tegenwoordig +in sommige zeeën (bijv. hier en daar in de Westindische en in de Roode +Zee) banken schijnen te vormen van de meest onregelmatige gedaanten +en met zeer steile zijwanden. Ik heb reden om te onderstellen, dat +zulke banken gevormd zijn geworden door ophooping van bezinksel op een +onregelmatigen bodem, onder de werking van sterke stroomen. Dat de zee +in sommige gevallen bezinksel ophoopt rondom onderzeesche rotsen en +eilanden, in plaats van het uit te spreiden in eene gelijkvormige laag, +kan moeilijk in twijfel worden getrokken, wanneer men de kaarten van +West-Indië bestudeert; en dat de golven in staat zijn hooge en steile +riffen te vormen zelfs in havens, die door land zijn ingesloten, heb ik +in vele gedeelten van Zuid-Amerika waargenomen. Om nu deze begrippen +te toetsen aan de zandsteenen bergvlakten van Nieuw Zuid-Wallis, stel +ik mij voor, dat de lagen werden opgehoopt op een onregelmatigen bodem +door de werking van sterke stroomen en den golfslag eener volle zee; +vervolgens, dat de steil hellende wanden der aldus ontstane ongevulde, +dalvormige ruimten gedurende eene langzame landrijzing tot klippen +werden uitgehold, en dat de losgewerkte zandsteen verwijderd werd +òf in den tijd toen de nauwe dalkelen door de ruimende zee gegraven +werden, òf later door alluviale werking. + + + +Kort na ons vertrek van The Blackheath daalden wij door den pas van +Mount Victoria van de zandsteenen hoogvlakte af. Om dezen pas te +maken had men door eene ontzaglijke hoeveelheid steen moeten boren; +maar zoowel het plan als de wijze van uitvoering verdienden op ééne +lijn te worden gesteld met een werk van dien aard in Engeland. De +streek, die wij nu betraden, was ongeveer 1000 voet lager en bestond +uit graniet. Met de verandering van gesteente veranderde ook de +flora. De boomen waren fraaier en stonden meer gescheiden, terwijl +het tusschenliggende weiland iets groener en weliger was. Te Hassan's +Walls verliet ik den grooten weg en maakte een korten omweg naar eene +hoeve, Walerawang geheeten, die bewoond werd door een hoofdopzichter, +aan wien ik een introductie-brief had van den eigenaar te Sydney. De +heer Brown was zoo vriendelijk mij te vragen tot den volgenden dag +te blijven, welk voorstel ik met genoegen aannam. Deze plaats levert +een voorbeeld van een der groote landbouwinrichtingen of liever +schapenfokkerijen in de kolonie; maar omdat eenige dalen moerassig +zijn en een grover gras voortbrengen, zijn vee en paarden hier wat +talrijker dan gewoonlijk. Op twee of drie vlakke strooken grond nabij +het huis was het hout gerooid en koren gezaaid, dat de maaiers nu +bezig waren te oogsten; van tarwe wordt echter niet meer gezaaid +dan voor het jaarlijksch onderhoud der in de inrichting werkende +arbeiders noodig is. Het gewone cijfer der toegewezen strafarbeiders +bedraagt hier omtrent veertig; doch in dezen tijd waren er enkelen +meer. Ofschoon de hoeve van al het noodige goed voorzien was, +heerschte er duidelijk gebrek aan gerief; en er woonde hier geen +enkele vrouw. In 't algemeen zal de zonsondergang op een fraaien +dag een glans van geluk en tevredenheid op een landschap stralen; +maar hier, in deze afgelegen hoeve, konden de helderste tinten op +de omliggende bosschen mij niet doen vergeten, dat veertig verharde, +verworpen mannen hun dagarbeid staakten evenals de slaven uit Afrika, +maar zonder hun heilig recht op medelijden! + +Den volgenden morgen vroeg was de heer Archer, adjunct van den +hoofdopzichter, zoo vriendelijk mij op eene kangoeroe-jacht te +noodigen. Wij reden het grootste deel van den dag, doch hadden eene +zeer slechte vangst, daar wij geen enkele kangoeroe (Macropus) zagen, +en zelfs geen wilden hond (Canis dingo). De hazenwinden vervolgden +eene kangoeroe-rat (Hypsiprimnus) [348] in een hollen boom, waaruit +wij haar te voorschijn haalden. Deze rat is zoo groot als een konijn, +maar heeft de gedaante van een kangoeroe. Weinige jaren geleden +bezat dit land een overvloed van wilde dieren; maar nu is de emu +(Dromaius Novae Hollandiae) [349] ver het binnenland ingedreven en +de kangoeroe zeldzaam geworden; voor beiden is de Engelsche hazenwind +hoogst schadelijk geweest. Ofschoon het nog lang kan duren voordat deze +dieren geheel zijn uitgeroeid, is hun vonnis geveld. De inboorlingen +zijn er altijd op gesteld de honden van de pachthoeven te leenen: +en hun gebruik, gevoegd bij den afval als een dier gedood wordt en +wat melk van de koeien, zijn de zoenoffers der kolonisten, die al +dieper en dieper in het binnenland dringen. Aangelokt, verblind door +deze onbeduidende voordeden, verheugt de onnadenkende inboorling zich +over de nadering van den blanke, die inderdaad bestemd schijnt het +land van zijne kinderen te erven. + +In weerwil van onze schrale vangst hadden wij een aangenamen rit. Het +boschland is meestal zoo open, dat iemand te paard er door heen kan +galoppeeren. Dwars door het boschland loopen enkele vlakke groene dalen +zonder boomen; en op zulke plekken was het landschap even vriendelijk +als in een park. In de geheele streek zag ik bijna geen enkele plek, +welke niet de sporen droeg van een vuur. Of deze sporen van vroeger +of later dagteekenden; of de overblijfsels van het verbrande hout meer +of minder zwart waren--die vragen brachten de grootste afwisseling in +de eentonigheid, welke het oog van den reizenden zoozeer vermoeit. In +deze bosschen zijn niet veel vogels; maar ik zag eenige groote zwermen +kaketoes in een korenveld grazen, en enkele zeer prachtige papegaaien; +kraaien, zooals onze kerkkraaien, waren niet zeldzaam, en eindelijk zag +ik nog een anderen vogel, die eenigszins op een ekster geleek. In de +avondschemering deed ik eene wandeling langs eene reeks van vijvers, +die in dit droge land de plaats van rivier innemen, en had het geluk +verscheidene individuën van het vermaarde Snaveldier (Ornithorhynchus +paradoxus) te zien. [350] Zij doken en speelden bij de oppervlakte +van het water, maar lieten zoo weinig van hun lichaam zien, dat men +hen gemakkelijk voor waterratten had kunnen houden. De heer Browne +schoot er een, en ik zag toen, dat het werkelijk een zeer buitengewoon +dier is; een opgezet exemplaar geeft volstrekt geen goed denkbeeld +van het voorkomen van het hoofd en den bek van een levend individu, +omdat de laatste hard wordt en krimpt. [351] + +[20 Januari.] + +Wij hadden een langen dagrit naar Bathurst. Voordat wij den grooten +weg insloegen, volgden wij een pad door het woud. Met uitzondering van +enkele squatters-hutten, was dit oord zeer eenzaam. Dien dag werden wij +overvallen door den sirocco-achtigen wind van Australië, welke uit de +droge woestijnen van het binnenland komt. Wolken stof vlogen in alle +richtingen, en de wind voelde zoo heet, als ware hij over een vuur +gestreken. Later hoorde ik, dat de thermometer buitenshuis op 119°, +en in eene gesloten kamer op 96° had gestaan. Des namiddags kwamen de +duinen van Bathurst in het gezicht. Deze golvende, doch bijna effen +vlakten zijn in deze streek zeer merkwaardig, omdat zij geheel van +boomen ontbloot zijn, en slechts een dun bruin weidegras bezitten. Wij +reden eenige mijlen over dit land en bereikten toen het stadsgebied van +Bathurst, gelegen in de kom eener ruimte, welke met den naam van zeer +breede vallei of smalle vlakte bestempeld zou kunnen worden. Te Sydney +had men mij gezegd geen al te slechten dunk van Australië te krijgen +door het land van den wegkant te beoordeelen, en geen al te goeden +door Bathurst als maatstaf te nemen. Wat dit laatste betrof, gevoelde +ik dat ik niet het minste gevaar liep van vooringenomenheid. Ik moet +trouwens erkennen, dat het jaargetijde zeer droog was geweest en het +land er niet gunstig uitzag, ofschoon ik begreep dat dit twee of drie +maanden geleden onvergelijkelijk slechter geweest was. Het geheim van +Bathurst's snel toenemenden voorspoed is, dat het bruine weiland, +hetwelk in de oogen van den vreemdeling er zoo armzalig uitziet, +voortreffelijk geschikt is voor het weiden van schapen. De stad +ligt op eene hoogte van 2200 voet boven de zee aan de oevers der +Macquarie--eene der rivieren, welke in het uitgestrekte en bijna +onbekende binnenland vloeit. De waterlinie, welke de binnenlandsche +stroomen scheidt van die aan de kust, heeft eene hoogte van ongeveer +3000 voet, en loopt in eene noord-zuidelijke richting op een afstand +van 80 tot 100 mijlen van de zeekust. Op de kaart is de Macquarie +eene aanzienlijke rivier en de grootste van al degene, welke dit +deel der scheiding ontwateren; toch vond ik tot mijne verwondering, +dat zij slechts eene aaneenschakeling was van poelen of vijvers, die +door bijna droge ruimten van elkander gescheiden waren. Meestal zijn +de kleine rivieren stroomend, en vormen somtijds hooge en onstuimige +vloeden. Is de watertoevoer in dit district schaarsch te noemen, +verder landwaarts in wordt hij nog schaarscher. + +[22 Januari.] + +Ik ving mijn terugtocht aan en volgde een anderen weg, Lockyer's Lane +genaamd, door een wat heuvel- en schilderachtiger landstreek. Het +was een lange dagrit, en het huis, waarin ik wilde slapen, lag +eenigszins van den weg af en was niet gemakkelijk te vinden. Evenals +bij alle andere gelegenheden, ontdekte ik ook nu zeer algemeen +onder den lageren stand eene bereidvaardige wellevendheid, die men +met het oog op het heden en verleden van deze lieden bijna niet +verwacht zou hebben. De hoeve, waar ik den nacht doorbracht, was het +eigendom van twee jongelieden, die eerst onlangs aangekomen en een +kolonisten-leven begonnen waren. Het volslagen gemis van alle gerief +was niet zeer aanlokkend; maar zij hadden het vooruitzicht op eene +zekere voorspoedige toekomst, en dat binnen niet langen tijd. + +Den volgenden dag trokken wij door groote stukken land, die in vlammen +stonden en waar rookwolken over den weg zweefden; daarna bereikten +wij nog voor den middag onzen vorigen weg, en beklommen den Mount +Victoria. Ik sliep in The Weatherboard, en wandelde vóór het vallen +van de duisternis naar de amphitheatervormige verdieping. Op den weg +naar Sydney bracht ik een zeer genoeglijken avond door bij kapitein +King te Dunheved, en eindigde hier mijn uitstapje in de kolonie +Nieuw Zuid-Wallis. + +Voordat ik hier kwam, boezemden drie zaken mij meer belang in +dan alle overige, nl.: de maatschappelijke gesteldheid onder +de hoogere standen; de toestand der dwangarbeiders, en de vraag +welke omstandigheden aantrekkelijk genoeg zijn om personen tot +landverhuizing te bewegen. Natuurlijk heeft de meening van iemand, +die, zooals ik, er slechts een zeer kort bezoek bracht, bijna geen +waarde; maar het is even moeilijk zich van eene meening te onthouden, +als om een juist oordeel te vellen. Naar hetgeen ik hoorde, meer +dan naar wat ik zag, was ik omtrent de maatschappelijke gesteldheid +over het geheel teleurgesteld. De geheele samenleving is over bijna +elk onderwerp in haatdragende partijen verdeeld; en velen onder hen, +die volgens hun stand de besten moesten zijn, leiden in het openbaar +zulk een ongebonden leven, dat achtingswaardige lieden niet met hen +kunnen verkeeren. Er is veel jaloerschheid tusschen de kinderen der +rijke vrijgelaten misdadigers en van de vrije kolonisten, waarvan +de eersten er behagen in scheppen eerlijke lieden als indringers te +beschouwen. De geheele bevolking, arm en rijk, wordt beheerscht door de +zucht om rijkdom te verwerven; en onder de hoogere standen vormen wol +en schapenteelt voortdurend de onderwerpen van gesprek. Er zijn vele +ernstige schaduwzijden in het geluk van een gezin, waarvan wellicht +de voornaamste is, dat men omringd is door misdadige bedienden. Hoe +in-hatelijk is het niet voor uw gevoel, bediend te worden door een +man, die wellicht op uwe aanwijzing daags te voren om een beuzelachtig +vergrijp gestraft werd. Met de vrouwelijke bedienden is het natuurlijk +nog erger gesteld. Zoo komt het, dat kinderen de laagste uitdrukkingen +leeren; en men mag van geluk spreken, indien zij ook geen gemeene +daden leeren. + +Hier staat tegenover, dat het kapitaal van iemand, zonder eenige +moeite van zijn kant, hem driemaal meer rente opbrengt dan in +Engeland; en indien hij voorzichtig is, heeft hij de zekerheid rijk +te worden. Levensweelde is er in overvloed en zeer weinig duurder dan +in Engeland; de meeste voedingsmiddelen zijn zelfs goedkooper. Het +klimaat is prachtig en volmaakt gezond; maar volgens mijn idee gaan +die bekoorlijkheden verloren door het onaantrekkelijk voorkomen van +het land. Een groot voordeel voor de kolonisten is, dat hunne zoons +op zeer jeugdigen leeftijd van nut kunnen zijn. Op den leeftijd +van 16 tot 20 jaren nemen hunne jongens dikwijls het beheer van +afgelegen pachthoeven op zich, wat intusschen dit nadeel heeft, dat +zij dan geheel met het misdadigers-personeel moeten verkeeren. Ik +weet niet of de maatschappelijke geest een bijzonder kenmerk heeft +gekregen; maar bij zulke leefwijzen en zonder eenig streven naar +geestelijke ontwikkeling, kan het haast niet anders of die geest +moet ontaarden. Mijne overtuiging is, dat niets dan de bittere, +harde noodzakelijkheid mij zou kunnen bewegen hierheen te trekken. + +De snelle voorspoed en de toekomstige vooruitzichten dezer kolonie +geven mij, die geen verstand van deze onderwerpen heeft, veel te +denken. De twee voornaamste uitvoerartikelen zijn wol en traan, en +voor deze beide producten bestaat eene grens. [352] Het land is geheel +ongeschikt voor kanalen, zoodat reeds op niet zeer grooten afstand het +verdere vervoer van wol over land de kosten van het scheren en hoeden +der schapen niet loont. Het gras is overal zoo dun, dat kolonisten +reeds ver het binnenland zijn ingegaan; bovendien wordt de streek, +dieper landwaarts in, buitengewoon arm. Ten gevolge van de droogte +kan de landbouw nooit op uitgebreide schaal slagen; en daarom zal +Australië, voor zoover ik zien kan, ten slotte alleen afhangen van +zijne ligging als handels-centrum voor het zuidelijk halfrond, en +misschien van zijne toekomstige fabrieken. Daar het steenkool bezit, +heeft het altijd de beweegkracht bij de hand. Twee omstandigheden +waarborgen ons, dat Australië een zeevarend land zal zijn: eerstens +de Engelsche afkomst der natie, en vervolgens de bewoonbaarheid van +het land langs de kust. Vroeger verbeeldde ik mij, dat Australië een +even belangrijk en machtig land zou worden als Noord-Amerika; maar +nu schijnt mij zulk eene grootsche toekomst eenigszins twijfelachtig. + +Wat den toestand der misdadigers of gedeporteerden betreft, dezen had +ik nog minder gelegenheid te beoordeelen dan andere onderwerpen. De +eerste vraag is of hun toestand eigenlijk wel een straf mag heeten: +in elk geval zal niemand beweren, dat het eene zeer strenge is. Ik +onderstel echter, dat dit van weinig gevolg is, zoolang die toestand +aan misdadigers in hun eigen land vrees inboezemt. De lichamelijke +behoeften der veroordeelden worden vrij wel bevredigd; hun vooruitzicht +op toekomstige vrijheid en welzijn is niet ver en, bij goed gedrag, +zeker. Een "ontslagbriefje", dat den man binnen een bepaald district +vrijmaakt, zoolang hij zich buiten verdenking of misdaad houdt, +wordt bij goed gedrag uitgereikt na een aantal jaren, evenredig aan +den duur der straf. Ondanks dit alles, en met voorbijzien van de +voorloopige hechtenis en den ellendigen overtocht, geloof ik, dat de +jaren van verbanning in misnoegen en ongeluk worden gesleten. Naar een +schrander man mij verzekerde, kennen de veroordeelden geen ander genot +dan zinnelijkheid, en daarin worden zij niet tevreden gesteld. Het +krachtig lokaas, dat de Regeering bezit in het aanbieden van amnestie, +gevoegd bij den diepen afschuw van de eenzame strafkolonies, schokt +het vertrouwen onder de misdadigers en voorkomt zoo de misdaad. Wat +hun gevoel van schaamte betreft--iets dergelijks schijnt niet bekend +te zijn, en daarvan zag ik eenige zeer zonderlinge bewijzen. Al klinkt +het ook vreemd, toch werd mij algemeen gezegd, dat het karakter der +misdadigers-bevolking schandelijk lafhartig is; niet zelden worden +sommigen wanhopig en geheel onverschillig voor het leven; maar een +plan, dat koelbloedigheid of vastberadenheid vereischt, komt zelden +tot uitvoering. Het ergste in het geheele geval is, dat, ofschoon +er een wat men zou mogen noemen wettelijke hervorming bestaat en er +betrekkelijk weinig wordt bedreven waarop de wet vat kan hebben, +van het tot stand komen eener zedelijke hervorming volstrekt geen +sprake schijnt te zijn. Wel ingelichte personen verzekerden mij, +dat, al zou een man zich trachten te verbeteren, hem dit onmogelijk +zou zijn zoolang hij met andere veroordeelden samenleeft: hij zou +een leven hebben van ondragelijke kwelling en ellende. Ook moet men +niet vergeten, dat strafschepen en gevangenissen, zoowel hier als in +Engeland, de besmetting in de hand werken. Over het geheel is het doel: +eene strafkolonie te stichten, geenszins bereikt; als werkelijk stelsel +van hervorming is het mislukt, zooals misschien elk ander plan mislukt +zou zijn; maar als middel om menschen uiterlijk braaf te maken: om +landloopers, zwervers, die geheel onnut waren in het eene halfrond, te +veranderen in werkzame burgers in het andere, en zoodoende een nieuw en +prachtig land te stichten, een groot beschavingsmiddelpunt--is het plan +geslaagd tot eene hoogte, wellicht zonder wederga in de geschiedenis. + + + +[30 Januari.] + +De Beagle zeilde naar Hobart Town op Van Diemensland. Na eene +zesdaagsche reis, waarvan het eerste gedeelte fraai, het laatste +zeer koud en stormachtig was, stevenden wij den mond der Storm-Baai +binnen. Het weder rechtvaardigde dezen gevreesden naam. De baai moest +eerder "riviermond" worden genoemd, want aan haar boveneinde neemt zij +de wateren van de Derwent op. Bij de monding liggen eenige uitgestrekte +basaltterrassen, maar verder op wordt het land bergachtig en is het +met een licht bosch bedekt. Op de lagere gedeelten der heuvels, die +de baai omgeven, is het hout gerooid en prijken heldergele koren- en +donkergroene aardappelvelden in weligen overvloed. Laat in den avond +ankerden wij in de aardige verscholen kreek, aan de oevers waarvan +de hoofdstad van Tasmanië ligt. De eerste aanblik der stad deed zeer +onder voor dien van Sydney; de laatste zou men een city of groote stad +kunnen noemen, gene slechts een town of landstad. Zij ligt aan den +voet van Mount Wellington, een berg van 3100 voet hoogte, doch van +geringe schilderachtige schoonheid. Van dezen berg ontvangt de stad +een flinken toevoer van water. Rondom de kreek stonden eenige fraaie +pakhuizen en aan den eenen kant een klein fort. Wanneer men uit de +Spaansche koloniën komt, waar aan de vestingwerken in 't algemeen zulke +uitstekende zorg wordt besteed, schijnen de verdedigingsmiddelen in +deze koloniën zeer armzalig. Bij vergelijking van de stad met Sydney, +trof mij hier in hoofdzaak het betrekkelijk klein aantal groote huizen, +die gebouwd of nog in aanbouw waren. Volgens de telling van 1835 +bevatte Hobart Town 13.826 inwoners, en geheel Tasmanië 36.505. [353] + +Alle inboorlingen zijn overgebracht naar een eiland in de Bass-Straat, +zoodat Van Diemensland het groote voordeel geniet van geen inlandsche +bevolking te bezitten. Deze uiterst wreede stap schijnt geheel +onvermijdelijk geweest te zijn, en het eenige middel om een einde +te maken aan een ontzettend aantal plunderingen, brandstichtingen +en moorden, door de inboorlingen gepleegd en die vroeg of laat hunne +geheele uitroeiing ten gevolge zouden hebben gehad. Ik vrees, dat deze +reeks van euveldaden en hare gevolgen ongetwijfeld hare oorzaak vond +in het schandelijke gedrag van enkele mijner landgenooten. [354] +Dertig jaren is een kort tijdbestek om den laatsten inboorling +uit zijn vaderland te verdrijven, een eiland bijna zoo groot als +Ierland. [355] De briefwisseling, welke daarover tusschen de +regeering in het moederland en die van Tasmanië gevoerd werd, +is zeer belangwekkend. Hoewel in de schermutselingen, die vele +jaren lang bij tusschenpoozen plaats hadden, tal van inboorlingen +neergeschoten of gevangen genomen waren, schijnt niets hen zoozeer +van onze overweldigende macht overtuigd te hebben, als toen in 1830 +het geheele eiland onder de krijgswet werd gesteld en alle bewoners +bij proclamatie bevel kregen om den geheelen stam in een enkelen +grooten aanval te overmeesteren. Het ontworpen plan geleek ongeveer +op dat der groote drijfjachten in Indië; er werd een cordon dwars +over het eiland getrokken met het doel de inlanders op Tasman's +schiereiland in een cul-de-sac te drijven. De poging mislukte; de +inboorlingen bonden hunne honden vast, en slopen in een enkelen nacht +door de linie, met uitzondering van één knaap, die gevat werd. Dit is +verre van verwonderlijk, zoo men let op hunne geoefende zintuigen en +hunne gewoonte om achter de wilde dieren aan te kruipen. Men heeft +mij verzekerd, dat zij de kunst verstaan zich op een bijna kalen +grond te verbergen op eene wijze, die haast ongelooflijk is als men +het niet gezien heeft, en waarbij hunne zwarte lichamen gemakkelijk +worden aangezien voor de zwarte boomstompen, die over het geheele land +verspreid zijn. Men vertelde mij van eene weddenschap tusschen eenige +Engelschen en een inboorling, die voor ieder zichtbaar op de kale +helling van een heuvel ging staan. Indien de Engelschen nog geen minuut +lang de oogen sloten, zou hij op de hurken gaan zitten, en dan zouden +zij hem nooit van de omringende boomstompen kunnen onderscheiden. Doch +keeren wij tot onze drijfjacht terug. Toen de inlanders deze manier van +oorlogvoeren begrepen, werden zij zeer ongerust, want zij ontdekten +nu ook de macht en het aantal der blanken. Kort daarna verscheen een +troep van 13 personen, tot twee verschillende stammen behoorende, die +hunne weerloosheid beseffende, zich in wanhoop overgaven. Later werd +door de onvermoeide pogingen van G. A. Robinson, architect te Hobart, +die onbevreesd de meest verbitterde inboorlingen in hunne schuilhoeken +opzocht, de geheele zwarte bevolking overgehaald om hetzelfde te +doen. Zij werden toen naar een eiland gebracht, [356] waar men hen +van voedsel en kleeren voorzag. Graaf Strzelecki verhaalt in zijne +"Physical Description of New South Wales and Van Diemen's Land," +blz. 354, dat "op het tijdstip van hun vervoer in 1835, het getal +inboorlingen 210 bedroeg. In 1842, dus zeven jaren later, telden zij +slechts 54 personen; en terwijl elk gezin in het binnenland van Nieuw +Zuid-Wallis, waar de inboorlingen niet besmet worden door aanraking +met blanken, rijk aan kinderen is, was dit getal op Flinders-Eiland +in acht jaren tijds met slechts veertien vermeerderd!" + +De Beagle bleef hier tien dagen, en in dien tijd deed ik verscheidene +aangename uitstapjes, voornamelijk met het doel om de geologische +gesteldheid der naaste omgeving te onderzoeken. De belangrijkste +uitkomsten daarvan zijn: ten eerste, eenige tot de Devonische +of Steenkool-periode behoorende lagen, welke buitengewoon veel +versteeningen bevatten; ten tweede, bewijzen van eene kleine +landrijzing in een geologisch jong verleden, en eindelijk eene +afgezonderde oppervlakkige laag van geelachtigen kalksteen of +travertijn, met talrijke indruksels van boombladeren en ingesloten +schelpdieren van niet meer levende soorten. Niet onwaarschijnlijk +bevat deze enkele kleine kalkgroeve de eenig overgebleven sporen der +flora van Van Diemensland gedurende een vroeger geologisch tijdperk. + +Het klimaat is hier vochtiger dan in Nieuw Zuid-Wallis, en daardoor +het land vruchtbaarder. De landbouw bloeit, de ontgonnen velden hebben +een goed aanzien, en de tuinen vloeien over van welige groenten en +vruchtboomen. Sommige pachterswoningen, die op afgelegen plekken +stonden, boden een zeer schilderachtigen aanblik. Het algemeen +voorkomen der plantenwereld gelijkt op dat der Australische flora, +misschien iets groener en frisscher, en het weidegras tusschen +de boomen iets overvloediger. Op zekeren dag deed ik eene lange +wandeling aan den kant der baai tegenover de stad, en stak over op +eene stoomboot, waarvan er twee voortdurend heen en weer voeren. De +machinerieën van een dezer vaartuigen waren geheel in deze kolonie, +die toen pas 33 jaren sedert hare stichting bestond, vervaardigd. Op +een anderen dag besteeg ik Mount Wellington en nam daartoe een gids +mede, want eene eerste poging mislukte mij wegens de dichtheid van +het bosch. Onze gids was echter een dom man en bracht ons naar den +vochtigen zuidkant van den berg, waar de plantengroei zeer welig en +het beklimmingswerk, ten gevolge van de menigte verrotte stammen, +bijna even moeilijk was als op een berg in Vuurland of op Chiloë. Het +kostte ons vijf en een half uur ingespannen klimmen, voordat wij den +top bereikten. Op sommige gedeelten groeiden de Eucalypti tot eene +aanzienlijke hoogte en vormden een prachtig woud. [357] In eenige van +de diepste ravijnen bloeiden varenboomen op buitengewone schaal; ik +zag er een, die tot het ondervlak der loofkroon minstens 20 voet hoog +was en juist zes voet omtrek had. Het loofdak vormde de sierlijkste +zonneschermen en verspreidde eene donkere schaduw als in het eerste +uur van den nacht. De top van den berg is breed en vlak, en bestaat +uit reusachtige brokken kalen groensteen. Zijne hoogte is 3100 voet +boven de zee. Het was een prachtig heldere dag, en wij hadden een +ruim uitzicht: in het noorden geleek het land eene aaneenschakeling +van begroeide bergen, ongeveer even hoog als die waarop wij stonden, +en even gelijkvormig in omtrek; in het zuiden lag het gebroken land en +water met zijne vele verwikkelde baaien duidelijk als op eene landkaart +voor ons. Nadat wij eenige uren op den top hadden doorgebracht, +vonden wij een beteren weg om af te dalen, doch bereikten de Beagle +niet vóór des avonds 8 ure, na een dag van ingespannen beweging. + +[7 Februari.] + +De Beagle zeilde uit Tasmanië en bereikte op den 6den der volgende +maand de zeeëngte van King George, welke dicht bij den zuidwesthoek van +Australië ligt. Hier bleven wij acht dagen; maar op onze geheele reis +brachten wij niet zulk een doodschen en vervelenden tijd door. Van +eene hoogte gezien, doet het land zich voor als eene boschachtige +vlakte, waaruit hier en daar ronde en gedeeltelijk kale granietheuvels +verrijzen. Een dezer dagen ging ik met een gezelschap op weg, in +de hoop eene kangoeroe te zullen zien, en trok vele mijlen ver het +land in. Overal vonden wij een zeer armen zandgrond, nu eens bedekt +met een grof gewas van dun, laag kreupelhout en borstelig gras, dan +met een woud van kwijnende boomen. Het landschap geleek op dat der +zandsteenen hoogvlakte in de Blauwe Bergen van Nieuw Zuid-Wallis, +met dit verschil, dat de Casuarina (een boom die iets weg heeft +van den Schotschen den) hier talrijker is, en de Eucalyptus iets +minder voorkomt. [358] Op de open gedeelten waren vele grasboomen, +d.w.z. planten, die uiterlijk eenigszins aan den palmboom verwant zijn, +maar in plaats van eene fraaie bladerkroon te bezitten, slechts op +een bosje van zeer grove grasachtige bladeren kunnen bogen. [359] +Op een afstand gezien, scheen de meestal lichtgroene kleur van het +kreupelhout en andere planten vruchtbaarheid te voorspellen; maar +eene enkele wandeling was voldoende om deze illusie te verdrijven; +en wie het met mij eens is, zal niet verlangen op nieuw een tocht +door zulk een ongastvrij oord te doen. + +Op een anderen dag vergezelde ik kapitein Fitz-Roy naar Bald Head--eene +plaats, door zoo vele zeevaarders vermeld, en waar eenigen zich +verbeelden koralen te zien, anderen versteende boomen, die nog in +de houding stonden waarin zij gegroeid waren. Naar onze meening, +zijn de grondlagen gevormd doordien de wind het fijne, uit kleine +ronde schelp- en koraaldeeltjes bestaande zand golfsgewijze ophoopte, +waarbij takken en wortels van boomen met vele landschelpen onder het +zand bedolven werden. Toen nu de doorzijgende kalkhoudende stof de +geheele massa verhardde, werden ook de cylindervormige, door rotting +van het hout ontstane holten met eene harde druipsteenachtige massa +gevuld. Doch langzamerhand spoelt de neerslag uit den dampkring de +weekere deelen weg; de harde vormen van de takken en wortels der +boomen steken daardoor boven de oppervlakte, en gelijken zeldzaam +bedriegelijk op de boomstompen van een dood kreupelbosch. + +Terwijl wij in deze kolonie waren, bracht een groote stam +inlanders, genaamd de Mannen van den Witten Kaketoe, er juist een +bezoek. Aangelokt door het aanbod van eenige vaatjes rijst en suiker, +werden deze mannen, benevens die van den stam, welke aan de zeeëngte +van King George thuis behoort, overgehaald om een corrobori of groote +danspartij te houden. Zoodra het donker werd, zag men kleine vuren +ontsteken en begonnen de mannen hun toilet te maken, hierin bestaande, +dat zij zich met witte vlekken en strepen beschilderden. Toen +alles gereed was, werden groote vuren in lichtelaaien gloed gezet, +rondom welke vrouwen en kinderen zich als toeschouwers verzamelden, +en verdeelden de mannen van den Kaketoe en van King George zich +in twee partijen, waarin men nu twee aan twee tegenover elkander +begon te dansen. Het dansen bestond hierin, dat zij of zijdelings, +of zooals de Indianen op ééne rij, naar eene open ruimte liepen, +en gedurende die gemeenschappelijke beweging met groote kracht op +den grond stampten. Hunne zware voetstappen gingen vergezeld van een +soort van gedreun, door het tegen elkander slaan van hunne knuppels +en speren, en verschillende andere gebaren, als het uitsteken van de +armen en het wringen van het lichaam. Het was een uiterst ruw en wild +schouwspel, dat naar onze meening geheel zonder zin was; toch merkten +wij op, dat de zwarte vrouwen en kinderen er met het grootste genoegen +naar keken. Wellicht stelden deze dansen oorspronkelijk handelingen +voor, als symbolen van gevechten en overwinningen. Eén dans was er, +genaamd de Emu-dans, waarin elk man zijn arm in eene gebogen houding +uitstrekte, evenals de hals van een vogel. Bij een anderen dans bootste +een man de bewegingen na van een kangoeroe, die in de bosschen graast, +terwijl een tweede hem besprong, schijnbaar om hem aan zijne speer +te rijgen. Als beide stammen aan den dans deelnamen, beefde de grond +onder hunne zware voetstappen, en weergalmde de lucht van hunne woeste +kreten. Allen schenen zeer opgewonden; en die drom van bijna naakte +gestalten, gezien bij het rosse schijnsel der hoogvlammende vuren, +allen in duivelachtige eenparige beweging--dat tooneel, gevoegd +bij de woeste kreten van dansers en omstanders, vormde een volmaakt +schouwspel van een feest onder de laagste wilden. In Vuurland hebben +wij vele zonderlinge tooneelen uit het leven der wilden gezien, maar ik +geloof nooit een, waar de inboorlingen zoo opgewonden en zoo volkomen +in hun element waren als bij dezen dans. Toen de dans was afgeloopen, +schaarde de geheele troep zich in een grooten kring op het terrein, en +werd, tot aller blijdschap, de gekookte rijst met suiker rondgedeeld. + +Na verscheidene vervelende dagen, doordien het weder betrokken was, +stevenden wij den 14den Maart 1836 uit de zeeëngte van King George +en zetten koers naar Keeling-Eiland. + +Vaarwel, Australië! Ge zijt een aankomend kind, en zult gewis na +zekeren tijd als grootvorstin regeeren in het Zuiden! Maar al zijt ge +nog niet groot genoeg voor eerbied, dan toch te groot en eerzuchtig +voor genegenheid. Ik verlaat uwe stranden zonder droefheid of spijt... + + + + + + +HOOFDSTUK XX. + +KEELING-EILAND--KORAALVORMINGEN. + + +[1 April 1836.] + +Wij kwamen in het gezicht der Keeling- of Kokos-Eilanden, die in +den Indischen Oceaan en omstreeks 600 mijlen van de kust van Sumatra +liggen. Deze groep behoort tot de uit koralen gevormde laguneneilanden +(of atollen), gelijk aan die in den Lagen-Archipel (Tuamotu-Eilanden), +welke wij in Nov. 1835 voorbijvoeren. Toen het schip bij den ingang +van het kanaal was, kwam een Engelsch bewoner, de heer Liesk, in eene +boot naar ons toe. De geschiedenis van de bewoners dezer eilanden is +in de kortst mogelijke bewoordingen als volgt. Omstreeks negen jaren +geleden bracht een nietswaardig persoon, Hare genaamd, een aantal +Maleische slaven uit den Oostindischen Archipel hierheen, die nu ruim +100 zielen tellen, de kinderen medegerekend. Kort daarna kwam kapitein +Ross, die deze eilanden vroeger met zijn koopvaardijschip bezocht had, +vergezeld van zijn gezin en have uit Engeland hier aan, met het doel +zich te vestigen. Tot zijn gezelschap behoorde ook Liesk, die stuurman +op zijn schip geweest was. De Maleische slaven liepen spoedig van het +eilandje weg, waarop Hare zich gevestigd had, en voegden zich bij de +partij van Ross, zoodat Hare eindelijk genoodzaakt was deze eilanden +te verlaten. + +In naam verkeeren de Maleiers nu in een staat van vrijheid, en wat +hunne persoonlijke behandeling betreft, is dit ook werkelijk zoo; doch +in de meeste andere opzichten worden zij als slaven beschouwd. Deels +door hunne ontevredenheid ten gevolge van de herhaalde verplaatsingen +van het eene eiland naar het andere, en misschien ook door eenig +wanbestuur, gaan de zaken niet voorspoedig. Het eiland heeft geen +ander viervoetig huisdier dan het zwijn, en het voornaamste plantaardig +voortbrengsel is de kokosboom. Zijn geheele welvaart hangt af van dezen +boom; de geheele uitvoer bestaat in olie van deze noot en de noten +zelven, die naar Singapore en Mauritius gaan, waar zij, na geraspt te +zijn, voornamelijk bij de kerrie-bereiding worden gebruikt. Ook de +vetgemeste varkens leven bijna geheel van kokosnoten, en hetzelfde +geldt voor de eenden en kippen. Zelfs een groote landkreeft is door +de natuur met de middelen toegerust om deze hoogst nuttige vrucht te +openen en er van te leven. + +Op het ringvormige rif van het laguneneiland verheffen zich over een +groot deel der lengte, lijnvormige eilandjes. Aan de noordzijde of +lijwaarts is eene opening, waardoor de schepen kunnen binnenkomen +om te ankeren. Bij onze binnenkomst was de aanblik zeer vreemd +en niet onaardig, maar de schoonheid der plek hing bijna geheel +af van de kleurschittering der omringende voorwerpen. Het ondiepe, +klare en stille water der lagune, dat grootendeels op wit zand rust, +straalt in het helderste groen, wanneer het door eene verticale zon +verlicht wordt. Deze schitterende, vele mijlen breede ruimte wordt +aan alle kanten begrensd, hetzij door eene reeks van sneeuwwitte +brandingen, die haar scheiden van de donkere golven van den oceaan, +of door strooken land, waarboven de kokosboomen hunne vlakke kruinen +verheffen en die haar scheiden van het blauwe hemelgewelf. Evenals +eene witte wolk hier en daar eene aangename breking geeft in het +blauw des hemels, zoo tinten levende koraalbanken het smaragdgroene +water in de lagune nog donkerder. + +Den volgenden morgen ging ik, nadat wij het anker hadden geworpen, +op het eiland Direction aan wal. De strook droog land is hier slechts +enkele honderden yards breed, en wordt aan den kant der lagune begrensd +door een oever van witten kalksteen, die in dit heete klimaat eene zeer +drukkende hitte uitstraalde, en aan de buitenkust door eene stevige, +breede, vlakke koraalbank, welke diende om de kracht der volle zee +te breken. Behalve in de nabijheid der lagune, waar eenig zand ligt, +bestaat het land geheel uit ronde brokken koraal. In zulk een lossen, +drogen en steenachtigen bodem een krachtigen plantengroei voort te +brengen--dat kon alléén het klimaat der tusschenkeerkringsstreken. Op +eenige van de kleinere eilandjes kon men zich verlustigen in de +sierlijke groepeering der jonge en volwassen kokosboomen, die in bonte +mengeling doch zonder wederzijdsche verstoring van vormen-symmetrie, +in een enkel bosch vereenigd waren. Een oever van blinkend wit zand +omsloot deze tooverachtige plekken. + +Ik zal nu eene korte schets geven van de natuurlijke geschiedenis +dezer eilanden, welke door haar beperkten omvang van bijzonder belang +is. Op het eerste gezicht schijnt het bosch alleen uit kokosboomen te +bestaan; maar in werkelijkheid zijn er vijf of zes andere boomen. Een +dezer bereikt eene zeer aanzienlijke hoogte, is echter wegens de +groote weekheid van zijn hout onnut. Behalve de boomen, is het getal +planten uiterst beperkt en bestaat uit nietsbeteekenend onkruid. In +mijne verzameling, die, geloof ik, bijna de volledige flora omvat, +zijn 20 species, ongerekend een mos, een korstmos (lichen), en een zwam +(fungus). Tot dit aantal moeten twee boomen worden gerekend, waarvan +de een niet in bloei stond, en de ander mij slechts van hooren zeggen +bekend was. De laatste is in zijne soort een eenzame boom en groeit +bij het strand, waar de golven ongetwijfeld de enkele zaden hebben +aangespoeld. Op een der eilandjes groeit ook een Guilandina. Tot de +bovenstaande lijst reken ik niet het suikerriet, de banaan, eenige +andere voedselplanten, vruchtboomen en ingevoerde grassen. Daar de +eilanden geheel uit koraal bestaan, en weleer niets anders dan riffen +waren, waarover het water spoelde, moeten al hunne landvoortbrengselen +door de golven der zee zijn aangevoerd. Dienovereenkomstig heeft +de plantenwereld geheel het kenmerk van een toevluchtsoord voor +verlatenen. Prof. Henslow meldt mij, dat van de 20 soorten er 19 tot +verschillende geslachten behooren, en deze weder tot niet minder dan +16 families. [360] + +In Holman's "Reizen" [361] wordt, op getuigenis van A. S. Keating, +die twaalf maanden op deze eilanden woonde, eene opsomming gegeven +van de verschillende zaden en andere voorwerpen, die men weet dat +daar aan strand zijn gespoeld: + +"Zaden en planten van Sumatra en Java zijn door de branding naar +de windzijde der eilanden gedreven. Daaronder zijn gevonden: de +Kimiri, thuis behoorende op Sumatra en het schiereiland Malakka; +de om haren vorm en grootte bekende kokosnoot van Bali; de Dadap +(Erythrina indica), die door de Maleiers met den peperstruik +geplant wordt: (laatstgenoemde windt zich daarbij om zijn stam, en +steunt hiertegen met de stekels op zijn stengel); verder de zeepboom +(Sapindus); de castorolie-plant (Ricinus); stammen van den sagopalm +(Sagus), en verschillende soorten van zaden, die den op de eilanden +wonenden Maleiers onbekend waren. Men vermoedt, dat deze alle door +den noordwest-moesson naar de kust van Nieuw-Holland zijn gedreven, +en van daar door den zuidoost-passaat naar deze eilanden. Ook zouden +gevonden zijn groote hoeveelheden Java-teakhout (Tectonia grandis) +en Geelhout (Virgilia lútea), alsmede reusachtige roode en witte +cederboomen, en de blauwe gomboom van Nieuw-Holland, in volkomen +ongeschonden staat. Alle harde zaden, zooals van slingerplanten, +behouden hun kiemvermogen, maar de zachtere soorten, waaronder de +Manggustan, (een Oostindische vrucht ter grootte van een appel, met +een zacht, sappig vruchtvleesch), gaan op den overtocht verloren. Nu +en dan zijn ook vischkano's, blijkbaar van Java, aan strand gespoeld." + +Deze feiten zijn van belang, omdat zij ons leeren, hoe talrijk de zaden +zijn, die uit verschillende landen komende, over den grooten oceaan +worden gedreven. Prof. Henslow zegt mij, dat bijna alle planten welke +ik van deze eilanden meebracht, naar zijne meening gewone strandsoorten +zijn in den Oostindischen Archipel. Wegens de richting der winden en +stroomen, schijnt het echter bijna niet mogelijk, dat zij rechtstreeks +hierheen konden komen. Met meer waarschijnlijkheid is door Keating +beweerd, dat zij het eerst naar de kust van Nieuw-Holland werden +gevoerd, en van daar tegelijk met de voortbrengsels van dat land +teruggedreven, zoodat de zaden vóór hunne ontkieming 1800 tot 2400 +mijlen moeten hebben afgelegd. + +Chamisso zegt in zijne beschrijving van den Radack-Archipel, die in +het westelijk deel van den Stillen Oceaan is gelegen [362]: "de zee +voert de zaden en vruchten van vele boomen naar deze eilanden, alwaar +de meeste van hen niet zijn opgegroeid. Het meerendeel van deze zaden +schijnt echter het vermogen tot groeien niet verloren te hebben." Ook +zegt men, dat palmboomen ergens uit eene heete luchtstreek en stammen +van noordelijke dennen hier aan land zijn gespoeld; deze dennen moeten +dus een buitengewoon verren weg hebben afgelegd. Zulke feiten zijn in +hooge mate belangwekkend. Het valt niet te betwijfelen, dat, indien +er landvogels waren om de zaden op te pikken zoodra zij op 't strand +werden geworpen, alsook een beter voor hunnen groei geschikten bodem +dan de losse brokken koraal, het meest afgelegene dezer laguneneilanden +mettertijd eene veel rijkere flora zou bezitten dan het nu heeft. + +De lijst van landdieren is nog armer dan die der planten. Eenige +eilandjes worden bewoond door ratten, die hierheen werden +gebracht. Deze ratten worden door Waterhouse voor dezelfde gehouden +als de Engelsche soort, maar zijn kleiner en lichter van kleur. Echte +landvogels ontbreken; want een snip en een wachtelkoning (Rallus +Phillippensis), ofschoon geheel in het droge kruid levende, behooren +tot de Orde der Steltloopers (Grallae). Men zegt, dat vogels van deze +Orde op vele van de lage eilandjes in den Stillen Oceaan voorkomen. Op +Ascension, waar geen landvogel is, werd bij den top van den berg een +wachtelkoning (Porphyrio simplex) geschoten, die hier blijkbaar een +eenzame zwerver was. Op Tristan da Cunha, waar volgens Carmichael +slechts twee landvogels zijn, komt een koet (Fulica) voor, [363] +die eveneens een steltlooper is. Wegens deze feiten geloof ik, dat +de steltloopers in 't algemeen, na de talrijke soorten zwemvogels, +de eerste nederzetters zijn op kleine afgelegen eilanden, en +kan er bijvoegen, dat, telkens als ik ver in zee vogels zag, die +geen eigenlijke zeevogels waren, zij tot de Orde der Steltloopers +behoorden. Het is dus natuurlijk, dat zij de vroegste nederzetters +worden op ver afgelegen landpunten. + +Van kruipende dieren zag ik slechts eene kleine hagedis. Wat de +insecten betreft, heb ik getracht alle soorten te verzamelen. Behalve +spinnen, die talrijk waren, vond ik dertien soorten, en hieronder +slechts een enkelen kever. [364] Een kleine mier zwermde bij duizenden +onder de losse droge koraalblokken, en was eigenlijk het eenige insect, +dat overvloedig voorkwam. Ofschoon in vergelijking met de waters der +naburige zee, de voortbrengselen van het land zoo schaarsch zijn, +is het aantal bewerktuigde wezens inderdaad oneindig groot. Chamisso +heeft (Kotzebue's First Voyage, deel III blz. 222) de natuurlijke +geschiedenis van een laguneneiland in den Radack-Archipel beschreven; +en het is merkwaardig, hoezeer de bewoners daarvan in aantal en soort +op die van Keeling-Eiland gelijken. Er zijn eene hagedis en twee +steltloopers: namelijk een snip (Scolopax) en een wulp (Numenius). Van +planten zijn er 19 soorten met inbegrip van een varenkruid, en eenige +daarvan zijn dezelfde als die welke hier groeien, niettegenstaande +de plek zoo ontzettend ver en in een geheel anderen oceaan ligt. + +De lange strooken land, die de rechtlijnige eilandjes vormen, bereiken +geene grootere hoogte dan tot waar de branding koraalbrokken kan +opwerpen en de wind kalkhoudend zand ophoopen. De stevige bank van +koraalgesteente breekt door hare breedte het eerste geweld der golven, +die anders in één dag deze eilandjes met al wat zij voortbrengen +zouden wegspoelen. Zee en land schijnen hier om het meesterschap +te strijden; en ofschoon het vaste land eene plaats heeft veroverd, +acht het water hier minstens even geldige rechten te bezitten. Op alle +gedeelten ontmoet men krabben van meer dan ééne soort, die hier als +kluizenaars leven, met de schelpdieren op haren rug, welke zij van +het naburige strand gestolen hebben. In de boomen boven ons rusten +talrijke witte rotspelikanen, fregatvogels en zeezwaluwen; en het +bosch zou men een zeekraaiennest kunnen noemen, wegens de vele nesten +en den stank, waarmede de dampkring vervuld is. Op hunne ruwe nesten +gezeten, kijken de rotspelikanen u met een dom en toornig gezicht +aan. De zeezwaluwen (Sterna) zijn, gelijk haar bijnaam van "domme" +uitdrukt, onnoozele kleine schepsels; maar buiten deze is er eene +kleine sneeuwwitte zeezwaluw, een bevallige vogel, die enkele voeten +boven uw hoofd stil rondhuppelt, en met zijne groote, zwarte oogen +kalm maar nieuwsgierig uw gelaat opneemt. Er is weinig verbeelding +toe noodig, om zich voor te stellen, dat in zulk een tenger en fijn +lichaam een dolende feeëngeest moet huizen. + + + +[Zondag 3 April.] + +Na den dienst vergezelde ik kapitein Fitz-Roy naar de nederzetting, +die eenige mijlen ver op de punt ligt van een dicht met hooge +kokosboomen bedekt eilandje. Kapitein Ross en de meergenoemde Liesk +wonen in een aan beide kanten open huis, dat de gedaante heeft van +eene schuur, en met matten van gevlochten schors omhangen is. De +huizen der Maleiers staan langs het strand der lagune. De geheele +plek had een eenigszins mistroostig aanzien, omdat er geen tuinen +waren, die getuigen van eene zorgvuldige ontginning. De inboorlingen +behooren tot verschillende eilanden in den Oostindischen Archipel, +maar spreken allen dezelfde taal. Wij zagen er van Borneo, Celebes, +Java en Sumatra. In kleur gelijken zij op de bewoners van Tahiti, +van wie zij in trekken niet veel verschillen. Eenige vrouwen +vertoonen echter veel van het Chineesche type. Mij beviel zoowel de +gelaatsuitdrukking in 't algemeen als de klank hunner stemmen. Zij +schenen arm, en in hunne huizen ontbrak alle gerief van meubelen; +maar uit het poezelig voorkomen der kindertjes bleek duidelijk, +dat kokosnoten en zeeschildpadden geen slecht voedsel zijn. + +Op dit eiland liggen de putten, waaruit de schepen water opdoen. In +'t eerst schijnt het niet weinig vreemd, dat het zoete water met de +getijden regelmatig ebt en wast, en men heeft zelfs gemeend, dat zand +het vermogen bezit om het zout uit het zeewater te filtreeren. Deze +ebbende putten komen ook op eenige lage eilanden in West-Indië +voor. Het samengedrukte zand of het poreuze koraalgesteente wordt +evenals eene spons van het zoute water doorzegen; maar de regen, +die op de oppervlakte valt, moet dalen tot het peil der omringende +zee en zich daar ophoopen onder verplaatsing van een gelijk volume +zoutwater. Wanneer nu het water in het lagere gedeelte der groote +sponsachtige koraalmassa met de getijden rijst en daalt, zal dit +ook geschieden met het water bij de oppervlakte; en dit laatste zal +zoet blijven, indien het gesteente dicht genoeg is om aanzienlijke +mechanische vermenging te voorkomen. Graaft men echter een put op +plaatsen, waar het land bestaat uit groote losse koraalbrokken met +open tusschenruimten, dan is, blijkens hetgeen ik gezien heb, het +water daarin brak. + +Na het middagmaal woonden wij een zonderling en half bijgeloovig +schouwspel bij, dat de Maleische vrouwen ons te zien gaven. Een +groote houten lepel, die in kleeren gestoken en naar het graf +van een overleden man was gebracht, werd, volgens hare bewering, +bij volle maan begeesterd en zou gaan springen en dansen. Na de +noodige voorbereidingen, hielden twee vrouwen den lepel vast, die +daarop in stuipachtige beweging geraakte en onder het gezang der +omstaande vrouwen en kinderen goed in de maat ronddanste. Het was +eene allerzotste vertooning; maar Liesk beweerde, dat vele Maleiers +werkelijk aan de geestenbeweging van den lepel geloofden. De dans begon +eerst nadat de maan was opgegaan; en toen wij hare heldere schijf +zoo stil tusschen de lange, in den avondwind wuivende takken der +kokosboomen zagen schijnen, werden wij ruimschoots voor ons wachten +schadeloos gesteld. Op zichzelven zijn deze tropische landschappen +zoo verrukkelijk, dat men hen bijna even lief krijgt als die in het +eigen vaderland, waaraan wij door de fijnste snaren van het gemoed +verbonden zijn. + +Den volgenden dag hield ik mij bezig met het onderzoek naar den +zeer belangwekkenden, hoewel eenvoudigen bouw en oorsprong dezer +eilanden. Daar het water bijzonder effen was, waadde ik over de +buitenste bank van dood gesteente tot aan de levende koraaldijken, +waarop de golfslag der volle zee breekt. In sommige geulen en holten +zwommen visschen in prachtig groene en andere kleuren, en prijkten +vele zoöphieten in wondervolle tinten en vormen. Het is verschoonbaar, +dat men in geestdrift geraakt over het oneindig aantal bewerktuigde +wezens, waarmede de keerkringszee, zoo kwistig in levensvormen, +bevolkt is; toch moet ik bekennen, dat natuuronderzoekers die in +welgekozen bewoordingen de onderzeesche grotten beschreven hebben +als versierd te zijn met duizend schoonheden, volgens mijn idee eene +eenigszins gezwollen taal gebezigd hebben. + + + +[6 April.] + +Ik vergezelde kapitein Fitz-Roy naar een eiland aan het hoofdeinde +der lagune, en daarbij volgden wij een ingewikkeld kanaal, dat +zich door velden van fijn vertakte koralen slingerde. Wij zagen +verscheidene zeeschildpadden, en twee booten werden afgezonden om ze te +vangen. Het water is zoo helder en ondiep, dat hoewel de zeeschildpad +door snel duiken in de eerste oogenblikken uit het gezicht raakt, +de vervolgers in hunne kano of zeilboot haar na eene niet zeer lange +jacht inhalen. Op dit oogenblik springt een man, die in den boeg gereed +staat, door het water heen op den rug der schildpad, grijpt haar met +beide handen bij het nekschild, en laat zich zoo meevoeren totdat het +dier uitgeput raakt en gevat wordt. Het was eene belangwekkende jacht, +de twee booten zoo te zien rondvaren, en de mannen met het hoofd +vooruit door het water te zien schieten om te trachten hunne prooi +te grijpen. Kapitein Moresby meldt mij, dat de inboorlingen der in +dezen zelfden oceaan gelegen Chagos-Eilanden op eene afgrijselijke +manier het rugschild van de levende zeeschildpad wegnemen. "Het +wordt met brandende houtskool bedekt, die de buitenste schaal omhoog +doet krommen; daarna rukt men het met een mes af, en maakt het plat +tusschen twee planken voordat het koud wordt. Na deze barbaarsche +behandeling laat men het dier weer in zijn element terugkeeren, +waar zich na eenigen tijd een nieuw schild vormt, dat echter te dun +is om het dier van eenig nut te zijn. Het gevolg is dan ook altijd, +dat de schildpad er kwijnend en ziekelijk uitziet." + +Toen wij aan den kop der lagune kwamen, staken wij een smal eilandje +over, en zagen hier op de kust naar den wind eene hevige branding +staan. Ik kan moeilijk zeggen waarom: maar op mijn geest maakt de +aanblik van de buitenkusten dezer laguneneilanden een zeer grootschen +indruk. Er ligt iets grootsch in dat eenvoudige borstweringachtige +strand, dien zoom van groene struiken en hooge kokosboomen, die +stevige bank van dood koraalgesteente met hare groote, hier en daar +verspreide losse brokken, en in die lange lijn van woedende brekers, +die aan alle zijden aanrollen. Als de oceaan zijne golven over het +breede rif werpt, schijnt hij u een onoverwinnelijke vijand van +alvermogende kracht; toch zien wij hem tot staan gebracht en zelfs +overwonnen door middelen, die u op 't eerste gezicht zoo uiterst +zwak en krachteloos schijnen. Niet dat de oceaan de koraalrotsen +spaart! De groote brokken, die over het rif verspreid en opgehoopt +zijn op het strand, waaruit de hooge kokosboom ontspruit, spreken +duidelijk van de onbuigzame kracht der golven. Ook gunt de zee het +land geen tijd van rust. De langdurige stijging, veroorzaakt door de +gestadige werking van den passaatwind, die altijd in ééne richting +over een uitgestrekt gebied waait, doet brekers ontstaan, bijna +even machtig als die in gematigde luchtstreken tijdens een orkaan, +en die met onverpoosd geweld woeden. Men kan deze golven niet zien +zonder een gevoel van overtuiging, dat een eiland, ofschoon uit +het hardste gesteente bestaande, hetzij porfier, graniet of kwarts, +eindelijk voor zulk eene onweerstaanbare kracht moet zwichten en door +de golven worden verslonden. Niettemin houden deze lage, onbeduidende +koraaleilandjes zegevierend stand, want eene andere macht treedt +op als tegenstander en mengt zich in den strijd. De krachten van het +organische leven scheiden, een voor een, de molekulen koolzure kalk uit +de schuimende branding, en vereenigen ze tot een hecht, symmetrisch +samenstel. Laat vrij de oceaan er duizenden brokken afrukken, wat +zegt dit tegen de tienduizenden nijvere arbeiders, die dag en nacht, +maand in maand uit aan 't werk zijn? Zoo zien wij dan het zachte en +slijmachtige lichaam der poliep door tusschenkomst der levenswetten +zegevieren over de ruwe mechanische kracht der golven van een oceaan, +dien noch de menschelijke kunst, noch zelfs de onbezielde werken der +natuur met goed gevolg konden weerstaan! + +Niet voor des avonds laat keerden wij aan boord terug, want langen tijd +bleven wij in de lagune bezig met het onderzoek van de koraalvelden +en van de 1 1/2 M. groote reuzenschelpen, [365] welke laatste zoo +sterk zijn, dat iemand die zijne hand tusschen de schalen durft +steken, haar niet zou kunnen lostrekken, zoolang het dier leeft. Bij +het hoofdeinde der lagune vond ik tot mijne groote verbazing eene +uitgestrekte ruimte van veel meer dan een mijl in het vierkant, bedekt +met een woud van fijn vertakte koralen, die allen dood en verrot waren, +ofschoon zij recht overeind stonden. In 't eerst begreep ik volstrekt +niet wat de oorzaak hiervan was, doch later viel mij in, dat zij aan +den volgenden, eenigszins vreemden samenloop van omstandigheden was toe +te schrijven. Ik moet echter vooraf zeggen, dat koralen zelfs niet een +korten tijd aan de zonnestralen in de open lucht kunnen blootgesteld +zijn, zonder te sterven, zoodat hare bovenste groeigrens bepaald wordt +door die van het laagste water bij springgetijden. Uit eenige oude +kaarten blijkt, dat het lange eiland bovenwinds voorheen door wijde +kanalen in verscheidene eilandjes verdeeld was: welk feit ook hieruit +blijkt, dat de boomen op die gedeelten jonger zijn. In den vroegeren +toestand van het rif zou een sterke bries, door meer water over de +borstwering te werpen, het peil der lagune hebben doen rijzen. Thans +heeft zij eene tegengestelde werking; want niet alleen neemt het water +in de lagune door stroomingen van buiten niet toe, maar het wordt zelf +door de kracht van den wind naar buiten gestuwd. Zoo heeft men dan +waargenomen, dat het getij nabij het hoofd der lagune gedurende eene +sterke bries niet zoo hoog stijgt, als bij kalm weder. Volgens mijn +idee, heeft dit niveau-verschil, ofschoon zonder twijfel zeer gering, +den dood veroorzaakt van deze koraalboschjes, die in den vroegeren, +meer open toestand van het buitenrif hunne hoogst mogelijke grens +van verticalen groei bereikt hadden. + +Enkele mijlen ten noorden van Keeling is eene andere kleine +atolle, binnen welke de lagune bijna geheel met koraalmodder +gevuld is. Kapitein Ross vond in het conglomeraat-gesteente op de +buitenkust een goed afgerond stuk groensteen bedolven, iets grooter +dan een menschenhoofd, waarover hij zelf en zijne metgezellen zoo +verwonderd waren, dat zij het stuk medenamen en als eene bijzonderheid +bewaarden. Het voorkomen van dezen enkelen steen in eene omgeving van +niets dan kalkhoudend gesteente, is zeer verrassend. Het eiland is +bijna nooit bezocht geworden, en het is ook niet waarschijnlijk, dat +er een schip is vergaan. Bij gebrek aan eene betere verklaring, kwam +ik tot de slotsom, dat de steen, tusschen de wortels van een grooten +boom verward, hierheen was gekomen; maar denkende aan den grooten +afstand van het naastbij gelegen land, en aan het onwaarschijnlijke +van zulk een samenloop van omstandigheden, nl. dat een steen zou +vastgeraakt zijn in een boom, met den boom in zee gespoeld, zóó ver +weggedreven, toen veilig geland en eindelijk zoodanig begraven zou +zijn, dat hij ontdekt werd--schrok ik haast, dat een blijkbaar zoo +onwaarschijnlijk middel van vervoer in mijn brein opkwam. Met veel +belangstelling las ik daarom het verhaal van Chamisso, den te recht +vermaarden natuuronderzoeker die Kotzebue vergezelde, dat de bewoners +van den Radack-Archipel (de reeds genoemde groep laguneneilanden +in den Stillen Oceaan) de steenen voor het scherpen van hunne +werktuigen verkregen, door de wortels van boomen te onderzoeken +welke op het strand waren geworpen. Blijkbaar moet dit verscheidene +keeren gebeurd zijn, daar er wetten bestaan, dat zulke steenen aan +het opperhoofd toebehooren, en elk die hen poogt te stelen straf +ontvangt. Let men op de afgezonderde ligging dezer eilandjes te midden +van een uitgestrekten oceaan (de reusachtige afstand van eenig land, +behalve koraalvormingen, blijkt wel het best uit de waarde welke de +inboorlingen, die zulke kloeke zeevaarders zijn, aan elke soort van +steenen hechten) [366]: alsmede op de geringe snelheid der stroomingen +in eene open zee--dan schijnt het voorkomen van op deze wijze vervoerde +steenen ons wonderlijk toe. Toch kunnen steenen dikwijls zoo vervoerd +worden; en indien het eiland, waarop zij stranden, uit andere stoffen +dan koraal bestaat, zullen zij nauwelijks de aandacht trekken en zal +althans hun oorsprong nooit aanleiding geven tot gissingen. Bovendien +kan dit vervoer langen tijd de aandacht ontgaan, daar de boomen, +vooral die welke met steenen zijn beladen, waarschijnlijk onder +de oppervlakte drijven. In de kanalen van Vuurland worden groote +hoeveelheden drijfhout op het strand geworpen; maar uiterst zelden +ziet men een boom op het water drijven. Misschien kunnen deze feiten +eenig licht werpen op het geval, dat hoekige zoowel als afgeronde +steenen soms in fijne bezonken stoffen begraven worden gevonden. + +Op een anderen dag bezocht ik het West-Eilandje, waar de plantengroei +misschien overvloediger is dan op de overige. De kokosboomen groeien +meestal gescheiden; maar hier bloeiden de jonge stammen onder +hunne hooge bloedverwanten, en vormden met hunne lange en gebogen +bladerkronen de meest belommerde priëelen. Alleen zij, die zoo iets +ondervonden hebben, weten hoe heerlijk het is onder zulk lommer te +zitten en het koele, aangename sap van de kokosnoot te drinken. Op +dit eiland bevindt zich eene groote baaivormige ruimte, welke uit het +fijnste witte zand bestaat; zij is geheel vlak en alleen bij hoog +water door het getij bedekt. Uit deze groote baai ontspringen vele +kleine kreken, die zich in de omringende bosschen verliezen. Het +gezicht van zulk een veld met blinkend wit zand, rustig als eene +bevroren watervlakte en omgeven door een rand van hooge, wuivende +kokosstammen, vormde een zonderling, maar zeer aardig schouwspel. + +Boven heb ik gesproken van een kreeft, die van de kokosnoten leeft. Hij +is zeer algemeen overal waar droog land is, bereikt eene monsterachtige +grootte, en is na verwant aan of dezelfde als Birgos latro. [367] +Het voorste paar beenen eindigt in zeer sterke en forsche scharen, +terwijl het achterste van zachtere en veel smallere voorzien is. In +'t eerst zou men het geheel onmogelijk achten, dat een kreeft eene met +een stevigen dop omsloten kokosnoot kan openen; maar Liesk verzekerde +mij, dat hij dit herhaaldelijk heeft zien doen. De kreeft begint met +den dop vezel voor vezel stuk te plukken, en altijd van dat einde +af, waar zich de zoogenaamde drie oogen bevinden. Is dit volbracht, +dan begint de kreeft met zijne zware klauwen op een van de oogen +te hameren, totdat er eene opening gemaakt is. Dan draait hij zijn +lichaam om, en haalt met de twee achterste en smallere scharen de witte +vleezige pit te voorschijn. Ik beschouw dit feit niet alleen als het +merkwaardigste voorbeeld van instinct, waarvan ik ooit gehoord heb, +maar ook als eene aanpassing in lichaamsbouw tusschen twee in het +schema der natuur blijkbaar zoover van elkander staande organismen, +als een kreeft en een kokosboom. Deze Birgos is in zijne leefwijze een +dagdier; maar men zegt, dat hij elken nacht een bezoek aan zee brengt, +zonder twijfel met het doel om zijne kieuwen te bevochtigen. Op de +kust worden ook de jongen uitgebroed, die er vervolgens eenigen tijd +leven. Deze kreeften wonen in diepe gaten, welke zij onder de wortels +van boomen graven, en waar zij bijzonder groote hoeveelheden van de +losgetrokken vezels der kokosnotedoppen verzamelen, om hierop als op +een bed te rusten. Soms maken de Maleiers hiervan gebruik, en garen de +vezels om er oud touwwerk van te maken. Deze kreeften vormen een zeer +goed voedsel; bovendien bevindt zich onder den staart van de grootere +individuën eene aanzienlijke hoeveelheid vet, dat, gesmolten, somtijds +een kwart flesch vol heldere olie oplevert. Sommige schrijvers beweren, +dat de Birgos tegen de kokosboomen opkruipt, om de noten te stelen. Ik +twijfel zeer of dit wel mogelijk is, maar met den Pandanus (Pandang +of Schroefboom) zou die beklimming veel gemakkelijker zijn. Liesk +vertelde mij, dat de Birgos op deze eilanden leeft van de noten, +die op den grond zijn gevallen. + +Kapitein Moresby deelt mij mede, dat deze kreeft de Chagos-Eilanden en +de Seychellen bewoont, maar niet voorkomt op de naburige Maldivische +Eilanden. Vroeger was hij talrijk op Mauritius, doch nu vindt men +daar slechts enkele kleine. Naar men zegt bewoont deze soort, of eene +met zeer overeenkomstige eigenschappen, één enkel koraaleiland in den +Stillen Oceaan, noordelijk van de Gezelschaps-Eilanden. Als een bewijs +hoe verbazend sterk het voorste paar scharen is, wil ik vermelden, +dat Scoresby eens een kreeft in een sterken tinnen trommel opsloot, +waarin beschuit geweest was, en het deksel met metaaldraad omwond. De +kreeft boog echter de randen om en ontsnapte. Dit ombuigen geschiedde +met zulk eene kracht, dat hij verscheidene kleine gaatjes door het +tin boorde. + +Tot mijne groote verrassing vond ik twee koraalsoorten van het geslacht +Millepora (M. complanata en M. alcicornis), die het vermogen bezaten +tot steken. Versch uit het water genomen, zijn de steenen takken of +platen op het gevoel ruw en niet kleverig, ofschoon zij een sterken, +onaangenamen reuk bezitten. De stekende eigenschap schijnt bij +verschillende exemplaren ongelijk te zijn; drukte of wreef men een stuk +op de zachte huid van aangezicht of arm, dan ontstond gewoonlijk, na +verloop van eene secunde, eene prikkelende gewaarwording, die slechts +enkele minuten duurde. Toen ik echter op zekeren dag een der takken +vluchtig met mijn gezicht aanraakte, ontstond onmiddellijk pijn; +deze nam, zooals gewoonlijk, na enkele secunden toe, bleef eenige +minuten lang hevig, en was nog een half uur daarna te bespeuren. Het +gevoel was even onaangenaam als wanneer men een brandnetel aanraakt, +doch geleek meer op dat, veroorzaakt door Physalia of het Spaansche +Fregat. Kleine, roode vlekken ontstonden op de zachte huid van den +arm, en zagen er uit alsof zij blaren zouden trekken, hetgeen echter +niet gebeurde. De heer Quoy meldt dit geval van de Millepora, en +zoo hoorde ik ook van stekende koralen in West-Indië. Vele zeedieren +schijnen dit steekvermogen te bezitten; behalve het Spaansche fregat, +vele koralen, en Aplysia of de zeehaas van de Kaap-Verdische-Eilanden, +wordt in de "Voyage of the Astrolabe" gesproken van eene Actinia of +zee-anemoon, en van een buigzaam aan Sertularia verwant koraaldier, +die beiden dit middel tot aanvallen of verdedigen bezitten. Men zegt, +dat in de Oostindische Zee een stekend zeewier wordt gevonden. + +Twee soorten van visschen, behoorende tot het geslacht Scarus +(papegaaivisch), welke hier algemeen zijn, leven uitsluitend van +koraal; beiden zijn schitterend blauwgroen gekleurd en leven, +de een altijd in de lagune en de ander tusschen de brekers op de +buitenkust. Liesk verzekerde mij, dat hij herhaaldelijk geheele scholen +visschen met hunne sterke beenige kaken op de toppen der koraaltakken +had zien grazen. Bij verscheidene opende ik de ingewanden en vond die +gevuld met kalkhoudende, zanderige modder van geelachtige kleur. Ook +de slijmerige, walgelijke zeeblazen (Holothuroidea [368] aan onze +zeesterren verwant), waarop de Chineesche lekkerbekken zoo verzot zijn, +leven voor een groot deel van koralen, gelijk Dr. Allan mij bericht; +en het beenig toestel binnen hun lichaam schijnt wel voor dit doel +geschikt. Deze Holothuroidea, de visschen, de talrijke boorschelpen +en borstelwormen (Nereïdae), die elk blok dood koraalgesteente +doorboren, moeten zeer krachtig medewerken tot het voortbrengen van +de fijne witte modder, welke op den bodem en de oevers der lagune +ligt. Prof. Ehrenberg vond echter bij onderzoek, dat eene hoeveelheid +van deze modder, die, nat zijnde, in 't oog vallend op fijngestampte +kalk geleek, voor een deel uit kiezelschalige infusiediertjes bestond. + +[12 April.] + +Des morgens zeilden wij uit de lagune en zetten koers naar Isle +de France. Het doet mij genoegen, dat wij deze eilanden bezocht +hebben; want zulke vormingen behooren zeker tot de wonderlijkste +voortbrengselen der Natuur. Op een afstand van 2200 yards van de +kust (2012 M.) peilde kapitein Fitz-Roy met eene lijn van 7200 +voet lengte (2195 M.) nog geen grond, waaruit dus blijkt, dat dit +eiland een hooge onderzeesche berg is met nog spitsere hellingen +dan de steilste vulkaankegel. De schotelvormige top meet bijna tien +mijlen in doorsnede; en elk atoom, van af het kleinste deeltje tot +het grootste steenblok in dezen hoogen berg, die toch nog klein +is in vergelijking met zeer vele andere koraaleilanden, draagt den +stempel van langs organischen weg ontstaan te zijn. [369] Wij zijn +verbaasd, als reizigers ons vertellen van de reusachtige afmetingen +der pyramiden en andere groote gedenkteekenen der menschelijke kunst; +maar hoe onbeduidend zijn de grootsten hunner, vergeleken met deze +steenen bergen, welke door geen andere arbeiders zijn opgehoopt, dan +verschillende kleine en tengere dieren! Dit is een wonder, dat op het +eerste gezicht niet het lichamelijk oog, maar, na rijpe overdenking, +het oog der rede treft. + + + +Ik zal nu eene zeer korte beschrijving geven van de drie groote +klassen van koraalriffen, namelijk: + +1o. Atollen of Lagunenriffen. +2o. Wal- of Damriffen (door Darwin genoemd Barrier-reefs). +3o. Rand- of Kustriffen (door Darwin genoemd Fringing-reefs). + +en mijne inzichten omtrent hunne vorming mededeelen. [370] Bijna +elk reiziger, die den Stillen Oceaan is overgestoken, heeft zijne +groote verwondering betuigd over de laguneneilanden of Atollen, +zooals ik hen later bij hun Indischen (Maleischen) naam zal noemen, +en getracht er eene verklaring van te geven. Reeds in het jaar 1605 +zeide Pyrard de Laval terecht: + +"C'est une merveille de voir chacun de ces atollons environné d'un +grand banc de pierre, tout autour n'y ayant point d'artifice humain." + +(Het is verwonderlijk elk dezer atollen omringd te zien door eene +groote steenen bank, zonder eenig spoor van menschelijke kunst in +den omtrek). + +Nevensstaande schets van het eiland Whitsunday in den Stillen Oceaan, +welke ontleend is aan de uitnemende reisbeschrijving van kapitein +Beechey, geeft slechts een flauw begrip van het zonderlinge voorkomen +van zulk eene atolle. Het is er een van de kleinste grootte, en bestaat +uit smalle eilanden, die onderling tot een ring zijn vereenigd. De +tegenstelling tusschen den onmetelijken oceaan met zijne woedende +stortzeeën, en het lage eiland met het kalme heldergroene water +binnen de lagune, kan men zich moeilijk voorstellen zonder het gezien +te hebben. + +De vroegere reizigers stelden zich voor, dat de koraalvormende dieren +hunne groote ringen instinctmatig bouwden, om zich aan de binnenzijde +eene veilige schuilplaats te verschaffen; maar als bewijs hoe ver dit +van de waarheid is, wil ik alleen zeggen, dat die in massa vereenigde +soorten, van wier groei op de open buitenkusten het bestaan van het +rif zelf afhangt, niet binnen de lagune kunnen leven, waar andere +fijn vertakte soorten bloeien. Volgens die meening wordt bovendien +ondersteld, dat vele soorten van verschillende geslachten en families +zich tot één doel vereenigen; en van zulk eene vereeniging is in de +geheele natuur geen enkel voorbeeld te vinden. De theorie, welke het +meest ingang heeft gevonden is, dat atollen op onderzeesche kraters +rusten; beschouwen wij echter den vorm en grootte van sommige, +het aantal, de nabuurschap en betrekkelijke ligging van andere, +dan verliest dit denkbeeld zijn aannemelijk karakter. Zoo meet de +atolle Suadiva [371] 44 geographical mijlen in de eene richting +en 34 in eene andere; Rimsky meet 54 bij 20 mijlen, en heeft een +zonderling gebogen rand; de atolle Bow [372] is 30 mijlen lang, +bij eene gemiddelde breedte van slechts zes, terwijl Menchikov (een +der Marshall-Eilanden) uit drie onderling vereenigde of verbonden +atollen bestaat. Bovendien is deze theorie geheel ontoepasselijk op de +noordelijke Maldivische atollen in den Indischen Oceaan (waarvan ééne +88 mijlen lang en tusschen de 10 en 20 m. breed is); want deze worden +niet begrensd door smalle riffen evenals gewone atollen, maar door +een groot aantal afzonderlijke kleine atollen, terwijl andere kleine +atollen uit de groote lagunenvormige binnenruimten verrijzen. Eene +derde en betere theorie werd door Chamisso voorgesteld, die meende, +dat, ten gevolge van den sterkeren groei der koralen op plaatsen +waar zij aan de volle zee zijn blootgesteld--zooals ongetwijfeld +het geval is, de buitenranden vroeger dan andere gedeelten uit het +gemeenschappelijke grondvlak zouden opgroeien, en dat dit de ring- of +schotelvormige structuur zou verklaren. Maar aanstonds zullen wij zien, +dat in deze, zoowel als in de krater-theorie, een allerbelangrijkst +punt over het hoofd is gezien, namelijk de vraag: waarop hebben de +rifvormende koralen, die op geene groote diepte kunnen leven, hunne +hechte bouwwerken gegrondvest? + +Aan den steilen buitenkant der Keeling-atolle werden door kapitein +Fitz-Roy een aantal zorgvuldige peilingen gedaan, en werd bevonden, +dat de bereide talk op den bodem van het lood, uit punten binnen +tien vademen diepte, altijd bovenkwam met duidelijke indruksels van +levende koralen, doch zonder aanklevende bestanddeelen, en even schoon +alsof men het op een grasveld had laten vallen. Nam de diepte toe, dan +werden de indruksels minder talrijk, maar de aanklevende zanddeeltjes, +daarentegen, steeds talrijker, totdat de bodem eindelijk uit eene +zachte zandlaag bleek te bestaan. Wil men de vergelijking met het +grasveld voortzetten, dan kunnen wij zeggen, dat de grashalmen al +schaarscher en schaarscher werden, tot de grond eindelijk zoo dor was, +dat er niets meer uit opschoot. Uit deze, door vele andere bevestigde +waarnemingen mogen wij veilig afleiden, dat de uiterste diepte waarop +koralen hunne riffen kunnen bouwen, 20 tot 30 vademen bedraagt. Nu +zijn er ontzaglijke oppervlakten in de Stille en Indische Oceanen, +waar elk eiland op zichzelf eene koraalvorming is, en slechts die +hoogte bereikt, tot welke de golven nog brokstukken kunnen opwerpen, +en de winden zand kunnen ophoopen. Zoo is de groep der Radack-atollen +(Marshall-Eilanden) een onregelmatig vierkant, 520 mijlen lang, bij +240 breed; de ellipsvormige Lage of Tuamotu-Archipel meet 840 mijlen +in zijne langste en 420 in de kortste as; tusschen deze twee archipels +liggen andere kleine groepen en afzonderlijke lage eilanden, welke met +de eersten eene ruimte in den oceaan bedekken van 4000 mijlen lengte, +waarbinnen geen enkel eiland boven de bepaalde hoogte reikt. Ook in +den Indischen Oceaan is eene ruimte van 1500 mijlen in doorsnede, +welke drie archipels omvat, alle uit lage eilanden bestaande, +die door koralen zijn gevormd. Wegens het feit, dat de rifbouwende +koralen niet op groote diepte leven, kan met volstrekte zekerheid +worden gezegd, dat overal in die uitgestrekte ruimten, waar thans +eene atolle is, oorspronkelijk een bodem bestaan moet hebben binnen +eene diepte van 20 tot 30 vademen (ongeveer 37 tot 55 Met.) van +het zeeoppervlak. Het is ten hoogste onwaarschijnlijk, dat breede, +hooge, vrij staande en steil oploopende banken van bezonken stoffen, +verspreid in groepen en reeksen van vele honderden mijlen lengte, +gevormd konden zijn in de midden- en diepste gedeelten der Stille +en Indische Oceanen, op een reusachtigen afstand van het vasteland, +en waar het water volkomen doorschijnend is. Even onwaarschijnlijk is +het, dat de opstuwende krachten onder onze aardkorst over de genoemde +uitgestrekte ruimten tallooze groote rotsbanken zouden hebben opgeheven +tot eene hoogte van 20 tot 30 vademen (120 tot 180 voet) onder de +oppervlakte der zee, en geen enkele harer boven dat peil. Immers, +wáár op de geheele aardoppervlakte kunnen wij eene bergketen vinden, +zelfs van maar weinige honderden mijlen lengte, welker talrijke toppen +zich niet hooger verheffen dan enkele voeten onder een bepaald peil, +en waar geen enkele top daarboven verrijst? Bijgevolg, indien de +grondvlakken waaruit de atollen-bouwende koralen groeiden, niet uit +bezonken stoffen gevormd, en ook niet tot de vereischte hoogten werden +opgestuwd, moeten zij noodzakelijk tot dat peil zijn ondergezonken; +en dit lost terstond de moeilijkheid op. Want terwijl de eene berg +na den anderen, het eene eiland na het andere langzaam onder water +zonken, ontstonden achtereenvolgens versche bodems voor den groei der +koralen. Wij kunnen hier onmogelijk in alle vereischte bijzonderheden +treden; maar ik tart elk, om op andere wijze te verklaren, hoe het +mogelijk is, dat over zulke uitgestrekte ruimten talrijke eilanden +verspreid liggen, allen dit gemeen hebbende, dat zij laag en opgebouwd +zijn uit koralen, die als levensvoorwaarde een bodem behoeven, welke +op beperkte diepte onder het zeeoppervlak is gelegen. [373] + +Alvorens te verklaren hoe de atollen of lagunenriffen hunne +eigenaardige structuur verkrijgen, moeten wij ons wenden tot de +tweede groote klasse, namelijk de wal- of damriffen. Deze strekken +zich uit, hetzij in rechte lijnen voor de kusten van een vastland of +groot eiland, of zij omringen kleine eilanden; in beide gevallen zijn +zij van het land gescheiden door een breed en vrij diep waterkanaal, +evenals de lagune binnen eene atolle. Het is opmerkelijk hoe weinig +aandacht aan de ringvormige walriffen is geschonken, ofschoon zij +toch zoo wondervol zijn samengesteld. De volgende schets stelt een +gedeelte van het walrif voor, dat het eiland Bolabola [374] in den +Stillen Oceaan omringt, gezien van een der rotstoppen in het midden. In +dit geval is de geheele rifrand in land veranderd; maar gewoonlijk +scheidt eene sneeuwwitte lijn van hooge brekers, waartusschen hier +en daar een enkel laag, met kokosboomen begroeid eilandje zichtbaar +is, de donkere golven in den oceaan van de lichtgroene ruimte in het +lagunenkanaal. En het kalme water in dit kanaal bespoelt in de meeste +gevallen een lagen rand van alluvialen grond, beladen met de schoonste +voortbrengselen uit de keerkringen en gelegen aan den voet der ruwe, +steile bergen in het midden. + +Er zijn ringvormige walriffen in alle grootten, van af 3 tot niet +minder dan 44 mijlen in doorsnede; het rif, dat tegenover een der +zijden van Nieuw-Caledonië ligt en de beide uiteinden omvat, is zelfs +400 mijlen lang. Elk rif sluit één, twee of meer rotsachtige eilanden +in van verschillende hoogten (in één geval zelfs 12 afzonderlijke +eilanden), en loopt op ongelijke afstanden om het ingesloten land--bij +de Gezelschaps-Eilanden meestal op een afstand van een tot drie of +vier mijlen, maar bij Hogoleu [375] op 20 mijlen van den zuidkant, +en 14 mijlen van den tegenovergestelden of noordkant der ingesloten +eilanden. Ook is de diepte binnen het lagunenkanaal aan veel +verandering onderhevig, en kan gemiddeld op 10 tot 30 vademen worden +gesteld; maar op Wanikoro zijn ruimten van niet minder dan 56 vademen +of 336 voeten diepte. Aan de binnenzijde loopt het rif zacht glooiend +af naar het lagunenkanaal, of eindigt in een loodrechten wal, die onder +water somtijds 200 tot 300 voeten hoog is; aan de buitenzijde verrijst +het rif, evenals eene atolle, zeer steil uit de groote diepten van den +oceaan. Kan men zich iets zonderlingers voorstellen dan dergelijke +natuurgewrochten? Wij zien een eiland, dat te vergelijken is met +een kasteel op den top van een hoogen onderzeeschen berg, tegen het +geweld der zee beschermd door een grooten muur van koraalgesteente, +die altijd steil is aan den buiten- en soms ook aan den binnenkant: +van boven begrensd door een breed horizontaal vlak, en hier en daar +afgebroken door smalle toegangen of invaarten, waardoor de grootste +schepen de wijde en diepe singel- of vestinggracht kunnen binnenzeilen. + +Voor zoover het eigenlijke koraalrif betreft, is er niet het geringste +verschil zoowel in algemeene grootte, begrenzing en groepeering +als zelfs in zeer onbeduidende structuur-bijzonderheden, tusschen +een walrif en eene atolle. De aardrijkskundige Balbi heeft terecht +aangemerkt, dat een omwald eiland eene atolle is, waarin zich hoogland +uit de lagune verheft; neem het land er binnen weg, en er blijft eene +volledige atolle over. + +Maar wat is nu de oorzaak, dat deze riffen op zulke groote afstanden +van de kusten der ingesloten eilanden uit zee verrijzen? De reden +kan niet zijn, dat koralen niet in de nabijheid van het land groeien: +want dikwijls zijn de kusten van het lagunenkanaal, wanneer zij niet +door alluvialen grond zijn omgeven, door een rand van levende riffen +begrensd; en aanstonds zullen wij zien, dat er eene geheele klasse +van riffen bestaat, welke ik juist om hun nauw verband met de kusten +zoowel van vastelanden als van eilanden, met den naam van Randriffen +heb bestempeld. Eene tweede vraag is: waarop hebben de rifvormende +koralen, die niet op groote diepten kunnen leven, hunne ringvormige +wallen gegrondvest? Blijkbaar is de oplossing daarvan even moeilijk +als in het gelijksoortige geval der atollen, en die meestal over het +hoofd is gezien. De zaak zal duidelijker worden begrepen na een blik +op de volgende ware doorsneden, die genomen zijn in de richtingen +noord en zuid door de eilanden Wanikoro, Gambier (of Mangarewa) en +Maurua met hunne walriffen. Zoowel in horizontale als in verticale +richting, zijn deze doorsneden herleid tot denzelfden maatstaf van +een kwart inch op elke mijl.---- + +Wij moeten hier opmerken, dat in welke richting de doorsneden ook +genomen waren hetzij bij deze of vele andere omwalde eilanden, in +'t algemeen dezelfde vormen zouden zijn weergevonden. Zoo men nu +bedenkt, dat rifvormend koraal op geen grootere diepte kan leven dan +van 20 tot 30 vademen en dat de schaal der teekening zoo klein is, +dat de peilstreepjes CD aan de rechterhand eene diepte aanduiden van +200 vademen (366 Met.), dan mag men terecht vragen: waarop zijn deze +walriffen gegrondvest? Moeten wij aannemen, dat elk eiland omringd +is door eene halssnoervormige onderzeesche rotsklip, of door eene +groote bank van bezonken stoffen, die plotseling eindigt waar ook het +rif eindigt? Indien de zee vroeger diep in de eilanden had geknaagd, +voordat deze door de riffen werden beschermd, en aldus eene ondiepe +klip rondom hen onder water had gezet, zouden de tegenwoordige +kusten steeds door diepe, steile afgronden omringd zijn; maar dit is +hoogst zelden het geval. Ook kan men, volgens dit begrip, onmogelijk +verklaren, waarom de koralen, evenals een muur, van den uitersten +buitenrand der klip zijn opgegroeid, en aan den binnenkant dikwijls +eene breede watervlakte hebben vrijgelaten, te diep voor den groei +der koralen zelven. Dat rondom deze eilanden eene uitgestrekte bank +van bezonken stoffen opgehoopt zou zijn, welke meestal het breedst +was daar waar de ingesloten eilanden het kleinst zijn, is hoogst +onwaarschijnlijk, zoo men in aanmerking neemt hoezeer die banken in +de centrale en diepste gedeelten van den oceaan aan de werking der +golven zijn blootgesteld. In het bijzondere geval van het walrif van +Nieuw-Caledonië, dat zich 150 mijlen ver voorbij de noordelijkste +punt van het eiland uitstrekt in dezelfde rechte lijn, waarin het +langs de westkust loopt, is het haast niet mogelijk aan te nemen, +dat aldus eene bank van bezonken stoffen kon worden afgezet lijnrecht +tegenover een hoog eiland en zoo ver voorbij zijn eindpunt in volle +zee. En ten slotte, zoo wij acht slaan op andere eilanden in den oceaan +van ongeveer dezelfde hoogte en gelijke geologische samenstelling, +maar niet door koraalriffen omgeven, dan zullen wij vruchteloos +zoeken naar zulk eene onbeduidende, zich rondom uitstrekkende diepte +van 30 vademen, behalve in de onmiddellijke nabijheid der kusten; +want land dat steil uit het water verrijst, gelijk de meeste omwalde +en niet omwalde eilanden in den oceaan, duikt er gewoonlijk steil +onder. En daarom herhaal ik mijne vraag: waarop zijn deze walriffen +gegrondvest? Waarom liggen zij met hunne wijde en diepe grachtvormige +kanalen zoo ver van het ingesloten land? Spoedig zullen wij zien hoe +gemakkelijk deze moeilijkheden verdwijnen. + +Thans komen wij aan onze derde klasse van riffen, de zoogenaamde Rand- +of Kustriffen, die eene zeer korte beschrijving behoeven. Waar het +land steil onder water duikt, zijn deze riffen slechts enkele yards +breed, en vormen zij eenvoudig eene strook of rand rondom de kusten; +waar het land zacht glooiend onder het water verdwijnt, strekt het rif +zich verder uit, soms zelfs eene mijl ver van het land, maar in zulke +gevallen bewijzen steeds de peilingen buiten het rif, dat het land +zich met eene geringe helling onder water voortzet. Inderdaad strekt +het rif zich slechts tot dien afstand van de kust uit, binnen welken +de vereischte diepte van 20 tot 30 vademen grond gevonden wordt. Wat +nu het eigenlijke rif betreft, is er geen wezenlijk onderscheid +tusschen dit en die, welke een walrif of eene atolle vormen; in de +meeste gevallen heeft het echter eene mindere breedte, zoodat er zich +weinig eilandjes op gevormd hebben. Omdat de koralen sterker aan de +buitenzijde groeien, en het bezinksel, dat naar binnen wordt gespoeld, +nadeelige werking heeft, is de buitenrand van het rif het hoogste +gedeelte; tusschen dit en het land ligt meestal een ondiep zandig +kanaal van enkele voeten diepte. Daar, waar zich banken van bezonken +stoffen tot dicht bij de oppervlakte hebben opgehoopt (zooals in +sommige gedeelten van West-Indië), worden die soms met een rand van +koralen omzoomd, en gelijken dus in zekeren zin op laguneneilanden +of atollen, op dezelfde manier als randriffen die zacht glooiende +eilanden omringen, in zekeren zin op walriffen gelijken. + +Geene enkele theorie over de vorming der koraalriffen kan als voldoende +worden beschouwd, welke niet de drie groote klassen omvat. Wij +hebben gezien, dat de hypothese der inzinking van den zeebodem de +eenig mogelijke is, ter verklaring van die uitgestrekte ruimten met +hier en daar verspreide lage eilanden, waarvan geen enkel hooger +verrijst, dan tot waar wind en golven stof kunnen opwerpen, ofschoon +die eilanden opgebouwd zijn door dieren, welke een bodem behoeven, +die op geen groote diepte kan liggen. Laat ons nu, als voorbeeld, een +eiland nemen, dat door randriffen is omgeven, welke geene moeilijkheid +in hunne samenstelling opleveren, en zien wij wat er gebeurt, als dit +eiland met zijn rif (in de teekening door de gebogen lijn ABB'B'BA +voorgesteld) langzaam onderzinkt. Uit hetgeen van de voorwaarden, +gunstig voor den groei van koraaldieren bekend is, mogen wij veilig +besluiten, dat, als het eiland op een tijdstip enkele voeten of geheel +onmerkbaar daalt, de levende koraaldieren, die door de branding op den +rand van het rif bespoeld worden, spoedig weer de oppervlakte zullen +bereiken. Maar langzaam en gestadig zal de zee op de kust winnen; +het eiland wordt steeds lager en kleiner, en de ruimte tusschen den +binnenrand van het rif en het strand naar evenredigheid breeder. Eene +doorsnede van het rif in dezen toestand, na eene onderzinking van +verscheidene honderden voeten, geeft ons de stippellijn AA'A'A +te zien; de boompjes bij A' wijzen aan, dat zich koraaleilanden +op het rif gevormd hebben, en het schip bij C de plaats van het +lagunenkanaal. Dit kanaal zal meer of minder diep zijn al naar de +mate van onderzinking, van de hoeveelheid daarin opgehoopt bezinksel, +en den groei der fijn vertakte koralen die er kunnen leven. In dezen +toestand gelijkt de doorsnede in alle opzichten op die van een omwald +eiland; en inderdaad is zij eene getrouwe doorsnede (naar den maatstaf +van 517/1000 van een inch op elke mijl) van het eiland Bolabola (of +Borabora) in den Stillen Oceaan. Nu kunnen wij onmiddellijk zien, +waarom walriffen zoo ver van de kusten liggen, die zij als met een +ring omgeven. Ook kunnen wij zien, dat de lijn die van den buitenrand +van het nieuwe rif loodrecht op het vaste steenen grondvlak onder het +oude rand- of kustrif wordt neergelaten, evenveel voeten langer is dan +de geringe grensdiepte waarop werkelijke koraaldieren kunnen leven, +als de maat der inzinking van dat grondvlak zelf: m.a.w., de kleine +bouwmeesters hebben, gedurende de inzinking van den zeebodem, hun +groot muurvormig bouwwerk opgetrokken op een grondvlak, samengesteld +uit andere koralen en hunne vastgeworden brokstukken. De schijnbaar +groote moeilijkheid omtrent dit punt verdwijnt derhalve. + +Hadden wij, in plaats van een eiland, de kust genomen van een met +riffen omzoomd vasteland, en dit in gedachten laten zinken, dan zou +het resultaat blijkbaar geweest zijn een groote rechte dam of wal, +evenals die van Australië of Nieuw-Caledonië, welke door een wijd en +diep kanaal van het land gescheiden was. + +Laat ons nu deze beschouwing uitbreiden op ons nieuw ringvormig +walrif, welks doorsnede (zooals gezegd eene ware doorsnede van het +eiland Bolabola) in de teekening voorgesteld is door den omtrek DA'A'D +der donkergeschaduwde figuren, en onderstellen dat dit rif de dalende +beweging van den zeebodem volgt. Terwijl deze langzaam zinkt, zullen de +koraaldieren krachtig omhoog groeien, maar tegelijk zal het water duim +voor duim op de kust van het eiland winnen; de gescheiden bergtoppen, +die in 't eerst afzonderlijke eilanden binnen het groote rif vormen, +zinken de een na den anderen weg, en eindelijk verdwijnt ook de laatste +en hoogste top. Op het oogenblik dat dit gebeurt, is eene volledige +atolle ontstaan. In overeenstemming met hetgeen ik boven zeide, zien +wij dus, dat wanneer al het hooge land binnen een ringvormig walrif +verwijderd wordt, eindelijk eene atolle overblijft. Ook wordt het nu +duidelijk hoe het komt dat atollen, die uit ringvormige walriffen +zijn ontstaan, meestal op hen gelijken zoowel in grootte en vorm, +als in hare wijze van groepeering en de samenstelling uit enkele of +dubbele dammen; want feitelijk kan men ze ruwe schetskaarten noemen +van de gezonken eilanden waarop zij staan. Verder kunnen wij zien +wat de oorzaak is, dat de atollen in de Stille en Indische Oceanen +zich uitstrekken in lijnen, evenwijdig met de meestal scherp +uitkomende asrichting der hooge eilanden en groote kustlijnen +van deze oceanen. Daarom waag ik het de bewering te handhaven, +dat alle hoofdkenmerken dezer belangrijke vormingen--zoowel van de +laguneneilanden of atollen, die zoolang de aandacht der reizigers +hebben getrokken, als van de niet minder gewichtige walriffen, +hetzij deze kleine eilanden omringen of zich honderde mijlen ver +langs de kusten van een vasteland uitstrekken--door de theorie van +den opwaartschen groei der koraaldieren gedurende het onderzinken +van het land op eenvoudige wijze worden verklaard. [376] + +Men zou mij kunnen vragen of ik een rechtstreeksch bewijs van het +zinken van walriffen of atollen kan geven; doch men moet hierbij in +'t oog houden, hoe moeilijk het steeds is eene beweging te ontdekken, +welke er toe leidt het bewogen land onder water te verbergen. Op +Keeling-atolle zag ik echter aan alle zijden van de lagune oude +kokosboomen, die ondermijnd en op het punt waren te vallen; en op +ééne plaats stond eene hut, waarvan de bewoners verklaarden dat +de fundamenten zeven jaren geleden even boven hoogwaterpeil hadden +gestaan, terwijl zij nu dagelijks door elken vloed bespoeld werden. Bij +onderzoek vernam ik, dat hier gedurende de laatste tien jaren drie +aardbevingen waren gevoeld, waaronder ééne hevige. Op Wanikoro is het +lagunenkanaal bijzonder diep; aan den voet der hooge ingesloten bergen +heeft zich bijna geen alluviale grond opgehoopt, en op het muurvormig +walrif zijn door het opwerpen van brokken en zand zeer weinig eilandjes +gevormd. Deze en eenige dergelijke feiten meer, leidden mij tot de +meening, dat dit eiland kort geleden moet gezonken en het rif omhoog +zijn gegroeid. Hier zijn ook aardbevingen talrijk en zeer ernstig. Op +de Gezelschaps-Eilanden, daarentegen, waar de lagunenkanalen bijna +zijn verstopt; waar veel lage alluviale grond is opgehoopt, en waar in +sommige gevallen lange eilandjes op de walriffen zijn gevormd--feiten, +die alle er op wijzen, dat de eilanden niet zeer kort geleden gezonken +zijn--worden slechts uiterst zelden zwakke schokken gevoeld. Bij +deze koraalvormingen, waar land en water om de oppermacht schijnen te +strijden, moet het altijd moeilijk zijn te beslissen of de gevolgen +zijn toe te schrijven aan eene verandering in den loop der getijden, +of aan eene geringe onderzinking. Dat vele van deze riffen en atollen +aan veranderingen van eenigerlei aard onderhevig zijn, staat vast; in +sommige atollen schijnen de eilandjes in een niet lang verleden zeer +gegroeid, in andere, daarentegen, geheel of gedeeltelijk weggespoeld +te zijn. De bewoners van sommige gedeelten der Maldivische Eilanden +kennen den datum, waarop sommige eilandjes zich het eerst begonnen te +vormen; elders in dien archipel bloeien thans de koralen op riffen, +waarover het water spoelt, en waar holten, die voor graven moesten +dienen, getuigen van het vroeger bestaan van bewoond land. Dat in de +getij-stroomingen eener open zee menigvuldige veranderingen zouden +plaats hebben, is moeilijk te gelooven; daarentegen zien wij in de +aardbevingen waarvan de bewoners van sommige atollen de overlevering +bewaard hebben, en in de groote op andere atollen waargenomen spleten, +een klaar bewijs van de veranderingen en storingen welke in de +onderaardsche streken in gang zijn. + +Volgens onze theorie is het duidelijk, dat kusten die alléén door +randriffen worden omgeven, niet merkbaar diep gezonken kunnen zijn, +en dus sedert den groei harer koralen òf op hetzelfde peil gebleven, +òf opgeheven moeten zijn. Nu is het opmerkelijk, hoe in 't algemeen +door de aanwezigheid van uit zee geheven organische overblijfsels kan +worden aangetoond, dat de eilanden met randriffen gerezen zijn. In +zoover is dit een indirect bewijs voor de juistheid onzer theorie. Dit +feit trof mij vooral, toen ik tot mijne verwondering ontdekte, dat de +door Quoy en Gaimard gegeven beschrijvingen niet toepasselijk waren op +riffen in 't algemeen (gelijk stilzwijgend door hen werd aangenomen), +maar alleen op die van de klasse der kust- of randriffen. Mijne +verwondering week echter, toen ik later bevond, dat volgens de eigen +verklaringen dezer bekwame natuuronderzoekers bewezen kon worden, dat, +door een spel van het toeval, al de verschillende door hen bezochte +eilanden in een jong geologisch tijdperk omhoog waren geheven. [377] + +Door de theorie der inzinking van den zeebodem (welke theorie wij, +onafhankelijk, voor het gebied in quaestie genoopt zijn aan te nemen, +wegens de noodzakelijkheid om voor den groei der koralen bodems +op de vereischte diepte te vinden) worden niet alleen verklaard +de hoofdtrekken in den bouw van walriffen en atollen, en van hunne +onderlinge gelijkenis in vorm, grootte en andere kenmerken: maar ook +vele bijzonderheden in bouw en zelfs uitzonderingsgevallen vinden door +haar eene eenvoudige verklaring. Ik zal slechts enkele voorbeelden +noemen. Sedert lang is bij walriffen met verwondering waargenomen, +dat de doorgangen in het rif nauwkeurig liggen in de asrichting der +valleien op het ingesloten land--zelfs dan, als het rif van het land +gescheiden is door een lagunenkanaal, zoo wijd en zooveel dieper dan +de eigenlijke doorgang zelf, dat het haast niet mogelijk schijnt, +dat de zeer geringe hoeveelheid van land afgevoerd water of bezinksel +de koralen op het rif kon schaden. Om dit te verklaren, wenden wij +ons tot de klasse der kustriffen. Hier wordt elk rif doorsneden van +eene smalle geul of invaart, recht tegenover het kleinste riviertje +van het ingesloten land, zelfs indien dat riviertje het grootste deel +van het jaar droog ligt; en wel om deze reden, dat alle weggespoelde +modder, zand en kiezel de rifkoralen doodt, waarop die stoffen worden +afgezet. Bij gevolg, wanneer zulk een eiland met kustrif onderzinkt, +zullen, ofschoon waarschijnlijk de meeste smalle invaarten door den +buiten- en opwaartschen groei der koralen verstopt zullen worden, +enkele niet verstopte (en door het bezinksel of onzuivere water dat +uit het lagunenkanaal wegvloeit, moeten er altijd eenige open blijven) +voortdurend juist tegenover de hoogere gedeelten van die valleien +liggen, aan welker vroegere mondingen de bodem van het oorspronkelijke +kustrif van geulen werd doorsneden. + +Wij kunnen nu gemakkelijk inzien, hoe een eiland dat slechts aan +ééne zijde, met of zonder insluiting van een of beide uiteinden, +door walriffen is omgeven, na langdurige onderzinking veranderd kan +worden hetzij in een enkel muurvormig rif, hetzij in eene atolle +met een groote recht daaruit stekende klip, of eindelijk in twee of +drie door rechte riffen verbonden atollen. Werkelijk komen al deze +bijzondere gevallen voor. Daar de rifvormende koralen voedsel noodig +hebben, en op hunne beurt weer door andere dieren worden gegeten; +daar zij door bezinksel worden gedood, zich niet aan een lossen +bodem kunnen hechten, en gemakkelijk op eene diepte kunnen geraken, +waaruit zij niet weer kunnen omhoog groeien--behoeven wij ons niet +te verwonderen, dat zoowel atollen als walriffen op sommige punten +onvolledig worden. Zoo is het groote walrif van Nieuw-Caledonië op +vele plaatsen onvolledig en gebroken; en na langdurige onderzinking +zou dat rif niet voortbrengen eene enkele groote atolle van 400 mijlen +lengte, maar eene reeks of archipel van atollen, van ongeveer dezelfde +afmetingen als die der Maldivische Eilanden. Bovendien, zoodra eene +atolle eenmaal aan overstaande zijden is doorgebroken, is het, op grond +dat de zee- en getijstroomingen vermoedelijk recht door de breuken +zullen gaan, hoogst onwaarschijnlijk dat de koralen ooit in staat +zullen zijn weer den rand te bereiken, vooral wanneer de inzinking +voortduurt. Is dit het geval, dan zal, terwijl de geheele oppervlakte +zinkt, ééne atolle in twee of meer kleinere worden verdeeld. In den +Maldivischen Archipel is de betrekkelijke ligging van verschillende +atollen, die òf door onpeilbare òf zeer diepe kanalen van elkander +gescheiden zijn, [378] zoodanig, dat men bij een blik op de kaart niet +anders kan denken, dan dat zij eenmaal tot elkaar in nauwer verband +stonden. En in dezen zelfden archipel is de atolle Mahlos-Mahdoo door +een tweearmig kanaal van 100 tot 132 vademen zoodanig verdeeld, dat +het haast niet mogelijk is te zeggen of hier, strikt genomen, sprake is +van drie afzonderlijke atollen, of van ééne groote die nog niet geheel +verdeeld is. Ik zal hier niet in veel meer bijzonderheden treden, doch +moet opmerken, dat, zoo men let op het feit dat de zee vrijen toegang +heeft door de gebroken randen der noordelijke Maldivische atollen, +haar eigenaardige bouw eene eenvoudige verklaring vindt in den op- +en buitenwaartschen groei der koralen, die oorspronkelijk gegrondvest +waren op kleine vrijstaande riffen in hare lagunen (zooals in gewone +atollen voorkomen), en op gebroken deelen van het lineaire zoomrif, +als waardoor elke atolle van den gewonen vorm begrensd wordt. Ik kan +niet nalaten telkens weêr op den zonderlingen bouw dezer samengestelde +gewrochten te wijzen, nl. eene groote, zandige en meestal holle schijf, +die zich steil uit den onpeilbaren oceaan verheft: die in haar midden +bezaaid en aan den rand symmetrisch is omkranst met ovale koraalsteenen +holten, welke juist het oppervlak der zee raken, die somtijds met +planten zijn bedekt, en alle een meer van helder water bevatten! + +Ziehier nog eene bijzonderheid: zoo men bedenkt, dat in twee naburige +eilanden-groepen koralen bloeien in de eene en niet in de andere +groep, en dat zoo vele van de bovengenoemde omstandigheden van invloed +moeten zijn op hun bestaan--zou het een onverklaarbaar feit wezen, +indien koralen gedurende de veranderingen waaraan lucht, aarde en +water onderhevig zijn, eeuwigdurend op een plek of een gebied in +'t leven bleven. En daar volgens onze theorie de oppervlakken, +die atollen en walriffen bevatten, in zee zinken, moeten wij nu en +dan zoowel doode als verdronken koralen vinden. In alle riffen is +de zijde onder den wind voor een krachtigen, langdurigen groei der +koralen het minst gunstig, omdat naar dien kant het bezinksel uit +het lagunenkanaal wordt weggespoeld. Bij gevolg komen aan lijwaarts +niet zelden doode rifstukken voor, die, ofschoon nog hunne eigen +muurvormige gedaante behoudende, nu in vele gevallen verscheidene +vademen onder de oppervlakte zijn gezonken. De Chagos-Archipel schijnt +om de eene of andere reden--misschien omdat de onderzinking te snel +is geschied--op 't oogenblik minder gunstig te zijn voor den groei +van riffen dan vroeger: bij ééne atolle is een deel van het zoomrif, +negen mijlen lang, dood en verdronken; bij eene tweede verrijzen +slechts enkele zeer kleine levende toppen boven de oppervlakte; eene +derde en vierde zijn geheel dood en verdronken, terwijl eene vijfde +niet meer is dan een wrak, waarvan de oorspronkelijke structuur bijna +geheel is uitgewischt. Het verdient opmerking, dat in al deze gevallen +de doode riffen en deelen van riffen op bijna dezelfde diepte liggen, +nl. van zes tot acht vademen onder de oppervlakte, alsof zij door eene +eenparige beweging omlaag waren gevoerd. Een dezer "halfverdronken +atollen" (zoo genoemd door kapitein Moresby, aan wien ik vele kostbare +inlichtingen te danken heb) is zeer uitgestrekt, nl. 90 zeemijlen +(166.9 km.) in de eene richting en 70 mijlen (129.8 km.) in eene +andere, en ook in vele opzichten hoogst belangrijk. Aangezien uit +onze theorie volgt, dat op elk nieuw zinkingsgebied meestal nieuwe +atollen gevormd zullen worden, zou men twee gewichtige bedenkingen +kunnen aanvoeren, nl., dat atollen dan in onbeperkt aantal moesten +vermeerderen: en ten tweede, dat op oude zinkende terreinen elke +atolle in 't bijzonder onbepaald in dikte moest toenemen, indien +geen bewijzen konden worden aangevoerd, dat zij toevallig werden +verwoest. Zoo hebben wij dan de geschiedenis dezer groote ringen van +koraalgesteente geschetst, van af hun eersten oorsprong, door hunne +opvolgende normale veranderingen, en door de toevallige gebeurtenissen +in hun leven tot aan hun dood en algeheele vernietiging. + + + +In mijn werk over "Koraalvormingen" heb ik eene kaart in 't licht +gegeven, waarop alle atollen donkerblauw, de walriffen lichtblauw +en de rand- of kustriffen rood gekleurd zijn. Deze laatste riffen +zijn gevormd toen het land in rust, of, zooals uit de menigvuldige +aanwezigheid van opgeheven organische overblijfsels blijkt, langzaam +rijzend was. Atollen en walriffen, daarentegen, zijn opgegroeid +gedurende de lijnrecht tegenovergestelde dalende beweging, die +zeer gestadig en, wat de atollen betreft, vertikaal zoo groot +geweest moet zijn, dat over uitgestrekte ruimten in zee elke hooge +bergtop geheel is ondergezonken. Op deze kaart kunnen wij zien, +dat de licht- en donkerblauw getinte riffen, die door dezelfde +bewegingsrichting zijn ontstaan, als algemeene regel opvallend dicht +bij elkander staan. [379] Ook zien wij, dat de oppervlakten met +de twee blauwe tinten zeer uitgestrekt zijn, en dat zij gescheiden +liggen van uitgestrekte roodgekleurde reeksen kustriffen. Deze beide +omstandigheden had men terstond kunnen afleiden uit de theorie, dat +de aard der riffen bepaald wordt door den zin der beweging van onze +aardkorst. Het verdient opmerking, dat ik in meer dan één geval waar +enkele roode en blauwe cirkels elkander dicht naderen, kan aantoonen, +dat er hoogte-schommelingen geweest zijn; want in zulke gevallen +zijn de roode cirkels of randriffen eigenlijk atollen, die volgens +onze theorie oorspronkelijk tijdens eene daling gevormd, maar later +opgeheven zijn; en omgekeerd bestaan sommige lichtblauwe cirkels of +omwalde eilanden uit koraalsteen, die tot zijne tegenwoordige hoogte +moet zijn opgeheven, voordat de daling intrad, gedurende welke de +bestaande walriffen opgroeiden. + +Schrijvers hebben met verwondering opgemerkt, dat, hoewel atollen de +meest voorkomende koraalvormingen zijn over eenige uitgestrekte ruimten +in de groote oceanen, zij in andere zeeën (zooals bij West-Indië) +ontbreken. De oorzaak daarvan kunnen wij nu terstond zien: want +waar geen daling geweest is, kunnen geen atollen zijn gevormd; en +wat West-Indië en sommige gedeelten van Oost-Indië betreft, weet men +dat deze streken in het jongste tijdperk gerezen zijn. De grootere, +rood en blauw gekleurde oppervlakten zijn alle langwerpig; en tusschen +de twee kleuren is eene zekere mate van afwisseling, alsof de rijzing +van het eene gebied had opgewogen tegen de daling van het andere. Zoo +wij letten op de bewijzen van jongste rijzing zoowel aan de kusten +met randriffen, als aan eenige andere waar geen riffen zijn (bijv. in +Zuid-Amerika), worden wij tot de gevolgtrekking geleid, dat de groote +vastelanden meerendeels rijzende--en uit den aard der koraalriffen, +dat de centrale gedeelten der groote oceanen dalende gebieden zijn. De +Oostindische Archipel, het meest gebroken land ter wereld, is op de +meeste punten een rijzend gebied, doch wordt omringd en waarschijnlijk +in meer dan eene richting gesneden door smalle perken van daling. + +Ik heb door vuurroode punten de plaatsen aangestipt van de talrijke +werkzame vulkanen, die binnen de grenzen van dezelfde kaart gelegen +zijn. Hoogst verrassend is het feit, dat zij geheel ontbreken in elk +van de groote zinkende oppervlakten, hetzij licht- of donkerblauw +gekleurd; en niet minder verrassend is het samenvallen van de +hoofdketens der vulkanen met de roodgekleurde gedeelten, welke de +feiten ons leeren beschouwen als sedert lang in rust, of meer algemeen, +als in jongeren tijd omhoog geheven te zijn. Ofschoon enkele van de +vuurroode plekken op geen grooten afstand liggen van alleenstaande +blauwgetinte cirkels, is toch geen enkele werkzame vulkaan dichter +dan vele honderden mijlen van een archipel of zelfs van eene kleine +groep atollen gelegen. Het is daarom een opmerkelijk feit, dat op +de Vriendschaps-Eilanden, die uit eene groep opgeheven en sedert +gedeeltelijk vervallen atollen bestaan, voor zoover men weet twee, +en vermoedelijk meer vulkanen sinds historische tijden in werking zijn +geweest. [380] Daarentegen is op de door walriffen omgeven eilanden in +den Stillen Oceaan, voor zoover men weet, geen enkele vulkaan ooit in +uitbarsting geweest, ofschoon de meeste dezer eilanden van vulkanischen +oorsprong en de overblijfsels van kraters dikwijls nog duidelijk te +onderkennen zijn. Uit deze gevallen zou dus blijken, dat vulkanen op +dezelfde plaatsen in werking komen en uitgedoofd worden, naar gelang +er rijzende of dalende bewegingen heerschen. Tallooze feiten kon men +aanvoeren om te bewijzen, dat overal daar waar werkzame vulkanen zijn, +opgeheven organische overblijfsels voorkomen; maar niet voordat men kon +bewijzen, dat vulkanen op zinkende bodems òf ontbraken òf werkeloos +waren, zou het zeer gewaagd geweest zijn de gevolgtrekking af te +leiden--hoe waarschijnlijk ook op zich zelve--dat hunne verdeeling +van het rijzen of dalen der aardkorst afhing. Maar ik denk, dat wij +nu deze belangrijke gevolgtrekking vrijelijk mogen aannemen. + +Werpen wij een laatsten blik op de kaart, en denken wij aan +hetgeen gezegd is omtrent de opgeheven organische overblijfsels, +dan moeten wij verwonderd zijn over de uitgebreidheid der streken, +die in een geologisch niet ver verleden aan op- en nederwaartsche +niveau-veranderingen onderhevig zijn geweest. Ook zou het ons +toeschijnen, dat de rijzende en dalende bewegingen nagenoeg dezelfde +wetten volgen. Over het gansche gebied dat met atollen is bedekt, +waar geen enkele rotspunt of stuk hoogland boven den zeespiegel is +gebleven, moet de zinking ontzaglijk diep geweest zijn. Bovendien moet +zij uiterst langzaam zijn geschied, hetzij die beweging onafgebroken +voortduurde, of zich herhaalde na tusschentijden, lang genoeg om den +koralen gelegenheid te geven hunne levende gebouwen tot den zeespiegel +op te trekken. Waarschijnlijk is deze gevolgtrekking de belangrijkste, +die uit de studie der koraalvormingen kan worden afgeleid; en het laat +zich moeilijk voorstellen, of men er ooit langs een anderen weg toe +gekomen zou zijn. Eindelijk kan ik niet nalaten er op te wijzen, dat +de voorheen bestaande groote archipels van hooge eilanden, daar waar +nu slechts ringen van koraalgesteente eene zwakke breking vormen in +het uitgestrekte zeegebied, waarschijnlijk eenig licht zullen werpen +op de verspreiding der bewoners van de andere hooge eilanden, die nu +te midden van de groote oceanen op zulke onmetelijke afstanden van +elkaar gescheiden liggen. Inderdaad hebben de rifvormende koralen +wondervolle gedenkteekenen opgericht en bewaard van de onderaardsche +niveau-veranderingen en hare reactie op de korst; in elk walrif +zien wij het bewijs dat daar het land is ondergezonken, en in elke +atolle een gedenkteeken boven een eiland, dat nu verdwenen is. Zoo +zullen wij dan, evenals een geoloog die tienduizend jaren heeft +geleefd en aanteekening hield van de opvolgende veranderingen, eenig +inzicht kunnen krijgen in het groote stelsel van kern-contractie +en korstplooiing, waardoor het oppervlak der aarde werd gebroken, +en land en zee van plaats verwisselden. [381] + + + + + + +HOOFDSTUK XXI. + +MAURITIUS--TERUGKEER NAAR ENGELAND. + + +[29 April 1836.] + +Des morgens zeilden wij om de noordpunt van Mauritius of Isle de +France. Van dit punt uit beantwoordde de aanblik van het eiland aan +de verwachtingen, die de vele welbekende beschrijvingen over zijne +schilderachtige natuur hadden opgewekt. Op den voorgrond lag de +glooiende Pampelmoezenvlakte met hare hier en daar verspreide huizen +en groote suikerrietvelden, die aan het geheel eene heldergroene kleur +gaven. De glans van dit groen was des te merkwaardiger, omdat deze +kleur meestal eerst op zeer korten afstand in 't oog valt. Naar het +midden van het eiland verrezen groepen bergen uit de rijk bebouwde +vlakte, die met bosschen waren bedekt en waarvan de toppen, gelijk +zoo dikwijls met oude vulkanische rotsen gebeurt, van de scherpste +punten waren voorzien. Zware, witte wolkbanken waren rondom deze +toppen saamgepakt, als met het doel om het oog van den vreemdeling +te boeien. Het geheele eiland met zijn glooienden rand en bergen in +het midden, was op de smaakvolste wijze met natuurschoon versierd, +en vormde een landschap, waar, indien ik het zoo zeggen mag, voor +het oog alles in harmonie was. + +Den volgenden dag besteedde ik grootendeels aan het doen van +wandelingen om de stad en aan het bezoeken van verschillende +personen. De stad bezit eene aanzienlijke grootte, heeft zeer nette +en regelmatige straten, en telt, naar men zegt, 20.000 inwoners. [382] +Ofschoon het eiland reeds zoovele jaren onder Engelsch bestuur staat, +is het algemeen karakter der stad Fransch gebleven: de Engelschen +spreken Fransch tot hunne bedienden, en de winkels zijn allen +Fransche. Inderdaad zou ik denken, dat Calais of Boulogne nog meer +Engelsch waren. Er is een kleine, maar zeer aardige schouwburg, waarin +uitmuntende opera-voorstellingen worden gegeven. Ook waren wij verrast +bij het zien van groote boekwinkels met welgevulde kasten. Muziek +en lectuur verkondigen, dat wij de oude beschaafde wereld naderen; +want waarlijk, zoowel Amerika als Australië zijn nieuwe werelden. + +Het meest belangwekkende schouwspel in Port-Louis zijn de +verschillende menschenrassen, die langs de straten wandelen. Indische +misdadigers worden hier voor levenslang verbannen; op het oogenblik +zijn er ongeveer 800, die voor allerlei openbare werken gebruikt +worden. Voordat ik deze menschen zag, had ik geen idee, dat de bewoners +van Indië zulke fraaie typen van menschen waren. Hunne huid is zeer +donker, en vele oudere mannen hadden groote knevels en baarden van +eene sneeuwwitte kleur, hetgeen, gevoegd bij hunne vurige gebaren, +hun een indrukwekkend voorkomen gaf. De meesten waren wegens moord +en de ergste misdaden verbannen; anderen om redenen, die moeilijk als +zedelijke vergrijpen beschouwd kunnen worden: zooals ongehoorzaamheid +aan de Engelsche wetten wegens bijgeloovige drijfveeren. In 't +algemeen zijn deze menschen kalm en gedragen zij zich goed; zoowel om +hun persoonlijk gedrag, hunne zedelijkheid en de getrouwe vervulling +van hunne godsdienstplichten, kan men hen onmogelijk gelijkstellen +met onze ongelukkige verbannenen in Nieuw Zuid-Wallis. + +[Zondag 1 Mei.] + +Ik deed eene lange wandeling langs de zeekust naar het noorden der +stad. Op dit gedeelte is de vlakte geheel onbebouwd en bestaat uit +een zwart lavaveld, dat geëffend is door een laagje grof gras en +struiken, waarvan de laatsten voornamelijk uit Mimosae bestaan. Men +kan het landschap beschrijven als het midden houdend tusschen die op +de Galápagos-Eilanden en op Tahiti--wat intusschen slechts aan zeer +weinige personen een juist denkbeeld er van zal geven. Het is een +zeer aangenaam oord, maar bezit noch de bekoorlijkheid van Tahiti, +noch het grootsche karakter van Brazilië. + +Den volgenden dag beklom ik den berg La Pouce, zoo genoemd naar zijne +duimvormige gedaante, die zich dicht achter de stad tot eene hoogte van +2600 voet verheft. Het midden van het eiland bestaat uit eene groote +bergvlakte, omgeven door oude gebroken basaltbergen, die met hunne +lagen naar de zeekust hellen. De centrale, uit betrekkelijk jonge +lavastroomen gevormde hoogvlakte heeft eene lang-ronde gedaante, +waarvan de korte as 13 geographical miles (24,1 kilom.) lang +is. De randbergen, die haar omgeven, behooren tot die klasse van +vormingen, waaraan de naam van "Opheffingkraters" is gegeven, en +die ondersteld worden niet evenals gewone kraters, maar door eene +groote en plotselinge rijzing ontstaan te zijn. [383] Het schijnt +mij toe, dat er onoverkomelijke bezwaren tegen deze meening bestaan; +anderzijds kan ik in dit en eenige andere gevallen moeilijk gelooven, +dat deze kratervormige randgebergten slechts de overblijfsels zijn +der ondereinden van reusachtige vulkanen, waarvan de toppen afgeslagen +of in onderaardsche diepten verzwolgen zijn. + +Van ons hoog standpunt hadden wij een prachtig uitzicht over het +eiland. Het land aan dezen kant schijnt zeer goed bebouwd; want het was +in velden verdeeld, waarop talrijke pachthoeven stonden. Men verzekerde +mij echter, dat tot heden niet meer dan de helft van het geheele land +voortbrengselen oplevert. Is die bewering juist, dan zal Mauritius, +zoo men let op den tegenwoordigen grooten uitvoer van suiker, in de +toekomst van veel belang worden, wanneer het dicht bevolkt is. Sedert +Engeland het in bezit nam (eene periode van slechts 25 jaren), zegt +men dat de uitvoer van suiker tot het 75-voud gestegen is. Eene groote +oorzaak van zijn voorspoed is de uitmuntende staat der wegen. Op het +naburige Isle de Bourbon, dat onder Fransch bestuur blijft, zijn +de wegen nog in denzelfden ellendigen staat, als zij enkele jaren +geleden hier waren. Ofschoon de Fransche bewoners uit de meerdere +welvaart van hun eiland stellig zeer veel voordeel hebben getrokken, +is het Engelsche bestuur verre van populair. + +[3 Mei.] + +Des avonds noodigde de Inspecteur-generaal, kapitein Lloyd--zoo wel +bekend door zijn onderzoek van het Panama-kanaal--den heer Stokes en +mij op zijn landgoed, dat omstreeks zes mijlen van de haven aan den +rand der Wilheim-vlakte gelegen is. Wij bleven twee dagen op deze +aangename plek; door hare ligging, 800 voet boven de zee, was de +lucht er koel en frisch, en naar alle zijden openden zich heerlijke +wandelingen. Dicht bij lag een groot ravijn, dat tot eene diepte van +omstreeks 500 voet in den zwak hellenden lavastroom was uitgehold, +die van de centrale bergvlakte was gevloeid. + +[5 Mei.] + +Kapitein Lloyd bracht ons naar de verscheidene mijlen zuidwaarts +gelegen Rivière Noire of Zwarte Rivier, waar ik eenige gerezen +koraalbanken onderzoeken wilde. Wij trokken door vriendelijke tuinen +en fraaie velden met suikerriet, dat tusschen reusachtige brokken +lava groeide. Hagen van mimosa-struiken omzoomden de wegen, en bij +vele huizen waren lanen met mango-boomen (Mangifera indica). Sommige +kijkjes, daar waar de bouwhoeven zich afteekenden op een achtergrond +van spitse bergen, waren uiterst schilderachtig; en telkens kwamen +wij in verzoeking om uit te roepen: "Hoe heerlijk zou het zijn om +levenslang op zulke rustige plekjes te wonen!" Kapitein Lloyd bezat +een olifant, dien hij halfweg met ons liet meegaan, om ons het genot +van een echt Indischen rit te verschaffen. Wat mij hierbij het meest +verraste, was zijn volkomen gedruischlooze stap. Deze olifant is op +'t oogenblik de eenige op het eiland; doch, naar men zegt, zullen er +meer worden gezonden. + +[9 Mei.] + +Wij zeilden uit Port-Louis, en kwamen, na een kort oponthoud +aan de Kaap de Goede Hoop, den achtsten Juli in het gezicht van +St.-Helena. Dit eiland, welks terugstootende aanblik zoo menigmaal +beschreven is, verrijst als een reusachtig zwart kasteel loodrecht +uit den oceaan. Als om de natuurlijke verdediging te voltooien, zijn +alle holten tusschen de ruwe rotsen in de nabijheid der stad met +kleine forten en kanonnen gevuld. De stad ligt op de helling eener +vlakke en smalle vallei, en heeft tamelijk goede huizen waartusschen +zeer weinige groene boomen staan. Toen wij de ankerplaats naderden, +hadden wij een indrukwekkend gezicht op een onregelmatig gebouwd +kasteel, dat boven op een hoogen berg stond, en met de enkele er om +heen staande denneboomen zich scherp tegen den hemel afteekende. + +Den volgenden dag kreeg ik kamers op een steenworps afstand van +Napoleon's graf; [384] het was een uitmuntend gelegen plek, van waar +men tochten kon doen in elke richting. Gedurende de vier dagen dat ik +hier bleef, doolde ik van den ochtend tot den avond over het eiland, +en onderzocht zijne geologische gesteldheid. Mijne kamers lagen op eene +hoogte van omstreeks 2000 voet; hier was het weder koud en onstuimig, +met aanhoudende regenbuien; en telkens was het geheele landschap in +dichte wolken gehuld. + +Bij de kust ligt de ruwe lava geheel bloot; in de centrale en hoogere +gedeelten van het eiland is door verweering van de veldspaat-rotsen een +kleiachtige bodem ontstaan, die, waar hij niet met planten is bedekt, +breede strooken te zien geeft, welke vele heldere kleuren bezitten. In +dit jaargetijde wordt het land door voortdurende regens bevochtigd, +en brengt een eigenaardig groen gekleurd gras voort, dat meer en +meer verwelkt naarmate men lager komt, en eindelijk verdwijnt. Het +is verrassend op eene breedte van 16° en de geringe hoogte van 1500 +voet een plantengroei te zien, die een bepaald Britsch karakter +bezit. De bergen zijn met ongeregelde groepen Schotsche dennen +beplant, en de glooiende heuvels dicht begroeid met bremstruiken, +kenbaar aan hunne heldergele bloemen. Treurwilgen komen voor aan de +oevers der riviertjes, en de hagen zijn gemaakt van braamstruiken, +die de welbekende vruchten leveren. Zoo wij bedenken, dat het aantal +tot heden op het eiland gevonden planten 746 bedraagt: dat daaronder +slechts 52 inheemsche soorten voorkomen, terwijl de overige ingevoerd +zijn, en wel meerendeels uit Engeland, dan zien wij de oorzaak van het +Britsch karakter der flora. Vele van deze Engelsche planten schijnen +hier beter te bloeien dan in haar vaderland; en evenzoo gedijen eenigen +uit het tegenover liggende deel van Australië bijzonder goed. De +vele ingevoerde soorten moeten sommige inheemsche hebben verdrongen; +en werkelijk is het alleen op de hoogste en steilste bergruggen, +dat de inlandsche flora de overhand heeft. + +Het Engelsche karakter van het landschap--of liever dat van +Wallis--vindt men ook terug in de talrijke hoeven en kleine witte +huizen, waarvan sommige verscholen liggen op den bodem der diepste +valleien, andere op de toppen der hooge bergen verrijzen. Sommige +landschapsgezichten zijn verrassend: bijv. dat in den omtrek van het +huis van Sir Doveton, waar men den steilen berg, Lot genaamd, boven +een donker bosch van dennen ziet verrijzen--alles te midden van de +roode verweerde bergen op de zuidkust. Als men het eiland van eene +verhevenheid ziet, treft ons in de eerste plaats het aantal wegen +en forten; en zoo men dan zijne bestemming als gevangenis vergeet, +schijnt de arbeid, welke hier aan openbare werken is besteed, +buiten alle verhouding tot zijne grootte of waarde. Er is zoo weinig +vlak of bruikbaar land, dat het verwonderlijk schijnt hoe zooveel +menschen (omstreeks 5000) hier kunnen leven. De lagere klassen of de +geëmancipeerde slaven, die over gebrek aan werk klagen, zijn, geloof +ik, uitermate arm. Waarschijnlijk zal deze armoede nog toenemen, nu +wegens de overgave van het eiland door de Oostindische Compagnie, het +aantal openbare beambten is afgenomen, en dientengevolge vele rijkere +personen zijn vertrokken. Het hoofdvoedsel der arbeidende klasse is +rijst met wat pekelvleesch; en aangezien geen dezer artikelen door +het eiland wordt voortgebracht, maar met geld moet worden betaald, +drukken de lage loonen zwaar op het arme volk. Nu de menschen met +vrijheid zijn gezegend--een recht, dat zij ten volle op prijs stellen, +naar ik geloof--zal hun aantal waarschijnlijk snel toenemen; en indien +dit het geval is, mag men vragen: wat zal er van het kleine St.-Helena +worden? [385] + +Mijn gids was een man van gevorderden leeftijd, die als knaap +geitenhoeder geweest was, en elken voetstap tusschen de rotsen +kende. Hij behoorde tot een vele malen gekruist ras, maar had, ondanks +zijne donkere huid, niet het onaangename voorkomen van een mulat. Deze +oude man was zeer welwillend en kalm van aard--eigenschappen, +welke het meerendeel der lagere klasse bezit. Het klonk mij vreemd +in de ooren een man, die bijna blank en fatsoenlijk gekleed was, +met onverschilligheid over de tijden te hooren spreken toen hij nog +slaaf was. Met dezen metgezel, die het middageten en een horen met +water droeg (hetgeen volstrekt noodig is, daar al het water in de +lagere valleien zout bevat), deed ik dagelijks lange wandelingen. + +De wild romantische valleien, onder den bovensten en centralen +plantengordel gelegen, zijn geheel verlaten en onbewoond. Voor den +geoloog waren hier hoogst belangrijke tafereelen, die van opvolgende +veranderingen en samengestelde storingen getuigden. Naar mijne idee +heeft St.-Helena sedert een lang vervlogen tijdperk als eiland bestaan; +toch zijn er nog eenige vage bewijzen van landrijzing voorhanden. Ik +geloof, dat de centrale en hoogste bergtoppen deel uitmaken van een +grooten kraterrand, welks zuidelijke helft geheel door de golven +der zee is weggespoeld; bovendien is er een buitendam van zwarte +basaltrotsen, evenals de kustbergen van Mauritius, die ouder zijn dan +de vulkanische stroomen in het midden. Op de hoogere gedeelten van +het eiland liggen talrijke schelpen in den grond begraven, die men +langen tijd voor eene zee-soort heeft gehouden, doch een Cochlogena +of landschelp blijkt te zijn van een zeer eigenaardigen vorm. [386] +Bij laatstgenoemde vond ik zes andere soorten, en op eene andere plek +eene achtste soort. Het is opmerkelijk, dat geen van deze soorten +nu nog levend wordt gevonden. Waarschijnlijk is hare uitsterving +veroorzaakt door de algeheele verwoesting der bosschen en het daaruit +gevolgde verlies van voedsel en schuilplaatsen, welke in de eerste +helft der achttiende eeuw plaats vonden. + +De geschiedenis der veranderingen, die de hoogvlakten van Longwood en +Deadwood volgens het door generaal Beatson gegeven verhaal ondergaan +hebben, is uiterst merkwaardig. Daarin heet het, dat beide vlakten in +vroegeren tijd met bosschen waren bedekt, en daarom the Great Wood +of het Groote Bosch genoemd werden. Nog in het jaar 1716 stonden er +vele boomen, maar in 1724 waren de oude boomen meerendeels gevallen; +en daar men geiten en varkens had laten rondloopen, waren alle jonge +boomen gedood. [387] Ook blijkt uit de officiëele berichten, dat de +boomen eenige jaren later onverwacht werden opgevolgd door een dradig +gras, dat zich over de geheele oppervlakte verspreidde. Beatson voegt +er bij, dat deze vlakte "thans met een fraai grasveld bedekt en het +mooiste stuk weiland op St.-Helena geworden is." De uitgestrektheid van +het gebied, dat in vroegeren tijd met bosch bedekt was, wordt op niet +minder dan 2000 acres [388] geschat; maar tegenwoordig is er bijna geen +enkele boom meer over. Ook zegt men, dat er in 1709 in Sandy-Bay groote +menigten doode boomen waren; en nu is die plek eene zoo volslagen +woestenij, dat geen ander dan zulk een geloofwaardig bericht mij ooit +had kunnen doen gelooven, dat daar eenmaal boomen konden groeien. Het +feit, dat de geiten en varkens alle jonge boomen bij hunne ontkieming +verwoestten, en dat de oude die van hunne aanvallen verschoond bleven +na verloop van tijd door ouderdom stierven, schijnt klaar bewezen te +zijn. Geiten werden ingevoerd in het jaar 1502; acht en zestig jaren +later, ten tijde van den Britschen zeevaarder Thomas Cavendish, [389] +weet men dat zij er verbazend talrijk waren. Meer dan een eeuw later, +in 1731, toen de ramp volkomen en onherstelbaar was, werd een bevel +uitgevaardigd, dat alle losloopende dieren gedood moesten worden. Hier +zien wij dus een feit van groot belang, nl., dat de komst van dieren +op St.-Helena in 1502 het geheele aanzien van het eiland niet eer +veranderde, voordat er eene tijdruimte van 222 jaren verstreken was; +want de geiten werden ingevoerd in 1502, en in 1724 wordt gezegd dat +de boomen meerendeels gevallen waren. Er kan weinig twijfel bestaan, +of deze groote verandering in den plantengroei had niet alleen gevolgen +op de landschelpdieren, waarvan zij acht soorten deed uitsterven, +maar ook op eene menigte insecten. + +Door zijne ligging, zoo ver van eenig vasteland, te midden van een +grooten oceaan, en door het bezit van eene flora welke eenig is in hare +soort, wekt St.-Helena onze belangstelling. De acht landschelpdieren, +ofschoon nu uitgestorven, zijn, evenals de nog levende Succinea, +bijzondere soorten die nergens anders worden gevonden. Cuming meldt mij +echter, dat hier een Engelsche Helix (schelp- of huisjesslak) voorkomt, +waarvan de eieren ongetwijfeld in eene van de vele ingevoerde planten +herwaarts zijn gebracht. Vogels en insecten zijn, zooals te verwachten +was, zeer gering in aantal; en wat de eersten betreft, geloof ik, +dat die allen in de laatste jaren zijn ingevoerd. [390] Patrijzen +en fazanten zijn vrij talrijk: het eiland is te zeer Engelsch, om +niet aan strenge jachtwetten onderworpen te zijn. Men vertelde mij +een geval van opoffering aan zulke bepalingen, zoo onrechtvaardig +als ik zelfs in Engeland nooit gehoord heb. Vroeger plachten arme +lieden eene plant te verzamelen, die op de kustrotsen groeit, en na +hare verbranding de soda uit de asch naar elders te verzenden. Maar +plotseling kwam een streng bevel om deze handelwijze te verbieden, +onder voorwendsel, dat de patrijzen anders nergens konden nestelen! + +Op mijne wandelingen stak ik meer dan eens de door diepe valleien +begrensde grasvlakte over, waarop Longwood staat. Van nabij gezien, +doet dit zich voor als een landgoed van aanzienlijke grootte. Daar +tegenover liggen enkele bebouwde velden, en achter dezen de berg +Flagstaff met zijne gladde oppervlakte en gekleurd gesteente, alsmede +het ruwe, plompe, zwarte berggevaarte, de Barn genaamd. Over het geheel +was de aanblik eenigszins koud en onaantrekkelijk. De eenige last, +dien ik op mijne wandelingen ondervond, waren de hevige winden. Eens +was ik getuige van het volgende vreemde natuurverschijnsel. Op den rand +eener hoogvlakte staande, die door eene groote klip van omstreeks 1000 +voet diepte begrensd werd, zag ik enkele yards ver, vlak bovenwinds, +eene zeezwaluw tegen eene zeer sterke bries worstelen, terwijl op +de plek waar ik stond de lucht geheel kalm was. Toen ik het strand +dicht genaderd was, waar de stroom opwaarts van den klipwand scheen +te worden afgedreven, stak ik mijn arm uit en voelde terstond de volle +kracht van den wind. Hier scheidde een onzichtbare, twee yards breede +dam eene volkomen kalme lucht van een krachtigen storm. + +Ik had zooveel genot van mijne zwerftochten tusschen de rotsen en +bergen, dat ik op den morgen van den 14den Juli bijna met spijt naar +de stad afdaalde. Vóór den middag was ik aan boord en ging de Beagle +onder zeil. + + + +Op den 19den Juli bereikten wij Ascension. Personen, die een vulkanisch +eiland hebben gezien, dat in een droog klimaat gelegen is, zullen +zich den aanblik van Ascension terstond kunnen voorstellen. In hunne +verbeelding zullen zij dan gladde kegelvormige bergen zien van een +lichtroode kleur, met meestal afgeknotte toppen, die, onderling +gescheiden, zich uit een horizontaal oppervlak van ruwe zwarte lava +verheffen. Een hoofdberg in het midden van het eiland schijnt de vader +der kleinere kegels, en draagt den naam van Green Hill of Groene berg, +ontleend aan de zeer zwakke tint van die kleur, welke in dezen tijd +van het jaar nauwelijks van de ankerplaats is waar te nemen. Eene +woeste en onstuimige zee, die op de zwarte rotsen aan de kust beukt, +voltooit dit sombere tafereel. + +De nederzetting ligt in de nabijheid van het strand en bestaat uit +verscheidene witte hardsteenen huizen en loodsen, die ongeregeld +geplaatst, maar goed gebouwd zijn. De bewoners zijn uitsluitend +zeesoldaten, behalve eenige uit slavenschepen bevrijde negers, +die door het gouvernement betaald en van levensmiddelen worden +voorzien. Op het geheele eiland woont geen enkel particulier. [391] +Onder de zeesoldaten schenen vele met hun toestand wel tevreden; +zij achtten het beter hunne 21 jaren aan land te dienen--hoe dit +land ook zijn mocht--dan op een schip; en indien ik zeesoldaat was, +zou ik van harte met deze keus instemmen. + +Den volgenden morgen beklom ik den 2840 voet hoogen Green Hill, [392] +en wandelde van daar over het eiland naar de windzijde. Een goede +wagenweg voert van de nederzetting op de kust naar de huizen met tuinen +en velden, die zich nabij den top van den centralen berg bevinden. Ter +zijden van den weg staan mijlsteenen en vindt men waterputten, waaruit +elk dorstig voorbijganger een teug goed water kan drinken. Eene +dergelijke zorg wordt in elk deel der kolonie in acht genomen, +en vooral wat het onderhoud der bronnen betreft, opdat geen enkele +druppel water verloren zal gaan; inderdaad kan het geheele eiland +vergeleken worden met een groot schip, dat op de voortreffelijkste +wijze onderhouden wordt. Toen ik de groote nijverheid bewonderde, die +met zulke geringe middelen dergelijke resultaten had voortgebracht, kon +ik tevens de spijt niet onderdrukken, dat al die nijverheid verspild +werd voor zulk een armzalig en beuzelachtig doel. Lesson heeft terecht +opgemerkt, dat alléén de Engelsche natie op het denkbeeld zou komen +om van het eiland Ascension eene vruchtbare plek te maken, waar elk +ander volk het slechts als fort in den oceaan zou gebruiken. + +Bij de kust groeit niets; verder landwaarts in kan men soms eene +groene castorolie-plant [393] en enkele sprinkhanen ontmoeten, bekend +als ware vrienden van de wildernis. Over de oppervlakte der centrale +hoogvlakte is eenig gras verspreid, en het geheel heeft veel weg van +de slechtere gedeelten in het gebergte van Wallis. Maar al lijkt de +weide ook schraal, toch vinden ongeveer 600 schapen, vele geiten, +benevens enkele koeien en paarden er ruim hun voedsel. Onder de +inlandsche dieren wemelt het van landkrabben en ratten. Of de rat +werkelijk inheemsch is, mag men terecht betwijfelen; volgens de +beschrijving van Waterhouse zijn er twee variëteiten of speelsoorten: +de eene heeft eene zwarte kleur, een fraai glad vel, en leeft op +het met gras bedekte hoogland; de andere is bruinachtig van kleur, +minder glad, heeft langer haar, en leeft bij de nederzetting op de +kust. Deze beide speelsoorten zijn een derde kleiner dan de gewone +zwarte rat (Mus rattus), en verschillen van deze zoowel in kleur +als in den aard van haar vel; maar verder in geen ander opzicht van +belang. Ik kan moeilijk betwijfelen of deze ratten zijn ingevoerd +(evenals de gewone muis, die óók verwilderd is), en hebben, evenals +op de Galápagos-Eilanden, de veranderingen ondergaan, die voortsproten +uit de nieuwe levensvoorwaarden waaraan zij werden onderworpen; daarom +verschilt ook de speelsoort op de hoogvlakte van het eiland van die +op de kust. Inheemsche vogels ontbreken geheel; maar de paarlhoen +(Numida), die van de Kaap-Verdische Eilanden werd ingevoerd, is er +talrijk, en de gewone kip loopt ook in 't wild. Eenige katten, die +oorspronkelijk op het verdelgen van ratten en muizen uittrokken, +zijn zoozeer in aantal toegenomen, dat zij eene groote plaag zijn +geworden. Het eiland bezit geen enkelen boom, en is, zoowel in dit +als in elk ander opzicht, veel minder dan St.-Helena. + +Een mijner uitstapjes voerde mij naar de zuidwestpunt van het +eiland. Het was een heldere en warme dag; maar in plaats dat ik nu +het eiland op zijn schoonst zag, stralend in het zonlicht, grijnsde +het mij tegen in al zijne naakte leelijkheid. De lavastroomen zijn +met heuveltjes bedekt en zoo ruw, dat het niet gemakkelijk is dit +geologisch te verklaren. De tusschenruimten liggen verborgen onder +lagen puimsteen, asch en vulkanischen tufsteen. Toen ik over zee +langs dit deel van het eiland ging, kon ik niet begrijpen wat de witte +vlekken waren, waarmee de gansche vlakte gestippeld was; nu vond ik, +dat het zeevogels waren, die zoo vol vertrouwen lagen te slapen, +dat men zelfs midden op den dag naar hen toe kon wandelen en hen +grijpen. Deze vogels waren de eenige levende wezens, die ik gedurende +den ganschen dag zag. Ofschoon er eene zwakke bries op de kust stond, +rolde eene sterke branding over de gebroken lavarotsen. + +De geologie van dit eiland is in vele opzichten belangrijk. Op +verscheidene plaatsen ontdekte ik vulkanische bommen, d.w.z. klompen +lava, die eenmaal in vloeibaren staat in de lucht werden geslingerd +en dientengevolge eene bol- of peervormige gedaante hebben +aangenomen. Zoowel hare uitwendige, als in vele gevallen ook hare +inwendige structuur verraadt op zeer treffende wijze, dat zij in hare +luchtbaan om eene as hebben gewenteld. In nevenstaande figuur is de +inwendige structuur van eene dezer gebroken bommen zeer nauwkeurig +voorgesteld. + +Het middengedeelte bestaat uit grove cellen, die naar buiten toe in +grootte afnemen, tot waar zij omsloten zijn door een schaalvormig +kapsel, ongeveer een derde inch dik, van vast gesteente, dat weder aan +de buitenzijde met eene korst van fijncellige lava bedekt is. Naar mijn +idee kan er weinig twijfel bestaan, ten eerste, dat de buitenkorst +snel afkoelde in den toestand waarin wij haar nu zien; ten tweede, +dat de nog vloeibare kernlava door de middelpuntvliedende kracht, +die de aswenteling der bom in 't leven riep, tegen de afgekoelde +buitenkorst werd gedreven en zoo de vaste steenen schaal vormde; +en eindelijk, dat de middelpuntvliedende kracht, welke de drukking +in de meer centrale gedeelten der bom verminderde, aan de ingesloten +verhitte gassen gelegenheid gaf de kerncellen uit te zetten, en aldus +de grofcellige binnenmassa deed ontstaan. + +Een uit de oudere reeks van vulkanische gesteenten gevormde heuvel, +dien men ten onrechte voor een vulkaankrater heeft gehouden, is +belangrijk doordat zijn breede, eenigszins holle, cirkelvormige +top gevuld is met een aantal opvolgende lagen van asch en fijne +slakken. De schotelvormige lagen puilen over den rand, waar zij +zuivere, verschillend gekleurde ringen vormen, en zoodoende aan den +top een hoogst phantastisch aanzien geven; een dezer ringen is wit en +breed, en gelijkt op eene renbaan waar paarden worden geoefend: vandaar +dat deze heuvel den naam van Devil's Riding School (Duivels-Rijschool) +ontving. Uit een der tufhoudende lagen die eene bleekroode kleur had, +nam ik eenige specimens stof mee naar Engeland. Na opzending daarvan +aan Prof. Ehrenberg, meldde deze mij het hoogst belangrijke feit, +dat die stof bijna geheel uit bewerktuigde wezens [394] bestond. Hij +ontdekte daarin eenige kiezelschalige zoetwater-infusoria, en +daarenboven niet minder dan 25 verschillende soorten kiezelskeletten +van planten, voornamelijk grassen. Wegens het ontbreken van alle +koolstofhoudende verbindingen, houdt Ehrenberg het er voor, dat deze +organische lichamen den vulkanischen vuurdoop hebben ondergaan, en +uitgeworpen zijn in den toestand, waarin wij hen nu zien. Het voorkomen +der lagen deed mij denken, dat zij onder water waren afgezet, ofschoon +het buitengewoon droge klimaat mij tot de onderstelling leidde, +dat er gedurende eene groote uitbarsting waarschijnlijk stroomen +regen waren gevallen, en zoo een tijdelijk meer was gevormd, waarin +de asch viel. Thans mag men echter aannemen, dat het geen tijdelijk +meer was. Hoe dit ook zij, wij kunnen ons verzekerd houden, dat het +klimaat en de voortbrengselen van Ascension in een vroeger tijdperk +zeer verschilden van wat zij nu zijn. Bij het zien van dit eiland +vragen we ons weder af: waar kunnen wij op aarde een plek vinden, die +niet bij aandachtig onderzoek teekenen openbaart van die eindelooze +reeks van veranderingen, waaraan onze planeet onderhevig was, is, +en zijn zal? + + + +Na Ascension te hebben verlaten, zeilden wij naar Bahia op de kust +van Brazilië, ten einde de chronometrische opmeting van de wereld te +voltooien. Op 1 Augustus 1836 kwamen wij hier aan, en bleven er vier +dagen, in welken tijd ik verscheidene lange wandelingen deed. Met +genoegen ontdekte ik, dat mijne belangstelling in het tropische +landschap door het ontbreken van nieuwe gegevens er volstrekt niet +op verminderd was. De onderdeelen van het landschap zijn hier zoo +eenvoudig, dat zij verdienen genoemd te worden als een bewijs van +welke nietige omstandigheden een uitgezocht natuurschoon afhangt. + +Het oord kan worden beschreven als eene effene vlakte van omstreeks 300 +voet hoogte, welke overal doorsneden is van valleien met horizontale +bodems. In een land waar de bodem uit graniet bestaat, is zulk een +structuur merkwaardig; doch in al die zachtere formaties waaruit +vlakten gewoonlijk bestaan, is zij nagenoeg algemeen. De geheele +oppervlakte is bedekt met verschillende soorten van rijzig geboomte, +afwisselend met strooken ontgonnen grond, waarop huizen, kloosters +en kapellen verrijzen. Hier zij herinnerd, dat in de keerkringen de +rijkdom van wild natuurschoon zelfs in de nabijheid van groote steden +niet verloren gaat, want de natuurlijke plantenwereld der hagen en +heuvelhellingen beheerscht op schilderachtige wijze het kunstwerk +van den mensch. Dientengevolge zijn er slechts enkele plekken, +waar de lichtroode grond eene scherpe tegenstelling vormt met het +algemeen bekleedsel van groen. Van de zoomen der vlakten heeft men +vergezichten hetzij op den oceaan, hetzij op de groote Baai met hare +laag begroeide stranden, en waarop talrijke booten en kano's hare witte +zeilen vertoonen. Behalve van deze punten is het landschap uiterst +begrensd; want volgt men de effen paden rechts en links, dan kan men +de met bosch bedekte dalen slechts vluchtig te zien krijgen. Ik kan +er bijvoegen, dat de huizen, en vooral de kerkelijke gebouwen in een +eigenaardigen en eenigszins phantastischen stijl zijn opgetrokken. Daar +al die huizen gewit zijn, teekenen zij zich in 't licht der stralende +middagzon op den matblauwen hemel aan de kim eerder af als schimmen, +dan als gebouwen. + +Zoo zijn de onderdeelen van het landschap; maar het zou een hopeloos +werk zijn den algemeenen indruk er van te schilderen. Geleerde +natuuronderzoekers beschrijven deze tropische landschappen door eene +menigte voorwerpen te noemen, en eenige bijzonderheden te vermelden die +elk hunner kenmerken. Een geleerd reiziger kan daaruit mogelijk eenige +duidelijke begrippen putten; maar wie kan anders, door eene plant in +een herbarium te zien, zich voorstellen hoe zij er uitziet als zij +in haar geboortegrond groeit? Wie kan, bij het zien van keurplanten +in eene broeikas, eenige er van vergroot denken tot de afmetingen van +woudboomen, andere als dicht dooreengevlochten tot een ontoegankelijk +struikgewas? Wie zal, als hij de bonte, uitheemsche kapellen en +eigenaardige cicadae gadeslaat in het kabinet van den entomoloog, +zich bij die levenslooze vormen ook voorstellen de onafgebroken +schorre muziek der laatsten, de trage vlucht der eersten--twee +kenmerken, die op een stillen, gloeienden middag in de tropen nooit +ontbreken? Het is wanneer de zon hare grootste hoogte heeft bereikt, +dat men zulke landschappen zien moet: dan hult het dichte, prachtige +gebladerte van den mango-boom den grond in zijn diepste schaduw, +terwijl de bovenste takken door den overvloed van licht prijken in +het schitterendste groen. In de gematigde streken is dit anders: +daar is de plantengroei niet zoo donker of weelderig, en zijn het +de purper-, rood-, of lichtgeel gekleurde stralen der namiddagzon, +welke het meest tot de schoonheid dier streken bijdragen. + +Wanneer ik kalm over de belommerde paden wandelde en de opvolgende +tafereelen bewonderde, wenschte ik woorden te vinden om mijne gedachten +uit te drukken. Doch vruchteloos: bijnaam op bijnaam bleken te zwak +om het genot dat de geest smaakt, te beschrijven aan hen, die de +tusschenkeerkringslanden niet bezocht hebben. Boven zeide ik, dat de +planten in eene broeikas onmachtig zijn om een juist denkbeeld van de +flora te geven; toch moet ik tot dien zwakken maatstaf terugkeeren. Het +land is ééne groote, woeste, ongerepte en rijk gevulde broeikas, +door de Natuur voor zich zelve gemaakt, maar door den mensch in +bezit genomen, die haar met vriendelijke huizen en regelmatige tuinen +heeft gestoffeerd. Hoe gaarne zou niet elk bewonderaar der natuur, +indien zulks mogelijk was, het landschap op eene andere planeet +willen zien? Welnu, men kan in waarheid zeggen, dat zich voor elken +Europeaan op een afstand van slechts weinige lengtegraden de pracht +eener andere wereld ontsluit! Op mijne laatste wandeling bleef ik +bij herhaling staan om deze schoonheden te bewonderen, en poogde +zoo een onuitwischbaren indruk daarvan in mijne ziel te griffen, +schoon wetende dat die vroeg of laat toch zou vervloeien. De vormen +van den oranje- en kokosboom, den palm- en mangoboom, de boomvaren +en den banaan zullen duidelijk en scherp bewaard blijven; maar de +duizende tinten en vormen die met deze boomen een volledig landschap +samenstellen, moeten onherroepelijk vervloeien--mij niets nalatende +dan eene schilderij vol onbestemde doch overschoone figuren, evenals +een sprookje uit onze kinderjaren! + +[6 Augustus.] + +In den namiddag stevenden wij in zee, met het doel om rechtstreeks naar +de Kaap-Verdische Eilanden te gaan. Maar ongunstige winden hielden ons +terug, en zoo liepen wij den 12den Pernambuco binnen--eene groote stad +op 8° Z.B. aan de kust van Brazilië. Wij ankerden buiten het rif; doch +spoedig kwam een loods aan boord en bracht ons naar de binnenhaven, +waar wij dicht bij de stad lagen. + +Pernambuco is gebouwd op eenige smalle en lage zandbanken, die door +ondiepe zoutwater-kanalen van elkander gescheiden zijn. De drie +deelen, waaruit de stad bestaat, zijn onderling door twee lange, op +houten palen gebouwde bruggen verbonden. De stad is op alle punten +afschuwelijk: de straten zijn smal, slecht geplaveid en morsig, +en de huizen zijn hoog en somber. Het seizoen der hevige regens was +nauwelijks geëindigd, en dientengevolge stond het omliggende land, dat +amper boven den zeespiegel ligt, geheel onder water. Dit was oorzaak, +dat al mijne pogingen om lange wandelingen te doen, mislukten. [395] + +Het vlakke moerasland, waarop Pernambuco ligt, is op enkele mijlen +afstands omringd door een halven cirkel van lage heuvels, of liever +door den rand van een gebied, dat ongeveer 200 voet boven de zee +ligt. De oude stad Olinda ligt aan het eene einde dezer heuvelreeks. Op +zekeren dag nam ik een kano, en voer een der kanalen op om deze stad +te bezoeken, die met hare groote kloosters en kerken een treffenden +indruk maakt. Zij is zindelijker en aangenamer gelegen dan Pernambuco, +doch innerlijk vervallen. Hier moet ik vertellen wat ons voor de +eerste maal op onze vijfjarige reis overkwam, nl. dat wij gebrek aan +voorkomendheid ontmoetten; ik werd aan twee verschillende huizen op +knorrigen toon afgewezen, en kreeg aan een derde met moeite verlof om +door den tuin naar een onbebouwden heuvel te gaan, ten einde de streek +te overzien. Het doet mij genoegen, dat dit in het land der Brazilianen +gebeurde, want ik draag hun geen goed hart toe; ook is het een land +van slavernij en dus van zedelijk verval. Een Spanjaard zou zich +schamen over het denkbeeld alléén, dat hij zulk een verzoek weigerde +of zich ruw tegen een vreemdeling gedroeg. Het kanaal, waardoor wij +naar Olinda gingen en van daar terugkeerden, was aan beide zijden met +mangleboomen (Rhizophora mangle) begroeid, [396] die als een woud in +'t klein uit de vettige modderbanken verrezen. De lichtgroene kleur +dezer bosschages herinnerde mij aan het welige gras op een kerkhof; +beiden worden gevoed door bedorven uitwasemingen: het een spreekt +van dood in het verleden, het ander zeer vaak van dood in de toekomst. + +Het eigenaardigste gewrocht, dat ik in dezen omtrek zag, was het +rif dat de haven vormt. [397] Ik twijfel of er op de geheele wereld +een tweede natuurgewrocht bestaat met zulk een kunstig voorkomen. Het +loopt over een lengte van verscheidene mijlen in eene volkomen rechte +lijn evenwijdig met en niet ver [398] van het strand. Zijne breedte +wisselt af van 30 tot 60 yards; de oppervlakte is vlak en effen, en +het is saamgesteld uit onduidelijk gelaagden, harden zandsteen. Bij +hoog water spoelen de golven er over heen; bij laag water blijft het +bovengedeelte droog, en zou men het licht voor een pier of golfbreker +houden, die door cyklopische arbeiders gebouwd is. Tegenover het land +op deze kust werpen de zeestroomen lange smalle tongen en dammen op +van los zand, en het is op een van die dammen, dat een deel der stad +Pernambuco staat. In vroeger tijd schijnt een dergelijke lange dam +onder de doorzijgende werking van kalkhoudende stof vast te zijn +geworden, en daarna langzamerhand gerezen. Terwijl dit geschiedde +werden de buitenste en losse gedeelten door den golfslag der zee +weggespoeld, en bleef de vaste kern over in den vorm waarin wij +haar nu zien. Hoewel de golven van den vollen Atlantischen Oceaan, +troebel van het slib, dag en nacht tegen de steile buitenkanten van +dezen steendam worden gedreven, hebben de oudste loodsen nooit van +eene verandering in zijn voorkomen gehoord. Deze duurzaamheid is +verreweg het belangrijkste feit in zijne geschiedenis, en is toe te +schrijven aan eene taaie, kalkhoudende laag van enkele inches dikte, +die geheel gevormd is door het opvolgend groeien en sterven der kleine +schelpdieren, Serpulae geheeten, benevens enkele eendenmosselen +(Lepas anatifera) en Nulliporae. [399] Deze Nulliporae (harde, +zeer eenvoudig georganiseerde kalkafscheidende zeealgen, die in +vorm en hardheid dikwijls op koralen gelijken, doch van de echte +koralen hierin verschillen dat zij geene poriën of cellen hebben, +zooals ook haar naam aanduidt) spelen eene dergelijke en gewichtige +rol, doordien zij de bovenoppervlakken der koraalriffen achter en +tusschen de brandingen beschermen, waar de echte koralen gedurende +den uitwendigen groei der massa door blootstelling aan zon en licht +gedood zijn. Deze onbeduidende organische wezens, in 't bijzonder de +Serpulae, hebben den inwoners van Pernambuco grooten dienst bewezen, +want zonder hare beschermende hulp zou de zandsteenbank stellig reeds +lang zijn vergaan; en zonder de bank zou er geen haven zijn geweest. + +Op den 19den Augustus verlieten wij voorgoed de Braziliaansche +kusten. Gode zij dank--nooit zal ik weer een slavenland bezoeken! Nog +heden herinnert elke gil, dien ik in de verte hoor, mij pijnlijk en +levendig aan de gevoelens die mij bestormden, toen ik voorbij een +huis bij Pernambuco gaande, het hartverscheurendste gejammer hoorde, +en niet anders kon denken dan dat hier een arme slaaf gemarteld +werd, terwijl ik wist dat ik even machteloos was als een kind, om +er zelfs iets van te zeggen! Ik vermoedde dat dit het gejammer was +van een gemartelden slaaf, want men vertelde mij andere gevallen van +dien aard. Bij Rio de Janeiro woonde ik tegenover eene oude dame, +die er schroeven op nahield om de vingers van hare slavinnen te +vermorzelen. Ik heb in een huis vertoefd, waar een jonge mulatbediende +dag aan dag, uur aan uur beschimpt, geslagen en gekweld werd op eene +manier, die zelfs den geest van het laagste dier zou dooden. Ik heb +een knaap van zes of zeven jaren tweemaal met eene paardenzweep op +het bloote hoofd zien striemen, voordat ik tusschenbeide kon komen, +alleen omdat het kind mij een glas water had gegeven dat niet geheel +schoon was. Ik zag zijn vader beven zoodra zijn meester maar de +oogen opsloeg. Deze laatste gruwelen woonde ik bij in eene Spaansche +kolonie, waar de slaven altijd beter behandeld heetten te worden, +dan door de Portugeezen, Engelschen of andere Europeanen. Te Rio de +Janeiro heb ik een krachtigen neger gezien, die bang was om een slag +af te weren, dien hij dacht dat op zijn gelaat gemunt was. Ik was +er bij, toen een goedhartig man op het punt stond de mannen, vrouwen +en kinderen van een groot aantal gezinnen, die lang te zamen hadden +gewoond, voor altijd te scheiden! Nu zal ik nog niet eens spreken +van de vele hartroerende wreedheden, die ik uit geloofwaardige bron +gehoord heb: en ook de bovenstaande schokkende bijzonderheden zou ik +niet hebben vermeld, indien ik niet een aantal lieden ontmoet had, +die zoo verblind waren door de natuurlijke vroolijkheid van den neger, +dat zij over de slavernij spraken als over een dragelijk kwaad. Zulke +lieden hebben meestal de huizen der hoogere standen bezocht, waar +het slavenpersoneel doorgaans goed behandeld wordt, en hebben niet, +zooals ik, onder de lagere standen verkeerd. Dergelijke onderzoekers +zullen slaven uithooren omtrent hun toestand, en daarbij vergeten, +dat het inderdaad een domme slaaf moet zijn, die niet rekent op de +kans, dat zijn antwoord ter oore kan komen van zijn meester. + +Men beweert, dat eigenbelang buitensporige wreedheid zal voorkomen, +alsof eigenbelang onze huisdieren beschermde, die toch veel minder +dan verworpen slaven in staat zijn den toorn hunner woeste meesters +op te wekken! Het is een argument, waartegen de groote von Humboldt +lang geleden met ridderlijk gevoel te velde is getrokken, en dat +hij door treffende voorbeelden heeft toegelicht. Dikwijls poogt men +slavernij te verschoonen door den slavenstand te vergelijken met +onze armere landgenooten. Zoo de ellende onzer armen veroorzaakt +wordt--niet door de wetten der natuur, maar door onze instellingen, +dan zondigen wij zwaar; doch hoe dit in verband staat met slavernij, +kan ik niet inzien: even goed zou men in ons land het gebruik van +de duimschroef kunnen verdedigen, door te bewijzen dat menschen +in een ander land veel aan eene gevreesde ziekte leden. Zij, die +goedgunstig over slavenhouders denken, en met een koud hart over +den slaaf, schijnen zich nooit in den toestand van den laatsten te +stellen. Welk een vreugdeloos en troosteloos vooruitzicht--zelfs +geen hoop op verandering! Denk eens, lezer, dat u zelven steeds de +kans boven het hoofd hing, dat uwe vrouw en kinderen--de wezens, +die de natuur ook aan den slaaf vergunt de zijnen te noemen--aan +u ontrukt en aan den eersten den besten bieder als beesten wierden +verkocht! En zulke daden worden bedreven en verschoond door lieden, +die belijden dat zij hunne naasten liefhebben als zich zelven, die +in God gelooven en bidden dat Zijn wil zal geschieden op aarde! Ons +bloed kookt, maar ook ons hart krimpt bij de gedachte, dat wij, +Engelschen en onze Amerikaansche afstammelingen, met onze trotsche +vrijheidsleus zoo schuldig zijn geweest en nòg zijn; maar het is een +troost te denken, dat wij ten minste een grooter offer hebben gebracht +om voor onze zonden te boeten, dan ooit een ander volk deed! + +Op den laatsten dag in Augustus 1836 ankerden wij voor de tweede maal +te Porto Praya op de Kaap-Verdische Eilanden, en zeilden van daar naar +de Azoren, waar wij zes dagen bleven. Op den 2den October bereikten +wij de Engelsche kust, en te Falmouth verliet ik eindelijk de Beagle, +na omtrent vijf jaren aan boord van dit kleine, maar degelijke schip +te hebben doorgebracht. + + + +Aan het einde onzer Reis gekomen, zal ik een kort overzicht geven +van de voor- en nadeelen, alsmede de bezwaren en genoegens, welke +onze omvaring van de wereld heeft opgeleverd. Zoo iemand, voordat +hij eene groote reis ondernam, mij om raad vroeg, zou mijn antwoord +afhangen van de voorwaarde, of hij eene besliste neiging voor de +eene of andere wetenschap bezat, die langs dezen weg bevorderd kon +worden. Verschillende landen en de vele menschenrassen te zien, +is ongetwijfeld een groot genot; maar het genoegen dat men daarbij +smaakt, weegt niet op tegen de lasten. Zal eene vrucht worden geplukt, +of iets goeds worden bereikt, dan moet men een oogsttijd afwachten, +ook al is deze nog zoo ver. + +Het is duidelijk, dat men zich vele verliezen moet getroosten: zoo, +bij voorbeeld, het gezelschap van alle oude vrienden, en het gezicht +van die plaatsen, waaraan de dierbaarste herinneringen ten nauwste +zijn verbonden. Die verliezen worden echter voor een deel verzacht +door het onuitsprekelijk voorgenot van den lang gewenschten dag van +wederkomst. Indien, zooals de dichters zeggen, het leven een droom is, +dan ben ik zeker, dat dergelijke droombeelden op reis het best geschikt +zijn om den langen nacht door te komen. Andere verliezen zijn er, die, +hoewel in 't eerst niet gevoeld, na verloop van tijd zwaar beginnen te +wegen; deze zijn het gemis van eene kamer, van afzondering, van rust; +het afmattende gevoel van voortdurende haast; het derven van kleine +weeldezaken; het gemis van huiselijke gezelligheid, en zelfs van +muziek of andere aesthetische genoegens. Wanneer wij zulke beuzelingen +vermelden, is het duidelijk dat de werkelijke bezwaren van het leven +op zee--rampen of onheilen uitgezonderd--voorbij zijn. De korte spanne +van 60 jaren heeft eene verbazende verandering teweeg gebracht in +het gerief van verre zeereizen. Nog in den tijd van Cook (1728-1779) +stond elk, die den huiselijken haard verliet om zulke tochten te +ondernemen, aan ernstige ontberingen bloot. Thans kan een yacht of +snelzeiler met alle levensgemakken den aardbol omvaren. Behalve de +groote verbeteringen in de schepen en de hulpmiddelen van het zeewezen, +staat thans de geheele westkust van Amerika open, terwijl Sydney de +hoofdstad is geworden van een opkomend werelddeel. Hoe geheel anders +zijn de omstandigheden voor iemand, die nu in den Stillen Oceaan +schipbreuk lijdt, vergeleken met die in de dagen van Cook! Sedert +zijne reis is aan de beschaafde wereld een halfrond toegevoegd. + +Indien iemand veel aan zeeziekte lijdt, laat hij dan hiermede +ernstig rekening houden. Ik spreek uit ondervinding; het is een +kwaad, dat niet gering en niet binnen eene week genezen is. Heeft +hij daarentegen pleizier om op zee te dobberen, dan zal hij voor dat +genoegen zeker ruimschoots gelegenheid vinden. Men diene intusschen +wel in 't oog te houden, dat gedurende eene lange reis een zeer +groot deel van den tijd op het water wordt doorgebracht, vergeleken +met het oponthoud binnen de havens. En wat zijn nu de zoo geprezen +schoonheden van den grenzenloozen oceaan? Eene vervelende eenzaamheid, +een waterwoestijn, gelijk de Arabier hem noemt. Niettemin geeft hij +ons somtijds verrukkelijke tafereelen te zien. Schoon is een nacht met +maneschijn, bij helderen hemel en donker-glinsterende zee: de witte +zeilen gezwollen onder den zachten adem van een kalmen passaat, of +bij bladstille lucht, als het bolle zeevlak gepolijst en spiegelend +voor u ligt, en alleen het klapperend zeildoek nu en dan de stilte +verbreekt. Ook is het goed eens een donderbui te zien opkomen, die +u nadert in al hare woede, of een geweldigen orkaan die de golven +tot bergen verheft. Toch beken ik, dat mijne verbeelding zich iets +grootschers, iets vreeselijkers gemaald had van een woedenden +storm. Een onvergelijkelijk schooner schouwspel biedt hij op 't +strand gezien, waar de zwiepende boomen, de wilde vlucht der vogels, +de jagende stroomen, de donkere schaduwen en heldere tinten allen +den strijd der losgebroken elementen verkondigen. Op zee vliegen +albatros en kleine stormvogel met evenveel gemak, als ware de storm +hun eigenlijk element, en rijst en daalt het water, alsof het zijn +gewone taak volbrengt; alleen het schip en zijne bewoners schijnen +het voorwerp der algemeene woede. Op een eenzaam, door wind en zee +geteisterd strand is het tafereel weer anders, doch krijgen wij hier +meer een gevoel van afschrik, dan van wilde verrukking. + +Laat ons nu de lichtere zijde van den afgeloopen tijd beschouwen. Het +genoegen, dat voortsproot uit het gezicht van de natuurtooneelen en +den algemeenen aanblik der verschillende door ons bezochte landen, is +beslist een bron geweest van duurzaamst en hoogst genot. Waarschijnlijk +wordt al wat wij zagen door het schilderachtig schoon in vele gedeelten +van Europa overtroffen; maar een toenemend genot levert het onderling +vergelijken van den aard der natuurtooneelen in verschillende landen, +hetgeen in zekeren zin iets anders is dan een louter bewonderen van +hunne schoonheid. Dit genot hangt voornamelijk af van onze bekendheid +met de onderdeelen van elk landschap; en ik ben zeer geneigd te +gelooven, dat--evenals iemand, die elken toon in de muziek begrijpt +en daarenboven een gepasten smaak bezit, een meer volkomen genot +van het ensemble zal hebben--ook hij die elk deel van een fraai +landschap onderzoekt, den vollen en samengestelden indruk er van +zal begrijpen. Zoo zou een reiziger plantkundige moeten zijn, want +in elk landschap vormen planten de hoofdversiering. Groepen naakte +rotsen kunnen somtijds, zelfs in hare ruwste gedaanten, een verheven +schouwspel opleveren; doch spoedig worden zij eentonig. Maal haar af +in heldere en afwisselende kleuren, zooals de Andes in het noorden +van Chili--en zij zullen phantastisch worden; maar bekleed ze met +planten--en zij moeten een aangenaam, zoo niet een schoon tafereel +vormen. + +Als ik zeg, dat het landschap in sommige gedeelten van Europa +vermoedelijk schooner was dan die wij zagen, zonder ik daarvan, als +eene klasse op zich zelve, dat der tusschenkeerkringsstreken uit. Die +twee klassen kunnen niet samen vergeleken worden; doch, over het +grootsche dezer gewesten heb ik al dikwijls uitgeweid. Daar de kracht +der indrukken meestal afhangt van vooraf gevormde denkbeelden, mag ik +er bijvoegen, dat de mijne ontleend waren aan de levendige beschrijving +in von Humboldt's Relation Historique, die in verdienste elke andere +door mij gelezene overtreft. Maar zelfs met deze hoog opgevatte ideeën +ondervonden mijne gevoelens op verre na geen zweem van teleurstelling +bij mijne eerste en laatste landing op de kusten van Brazilië. + +Van de landschappen, welke een diepen indruk op mijn geest maakten, +overtrof er geen in grootschheid de maagdelijke wouden, die de hand +des menschen ongerept had gelaten: hetzij die prachtvolle in Brazilië, +zoo overrijk aan vormen, waar het Leven heerscht in al zijne kracht: +hetzij die sombere in Vuurland, waar Dood en Verval den scepter +zwaaien. Beiden zijn tempels, gevuld met de velerlei voortbrengselen +uit Gods schoone Natuur! Niemand kan deze eenzaamheden betreden zonder +ontroering, er dolen zonder een gevoel, dat in den mensch iets meer +is dan alleen zijn ademtocht... Bij het oproepen van beelden uit +het verleden, zie ik telkens weer de vlakten van Patagonië voorbij +mijne oogen gaan--vlakten, die door ieder als nutteloos en ellendig +worden uitgekreten. Men kan ze slechts beschrijven met negatieve +eigenschappen: zonder woningen, zonder water, zonder boomen of bergen, +bevatten zij niets dan enkele dwergplanten. Maar waarom--en het geval +betreft niet alleen mij zelven--hebben die dorre wildernissen dan +zoo onwrikbaar in mij post gevat? Waarom hebben de nog vlakkere, +meer groene en vruchtbare Pampas, nog dienstig daarenboven voor +het menschdom, niet een even sterken indruk nagelaten? Ik kan deze +gevoelens moeilijk uitdrukken; maar deels zijn zij hieraan toe te +schrijven, dat de verbeelding er den vrijen teugel viert. En kan +het anders? De vlakten van Patagonië zijn grenzenloos; want zij +zijn bijna ontoegankelijk en dientengevolge onbekend. Zij dragen +het stempel van eeuwenlang geduurd te hebben zooals zij nu zijn, en +onbeperkt schijnt haar duur in de toekomst. Denkt men tevens aan de +onderstelling der Ouden, dat de platte aarde omringd was door eene +onmetelijke watervlakte of door ondraaglijk heete woestijnen--wie +zou dan niet met indrukken van diep en onbestemd gevoel die uiterste +grenzen van menschelijke kennis beschouwen? + +Tot de natuurtafereelen behooren eindelijk de vergezichten van +hooge bergen, die, hoewel in zekeren zin niet bepaald mooi, toch +zeer gedenkwaardig zijn. Toen ik, door geen nietige bijzonderheden +in het berglandschap gestoord, van de hoogste kruin der Cordilleras +naar omlaag zag, werd mijn geest overstelpt door de ontzagwekkende +afmetingen der omringende bergen! + +Wat menschenrassen betreft, wekt niets zoozeer onze verbazing als +het eerste gezicht van een wilde: van een mensch in den laagsten en +wildsten natuurstaat in de schuilhoeken van zijn geboorteland. Onze +geest snelt eeuwen, eeuwen ver terug en vraagt zich af: is 't mogelijk, +dat onze stamvaderen in de geschiedenis der menschheid geweest zijn +zooals deze wilden? Menschen, wier gebaren en uitdrukkingen nog +minder verstaanbaar voor ons zijn dan die der huisdieren? Menschen, +die niet het instinct dezer dieren bezitten, maar ook niets dat bogen +kan op menschelijk verstand--althans op kunsten, die de vruchten zijn +van dat verstand? Ik geloof niet, dat het mogelijk is het verschil +te beschrijven, of te malen, tusschen een wilden en een beschaafden +mensch. Het is als het verschil tusschen een wild en een tam dier; +en onze belangstelling bij het zien van een wilde is voor een deel +dezelfde, als die ons zou doen wenschen den leeuw te zien in zijn +woestijn, den tijger als hij zijn prooi in den dsjungel verscheurt, +of den rhinoceros, zwervend over de woeste vlakten van Afrika. + +Tot de merkwaardigste natuur- en hemelverschijnsels, die wij gezien +hebben, mogen gerekend worden: de Magelhaensche Wolken, [400] het +Zuiderkruis en de andere sterrenbeelden van den zuidelijken hemel; eene +waterhoos; een gletscher met zijn blauwen ijsstroom, die als een steile +rotswand boven de zee hing; een laguneneiland, dat door de rifvormende +koralen tot aan de zee was opgebouwd; eene vulkanische uitbarsting, +en eene hevige aardbeving met al hare verpletterende gevolgen. Ik stel +in deze laatste verschijnselen bijzonder veel belang, misschien wegens +hun nauw verband met den geologischen bouw van onze planeet; maar in +'t algemeen moet de aardbeving voor ieder een gebeurtenis zijn, die +de sterkste indrukken achterlaat. De aarde, die wij van onze vroegste +kindsheid af als het zinnebeeld van vastheid hebben beschouwd, heeft +als eene dunne korst onder onze voeten gebeefd; en ziende, hoe de +hechtste werken van den mensch in een oogwenk worden omvergeworpen, +beseffen wij hoe nietig de macht is, waarop hij zich verheft!-- + +Men zegt, dat de liefhebberij in de jacht een genot is, dat den +menschen aankleeft--een overblijfsel van een instinctmatigen +hartstocht. Zoo ja, dan ben ik zeker, dat het genoegen om in de +open lucht te leven met den hemel als dak en de aarde als tafel, +een deel is van die zelfde zucht: het is de wilde mensch, die tot +zijne wilde en aangeboren leefwijze terugkeert. Altijd zie ik op onze +boottochten en mijne uitstappen te land--wanneer deze geschiedden door +onbewoonde streken--met een bijzonder genot terug, hetwelk geen land +der beschaafde wereld had kunnen verschaffen. Ik twijfel niet, of elk +reiziger zal zich het zegepralende gevoel van blijdschap herinneren, +dat in hem opwelde toen hij voor 't eerst in een onbekend land ademde, +waar de beschaafde mensch zelden of nooit een voet gezet had. + +Op eene lange reis ontmoet men vele andere bronnen van genot, die +van meer bescheiden aard zijn. De wereldkaart is nu niet langer een +blad papier, maar wordt een schilderij vol van de afwisselendste en +levendigste figuren. Elk deel verkrijgt zijne juiste afmetingen; +vastelanden gelden niet langer als eilanden, en eilanden, die +menigmaal grooter zijn dan vele koninkrijken in Europa, niet langer +als stippen. Afrika, of Noord- en Zuid-Amerika zijn welklinkende +namen en laten zich gemakkelijk uitspreken; doch eerst nadat men +weken achtereen langs hunne kusten heeft gevaren, krijgt men de volle +overtuiging welke uitgestrekte ruimten op onze groote aarde met deze +eenvoudige namen bedoeld worden. + +De tegenwoordige toestand, waarin wij een bijna geheel halfrond hebben +leeren kennen, kan niet anders dan hooge verwachtingen schenken omtrent +zijn toekomstigen voorspoed. Waarschijnlijk is de verbetering, die, +dank zij de invoering van het Christendom, over de geheele Zuidzee +in gang is, éénig in de jaarboeken der geschiedenis. Dit is des te +merkwaardiger, zoo wij bedenken, dat Cook, wiens uitnemend oordeel +wel door niemand zal worden betwist, pas 60 jaren geleden geen +uitzicht op verandering kon geven. Toch zijn die veranderingen door +den menschlievenden geest der Britsche natie thans tot stand gebracht. + +In denzelfden hoek van den aardbol is Australië op weg zich te +verheffen, of, kan men zeggen, heeft het zich verheven tot een +groot beschavingsmiddelpunt, dat in eene niet zeer verre toekomst +als Keizerin zal heerschen over het zuidelijk halfrond. Het is niet +mogelijk, dat een Engelschman deze verre kolonies anders dan met +rechtmatigen hoogmoed en voldoening beschouwt. Rijkdom, voorspoed +en beschaving schijnen de wisse gevolgen te zijn, welke het hijschen +van de Britsche vlag na zich voert. + +Tot besluit schijnt het mij toe, dat er voor een jongen +natuuronderzoeker niets bevorderlijkers zijn kan, dan eene reis naar +verre landen. Zulk eene reis--merkt Sir John Herschel op--versterkt +en stilt gedeeltelijk de behoeften en wenschen, die in den mensch +opwellen ook dan, wanneer aan alle stoffelijke begeerten voldaan +is. Het opwekkende gevoel, dat de studie van nieuwe voorwerpen of +verschijnselen en de kans op welslagen doen ontstaan, prikkelen hem tot +meerdere werkzaamheid, terwijl daarenboven de gewoonte om los staande +feiten met elkaar te vergelijken, die anders spoedig onbelangrijk +worden, hem tot algemeene beschouwingen leiden. Hier staat tegenover, +dat de beschrijvingen van den reiziger, die uitteraard slechts kort +op elke plaats vertoeft, meestal uit louter schetsen moeten bestaan, +in stede van uitvoerige waarnemingen. En daaruit ontspruit, gelijk +ik tot mijne schade ondervonden heb, eene voortdurende zucht om +de wijde leemten in onze kennis aan te vullen met onnauwkeurige en +oppervlakkige hypothesen.-- + +Maar, ik heb mijne reis te volop genoten, om niet elken +natuuronderzoeker aan te bevelen alle kansen te wagen, en zoo mogelijk +landreizen, of anders eene verre zeereis te doen, hoewel hij er +niet op moet rekenen zoo gelukkig in zijne reisgenooten te zijn, +als ik het was. Hij kan er van verzekerd zijn, dat hij, behalve in +zeldzame gevallen, geen moeilijkheden of gevaren zal ontmoeten, die +niet geringer zullen blijken dan hij te voren verwacht heeft. Uit +een zedelijk oogpunt behoort het gevolg te zijn, dat hij leere +opgeruimdheid te paren aan geduld, zijne eigenliefde te overwinnen, +zich te gewennen aan zelfstandig handelen, en zich zoo goed mogelijk +in alle omstandigheden te schikken. In 't kort, hij behoort de +eigenschappen te leeren, welke de meeste zeelieden bezitten. Ook +moet de reis hem leeren anderen te wantrouwen; maar tevens zal hij +dan ontdekken, hoevele oprecht welwillende menschen er zijn, die, +schoon hij vroeger nooit met hen in aanraking kwam noch later ooit weer +komen zal, toch bereid zijn hem op de onbaatzuchtigste wijze te helpen. + + + EINDE. + + + + + + +HERLEIDING VAN EENIGE IN DIT WERK VOORKOMENDE ENGELSCHE MATEN EN +GEWICHTEN. + + +1 Foot (12 inches) 30.48 cm. +1 Square foot (144 vierkante inches) 929.014 qcm. +1 Inch (10 lines, vroeger 12 lines) 2.54 cm. +1 Square inch 6.451 qcm. +1 Land yard (in Hertford) = 3 feet 91.44 cm. +1 Yard (als winkelmaat) = 4 quarters 91.44 cm. +1 Square yard 0.836 qm. +1 English ell = 5 quarters 114.30 cm. +1 Fathom = 6 feet 182.88 cm. +1 Statute mile of British mile (algemeen "Engelsche + mijl" genoemd) = 5280 feet 1609.330 m. +1 English mile = 5000 feet 1523.986 m. +1 Nautical mile of Geographical mile = 1/60 + Equatorgraad (1/60 van 111.2979 kilom.) 1854.965 m. +1 League = 3 Miles 3 British miles 4827.989 m. + 3 London miles 4571.959 m. + 3 Nautical miles 5564.895 m. +1 Mile of land of Square Statute Mile = 640 acres 258.994 ha. + 2.58994 qkm. +1 Square Geographical Mile = 3.44090 qkm. +1 Acre (of land) = 4 roods 40.468 aren. +1 Admiralty knot = 6080 feet 1853.167 m./h. +1 Pound (Avoirdupois--Handelsgewicht) = 16 ounces 453.593 g. +1 Ounce 28.350 g. +1 Ton = 2240 pounds 1016.048 kg. +1 Imperial gallon 4.544 lit. + + + + + + +INHOUD. + + + Charles Darwin 5 + + Inleiding 7 + + Voorwoord van den Schrijver 9 + + Hoofdstuk I. + St.-Jago. De Kaap-Verdische Eilanden 13 + + Hoofdstuk II. + Rio de Janeiro 35 + + Hoofdstuk III. + Maldonado 61 + + Hoofdstuk IV. + Van de Rio Negro naar Bahia Blanca 91 + + Hoofdstuk V. + Bahia Blanca 114 + + Hoofdstuk VI. + Van Bahia Blanca naar Buenos Aires 147 + + Hoofdstuk VII. + Van Buenos Aires naar Santa Fé 168 + + Hoofdstuk VIII. + Oost-Banda en Patagonië 193 + + Hoofdstuk IX. + De Santa Cruz, Patagonië en de Falklands-Eilanden 238 + + Hoofdstuk X. + Tierra del Fuego of Vuurland 274 + + Hoofdstuk XI. + De Straat van Magelhaen. Het klimaat der zuidelijke + kusten 313 + + Hoofdstuk XII. + Midden-Chili 341 + + Hoofdstuk XIII. + Chiloë en de Chonos-Eilanden 369 + + Hoofdstuk XIV. + Chiloë en Concepcion.--Eene hevige aardbeving 393 + + Hoofdstuk XV. + Overtocht van de Cordilleras 424 + + Hoofdstuk XVI. + Noord-Chili en Peru 455 + + Hoofdstuk XVII. + De Galápagos-Archipel 502 + + Hoofdstuk XVIII. + Tahiti (of Taïti) en Nieuw-Zeeland 542 + + Hoofdstuk XIX. + Australië 580 + + Hoofdstuk XX. + Keeling-Eiland.--Koraalvormingen 608 + + Hoofdstuk XXI. + Mauritius. Terugkeer naar Engeland 650 + + Herleiding van eenige in dit werk voorkomende + Engelsche maten en gewichten 683 + + Alphabetisch Register 684 + + Verbeteringen 699 + + + + + + +AANTEEKENINGEN + + +[1] Het reisdagboek van Charles Darwin's bijna vijf jaar durende +reis om de wereld aan boord van de Beagle. Tijdens deze reis werden +de grondslagen gelegt voor zijn latere evolutietheorie. + +[2] Darwin's vader had namelijk geen zin zijn zoon deze reis te +laten ondernemen, dan op voorwaarde, dat deze een man vond, die het +hem ernstig aanried. Deze man was Darwin's oom. Voorts had kapitein +Fitz-Roy, commandant van de Beagle, aanvankelijk er op tegen, dat +Darwin als natuuronderzoeker meêging, om reden diens neus, waarin hij +gebrek aan energie meende te lezen, hem niet beviel. Kapitein Fitz-Roy +was namelijk een leerling van Lavater. (Noot van den vertaler.) + +[3] Ik moet deze gelegenheid aangrijpen om mijn oprechten dank te +betuigen aan den heer Bynoe, arts op de Beagle, voor zijne zeer +vriendelijke zorgen jegens mij, toen ik te Valparaiso ziek was. + +[4] De Britsche Minister van Financiën. + +[5] Een student, die zijn eersten graad nog niet bereikt heeft. + +(Vert.) + +[6] Dit op gezag van Dr. E. Dieffenbach in zijne Duitsche vertaling +van de eerste uitgaaf van dit Dagboek. + +[7] Tusschen Frankrijk en de gealliëerde Staten Spanje, Portugal en +Engeland (1807-1814.) + +[8] De Kaap-Verdische Eilanden werden ontdekt in 1449. Er was een +grafsteen van een bisschop met het jaartal 1571, en het bovendeel +van een hand en een dolk met het jaartal 1497. + +[9] Numida, eene soort behoorende tot de familie der Phasianidae. + +(Vert.) + +[10] Ik moet van deze gelegenheid gebruik maken om de groote +welwillendheid te gedenken, waarmeê deze vermaarde natuuronderzoeker +vele mijner exemplaren onderzocht heeft. In Juni 1845 heb ik een +volledig bericht over dit vallende stof aan The Geological Society +gezonden. + +[11] De harmáttan waait in December, Januari en Februari. + +(Vert.) + +[12] Behoorende tot de Cephalophora (Slakken), eene klasse van de +Mollusca. + +(Vert.) + +[13] Een groep van 29 eilanden ten noordoosten van Madagascar. Zij +zijn bekend om hunne kokosnoten. De hoofdstad Victoria op Mahé telt +ruim 20,000 inwoners. + +(Vert.) + +[14] Mr. Horner en Sir David Brewster hebben in de Philosophical +Transactions (Jaargang 1836, blz. 65) eene zonderlinge "kunstmatige +zelfstandigheid" beschreven "die op eene schelp geleek." Deze +zelfstandigheid zet zich in fijne, doorschijnende, fraai gepolijste en +bruinachtig gekleurde laminae, welke bijzondere optische eigenschappen +bezitten, af aan de binnenzijde van een vat met water, waarin +men laken, dat eerst in lijm en daarna in kalk gedrenkt is, snel +laat roteeren. Zij is veel zachter en doorschijnender en bevat meer +dierlijke stof dan de natuurlijke korst of incrustatie op Ascension; +maar hier zien wij opnieuw de sterke neiging, die koolzure kalk en +dierlijke stof aan den dag leggen tot het vormen van eene aan schelpen +verwante vaste stof. + +[15] Bóbo en Nodí zijn de Spaansche namen voor Jan-van-Gent +en Domme Zeezwaluw. Ook heeft het woord Bóbo de beteekenis van +"domkop." De soortnamen dezer vogels zijn resp. Sula en Sterna. (Orden +respect. Graculi en Lari). + +(Vert.) + +[16] M. Montaigne in de Comptes Rendus, enz. van Juli 1844, en Annales +des Sciences Naturelles, December 1844. + +[17] M. Lesson (Voyage de la Coquille, Deel I, blz. 255) maakt melding +van rood water op de hoogte van Lima, dat blijkbaar aan dezelfde +oorzaak is toe te schrijven. De uitstekende natuuronderzoeker +Peron geeft in zijn Voyage aux Terres Australes niet minder dan +12 aanhalingen van reizigers, die op het verkleurde water der zee +gezinspeeld hebben. (Deel II blz. 239). Aan de door Peron gegeven +verwijzingen kunnen worden toegevoegd; Humboldt. Relation historique, +deel VI blz. 804 (Eng. Vert.); Flinder, Voyage, deel I blz. 92; +Labillardière, deel I blz. 287; Ulloa, Voyage; Voyage of the Astrolabe +and of the Coquille; Kapitein King, Survey of Australia, enz. + +[18] Lagoa is het Portugeesche woord voor "Meer." + +(Vert.) + +[19] Annales des Sciences Naturelles, Jaargang 1833. + +[20] De Broodwortel (wortel van den cassave-struik) met den Lat. naam +Jatropa manihot. + +(Vert.) + +[21] Volgens eene planimetrische berekening telt Brazilië 8,524,777 +vierkante Kilom. bij eene bevolking van ruim 21 millioen zielen. De +dichtheid is dus 2.5 inw. per vierkante Kilom. Zooals bekend, is 80 +het normaalcijfer voor de bevolkingsdichtheid, welke grens niet mag +worden overschreden, zonder sociale nooden in 't leven te roepen. +Nederland en België hebben respect. eene bevolkingsdichtheid van 176.5 +en 251 per vierkante Kilom. + +(Vert.) + +[22] De West-Indische koolpalm (Areca of Oreodoxa oleracea.) + +(Vert.) + +[23] Baron George L. C. F. D. Cuvier (1769-1832), vooral bekend door +zijn klassiek werk Recherches sur les ossemens fossiles, dat in 1812 +voor 't eerst verscheen. + +(Vert.) + +[24] Deze species heb ik beschreven en benoemd in de Annals of Natural +History, Vol. XIV, blz. 241. + +[25] Rhamphastus, van de orde der Cuculi (Koekoeksvogels.) In Brazilië +heet hij tucano. + +(Vert.) + +[26] Ik ben Waterhouse veel dank schuldig voor zijne vriendelijkheid +om deze en vele andere insecten voor mij te benoemen, en voor zijne +zeer gewaardeerde hulp. + +[27] Illig. of Ill. is de afgekorte benaming voor J. K. W. Illiger. + +[28] Kirby's Entomology, Deel II, blz. 319. + +[29] Behoorende tot de Sphingidae, eene familie van de Lepidoptera +of Kapellen. + +[30] Phallus impudicus. + +(Vert.) + +[31] Doubleday heeft op 3 Maart 1845 voor het Entomologisch Genootschap +een bijzonderen bouw in de vleugels dezer kapel beschreven, welke +het middel schijnt te zijn om dit geluid te maken. Hij zegt: "Dit +insect is merkwaardig wegens het bezit van eene soort trommel aan de +basis der voorvleugels, tusschen de rib- en de onderribnerven. Deze +twee nerven hebben daarenboven binnenin een schroefvormig diaphragma +of tubus." In Langendorff's Reizen (gedurende de jaren 1803/7), +blz. 74 vind ik vermeld, dat op het eiland Sa.-Catharina, aan de +kust van Brazilië, eene kapel Februa Hoffmanseggi bestaat, die bij +het wegvliegen een geluid maakt, als van een ratel. + +[32] Ik wil hier als een gewoon voorbeeld van één dag verzamelen +(23 Juni), toen ik op de Coleoptera niet bijzonder acht gaf, +vermelden, dat ik 68 soorten van deze orde ving. Daaronder waren +slechts twee Carabidae, vier Brachelytra, vijftien Rhyncophora en +veertien Chrysomelidae. Zeven en dertig soorten Arachnidae, die ik +thuis bracht, zullen voldoende zijn om te bewijzen, dat ik aan de +algemeene lievelingsorde der Coleoptera niet te veel aandacht schonk. + +[33] Te vinden in een handschrift van Abbott, die zijne waarnemingen +in Georgië deed, en dat in het Britsch Museum berust. Zie de +verhandeling van A. White in de Annals of Natural History, Deel VII, +blz. 472. Luitenant Hutton heeft in The Journal of the Asiatic Society, +Deel I, blz. 555 eene in Indië thuis behoorende wesp beschreven, +die dezelfde gewoonten heeft. + +[34] Don Felix Azara (Deel I, blz. 175) spreekt van een tot de +Hymenoptera behoorend insect, waarschijnlijk van hetzelfde geslacht, +en zegt dat hij dit eene doode spin door het hooge gras in eene rechte +lijn naar zijn nest zag sleepen, hetwelk 163 pas ver lag. Hij voegt er +bij, dat de wesp, om haren weg te vinden, telkens demi-tours d'environ +trois palmes maakte. + +[35] Behoort tot de familie der Orbitelae (groep Sedentaria of +Netspinnen). Veelal geschreven Epeira in plaats van Epeïra. + +(Vert.) + +[36] Hans Sloane (1660-1753), Iersch geneesheer en natuuronderzoeker, +schreef Natural History of Jamaica en stichtte het Britsch Museum. + +(Vert.) + +[37] Azara's Voyage, Deel I, blz. 213. + +[38] Zoo genoemd naar den heilige St.-Elmo, bisschop van Formiae, +eene stad in het oude Italië. + +(Vert.) + +[39] Wilde bewoners van de Pampas, meerendeels veedrijvers. + +[40] Spaansche uitdrukking: "Zonder zonde begrepen." + +[41] De zadel in de Pampas. + +[42] Hearnes' Journey, blz. 383. + +[43] Maclaren, hoofdstuk "Amerika" in de Encyclop. Brittannica. + +[44] Azara zegt: "Je crois que la quantité annuelle des pluies est, +dans toutes ces contreés, plus considérable qu'en Espagne"--Deel I, +blz. 36. + +[45] In Zuid-Amerika verzamelde ik in 't geheel 27 soorten muizen, en +nog 13 zijn bekend uit de werken van Azara en andere schrijvers. Die, +welke door mijzelf verzameld werden, zijn benoemd en beschreven +geworden door Mr. Waterhouse op de vergaderingen der Zoological +Society. Het zij mij vergund van deze gelegenheid gebruik te maken +om mijn hartelijken dank te betuigen aan Mr. Waterhouse en de andere +aan dat Genootschap verbonden heeren, voor hunne vriendelijke en zeer +trouwe hulp bij alle gelegenheden. + +[46] Hydrochoerus van (water) en qo=iroc (varken). + +[47] In de maag en duodenum (twaalfvingerdarm) van een Capybara, +welke ik opende, vond ik een zeer groote hoeveelheid van eene +dunne geelachtige vloeistof, waarin bijna geen vezel te onderkennen +was. Maar R. Owen meldt mij, dat een deel van den oesophagus (slokdarm) +zoodanig gebouwd is, dat er niets door kan hetwelk veel grooter is +dan de schacht eener kraaieveêr. Inderdaad zijn de breede tanden en +sterke kaken van dit dier wel geschikt om de waterplanten waarmeê +het zich voedt, tot brij te vermalen. + +[48] Het halfkonijntje of zeezwijntje (Cavia). Cabiai is een +Braziliaansch woord. + +(Vert.) + +[49] Aan de Rio Negro in Noord-Patagonië leeft een dier met dezelfde +gewoonten, en waarschijnlijk eene naverwante soort, maar dat ik +nooit zag. Zijn geluid verschilt van dat der Maldonado-soort; het +herhaalt zich slechts twee- in plaats van drie- of viermaal, en heeft +een duidelijker klank; op een afstand gehoord, gelijkt het zoozeer +op het geluid, dat ontstaat bij het vellen van een kleinen boom met +behulp van een bijl, dat ik soms in twijfel heb verkeerd wat het was. + +[50] Philosophie Zoologique (1809), deel I, blz. 242--Prof. E. Haeckel +beoordeelt Lamarck (1744-1829) met veel meer lof dan Darwin hier. + +(Vert.) + +[51] Magazine of Zoology and Botany, Vol. I. Blz. 217. + +[52] L'Institut, 1834, Blz. 418. Lezing in de Acad. des Sciences +de Paris. + +[53] Ook wel negendooders, Grauwe Eksters genoemd (Familie der Laniidae +of Worgers). + +(Vert.) + +[54] Tegenwoordig deelt men Gallinazo (Cathartes) en Condor +(Sarcorhamphus) in bij de orde der Giervogels (Vultures). + +(Vert.) + +[55] Zoogenaamde estáncia's. + +[56] Den buizerd rangschikt men nu onder de Valken (Falcones), eene +onderorde der Roofvogels (Raptatores). + +[57] Volgens A. von Humboldt's Ansichten der Natur, bestaan er twee +soorten: Cathartes Urubu en Cathartes aura. + +(Vert.) + +[58] In de Philosophical Transactions, 1790, blz. 294, heeft +Dr. Priestley eenige onvolkomen kwartshoudende buizen beschreven, +en een gesmolten stuk kwarts, dat gevonden was bij het graven in den +grond onder een boom, waar een man door den bliksem gedood was.--Men +noemt deze buizen "Bliksembuizen" of met een wetenschappelijken naam: +Fulgurites. + +[59] Annales de Chimie et de Physique, deel 37, blz. 319. + +[60] Azara's "Reis", Deel I, blz. 36. + +[61] De corrál is eene uit lange en stevige palen gemaakte omheining, +die tegen elke estáncia of landbouw-plantage wordt aangebracht. + +[62] tóldo = zonnetent. + +[63] Linnean Transactions, deel XI, blz. 205. Het is merkwaardig, +dat alle omstandigheden, op de zoutmeren betrekking hebbende, in +Siberië en Patagonië van gelijken aard zijn. Siberië schijnt, evenals +Patagonië, betrekkelijk niet lang geleden uit zee te zijn geheven. In +beide landen vormen de zoutmeren ondiepe holten in de vlakten; in +beide is de modder aan de kanten zwart en stinkend; onder de gewone +zoutkorst (NaCl) komt zwavelzure soda of zwavelzure magnesia voor in +onvolkomen kristallen, en in beide is het modderige zand vermengd +met gipslenzen. De Siberische zoutmeren worden bewoond door kleine +schaaldieren, en ook flamingo's vindt men er (Edin. New Philos. Journ., +Januari 1830). Daar deze schijnbaar zoo nietige omstandigheden in twee +ver verwijderde werelddeelen voorkomen, mogen wij veilig aannemen, dat +zij het noodzakelijke gevolg zijn van gemeenschappelijke oorzaken. (Zie +Pallas' Travels, 1793 tot 1794, blz. 129-134.) + +[64] Het varkenkonijn--een langneuzig knaagdier in Brazilië. De +soortnaam is ook Dasyprocta aguti. + +(Vert.) + +[65] Peruaansch konijntje. + +[66] Ik acht mij verplicht in de hartelijkste bewoordingen mijn dank +te betuigen aan het gouvernement te Buenos Aires voor de vriendelijke +wijze, waarop mij, als natuuronderzoeker op de Beagle, paspoorten +werden gegeven naar alle deelen van het land. + +[67] Deze profetie is geheel anders en ongelukkig uitgevallen (1845). + +[68] H. Credner (Elemente der Geologie, 9e Auflage 1902, blz. 751) +omschrijft deze formatie aldus: "Gleichalterige äolische Lösze mit +eingelagerten fluviatilen Sanden." + +(Vert.) + +[69] Voyage dans l'Amérique Méridionale par M. A. d'Orbigny, Partie +Historique, Tome I, blz. 664. + +[70] Wie weet? + +[71] Kuguar of Chileensche leeuw. + +[72] Van m'ega (groot) en jhr'ion (dier). + +[73] Skel'ic of Sqel'ic (ham, achterpoot.) + +[74] Van dit dier zijn 7 Zuid-Amerikaansche soorten gevonden, een +zoo groot als de Megalonyx. (Zie Dana "Manual of Geology," blz. 570). + +[75] Makra'uqhn (met den langen hals). + +[76] Doegong (van het Maleische dûyông) en Manatus (of Lamantijn) zijn +de twee eenige nog levende soorten van de Orde der Zeekoeien (Sirenia). + +(Vert.) + +[77] Principles of Geology, Deel IV, blz. 40. Dit vermaarde werk, +dat in 1830/32 in 2 deelen 8o het licht zag en in 1867/68 eene 10de +oplaag beleefde, verscheen in de 3de, 4de en 5de uitgaven (respect. in +de jaren 1834, 1835 en 1837) in 4 deelen 12o. De Principles zijn voor +de ontwikkelingsgeschiedenis der aarde geweest, wat Darwin's Origin +of Species in 1859 voor de Biologie geweest is. + +(Vert.) + +[78] Deze theorie werd het eerst ontwikkeld in de Zoology of the Voyage +of the Beagle, en later in Prof. Owen's "Memoir on Mylodon robustus." + +[79] De naam Megalonyx zinspeelt zelfs op deze grootte der klauwen, +want het Grieksche >'onux wil zeggen klauw. + +[80] Het Megatherium overtrof den grootsten rhinoceros. De lengte van +een der skeletten bedraagt 18 voet. Het femur of dijbeen was driemaal +zoo dik als dat van een oliphant. Daar de grootste thans nog levende +Edentata, waartoe dit dier behoorde, slechts 3 of 4 voet lang zijn, +overtrof het Megatherium zijne tegenwoordige soortverwanten meer +dan honderdmaal. + +(Vert.) + +[81] Van het Sanskriet dsjañgala = wildernis. + +(Vert.) + +[82] Ik wil hiermede zeggen, dat ik den totalen rijkdom, welke +achtereenvolgens in een gegeven tijdvak voortgebracht en verbruikt +wordt, uitsluit. + +[83] Travels in the Interior of South Africa, Vol. II, blz. 207. + +[84] De in Exeter Change gedoode oliphant, die slechts gedeeltelijk +gewogen was, werd op 5 1/2 ton geschat (1 ton = 2240 avoirdupois = +circa 1016 kilo). De oliphant van een menagerie woog, naar men mij +berichtte, een ton minder, zoodat wij 5 ton voor het gemiddelde van een +volwassen oliphant mogen stellen. In de Surrey-Gardens werd mij gezegd, +dat een nijlpaard, hetwelk in drie stukken gesneden naar Engeland +was gezonden, op 3 1/2 ton geschat werd; laat ons stellen drie. Naar +deze maatstaf mogen wij 3 1/2 ton aan elk der drie rhinocerossen +geven; wellicht een ton aan de giraffe, en half zooveel aan den +Zuid-Afrikaanschen os, evenals aan den eland (een groote os weegt +van 1200 tot 1500 pounds of ongeveer 544 tot 600 kilo). Dit geeft +volgens bovenstaande schattingen een gemiddelde van 2.7 ton of 6048 +pounds voor de tien grootste plantenetende dieren van Z.-Afrika. Geeft +men, wat Z.-Amerika betreft, 1200 pounds aan de twee tapirs te zamen, +550 aan den guanaco en de vicugna, 500 aan de drie herten, 300 aan de +capybara, het pecari en een aap, dan krijgen wij een gemiddelde van +255 pounds, welk cijfer, naar ik geloof, overschat is. De verhouding +zal dus zijn als 6048 tot 255 of als 237 tot 10 voor de tien grootste +dieren der twee vastelanden. + +[85] Van het Spaansche pecár = muskuszwijn. + +(Vert.) + +[86] Nemen wij eens aan, dat het skelet van een Groenlandschen +walvisch in fossielen staat ontdekt werd, terwijl men niet wist +dat een walvischachtig dier bestond: welk natuuronderzoeker zou dan +durven vermoeden, dat zulk een reusachtige karkas bestaan heeft van +de kleine schaal- en weekdieren, welke leefden in de bevroren zeeën +van het hooge Noorden? + +[87] Zie Zoological Remarks to Captain Back's Expedition, door +Dr. Richardson. Hij zegt: "Benoorden 56° breedte is de ondergrond +voortdurend bevroren, daar de dooi op de kust niet meer dan drie +voet, en te Bear Lake op 64° niet meer dan 20 inches diep in +den grond dringt. De bevroren onderlaag op zichzelf verwoest den +plantengroei niet, want op een afstand van de kust bloeien wouden +aan de oppervlakte." + +[88] Zie Humboldt Fragmens asiatiques, blz. 386; Barton's Geography +of Plants, en Malte-Brun. In laatstgenoemd werk wordt gezegd, dat +de grens van den boomgroei in Siberië getrokken kan worden onder den +parallel van 70°. + +[89] De noordelijke gedeelten lagen waarschijnlijk onder water. + +[90] Sturt Travels, Deel II, blz. 74. + +[91] Een Gaucho verzekerde mij, dat hij eens eene sneeuwwitte of +Albino-variëteit gezien had, en dat dit eene zeer fraaie vogel was. + +[92] Guacho wil zeggen vondeling: ook wel een vrucht, die door de +moeder niet op natuurlijke wijs ter wereld is gebracht. + +[93] Burchell's Travels, Deel I, blz. 280. + +[94] Azara, Deel IV, blz. 173. + +[95] Lichtenstein beweert echter (Travels, Deel II, blz. 25), dat de +wijfjes beginnen te zitten, zoodra zij 10 of 12 eieren gelegd hebben, +en dat zij, geloof ik, in een ander nest het leggen voortzetten. Dit +komt mij zeer onwaarschijnlijk voor. Verder verklaart hij, dat 4 of 5 +wijfjes zich voor het broeden verbinden met één mannetje, dat alleen +des nachts zit. + +[96] Ook Abestrúz geheeten, een Portugeesch woord, dat struisvogel +beteekent. + +(Vert.) + +[97] Tijdens ons verblijf aan de Rio Negro hoorden wij veel van de +onvermoeide pogingen van dezen natuuronderzoeker. Gedurende de jaren +1825-1833 doorkruisde Alcide d'Orbigny verscheidene groote deelen +van Zuid-Amerika. De resultaten dier reis heeft hij verzameld en +thans uitgegeven op zulk een grootsche schaal, dat hij na Humboldt de +eerste plaats inneemt onder de wetenschappelijke natuuronderzoekers +van Amerika. + +[98] Account of the Abipones, 1749, Deel I, blz. 314. (Engelsche +Vertaling). + +[99] Behoorende tot de echte hoenders (Galli), eene onderorde van de +Hoendervogels, of Rasores. + +(Vert.) + +[100] Eene familie der Zangvogels (Oscines), welke eene Onderorde +uitmaakt van de Passeres of Musschen. + +(Vert.) + +[101] De Portugeezen noemen dit dier Armadilho apar. + +(Vert.) + +[102] Bufo. + +[103] Oenotherae. + +[104] De holten, die van de vleezige afdeelingen der extremiteit +binnenwaarts leiden, waren met eene gele weeke stof gevuld, die met den +microscoop onderzocht, er ongewoon uitzag. De massa bestond uit ronde, +half-doorschijnende, onregelmatige korrels, samengehoopt tot deeltjes +van verschillende grootten. Al die deeltjes en de afzonderlijke +korrels konden zich snel bewegen, meestal rondom verschillende assen, +maar soms in lineaire richting. De beweging was zichtbaar bij zeer +zwakke vergrooting; maar zelfs bij de sterkste vergrooting liet zich +de oorzaak niet ontdekken. Zij verschilde zeer van de circulatie +der vloeistof in den veerkrachtigen zak, die het dunne einde der as +bevatte. Bij andere gelegenheden, toen ik kleine zeedieren onder den +microscoop ontleedde, heb ik deeltjes zachte vleezige stof gezien, +enkele van aanzienlijke grootte, die zoodra zij afgescheiden waren, +terstond begonnen te draaien. Ik vermoed--doch weet niet in hoeverre ik +gelijk heb,--dat deze korrelig-vleezige stof op weg was om in eieren te +worden omgezet. In dezen zoöphiet scheen dit zeker het geval te zijn. + +[105] Kerr's Collection of Voyages, Vol. VIII, blz. 119. + +[106] Purchas' Collection of Voyages: Ik geloof, dat het eigenlijke +jaartal 1537 was. + +[107] Azara heeft zelfs in twijfel getrokken of de Pampas-Indianen +ooit bogen gebruikten. + +[108] Circa 1018 Meter. + +[109] Ik noem deze "distelstengel" bij gemis van een juisteren naam. Ik +geloof, dat het eene soort Eryngium was. + +[110] Afgeronde stukken steen (steenpuin), die door een of ander cement +(matrix) verbonden zijn. Er bestaan conglomeraten van kwarts, gneiss, +basalt, kalksteen, enz. + +(Vert.) + +[111] Zie zijne "Travels in Africa," Blz. 233. Hij leefde van +1771-1806. + +[112] Salvatore Rosa, een Napolitaansch schilder (1615-1673). + +[113] Twee soorten Tinamus, en Eudromia elegans d'Orbignyi, die +echter alleen om zijn gewoonten met den naam van patrijs bestempeld +kan worden. + +[114] History of the Abipones, Deel II, blz. 6. + +[115] Falconer's Patagonia, blz. 70. + +[116] Fauna Boreali-Americana, Deel I, blz. 35. + +[117] Zie Atwater's Account of the Prairies in Silliman's +N. A. Journal, deel I, blz. 117. + +[118] Azara, Voyage, deel I, blz. 373. "Deze (wilde) paarden hebben +de zucht om paden en den zoom van rij- of landwegen voor het leggen +van hunne uitwerpsels te kiezen, welke men op die plaatsen in hoopen +vindt." + +[119] A. d'Orbigny (Voyage dans l'Amérique Méridionale, deel I, +blz. 474) zegt, dat de cardón en de artisjok beiden wildgroeiend +gevonden worden. Dr. Hooker (Botanical Magazine, deel LV, blz. 2862) +heeft eene variëteit van de Cynara uit dit gedeelte van Zuid-Amerika +beschreven onder den naam van Inermis, en herinnert er aan, dat +botanici het nu algemeen eens zijn, dat de cardón en de artisjok +(Cynara scolymus) variëteiten zijn van dezelfde plant. Ik wil er +bijvoegen, dat een bekwaam pachter mij verzekerde, dat hij in een +verlaten tuin eenige artisjokken in den gewonen cardón had zien +veranderen. Dr. Hooker gelooft, dat Head's heldere beschrijving van +den Pampasdistel betrekking heeft op den cardón; maar dit is een +misverstand. Kapitein Head doelde op de plant, die ik eenige regels +verder onder den naam van Reuzendistel heb vermeld. Of het een echte +distel is, weet ik niet; doch hij gelijkt meer op den eigenlijken +distel (Carduus of Cirsium) dan op den cardón, waarvan hij geheel +verschilt. + +[120] Agave americana, de groote of Amerikaansche Aloë, te +onderscheiden van de Aloë Soccotrina (de echte of Arabische Aloë) +en van de West-Indische Aloë. + +[121] Men zegt, dat deze stad 60,000 inwoners heeft; Montevideo, +de tweede belangrijke stad aan de oevers der La Plata, 15,000. + +Thans hebben die steden respect. 1,242,000 en 310,000 inwoners, +volgens tellingen in 1909 en 1908. + +(Vert.) + +[122] Dit woord is afgeleid van het Spaansche matár (dooden), en wil +dus zeggen: doodslager, moordenaar. + +[123] De bizcacha (Lagostomus trichodactylus) gelijkt eenigszins op +een groot konijn, maar heeft dikkere knaagtanden en een langeren +staart; zij heeft echter, evenals het aguti, slechts drie teenen +achter. Gedurende de laatste drie of vier jaren zijn de vellen dezer +dieren naar Engeland gezonden, om als bont te dienen. + +[124] Journal of Asiatic Soc., deel V, blz. 363. + +[125] Naar de volkstelling van 1908 telt zij 160,000 inwoners. + +[126] Ofschoon de schrijver niet vermeldt welke "mijlen," zijn het +blijkbaar nautical of geographical miles van 1854.965 Meter. In het +bekende werk van W. Chauvenet: Spherical and Practical Astronomy, +Deel I, blz. 178, vinden wij voor den afstand (d) van den zeehorizon: + + d (in standaardmijlen) = 1,317 wortel van x (in voeten) + +hierin x = 6 stellende, vinden wij door eene eenvoudige berekening: + + d (in standaardmijlen) = ± 3,225 + +Een statute of British mijl bedraagt 1609.33 M., dus + + 3,225 St. Miles = ± 5190 Meter. + + 2,8 Naut. Miles = ± 5194 Meter. + + +(Noot van den Vert.) + +[127] De Mastodonten, die voorvaderen onzer oliphanten, zijn +in Europa gevonden o.a. in de Mioceen-lagen van Frankrijk +(M. longirostris, M. tapiroides Cuv. enz.); in het Plioceen van +Engeland (M. Arvernensis) enz. Vóór het Mioceen-Tijdperk zijn geen +resten van dit dier gevonden. In Amerika heeft de eerste Mastodon +(M. mirificus Leidy) geleefd om de groote Plioceen-meren ten westen +van den Mississippi. Later, in het Quartaire Tijdvak, komt over +de noordelijke helft der Ver. Staten: in Noord- en Zuid-Carolina, +Mississippi, Arkansas, Texas, alsook in Canada Mastodon giganteus +voor. Eene variëteit van deze species is in menigte in de Pampas van +Zuid-Amerika gevonden. + +(Noot van den Vertaler.) + +[128] Blijkens eene volkstelling, bezat de stad in 1901 circa 27000 +inwoners. + +[129] In 1907 telde de provincie Entre Rios 384000 inwoners, en is, op +3 na, de meest bevolkte provincie van de Argentijnsche Republiek. Hare +hoofdstad heet nu Concepcion del Uruguay. + +(Vert.) + +[130] De rijzing van Z.-Amerika aan de westkust bij de Andes duurt +nog voort. Zie Credner, Geologie, blz. 59. + +(Vert.) + +[131] Ik behoef hier nauwelijks te zeggen, dat er stellige bewijzen +zijn, dat er in Columbus' tijd geen paarden in Amerika waren. + +[132] Cuvier, Ossemens fossiles, Deel I, blz. 158. + +[133] Dit is de door Lichtenstein, Swainson, Erichson en Richardson +gevolgde geographische verdeeling. De doorsnede van Vera-Cruz naar +Acapulco, door Alex. v. Humboldt in zijn Essai politique sur le royaume +de la Nouvelle Espagne gegeven ((Dit meesterwerk werd van 1809/14 in +'t Duitsch vertaald, en verscheen in 5 banden. Een uittreksel daarvan +verscheen in 2 deelen bij Cotta te Stuttgart in de Gesammelte Werke +von A. von Humboldt. + +(Vert.))) , toont ons welk een ontzaglijke slagboom het Mexicaansche +tafelland vormt. Waar Dr. Richardson in zijn voortreffelijk Report on +the Zoology of N. America (uitgebracht voor het Brit. Assoc., 1836, +blz. 157) spreekt over de gelijkstelling van een Mexicaansch dier +met den Synetheres prehensilis--zegt hij: "In hoeverre dit juist is, +weten wij niet; maar indien het waar is, vormt dit zoo niet het eenige, +dan toch bijna het eenige voorbeeld van een knaagdier, dat aan Noord- +en Zuid-Amerika gemeen is." + +[134] Zie Dr. Richardson's Report blz. 157; ook L'Institut 1837, +blz. 253. Cuvier zegt, dat de kinkaju op de Groote Antillen gevonden +wordt; maar dit is twijfelachtig. Gervais zegt, dat de Didelphis +Cancrivora daar gevonden wordt. Zeker is 't, dat West-Indië eenige +zoogdieren bezit, welke dit land bijzonder kenmerken. Een tand van +den Mastodon is uit Bahama meêgebracht: Edinb., New Phil. Journal, +1826, blz. 395. + +[135] Zie het merkwaardig Bijvoegsel van Dr. Buckland tot Beechy's +Voyage; ook de geschriften van Chamisso in Kotzebue's Voyage. + +[136] In kapitein Owen's Surveying Voyage (deel II, blz. 274) staat +een treffend verhaal over de gevolgen eener droogte op de olifanten +te Benguëla (westkust van Afrika). "Een aantal dezer dieren was +vóor eenigen tijd in een drom de stad binnengekomen, om zich van de +putten meester te maken, daar zij zich nergens in het land water +konden verschaffen. De bewoners vereenigden zich, en er ontstond +een wanhopig gevecht, dat met de volkomen nederlaag der indringers +eindigde, doch niet voordat zij één man gedood en vele anderen gewond +hadden." Naar men zegt, heeft de stad eene bevolking van ongeveer 3000 +zielen! Dr. Malcolmson bericht mij, dat tijdens eene groote droogte in +Indië de wilde dieren eenige soldatententen te Ellore binnendrongen, +en dat een haas uit een pot dronk, dien de adjudant van het regiment +hem voorhield. + +[137] Voyage, deel I, blz. 374. + +[138] Deze droogten schijnen, tot op zekere hoogte, bijna periodiek te +zijn. Men noemde mij de datums van vele andere en de tusschenruimten +bedroegen ongeveer 15 jaren. + +[139] Het vaartuig gelijkt eenigszins op onze kotters. + +(Vert.) + +[140] Hiermede wordt de tigre de América bedoeld, zooals de jaguar +daar genoemd wordt. + +(Vert.) + +[141] Trogschelpen (van het Grieksche of Latijnsche Mactra = baktrog). + +(Vert.) + +[142] Darwin spelt dit woord in zijn tekst njata en niata. Het woord +luidt echter zoowel in 't Spaansch als Portugeesch nata en beteekent +(fig.) het beste, uitgezochtste, de bloem. De eigenlijke vertaling is +"room." (Vert.) + +[143] Waterhouse heeft eene uitvoerige beschrijving van dit hoofd +gegeven, welke hij, hoop ik, in eenig tijdschrift zal publiceeren. + +[144] Dit dier was een reusachtig vierhoornig hert, ter grootte van een +olifant, en grooter nog. Men heeft het met de overblijfsels van vele +andere zoogdieren uit de Mioceen- en Plioceenperioden (o. a. groote +krokodillen, en de vier meter lange reuzenschildpad Colossochelys +Atlas) gevonden in de zoogenaamde Siwalik-heuvels aan den zuidelijken +voet van den Himalaya. Deze heuvels zijn van zoetwateroorsprong, +en vormen eene 2000 meter diepe afzetting van klei, zandsteen en +conglomeraten door de bergstroomen van den Himalaya, gedurende de +laatste geweldige aardkorstbewegingen in het Tertiaire Tijdvak, +toen de H. evenals de meeste groote bergketenen der aarde omhoog +werd geheven. Enkele deelen van den toenmaligen zeebodem liggen nu +minstens 16,500 voet boven de zee. + +(Noot v. d. Vert.) + +[145] Een bijna even abnormale bouw (maar ik weet niet of hij erfelijk +is) heeft men waargenomen bij den karper, alsmede bij den krokodil van +den Ganges (Histoire des Anomalies, par Isid. Geoffroy St. Hilaire, +Deel I. blz. 244.) + +[146] A. d'Orbigny heeft een bijna gelijkluidend verhaal van dezen +hond gegeven: Voyage dans l'Amérique Mérid., Deel I, blz. 175. + +[147] In den tekst staat domidor, welk woord echter noch in 't +Spaansch, noch in 't Portugeesch bekend is. + +(Vert.) + +[148] "Ach, Don Karel, wat erg!" (Karel of Charles was Darwin's +voornaam). + +[149] Een crown = 5 shillings. + +[150] Ik moet mijn dank betuigen aan Mr. Keane, in wiens huis op den +Berquelo ik vertoefde en aan Mr. Lumb te Buenos Aires; want zonder +hunne hulp zouden deze kostbare overblijfsels nooit in Engeland +zijn gekomen. + +[151] saamgesteld uit = vlies en pter'on = vleugel. + +(Vert.) + +[152] Lyell's Principles of Geology, 10de Edit., Deel II, blz. 377/78. + +[153] Pelagisch van pelagik'oc: tot de zee (p'elagoc) behoorende. + +(Vert.) + +[154] De vliegen, die dikwijls een schip eenige dagen op zijn tocht +van de eene haven naar de andere vergezellen, zijn, als zij van het +schip afdwalen, spoedig verloren en verdwijnen alle. + +[155] Pierre André Latreille (1762-1833) was een Fransch dier- en +insectenkundige. Hij schreef Histoire des Salamandres, en Histoire +naturelle des Reptiles. + +(Vert.) + +[156] Mr. Blackwall, in zijne Researches on Zoology, doet vele +voortreffelijke opmerkingen over de gewoonten van spinnen. + +Volgens Dr. Otto Taschenberg (Bilder aus dem Tierleben) zijn de +herfstdraad-spinnen de jonge dieren van verschillende soorten: +Xysticus, Micryphantus, e. a. + +(Vert.) + +[157] Eene soort van kwallen, behoorende tot de orde der +Craspedophorae. + +[158] Lagere Kreeftdieren (eene onderklasse van de Crustacea). + +[159] Ook Zwaluw-stormvogel genoemd: eene soort Procellaria, evenals +de albatros (Diomedea). Zijn tekstnaam is ontleend aan het feit, +dat hij, evenals Petrus, over zee schijnt te loopen. + +(Vert.) + +[160] Twee soorten van makreelen (Thynnus of Scomber). + +[161] Ik heb hier eene cactus-soort gevonden, door Professor +Henslow beschreven onder den naam van Opuntia Darwinii (Magazine of +Zoology and Botany, deel I, blz. 466), welke merkwaardig was om de +prikkelbaarheid harer stamina (meeldraden), als ik de punt van een +stok of mijn vingertop in de bloem stak. Ook de segmenten van het +perianthium (bloemkelk) sloten zich op den stamper, maar langzamer +dan de meeldraden. Planten van deze familie, die in 't algemeen als +tropisch wordt beschouwd, komen in Noord-Amerika op dezelfde hooge +breedte voor als hier: namelijk in beide gevallen op 47°. (Lewis and +Clarke's Travels, blz. 221). + +[162] Laatstgenoemde insecten vindt men niet zelden onder steenen. Eens +zag ik een schorpioen kalm een anderen verslinden. + +[163] De dingey of dinghy is eene soort van boot, die in Oost-Indië +gebruikt wordt; ook noemt men aldus de kleinste boot op een schip, +die door twee man geroeid wordt. + +(Vert.) + +[164] Onlangs heb ik gehoord, dat kapitein Sulivan der K. M. talrijke +fossiele beenderen gevonden heeft in regelmatige lagen op 52° 4' +breedte aan de oevers der Rio Gallegos. Eenige daarvan zijn groot, +andere klein, en schijnen tot een armadil behoord te hebben. Dit is +eene zeer belangwekkende en gewichtige ontdekking. + +[165] Zie de uitmuntende opmerkingen dienaangaande van Lyell in zijne +Principles of Geology, 10e Uitgaaf, Deel II, Blz. 433 en volg. + +[166] De woestijnen van Syrië kenmerken zich, volgens Volney (Deel I, +blz. 351) door boschachtige struiken, talrijke ratten, gazellen en +hazen. In de landschappen van Patagonië vervangt het guanaco de gazel, +en het aguti den haas. + +[167] Door neerslag uit zout- of zoetwater ontstaan. + +[168] Volgens Humboldt wisselt de vluchtwijdte der condors in de Andes +af van 2.6 met. tot 4.5 met. Uit deze grootte en den gezichtshoek +waaronder de vogel dikwijls loodrecht boven het hoofd van waarnemers +gezien is geworden, kan men zijne hoogte bepalen. Een gezichtshoek van +4 minuten geeft reeds eene hoogte van 2230 meter. Het is bekend, dat +hij bij helderen hemel tot 7150 meter kan stijgen, waar de luchtdruk +slechts 310,5 mm. bedraagt. Zoo men bedenkt, dat de condor uit deze +hoogte soms plotseling naar het dal of het zeestrand neerstrijkt, +hetgeen o.a. aan de westelijke helling van den vulkaan Pichineha +bij Quito is waargenomen, dan staat men verbaasd over het gemak, +waarmee deze vogel zijn ademhalingsvermogen kan regelen. + +(Noot van den Vert.) + +[169] Ik merkte op, dat verscheidene uren voordat een der condors +stierf, al de luizen waarmede hij besmet was, naar zijne buitenste +vederen kropen; en men verzekerde mij, dat dit altijd gebeurde. + +[170] Loudon's Magazine of Natural History, deel VII. + +[171] Daar 1 vierkante nautical of geographical mile = ± 3.441 +vierkante Kilom., zou volgens Darwin de Archipel eene oppervlakte +hebben van circa 24775 vierk. Kilom., terwijl Ierland 84253 vierk. +Kilom. groot is. Blijkbaar is Darwin's opgaaf dus niet nauwkeurig. In +de Geographisch-Statistische Tabellen van Otto Hübner (uitgaaf 1910) +wordt de land-oppervlakte der Falklands-Eilanden aangegeven als 16800 +vierk. Kilom. Deze Archipel bestaat uit twee groote eilanden Oost- +en West-Falkland, omringd door circa 200 kleine, en ligt 450 Kilom. ten +oosten van Patagonië. Hij werd op 14 Aug. 1592 door John Davis ontdekt. + +(Vert.) + +[172] Uit verhalen, sedert onze reis in het licht gegeven, en meer in +'t bijzonder uit verschillende belangwekkende brieven van kapitein +Sulivan der K. M., die bij de opmeting was aangesteld, blijkt, dat +wij van de slechtheid van het klimaat dezer eilanden een overdreven +begrip hadden. Maar als ik denk aan de bijna onafgebroken veenlaag, +die den bodem bedekt, en aan het feit, dat tarwe hier zelden tot +rijpheid komt, dan kan ik moeilijk gelooven, dat het klimaat in den +zomer zoo fraai en droog is, als men het onlangs heeft voorgesteld. + +[173] Lesson's Zoology of the Voyage of the "Coquille," Deel I, +blz. 168. Alle vroegere reizigers, en in 't bijzonder Bougainville, +verklaren uitdrukkelijk, dat de wolfachtige vos (Canis antarcticus) het +eenige op het eiland inheemsche dier was. Dat men het konijn als eene +bijzondere soort beschouwt, vloeit voort uit eigenaardigheden in zijn +pels, uit den vorm van het hoofd, en uit de kortheid der ooren. Ik wil +hier opmerken, dat verschil tusschen den Ierschen en Engelschen haas +op bijna gelijksoortige, alleen sterker uitkomende kenmerken berust. + +[174] Konijntje. + +[175] Cávia = Zeezwijntje of Varkenkonijntje. + +[176] Ik heb reden te onderstellen, dat er eene kleine veldmuis is. De +gewone Europeesche rat en muis zijn ver van de woningen der kolonisten +afgedwaald. Op een der eilandjes loopt ook het gewone zwijn wild +rond; allen hebben een zwarte kleur; de mannetjes zijn zeer woest, +en hebben groote slagtanden. + +[177] De culpeu is de Canis Magellanicus, dien kapitein King uit de +Straat van Magelhaen heeft meegebracht. + +Deze wilde hond komt onder den naam Culpo in Chili voor. + +[178] De Dodo (Gekuifde Zwaan of Dodó das Mauricias, volgens de +Portugeezen) was een groote, plompe, omstreeks 23 kilo zware vogel, +wiens vleugels niet meer ontwikkeld waren dan van een jong kuiken, +zoodat het dier niet in staat was te vliegen. In voorkomen verschilde +hij van alle bekende vogels, ook van den struisvogel en casuaris. In +de 17de eeuw vonden de Hollandsche zeevaarders hen in groot aantal op +Isle-de-France of Mauritius; doch na de inbezitneming van het eiland +door de Franschen (1712), is niets meer van den Dodo vernomen. Deze +vogel en de Solitaire van Rodriguez (met de wetenschappelijke +soortnamen Didus en Pezophaps) vormden eene Onderorde der Gyrantes. + +(Vert.) + +[179] Pernety, Voyage aux Isles Malouines, blz. 526. + +[180] "Niet minder zijn wij verwonderd geweest bij het zien van de +tallooze menigte steenen van alle grootten, die op elkander waren +geworpen, en toch in regelmatige orde, alsof zij achteloos waren +opgestapeld om ravijnen te vullen. Men werd het bewonderen van de +verrassende werkingen der natuur niet moede." + +Pernety, Voyage aux Isles Malouines, blz. 526. + +[181] Een inwoner van Mendoza, en dus wel tot oordeelen bevoegd, +verzekerde mij, dat hij verscheidene jaren op deze eilanden gewoond, +maar nooit den geringsten schok van aardbeving gevoeld had. + +(Mendoza, hoofdstad eener Argentijnsche provincie bij de Andes, +had o.a. aardbevingen op 20 Februari 1835, en vooral op 20 Maart 1861.) + +(Vert.) + +[182] Darwin's meening, dat de door hem op de Falklands Eilanden +gevonden "steenstroomen" (thans steenrivieren genoemd) door geweldige +bevingen of stuiptrekkingen, zooals hij ze noemt, der aardkorst +ontstaan zouden zijn, wordt, in overeenstemming met zijn in den +tekst uitgesproken vermoeden, door de tegenwoordige wetenschap niet +gedeeld. Deze geeft er eene eenvoudiger verklaring van. De oorzaak +van het verschijnsel is volgens Geikie (Textbook of Geology) een +onderdeel der mechanische werking van den regen, door hem met den +naam Movement of Soil-cap bestempeld. Op blz. 328 zegt hij: + +"In some countries where the ground is covered with a thick spongy +mass of vegetation exposed to considerable variation of temperature +and moisture, appearances have been observed of an extensive slipping +of the layer of soil to lower levels, bearing with it whatever may +be growing or lying upon it. Such are the so-called "Stone-rivers" +of the Falkland-Islands, and the superficial débris of certain parts +of the west coast of Patagonia. In Western Europe, slight indications +of a similar movement may often be noticed on the sides of hills +or valleys." + +Waarvan de vertaling luidt: + +"In sommige streken, waar de grond bedekt is met eene dikke +sponsachtige plantenmassa, die aan aanzienlijke temperatuurs- +en vochtigheids-verandering blootgesteld is, zijn verschijnselen +waargenomen van eene vèrstrekkende verschuiving der grondlaag naar +lagere peilhoogten, waarbij zij al wat er op groeit of ligt met +zich meevoert. Daartoe behooren de zoogenaamde "Steenrivieren" der +Falklands-Eilanden, en het rotspuin dat de oppervlakte van sommige +kustgedeelten in Westelijk Patagonië bedekt. In West-Europa kunnen op +heuvel- of dalhellingen dikwijls kleine teekenen van eene dergelijke +beweging waargenomen worden." + +(Noot van den Vert.) + +[183] Tot de Orde der Sphenisci behoorende. + +[184] Darwin geeft aan deze vogels den naam van ganzen, ofschoon de +soortnaam van deze niet Anas (Eend), maar Anser (Gans) luidt. De naam +schijnt echter zoo te zijn aangenomen. + +(Vert.) + +[185] Het geslacht Apteryx met vier soorten komt alleen op +Nieuw-Zeeland voor, en behoort tot de Apteryges, eene Onderorde van +de Struisvogels of Brevipennes. De geslachten Dinornis en Meiornis, +behoorende tot de Moas of Dinornithes (óok eene Onderorde van de +Brevipennes), bewoonden met te zamen 7 soorten eveneens Nieuw-Zeeland, +maar werden door de zich hier vestigende Maoris uitgeroeid. De Moas +waren reusachtige vogels, met geweldige beenen en drieteenige voeten. + +(Vert.) + +[186] Bij het tellen van de eieren van een grooten, witten Doris (eene +zeeslak die 3 1/2 inches lang was), vond ik tot mijne verbazing hoe +buitengewoon talrijk die waren. Twee tot vijf eieren (elk 0.003 inch in +doorsnede) waren besloten in kleine bolvormige kapsels, die twee aan +twee in dwarsrijen gegroepeerd, een lint vormden. Dit lint hechtte op +zijn kant in eene ovale spiraal aan de rots. Ik vond er een, dat bijna +20 inches lang en een halve inch breed was. Tellende hoeveel kapsels +er begrepen waren in éen tiende inch van het lint, vond ik bij de +zuinigste berekening dat er 600,000 eieren waren. Toch was deze Doris +stellig niet zeer verspreid, want ofschoon ik dikwijls onder de steenen +zocht, zag ik slechts zeven exemplaren. Onder de natuuronderzoekers +is geen dwaling meer algemeen, dan dat het getal individuën van eene +of andere soort afhangt van haar voortplantingsvermogen. + +[187] Elders vind ik dezen beuk Fagus antarctica genoemd. De +Winter's-bast werd door kapitein Winter uit de Straat van Magelhaen +meegebracht; het is een welriekende bast en bezit geneeskrachtige +eigenschappen. + +(Vert.) + +[188] Groensteen is de oude benaming van twee na aan elkander +verwante gesteenten, dioriet en diabas. Dioriet is een kristallijn +korrelig mengsel van triklinisch veldspaath en hoornblende, soms met +bijmenging van kwarts en augiet. Het veldspaath is gewoonlijk wit, +geel of groenachtig gekleurd; en hoornblende meest zwart-groen. Den +naam "diabas" heeft men gegeven aan zekere donkergroene of zwarte +vulkanische gesteenten, die in de oudere geologische formaties gevonden +zijn; zij bestaan in hoofdzaak uit plagioklas (triklinisch veldspaath), +augiet, magneet- of titaanijzer, en apatiet. De structuur is grof- +tot fijnkorrelig, soms vast en dicht. + +(Vert.) + +[189] Dit woord is eene verbastering der Noord-Amerikaansch-Indiaansche +woorden wekoe-omoet, hetgeen zeggen wil: in zijn huis. Oorspronkelijk +is het eene Indiaansche hut van kegelvormige gedaante, meest van +boomschors gemaakt en met vellen gedekt. + +(Vert.) + +[190] Deze booten zijn uit boomschors vervaardigd, en worden meest +door vrouwen geroeid. + +(Vert.) + +[191] Met den soortnaam Diomedea (Orde: Procellariae). + +(Vert.) + +[192] De spelling van dit woord schijnt eenigszins twijfelachtig, +hetgeen wellicht aan dialectische verschillen is toe te schrijven. Ik +vind althans ook deze spellingen Jammenschken en Jammenschkener. + +(Vert.) + +[193] Ongetwijfeld bedoelt Darwin hiermede den stam der Ona's, die +forscher en kloeker gebouwd zijn dan andere Vuurlanders. + +(Vert.) + +[194] De hier genoemde witte stof is in gedroogden toestand vrij vast, +en heeft een gering soortelijk gewicht. Prof. Ehrenberg heeft haar +onderzocht, en verklaart (zie Königl. Akademie der Wissensch., Berlin, +Feb. 1845), dat zij uit infusoria bestaat, waaronder 14 polygastrica +en 4 phytolitharia, en dat deze allen zoetwater-bewoners zijn. Dit is +een schoon voorbeeld van de resultaten, die door Prof. Ehrenberg's +microscopische onderzoekingen verkregen kunnen worden; want Jemmy +Button zeide mij, dat de stof altijd op den bodem van bergbeken +verzameld wordt. Bovendien is het een opmerkelijk feit in de +geographische verspreiding der infusoria--die, gelijk men weet, +een uitgestrekt gebied bewonen--dat alle soorten in deze stof oude +bekende vormen zijn, ook al is zij uit de zuidelijkste punt van +Vuurland afkomstig. + +[195] Op zekeren dag zagen wij niet ver van de Vuurlandsche kust +het indrukwekkende schouwspel, dat verscheidene potvisschen (of +cachelotten--Physeter macrocephalus, soortnaam Catodon) rechtop +en in hunne volle lengte, met uitzondering van de staartvinnen, +uit het water sprongen. Telkens als zij dan zijdelings neervielen, +plaste het water hoog op, met een geluid als van een volle laag. + +[196] Kapitein Sulivan, die gedurende zijne reis op de Beagle met het +opmeten van de Falklands-Eilanden bezig was geweest, hoorde van een +robbenvanger (in 1842?), dat, toen deze zich eens in het westelijk +gedeelte der Straat van Magelhaen bevond, eene inlandsche vrouw bij +hem aan boord was gekomen, die tot zijne verwondering wat Engelsch +kon spreken. Deze vrouw was zonder twijfel Fuegia Basket. Zij leefde +eenige dagen aan boord (welke uitdrukking, vrees ik, voor eene dubbele +uitlegging vatbaar is.) + +[197] Een werpwapen, dat uit de hand wordt weggeslingerd, zeer +merkwaardige bochten beschrijft, en eindelijk in omgekeerde richting +tot den werper terugkeert. + +(Vert.) + +[198] Hier zij nog opgemerkt, dat de lage ontwikkelingstrap, waarop de +Vuurlanders staan, blijkens onderzoekingen van den laatsten tijd, geen +gevolg is van hun geringeren physieken aanleg. Men heeft nl. gevonden, +dat het gemiddelde gewicht hunner hersenen--zoowel bij mannen als +bij vrouwen--weinig verschilt van dat der beschaafde volken; wel +bleken de afwijkingen van het gemiddelde zeer groot. Dit feit, in +verband met de ervaring door Darwin en anderen opgedaan, dat sommige +Vuurlanders vatbaar zijn voor beschaving, wettigt het vermoeden, dat +zij van een hooger ontwikkeld volk afstammen. Dit vraagstuk is een der +vele problemen, die Zuid-Amerika nog aan de wetenschap stelt. Ook weet +men niet juist welken godsdienst de Vuurlanders hebben; alleen heeft +men waargenomen, dat zij eene zekere vereering voor het uitspansel +aan den dag leggen, en somtijds onder het aanheffen van een tamelijk +welluidend gezang naar den hemel wijzen. + +Wat de taal der Vuurlanders betreft, zij hier vermeld, dat in het +binnenland de taal der Ona's--het Onaasch--en hare dialecten gesproken +worden. Deze taal is nauw verwant aan die der Patagoniërs. Eene van +het Onaasch onafhankelijke taal, het Jaghaansch, wordt gesproken aan +het Beagle-kanaal, op de eilanden bij Kaap Hoorn en op Navarin--door +die Vuurlanders, derhalve, met wie Darwin het meest in aanraking +kwam. Al deze talen behooren tot de taalstammen van het Pampas-gebied. + +(Noot van den Vert.) + +[199] De zuidwestelijke briezen zijn, in 't algemeen, zeer droog. Op 29 +Januari lagen wij bij Kaap Gregory voor anker; er woei een zeer harde +storm uit het W.Z.W., bij heldere lucht met enkele cumuli. Temperatuur +57°, dauwpunt 36°; verschil 21°. Op 15 Januari te Port St.-Julian: +des morgens zwakke winden met veel regen, gevolgd door een zeer +hevige windvlaag met regen; deze ging over in een krachtigen storm +met groote cumuli; en toen deze opklaarden, woei het zeer krachtig +uit het Z.Z.W. Temperatuur 60°, dauwpunt 42°; verschil 18°. + +[200] Talrijke metingen hebben bewezen, dat de lengte der Patagoniërs +afwisselt tusschen 1.750 Met. en 1.924 Met. + +(Vert.) + +[201] Pedro Sarmiento de Gamboa (1530-1589), Spaansch ontdekker, +die de kust van Peru onderzocht. + +(Vert.) + +[202] Rengger, Natur der Säugethiere von Paraguay, blz. 334. + +[203] De naam is ontleend aan het feit, dat eene kolonie van 400 +menschen, welke zich hier in 1584 gevestigd had, er den hongerdood +vond. + +(Vert.) + +[204] Kapitein Fitz-Roy deelt mij mede, dat de bladeren dezer boomen, +die dicht bij den voet der bergen groeien, in April (gelijkstaande +met onze maand October) van kleur veranderen, maar niet bij die van de +hooger gelegen punten. Ik herinner mij eenige waarnemingen te hebben +gelezen, blijkens welke in Engeland de bladen vroeger afvallen in een +warmen en fraaien herfst, dan in een laten en kouden. Dat hier in de +hoogere, en dus koudere streken de kleurverandering later intreedt, +moet aan dezelfde algemeene vegetatie-wet worden toegeschreven. De +boomen van Vuurland werpen in geen enkel jaargetijde hunne bladeren +geheel af. + +[205] Aldus noemt men die soorten van planten, welke op meer dan 1700 +Met. boven de zee groeien. In 't hooge Noorden ligt die grens lager. + +(Vert.) + +[206] Rev. I. M. Berkeley heeft hem naar mijne exemplaren in de Linnean +Transactions (Deel XIX, blz. 37) onder den naam van Cyttaria Darwinii +beschreven. De Chileensche soort is Cyttaria Berteroii. Dit geslacht +is aan Bulgaria verwant. + +[207] Behoorende tot de Tyrannidae, eene familie van de Orde der +Musschen of Passeres. + +(Vert.) + +[208] Vuurland heeft eene oppervlakte van 73746 vierkante Kilom., +Schotland van 78777 vierkante Kilom. + +(Vert.) + +[209] Ik meen hier eene uitzondering te moeten maken met eene +Alpen-soort Haltica ((Haltica behoort tot de Aardvlooien: +Halticinae.)) , en een enkel exemplaar van Melasoma. Waterhouse +meldt mij, dat de Harpalidae vertegenwoordigd zijn door acht of +negen soorten, voor het meerendeel met zeer eigenaardige vormen; +de Heteromera door vier of vijf, de Rhynchophora door zes of zeven +soorten, en de volgende familiën: Staphylinidae ((Roofkevers.)) , +Elateridae ((Springkevers.)) , Cebrionidae ((Zijdekevers.)) , +Melolonthidae ((Meikevers)) , elk door ééne soort. De andere Orden +komen met nog minder soorten voor. Bij alle Orden treft ons nog +meer de schaarschheid der individuën dan die der soorten. De meeste +Coleoptera zijn door Waterhouse in de Annals of Natural History +nauwkeurig beschreven. + +[210] Hare geographische verspreiding is bijzonder groot; men vindt ze +van af de uiterste zuidelijke eilandjes bij Kaap Hoorn (naar Mr. Stokes +mij bericht) tot 43° N.B. aan de oostkust; maar aan de westkust--zegt +Dr. Hooker mij--strekt zij zich uit tot de rivier San Francisco in +Californië, en mogelijk zelfs tot Kamtsjatka. In breedte is dit gebied +dus verbazend groot; bedenkt men echter dat Cook, die met de soort +wel bekend moet zijn geweest, haar op de Kerguélen-Eilanden ((Deze +eilanden (130 in getal) werden in 1772 door den Franschen zeevaarder +Yves Joseph de Kerguélen-Trémarec (1734-1797) ontdekt. Zij liggen +in het zuid. deel van den Indischen Oceaan.)) vond, dan strekt haar +gebied zich over niet minder dan 140 Lengtegraden uit. + +[211] Voyages of the Adventure and Beagle, Deel I, blz. 363. Het +schijnt, dat zeewier uiterst snel groeit. Stephenson vond (Wilson's +Voyage round Scotland, Deel II, blz. 228), dat eene alleen bij +springtijden blootkomende rots, die in November nog als gepolijst was, +in Mei daaraanvolgende--dus zes maanden later--dicht bedekt was met +2 voet lange Fucus digitatus, en 6 voet lange Fucus esculentus. + +[212] Voor Vuurland zijn de resultaten afgeleid uit de waarnemingen +van Kapitein King (Geographical Journal, 1830), en die welke aan +boord van de Beagle genomen zijn. Voor de Falklands-Eilanden heb ik +de gemiddelde temperatuur der drie heetste maanden December, Januari +en Februari (afgeleid uit nauwkeurige waarnemingen te middernacht, +8 ure des morgens, op den middag, en te 8 ure des avonds) aan Kapitein +Sulivan te danken. De temperatuur van Dublin is aan Barton ontleend. + +[213] Agüeros, "Discription historique de la Province de Chiloé" +1791, blz. 94. + +[214] Zie de Duitsche vertaling van dit Dagboek, en voor de andere +feiten het Appendix to Flinders' Voyage van Brown. + +[215] Ik geloof, dat de sneeuwgrens op de Cordilleras van Midden-Chili +in verschillende zomers aanmerkelijk in hoogte verschilt. Men +verzekerde mij, dat gedurende een zeer drogen en langen zomer, al de +sneeuw van de Aconcagua verdween, ofschoon deze berg de kolossale +hoogte van 23090 voet of 7040 Met. bereikt. Het is waarschijnlijk, +dat de sneeuw op deze groote hoogten veel meer verdampt dan smelt. + +[216] Miers Chile, Deel I. blz. 415. Men zegt, dat het suikerriet te +Ingenio groeide op 32° tot 33° breedte, maar niet overvloedig genoeg +voor winstgevende bewerking. In de Quillota-vallei, ten zuiden van +Ingenio, zag ik eenige hooge dadelpalmboomen. + +[217] Bulkeley en Cummins, Faithful Narrative of the Loss of the +Wager. De aardbeving geschiedde op 25 Augustus 1741. + +[218] Agüeros, Descr. Hist. de Chiloé, blz. 227. + +[219] Geological Transactions, Deel VI, blz. 415. + +[220] Bijzonderheden over dit onderwerp (de eerste, naar ik meen, +die openbaar gemaakt zijn) heb ik gegeven in de eerste uitgaaf +van dit werk, en in het Aanhangsel daartoe. Ik heb daar bewezen, +dat de schijnbare uitzonderingen op het ontbreken van zwerfblokken +in sommige heete landen, aan fouten in de waarnemingen zijn toe te +schrijven. Vele der door mij gegeven verklaringen heb ik later door +verscheidene schrijvers bevestigd gezien. + +[221] Geographical Journal, 183, blz. 65 en 66. + +[222] Richardson, Appendix to Back's Expedition, en Humboldt, Fragments +Asiatiques, deel II, blz. 386. + +[223] De eerste neushoren (Rhinoceros tichorhinus) werd in 1770 +gevonden aan de Wiljui, een zijtak van de Lena. Hij had eene lengte +van 11 1/2 voet, en was behaard. Geographisch was deze soort verspreid +van Engeland tot Siberië. (Vert.) + +[224] Dease en Simpson in Geographic. Journ., deel VIII, blz. 218 +en 220. + +[225] In de laatste 200 jaren zijn in Noord-Siberië door ontdooiing +van den diluvialen bodem de skeletdeelen van ongeveer 20,000 mammoethen +(Elephas primigenius) voor den dag gekomen. (Vert.) + +[226] Cuvier, Ossemens fossiles, deel I, blz. 151, ontleend aan +Billing's Voyage. + +[227] In de vorige uitgaaf en het Aanhangsel heb ik eenige feiten +genoemd betreffende het vervoer van zwerfblokken en ijsbergen in de +Zuidelijke IJszee. Onlangs is dit onderwerp uitstekend behandeld +geworden door Hayes in Boston Journal (deel IV, blz. 426). De +schrijver schijnt onbekend met een door mij in Geographical Journal +(deel IX, blz. 528) vermeld geval van een reusachtigen rolsteen, +die in een ijsberg begraven was, welke bijna zeker honderd mijlen +en misschien veel verder van land af was. In het Aanhangsel heb +ik uitvoerig gesproken over het feit (waaraan destijds bijna niet +gedacht werd), dat ijsbergen bij hunne stranding waarschijnlijk de +rotsen groeven en polijsten, evenals gletschers. Deze meening wordt +nu zeer algemeen gedeeld; en nog altijd kan ik het vermoeden niet +ontveinzen, dat zij zelfs op gevallen als dat van het Jura-gebergte +toepasselijk is. Dr. Richardson heeft mij verzekerd, dat de ijsbergen +in de nabijheid van Noord-Amerika kiezelsteenen en zand voor zich +uitdrijven, en de onderzeesche rotsachtige zandbanken geheel kaal +achterlaten. Het valt bijna niet te betwijfelen, dat zulke klippen +gepolijst en gegroefd moeten worden in de richting van het stelsel +der heerschende stroomen. Sedert ik dit Aanhangsel schreef, heb ik +in Noord-Wallis (London Phil. Mag. deel XXI blz. 180) de nevenwerking +van gletschers en drijvende ijsbergen gezien. + +[228] of ongeveer 7040 Met. De Chimborazo is 20.700 voet of 6310 +Met. hoog. + +(Vert.) + +[229] Thomas Cochrane (1775-1860), bekend Britsch admiraal, verviel +in ongenade, omdat hij medeplichtig was aan het verspreiden van een +valsch gerucht over Napoleon's dood, ten einde zoo de koersen der +Staatsfondsen te influenceeren. Daarna diende hij in Chili, Brazilië +en Griekenland. + +(Vert.) + +[230] Rondgang, of wel de open ruimte zelve, waar het weidende vee +wordt bijeengedreven. + +(Vert.) + +[231] Beheerder van een landgoed, huishofmeester, intendant. + +(Vert.) + +[232] Lord Anson (1697-1762), een bekend Engelsch admiraal, streed +voornamelijk tegen Spaansche schepen in den Stillen Oceaan. Hij bracht +der Spaansche macht veel nadeel toe, en plunderde twee schatvaartuigen. + +[233] In Spaansche landen vormt het eene soort van gerecht van +geroosterd rundvleesch in eene gekruide saus met aardappelen. + +[234] Behoort tot de nachtzwaluwen (Caprimulgidae), Orde Macrochires. + +(Vert.) + +[235] Rex wil zeggen "Koning," en Finis "Einde." De tekst zal +waarschijnlijk doelen op George IV van Engeland, die geboren werd in +1762 en regeerde van 1820-1830. + +(Vert.) + +[236] Onder dislocatie verstaat men in de geologie eene breuk en +daaruit gevolgde verplaatsing in de oorspronkelijk horizontaal +afgezette aardlagen. Dit verschijnsel hangt ten nauwste samen met +het inzinken van de aardkorst door het inkrimpen der kern. + +(Vert.) + +[237] Caldcleugh in de Philosoph. Transact. van het jaar 1836--Na +de aardbeving, die plaats had op 19 November 1822, bleek een groot +gedeelte der kust van Chili 3 tot 4 voet gerezen te zijn, zoodat onder +tal van doode visschen, eene menigte strandschelpdieren blootkwamen, +die nog aan de rotsen vastzaten. Bij die in Febr. 1835 waren de +Chileensche vulkanen Yanteles en Osorno in werking. De eerste ligt +tegenover het eiland Chiloë, op 43° 29' Z.B. en heeft eene hoogte +van 2447 met.; de Osorno in de provincie Llanquihue op 41° 9' Z.B., +en is 2250 met. hoog. Ook toen steeg een deel van Chili. + +(Vert.) + +[238] Gedisloqueerde en geinjiciëerde, zegt men in wetenschappelijke +termen. De afgekoelde ingespoten vulkanische gesteenten heeten dijken. + +(Vert.) + +[239] "Annales des Sciences Naturelles," mars 1833. Gay, een ijverig +en bekend natuurvorscher, hield zich toen bezig met de studie van +alle takken der natuurlijke historie in het koninkrijk Chili. + +[240] Volgens het zeggen der inboorlingen wordt in die tusschentijden +het metaal "voortgebracht." + +[241] Burchell's Travels, deel II, blz. 45. + +[242] Leonero wil zeggen: leeuwenbewaker. + +[243] Het verdient opmerking, dat Molina, ofschoon alle vogels en +viervoetige dieren van Chili uitvoerig beschrijvende, geen enkele maal +van dit geslacht melding maakt, waarvan de soorten zoo algemeen zijn +en zulke merkwaardige gewoonten hebben. Wist hij niet recht in welke +klasse hij het zou plaatsen, en dacht hij daarom dat het raadzamer +was te zwijgen? Het is alweer een voorbeeld van de vele gevallen dat +schrijvers onderwerpen weglaten, waar men dit het minst zou verwachten. + +[244] Thans heet de hoofdstad Ancud. + +(Vert.) + +[245] Circa 125,417 vierkante Meter. + +(Vert.) + +[246] Eenige bladzijden verder beschrijft Darwin dezen vogel nader. De +beteekenis van het woord "cheucau" weet men niet met zekerheid. + +(Vert.) + +[247] Aan de oevers van sommige stroomen in de Cordilleras worden +de bladeren dezer plant zoo groot, dat 2 of 3 personen te paard bij +regen er gemakkelijk eene schuilplaats onder vinden. + +(Vert.) + +[248] Behalve lianen, zijn het vooral de hooge bamboesachtige +klimplanten Quila en Coleu (soortnaam Chusquea), die deze wouden zoo +ondoordringbaar maken. + +(Vert.) + +[249] "Horticultural Transact.," deel V, blz. 249. Mr. Caldcleugh +stuurde twee knollen naar huis, die bij goede bemesting zelfs in het +eerste seizoen talrijke aardappelen en een overvloed van bladeren +voortbrachten. Zie Humboldt's belangrijke bespreking van deze plant, +welke in Mexico onbekend schijnt geweest te zijn, in "Versuch über +den politischen Zustand des Königreichs Neuspanien" 1809-14. + +[250] Met behulp van mijn insectennet verschafte ik mij in deze streken +een aanzienlijk getal kleine insecten van de familie der Staphylinidae +(Roofkevers), andere die verwant zijn aan Pselaphus (Tastkever), +en kleine Hymenoptera. Maar de meest karakteristieke familie wat het +getal individuën en soorten betreft, in de meer boschvrije gedeelten +van Chiloë en den Chonos-archipel, is die der Telephoridae. + +[251] De Koypu of Moerasbever. + +(Vert.) + +[252] Men zegt, dat sommige roofvogels hunne prooi levend naar hun nest +brengen. Zoo dit waar is, kan er in den loop der eeuwen wel nu en dan +een aan de jonge vogels ontsnappen. Deze of andere omstandigheden van +dien aard zijn noodig, om de verspreiding der kleinere knaagdieren +te verklaren op eilanden, welke niet zeer dicht bij elkander liggen. + +[253] Als een bewijs van het groote verschil tusschen de seizoenen in +de begroeide en opene gedeelten dezer kust, wil ik vermelden, dat deze +vogels op 34° Z.B. den 20sten September jongen in het nest hadden, +terwijl zij op de Chonos-eilanden drie maanden later in den zomer +pas eieren legden. Het breedte-verschil tusschen die twee streken is +ongeveer 700 mijlen. + +[254] quebrantar = breken; hueso = been. + +(Vert.) + +[255] Deze, in Nicaragua gelegen en slechts 500 voet hooge vulkaan, +had uitbarstingen in 1709, 1809 en 1835. + +(Vert.) + +[256] Darwin bedoelt hier zeer waarschijnlijk de Minchimavida, ook +wel Minchimadom geheeten. (2450 M.) + +(Vert.) + +[257] Geb. 1394, vermoord te Perth in 1437. Hij was van 1423-1437 +Koning van Schotland. + +(Vert.) + +[258] In de Archaeïsche of Prae-Cambrische perioden der +aardgeschiedenis hadden vulkanische uitbarstingen plaats in Noord- +en Zuid-Wallis, in Shropshire en in sommige gedeelten van Schotland +en Ierland. Gedurende het daaropvolgende Palaeozoïsche of Primaire +Tijdvak, toen ook nog een zeer klein gedeelte der Britsche Eilanden +boven zee lag, herhaalden zich de vulkanische uitbarstingen (vooral +in het Cambro- of Onder-Siluur) op zeer groote schaal; en hiervan zijn +talrijke bewijzen gevonden in Noord-Wallis en in het zoogenaamde Lake +District of Merengebied van Cumberland en Westmoreland. Nog zeer hevig +waren de uitbarstingen gedurende de Devonische perioden van hetzelfde +Tijdvak, doch verminderden langzamerhand in die der Steenkoolvorming, +welke op het Devoon volgde. In het lange Mesozoïsche of Secondaire +Tijdvak, dat nu aanbrak en waarin de Britsche Eilanden meer en meer +boven het zeeoppervlak verrezen, hadden in dien hoek van Europa geen +uitbarstingen plaats. Wel geschiedden die toen met meer of mindere +hevigheid in Tyrol, het Zuidoosten van Europa, Britsch-Indië en in +West-Amerika. Maar in het Tertiaire Tijdvak, en vooral in de Mioceen +periode, openbaarden zij zich weer met groote hevigheid in het Britsche +Rijk, dat toen in bijna zijn tegenwoordigen vorm en grootte boven den +zeespiegel lag. Engeland en Ierland werden toen vreeselijk geteisterd, +doordien zich een nieuwe reeks van duizenden vulkanische spleten +had gevormd, die van IJsland af over de Färöer van Noord naar Zuid +liep en een groot aantal vulkaankegels telde. Enorme hoeveelheden +eruptie-stoffen, uit dat Tijdvak afkomstig, zijn gevonden op de +Hebriden, in het noordoosten van Ierland, over het vasteland van +Engeland en in de zee tusschen Gr. Brittannië en Ierland--over eene +totale oppervlakte, welke op minstens 100,000 vierkante Eng. mijlen +wordt geschat. Volgens een Engelsch geoloog, was Groot-Brittannië +toen een "Reign of Fire" (Rijk van Vuur). + +(Vert.) + +[259] Deze had plaats op 19 November en was zeer hevig. De schok werd +gevoeld over een afstand van 1200 mijlen of ruim 1900 Kilom. langs +de kust, naar noord en zuid. Santiago, Valparaiso en andere steden +werden deerlijk geteisterd. Bij Valparaiso rees de kust 3 voet, +en bij Quintero omstreeks 4 voet. + +(Vert.) + +[260] De Antuco, op 37° 20' Z.B. in Chili gelegen, is een 2800 +Met. hooge kegelvormige vulkaan, die om de 10 minuten rookwolken +uitstoot. In 1845, 1851 en 1863 waren zijne uitbarstingen nogal +hevig. Van de 33 vulkanen, die Chili minstens bezit, ligt de Antuco +het verst van de kust. + +(Vert.) + +[261] John Mitchell, Woodwardian professor in de Mineralogie te +Cambridge, leefde omstreeks het midden der 18de eeuw. Hij bekleedde +dit professoraat slechts acht jaren, om zich daarna geheel aan de +theologische bezigheden te wijden. In 1760 publiceerde hij in de +Philos. Transact. eene verhandeling over "The Cause and Phenomena +of Earthquakes." De groote aardbeving van Lissabon in 1755 had zijne +belangstelling in dit onderwerp gewekt. Sommige van zijn ideeën over +de onderaardsche bewegingen zijn zeer scherpzinnig en juist. + +(Vert.) + +[262] Arago in L'Institut, 1839, blz 337. Zie ook Mier, Chile, deel +I, blz. 392, en Lyell, Principles of Geology, deel II, blz. 119 +(10e uitgaaf). + +[263] De oude stad Concepcion, ook Penco geheeten, werd toen geheel +verwoest en door eene vloedgolf verzwolgen. De inwoners bouwden +toen ongeveer 10 mijlen van de kust eene nieuwe stad, om van zulke +overstroomingen verschoond te blijven. Tegelijk werd eene nederzetting +op de kust van Juan Fernandez bijna geheel door eene dergelijke golf +vernietigd. In 1730 en verder terug tot 1590 hebben dergelijke rampen +deze streek bezocht. Verder reikt de overlevering niet. + +(Vert.) + +[264] Reeds lang bestaat op bovengenoemde gronden de meening, dat de +geheele reeks van rotsachtige eilanden, die zuidelijk van Valdivia +tot aan den ingang der Straat van Magelhaen (van 39° 53'-52° 16' +Z.B.) tegenover de fjorden van het vasteland liggen, een afgebroken of +verzwolgen kam van de Cordilleras is, waarvan alléen de toppen boven +zee uitsteken. Vooral de onderzeesche uitbarstingen wijzen hierop. + +(Vert.) + +[265] De oppervlakte van dit lavameer zou dan ongeveer 745,900 vierk. +Kilom. geweest zijn, terwijl die van de Zwarte Zee 423,990 vierk. Kilom. +bedraagt. + +(Vert.) + +[266] Deze indringende beweging heet met een wetenschappelijk woord: +intrusie. + +(Vert.) + +[267] Voor eene volledige beschrijving van de vulkanische +verschijnselen, die de aardbeving van 20 Februari 1835 vergezelden, +en voor de gevolgtrekkingen, welke daaruit zijn af te leiden, moet +ik verwijzen naar deel V der Geological Transactions. + +[268] E. Suess "Die Entstehung der Alpen," en "Antlitz der Erde;" +A. Heim "Untersuchungen über den Mechanismus der Gebirgsbildung." + +[269] Deze passen hebben hoogten van 3927 en 4060 M. + +(Vert.) + +[270] Een Engelsch gewicht, inzonderheid voor wol, gelijkstaande met +14 pounds of circa 6-35/100 kilogr. + +[271] Scoresby's Arctic Regions, Vol. I, Blz. 122. + +[272] In Shropshire heb ik hooren opmerken, dat het water van de Severn +veel troebeler is, als de rivier ten gevolge van aanhoudende regens +buiten hare oevers treedt, dan wanneer dit veroorzaakt wordt door het +smelten van sneeuw in de bergen van Wallis. Als D'Orbigny (deel I, +blz. 184) de oorzaak van de verschillende kleuren der Zuidamerikaansche +rivieren verklaart, merkt hij op, dat die met blauw of helder water +op de Cordilleras ontspringen, waar de sneeuw smelt. + +[273] Lower White Chalk in Engeland, en Turonien (naar de aloude +provincie Touraine, thans het departement Indre-et-Loire) in Frankrijk, +zijn de equivalente namen der tweede of middelste onderafdeeling +van de bovenste hoofdafdeeling der Krijtformatie. In Engeland en +Noord-Frankrijk wordt zij gevormd door witte of lichtgrijze, fijne +en weeke mergels: de zoogen. krijtmergels. De onderste lagen van het +Turonien hebben uitloopers, die men door het zuiden en zuidoosten +van Frankrijk tot in Zwitserland kan vervolgen. + +[274] De uitbarsting dezer granietkoppen moet in het Tertiaire Tijdvak +hebben plaats gehad. + +(Vert.) + +[275] Het Spaansche woord puna beteekent letterlijk "ijskoude +onbewoonbare streek." + +(Vert.) + +[276] Dr. Gillies in "Journal of Nat. and Geograph. Science," +Aug. 1830. Deze schrijver geeft de hoogte der passen aan. + +[277] Ongeveer 3720 meter. De eigenlijke naam van dezen vulkaan is +Pico de Teyde. + +(Vert.) + +[278] Een casucha is een klein armzalig huisje: een barak of loods. + +[279] De Franschman Denis Papin (1647-1712), die vanaf 1673 adsistent +bij Huijgens was, verliet in 1680 als Calvinist zijn geboorteland, +en was van af 1688 hoogleeraar te Marburg. Hij vond in 1681 den naar +hem genoemden pot (la marmite de Papin), welke ten doel had water en +de daarin te koken spijzen hooger te verhitten, dan zulks in open +kookpannen mogelijk was, en zoodoende het koken te bespoedigen en +meer volkomen te maken. Zijne eerste gedachte was, dat men daarin +wellicht beenderen in een bruikbaar voedingsmiddel kon veranderen. + +(Vert.) + +[280] Deze structuur in bevroren sneeuw was sedert lang door Scoresby +waargenomen in de ijsbergen bij Spitsbergen, en onlangs nauwkeuriger +door Kolonel Jackson (Journ. of Geogr. Soc., deel V, blz. 12) op de +Newa. Charles Lyell (Principles of Geology) heeft de spleten, waardoor +de zuilvormige structuur schijnt bepaald te worden, vergeleken bij +de voegen die bijna alle gesteenten doorkruisen, maar die het best +te zien zijn in ongelaagde massa's. Ik wil hier opmerken, dat de +zuilvormige structuur, in het geval van de bevroren sneeuw, moet worden +toegeschreven aan eene metamorphische werking (eene chemisch-physische +omzetting), en niet aan eene werking gedurende den "neerslag." + +[281] Dit is slechts eene toelichting op de merkwaardige wetten, +het eerst door Charles Lyell vastgesteld, betreffende het feit, dat +geologische veranderingen van invloed zijn geweest op de geographische +verspreiding der dieren. De geheele redeneering berust natuurlijk op +de hypothese van de onveranderlijkheid der soorten, anders zou het +verschil tusschen de soorten in de twee gewesten beschouwd kunnen +worden als in lengte van tijd te zijn ontstaan. + +[282] Populierenlaan, of openbare wandelplaats. + +[283] Cumbre beteekent: bergtop. + +(Vert.) + +[284] Deze reusachtige woestijncactus Cereus atacamensis levert zelfs +sterke balken, planken en brandhout aan de tropische landen. + +(Vert.) + +[285] Arbeiders, die de ertsen of delfstoffen naar buiten brengen. + +[286] Zoo noemde men de kolonisten, die in de 16de en 17de eeuw +uit Frankrijk naar St.-Domingo gingen, en hier op wilde ossen jacht +maakten. Later veranderden zij in stroopers, roofjagers en kapers. De +naam stamt af van het Karaïbische woord boucan (een houten rooster +waarop vleesch wordt gerookt). + +(Vert.) + +[287] Van deze schelpen heeft Prof. E. Forbes eene lijst gezien. + +[288] Tegenwoordig staat het koper, wat zijne productie betreft, +bovenaan. Terwijl in 1806 slechts vier kopermijnen bij Copiapó in +exploitatie waren, bedroeg dit cijfer in 1842 reeds 40, en in 1853 +zelfs 116. Van 1861 tot 1864 produceerde Chili voor eene waarde van +49.102871 pesos (1 peso = francs 1.91 of ruim 90 cents), of gemiddeld +12.275718 pesos per jaar. In 1881 steeg dit bedrag tot 16.359809 +pesos. In 1902 werd geëxporteerd: + + voor 17.123000 pesos aan koper. + voor 2.520000 pesos aan zilver. + voor 1.624000 pesos aan goud. + +(Vert.) + +[289] Copiapó werd ook verwoest in 1773, 1796 en 1819. Het grootste +deel der zilverertsgangen ligt in de provincie Atacama, waarvan +Copiapó de hoofdstad is. Behalve het zilverdistrict Chagnarcillo, +zijn ook beroemd die van Tres Puntas en Caracoles. Zij liggen allen +in de Jura-formatie, welke in Chili zeer sterk ontwikkeld is, en zich +van de vlakte uit tot ver in de dalen der Cordilleras uitstrekt. + +(Vert.) + +[290] Deel II en IV van Relation historique. Voor de opmerkingen over +Guyaquil: zie Silliman's Journal, deel XXIV, blz. 384. Voor die over +Tacna door Hamilton: zie Transact. of British Association 1840. Voor +die over Coseguina: zie Caldcleugh in Philos. Transact. 1835. In +de eerste uitgaaf verzamelde ik verscheidene berichten over het +gelijktijdig optreden van aardbevingen en plotselinge dalingen van +den barometer, alsook van aardbevingen en luchtverschijnselen. + +[291] G. P. J. Scrope (1797-1876) vermaard Engelsch geoloog, +vooral bekend door zijne studiën over vulkanen. Hij schreef o.a.: +Considerations on Volcanoes (1825); Volcanoes (2de Ed. 1872); +Extinct Volcanoes of Central France (1858), behalve eene menigte +verhandelingen. + +(Vert.) + +[292] "Observac. sobre el Clima de Lima," blz. 67--Azara's +Reizen, deel I, blz. 381--Ulloa's Reis, deel II, blz. 28--Burchell +"Travels," deel II, blz. 524--Webster "Description of the Azores," +blz. 124--"Voyage à l'Isle de France par un officier du Roi," deel I, +blz. 248--"Description of Sint Helena," blz. 123. + +[293] Carl Ochsenius stelt dien afstand gelijk aan acht Duitsche of +geographische mijlen. Zie "Chile, Land und Leute." + +(Vert.) + +[294] Die geraamten werden daar gevonden met de beenderen van +uitgestorven quartaire zoogdieren. + +(Vert.) + +[295] Temple zegt in zijne Reizen door Opper-Peru of Bolivia: +"Ik zag op mijn tocht van Potosi naar Oruro de puinhoopen van vele +Indiaansche dorpen of woningen, zelfs tot aan de toppen der bergen, +welke getuigden van eene vroegere bevolking op plaatsen, die nu +geheel verlaten zijn."--Elders doet hij soortgelijke opmerkingen; +maar ik kan niet zeggen of deze verlatenheid een gevolg is van gebrek +aan bevolking, dan van eene veranderde gesteldheid van het land. + +[296] Algarroba is de Spaansche naam van het Johannisbrood (vrucht). De +boom zelf heet Algarrobo, Algarrobero of Algarrobera Ceratonia siliqua +of Procopis siliquastrum. + +(Vert.) + +[297] Edinburg Phil. Journ., Jan. 1830, blz. 74; en April 1830 +blz. 258. Zie ook Daubeny: A description of active and extinct +Volcanoes, London 1858; en Bengal Journal, deel VII, blz. 324. + +[298] Iquique telde omstreeks 1882 nog 9000 en thans circa 40100 +inwoners. Zij is de hoofdstad der salpeterrijke provincie Tarapacá, +die vroeger tot Peru behoorde, maar na den oorlog tusschen Chili en +de geallieerden (Peru en Bolivia) in 1879 in het bezit van Chili kwam. + +(Vert.) + +[299] 18 gallons zijn ongeveer gelijk aan 81,78 liter. + +(Vert.) + +[300] In 1881 bedroeg de uitvoer 26.473511 pesos, en in 1902 zelfs +126.407000 pesos, of respect. circa 50.564400 en 241.437300 francs. In +1908 steeg de uitvoer zelfs tot 440 mill. francs. In Europa dient +het Chili- of natronsalpeter als meststof en tot bereiding van het +voor de kruitfabricatie noodige kalisalpeter. + +(Vert.) + +[301] "Essai politique sur le Royaume de la Nouvelle +Espagne." (Engelsche vertaling: Political Essay on the Kingdom of +New Spain, deel IV, blz. 199). + +[302] Een dergelijk belangwekkend geval wordt medegedeeld in de +"Madras Medical Journal," 1839 blz. 340. Dr. Ferguson toont in zijn +uitnemend opstel (Edinburg Royal Transact., deel 9) duidelijk aan, +dat het gif bij het drogings-proces ontstaat. Vandaar dat droge, +heete landen dikwijls het ongezondst zijn. + +[303] Peru werd onafhankelijk verklaard (van Spanje) op 28 Juli +1821. Zijne constitutie dateert van 18 Oct. 1856 en 25 Nov. 1860. + +(Vert.) + +[304] In October 1820. + +[305] Tijdens deze aardbeving werden in de eerste 24 uren 200 schokken +gevoeld. Van de 23 groote en kleine schepen, die in de haven van Callao +lagen, zonken er 19, terwijl de 4 andere--waaronder een fregat--door +het geweld der golven op het strand werden gezet. Slechts 200 van de +4000 inwoners ontkwamen den dood. Een klein stuk van het fort Vera +Cruz was al hetgeen van de stad overbleef. + +(Vert.) + +[306] Enkele tientallen van jaren geleden waren de meeste +geleerden--waaronder ook Darwin--van meening, dat de mensch geen +tijdgenoot kon geweest zijn van de in het Diluvium uitgestorven +zoogdieren. Wel was met voldoende zekerheid aangetoond, dat onze +voorouders bij het begin der beschavingsgeschiedenis--minstens 12,000 +jaren geleden--op een vrij hoogen trap van cultuur stonden, wat +landbouw, veeteelt, metaalbewerking en pottenbakkerskunst betrof. In +de laatste jaren zijn echter een aantal skeletten en skeletdeelen +van menschen gevonden, die, gevoegd bij eene menigte in holen en +rotsnissen verzamelde steenen werktuigen van grover en fijner maaksel, +de geleerden in staat hebben gesteld het bestaan van den mensch veel +verder in het verleden te vervolgen, en wel door het geheele diluviale +tijdvak heen (met inbegrip van den ijstijd), tot ongeveer aan het +begin. De duur van het Diluvium wordt geschat op minstens 150,000 +(door Penck zelfs op ± 700,000) jaren. Vooral de karakteristieke ruwe +vuursteenen bijl--de zoogenaamde Chelléen-bijl, heeft als wegwijzer +gediend. Deze bijl komt algemeen voor in Frankrijk en België, verder +ook in Engeland, Duitschland, Italië, Spanje, Noord-Afrika, en in +Noord- en Zuid-Amerika. Daaruit blijkt, dat de mensch reeds in het +oud-diluvium een groot deel der Oude en Nieuwe Wereld bewoonde, en dus +een tijdgenoot was van de meeste groote zoogdieren, als: mammoethen (en +nog oudere soorten van olifanten), holenberen, holentijgers (waaronder +van 3 met. lengte), reuzenherten, voorwereldlijke paarden en vele +andere dieren, waarop hij jacht maakte en die sedert uitgestorven zijn. + +De wetenschap heeft echter haar onderzoek voortgezet en vrij +overtuigende bewijzen gevonden, dat de mensch reeds in de +oud-plioceen periode (nl. de jongste afdeeling van het Tertiaire +Tijdvak) steenen werktuigen heeft vervaardigd, die intusschen +zeer primitief zijn. Skeletdeelen van menschen uit die overoude +periode zijn echter tot heden niet gevonden. Den tijd, die sedert +het oud-plioceen verloopen is, schat Penck op 2-4 millioenen jaren; +maar ook al schat men dien (om met Prof. Steinmann te spreken) op +het minimum van slechts 400,000 jaren, dan wijst dit cijfer toch +op dien buitengewoon hoogen ouderdom van het menschengeslacht. De +meening van verscheidene geleerden (Haeckel, Credner e. a.), als zou +de ontwikkeling van den mensch uit placenta-zoogdieren (nl. uit de +meest volkomen menschapen) in het midden- of laatste gedeelte van +het Tertiaire Tijdvak hebben plaats gehad, heeft dus door de jongste +onderzoekingen nieuw voedsel gekregen. + +(Noot van den Vert.) + +[307] Wanneer vulkanische asch--hetzij onmiddellijk door nedervallen +uit de lucht of door stroomend water--in neptunische afzettingen +geraakt, ontstaat een middenproduct tusschen eene vulkanische en eene +neptunische stof. Dit is de vulkanische tuf. Zij kan ontstaan zoowel +op het vasteland in vlakten en meren, als in zee. + +(Vert.) + +[308] Op de kaart ook Chatam gespeld. + +[309] Waartoe o.a. de Wolfsmelk behoort. + +[310] De geheele archipel, met eene landoppervlakte van 7643 vierkante +kilom., telde in 1903 niet meer dan 400 inwoners (Almanach de Gotha, +1904). Hij behoort tot de republiek Ecuador, en ontleent zijn naam +aan de schildpadden (galápago wil zeggen "schildpad"), die er vroeger +zeer talrijk waren. + +[311] Meelachtige wortelknollen van Convolvulus batatus, welke veel +als voedsel worden gebruikt. + +(Vert.) + +[312] Dat de rat, die in de Nieuwe Wereld niet inheemsch was, +op schepen uit Europa is overgebracht, is een feit. Evenzoo is de +Noorsche rat (Mus decumanus) in Engeland ingevoerd, waar zij in huizen +en schepen zulke verwoestingen aanricht. Op gelijke wijze zijn vele +andere dieren overgebracht: bijv. de groote adder (Fer de lance), +even vergiftig als de ratelslang, kwam door den mensch op Martinique +en Santa Lucia. De Europeesche huisvlieg is door schepen naar alle +Zuidzee-Eilanden overbracht. Ondanks de koude in Noordwestelijk +Europa heeft de kakkerlak (Blatta orientalis) zich hier gevestigd, +en maakt zich de warmte in bakkersovens en troggen ten nutte. De Aphis +(bladluis) kwam uit Indië; en onze beruchte paalworm (Teredo navalis) +was oorspronkelijk een bewoner der equatoriale zeeën. + +(Vert.) + +[313] Dat Darwin er toen niet geheel zeker van was, als zouden van +de 26 soorten landvogels 25 aan deze eilanden eigen zijn, blijkt +uit den verderen tekst, en uit zijn werk "The Origin of Species", +dat, zooals men weet, eerst in Nov. 1859--dus lang na de uitgave van +"Voyage round the World"--verscheen. Op blz. 543 (uitg. 1906) zegt +hij: "In the Galapagos Islands there are 26 land-birds; of these 21 +(or perhaps 23) are peculiar..." + +(Vert.) + +[314] of kersenvink (Coccothraustes vulg.) + +[315] Fringilla coelebs. + +[316] Verder onderzoek heeft geleerd, dat sommige dezer vogels, +die men toen tot de eilanden beperkt achtte, op het vasteland van +Amerika voorkomen. De uitstekende ornitholoog Sclater deelt mij mede, +dat zulks het geval is met Strix punctatissima en Pyrocephalus nanus, +en waarschijnlijk ook met Otis (Trapgans) Galapagoensis; zoodat +het getal inlandsche vogels tot 23 of waarschijnlijk tot 22 wordt +teruggebracht. Volgens denzelfden geleerde zouden één of twee dezer +inlandsche vormen veeleer als variëteiten dan als soorten moeten +worden opgevat, hetgeen mij steeds als waarschijnlijk voorkwam. + +[317] Dr. Günther verklaart (Zoolog. Soc. 24 Jan. 1859), dat deze +slang eene bijzondere soort is, die, voor zoover men weet, geen ander +land bewoont. + +[318] "Voyage aux Quatre Iles d'Afrique." Zie, wat de Sandwich-Eilanden +betreft: "Tyerman and Bennet's Journal," deel I, blz. 434; voor +Mauritius: "Voyage par un Officier," enz. deel I, blz. 170. Volgens +Webb en Berthelot: "Histoire Naturelle des Iles Canaries," zijn er +geen kikvorschen op de Kanarische Eilanden. Ik zag er geen op Sint +Jago van de Kaap-Verdische Eilanden, en op Sint Helena ontbreken zij. + +[319] of Lacertilia volgens Haeckel. + +(Vert.) + +[320] of perikardion = hartzakje. + +[321] ongeveer 329 meter. + +[322] Iguana is de Spaansche naam; op Haïti heet zij Leguaan. + +(Vert.) + +[323] De Ulvae (zeelatuwe of watersalade) behooren tot de zoogenaamde +Groene Algen (Chlorophyceae of Coniervea); het donkerroode gewas, +waarvan Darwin spreekt, tot de Bruine Algen (Phaeophyceae of +Fucoideae). + +(Vert.) + +[324] Amblyrhynchus wil zeggen "Stompsnuit," van ambl'uc (stomp) en +(snuit). + +(Vert.) + +[325] Diptera of Tweevleugelige insecten (zooals vliegen, +enz.) Hymenoptera of Vliesvleugelige insecten (zooals bijen, wespen) +met vier vleugels. + +[326] Ann. and Mag. of Nat. Hist., deel XVI, blz. 19. + +[327] "Voyage in the U. S. ship Essex," deel I, blz. 215. + +[328] Linnean Trans., deel XII, blz. 496. Het meest abnormale feit in +dit verschijnsel dat ik ontmoet heb, is de wildheid der kleine vogels +in de arctische of poolstreken van Noord-Amerika (beschreven door +Richardson in zijne Fauna Borealis, deel II, blz. 332), waar zij nooit +vervolgd worden, naar men zegt. Dit geval is des te vreemder, wijl men +beweert, dat sommigen van dezelfde species in hunne winterkwartieren +in de Vereenigde Staten tam zijn. Terecht merkt Richardson op, dat +er in de verschillende graden van schuwheid en zorg, waarmede vogels +hunne nesten bouwen, veel voorkomt, dat in hooge mate onverklaarbaar +is. Hoe zonderling is het niet, dat de Engelsche woudduif, een in +'t algemeen zoo wilde vogel, zeer dikwijls zijn jongen opkweekt in +heesterboschjes, in de nabijheid van menschelijke woningen! + +[329] Deze oostelijk van Tahiti gelegen archipel is een Fransche +kolonie en voert den officiëelen naam van Tuamotu-Eilanden. Het woord +Tuamotu wil zeggen "Afgelegen." Zijne verdere namen zijn Paumotu- of +Overwonnen-Eilanden; Lage Eilanden (volgens Krusenstern); Gevaarlijke +Archipel (volgens Bougainville); en eindelijk de Paarlen-Eilanden +(volgens de handelaren). Dien laatsten naam ontleenen zij aan +hun kostbaarst product: de paarlen. De schoonste parel, die hier +gevonden werd en later aan de Koningin van Engeland toebehoorde, +werd met f 72000 betaald. Zeer groote en kostbare exemplaren zijn +echter zeldzaam. Van de 78 eilanden der groep, die 700 vierkante +kilom. groot is en in 1897 5373 inwoners telde, hebben 35 parelbanken +in hunne lagunen. + +(Vert.) + +[330] Pomaré is de naam van eene voormalige dynastie op Tahiti. Zij +ving aan in 1793, en de laatste koning van dien naam, Pomaré V, +deed afstand van den troon in 1880. + +(Vert.) + +[331] Caprifolium. + +[332] Jasminum. + +[333] Rosa canina. + +[334] James Cook ontdekte Nieuw-Zeeland en de oostkust van Australië +in de jaren 1768-1771. + +(Vert.) + +[335] Tot de Maleiers--de vijfde der twaalf species. + +[336] Moritz Retzsch (1779-1857) bekend door zijn prachtige +illustratiën bij de werken van Goethe en Schiller. + +(Vert.) + +[337] Daarbij heeft het eiland eene zeer geringe bevolkingsdichtheid, +want op eene oppervlakte van 268.461 vierkante kilom. (achtmaal +Nederland) wonen, volgens de telling in 1908, slechts ongeveer +1,008,000 zielen, waaronder 47,731 Maoris. + +(Vert.) + +[338] Ook Dámmara australis genoemd. Hij behoort tot de Coniferae en +groeit ook op de Philippijnen, waar hij onder den naam van Dámmara-den +of Fakkelboom bekend is. Hij levert de bekende dámmara-hars (resina +dammarae), evenals de planten dámmara en xylopia op de Molukken. Deze +boom, die in vele gevallen 40-50 meter hoog wordt, heeft voor zijne +ontwikkeling eene vochtige zeelucht en een drogen kleibodem noodig, +en groeit alleen op het noordwestelijk deel van het noordelijkste +der twee groote eilanden, waaruit N.-Zeeland bestaat. Zijn hout +komt nog het meest overeen met dat van den witten of zilverden +in West-Europa, en is zoo duurzaam, dat stammen (veel gebruikt +voor masten, mijnstutten, spoorliggers, enz.) die 50 jaren in de +aarde hadden gestaan, niets geleden hadden. De kauri-pijnboom is +voor het oerwoud in de noordelijke warmere streken van N.-Zeeland, +wat de mammoeth-boom is in Californië, en de ceder van den Libanon +in Voor-Azië. Dámmara komt van het Hindostansche woord dâmar, dat +"hars" beteekent. + +(Vert.) + +[339] Men kent op N.-Zeeland 115 soorten van varens (varenkruiden en +varenboomen). In de wouden vindt men varenboomen (Dicksonia en Cyathea) +van 10-13 meter hoogte. + +(Vert.) + +[340] Tegenwoordig is wol het belangrijkste uitvoerartikel van +Nieuw-Zeeland. In 1901, bijv., werd uitgevoerd aan wol voor £ +3.699.000; aan vleesch voor £ 2.369.000; aan goud voor £ 1.754.000; +aan boter voor £ 882.000; aan Kaurihars voor £ 746.000; aan huiden +voor £ 405.000; aan hout voor £ 295.000; aan kaas voor £ 239.000; +en aan steenkool voor £ 142.000. + +(Vert.) + +[341] In vierkante Engelsche mijlen is de oppervlakte 103,700. + +(Vert.) + +[342] Deze Amerikaan leefde van 1755-1836. + +[343] Het is opmerkelijk, hoezeer dezelfde ziekte in verschillende +klimaten gewijzigd wordt. Op het eiland St.-Helena wordt de invoering +van scharlakenkoorts als eene plaag gevreesd. In sommige landen worden +vreemdelingen en inboorlingen door sommige besmettelijke ziekten +even verschillend aangetast, als waren zij verschillende dieren. Van +dit feit heeft Chili eenige voorbeelden gegeven, en, volgens A. von +Humboldt, ook Mexico. (Essai politique sur la Nouvelle Espagne). + +[344] De Maoris op N.-Zeeland zeggen: "Wij zullen ondergaan, evenals +onze reuzenvogel, de Dinornis. Evenals de klaver het varenkruid +doodde en de Europeesche hond den hond der Maoris; evenals onze rat +vernietigd werd door de Pakeha-rat, zoo zal ook ons volk door de +Europeanen verdrongen en vernietigd worden." + +(Vert.) + +[345] "Narrative of Missionary Enterprise," blz. 282. + +[346] Kapitein Beechy zegt (Deel I, hoofdstuk 4), dat de bewoners +van het eiland Pitcairn (in de Zuidzee met eene oppervlakte van 5 +vierkante km. en 126 zielen) vast overtuigd zijn, dat zij na aankomst +van elk schip aan huid- en andere aandoeningen lijden. Hij schrijft +dit toe aan de diëetverandering tijdens het bezoek. Dr. Macculloch +("Western Isles", deel II, blz. 32) zegt: "Men verzekert, dat bij +aankomst van een vreemdeling op St.-Kilda, alle bewoners volgens +de gewone zegswijze eene verkoudheid opdoen."--Hijzelf beschouwt de +geheele zaak als belachelijk, hoewel zij vroeger dikwijls bevestigd +is, doch voegt er bij: "Toen wij den inwoners de vraag voorlegden, +verklaarden zij eenstemmig, dat het verhaal juist was." In de +Reis van Vancouver vindt men eene ongeveer gelijke mededeeling over +Otaheite. Dr. Dieffenbach zegt in eene noot bij zijne vertaling van dit +"Dagboek", dat hetzelfde feit algemeen geloofd wordt door de bewoners +van de Chatham-Eilanden (ten oosten van N.-Zeeland, 971 vierkante +Km.) en in sommige gedeelten van Nieuw-Zeeland. Onmogelijk kon zulk +een geloof algemeen ingang hebben gevonden in het noordelijk halfrond, +bij de Tegenvoeters en in den Stillen Oceaan, zonder dat er een goede +grond voor bestond. Humboldt zegt in zijn Essai politique sur la +Nouvelle Espagne, dat de groote besmettelijke ziekten in Panama en +Callao "gekenmerkt" zijn door de komst van schepen uit Chili, omdat +de menschen uit die gematigde luchtstreek het eerst de noodlottige +werking der heete landen ondervinden. Ik wil hier bijvoegen, dat ik +in Shropshire heb hooren verzekeren, dat schapen, welke op schepen +ingevoerd en bij anderen in hetzelfde hok worden gebracht, dikwijls +ziekten onder de kudde voortbrengen, ofschoon zijzelven in gezonden +staat verkeeren. + +[347] "Travels in Australia", deel I, blz. 154. Voor verscheidene +belangwekkende persoonlijke mededeelingen, betreffende deze groote +valleien in Nieuw-Zuid-Wallis, moet ik den heer Mitchell mijn dank +betuigen. + +[348] Macropus en Hypsiprimnus behooren beide tot de Macropodidae, +eene familie van de Kangoeroes (Poëphaga), welke eene Orde zijn van +de Marsupialia of Buideldieren. + +(Vert.) + +[349] Ook wel Casuarius emeu genoemd. + +[350] Dit dier behoort tot de Monotremata--eene onderklasse der +zoogdieren, welke zich hierdoor onderscheidt, dat de individuën +slechts ééne opening (tr=hma = gat) bezitten voor het verwijderen +der uitwerpselen. + +(Vert.) + +[351] Met belangstelling vond ik hier den hollen kegel- of +trechtervormigen val van de leeuwenmier (Myrmeleon formicarius), of +een ander insect. Eerst viel eene vlieg de verraderlijke helling af +en verdween onmiddellijk; toen kwam eene groote maar onvoorzichtige +mier. Bij de hevige pogingen, welke deze deed om los te komen, wierp de +leeuwenmier snel hoopjes zand naar het verwachte slachtoffer (Volgens +Kirby en Spence zou de leeuwenmier dit met haren staart doen). Maar +de mier had een beter lot dan de vlieg en ontkwam aan de noodlottige +kaken, die op den bodem van den hollen trechter verborgen waren. De +val van de Australische leeuwenmier was ongeveer slechts half zoo +groot als die van de Europeesche. + +[352] Traan is sedert lang niet meer een hoofdartikel. In 1901 waren +de voornaamste uitvoer-artikelen naar volgorde in millioenen ponden +sterl.: goud (17.9); wol (17.8); zilver (4.2); kaas (3.1); dieren +(2.9); vleesch (2.7); koper (2.3); huiden (1.9); steenkool (1.9); +boter (1.8); suiker (1.3); leder (0.8); talk (0.7). + +[353] Hobart Town heet sedert 1 Juni 1881 eenvoudig Hobart. Volgens de +telling van 3 Maart 1881 waren er 21.118 zielen en in geheel Tasmanië +115.705. In 1908 bedroegen die cijfers respect.: 40,330 en 185,800. + +[354] De Tasmaniërs (tot de Papoea's behoorende), die men in 1815 nog +op 5000 zielen schatte, zijn nu geheel uitgestorven. In 1867 stierf +Truganini, ook wel Lalla Rookh genaamd, als laatstovergeblevene. + +(Vert.) + +[355] Tasmanië = 67894 vierkante Kilometer; Ierland = 84,253. + +[356] Een stam ging naar het Zwanen-Eiland, drie andere naar het eiland +Gun-Carriage; doch later bracht men allen naar het Flinders-Eiland. + +(Vert.) + +[357] De stammen van Eucalyptus globulus (Blauwe Gomboom) bereiken +hier eene hoogte van 100 meter en daarboven. Sommige boomen hebben 1 +meter boven den grond een omtrek van 20 meter, en op 40 meter hoogte +bedraagt die omtrek nog 13 meter. + +(Vert.) + +[358] Men onderscheidt Casuarina stricta, C. torulosa en +C. tuberosa. De twee eersten noemen de kolonisten Shea-oak, den +laatsten Beefwood, naar de hardheid van hun hout, dat zeer gezocht +is. Van de Eucalypti komt hier het meest in wouden voor: E. marginatus +(Jarrah- of Westaustralische Mahagoniboom), waarvan het hout noch +door de termieten, noch door den paalworm wordt aangetast. + +(Vert.) + +[359] Hun geslachtsnaam is Xanthorrhoea of Kingia. + +(Vert.) + +[360] Deze planten zijn beschreven in de Annals of Nat. History, +1838, deel I, blz. 337. + +[361] Holman's Travels, deel IV, blz. 378. + +[362] Kotzebue "First Voyage", deel III, blz. 155. + +(De Radack- of Ratack-Archipel maakt deel uit van de Marshall-Eilanden, +waarvan hij de oostelijke groep vormt; de westelijke groep heet de +Ralick-Archipel. + +(Vert.) + +[363] Waarschijnlijk is deze vogel eene soort van vijverhoen +(Gallinula). Zie Marshall "Zoölogie". + +(Vert.) + +[364] De dertien species behooren tot de volgende Orden: Coleoptera +met één kleinen springkever (Elater); Orthoptera met een Gryllus en +een Blatta; Hemiptera met ééne species; Homoptera met twee; Neuroptera +met een Chrysopa; Hymenoptera met twee mieren; Lepidoptera nocturna +met een Diopaea en een Pterophorus (?); en eindelijk van de Diptera +twee species. + +[365] Tridacnidae geheeten. Zij behooren tot de Orde der Chamacea. + +[366] Eenige inboorlingen, die door Kotzebue naar Kamtsjatka werden +gebracht, verzamelden steenen om mede naar hun land te nemen. + +[367] Deze species, ook Birgus geheeten, behoort tot de Decapoda, +eene Onderorde van de Pantserkreeften (Thoracostraca)--eene Orde van +de Hoogere Kreeften (Malacostraca). + +(Vert.) + +[368] Door de zoölogen ook Thuroidea en Holothuriae genoemd. + +(Vert.) + +[369] Daaronder reken ik natuurlijk niet eenigen grond, die uit +Malakka en Java op schepen hierheen is gevoerd, evenmin als eenige +kleine, door de golven aangespoelde stukken puimsteen. Ook moet het +eene blok groensteen op het noordelijke eiland worden uitgezonderd. + +[370] Deze werden het eerst voorgedragen in de "Geological Society" +in Mei 1837, en zijn later breedvoerig beschreven in een afzonderlijk +deel, getiteld: The Structure and Distribution of Coral Reefs, 1842. + +[371] Behoort tot de Maldivische Eilanden. + +[372] Of Heyou genaamd. Zij ligt in den Lagen of Tuamotu-Archipel. + +(Vert.) + +[373] Het verdient opmerking, dat Lyell reeds in de eerste uitgaaf +van zijne "Principles of Geology" tot de slotsom kwam, dat de maat +van inzinking in den Stillen Oceaan, die der rijzing moet hebben +overtroffen, omreden de landoppervlakte zeer klein is in verhouding +tot de organische en physische krachten, die daar land helpen vormen, +n.l., de groei der koralen en de vulkanische werking. + +[374] Ook Borabora geheeten en met 24 vierkante kilom. oppervlakte, +behoort tot de voorheen "onafhankelijke" eilanden onder den wind. Deze +vormen de westelijke groep der Gezelschaps-Eilanden en zijn door een +breed kanaal gescheiden van de oostelijke groep, waartoe o.a. Tahiti +behoort. + +(Vert.) + +[375] Hogoleu (een der Karolinen Eilanden) met eene oppervlakte van +132 vierkante kilom., draagt ook den naam van Roug. + +(Vert.) + +[376] Tot mijne groote tevredenheid vind ik in een vlugschrift +van den heer Couthouy, een der natuuronderzoekers bij de groote +zuidpool-expeditie der Vereenigde Staten, de volgende zinsnede: + +"Na persoonlijk onderzoek van een groot aantal koraaleilanden, en +een verblijf van acht maanden op de vulkanische eilanden met strand- +en gedeeltelijk met walriffen, veroorloof ik mij de verklaring, dat +mijne eigen waarnemingen mij hebben overtuigd van de juistheid van +Darwin's theorie." + +De natuuronderzoekers van deze expeditie verschillen echter met mij +in enkele punten, de koraalvormingen betreffende. + +[377] Op blz. 175 van zijn werk The structure and Distribution of +Coral Reefs, 3e uitgaaf 1889, noemt Darwin de eilanden welke Quoy en +Gaimard bezocht en in de Annales des Sciences Naturelles, deel VI, +blz. 279 beschreven hadden. Zij waren Mauritius, Timor, Nieuw-Guinea, +de Mariannen of Dieven-Eilanden, en de Sandwich-Eilanden. + +(Vert.) + +[378] Het kanaal tusschen de atollen Ross en Ari (ook in dezen +archipel) is 150 vademen diep, en dat tusschen de noordelijke en +zuidelijke atollen Nillandoo 200 vademen. + +(Vert.) + +[379] Op deze fraaie kaart ziet men, dat dit vooral het geval is met +de Karolinen-, de Marshall- en Gilbert-Eilanden; met de Gezelschaps- +en Tuamotu-Eilanden, het groote walrif op Australië's oostkust en de +naburige atollen. De dicht bij elkander liggende Laccadiven, Malediven, +Chagos- en Saya de Malha-Eilanden zijn allen donkerblauw gekleurd. + +(Vert.) + +[380] Van de vulkanen dezer eilanden is de Tofua de belangrijkste. Deze +wierp in 1792 groote lavastroomen uit. Een andere vulkaan, de Amargura, +had eene uitbarsting op 9 Juli 1847. + +(Vert.) + +[381] De dieptegrenzen van ongeveer 37-55 Met., door Darwin als +levensvoorwaarde van de rif- of kolonievormende koralen genoemd, zijn +door later onderzoek eenigszins gewijzigd. De meeste koraalgeslachten +gedijen tusschen 30 en 40 Met. diepte, maar men heeft een rif +gevonden, waarop zeer enkele geslachten leefden op eene diepte van +50-90 Met. Ook hunne geographische verspreiding volgt een bepaalden +regel, en de uitzonderingen daarop bevestigen dien slechts. Men +vindt koraalriffen alleen in warme zeeën, ongeveer tusschen 25° +N. en Z.Br.--daar waar de gemiddelde jaartemperatuur van het water +minstens 20° C. is. In de Roode Zee en in den Stillen Oceaan liggen +de noordelijke riffen respect. op 30° en 28°30' breedte, terwijl +de koraalriffen der Bermuda-Eilanden in den Atlant. Oceaan, onder +invloed van den warmen Golfstroom nog op 32° 15' N.B. gedijen. + +Verder heeft de wetenschap geleerd, dat het verschijnsel, of liever, +het proces der rifvorming veel ingewikkelder is, dan Darwin en +na hem de Amerikaansche geoloog Dana (in 1849) onderstelden. Men +heeft nl. in den Westindischen Archipel, op de Philippijnsche, +de Salomons-, Palau- en Andamans-Eilanden koraalvormingen ontdekt, +welke onder andere omstandigheden moeten ontstaan zijn, dan die in het +midden van den Stillen Oceaan. Darwin's theorie, ofschoon langen tijd +een onbeperkt gezag uitoefenende, en nog in de jaren 1880-1890 der +geologen als Suesz, Neumaijr en Bonney verdedigd, wordt dan ook door +verscheidene geologen en zoölogen (Geikie, Murray, Guppy, Semper, +Rein, Poutalès, Studer, Agassiz e.a.) niet aangenomen. Toch geeft +zij nog de natuurlijkste verklaring van alle koraaleilanden in de +Stille en Indische Oceanen, die onder een helling van 60°, of zelfs +loodrecht honderden meters hoog boven den zeebodem verrijzen. Zij vond +een wezenlijken steun in het geologisch onderzoek van de riffen uit +vroegere perioden der aardgeschiedenis. Men heeft nl. zulke riffen +ontdekt in alle formaties--van af de Cambrische periode--behalve tot +nu toe in die van het Tertiaire Tijdvak. De dikte dier voorwereldlijke +riffen is menigmaal ontzaglijk; in het Devoon bedraagt die soms 700, in +het Trias zelfs 1500 Met. Doch eerst in 1897/98 werd Darwin's theorie +proefondervindelijk ook voor de tegenwoordige riffen bevestigd. Bij +boringen op het eiland Funafuti (een der Ellice-Eilanden in den Stillen +Oceaan) stiet men tot op eene diepte van 390 Met. door koraalkalk. + +De verschillende theorieën over het ontstaan der koraaleilanden +en koraalriffen vindt men zeer goed omschreven in R. Langenbeck +"Koralleninseln", Leipzig 1890; en in W. May "Korallen und andere +gesteinsbildende Tiere", Leipzig 1909. + +(Noot v. d. Vert.) + +[382] Volgens eene telling in 1901 had Port-Louis 53,897 inwoners +met hare voorsteden. Het geheele eiland, dat eene oppervlakte bezit +van 1826 vierkante kilom., telde er toen 371,023. + +(Vert.) + +[383] Volgens de vermaarde theorie der Erhebungskratere van Leopold +von Buch, E. de Beaumont, Dufrénoy e.a., ontstond de conische gedaante +van een vulkaankegel voornamelijk door eene opheffing of zwelling van +den grond rondom de spleet, waaruit de eruptie-stoffen naar buiten +werden gedreven. Dit zou o.a. het geval zijn geweest met den Vesuvius +(wegens de groote helling der lavalagen) en de Etna. Scrope, Prévost +en Lyell hebben de onhoudbaarheid dezer theorie bewezen. + +(Vert.) + +[384] Naar men weet, zat Napoleon hier van 1815 tot 1821 gevangen, +in welk jaar hij aan maagkanker stierf. Eerst in 1840--dus vier +jaren, nadat Darwin het eiland bezocht--werd zijn lijk naar Frankrijk +overgebracht. + +(Vert.) + +[385] De bevolking van St. Helena, dat eene oppervlakte heeft van +122 vierkante kilom., telt thans ongeveer 3600 zielen. + +(Vert.) + +[386] Het verdient opmerking, dat al de talrijke exemplaren van deze +schelp, die door mij op éene plek gevonden zijn, als eene duidelijke +variëteit verschillen van een ander stel exemplaren, op eene tweede +plek bijeengebracht. + +[387] Beatson's St.-Helena. Inleiding, blz. 4. + +[388] Ongeveer 809 hectaren. + +[389] Gestorven in 1592. + +[390] Van deze weinige insecten vond ik tot mijne verwondering een +kleinen Aphodius (Nieuwe soort) en een Oryctes; die met buitengewoon +veel individuën onder mest voorkwamen. Daar het eiland bij zijne +ontdekking stellig geen enkelen viervoeter bezat, behalve misschien +eene muis, is het eene zeer moeilijke quaestie om uit te maken, of +deze mestetende insecten later toevallig zijn ingevoerd, of zoo zij +inheemsch zijn, van welk voedsel zij vroeger leefden. Aan de oevers +van de Rio de la Plata, waar, in gevolge het groot aantal paarden +en vee, de fraaiste grasvlakten rijkelijk bemest zijn, zoekt men te +vergeefs naar de vele soorten mestkevers, die in Europa zoo overvloedig +voorkomen. Alleen ontdekte ik een Oryctes (de insecten van dat geslacht +leven in Europa meestal van rottende plantaardige stof), en twee +soorten van Phanaeus, welke op zulke plaatsen algemeen zijn. Aan de +overzijde der Cordilleras, op Chiloë, komen zeer talrijke individuën +voor van eene andere soort van Phanaeus, die den mest van het vee +in groote aarden balletjes onder den grond begraaft. Er is reden om +te gelooven, dat het geslacht Phanaeus, vóór den invoer van vee, als +straatvegers werkte van den mensch. In Europa is het getal kevers, die +hun voedsel vinden in de stof welke reeds dienst heeft gedaan in het +leven van andere en grootere dieren, zoo talrijk, dat er stellig veel +meer dan honderd verschillende soorten van bestaan. Dit in aanmerking +nemende, en opmerkend welk eene hoeveelheid voedsel van dien aard op +de vlakten van La Plata verloren gaat, meende ik hier een voorbeeld +te zien van een geval, dat de mensch het verband heeft gestoord, +waardoor zoo vele dieren in hun vaderland onderling vereenigd zijn. Op +Van-Diemensland vond ik echter vier soorten van Onthopagus, twee van +Aphodius en ééne van een derde geslacht met zeer talrijke individuën +onder koemest, ofschoon koeien toen slechts 33 jaren geleden waren +ingevoerd. Vóór dien tijd waren de Kangoeroe en eenige andere kleine +dieren de eenige viervoeters; en hun mest is van een geheel ander +gehalte dan die hunner opvolgers, welke de mensch heeft ingevoerd. In +Engeland hebben de meeste mestetende kevers een beperkten eetlust: +d.w.z., zij zijn, wat hunne voedingsmiddelen betreft, in de keus +van viervoeters niet onverschillig. De verandering in leefwijze, +die op Van-Diemensland moet hebben plaats gehad, is daarom hoogst +merkwaardig. Het is aan den Eerwaarden F. W. Hope, dat ik de namen +der bovenstaande insecten te danken heb, en die mij daarom wel zal +toestaan hem mijn leermeester in de Insectenkunde te noemen. + +[391] Ascension heeft eene oppervlakte van 88 vierkante kilom., met +een bevolking van 120 zielen. + +(Vert.) + +[392] Karl Fuchs in zijn werk "Vulkane und Erdbeben," Blz. 334, noemt +den berg Green Mountains en stelt zijne hoogte op 2870 voet. De berg +bestaat uit zwarte basaltlava. + +(Vert.) + +[393] of wonderboom (Ricinus communis). + +[394] Monatschr. der Königl. Akad. d. Wiss. zu Berlin, April 1845. + +[395] Volgens A. W. Sellin "Das Kaiserreich Brasilien" (1885) is +Pernambuco door de Hollanders gesticht. Enkele huizen alsmede de +forten Brum, Cinco-Pontas en Buraco dateeren nog uit dien tijd. De +stad schijnt na Darwin's tijd zeer verbeterd te zijn, want Sellin +zegt: "P. ist eine der schönsten Städte Brasiliens, mit 130.000 +Einwohnern." In 1890 telde zij slechts 111,556, maar volgens eene +latere opgaaf van Hübner circa 150,000 inwoners. + +(Vert.) + +[396] Ook wortel- of steltboomen genoemd. Deze zeldzame boomen met +luchtwortels bezitten een 10 tot 18 meter hoogen stam. + +[397] Naar dit 5 tot 6 kilom. lange rif is de stad oorspronkelijk +Cidade do Recife (Rifstad) genoemd. + +[398] 200 M. + +(Vert.) + +[399] Ik heb dezen dam uitvoerig beschreven in de Lond. and +Edinb. Phil. Mag. deel 19 (1841), blz. 257. + +[400] Of Kaapsche Wolken. Deze voor den sterrenkundige zoo hoogst +belangrijke objecten zijn twee lichte vlekken niet ver van de Zuidpool +des hemels; de grootste met 42 vierkante graden oppervlakte ligt +in het Sterrenbeeld Dorado of den Zwaardvisch, de kleinste met 10 +vierkante graden in de Mannelijke Waterslang. Oogenschijnlijk zijn zij +losgeraakte stukken van den Melkweg, doch inderdaad is er geen verband +met deze sterrenzone, evenmin als tusschen de Wolken onderling. In +beiden, en vooral in de groote, liggen tallooze kleine sterren van +de 7de tot de 13de grootten, vele sterrenhoopen en in 't bijzonder +nevelvlekken in alle stadiën van ontwikkeling. Rondom de Wolken zijn +zeer weinig sterren. + +(Vert.) + +*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 33764 *** |