diff options
Diffstat (limited to '39181-h/39181-h.htm')
| -rw-r--r-- | 39181-h/39181-h.htm | 10324 |
1 files changed, 10324 insertions, 0 deletions
diff --git a/39181-h/39181-h.htm b/39181-h/39181-h.htm new file mode 100644 index 0000000..51a6783 --- /dev/null +++ b/39181-h/39181-h.htm @@ -0,0 +1,10324 @@ +<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.1//EN" + "http://www.w3.org/TR/xhtml11/DTD/xhtml11.dtd"> + +<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="nl"> + +<head> + <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html;charset=iso-8859-1" /> + <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" /> + + <title> + Dante's Louteringsberg in proza overgebracht, by Dante Alighieri—A Project Gutenberg eBook. + </title> + <style type="text/css"> + +h1 {text-align: left; clear: both; margin-top: 0.5em; margin-bottom: 6em; + font-size: 115%;} +h2 {text-align: center; clear: both; margin-top: 2em; margin-bottom: 1em; + font-weight: normal; font-size: 100%;} +h2.h2aant {margin-top: 3em; font-weight: normal; font-size: 133%;} +h2.h2na {margin-top: 1.5em; font-weight: normal; text-align: left; font-size: 100%;} +h3 {text-align: center; clear: both; margin-top: 2em; margin-bottom: 1em; + font-weight: normal; font-size: 100%;} +h3.h3aant {font-weight: normal; font-size: 75%;} + +p {text-align: justify; text-indent: 1em;} +p.tp {margin-top: 3em; margin-bottom: 3em; text-align: center; text-indent: 0em;} +p.tp2 {margin-top: 0.5em; margin-bottom: 0.5em; text-align: center; text-indent: 0em;} +p.subh2 {margin-top: 1em; margin-bottom: 1em; text-align: center; text-indent: 0em; + font-weight: normal; font-size: 100%;} +p.pverso {margin-left: 1em; text-indent: -1em;} +p.intro {margin-left: 2.5em; text-indent: 0em;} +p.p1 {margin-left: 2.5em; text-align: left; text-indent: -1.1em;} +p.p2 {margin-left: 2.5em; text-align: left; text-indent: -1.8em;} +p.p3 {margin-left: 2.5em; text-align: left; text-indent: -2.5em;} +a.regel {margin-right: 0.2em;} +p.paant {margin-left: 0em; text-align: left; text-indent: 1em; font-size: 75%;} +p.paant0 {margin-left: 3.5em; text-align: left; text-indent: -0em; font-size: 75%;} +p.paant1 {margin-left: 3.5em; text-align: left; text-indent: -1.7em; font-size: 75%;} +p.paant2 {margin-left: 3.5em; text-align: left; text-indent: -2.4em; font-size: 75%;} +p.paant3 {margin-left: 3.5em; text-align: left; text-indent: -3.1em; font-size: 75%;} +a.noot {margin-right: 0.8em;} + +div.title {margin-top: 3em; margin-bottom: 1em; text-align: center;} +div.verso {margin-top: 4em; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto; + max-width: 27em;} +div.drukker {margin-top: 10em; margin-bottom: 2em; margin-left: auto; margin-right: auto; + width: 30em; font-size: 75%; text-align: center; border-top: 1px solid black;} +div.noten {margin-top: 4em; margin-bottom: 3em;} +div.nawoord {margin-top: 3em; margin-bottom: 1em;} + +/* TB */ +hr {width: 20%; clear: both; border: 1px solid black; + margin-top: 1em; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;} +hr.tb {border-style: none; margin-top: 1.5em; margin-bottom: 1.5em;} +hr.tbaant {border-style: none; margin-top: 0.5em; margin-bottom: 0.5em;} +hr.chbegin {width: 11%; margin-top: 0.5em; margin-bottom: 2em;} +hr.chend {width: 22%; margin-top: 2em; margin-bottom: 1em;} +hr.hrnaxx {width: 100%; margin-top: 1em; margin-bottom: 1em; height: 5px; + border-top: 1px solid black; border-bottom: 1px solid black; border-left: 0; border-right: 0;} + +.pagenum {/* uncomment the next line for invisible page numbers */ + /* visibility: hidden; */ + position: absolute; left: 93%; text-indent: 0em; text-align: right; + font-size: small; font-weight: normal; font-variant: normal; font-style: normal; + letter-spacing: normal; color: #888888;} +span[title].pagenum:after {content: "[" attr(title) "] ";} + +.sidenote {padding-bottom: .4em; padding-top: .4em; padding-left: .4em; padding-right: .4em; + margin-left: 1em; margin-top: 0em; margin-right: -1em; margin-bottom: 0.3em; + float: right; clear: left; width: 10em; font-size: 75%; + color: black; background: #eeeeee; border: dashed 1px; } + +/* TABLES */ +table {margin-left: auto; margin-right: auto; + padding: 0; border: 0; border-collapse: collapse;} +.toc {border: 1px dotted red; margin-top: 3em; margin-bottom: 1em; font-size:80%;} +.toc th {text-align: center; font-variant: small-caps; font-size: 133%;} +td.tdc {text-align: center; padding-left: 1em; padding-right: 1em;} + +/* ALIGN */ +.right {text-align: right;} +.mixcap {font-variant: small-caps;} +.g {letter-spacing: 0.2em; margin-right: -0.2em; font-weight: normal; font-style: normal;} +ins.corr {border-bottom: 1px dotted red; text-decoration: none;} + +/* IMAGES */ +img {border: 0;} +.figcenter {margin: auto; text-align: center;} +.figdeco {margin-top: 0.5em; margin-bottom: 3em; + margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center;} +.figend {margin-top: 1.5em; margin-bottom: 3em; + margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center;} +.extern {display: inline; padding-left: 0.1em;} + +.size50 {font-size: 50%;} +.size80 {font-size: 80%;} +.size110 {font-size: 110%;} +.size115 {font-size: 115%;} +.size133 {font-size: 133%;} +.size175 {font-size: 175%;} +.size200 {font-size: 200%;} + +/* Transcriber Note */ +.TNbox {border: 1px solid; padding: 1em; font-family: sans-serif; font-size: 90%;} +.TNbox h2 {font-variant: small-caps; font-size: 130%; letter-spacing: 0; + margin-top: 1em; margin-bottom: 1em; line-height: 2em;} +.TNbox p {text-indent: 0em; margin-top: 0.7em; margin-bottom: 0.7em;} +.TNbox table {width: 100%; font-size: 90%;} +.TNbox th {text-align: left;} +.TNbox td {text-align: left; vertical-align: top;} +td.td2 {width: 20%;} +td.td4 {width: 40%;} + +@media screen +{ body {margin-left: 8%; margin-right: 8%;} + p {margin-top: .4em; margin-bottom: .4em;} + .TNbox {margin: 10% 10% 5% 10%; background-color: #dddddd;} + img.cap {float: left; margin: 0em 0.5em 0 0; position: relative;} + p.drop {text-indent: 0em;} + p.drop:first-letter {color: Window; visibility: hidden; margin-left: -1em;} + ins.corr2 {border-bottom: 1px dotted red; text-decoration: none;} +} + +@media print +{ p {margin: 0;} + .pagenum {display: none;} + ins {border: none;} + img.cap {float: left; margin: 0em 0.5em 0 0; position: relative;} + p.drop {text-indent: 0em;} + p.drop:first-letter {color: Window; visibility: hidden; margin-left: -1em;} + ins.corr2 {border-bottom: 1px dotted red; text-decoration: none;} +} + +@media handheld +{ body {margin-left: 2%; margin-right: 2%;} + p {margin-top: .2em; margin-bottom: .2em;} + .pagenum {display: none;} + img.cap {display: none;} + p.drop {text-indent: 1em;} + p.drop:first-letter {color: WindowText; visibility: visible; margin-left: 0;} + ins.corr2 {border: none; text-decoration: none;} +} + + </style> +</head> + +<body> + + +<pre> + +The Project Gutenberg EBook of Dante's Louteringsberg, by Dante Alighieri + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org/license + + +Title: Dante's Louteringsberg + in proza overgebracht + +Author: Dante Alighieri + +Translator: Hendricus Johannes Boeken + +Release Date: March 17, 2012 [EBook #39181] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DANTE'S LOUTERINGSBERG *** + + + + +Produced by The Online Distributed Proofreading Team at +http://www.pgdp.net + + + + + + +</pre> + + +<div class="TNbox"> + + <h2>Opmerkingen van de bewerker</h2> + + <p>De tekst in dit bestand wordt weergegeven in de originele, verouderde spelling. + Er is geen poging gedaan de tekst te moderniseren.</p> + + <p>Afgebroken woorden aan het einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld.</p> + + <p>Overduidelijke druk- en spelfouten in het origineel zijn gecorrigeerd; deze zijn voorzien van een + <ins class="corr" title="Bron: dnnne roed stipppellijn">dunne rode stippellijn</ins>, + waarbij de Brontekst via een zwevende pop-up beschikbaar is.<br /> + Variaties in spelling (met/zonder accent, met/zonder koppelteken, met/zonder extra spatie) zijn behouden.</p> + + <p>Van de illustraties van de voorkant en de titelpagina's is een vergroting beschikbaar + door op de betreffende illustratie te klikken.</p> + + <p>Een overzicht van de aangebrachte correcties is te vinden aan + <a href="#correctie">het eind van dit bestand</a>.</p> + + <hr /> + + <p>Dit e-boek is het tweede deel van “De Goddelijke Komedie” van Dante Alighieri. + De oorspronkelijke italiaanse versie van dit boek is ook als e-boek beschikbaar via Project Gutenberg: + <a href="http://www.gutenberg.org/ebooks/1010">La Divina Commedia di Dante: Purgatorio</a> (e-boek #1010).<br /> + Via Project Gutenberg zijn ook de volgende vertalingen beschikbaar:</p> + <ul> + <li> Engels: <a href="http://www.gutenberg.org/ebooks/1002">Divine Comedy, Longfellow's Translation, Purgatory</a> (e-boek #1002)</li> + <li> Engels: <a href="http://www.gutenberg.org/ebooks/1006">Divine Comedy, Cary's Translation, Purgatory</a> (e-boek #1006)</li> + <li> Engels: <a href="http://www.gutenberg.org/ebooks/1996">Divine Comedy, Norton's Translation, Purgatory</a> (e-boek #1996, proza-vorm)</li> + <li> Engels: <a href="http://www.gutenberg.org/ebooks/8795">The Divine Comedy by Dante, Illustrated, Purgatory</a> (e-boek #8795)</li> + <li> Fins: <a href="http://www.gutenberg.org/ebooks/11072">Jumalainen näytelmä: Kiirastuli</a> (e-boek #11072)</li> + <li> Friuliaans: <a href="http://www.gutenberg.org/ebooks/16188">La Divina Comèdia: Purgatòri</a> (e-boek #16188)</li> + </ul> + + <p>Het eerste deel van “De Goddelijke Komedie” is via Project Gutenberg beschikbaar + als e-boek #30229: <a href="http://www.gutenberg.org/ebooks/30229">Dante's Hel, in proza overgebracht</a>.</p> + + <p>Dit Project Gutenberg e-boek bevat externe referenties. Het kan zijn + dat deze links voor u niet werken.</p> + +</div> + +<div class="figcenter" style="width: 333px;"> + <a href="images/cover.jpg"><img src="images/cover-th.jpg" width="333" height="520" title="Klik voor vergroting (925×1443px, 231Kb)" alt="" /></a> +</div> + +<table class="toc" id="corr0" title="Inhoudsopgave niet aanwezig in Bron." summary="inhoudsopgave"> + <thead> + <tr><th colspan="4">Inhoudsopgave</th></tr> + </thead> + <tbody> + <tr><td class="tdc"><a href="#ZANG1">ZANG 1</a></td><td class="tdc"><a href="#ZANG11">ZANG 11</a></td><td class="tdc"><a href="#ZANG21">ZANG 21</a></td><td class="tdc"><a href="#ZANG31">ZANG 31</a></td></tr> + <tr><td class="tdc"><a href="#ZANG2">ZANG 2</a></td><td class="tdc"><a href="#ZANG12">ZANG 12</a></td><td class="tdc"><a href="#ZANG22">ZANG 22</a></td><td class="tdc"><a href="#ZANG32">ZANG 32</a></td></tr> + <tr><td class="tdc"><a href="#ZANG3">ZANG 3</a></td><td class="tdc"><a href="#ZANG13">ZANG 13</a></td><td class="tdc"><a href="#ZANG23">ZANG 23</a></td><td class="tdc"><a href="#ZANG33">ZANG 33</a></td></tr> + <tr><td class="tdc"><a href="#ZANG4">ZANG 4</a></td><td class="tdc"><a href="#ZANG14">ZANG 14</a></td><td class="tdc"><a href="#ZANG24">ZANG 24</a></td><td class="tdc"><a href="#AANTEEKENINGEN">AANTEEKENINGEN</a></td></tr> + <tr><td class="tdc"><a href="#ZANG5">ZANG 5</a></td><td class="tdc"><a href="#ZANG15">ZANG 15</a></td><td class="tdc"><a href="#ZANG25">ZANG 25</a></td><td class="tdc"><a href="#NAWOORD">NAWOORD</a></td></tr> + <tr><td class="tdc"><a href="#ZANG6">ZANG 6</a></td><td class="tdc"><a href="#ZANG16">ZANG 16</a></td><td class="tdc"><a href="#ZANG26">ZANG 26</a></td><td></td></tr> + <tr><td class="tdc"><a href="#ZANG7">ZANG 7</a></td><td class="tdc"><a href="#ZANG17">ZANG 17</a></td><td class="tdc"><a href="#ZANG27">ZANG 27</a></td><td></td></tr> + <tr><td class="tdc"><a href="#ZANG8">ZANG 8</a></td><td class="tdc"><a href="#ZANG18">ZANG 18</a></td><td class="tdc"><a href="#ZANG28">ZANG 28</a></td><td></td></tr> + <tr><td class="tdc"><a href="#ZANG9">ZANG 9</a></td><td class="tdc"><a href="#ZANG19">ZANG 19</a></td><td class="tdc"><a href="#ZANG29">ZANG 29</a></td><td></td></tr> + <tr><td class="tdc"><a href="#ZANG10">ZANG 10</a></td><td class="tdc"><a href="#ZANG20">ZANG 20</a></td><td class="tdc"><a href="#ZANG30">ZANG 30</a></td><td></td></tr> + </tbody> +</table> + +<p><span class="pagenum" title="1"> </span><a id="p_1"></a></p> + +<h1>DANTE'S LOUTERINGSBERG</h1> + +<p><span class="pagenum" title="2"> </span><a id="p_2"></a></p> + +<div class="title"> + + <div class="figcenter" style="width: 285px;"> + <a href="images/ill_tp1.png"><img src="images/ill_tp1-th.png" width="285" height="433" alt="" title="Titelpagina #1; klik voor vergroting (855×1299px, 148kb)" /></a> + </div> + + <p class="tp"><span class="size200">WERELDBIBLIOTHEEK</span><br /> + <span class="mixcap size115">Onder leiding van L. Simons.</span></p> + + <p class="tp size50">HET BOEK IS DE UNIVERSITEIT ONZER DAGEN.</p> + + <p class="tp size110">UITGEGEVEN DOOR:<br /> + DE MAATSCHAPPIJ VOOR GOEDE EN<br /> + GOEDKOOPE LECTUUR·AMSTERDAM</p> + +</div> + +<p><span class="pagenum" title="3"> </span><a id="p_3"></a></p> + +<div class="title"> + + <div class="figcenter" style="width: 285px;"> + <a href="images/ill_tp2.png"><img src="images/ill_tp2-th.png" width="285" height="432" alt="" title="Titelpagina #2; klik voor vergroting (856×1296px, 156kb)" /></a> + </div> + + <p class="tp2 size175">DANTE'S<br /> + LOUTERINGSBERG</p> + + <p class="tp2 size115">IN PROZA OVERGEBRACHT</p> + + <p class="tp2 size133">DOOR DR. H. J. BOEKEN</p> + + <p class="tp2 size80">DERDE DRUK—(9e, 10e en 11e DUIZEND)</p> + + <p class="tp">1920</p> + +</div> + +<p><span class="pagenum" title="4"> </span><a id="p_4"></a></p> + +<div class="verso"> + + <p class="pverso">Lezers dezer vertaling worden gewezen op het hoogst + belangrijke werk, in onze <em class="g">Wereld-Bibliotheek</em> + verschenen:</p> + + <p class="pverso">PROF. HENRI HAUVETTE: Inleiding tot de studie van de + <em class="g">Divina Commedia</em>. Vertaling William Davids.</p> + + <p class="pverso"><em class="g">Keurboek voor Vlamingen</em>: „Als algemeene + Inleiding tot de Goddelijke Comedie kon de W. B. + geen beter werk kiezen dan de studie van Prof. Hauvette.”</p> + + <div class="drukker">GEDRUKT TER DRUKKERIJ „DE DEGEL”—AMSTERDAM</div> + +</div> + +<p><span class="pagenum" title="5"> </span><a id="p_5"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 629px;"> +<img src="images/deco1.png" width="629" height="177" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG1"></a>EERSTE ZANG</h2> + +<p class="intro">Aankomst der beide Dichters op het andere Halfrond; +ontmoeting met Cato van Utica, die hun +de eerste voorschriften geeft.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="I_1">1</a> Om koers te zetten over beter water, hijscht nu +het scheepje van mijn ingeborenheid de zeilen, +dat zóó gruwbare zee achter zich laat:</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="I_4">4</a> en zingen zal ik van dat tweede Rijk, waar de +menschelijke geest zich loutert, en waardig wordt +om naar den Hemel te stijgen.</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="I_7">7</a> Maar hier herrijze de doode Dichtkunst, o heilige +Muzen, daar ik de Uwe ben, en dat <a href="#nootI_8">Calliope</a> hier +een weinig hooger trede,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="I_10">10</a> mijnen zang volgende met dat geluid, van het +welk de rampzalige <a href="#nootI_11">Eksteren</a> den slag zóódanig +gevoelen, dat zij aan vergiffenis moesten +wanhopen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="I_13">13</a> Zoete kleur van oostelijk saffier, die zich gaarde +in den wolkloozen aanblik van de zuivere lucht +tot aan den eersten <a href="#nootI_15">kring</a>,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="I_16">16</a> herbegon geneugt voor mijne oogen, zoodra ik +<span class="pagenum" title="6"> </span><a id="p_6"></a>naar buiten trad uit de doode lucht, die mij de +oogen en de borst had bedroefd.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="I_19">19</a> De schoone planeet, die tot minnen <a href="#nootI_19">troost</a>, deed +het gansche Oosten glimlachen, verhullende de +<a href="#nootI_21">visschen</a>, die in haren sleep gingen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="I_22">22</a> Ik wendde mij ter rechter hand, en richtte mijnen +geest op de andere pool, en ik zag vier starren +nimmer gezien, uitgezeid aan de eerste menschen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="I_25">25</a> De hemel scheen zich te verheugen in hunne +vlammetjes. O noordelijke verweeuwde streek, +daar gij verstoken zijt van die te bewonderen!</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="I_28">28</a> Toen ik mij van hunnen aanblik had losgemaakt, +mij een weinig wendend naar de andere pool, +daar waar de Wagen reeds verdwenen was,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="I_31">31</a> zag ik dicht bij mij eenen oude alleen, zóó grooten +eerbied in zijnen aanblik waardig, dat niet +meerderen eenig zoon zijnen vader verschuldigd is.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="I_34">34</a> Den baard droeg hij lang en met witte haren +ondermengd, gelijkende op zijne lokken, van +welke op zijne borst een dubbele lijst afhing.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="I_37">37</a> De stralen der heilige vier lichten verluisterden +zóó zijn aangezicht met licht, dat ik het zag alsof +de Zon hem te voren ware.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="I_40">40</a> „Wie zijt gij, die tegen den blinden stroom op +den eeuwigen kerker zijt ontvlucht?” zeide hij, +bewegende dat eerwaarde pluimaadje:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="I_43">43</a> „wie heeft u geleid? Of wie was u een lamp, +daar gij uitgingt buiten den duistren nacht, die +altijd de vallei der onderwereld verdonkert?</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="I_46">46</a> Zijn de wetten des afgronds aldus verbroken? Of +is men in den Hemel tot nieuw beleid veraêrd, dat +gij, die veroordeeld zijt, komt tot mijne rotsen?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="I_49">49</a> Toen greep de Gids mij aan, en met woorden, +handen en gebaarden, maakte hij mij de knieën +en de wenkbrauw eerbiedbetuigend.</p> + +<p><span class="pagenum" title="7"> </span><a id="p_7"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="I_52">52</a> Voorts antwoordde hij hem: „Niet uit mij zelven +ben ik gekomen; eene vrouw daalde neder uit den +Hemel, door wier gebeden ik dezen met mijn +gezelschap ter hulpe kwam.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="I_55">55</a> Maar sinds het uw verlangen is dat meer worde +verklaard van onzen toestand hoe die naar waarheid +is, zoo kan het niet zijn dat het mijne aan +u worde ontzegd.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="I_58">58</a> Deze zag nooit den laatsten avond, maar door +zijne dwaasheid was hij dien zoo nabij, dat er +zeer weinig tijd was om terug te keeren.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="I_61">61</a> Zooals ik zeide, werd ik tot hem gezonden om +hem te redden, en er was geen andere weg, dan +die langs welken ik mij heb begeven.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="I_64">64</a> Getoond heb ik hem al het schuldige volk; en van +nu aan ben ik van zins hem die zielen te toonen, +die zich louteren onder uwe balije.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="I_67">67</a> Hoe ik hem getogen heb, zoude lang zijn om u +te zeggen: uit den hoogen daalt een vermogen, +dat mij hem geleiden helpt opdat hij u zie en +opdat hij u hoore.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="I_70">70</a> Nu behage het u zijne komst in te willigen; +hij gaat zoekende de vrijheid, die zoo dierbaar +is, zooals hij weet die voor haar het leven +weigert.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="I_73">73</a> Gij weet het, daar om haar de dood voor u niet +bitter was in Utica, waar gij het kleed liet, dat op +den grooten dag zoo <a href="#nootI_75">licht</a> zal zijn.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="I_76">76</a> Niet zijn de eeuwige wetten voor ons geschonden, +omdat deze leeft en Minos mij niet verbant; +maar ik ben van den cirkel, waar de kuische +oogen</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="I_79">79</a> van uwe <a href="#nootI_79">Marcia</a> zijn, die, in haar gelaat u nog +bidt, o heilige inborst, dat gij haar voor de uwe +houdt: bij hare liefde dus neig u naar ons.</p> + +<p><span class="pagenum" title="8"> </span><a id="p_8"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="I_82">82</a> Laat ons gaan door uwe zeven rijken: <em class="g">dank</em> zal +ik van u aan haar overbrengen, zoo gij gewaardigt +daar beneden genoemd te worden.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="I_85">85</a> „Marcia geviel zoozeer aan mijne oogen, zoolang +ik aan gene zijde was,” zeide hij daarop: „dat +welke gunst zij van mij verlangde, die deed ik.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="I_88">88</a> Maar nu zij aan gene zijde van de slechte rivier +woont, kan zij mij niet meer bewegen, door die +wet, die gemaakt werd toen ik er uit kwam.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="I_91">91</a> Maar indien eene Vrouw des Hemels u beweegt +en stiert, zooals gij zegt, is er geene vleierij noodig: +het zij voor u wèl genoeg, dat gij door haar het +mij vraagt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="I_94">94</a> Ga dus en maak dat gij hem toerust met een +<a href="#nootI_95">glad takjen</a> en dat gij hem het gezicht wascht, +zoodat gij alle onreinheid daarvan wegwischt:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="I_97">97</a> daar het niet zou betamen, het oog bevangen van +eenigen nevel, te verschijnen voor den eersten +dienaar, die is van diegenen van het Paradijs.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="I_100">100</a> Dit eilandjen draagt rondom gansch in de laagte, +daar beneden, daar waar de golf het slaat, van +die takjes boven het zachte slijk.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="I_103">103</a> Geen andere plant, die loover zou maken of +harder zou worden, kan daar leven hebben omdat +die niet aan de slagen (van het water) zou +mee-geven.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="I_106">106</a> Voorts zij niet hier-langs uw teruggang; de zon, +die alsnu oprijst, zal u wijzen den berg te nemen +ter makkelijkste bestijging.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="I_109">109</a> Zoo verdween hij en ik richtte mij op zonder te +spreken, en voegde mij weder geheel bij mijnen +Gids en richtte de oogen naar hem.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="I_112">112</a> Hij sprak: „Zoon, volg mijne schreden: draaien +wij ons naar achteren, omdat aan dien kant deze +vlakte afglooit naar hare lage grenzen.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="9"> </span><a id="p_9"></a></p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="I_115">115</a> De dageraad verwon de vroeg-ochtend-duisternis, +die voor haar vlood, zoodat ik van verre het +rimpelen van het zeevlak gewaar wierd.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="I_118">118</a> Wij gingen langs het eenzame strand gelijk een +mensch, die weerkeert tot den verloren weg, zoodat, +tot hij daar komt, het gaan hem ijdel schijnt.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="I_121">121</a> Toen wij waren daar waar de dauw tegen de zon +strijdt, en door daar te zijn, waar schaduw is, +maar langzaam verdwijnt;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="I_124">124</a> toen legde mijn Meester de beide handen zacht +boven het kruid uitgespreid; waarom, ik die zijne +kunsten bemerkt had,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="I_127">127</a> hem de betraande wangen bood: daar maakte hij +me ganschelijk óntdekt die kleur, welke de Hel +mij verborgen had.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="I_130">130</a> Toen kwamen wij op dat verlaten strand, dat +nooit mensch, die later van terugkeeren ondervinding +heeft gehad, zijne wateren bevaren zag.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="I_133">133</a> Hier bekranste hij mij, zooals dien anderen behaagd +had; o wonder! daar zóó als hij er een geplukt +had van de nederige plant, zooéén werd +weer geboren</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="I_136">136</a> eensklaps daar, vanwaar hij die had weggerukt.</p> + +<div class="figend" style="width: 312px;"> +<img src="images/end01.png" width="312" height="134" alt="" /> +</div> + +<p><span class="pagenum" title="10"> </span><a id="p_10"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 632px;"> +<img src="images/deco2.png" width="632" height="186" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG2"></a>TWEEDE ZANG</h2> + +<p class="intro">Wanneer de beide dichters aan het strand zijn, +hunnen weg overdenkende, zien zij van over zee +een schip aankomen. Onder de zielen, door dat +schip aan land gezet, herkent Dante Casella. +Wanneer Dante en de dooden zich door diens gezang +een poos laten ophouden, schrikt Cato ze +uiteen en naar den voet des bergs.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="II_1">1</a> Reeds was <a href="#nootII_1">de Zon tot dien horizont gekomen</a>, +welks middag-cirkel met zijn hoogste punt Jerusalem +overstolpt:</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="II_4">4</a> en de nacht, die tegengesteld aan haar cirkelt, +kwam uit den Ganges te voren met de Weegschalen, +die haar uit de hand vallen, <a href="#nootII_6">wanneer zij +winnende is</a>;</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="II_7">7</a> zoodat dáár, waar ik was, de witte en vermiljoenen +wangen der schoone Aurora door te +grooten leeftijd oranje werden.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="II_10">10</a> Wij waren alsnog langs de zee, als menschen +die hunnen weg bepeinzen, die gaan met het +hart en met het lichaam blijven:</p> + +<p><span class="pagenum" title="11"> </span><a id="p_11"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="II_13">13</a> en zie hoedanig, onder de nabijheid des uchtends, +Mars door de dikke dampen rood gloeit laag in +het Westen boven het zee-vlak;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="II_16">16</a> zóódanig scheen mij,—zoo waarlijk moge ik +het nogmaals zien—een licht over de zee te +komen zóó snel, dat geen vliegen zijn bewegen +evenaart;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="II_19">19</a> dan, daar ik een weinig het oog van hetzelve +had afgetrokken om mijnen gids te vragen, herzag +ik het, lichtender en grooter geworden.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="II_22">22</a> Voorts aan elke zijde daarvan verscheen me een +ik en weet niet wat voor wits, en van onder +kwam er gaandeweg nog iet ander wits van +naar buiten.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="II_25">25</a> Mijn Meester sprak nog geen woord, totdat die +eerste witheden vleugelen bleken: maar toen hij +wèl den galjoot herkende,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="II_28">28</a> riep hij: „Maak, maak dat gij de knieën buigt, +zie hier den Engel Gods: vouw de handen: +voortaan zult gij dusdanige dienstdoenden zien.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="II_31">31</a> Zie hier eenen, die de menschelijke hulpmiddelen +versmaadt, zoodat hij geen roeispaan wil, noch +ook eenig ander zeil dan zijne vleugels, [varende] +tusschen zoo verre kusten.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="II_34">34</a> Zie hoe hij ze heeft gericht jegens den hemel, de +lucht strookende met de eeuwige vederen, die +niet veraêren zooals menschelijke haren.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="II_37">37</a> Voorts daar de hemelsche vogel meer en meer +ons nader kwam, te lichter verscheen hij: waarom +het oog hem van nabij niet verdroeg,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="II_40">40</a> maar ik neeg het neder; maar hij kwam dichter +bij den oever, met een hulkje zóó snel en zóó +licht dat het water niets er van opslokte.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="II_43">43</a> Aan den achtersteven stond de hemelsche veerman, +zoodanig dat hij wel zalig bleek aan hetgeen +<span class="pagenum" title="12"> </span><a id="p_12"></a>op hem te lezen stond: en meer dan honderd +geesten zaten er binnen in.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="II_46">46</a> „Toen Israël uit Egypten toog” zongen allen te +zamen op eene voois, met al wat er voorts van +dezen psalm geschreven is.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="II_49">49</a> Voorts maakte hij hun het teeken des heiligen +kruises; waarna zij allen zich op het strand +wierpen, en hij ging weg, vlug, zooals hij gekomen +was.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="II_52">52</a> De schare, die daar terug-bleef, vreemd bleek zij +aan de plaats, schouwende in het ronde, gelijk +degene die nieuwe dingen proeft.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="II_55">55</a> Van alle kanten schoot den dag de Zon, die met +de wel gemikte pijlen <a href="#nootII_56">den Steenbok</a> van het +midden des hemels had verjaagd;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="II_58">58</a> wanneer het nieuwe volk het voorhoofd op-hief +jegens ons, zeggende tot ons: „Zoo gij het weet, +wijst ons den weg, om tot den berg te gaan.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="II_61">61</a> En Virgilius antwoordde: „Gij meent wellicht +dat wij kennis hebben van deze plaats; maar wij +zijn vreemden, zoo als gij het zijt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="II_64">64</a> Zooeven kwamen wij een weinig vóór u, langs +eenen anderen weg, die zóó ruw en moeielijk +was, dat voortaan het stijgen ons een spel zal +schijnen.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="II_67">67</a> De zielen, die van mij opgemerkt hadden, aan het +ademen, dat ik nog levend was, werden, zich +verwonderend, ontsteld;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="II_70">70</a> en gelijk op den <a href="#nootII_70">bode</a>, die het olijf-loof draagt, +het volk toeloopt om tijding te hooren, en niemand +zich beschroomd toont om te dringen;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="II_73">73</a> zóó bleven op het zien van mij alle deze gelukzalige +zielen stil-staan, bijna vergetende om te +gaan tot daar waar zij zich schooner zouden +maken.</p> + +<p><span class="pagenum" title="13"> </span><a id="p_13"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="II_76">76</a> Ik zag er ééne van hen zich naar voren dringen +om mij te omhelzen in zóó groote aandoening, +dat hij mij bewoog om hetzelfde te doen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="II_79">79</a> O ijdele schimmen, uitgezeid in den aanblik! Drie +malen sloeg ik de handen achter hem in één, en +even zoovele malen kwam ik met ze terug op +mijn borst.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="II_82">82</a> Van verbazing, geloof ik, verschoot ik; waarom +de schim glimlachte en zich terugtrok, en ik, volgende +hem, ging naar voren.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="II_85">85</a> Zachtelijk zeide hij dat ik zoude stilstaan: toen +herkende ik wie hij was, en ik verzocht hem dat +hij om tot mij te spreken een weinig zoude stil +staan.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="II_88">88</a> Hij antwoordde mij: „Zoo als ik u liefhad in het +sterfelijk lichaam, zoo heb ik u lief, nu ik verlost +ben; daarom blijf ik staan: maar gij, waarom gaat +gij [dezen weg]?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="II_91">91</a> „Casella, om nog eenmaal te keeren daarheen +waar ik ben, doe ik deze reis,” zeide ik: „maar +hoe is u zoo groot tijdsverloop ontnomen?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="II_94">94</a> En hij tot mij: „Geen schade is mij gedaan, indien +degene, die opneemt wanneer en wien hem behaagt, +meerdere malen mij dezen overtocht heeft +ontzegd,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="II_97">97</a> daar van den Rechtvaardigen Wil zijn wil wordt +gemaakt.<br /> +Waarlijk heeft hij <a href="#nootII_98">sedert drie maanden</a> al wie +wilde ingaan, in allen vrede aangenomen.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="II_100">100</a> Waarom ik, die nog zooeven der zee was toegekeerd, +daar waar het water van den Tiber zich +pekelt, welwillend door hem werd opgenomen.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="II_103">103</a> Naar die uitmonding heeft hij nu weer den vleugel +gericht; omdat zich dáar altijd vergadert, al +wie niet naar den Acheron nederdaalt.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="14"> </span><a id="p_14"></a></p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="II_106">106</a> En ik: „Zoo de nieuwe wet u noch te heugenis +noch het gebruik van het amoureuze lied ontneemt, +dat mij placht alle mijne begeerten te +stillen,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="II_109">109</a> gevalle het u daarmee een weinig mijne ziel te +troosten, die met haar stoffelijk hulsel hier +komende, zoozeer is vermoeid.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="II_112">112</a> „<a href="#nootII_112">Liefde, die mij in den geest redeneert,</a>” begon +hij toen zóó zoetelijk, dat de zoetheid mij nog +binnen-in weerklinkt.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="II_115">115</a> Mijn meester en ik en die lieden, die met hem +waren, schenen zóó tevreden alsof niemand iets +anders raakte.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="II_118">118</a> Wij waren allen gericht en oplettend op zijne +tonen en zie, de eerwaarde grijsaard, [komt] +schreeuwende: „Wat is dit, trage geesten?</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="II_121">121</a> Wat nalatigheid, wat voor stil-staan is dit? +Loopt naar den berg om u van de schellen te bevrijden, +die u het gezicht tot God benemen.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="II_124">124</a> Gelijk wanneer, graan of onkruid pikkende, de +duiven vereenigd ter voeding, gerust, zonder de +gewone preutschheid te toonen,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="II_127">127</a> als er een ding verschijnt, waarvoor zij vrees +hebben, plotseling het voeder laten staan, omdat +ze door grooter beslommering zijn besprongen;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="II_130">130</a> zoo zag ik dat versche gezelschap het gezang laten +varen en vluchten naar den bergkant, gelijk een +mensch die gaat, maar niet weet waar hij uitkomt:</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="II_133">133</a> en niet minder snel was onze scheiding.</p> + +<hr class="chend" /> + +<p><span class="pagenum" title="15"> </span><a id="p_15"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 634px;"> +<img src="images/deco3.png" width="634" height="181" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG3"></a>DERDE ZANG</h2> + +<p class="intro">De beide Dichters, aan den voet van den rots-wand +gekomen, zoeken een punt, waarlangs zij +dien zullen kunnen beklimmen. Zij worden op +den weg geholpen door eenigen uit de voorhoede +van een schare van schimmen, die in minachting +van de kerk hebben geleefd. Onder dezen is ook +Manfred van Hohenstaufen, die aan Dante zijn +dood en tegenwoordigen toestand verhaalt.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="III_1">1</a> Hoewel de plotselinge vlucht genen over het landschap +had verspreid, ten berg gewend, waarhenen +de rede ons noopt;</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="III_4">4</a> drong ik mij aan tegen mijn getrouw geleide: en +hoe zoude ik zonder hem den tocht hebben +gedaan? Wie hadde mij [anders] den berg òp-getogen?</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="III_7">7</a> Hij scheen mij rouwig over zich-zelven. O waardig, +onkreukbaar geweten, hoe is u kleine feil tot +bitteren beet!</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="III_10">10</a> Wanneer zijn voeten aflieten van de haastigheid, +<span class="pagenum" title="16"> </span><a id="p_16"></a>welke den eerlijken zwier bij elke handeling vermindert, +[toen] verruimde mijn geest, die eerst +benepen was,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="III_13">13</a> zijne aandrift, als begeerig, en ik zond mijne +blikken tegen de helling op, welke de hoogste is, +die zich uit zee ten hemel heft.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="III_16">16</a> De zon, die rood achter mij vlamde, was vóór +mij gebroken, naar den omtrek, welken de weerstand +van hare stralen op mij had.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="III_19">19</a> Ik wendde mij ter zijde, vreezende verlaten te +zijn, daar ik alleen voor mij den grond verdonkerd +zag:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="III_22">22</a> en mijn Trooster: „Waarom zijt gij nog mistrouwig,” +begon hij tot mij te zeggen, gansch +balsturig: „gelooft gij mij niet met u en dat ik +u leid?</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="III_25">25</a> De avond is reeds daar, waar het lichaam begraven +is, binnen het-welke ik schaduw maakte: +<a href="#nootIII_27">Napels bezit het, en van Brindisium is het weggenomen</a>.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="III_28">28</a> Dies, wanneer vóór mij geen schaduw komt, +verwonder u des niet meer dan over de hemelen, +dat de één voor den anderen geenen lichtstraal +onderschept.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="III_31">31</a> Om èn warme èn koude folteringen te doorstaan +beschikt dát Vermogen gelijke lichamen, +Dat niet wil dat zich aan ons onthulle hoe Het +het doet.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="III_34">34</a> Stomp is hij die hoopt dat onze rede den oneindigen +weg kan doorloopen, die vat eene zelfstandigheid +in drie personen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="III_37">37</a> Weest tevreden, menschelijk geslacht, met het +<a href="#nootIII_37"><em class="g" xml:lang="la">Quia</em></a>, daar, indien gij alles hadt kunnen zien, +het niet noodig was dat Maria zwanger werd;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="III_40">40</a> en begeeren zonder bate zaagt gij <a href="#nootIII_40">menigeen</a>, want +<span class="pagenum" title="17"> </span><a id="p_17"></a>bevredigd ware hunne begeerte, die voor eeuwig +hun tot foltering is gegeven.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="III_43">43</a> Van Aristoteles en van Plato spreek ik, en van +vele anderen.” En hier neeg hij het voorhoofd; +meer sprak hij niet, en hij bleef mismoedig.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="III_46">46</a> Wij kwamen onderwijl aan den voet van den +berg: daar vonden wij de rots zóó steil, dat te +vergeefs de beenen daar vlug zouden zijn geweest.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="III_49">49</a> De woestste en steilste rotswand: tusschen Lerici +en Turbia is, vergeleken met dezen, een lichte en +begaanbare trap!</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="III_52">52</a> „Nu, <a href="#nootIII_52">wie weet er aan welke hand</a> de steilte +mindert,” zeide mijn Meester, den tred vertragend: +„zóódat, wie zonder vleugels gaat, haar +bestijgen kan?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="III_55">55</a> En terwijl hij, den blik naar omlaag houdende, +de gesteldheid des wegs onderzocht, en ik rondom +tegen de rots òp-staarde,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="III_58">58</a> verscheen mij van de linkerhand eene schaar +van schimmen, die de voeten te-ons-waart bewogen; +en men zag het niet, zóó langzaam kwamen +zij.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="III_61">61</a> „Hef,” zeide ik tot den Meester: „uwe oogen op: +zie aan deze zijde [is er iemand] die ons raad +zal geven, indien gij dien uit u zelven niet kunt +hebben.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="III_64">64</a> Toen keek hij, en met vrijen blik antwoordde +hij: „Laat ons daarhenen gaan, daar zij langzaam +komen; en gij, stijf uwe hoop, dierbare zoon.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="III_67">67</a> Nog was dat volk, ik bedoel nadat wij duizend +schreden hadden gedaan, zóó verre als een goed +werper met de hand zou werpen;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="III_70">70</a> wanneer zij zich allen aan de harde rotsen van +den hoogen wand drongen, en stil en opééngedrongen +<span class="pagenum" title="18"> </span><a id="p_18"></a>stonden, gelijk hij, die twijfelende gaat, +stil blijft staan om te kijken.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="III_73">73</a> „O ter goeder uur gestorvenen, o reeds verkoren +geesten,” begon Virgilius: „bij dien vrede, die ik +geloof dat u allen te wachten staat,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="III_76">76</a> zegt ons waar de berg [vlakker] ligt, zoodat het +naar boven gaan mogelijk zij; daar het tijd-verliezen +aan wie meer weet, te meer mishaagt.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="III_79">79</a> Gelijk de schapen komen uit de kooi, één, getweeën, +gedrieën, en de anderen staan vreesachtig, +met oog en muil naar beneden gericht,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="III_82">82</a> en dat wat de eerste doet, dat doen ook de +anderen, tegen den rug van dezen opdringend als +deze blijft stilstaan, onnoozel en zachtkens en het +waarom weten zij niet:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="III_85">85</a> zóó zag ik toen den <a href="#nootIII_85">kop</a> van die gelukzalige kudde +zich bewegen om te komen, kuisch van aangezicht +en eerbaar in den gang.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="III_88">88</a> Toen zij aan mijn rechter kant het licht voor +mij op den grond gebroken zagen, zoodat de +schaduw van mij op den rots-wand was,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="III_91">91</a> stonden zij stil, en trokken zij zich een weinig +terug; en alle degenen, die meer achter aankwamen, +niet wetende waarom, deden hetzelfde.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="III_94">94</a> „Zonder dat gij mij vraagt, verklaar ik u, dat dit +een menschelijk lichaam is, dat gij ziet, door hetwelk +het licht van de zon op den grond is gespleten.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="III_97">97</a> Verwondert u niet, maar gelooft, dat, niet zonder +vermogen, dat van den hemel komt, hij dezen +wand zoekt te boven te komen.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="III_100">100</a> Aldus de Meester. En dat waardige volk: „Keert +u,” zeide het: „<a href="#nootIII_100">komt bij ons in en gaat dan +voort,</a>” met de ruggen der handen een teeken +gevende.</p> + +<p><span class="pagenum" title="19"> </span><a id="p_19"></a></p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="III_103">103</a> En één van hen begon: „Wie gij ook zijt, keer +dan, aldus voortgaande, het gezicht naar mij. Let +op of gij mij ginds ooit hebt gezien.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="III_106">106</a> Ik wendde mij te hem-waart, en beschouwde hem +strak: blond was hij en schoon en van edelen aanblik; +maar de ééne der wenkbrauwen had een houw gedeeld.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="III_109">109</a> Wanneer ik nederig ontkend had hem ooit gezien +te hebben, zeide hij: „Nu zie;” en hij toonde mij +eene wonde boven aan de borst.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="III_112">112</a> Voorts zeide hij glimlachende: „Ik ben <a href="#nootIII_112">Manfred</a>, +kleinzoon van Keizerin Constantia: waarom ik u +bid dat, wanneer gij wederkeert,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="III_115">115</a> gij tot mijne schoone dochter gaat, die moeder is +van de eer van Sicilië en Arragon, en dat gij +haar de waarheid zegt, indien iets anders wordt +verteld.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="III_118">118</a> Nadat mijn lichaam doorstoken was van twee +doodelijke stooten, gaf ik mij weenende over aan +Dengene, die gaarne vergeeft.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="III_121">121</a> Gruwelijk waren mijne zonden; maar de oneindige +Goedheid heeft zóó groote armen, dat Zij +opneemt al wie zich tot Haar wendt.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="III_124">124</a> Indien de Herder van Cosenza, die door Clemens +was uitgezonden op de jacht naar mij, toen in +God's Woord wèl die Bladzijde gelezen had,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="III_127">127</a> dan zouden de gebeenten van mijn lichaam nog +zijn aan den opgang van de brug dicht bij Benevento, +onder de bewaking van de zware zerk.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="III_130">130</a> Nu besproeit ze de regen en beweegt ze de wind +buiten 't Koninkrijk, nabij den Verde, waarheen +hij mij had overgebracht met gedoofde lichten.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="III_133">133</a> Door hunnen banvloek gaat men niet zóó verloren, +dat de eeuwige Liefde niet kan wederkeeren, +<a href="#nootIII_135">zóólang</a> de hoop nog iets groens heeft.</p> + +<p><span class="pagenum" title="20"> </span><a id="p_20"></a></p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="III_136">136</a> Waarheid is dat al wie sterft in minachting van +de Heilige Kerk, ook al berouwt hij zich ten +laatste, hem voegt het buiten dezen rots-rand te +vertoeven,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="III_139">139</a> voor elken tijd, dat hij in zijn verstoktheid is geweest, +dertig [tijden], indien zoodanig vonnis niet +korter wordt door goede gebeden.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="III_142">142</a> Zie dan nu of gij mij blijde kunt maken, onthullende +aan mijne goede Constantia hoe gij mij +gezien hebt, en ook dit verbod;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="III_145">145</a> wijl men hier door die van ginds veel wint.”</p> + +<div class="figend" style="width: 181px;"> +<img src="images/end02.png" width="181" height="201" alt="" /> +</div> + +<p><span class="pagenum" title="21"> </span><a id="p_21"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 630px;"> +<img src="images/deco4.png" width="630" height="182" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG4"></a>VIERDE ZANG</h2> + +<p class="intro">De beide Dichters bestijgen den rots-wand en +komen op een weg, loopende rondom den berg. +Virgilius verklaart hoe de zon zich nu links vertoont, +wanneer men oostwaarts ziet. Ontmoeting +met de luien, die hunne bekeering tot aan het +einde van het leven hebben uitgesteld.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="IV_1">1</a> Wanneer door geneugten of wel door smarten, +welke eenig vermogen van ons opvat, de ziel zich +wèl tot dat [vermogen] bepaalt,</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="IV_4">4</a> blijkt het dat zij op geen ander vermogen meer +acht slaat; en dit is tegen die dwaling, die gelooft +dat de ééne ziel boven de andere in ons +<a href="#nootIV_6">ontstoken</a> wordt.</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="IV_7">7</a> En daarom, wanneer men iets hoort of ziet, dat +de ziel sterk op zich gericht houdt, [dan] gaat de +tijd, en de mensch bemerkt het niet:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IV_10">10</a> want een ander vermogen is dat, dat het hoort, +en een ander is dat, hetwelk de gansche ziel heeft: +dàt is als 't ware gebonden, en dit is vrij.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IV_13">13</a> Hiervan had ik de ware ondervinding, daar ik +naar dien geest hoorde en hem aanstaarde; want +wel vijftig graden gestegen was</p> + +<p><span class="pagenum" title="22"> </span><a id="p_22"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IV_16">16</a> <a href="#nootIV_16">de Zon</a>, en ik had het niet bemerkt, wanneer wij +kwamen daar waar die zielen éénstemmig tot ons +riepen: „Hier is uw verlang.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IV_19">19</a> Grooter opening stopt dikwijls met een vertakte +doorntwijg de gaardenier dicht, wanneer de druif +verdonkert,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IV_22">22</a> dan het pad was, waarlangs mijn Gids en ik +achter hem opklommen, wij alleen, zoodra de +schare zich van ons afscheidde.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IV_25">25</a> Naar Sanleo gaat men en naar Noli daalt men +af, boven Bismantova klimt men naar den top +met de voeten alleen; maar hier voegt het dat +de mensch vliege:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IV_28">28</a> ik bedoel met de vlugge vleugelen en met de +vederen der groote begeerte, opgetogen achter +hèm aan, die hoop aan mij gaf en licht voor mij +maakte.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IV_31">31</a> Wij klommen op tusschendoor de gebroken rots, +en de kant ervan raakte ons aan beide zijden, +en de bodem verlangde handen en voeten naar +omlaag.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IV_34">34</a> Wanneer wij op <a href="#nootIV_34">den bovensten rand</a> waren van +den hoogen rotswand, op de opene plaats:<br /> +„Mijn meester,” zeide ik: „welken weg zullen wij +opgaan?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IV_37">37</a> En hij tot mij: „Geen van uwe schreden dale: +stadig den berg bestegen achter mij aan, totdat +eenig ervaren geleide voor ons opdage.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IV_40">40</a> De <a href="#nootIV_40">top</a> was zóó hoog dat hij het gezicht te boven +ging en de kant was vrij wat steiler dan de straal +van den kwadrant, wanneer die <a href="#nootIV_42">halver wege op +het middenpunt</a> staat.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IV_43">43</a> Ik was moede, wanneer ik begon: „O zoete vader, +keer u om en zie hoe ik alleen achter blijf, zoo gij +niet stil staat.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="23"> </span><a id="p_23"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IV_46">46</a> „O zoon, trek u tot hiertoe op,” zeide hij, mij +met den vinger een weinig lager een richel wijzende, +die aan dien kant den ganschen berg +omkringt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IV_49">49</a> Zoo prikkelden mij zijne woorden dat ik mij geweld +aandeed, achter hem aan naar boven +kruipend, totdat mij die richel onder de voeten +was.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IV_52">52</a> Daar zetten wij ons beiden neder om te zitten, +gericht naar het Oosten, van waar wij waren opgestegen; +welke aanblik den mensch pleegt te +verheugen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IV_55">55</a> Eerst richtte ik de oogen naar de lage kusten; +voorts hief ik ze op naar de zon, en ik verwonderde +mij dat wij ter slinker door haar werden +beschenen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IV_58">58</a> Wèl wierd de Dichter het gewaar dat ik geheel +verstomd stond over de zonnekar, daar zij <a href="#nootIV_60">tusschen +ons en het Noorden</a> opging.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IV_61">61</a> Waarom hij tot mij: „Zoo Castor en Pollux in +gezelschap waren van dezen <a href="#nootIV_62">spiegel</a>, die <a href="#nootIV_63">boven +en beneden</a> zijn licht rondleidt,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IV_64">64</a> zoudt gij den rooden Dierenriem nog dichter tegen +de Beren gedrongen zien kringen, zoo hij niet +van den ouden weg is afgeweken.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IV_67">67</a> Indien gij het u wilt denken hoe dit is, keer in u +zelf en stel u voor dat Sion tegenover dezen berg +op de aarde staat</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IV_70">70</a> derwijze, dat zij beiden éénen eenigen Horizont +en verscheiden halfronden hebben; waarom gij +zien zult hoe het sluit dat het pad, dat ter +kwader ure Phaëton niet te berijden verstond,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IV_73">73</a> aan <a href="#nootIV_73">de ééne zijde gaat van dezen [berg], terwijl +hij aan de andere zijde van genen [berg] gaat</a>, +indien uw verstand helder ziet.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="24"> </span><a id="p_24"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IV_76">76</a> „Zeker heb ik, Meester mijn,” zeide ik: „nooit +zóó helder gezien, als ik nu, met dat deel van +mijn verstand, dat kreupel scheen, inzie</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IV_79">79</a> dat de midden-cirkel der Hemelsche Beweging, +die in zekere kunst Equator genoemd wordt, en +die altijd tusschen de Zon en den Winter blijft,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IV_82">82</a> om de reden, die gij zegt, van hier evenver +noordwaarts af is, als de Hebreeuwen hem zuidwaarts +van zich verwijderd zagen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IV_85">85</a> Maar zoo het u gevalt, gaarne zoude ik weten, +hoever wij hebben te gaan, daar de helling hooger +stijgt dan mijne oogen kunnen stijgen.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IV_88">88</a> En hij tot mij: „Deze berg is zoo, dat hij altijd +van onder moeielijk is om te beginnen, en dat +hoe hooger de mensch komt, hij hem te minder +bezwaarlijk valt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IV_91">91</a> Daarom, wanneer hij u zoo geneugtelijk zal +schijnen, dat het gaan u zóó licht is, als het te +scheep stroomafwaarts gaan,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IV_94">94</a> dan zult gij aan het einde van dit pad zijn; verwacht +dus daar uit te rusten van de vermoeienis: +meer antwoord ik niet, en dit weet ik voor waarheid.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IV_97">97</a> En, toen hij zijn woorden gezegd had, klonk eene +stem van dicht bij: „Wellicht zult gij te voren +nog noodig hebben te zitten.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="IV_100">100</a> Bij den klank van haar draaide elk van ons zich +om; en wij zagen ter linker een groot rotsblok, +hetwelk noch ik, noch hij eerst hadden opgemerkt.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="IV_103">103</a> Daarheen togen wij; en daar waren personen die +zich in de schaduw bevonden achter de rots, gelijk +de mensch uit luiheid zich pleegt te bevinden.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="IV_106">106</a> En één van hen, die mij toescheen moede te zijn, +zat en omarmde zich de knieën, het gezicht daartusschen +naar omlaag houdende.</p> + +<p><span class="pagenum" title="25"> </span><a id="p_25"></a></p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="IV_109">109</a> „O zoete Heer mijn,” zeide ik: „<ins class="corr" id="corr1" title="Bron: bëoog">beöog</ins> dezen, die +zich veel loomer betoont dan of de luiheid zijn +zusterlijn ware.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="IV_112">112</a> Daarop wendde hij zich tot ons, en werd oplettend, +de blikken richtend over de heup en zeide: +„Ga gij maar òp, gij die zoo krachtig zijt.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="IV_115">115</a> Toen herkende ik wie hij was; en die amechtigheid, +die mij toen nog een weinig den adem versnelde, +verlette mij niet tot hem te gaan: en +voorts</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="IV_118">118</a> toen ik tot hem was gekomen, hief hij nauwelijks +het hoofd op, zeggende: „Hebt gij wel gezien, hoe +de zon aan den linkerkant den wagen leidt?”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="IV_121">121</a> Zijne luie gebaren en korte woorden bewogen +mijne lippen een weinig tot een lach; voorts begon +ik: „<a href="#nootIV_123">Belacqua</a>, nu treur ik</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="IV_124">124</a> niet meer over u; maar zeg mij: waarom zijt +gij hier gezeten? Wacht gij geleide, of heeft weer +de gewone hebbelijkheid u ingenomen?”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="IV_127">127</a> En hij: „Broeder, het opwaarts gaan wat baat +het? daar mij niet tot de martelingen toe zou +laten de Engel Gods, die boven de Poort zit.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="IV_130">130</a> Eerst moet het dat de Hemel zich zoovele malen +om mij draait buiten het leven als hij zich in het +leven om mij draaide, omdat ik de goede zuchten +tot het einde verdaagde,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="IV_133">133</a> indien gebed mij eerder niet te hulpe komt, dat +opgaat uit een hart, dat in genade leeft; want +wat baat het andere, dat in den hemel niet wordt +gehoord?”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="IV_136">136</a> En reeds steeg de Dichter voor mij op, en zeide: +„Kom nu, zie dat <a href="#nootIV_136">de Middagcirkel reeds door de +Zon wordt geraakt</a>, en dat aan de grens [van +de beide halfronden] de nacht met de voeten +Marocco raakt.</p> + +<p><span class="pagenum" title="26"> </span><a id="p_26"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 632px;"> +<img src="images/deco5.png" width="632" height="180" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG5"></a>VIJFDE ZANG</h2> + +<p class="intro">De beide Dichters, verder opstijgende, zien weder +eene schare van boetedoenden, allen zondaars, die +eerst, door een gewelddadigen dood overvallen, +zich tot God begaven; drie van dezen maken zich +kenbaar.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="V_1">1</a> Reeds was ik van die schimmen verscheiden, en +volgde ik de voetstappen mijns Gidsen, wanneer +achter mij aan, richtende den vinger,</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="V_4">4</a> er ééne schreeuwde: „Zie, want niet schijnt het +dat de straal licht geeft ter slinker van hem, +die het benedenst gaat, en als een levende schijnt +het dat hij zich gedraagt.”</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="V_7">7</a> De oogen wendde ik op den klank van dat woord, +en ik zag ze kijken in verwondering alleen maar +naar mij, alleen maar naar mij en naar het licht +dat gebroken was.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="V_10">10</a> „Waarom onthutst zich uwe ziel zoozeer,” zeide +de Meester, „dat gij het gaan vertraagt? Wat +deert het u wat zij-daar murmureeren?</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="V_13">13</a> Kom achter mij, en laat de luiden praten; sta +<span class="pagenum" title="27"> </span><a id="p_27"></a>vast als een toren, die den top nooit schudt voor +het blazen der winden.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="V_16">16</a> Daar altijd de mensch, in wien de gedachte na +de gedachte opborrelt, het doelwit van zich verwijdert, +daar de eene gedachte het vuur van de +andere verdooft.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="V_19">19</a> Wat konde ik meer zeggen dan: „Ik kom?” Ik +zeide het, een weinig van die verf betogen, die +wèl eens den mensch vergiffenis waardig maakt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="V_22">22</a> En ondertusschen kwamen er dwars langs de +helling, een weinig vóór ons, menschen, zingende +„Miserere” vers-regel na regel.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="V_25">25</a> Wanneer zij gewaar wierden dat ik, van wege +mijn lichaam, geen plaats liet aan het doorgaan +der stralen, veranderden zij het zingen in eene +lange en rauwe O.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="V_28">28</a> En twee van hen, in den schijn van boodschappers, +liepen ons tegemoet, en vroegen ons: „Onderricht +ons van uwen staat.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="V_31">31</a> En mijn Meester: „Gij kunt weer heen gaan en +vertellen aan degenen, die u zonden, dat het +lichaam van dezen werkelijk vleesch is.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="V_34">34</a> Indien zij, gelijk ik oordeel, bleven staan om zijne +schaduw te zien, is hun genoeg geantwoord: dat +ze hem eer bewijzen, en hij kan zich hun dierbaar +maken.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="V_37">37</a> Nooit zag ik zoo snel <a href="#nootV_37">ontstoken wasems</a> in den +voornacht de heldere lucht doorklieven, noch, bij +het dalen der zon, Augustus-nevelen,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="V_40">40</a> of in nog minder tijd keerden genen naar boven: +en daar gekomen keerden zij met de anderen te-ons-waarts, +als ene schare, die toomeloos loopt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="V_43">43</a> „Dat volk, dat op ons aandringt, is talrijk, en zij +komen tot u om te vragen,” zeide de Dichter; +„daarom ga stadig door, en luister al gaande.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="28"> </span><a id="p_28"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="V_46">46</a> „O ziel, die gaat om u te verblijden met dàt +lichaam, waarmede gij geboren zijt,” (zoo krijtende +kwamen zij) „vertraag een weinig uwen gang.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="V_49">49</a> Zie of gij ooit iemand van ons gezien hebt, zoodat +gij naar ginds berichten van hem medeneemt: +ei lieve waarom gaat gij? ei lieve waarom staat +gij niet stil?</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="V_52">52</a> Wij zijn voormaals allen gewelddadig gestorven, +en waren zondaars tot onzen laatsten stonde: toen +bracht een hemelsch licht ons tot bezinning,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="V_55">55</a> zóódat wij, ons berouwende en <a href="#nootV_55">vergevende</a>, uit +het leven gingen, met God in vrede, die ons nu +pijnigt door de begeerte om Hem te zien.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="V_58">58</a> En ik: „Hoe zeer ik in uwe aangezichten spiede, +ik herken er niet ééne; maar indien u gevalt eenig +ding dat ik zou kunnen, wèl-geboren zielen,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="V_61">61</a> zegt gij het, en ik zal het doen bij dien vrede, +die, achter de voeten van dusdanig geleide, mij +van wereld tot wereld hem doet zoeken.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="V_64">64</a> En één begon er: „Ieder vertrouwt op uw weldaad +zonder dat gij ze bezweert, al neemt ook +het willen het niet-kunnen niet weg.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="V_67">67</a> Waarom <a href="#nootV_67">ik</a>, die alleen voor de anderen spreek, +u vraag, zoo ge ooit dat land gezien hebt, dat ligt +<a href="#nootV_69">tusschen Romagna en dat van Karel</a>,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="V_70">70</a> dat gij mij in Fano zoozeer de hoofschheid betoont +van uwe gebeden, [vragende] dat men er op de +goede wijze voor mij bidde, opdat ik de zware +feilen kunne boeten.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="V_73">73</a> Daar was ik, maar de diepe wonden, waar het +bloed uitging, <ins class="corr" id="corr2" title="Bron: waain">waarin</ins> ik eenmaal <a href="#nootV_74">huisde</a>, werden +mij gemaakt te midden der <a href="#nootV_75">Antenoren</a>,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="V_76">76</a> daar waar ik veiliger meende te zijn; die van +Este liet het doen, die op mij toornde vrij wat +meer dan het recht het wel wilde.</p> + +<p><span class="pagenum" title="29"> </span><a id="p_29"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="V_79">79</a> Maar indien ik naar Mira ware gevlucht, wanneer +ik besprongen werd bij Oriacum, zoude ik +nóg dáár zijn, waar men ademt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="V_82">82</a> Ik liep naar den poel, en riet en slijk verstrikten +mij zóó, dat ik viel, en daar zag ik op den grond +zich uit mijne aderen een meer maken.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="V_85">85</a> Voorts zeide een ander: „Eilieve, zoo waarlijk +worde die begeerte vervuld, die u trekt ten hoogen +berge, ontferm u en help mijne begeerte.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="V_88">88</a> Ik was van Montefeltro, ik ben <a href="#nootV_88">Buonconte</a>: +Johanna en [mijne] andere [verwanten] gedenken +mijner niet: waarom ik [nog] tusschen dezen +ga met gebogen hoofde.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="V_91">91</a> En ik tot hem: „Welke dwang of welk toeval +deed u zoo ver buiten Campaldino verdwalen, +dat men nooit de plaats van uwe begrafenis +wist?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="V_94">94</a> „O,” antwoordde gene: „langs den voet van +het Casentijnsche gaat een water dat Archiano +heet, en dat ontspringt boven het klooster op den +Apennijn.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="V_97">97</a> <a href="#nootV_97">Daar waar zijn naam ijdel wordt</a>, kwam ik aan, +met de keel doorboord, vluchtende te voet en de +vlakte met bloed bezoedelende.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="V_100">100</a> Daar verloor ik het gezicht, en de spraak eindigde +ik met den naam van Maria, en daar viel ik +en bleef mijn vleesch alleen.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="V_103">103</a> Ik zal de waarheid zeggen, en gij herzeg haar +onder de levenden: de Engel van God greep mij, +en die van de Hel kreet: „O Gij van den Hemel, +waarom berooft gij mij?</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="V_106">106</a> Gij draagt van hem het eeuwige met u weg, +wegens eenen kleinen traan die hem mij ontneemt; +maar ik zal met het andere anders huis +houden.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="30"> </span><a id="p_30"></a></p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="V_109">109</a> Gij weet wel hoe in de lucht zich die vochte +damp vergaart, die weer tot water overgaat, zoodra +hij tot zóó hoog stijgt, waar het koude hem +opneemt.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="V_112">112</a> Dat kwaad bedoelen, dat stadig naar kwaad +vraagt, verbond hij met zijn verstand, en hij +bewoog den dam en den wind door dat vermogen +dat zijn natuur hem gaf.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="V_115">115</a> Voorts, toen de dag voorbij was, bedekte hij +met nevel het dal van <a href="#nootV_116">Pratomagno</a> tot aan den +grooten bergrug en maakte hij den hemel van +boven betogen</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="V_118">118</a> zóó zeer, dat de gedrenkte lucht zich in water +verkeerde: de regen viel en datgene er-van wat +de aarde niet kon verduwen, kwam tot greppels.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="V_121">121</a> En toen het zich verzameld had tot groote beken +stortte het zoo snel naar <a href="#nootV_121">den Konings-stroom</a>, +dat niets het weerhield.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="V_124">124</a> Mijn verkild lichaam vond de gezwollen Archiano +aan zijne uitmonding, en die drong het in +den Arno, en ontbond op mijn borst het kruis</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="V_127">127</a> dat ik van mijne handen gemaakt had toen het +berouw mij overwon: hij wentelde mij tegen de +oevers en tegen den bodem; voorts bedekte hij +mij en omgaf hij mij met zijn <a href="#nootV_129">buit</a>.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="V_130">130</a> „Eilieve, wanneer gij tot de wereld zult zijn teruggekeerd +en zult zijn uitgerust van den langen +weg,” zóó volgde de derde geest op den tweeden:</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="V_133">133</a> „herinner u mijner, ik die ben <a href="#nootV_133">Pia</a>: Siena gaf mij +het leven, Maremma den dood: <em class="g">hij</em> weet het die +mij, de reeds eenmaal gehuwde,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="V_136">136</a> met zijn edelsteen weder ten huwelijk nam.”</p> + +<hr class="chend" /> + +<p><span class="pagenum" title="31"> </span><a id="p_31"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 630px;"> +<img src="images/deco6.png" width="630" height="181" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG6"></a>ZESDE ZANG</h2> + +<p class="intro">Nadat de beide Dichters zich met moeite hebben +losgemaakt uit de schare van schimmen, ondervraagt +Dante Virgilius en onderhoudt Virgilius +Dante over den grond van hoop, waarmede dezen +heil van de gebeden der levenden verwachten. +Voorts zien zij Sordello, die, eerst zich afgezonderd +houdend, bij het hooren van zijn landaard, +Virgilius op het hartelijkst begroet, hetgeen +Dante aanleiding geeft tot een uitweiding +over de ellende en verdeeldheid van Italië.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="VI_1">1</a> Bij het scheiden van het dobbel-spel, dan blijft +degene, die verliest, treurende achter, de kansen +overrekenende, en hij bedilt ze ontstemd;</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="VI_4">4</a> met den andere gaan al de luiden mede: de eene +gaat hem voor, en de andere vat hem van achter, +en gene vraagt hem van ter zijde zijner te gedenken:</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="VI_7">7</a> hij echter blijft niet staan, en hoort dezen en +genen aan; deze, wien hij de hand reikt, die +<span class="pagenum" title="32"> </span><a id="p_32"></a>dringt niet meer aan; en zóó verdedigt hij zich +tegen het gedrang.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VI_10">10</a> Zoo was ik in dien dichten drom, her- en der-waart +hun het gelaat toekeerende, en al belovende +maakte ik er mij van los.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VI_13">13</a> Daar was de Aretijn, die van de wreede armen +van Ghin di Tacco den dood kreeg; en de andere, +die verdronk, daar hij vervolgende liep.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VI_16">16</a> Daar smeekte met de handen uitgespreid Frederik +Novello, en die van Pisa, die den goeden +Marzucco zich dapper betoonen deed.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VI_19">19</a> Ik zag Graaf Orso; en de ziel van het lichaam +gescheiden door kwade trouw en nijd, zooals hij +zeide, niet wegens zich berokkende schuld;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VI_22">22</a> <a href="#nootVI_22">Pieter Dalla Broccia</a> bedoel ik; en hier zie, zoolang +zij aan deze zijde is, de Vrouwe van +Brabant toe, dat zij daarom niet kome te behooren +tot slechtere kudde.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VI_25">25</a> Toen ik vrij was van alle deze schimmen, die +stadig baden dat men voor hen bad, opdat zich +hun heilig-worden verhaastte,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VI_28">28</a> begon ik: „Het schijnt mij dat gij me, o Licht +mijn, uitdrukkelijk <a href="#nootVI_30">ergens in uw geschrift</a> ontkent, +dat eenige bede een besluit des Hemels +wijzigt;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VI_31">31</a> en deze lieden bidden toch juist om dit. Zoude +dan hunne hoop ijdel zijn? Of is uwe uitspraak +mij niet genoegzaam duidelijk?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VI_34">34</a> En hij tot mij: „Mijne schriftuur is duidelijk, en +hunne hoop faalt niet, indien men het goed beschouwt +met het gezonde verstand;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VI_37">37</a> daar top van gerechtigheid zich niet neer laat +halen, omdat het vuur der liefde in eenen oogenblik +vervult dat wat voldoening geven moet aan +dengene, die hier verblijf houdt:</p> + +<p><span class="pagenum" title="33"> </span><a id="p_33"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VI_40">40</a> en daar waar ik dat punt bevestigde, daar werd +door bidden geen misslag geboet, omdat het gebed +van God gescheiden was.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VI_43">43</a> Maar voorwaar berust niet bij zulk een diepe +twijfeling, als gene het niet zegt, die tot een licht +worde tusschen de waarheid en uw verstand.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VI_46">46</a> Ik weet niet of gij mij begrijpt: ik spreek van +Beatrice; omhoog zult gij haar zien, boven op +den top van dezen berg, lachende en gelukkig.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VI_49">49</a> En ik: „Goede Gids, laten we gaan met grooteren +spoed; daar ik reeds niet meer zoo moede word +als te voren, en zie nu hoe de hoogte schaduw +werpt.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VI_52">52</a> „Wij zullen bij dezen dag zooveel vooruitgaan,” +antwoordde hij: „als wij op zijn meest zullen +kunnen; maar de zaak is anders gesteld dan gij +denkt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VI_55">55</a> Voordat gij daarboven zijt, zult gij zien wederkeeren +dengene, die reeds schuilt achter de helling, +zoodat gij zijne stralen zich niet doet breken.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VI_58">58</a> Maar ziedaar eene schimme, die eenzaam den +blik op ons heeft gevest: <em class="g">die</em> zal ons den +kortsten weg wijzen.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VI_61">61</a> Wij kwamen tot haar: o Lombardische ziel, hoe +stondt gij hooghartig en trotsch, in het bewegen +der oogen edel en traag!</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VI_64">64</a> Zij zeide niets tot ons; maar liet ons verder gaan, +alleen kijkende op de wijze van een leeuw, wanneer +hij gaat liggen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VI_67">67</a> Toch bewoog zich Virgilius tot hem, vragende +dat hij ons den besten opgang wees; en gene +antwoordde niet op zijn vraag;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VI_70">70</a> maar naar ons land en ons leven vroeg hij ons. +En de zoete Gids mijn begon: „Mantua...” en +de schimme, die gansch eenzelvig was, verhief</p> + +<p><span class="pagenum" title="34"> </span><a id="p_34"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VI_73">73</a> zich tot hem van de plaats waar zij eerst stond, +zeggende: „O Mantuaan, ik ben <a href="#nootVI_74">Sordello</a>, van +land.” En de één omarmde den ander.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VI_76">76</a> Wee dienstbaar Italië, tehuis van smart, schip +zonder schipper in grooten storm, niet heerinne +van provinciën, maar bordeel!</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VI_79">79</a> Die edele schim was zóó vlug, alleen op den +zoeten klank [van den naam] zijns lands, om +zijnen medeburger daar onthaal te geven;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VI_82">82</a> en nu bestaan in u niet zonder oorlog uwe levenden, +en de een knaagt aan den andere onder +degenen, welke één muur en ééne gracht omsluit.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VI_85">85</a> Zoek, rampzalige, de kusten langs van uwe +zeeën, en dan zie u in den boezem of eenig deel +van u zich in vrede verheugt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VI_88">88</a> Wat baatte het, dat <a href="#nootVI_88">Justinianus</a> u het gebit weer +optoomde, zoo het zadel ledig is? Zonder hem +zoude de schande minder zijn.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VI_91">91</a> Wee volk, dat deemoedig moest zijn, en Caesar +moest laten zitten op den zadel, zóó gij goed verstaat +dat wat God u voorschrijft!</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VI_94">94</a> Zie, hoe deze trotsche woest is geworden, door +niet geregeerd te worden met de sporen, sinds +gij de hand sloegt aan den halster.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VI_97">97</a> O duitsche <a href="#nootVI_97">Albert</a>, gij die háár verlaat, die ongetemd +en wild is geworden, gij die haar zadel +schrijlings moest omvatten,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VI_100">100</a> gerechte gerechtigheid valle van de sterren over +uw bloed, en zij zij nieuw en openbaar, zoodat +uw opvolger er vrees door gevoele,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VI_103">103</a> omdat gij en uw vader geduld hebt, door <ins class="corr" id="corr3" title="Bron: begeerrigheid">begeerigheid</ins> +aan gene zijde gehouden, dat de tuin des +Rijks verlaten zij.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VI_106">106</a> Kom om te zien [<a href="#nootVI_106">de geslachten</a> der] Montecchi +<span class="pagenum" title="35"> </span><a id="p_35"></a>en Cappelletti, [der] Monaldi en Filippeschi, +gij mensch zonder zorg, genen [beiden] reeds +bedroefd, dezen [beiden] rampen verwachtend.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VI_109">109</a> Kom, wreede, kom en zie de verdrukking van +uwe edelen, en heel hun leed, en gij zult zien <a href="#nootVI_111">hoe +veilig</a> Santafiore is.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VI_112">112</a> Kom om uw Rome te zien, dat weent, verweduwd +en eenzaam, en dag en nacht u roept: +„Mijn Caesar, waarom verzelschapt gij mij niet?”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VI_115">115</a> Kom om te zien hoezeer [de menschen van] uw +volk elkanderen beminnen; en zoo geen medelijden +met ons u beweegt, kom om u te schamen +over uwen naam.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VI_118">118</a> En zoo het mij veroorloofd is, o hoogste God, +die op aarde voor ons gekruisigd werdt, zijn uw +gerechte oogen elders heen gekeerd?</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VI_121">121</a> Of is de voorbereiding, die gij in den afgrond +uws raads maakt voor eenig Goed, in alles van +ons besef afgesneden?</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VI_124">124</a> Daar de landen van Italië gansch vol zijn van +tirannen, en elke <ins class="corr" id="corr4" title="Bron: hoeveling">hooveling</ins>, die als partijganger +komt, een <a href="#nootVI_126">Marcellus</a> wordt.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VI_127">127</a> <a href="#nootVI_127">Florence mijn</a>, wel kunt gij tevreden zijn over +deze uitweiding, welke u niet raakt, dank zij uw +volk dat zóó goed redeneert.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VI_130">130</a> Velen hebben gerechtigheid in het hart, maar +zij wordt eerst laag afgeschoten, uit vrees dat +men onbezonnen den boog hanteere: maar uw +volk heeft haar boven op de tong.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VI_133">133</a> Velen weigeren <a href="#nootVI_133">den algemeenen last</a>; maar uw +volk antwoordt haastig, zonder dat men het +roept, en schreeuwt: „Ik neem hem op mij.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VI_136">136</a> Nu verheug u, daar gij er wel reden toe hebt: gij +rijke, gij vreedzame, gij verstandige: of ik de +waarheid spreek, de uitwerking verheelt het niet.</p> + +<p><span class="pagenum" title="36"> </span><a id="p_36"></a></p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VI_139">139</a> Athene en Lacedaemon, die de antieke wetten +maakten, en zóó burgerlijk waren, brachten het +maar weinig ver in de goede levens-wijze,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VI_142">142</a> vergeleken bij u, die zoo ragfijne maatregelen +treft, dat niet tot midden-November komt, dat +wat gij in October spint.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VI_145">145</a> Hoevele malen bij den tijd, waarvan u heugt, +hebt gij van wetten, munten, en ambten en costumen +veranderd, en van ingezetenen verwisseld!</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VI_148">148</a> En als gij u goed herinnert en licht ziet, gij zult +u zien gelijk aan die zieke, die geen rust kan +vinden op de veeren,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VI_151">151</a> maar door zich te wenden en te keeren zich +tegen de pijnen beschut.</p> + +<div class="figend" style="width: 210px;"> +<img src="images/end03.png" width="210" height="143" alt="" /> +</div> + +<p><span class="pagenum" title="37"> </span><a id="p_37"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 629px;"> +<img src="images/deco1.png" width="629" height="177" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG7"></a>ZEVENDE ZANG</h2> + +<p class="intro">Sordello, aan wien Virgilius zich bekend heeft +gemaakt, zegt op diens verzoek om hun den weg +te wijzen naar den Ingang van den eigenlijken +Louteringsberg, dat zij zich eerst, daar men +'s nachts niet kan verder gaan, een nachtverblijf +moeten opzoeken en wijst hun als zoodanig +een dal in den berg uitgehold, waarin de trage +vorsten zich bevinden.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="VII_1">1</a> Nadat de eervolle en blijde begroetingen drie en +vier malen waren herhaald, trad Sordello [een +weinig] terug en zeide: „Wie zijt gij?”</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="VII_4">4</a> „Voor dat tot dezen berg de zielen gekomen +waren, waardig om tot God te stijgen, werden +mijne beenderen door Octavianus begraven.</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="VII_7">7</a> Ik ben Virgilius; en door geene andere schuld +verloor ik den hemel dan door geen geloof te +hebben;” zoo antwoordde toen mijn Gids.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VII_10">10</a> Gelijk degene is, die plotseling iets voor zich ziet, +waarom hij zich verwondert, dat hij gelooft en +niet gelooft, zeggende: het is zoo, het is zoo niet;</p> + +<p><span class="pagenum" title="38"> </span><a id="p_38"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VII_13">13</a> zoo scheen hij en voorts neeg hij de wenkbrauwen, +en nederig keerde hij tot hem terug +en omarmde hem daar, waar de mindere [zijnen +meerdere] <a href="#nootVII_15">vastgrijpt</a>.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VII_16">16</a> „O roem der Latijnen,” zeide hij: „door wien +onze taal toonde wat zij vermocht: o eeuwige +prijs van de plaats, vanwaar ik was;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VII_19">19</a> welke verdienste of welke genade vertoont u +aan mij? zoo ik waardig ben uwe woorden te +hooren, zeg mij of gij van de Hel komt en van +welke afdeeling.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VII_22">22</a> „Door alle de cirkels van dat treurende rijk,” +antwoordde hij hem: „ben ik van daar gekomen; +eene kracht des Hemels deed mij gaan, en met +haar kom ik.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VII_25">25</a> Niet door te doen, maar door niet te doen heb +ik [het recht] verloren om <a href="#nootVII_25">de hooge Zon</a> te +zien, naar welke gij wenscht, en die te laat door +mij gekend werd.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VII_28">28</a> Daar beneden is een plaats, niet droef door +martelingen maar alleen van duisternissen, waar +de klachten niet klinken als jammerkreten, maar +zuchten zijn.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VII_31">31</a> Daar vertoef ik met de kleine onnoozelen, die +door de tanden des doods gebeten zijn, voordat +zij van de menschelijke erfzonde <a href="#nootVII_33">bevrijd</a> zijn.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VII_34">34</a> Daar vertoef ik met degenen, wie <a href="#nootVII_34">de drie heilige +deugden</a> niet bekleeden, en die zonder ondeugd +de andere kenden, en die alle betrachtten.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VII_37">37</a> Maar zoo gij het weet en kunt, geef ons eenige +aanwijzing, waardoor wij eerder kunnen komen +daar, waar de plaats der Loutering den rechten +ingang heeft.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VII_40">40</a> Hij antwoordde: „Eene vaste plaats is ons niet +toegewezen; het is mij veroorloofd naar boven +<span class="pagenum" title="39"> </span><a id="p_39"></a>en in 't rond te gaan; zoover als ik gaan kan, +blijf ik u ter zij als gids.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VII_43">43</a> Maar zie reeds hoe de dag ten einde nijgt, en bij +nacht kan men niet naar boven gaan; dies is het +goed om aan een schoone plaats tot vertoeven te +denken.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VII_46">46</a> Zielen zijn er ginds ter rechter zijde vertogen; zoo +gij het mij toestemt, zal ik u tot haar brengen, en +niet zonder geneugt zullen zij u bekend worden.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VII_49">49</a> „<a href="#nootVII_49">Hoe is dat?</a>” werd er geantwoord: „wie bij +nacht zou willen stijgen, werd hij door een ander +verhinderd? of zou het zóó zijn dat het niet kon?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VII_52">52</a> En de goede Sordello haalde zijn vinger over den +grond, zeggende: „Zie, ook maar deze streep +kondt gij niet òverkomen na 't scheiden der Zon:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VII_55">55</a> niet dat iet anders verhindering gaf dan de +nachtelijke duisternis, om òp te gaan; deze mèt +het niet kunnen houdt den wil gebonden.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VII_58">58</a> Wel konde men bij donker neerwaarts keeren, +en dwalende rondom de helling her en derwaart +gaan, zoolang als de horizont den dag weggesloten +houdt.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VII_61">61</a> Toen mijn Heer, als het ware benieuwd: „Leid +ons,” zeide hij: „daar waar gij zegt dat men +vertoevende geneugt kan hebben.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VII_64">64</a> Maar weinig hadden wij ons van daar verwijderd, +wanneer ik gewaar werd dat de berg gehalveerd +was, gelijk hier valleien bergen halveeren.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VII_67">67</a> „Daar,” zeide die schim; „zullen wij henengaan, +daar waar de bergwand van zichzelven een +schoot maakt, en daar zullen wij den nieuwen +dag verwachten.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VII_70">70</a> <a href="#nootVII_70">Tusschen</a> steil en vlak was een kronkel-weg, +die ons bracht in de zijde van de delling, daar +waar meer dan voor de helft de rand sterft.</p> + +<p><span class="pagenum" title="40"> </span><a id="p_40"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VII_73">73</a> Goud en fijn zilver, en scharlaken en loodwit, +indisch hout, licht en doorschijnend, frisch +smaragd in den stonde dat het gebroken wordt,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VII_76">76</a> dat alles gelegd <ins class="corr" id="corr5" title="Bron: naats">naast</ins> het kruid en de bloemen +binnen in die delling, zou door hun verw overwonnen +zijn, gelijk het mindere door het meerdere +overwonnen wordt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VII_79">79</a> Niet alleen had de natuur daar [kleuren] geschakeerd, +maar zij maakte van de zoetheid van +duizend geuren een ononderscheidelijke mengeling.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VII_82">82</a> „Salve Regina” zag ik daar op het groen en de +bloemen zielen zitten te zingen, die men van +wege de delling niet van buiten kon zien.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VII_85">85</a> „Voordat nog het weinige <a href="#nootVII_85">zonlicht</a> in zijn nest +gaat,” begon de Mantuaan die ons geleid had, +„wilt niet dat ik u te midden van hen leide.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VII_88">88</a> Van dezen rand zult gij beter de gebaren en gezichten +van hen allen onderscheiden, dan beneden +in de delling opgenomen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VII_91">91</a> Gene, die het hoogste zit, en schijnt veronachtzaamd +te hebben dat wat hij doen moest en die +den mond niet opent voor het gezang der anderen,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VII_94">94</a> was <a href="#nootVII_94">keizer Rudolf</a>, die de wonden kon helen, +welke Italië gedood hebben, zóódat zij maar al te +laat door anderen tot verademing komt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VII_97">97</a> De andere, die in het aangezicht hem troost, +regeerde het land waaruit het water geboren +wordt dat de Moldau in de Elbe, en de Elbe in +zee brengt:</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VII_100">100</a> <a href="#nootVII_100">Ottocar</a> heette hij, en in de windselen was hij +vrij wat beter dan Wenzislaus zijn zoon, nu hij +een baard heeft, wien weelde en luiheid mest.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VII_103">103</a> <a href="#nootVII_103">En die Klein-neus</a>, die in beraad schijnt met +dengene die zoo <a href="#nootVII_104">goedwillig uitzicht</a> heeft, stierf +<a href="#nootVII_105">vluchtende</a> en de lelie onteerend.</p> + +<p><span class="pagenum" title="41"> </span><a id="p_41"></a></p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VII_106">106</a> Ziet daar, hoe hij zich de borst slaat. Ziet <a href="#nootVII_107">den +andere</a>, die zich al zuchtende van de handpalm +een kussen voor de wang heeft gemaakt.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VII_109">109</a> Vader en Schoonvader zijn zij van het ongeluk +van Frankrijk: zij weten van zijn snood en vuil +leven, en vandaar komt die smart, die ze zoo +zeer slaat.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VII_112">112</a> Hij die zoo vleezig schijnt, en die zingende te +zamen stemt met genen <a href="#nootVII_113">van den mannelijken neus</a>, +droeg van elke <a href="#nootVII_114">deugd het koord gegord</a>.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VII_115">115</a> En zoo na hem koning gebleven ware de jongeling, +die achter hem zit, dan ging de deugdelijkheid +schoon van vat tot vat;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VII_118">118</a> hetgeen men niet kon zeggen van den anderen +erfgenaam. Jacob en Frederik hebben de koninkrijken; +geen heeft bezit van 's vaders betere +nalatenschap.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VII_121">121</a> Zelden gaat de menschelijke voortreffelijkheid +door de takken naarboven: en dat wil Degene, Die +haar geeft, opdat ze Zijn gave genoemd worde.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VII_124">124</a> Ook tot dien van <a href="#nootVII_113"><em class="g">den grooten Neus</em></a> gaan +mijne woorden (niet minder dan tot den andere, +Peter, die met hem zingt) om wien Apulië en +Provence nu smart hebben.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VII_127">127</a> Zooveel is de plant minder dan haar zaad, als, +meer nog dan <a href="#nootVII_127">Beatrice en Margherita, Constantia</a> +op haar echtgenoot boogt.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VII_130">130</a> Ziet den koning van het eenvoudige leven daar +alleen zitten, <a href="#nootVII_131">Hendrik van Engeland</a>: deze heeft +in zijn spruiten beter voortzetting.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VII_133">133</a> <a href="#nootVII_133">Gene</a>, die verder naar beneden onder genen op +aarde zit, naar boven kijkend, is markgraaf Willem, +om wien èn Alessandria en diens oorlog</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VII_136">136</a> Monferrat en het Cannoveserland laat weenen.</p> + +<hr class="chend" /> + +<p><span class="pagenum" title="42"> </span><a id="p_42"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 632px;"> +<img src="images/deco2.png" width="632" height="186" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG8"></a>ACHTSTE ZANG</h2> + +<p class="intro">In Sordello's gezelschap gaan de beide Dichters +het dal binnen; terwijl twee Engelen, nedergedaald +uit den Hemel, post vatten om de boetedoenden +tegen de slang te beschutten, onderhoudt +Dante zich met Nino en Currado <ins class="corr" id="corr6" title="Bron: Malespina">Malaspina</ins>.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="VIII_1">1</a> Het was reeds de ure die den zeevarenden de +begeerte doet keeren en hun het hart verteêrt, +den dag dat zij hunnen zoeten vrienden vaartwel +hebben gezegd;</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="VIII_4">4</a> en die den nieuwen bee-vaarder met liefde steekt, +wanneer hij van verre den beiaard hoort, welke +schijnt den dag te beweenen die wegsterft:</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="VIII_7">7</a> wanneer ik het hooren begon te veronachtzamen, +en te schouwen naar eene der zielen, die opgerezen +was en die het luisteren vroeg met de +hand.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VIII_10">10</a> Zij voegde saam en hief beide de handpalmen, +de oogen naar het Oosten richtende, of zij tot +God zeide: „Al het andere wat raakt het me?”</p> + +<p><span class="pagenum" title="43"> </span><a id="p_43"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VIII_13">13</a> <a href="#nootVIII_13"><em class="g" xml:lang="la">Te lucis ante</em></a> kwam haar met zulk een +wijding uit den mond, en met zóó zoete tonen, +dat het mij mijn ziel buiten mij zelven deed +treden.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VIII_16">16</a> En voorts volgden de anderen zoetelijk en met +wijding haar na door het gansche gezang, de +oogen houdende naar de bovenste sferen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VIII_19">19</a> Spits hier wel, lezer, de oogen op de waarheid, +daar het weefsel nu wel zoo dun is, voorzeker, +dat het makkelijk is er door heen te vallen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VIII_22">22</a> En ik zag de edelaardge heir-schare zwijgend +voorts naar boven kijken, als wachtende, bleek +en deemoedig:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VIII_25">25</a> en ik zag van den hoogen komen en naar beneden +dalen twee Engelen met twee vlammende +zwaarden, geknot en van hunne punten ontdaan.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VIII_28">28</a> Groen als maar even uitgebotte loovertjes waren +hunne gewaden, die zij slepen lieten, door hunne +groene vleugelen geslagen en bewaaierd.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VIII_31">31</a> De één kwam een weinig boven ons te staan, en +de ander daalde neder op den tegenovergelegen +rand, zoodat die lieden zich in het midden bevonden.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VIII_34">34</a> Goed onderscheidde ik in hen het blonde hoofd; +maar in de aangezichten verdoolde zich het oog +als een vermogen dat in te veel raakt verbijsterd.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VIII_37">37</a> „Beiden komen van den schoot van Maria,” zeide +Sordello, „ter bewaking van het dal, tegen de +slang, die zoo aanstonds zal komen.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VIII_40">40</a> Waarom ik, die niet wist, langs welken weg, +mij rondom keerde, en mij nauw aandrong, +gansch bevrozen, tegen de vertrouwde schouderen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VIII_43">43</a> En Sordello [sprak] nog weer: „Laten wij nu +nederdalen tusschen de grootsche schimmen, en +<span class="pagenum" title="44"> </span><a id="p_44"></a>tot hen spreken; zeer welgevallig zal het hun zijn +u te zien.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VIII_46">46</a> Nog maar drie passen geloof ik dat ik was nedergedaald, +en ik was beneden en ik zag er eenen +die stadig mij beschouwde, of hij mij wilde herkennen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VIII_49">49</a> Reeds was het de tijd dat de lucht zich verdonkerde, +maar toch niet zóó dat tusschen zijne +en mijne oogen niet geopenbaard werd dat wat +hij eerst verborgen hield.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VIII_52">52</a> Tot mij maakte hij zich op en ik maakte mij op +tot hem: „<a href="#nootVIII_52">Edele rechter Nino</a>, hoe zeer gevalt het +mij, wanneer ik u niet tusschen de schuldigen +zie!”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VIII_55">55</a> Geen enkele schoone begroetenis werd tusschen +ons verzwegen: voorts vroeg hij: „Hoe lang is +het sinds gij aan den voet van den berg over +de verre wateren gekomen zijt?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VIII_58">58</a> „O!” zeide ik hem: „door de droeve plaatsen +kwam ik dezen morgen, en ik ben in het eerste +leven, zij het ook dat ik, aldus gaande, het andere +gewin.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VIII_61">61</a> En wanneer mijn antwoord gehoord was, trokken +Sordello en hij zich terug, als lieden plotseling +verbijsterd.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VIII_64">64</a> De ééne wendde zich tot Virgilius en de andere tot +éénen, die daar zat, roepende: „Op Currado, kom +om te zien dat wat God door zijne genade +wilde.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VIII_67">67</a> Voorts tot mij gewend: „Bij dien bijzonderen +dank, dien gij Hem schuldig zijt, Die zóózeer +zijn eerste „waarom” verbergt, dat geen wadde +daarheen voert,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VIII_70">70</a> wanneer gij zijn zult aan gene zijde der breede +wateren, zeg dan aan mijne Johanna, dat zij +<span class="pagenum" title="45"> </span><a id="p_45"></a>om mij roepe daar waar de onschuldigen beantwoord +worden.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VIII_73">73</a> Ik geloof niet dat hare moeder mij nog bemint, +sinds zij de witte linten verwisselde, naar welke +het zoo gevalt dat zij, ongelukkige, nog weder +terug verlangt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VIII_76">76</a> In haar kan men gemakkelijk zien, hoe lang +in eene vrouw het vuur der liefde duurt, als het +gezicht en de tast het niet vaak weder opstookt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VIII_79">79</a> Zoo schoone begrafenis zal de slang, die de +Milaneezer ten strijde voert haar niet geven als de +haan van Gallura haar zou hebben gegeven.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VIII_82">82</a> Zoo sprak hij, in zijn aangezicht met dat kenteeken +van dien gerechten ijver gemerkt, die met +mate in het hart brandt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VIII_85">85</a> Mijne begeerige oogen gingen stadig ten hemel, +stadig daarheen, waar de sterren het traagst gaan, +zooals een rad het dichtst bij zijn as.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VIII_88">88</a> En de Gids mijn: „Zoon, waarnaar kijkt gij daar +omhoog?” En ik tot hem: „Naar die <a href="#nootVIII_90">drie fakkels</a>, +door welke gindsche pool ganschelijk in brand +staat.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VIII_91">91</a> En hij tot mij: „De vier heldere sterren, die gij +daar van morgen zaagt, zijn nu ginds omlaag, +en deze zijn omhoog gestegen waar die waren.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VIII_94">94</a> Terwijl hij sprak, trok Sordello hem tot zich +zeggende: „Zie daar onzen tegenstander;” en hij +richtte den vinger, opdat hij daarheen zou zien.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="VIII_97">97</a> Aan dien kant waar de kleine <a href="#nootVIII_97">delling</a> geene +beschutting had, was een slang, wellicht, zoo één +als aan Eva de bittere bete gaf.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VIII_100">100</a> Tusschen 't gras en de bloemen kwam de kwade +schuifelaar, al en al maar den kop draaiende, en +den rug zich lekkende als een beest, dat zich +glad maakt.</p> + +<p><span class="pagenum" title="46"> </span><a id="p_46"></a></p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VIII_103">103</a> Ik zag het niet en daarom kan ik het niet zeggen, +hoe de hemelsche roofvogels opvlogen, maar ik +zag heel goed zoowel den een als den ander opgevlogen.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VIII_106">106</a> Toen ze merkte dat de lucht door de groene +vleugels gekliefd werd, vluchtte de slang, en de +Engelen keerden weer omhoog naar hunne posten +gelijkelijk terug vliegende.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VIII_109">109</a> De schim, die zich tot den rechter had teruggetrokken, +wanneer hij hem riep, liet gedurende +dezen ganschen aanval geen oogenblik af van +naar mij te kijken.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VIII_112">112</a> „Zoo <a href="#nootVIII_112">de lamp</a>, die u ten hoogen voert, in uwen +vrijen wil zoo groote pit vindt als noodig is om +te komen aan de <a href="#nootVIII_114">bergvlakte</a> op den top,”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VIII_115">115</a> begon zij: „zoo gij ware tijding weet van Valdimagra, +of van eenig naburig land, zeg haar aan +mij, die daar eertijds machtig was.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VIII_118">118</a> Ik heette <a href="#nootVIII_118">Currado Malaspina</a>: niet de Oude ben +ik, maar van hem stam ik af: tot de mijnen droeg +ik die liefde, die hier wordt gelouterd!”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VIII_121">121</a> „O!” zeide ik tot hem: „in uwe landen ben ik +nooit geweest; maar waar vertoeft iemand in +gansch Europa, wien ze niet bekend zijn?</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VIII_124">124</a> De roem, die uw huis eert, verbreidt de heeren, +verbreidt het land, zoo dat ook hij, die er niet +was, ze kent.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VIII_127">127</a> En ik zweer u, zoo waarlijk moge ik boven aankomen, +dat uw geëerd geslacht niet aan het afnemen +is in roem van <a href="#nootVIII_129">beurs en zwaard</a>.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VIII_130">130</a> Gewoonte en aanleg bevoorrechten het zoo dat, +hoezeer <a href="#nootVIII_131">het slechte Hoofd</a> de Wereld doet +dwalen, het alleen den rechten weg houdt en den +slechten weg versmaadt.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VIII_133">133</a> En hij: „Nu ga, daar de Zon zich +<a href="#nootVIII_133">geen zeven </a><span class="pagenum" title="47"> </span><a id="p_47"></a><a href="#nootVIII_133">malen +te ruste zal leggen</a> in het leger dat de +Ram met alle vier de pooten dekt en omvat,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VIII_136">136</a> of deze heusche meening is u midden op het +voorhoofd gegrift met grooter nagelen dan woorden +van andere menschen,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="VIII_139">139</a> indien de loop der rechtvaardigheid niet tot stil-staan +komt.”</p> + +<div class="figend" style="width: 257px;"> +<img src="images/end04.png" width="257" height="172" alt="" /> +</div> + +<p><span class="pagenum" title="48"> </span><a id="p_48"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 634px;"> +<img src="images/deco3.png" width="634" height="181" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG9"></a>NEGENDE ZANG</h2> + +<p class="intro">De Dichter, ingeslapen zijnde, heeft tegen den +morgen eenen droom; als hij daaruit ontwaakt, +bevindt hij zich met Virgilius vóór de Poort van +de eigenlijke plaats der Loutering, welke hij door +den haar bewakenden engel wordt binnengelaten.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="IX_1">1</a> De <a href="#nootIX_1">bijzit van den ouden Tithonus</a> schemerde +reeds aan de Ooster-kim, [opgerezen] uit de armen +van haren zoete-lief:</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="IX_4">4</a> haar voorhoofd was lichtend van <a href="#nootIX_4">edel-gesteenten</a>, +die gezet waren naar de teekening van dat +kille dier, dat met den staart de volkeren slaat:</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="IX_7">7</a> en de nacht had van de schreden, waarmede zij +stijgt, er twee gedaan op de plaats, waar wij +waren, en de derde neeg reeds de vleugelen naar +beneden,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IX_10">10</a> wanneer ik, die met mij had van dat van Adam, +verwonnen van den slaap, mij op het gras neeg, +daar waar wij reeds <a href="#nootIX_12">alle vijf</a> gezeten waren.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IX_13">13</a> Op de ure dat de zwaluw haar droeve zangen +begint dicht bij den morgen, wellicht ter gedachtenis +van hare eerste weeën,</p> + +<p><span class="pagenum" title="49"> </span><a id="p_49"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IX_16">16</a> en dat onze geest, meer vervreemd van het +vleesch, en minder door gedachten ingenomen, +in zijne gezichten bijna profetisch is;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IX_19">19</a> was het mij in den droom of ik eenen adelaar +zag, hangend in den hemel op gouden pennen, +met de vlerken geopend, en bereid om zich neder +te laten:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IX_22">22</a> en het docht mij dat ik dáár was, waar de zijnen +door Ganymedes verlaten werden, daar hij ter +hoogste vergadering getogen werd.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IX_25">25</a> Bij mij-zelven dacht ik: wellicht loert deze steeds +hier uit gewoonte en wellicht gewaardigt deze +zich niet van een andere plaats iets mede te +nemen in zijne klauwen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IX_28">28</a> Voorts docht me dat hij, na eerst nog een weinig +in den ronde gewield te hebben, verschrikkelijk +als een bliksem nederdaalde en mij naar boven +haalde <a href="#nootIX_30">tot aan het vuur</a>.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IX_31">31</a> Daar docht me dat hij en ik brandden, en zoo +stak mij de verbeelde brand, dat het geviel dat +de slaap verbroken werd.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IX_34">34</a> Niet anders huiverde Achilles, de ontwaakte +oogen in een kring rond-bewegende, en niet +wetende waar hij was,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IX_37">37</a> wanneer zijne moeder hem, slapende in hare armen, +van Chiron wegvoerde naar Scyrus, daar +van waar voorts de Grieken hem deden heengaan;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IX_40">40</a> als ik huiverde, mèt dat de slaap mij van het +aangezicht vluchtte, en ik werd bleek, gelijk de +mensch wordt, die ontsteld ijst.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IX_43">43</a> Alleen mijn trooster was mij ter zijde, en de zon +was reeds hooger dan twee uren, en mijn gezicht +was naar de zee toe gewend.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IX_46">46</a> „Heb geen vrees,” zeide mijn Heer: „stel u gerust, +<span class="pagenum" title="50"> </span><a id="p_50"></a>daar wij op een <ins class="corr" id="corr7" title="Bron: goed">goede</ins> plaats zijn, wil alle +kracht niet benauwen maar verruimen.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IX_49">49</a> <ins class="corr" id="corr8" title="Niet in Bron.">„</ins>Thans zijt gij aan het oord der Loutering gekomen. +Zie daar den rand, die het van rondom +sluit; zie daar den ingang waar die rand open +schijnt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IX_52">52</a> Zoo-even in den dageraad, die den dag vóórgaat, +wanneer uwe ziel binnen-in u sliep op de +bloemen, waarmee de grond daar beneden is +getooid,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IX_55">55</a> kwam eene vrouw, en zeide: „Ik ben <a href="#nootIX_55">Lucia</a>; laat +mij hem opnemen, die daar slaapt, aldus zal ik +hem bekwamen tot zijnen weg.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IX_58">58</a> Sordello bleef achter, en ook de andere edele gestalten; +zij nam u op, en mèt dat het helder dag +was, ging zij opwaarts, en ik in hare voetstappen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IX_61">61</a> Hier legde zij u neer: en eerst wezen hare schoone +oogen mij dien open ingang; voorts gingen zij +en uw slaap teffens weg.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IX_64">64</a> Op de wijze van een mensch, die in twijfel zich +voelt gerust gesteld, en die zijn vrees in welgemoedheid +verandert, wanneer de waarheid hem +ontdekt is,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IX_67">67</a> zoo verkeerde ik; en wanneer mijn Gids mij onbezorgd +zag, bewoog hij zich voort over den rand, +en ik achter hem naar de hoogte.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IX_70">70</a> Lezer, gij ziet wel hoe ik mijne stoffe verhoog, +dies verwonder u niet zoo ik haar met meer +kunst versterk.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IX_73">73</a> Wij naderden, en wij waren op eene plaats zóó +dat ik daar, waar mij eerst docht een kloof te +zijn, gelijk een spleet die een muur deelt,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IX_76">76</a> eene poort zag, en drie treden daaronder om +tot haar te komen, van kleur verscheiden, en +<span class="pagenum" title="51"> </span><a id="p_51"></a>eenen poortwachter, die tot nog toe geen woord +zei.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IX_79">79</a> En naar gelang ik meer en meer het oog er op +opende, zag ik hem zitten boven op de bovenste +trede, zoodanig in het aangezicht, dat ik het niet +verdroeg:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IX_82">82</a> en een ontbloot zwaard had hij in de hand, dat +de zonnestralen zoozeer te ons-waart weerkaatste, +dat ik vele malen den blik vergeefs op hem +richtte.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IX_85">85</a> „Zegt gij mij daar: wat wilt gij?” begon hij te +zeggen: „waar is uw geleide? Ziet toe dat het +boven-komen u niet schade.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IX_88">88</a> „Eene vrouw uit den Hemel, van deze dingen +wel-onderricht,” aldus antwoordde hem mijn +Meester, „zeide zooeven tot ons: „Gaat daarheen, +daar is de poort.”<ins class="corr" id="corr9" title="Niet in Bron.">”</ins></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IX_91">91</a> „En zij moge te goeder ure u uwe schreden voorwaarts +doen richten,” herbegon de hoofsche portier: +„nadert dus tot onze trappen.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IX_94">94</a> Daar kwamen wij; en <a href="#nootIX_94">de eerste trede</a> was wit +marmer, zóó glad-gewreven, dat ik er mij in +spiegelde gelijk ik verschijn.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="IX_97">97</a> De tweede, donkerder dan donker <a href="#nootIX_97">paars</a>, van een +ruw en branderig steen over lang en over dwars +gebarsten.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="IX_100">100</a> De derde, die het bovenst opgestapeld lag, docht +mij van een zoo vlammend porphier, als bloed, +dat uit een ader spuit.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="IX_103">103</a> Boven op deze hield de Engel Gods beide de +<ins class="corr" id="corr10" title="Bron: zoetzolen">voetzolen</ins>, zittende op den dorpel, die mij scheen +van diamant.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="IX_106">106</a> Over de drie treden trok mijn Gids mij, die vol +ijver was, en hij zeide: „Vraag nederig dat hij het +slot ontgrendele.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="52"> </span><a id="p_52"></a></p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="IX_109">109</a> Deemoedig wierp ik mij aan de heilige voeten: +erbarmen vroeg ik, en dat hij me opendeed; +maar te voren gaf ik mij drie slagen op de borst.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="IX_112">112</a> <a href="#nootIX_112">Zeven P's</a> schreef hij mij op het voorhoofd met +de spits van het zwaard, en: „Maak dat gij, wanneer +gij binnen zijt, u deze wonden afwascht,” +zeide hij.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="IX_115">115</a> Asch of aarde, die droog opgegraven wordt, +mocht wel van éénzelfde kleur zijn als <a href="#nootIX_115">zijn kleedij</a> +en van onder deze bracht hij twee sleutelen te +voorschijn.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="IX_118">118</a> De ééne was van <a href="#nootIX_118">goud</a>, en de andere was van +zilver; eerst met de witte en voorts met de gele +deed hij aldus aan de poort, dat ik tevreden was.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="IX_121">121</a> „Telkens wanneer één van deze sleutelen faalt, +daar zij niet recht in het sleutelgat gestoken +wordt,” zeide hij tot ons: „dan gaat de poort +niet open.<ins class="corr2" id="corr11" title="Bron: ”"></ins></p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="IX_124">124</a> Kostbaarder is de ééne; maar de andere wil meer +kunst en vernuft voordat zij opent, daar zij het +is, die den knoop ontknoedelt.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="IX_127">127</a> Van Petrus heb ik ze;<ins class="corr" id="corr12" title="Niet in Bron.">”</ins> en hij zeide mij dat ik +liever moest dwalen door haar te openen dan +door haar dicht te houden, zoo maar de luiden +zich voor mij ter aarde werpen.<ins class="corr2" id="corr13" title="Bron: ”"></ins></p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="IX_130">130</a> Voorts stiet hij de heilige deur open, zeggende: +„Treedt binnen; maar ik maak u opmerkzaam, +dat hij naar buiten terugkeert, die terugziet.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="IX_133">133</a> En toen in de scharnieren de spillen van die +heilige deur waren omgedraaid, die van metaal +zijn, <a href="#nootIX_133">dreunend en zwaar</a>,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="IX_136">136</a> niet loeide de Tarpejische rots aldus noch toonde +zij zich zóó toornig, wanneer haar de goede Metellus +werd ontnomen, waardoor zij voortaan +ledig bleef.</p> + +<p><span class="pagenum" title="53"> </span><a id="p_53"></a></p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="IX_139">139</a> Ik richtte mij aandachtig naar den eersten donder, +en „<span xml:lang="la">Te Deum laudamus</span>” docht ik mij te +hooren in zang-stem gemengd met de zoete +muziek.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="IX_142">142</a> Juist zulk eene verbeelding gaf mij dat wat ik +hoorde, als men gewoon is te krijgen, wanneer +men staat te zingen met het orgel:</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="IX_145">145</a> zoodat men dàn wel dàn niet de woorden verstaat.</p> + +<div class="figend" style="width: 145px;"> +<img src="images/end05.png" width="145" height="143" alt="" /> +</div> + +<p><span class="pagenum" title="54"> </span><a id="p_54"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 630px;"> +<img src="images/deco6.png" width="630" height="181" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG10"></a>TIENDE ZANG</h2> + +<p class="subh2"><em class="g">Eerste ommegang van den Louteringsberg</em></p> + +<p class="intro">Op den eersten ommegang gekomen, zien de beide +Dichters de in marmer gehouden tafereelen der +deemoedigheid (1–96), daarna de schimmen, +die boete doen voor hoovaardigheid.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="X_1">1</a> Toen wij waren binnen den dorpel van de poort, +welken de kwade begeerte der zielen in onbruik +brengt, daar zij den krommen weg recht doet +schijnen,</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="X_4">4</a> hoorde ik haar dreunende gesloten worden: en zoo +ik de oogen naar haar gericht hadde, welke waardige +verontschuldiging ware er geweest voor de +feil?</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="X_7">7</a> Wij stegen door een gespleten rots, die zich <a href="#nootX_8">dan +naar dezen dan naar dien kant</a> bewoog, gelijk de +golf, die vlucht en naderkomt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="X_10">10</a> „Hier voegt het een weinig kunst te gebruiken,” +begon mijn Gids: „om dan hier dan ginds den +wand te naderen, die wijkt.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="55"> </span><a id="p_55"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="X_13">13</a> En dat maakte onze schreden zoo schaarsch, dat +<a href="#nootX_15">de donkere helft der maan</a> aan hare legerstede +kwam om zich ter ruste te begeven,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="X_16">16</a> voordat wij buiten die kloof waren. Maar wanneer +wij vrij en open waren, daar boven-op, waar +de berg zich van achteren weer sluit,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="X_19">19</a> toen stonden wij, ik vermoeid, en beiden onzeker +over onzen weg, stil boven op een vlak, meer +eenzaam dan wegen door woestijnen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="X_22">22</a> De ruimte van den rand, waar die het ledige begrenst, +tot aan den voet van den hoogen rotswand, +die staeg rijst, zou in drie malen het lichaam van +een mensch hebben gemeten:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="X_25">25</a> en zoover mijn oog de vleugelen kon spannen, ter +linker en ter rechter zijde, docht mij die kornis +aldus te zijn.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="X_28">28</a> Nog hadden onze voeten zich niet daar boven op +bewogen, wanneer ik gewaar werd dat die rots-rand +in den ronde, die niet in rechte richting +bestegen kan worden,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="X_31">31</a> van wit marmer was, en dèr-wijze gesierd met +er in uitgehouwen beeldwerk, dat niet maar Polycletus +maar ook Natuur daarvoor had moeten +onderdoen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="X_34">34</a> De Engel, die op aarde kwam met de Boodschap +van den vele jaren met tranen afgebeden vrede, +welke den Hemel opende na het lange verbod,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="X_37">37</a> verscheen voor ons, waarachtig daar uitgehouwen, +met zoo vredig gebaar, dat hij geen beeld scheen, +dat zwijgt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="X_40">40</a> Men zou gezworen hebben dat hij zeide: „Wees +gegroet!” omdat daar uitgebeeld was <em class="g">Degene</em>, +die de sleutels omdraaide om de hooge <em class="g">Liefde</em> +te openen.</p> + +<p><span class="pagenum" title="56"> </span><a id="p_56"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="X_43">43</a> En in haar doen drukte zij zoo eigenlijk deze +woorden uit: „Zie hier uwe Dienstmaagd,” als +waren het letters, gestempeld in lak.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="X_46">46</a> „Houd toch niet op ééne plaats de aandacht gericht,” +zeide mijn zoete Meester, die mij had aan +dien kant, aan welken de mensch het hart +heeft:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="X_49">49</a> waarom ik mij draaide met den blik, en ik zag +achter Maria, naar dien kant, waaraan degene was +die mij aanporde,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="X_52">52</a> een andere historie in de rots gebeeld: waarom +ik Virgilius voorbij-trad, en mij er dichter bij +bracht opdat het me beter onder de oogen +kwam.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="X_55">55</a> Daar waren in het marmer uitgehouwen <a href="#nootX_55">de wagen +en de ossen, trekkende de heilige Ark</a>, door welke +men zich schroomt voor <a href="#nootX_57">niet toevertrouwden +dienst</a>.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="X_58">58</a> Daarvoor vertoonden zich lieden; en die allen, +verdeeld in zeven koren, deden van twee van +mijne zinnen den éénen zeggen: „zij zingen,” den +anderen: „zij zingen niet.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="X_61">61</a> Evenzeer aangaande den rook der wierookvaten, +die daar was afgebeeld, geraakten de oogen en de +neus over het al of niet branden in tweedracht.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="X_64">64</a> Daar ging, opgeschort dansende, de nederige +Psalmist de gebenedijde Bondskist vóór, en was +in dat geval tegelijk <a href="#nootX_66">meer en minder dan +Koning</a>.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="X_67">67</a> Tegenover hem, aan het venster van een groot +paleis, keek Michal, gelijk een minachtende en +verdrietige vrouw.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="X_70">70</a> Ik verzette de voeten van de plaats waar ik +stond, om van dichte-bij een andere historie te +<span class="pagenum" title="57"> </span><a id="p_57"></a>bezien, welke achter Michal in wit steen zich +mij vertoonde.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="X_73">73</a> Daar was getafereeld <a href="#nootX_73">de hooge glorie des Romeinschen +vorsten</a>, wiens groote deugd Gregorius prikkelde +tot zijn groote overwinning:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="X_76">76</a> van Trajanus den Keizer, spreek ik: en een +weeuwtjen was hem aan den toom, ontdaan door +tranen en door smart.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="X_79">79</a> Rondom haar scheen het stampvol van ruiteren, +en de adelaren van goud bewogen zich boven hen +zichtbaar op den wind.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="X_82">82</a> Het rampzalig vrouwtje scheen te midden van +deze allen te zeggen: „Heer, wreek mij mijnen +zoon, die gedood is, dies ik treur.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="X_85">85</a> En gene [scheen] haar te antwoorden: „Dan +wacht totdat ik keere.” En zij: „Heer mijn,” gelijk +een mensch in wien de smart ongeduldig +wordt:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="X_88">88</a> „Zoo gij niet keert?” En hij: „Wie dàn zit, waar +ik nù, zal het u doen.” En zij: „De goede daad +des anderen, wat baat die u, zoo gij uw plicht +verzaakt?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="X_91">91</a> Waarop hij: „Dan troost u, daar het voegt dat ik +mij kwijte van mijn plicht, voor ik uittrekke: +Gerechtigheid wil 't en plichtsbesef houdt mij +terug.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="X_94">94</a> Degene, die nooit nog iets nieuws gezien heeft, +bracht dat zichtbare spreken voort, nieuw voor +ons, daar het hier niet gevonden wordt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="X_97">97</a> Terwijl ik mij verlustigde met het aanschouwen +der tafereelen van zoo groote deemoedigheden, +wier aanblik mij ook lief was om der wille van +hunnen Maker;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="X_100">100</a> toen <a href="#nootX_100">fluisterde</a> de Dichter: „Zie van ginds komen, +maar met schaarsche treden, vele luiden: zij +<span class="pagenum" title="58"> </span><a id="p_58"></a>zullen den weg wijzen tot de hoogere ommegangen.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="X_103">103</a> Mijne oogen, die bezig gehouden werden door de +aanschouwing, om het nog nooit geziene te zien, +waarnaar zij zoozeer verlangend zijn, waren niet +traag om zich naar hem te keeren.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="X_106">106</a> Ik wil niet, lezer, dat gij daarom aflaat van +goede voornemens, wanneer gij hoort hoe God +wil dat de schuld geboet wordt.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="X_109">109</a> Let niet op den vorm van het martelen: let op +hetgeen erop volgt; bedenk dat, in het ergste +geval, het niet kan duren ginds van het groote +Oordeel.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="X_112">112</a> Ik begon: „Meester, dat wat ik te-ons-waart zie +bewegen, schijnen mij niet personen: ik en weet +niet wat; zoo machteloos ben ik in het zien.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="X_115">115</a> En hij tot mij: „De zware gesteldheid van hunne +foltering doet ze zich ter aarde buigen, zóódat +mijne oogen er eerst door te strijden hadden.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="X_118">118</a> Maar houd den blik daarop gericht, en ontbolster +met den blik dat wat daar onder rotsblokken +naderkomt: reeds kunt gij ontwaren hoe ieder +gedrukt wordt.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="X_121">121</a> O trotsche Christenen, rampzalig neergedrukten, +die, zwak met de oogen des geestes, vertrouwen +hebt op de <a href="#nootX_123">rugge-waartsche schreden</a>,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="X_124">124</a> beseft gij niet, dat wij wormen zijn, geboren om +den engel-gelijken vlinder te vormen, die ter +rechtvaardigheid vliegt zonder omhulling?</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="X_127">127</a> Waarop gaat uwe ziel hoovaardig als een haan? +Gij zijt als insecten in onvolkomenheid, gelijk +rupsen, in welke de formatie nog ontbreekt.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="X_130">130</a> Gelijk, om vloer of dak te stutten, men menig +malen tot stut een [menschelijke] gedaante ziet, +wie de knieën tegen de borst komen,</p> + +<p><span class="pagenum" title="59"> </span><a id="p_59"></a></p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="X_133">133</a> hoedanig eene over het niet-ware ware droefenis +doet opkomen bij wie het ziet; zoo zag ik ze, toen +ik ze wèl beschouwde.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="X_136">136</a> Waar is dat ze meer of min samengetrokken +waren, naarmate ze meer of minder op den rug +hadden; en hij, die het meeste geduld in het voorkomen +had,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="X_139">139</a> scheen weenende te zeggen: „Ik kan niet meer.”</p> + +<div class="figend" style="width: 181px;"> +<img src="images/end02.png" width="181" height="201" alt="" /> +</div> + +<p><span class="pagenum" title="60"> </span><a id="p_60"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 632px;"> +<img src="images/deco5.png" width="632" height="180" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG11"></a>ELFDE ZANG</h2> + +<p class="subh2"><em class="g">Voortzetting van den eersten +ommegang, waarin geboet wordt voor hoovaardigheid</em></p> + +<p class="intro">Volgens aanwijzing gekregen van ééne van die +zielen, wenden de Dichters zich ter rechter over +de eerste kornis; en ondertusschen vertoont zich +aan hen Humbert, een der graven van Santafiore, +en wordt Dante herkend door Oderisi da +Cubbio, die spreekt over de ijdelheid van den +wereldschen roem en hem een en ander mededeelt +aangaande Provenzano Salvani, die aldaar +zich loutert van de vroegere hoovaardigheid.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XI_1">1</a> „O Vader onze, die in de hemelen zijt, <a href="#nootXI_1">niet dáártoe</a> +beperkt, maar wegens de grootere liefde die +Gij voor de eerste werken van daarboven hebt,</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XI_4">4</a> Uw naam en Uw macht zij geprezen van alle +schepsel, naar het voegt dank te zeggen aan uwen +liefde-walm.</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XI_7">7</a> Kome tot ons de vrede van Uw koninkrijk, daar +<span class="pagenum" title="61"> </span><a id="p_61"></a>wij niet uit ons zelven met alle onze ingeboren +krachten tot haar kunnen komen, als zij niet tot +ons komt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XI_10">10</a> Gelijk uwe engelen van hunnen wil offerande +doen aan U, zingende Hosanna, dat de menschen +zóó doen van den hunnen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XI_13">13</a> Geef ons heden ons dagelijksch manna, zonder +hetwelk door deze rauwe woestenij teruggaat ook +wie het meest zich inspant te gaan.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XI_16">16</a> En gelijk wij het kwaad, dat wij geleden hebben, +aan een ieder mogen vergeven, zoo vergeef ook +gij weldadig, en zie niet naar onze verdienste.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XI_19">19</a> Onze deugd, die lichtelijk bezwijkt, beproef die +niet [in den strijd] met den Ouden Tegenstander, +maar verlos haar van hem, die zóózeer haar +bestookt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XI_22">22</a> Dit laatste gebed, lieve Heer, wordt reeds niet +gedaan om onzentwille, daar wij dat niet van +noode hebben, maar ter wille van hen, die achter +ons zijn blijven staan.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XI_25">25</a> Aldus voor ons en voor zichzelven goede reize afbiddende, +gingen deze schimmen onder den last, +een dergelijken als waar men zoo dikwijls van +droomt,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XI_28">28</a> naar verscheiden wijze benauwd, allen in het +rond en moede, boven over den eersten rand, +louterende de nevelen <a href="#nootXI_30">der wereld</a>.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XI_31">31</a> Zoo aan gindsche zijde steeds goede voorspraak +voor ons gedaan wordt, wat kan dan aan deze +zijde voor hen gedaan worden door <a href="#nootXI_33">degenen</a>, die +goeden wortel hebben voor hunnen wil.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XI_34">34</a> Wèl moet men <a href="#nootXI_35">hen helpen te wasschen de merken</a>, +die zij hier droegen, zóódat zij rein en licht +kunnen uitgaan tot de bestarnde sferen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XI_37">37</a> „Zegt! <a href="#nootXI_37">zoo waarlijk moge gerechtigheid en vroomheid</a> +<span class="pagenum" title="62"> </span><a id="p_62"></a>u weldra ontlasten, zoodat gij den vleugel +kunt uitslaan, die u naar verlangen opheffe:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XI_40">40</a> wijst ons naar welken kant men het kortst gaat +naar de trap: en zoo er meer dan ééne opening +is, zegt ons die, welke het minst steil stijgt;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XI_43">43</a> daar deze, die met mij komt, door den last des +vleesches van Adam, waarmede hij bekleed is, +tegen zijnen wil zuinig is met opstijgen.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XI_46">46</a> Deze hunne woorden, die ze antwoordden op +gene, welke gezegd waren door hem, dien ik +volgde, 't was niet duidelijk van wien ze kwamen;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XI_49">49</a> maar er werd gezegd: „Ter rechter hand langs +den rotswand komt met ons, en gij zult den doorweg +vinden, mogelijk voor een levend wezen om +er langs op te gaan.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XI_52">52</a> En zoo ik niet belemmerd ware door het rotsblok, +dat mijnen hoovaardigen nek ònderhoudt, +vanwaar het mij voegt het hoofd laag te houden,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XI_55">55</a> zoude ik schouwen naar hem, die nog leeft en +zich niet noemt, om te zien of ik hem ken en om +hem medelijdend te maken met dezen last.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XI_58">58</a> Ik was <a href="#nootXI_58">een Latijner</a>, geboren uit eenen grooten +Toscaan: Willem Aldobrandeschi was mijn +vader: ik weet niet of zijn naam ooit met u was.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XI_61">61</a> Het oude bloed en de roemrijke daden van mijne +voorvaderen maakten mij zóó aanmatigend, dat +ik, niet denkend aan de gemeenschappelijke moeder, +te voren allen mensch</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XI_64">64</a> zoozeer in minachting hield, dat ik er van stierf, +gelijk de Sieneezen weten, en in Campagnatico +elk sprekend wezen het weet.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XI_67">67</a> Ik ben Humberto; en niet slechts mij schaadde +mijn hoovaardigheid, want alle mijne stamgenooten +heeft zij met zich in het ongeluk getrokken.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XI_70">70</a> En hier voegt het dat ik dit gewicht drage voor +<span class="pagenum" title="63"> </span><a id="p_63"></a>hen, zoolang totdat hier bij de dooden Gode voldoening +worde gegeven, daar ik dat niet bij de +levenden deed.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XI_73">73</a> Luisterende, neeg ik het aangezicht naar omlaag; +en één van hen (niet degene die gesproken +had) draaide zich onder het gewicht, dat hem +belastte:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XI_76">76</a> en zag mij, en kende mij en riep, houdende de +oogen met moeite gericht op mij, die gansch gebukt +mèt hen ging:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XI_79">79</a> „O,” zeide ik tot hem: „Zijt gij niet Oderisi, de +eer van Agubbio, en de eer van die kunst, welke +<a href="#nootXI_81">verluchten</a> in Parijs wordt genoemd?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XI_82">82</a> „Broeder,” zeide hij: „<a href="#nootXI_82">meer lachen de papieren</a>, +welke Franco Bolognese penseelt: en thans is +de eer gansch <em class="g">zijn</em> en <em class="g">mijn</em> [slechts] voor +een deel.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XI_85">85</a> Wel zoude ik niet zoo hoffelijk geweest zijn, zoolang +ik leefde, door de groote begeerte om uit te +munten, waarop mijn hart zich richtte.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XI_88">88</a> Voor zóódanige hoovaardigheid betaalt men hier +de boete: en nog zoude ik niet hier zijn, 't en +ware het dat ik, <a href="#nootXI_90">[nog] kunnende zondigen</a>, mij +tot God heb gewend.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XI_91">91</a> O ijdele roem van de menschelijke vermogens, +hoe kort duurt het groen op zijn kruin als <a href="#nootXI_92">hij</a> +niet wordt besprongen door ruwe tijden.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XI_94">94</a> Cimabue meende in de schilderkunst het veld te +houden en nù heeft Giotto den roep, zoodat hij +den roem van genen verduistert.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XI_97">97</a> Aldus heeft de ééne <a href="#nootXI_97">Guido</a> den anderen den roem +der taal ontnomen; en wellicht is geboren die den +één en den ander uit het nest zal jagen.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XI_100">100</a> Niet anders is het wereldsch gerucht dan een +windvlaag, die nu eens her-, dan derwaarts komt +<span class="pagenum" title="64"> </span><a id="p_64"></a>en van naam verandert omdat hij van kant +verandert.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XI_103">103</a> Welken roem zult gij meer hebben, indien de +ouderdom het vleesch van u scheidt, dan indien +gij gestorven waart vóórdat gij afliet van „bôo, +bôo” en „<a href="#nootXI_105">dui en dui</a>” [te zeggen],</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XI_106">106</a> eer duizend jaar voorbijgaan? Hetwelk eene kortere +tijdsruimte is [vergeleken] bij de eeuwigheid, +dan een oogwenk is [vergeleken] bij <a href="#nootXI_108">den cirkel, +die het traagst</a> in den hemel gewenteld wordt.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XI_109">109</a> Van dengene, die vóór mij zoo weinig op den +weg vooruitkomt, schalde gansch Toscane, en +nu fluistert men ternauwernood van hem in +Siena,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XI_112">112</a> waarvan hij Heer was, wanneer verdelgd werd +<a href="#nootXI_113">de Florentijnsche woede</a>, dewelke te dien tijd +hoovaardig was, gelijk zij thans veil is.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XI_115">115</a> Uw roep is als de kleur van 't kruid, die komt +en gaat, en <a href="#nootXI_116">dezelfde</a> doet haar verkleuren, door +wie zij onrijp uitgaat uit den grond.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XI_118">118</a> En ik tot hem: „Uw ware woorden boezemen +mij goede nederigheid in en maken plat groote +gezwollenheid: maar wie is degene van wien gij +zooeven spraakt?”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XI_121">121</a> „Dat is,” antwoordde hij: „<a href="#nootXI_121">Salvani Provenzano</a>; +en hij is hier, omdat hij zich aanmatigde gansch +Siena onder zijne handen te krijgen.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XI_124">124</a> Hij is aldus gegaan en gaat aldus zonder verpoozen, +sinds hij stierf: zoodanige munt betaalt om +voldoening te geven, hij die daarginds te vermetel +was.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XI_127">127</a> En ik: „Zoo de geest, die, voor hij zich berouwt, +den rand des levens bereikt, daar omlaag blijft +en niet hier omhoog stijgt,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XI_130">130</a> indien goede gebeden hem niet helpen, voordat +<span class="pagenum" title="65"> </span><a id="p_65"></a>verloopt zóó lange [tijd] als hij geleefd heeft, hoe +werd de toegang hem gegeven?”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XI_133">133</a> „Wanneer hij roemrijkst leefde,” zeide hij: „vrij +in het land van Siena, heeft hij, afleggende <a href="#nootXI_133">alle +schaamte</a>, zich gevest:</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XI_136">136</a> en daar, om zijnen vriend te verlossen uit de +pijne, die hij doorstond in de gevangenis van +Karel, onderstond hij het om te beven over alle +leden.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XI_139">139</a> Meer zal ik niet zeggen, en ik weet dat ik duister +spreek, maar weinig tijd zal voorbijgaan, dat +uwe geburen zoo zullen doen, dat gij het zult +kunnen toelichten.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XI_142">142</a> Dit werk onthief hem van die <a href="#nootXI_142">grenslanden</a>.”</p> + +<div class="figend" style="width: 312px;"> +<img src="images/end01.png" width="312" height="134" alt="" /> +</div> + +<p><span class="pagenum" title="66"> </span><a id="p_66"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 630px;"> +<img src="images/deco4.png" width="630" height="182" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG12"></a>TWAALFDE ZANG</h2> + +<p class="subh2"><em class="g">Vervolg van den eersten ommegang</em></p> + +<p class="intro">Hier zien de Dichters in de rots afgebeeld voorbeelden +van gestrafte hoovaardigheid. Een Engel +wijst hun den opgang tot den tweeden omgang.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XII_1">1</a> Paarswijze, als runderen die onder het juk gaan, +ging ik verder met die belaste ziel, zoolang het +toestond de zoete leidsman.</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XII_4">4</a> Maar wanneer hij zeide: „Laat hem en kom mee, +daar het hier goed is met het zeil en de riemen +zoo goed [en zoo kwaad] ieder kan, zijn hulkje +voort te drijven,”</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XII_7">7</a> maakte ik mij weder recht, gelijk men pleegt te +gaan, met mijn persoon, hoewel mijne gedachten +gebogen en geknot bleven.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XII_10">10</a> Ik had mij voortbewogen, en volgde volgaarne +de schreden van mijnen Meester, en beiden toonden +wij reeds hoe licht wij waren;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XII_13">13</a> wanneer hij tot mij zeide: „Richt de oogen naar +<span class="pagenum" title="67"> </span><a id="p_67"></a>omlaag: het zal u goed zijn, tot het verlichten +van den weg, het bed te zien van uwe voetzolen.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XII_16">16</a> Gelijk, opdat er heugenis van hen zij, boven +de begravenen de aardsche graftomben dragen +verbeeld dat wat zij vroeger waren;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XII_19">19</a> waarom men daar vele malen weent, door den +stekel der heugenis, die alleen aan de vromen +de sporen geeft;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XII_22">22</a> zóó zag ik dáár, maar met betere gelijkenis, naar +gelang van de kunstvaardigheid, bebeeld zooveel +[ruimte] als voor weg buiten den berg naar +voren komt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XII_25">25</a> Aan ééne zijde zag ik <a href="#nootXII_25">dengene, die edelst geschapen +was</a> van alle schepsel, bliksemende nederdalen +van den hemel.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XII_28">28</a> Briareus zag ik, doorboord van den hemelschen +schicht, liggen aan den anderen kant, <a href="#nootXII_30">zwaar</a> +voor de aarde door de doods-kou.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XII_31">31</a> Ik zag [Apollo] Thymbraeus, ik zag Pallas en +Mars, nog gewapend, <a href="#nootXII_32">rond hunnen vader</a>, staren +op de verspreide ledematen der Giganten.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XII_34">34</a> Ik zag Nimrod aan den voet van het groote werk, +geheel verbijsterd de luiden aanstaren, die in +Sennaär met hem hoovaardig waren.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XII_37">37</a> O Niobe, met welke treurende oogen zag ik u +gebeeld op het plaveisel temidden van uwe zeven +en zeven gedoode kinderen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XII_40">40</a> O Saul, hoe scheent gij daar gestorven op uw +eigen zwaard op den berg Gilboa, die voortaan +noch regen noch dauw voelde.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XII_43">43</a> O dwaze Arachne, zóó zag ik u, reeds half eene +spinne, droef bovenop de flarden van het werk +dat tot uw nadeel gemaakt was.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XII_46">46</a> O <a href="#nootXII_46">Rehabeam</a>, uw beeltenis schijnt daar niet +meer dreigende te zijn, maar vol van vreezen +<span class="pagenum" title="68"> </span><a id="p_68"></a>draagt hem <a href="#nootXII_48">een wagen vandaar voor men hem +verjage</a>.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XII_49">49</a> Nog vertoonde het harde plaveisel hoe <a href="#nootXII_49">Alcmeon +zijner moeder duur deed dunken het heilloos sieraad</a>.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XII_52" href="#nootXII_52">52</a> Het vertoonde hoe zijne [eigene] zonen zich wierpen +op Sennacherib binnen in den tempel en hoe +zij hem dood daar lieten.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XII_55">55</a> Het vertoonde den ondergang en het wreede +voorbeeld dat Tamyris stelde, daar zij zeide tot +Cyrus: „Naar bloed dorstte u en van bloed +verzadig ik u.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XII_58">58</a> Het vertoonde hoe in verwarring vluchtten de +Assyriërs, nadat Holophernes dood was, en ook +het overschot des vermoorden.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XII_61">61</a> Ik zag Troja in asch en bouw-val: o Ilium, hoe +vernederd en waardeloos toonde u de beeltenis, +die men dáár ontwaart.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XII_64">64</a> Wie was er meester van penseel en teekenstift, +dat hij weergaf de schaduwen en lijnen, die daar +elken fijnen geest tot bewondering zouden +brengen?</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XII_67">67</a> Dood schenen daar de dooden en levend de levenden: +hij, die de werkelijkheid ziet, ziet niet meer +dan ik, [ziende] al wat ik betrad zoolang ik +gebukt ging.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XII_70">70</a> Nu braveert maar en gaat met het gezicht omhoog, +zonen Eva's, en buigt maar niet het gelaat +zóó dat gij uw kwade pad ziet.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XII_73">73</a> Meer was er reeds door ons van den berg omgegaan +en van den weg der zon vrij wat meer +afgelegd, dan mijn <a href="#nootXII_75">onvrije ziel</a> wel vermeende;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XII_76">76</a> wanneer hij, die altijd opmerkzaam vóórging, +begon: „Hef het hoofd, het is niet meer tijd aldus +in gedachten te gaan.</p> + +<p><span class="pagenum" title="69"> </span><a id="p_69"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XII_79">79</a> Zie daar een Engel, die zich opmaakt te ons-waart +te komen: zie hoe <a href="#nootXII_80">de zesde dienstmaagd</a> +keert van de bediening des daags.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XII_82">82</a> Doe uwe gebaren en gelaat aan met eerbiedigheid, +zoodat het hem behage ons naar boven te +geleiden: gedenk dat deze dag nooit weder daagt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XII_85">85</a> Ik was aan zijn waarschuwen goed gewend, om +toch geenen tijd te loor te laten gaan, zoodat hij +in die stoffe niet duister tot mij kon spreken.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XII_88">88</a> Tot ons kwam het schoone schepsel, wit gekleed, +en in het aangezicht zoodanig als de morgenstar +flonkerend zich vertoont.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XII_91">91</a> De armen opende hij en daarna opende hij de +vleugelen: en zeide: „Komt; hier dichtbij zijn +de treden, en licht kan men van stonde aan +stijgen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XII_94">94</a> Op deze nooding komen maar zeer schaarschen: +o menschelijk geslacht, geboren om opwaart te +vliegen, waarom valt gij bij zoo weinig wind?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XII_97">97</a> Hij leidde ons daar waar de rots was uitgehouwen; +daar sloeg hij mij de vleugelen voor het +voorhoofd, voorts beloofde hij mij veiligen gang.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XII_100">100</a> Gelijk om ter rechterhand ten berg op te klimmen, +waar de kerk gelegen is, die neer ziet op +<a href="#nootXII_102">de goed geleide</a> boven de Rubaconte,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XII_103">103</a> de straffe heftigheid des stijgens verbroken wordt +door de trappen, die gemaakt werden <a href="#nootXII_105">ten tijde +dat</a> kwatern en schepel veilig waren;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XII_106">106</a> aldus vergemakkelijkt zich de rand, die hier wel +zeer snel valt, van den tweeden ommegang: maar +hier en daar scheert [ons] de hooge rots.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XII_109">109</a> Terwijl wij ons aldaar omwendden, zongen stemmen +aldaar „Zalig zijn de armen van geest,” +derwijze dat geen woorden het konden weergeven.</p> + +<p><span class="pagenum" title="70"> </span><a id="p_70"></a></p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XII_112">112</a> Ai mij! hoe verscheiden zijn deze ingangen van +de helsche! daar men hier onder gezangen binnentreedt +en daar onder woeste jammerkreten.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XII_115">115</a> Alreede stegen wij op langs de heilige treden, en +veel lichter scheen het mij toe te zijn, dan het +mij te voren in de vlakte had toegeschenen:</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XII_118">118</a> waarop ik: „Meester” zeide: „welke zwarigheid +is er van mij weggenomen, dat bijna geen vermoeienis +onder het gaan door mij wordt gekregen?”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XII_121">121</a> Hij antwoordde: „Wanneer de P's, die nog op +uw gelaat, bijna uitgewischt, overgebleven zijn, +ganschelijk gelijk die ééne, zullen zijn weggeschoren,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XII_124">124</a> worden uwe voeten aldus overwonnen door uwen +goeden wil, dat zij niet slechts geen vermoeienis +zullen gevoelen, maar dat het hun vermaak zal +zijn opwaart te worden gedrongen.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XII_127">127</a> Toen deed ik gelijk degenen die gaan met op +hun hoofd iets, waarvan zij niet weten tenzij +dat de gebaren der andere menschen het hen doen +vermoeden;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XII_130">130</a> waarom de hand hen helpt om hen te vergewissen, +en zoekt en vindt, en dat werk verricht, wat +niet kan worden verricht door het gezicht:</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XII_133">133</a> en met de gescheiden vingers van de rechterhand +bevond ik slechts zes der letters, welke die +van de sleutelen mij boven de slapen had ingegrift:</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XII_136">136</a> En mijn gids, dit ziende, glimlachte.</p> + +<hr class="chend" /> + +<p><span class="pagenum" title="71"> </span><a id="p_71"></a></p> + +<div class="figcenter" style="width: 630px;"> +<img src="images/deco6.png" width="630" height="181" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG13"></a>DERTIENDE ZANG</h2> + +<p class="subh2"><em class="g">De Tweede Ommegang. Hier wordt de zonde van de afgunst geboet.</em></p> + +<p class="intro">Op den tweeden rand, waar nu de Dichters +komen, wordt de zonde der afgunst gelouterd. +De zielen aldaar zijn gekleed in een grove pij, +en hebben de oogen met een ijzerdraad toegenaaid. +Van afstand tot afstand vliegen stemmen +door de lucht, door hemelsche geesten voortgebracht, +die den afgunstigen eenig schoon voorbeeld +van barmhartigheid of naasten-liefde in herinnering +brengen. Voorts vertoont zich aan Dante Sapia +van Siena.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XIII_1">1</a> Wij waren aan den top der trap, waar ten tweeden +male de berg ingesneden wordt, die door +zijne bestijging de menschen loutert:</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XIII_4">4</a> aldaar omwindt een kornis evenzoo de helling +gansch gelijk de eerste, tenzij dat haar boog zich +vroeger ombuigt.</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XIII_7">7</a> <a href="#nootXIII_7">Noch platte, noch bolle beeltenis is daar</a>, die +<span class="pagenum" title="72"> </span><a id="p_72"></a>men ziet; zoo maar ziet men daar den wand, +zoo maar ziet men daar den affenen weg met de +loodkleur der rots-massa.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIII_10">10</a> „Zoo we hier menschen afwachten om na te +vragen,” sprak de Dichter: „dan vrees ik dat wellicht +ons besluit te veel vertraging ondervindt.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIII_13">13</a> Voorts richtte hij de oogen vast op de zon; hij +maakte van zijn rechterzijde het middelpunt voor +de beweging, en den linkerkant van zich zelven +draaide hij.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIII_16">16</a> „O zoete Licht, in vertrouwen waarop ik binnentreed +langs den nieuwen weg, gij geleidt ons,” +zeide hij: „gelijk men hier wel geleid wil zijn.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIII_19" href="#nootXIII_19">19</a> Gij verwarmt de wereld, gij licht over haar: zoo +niet andere reden tot het tegendeel nope, moeten +uwe stralen altijd geleide zijn.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIII_22">22</a> Zooveel men (aan deze zijde) voor een mijl +rekent, zoo ver waren wij reeds van daar gegaan, +in weinig tijd, door den vaardigen wil.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIII_25">25</a> En te ontwaart te vliegen werden bemerkt, daarom +nog niet gezien, geesten, sprekende tot den +disch der liefde heusche noodingen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIII_28" href="#nootXIII_28">28</a> De eerste stem, die voorbij ging, vliegende zeide +luide: „Zij hebben geen wijn” en achter ons ging +zij, het herhalende.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIII_31">31</a> En voordat die door den afstand gansch niet meer +gehoord werd, daar ging een andere voorbij +schreeuwende: „Ik ben Orestes” en hield mede +geen stand.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIII_34">34</a> „O,” zeide ik: „Vader, welke stemmen zijn dezen?<ins class="corr" id="corr14" title="Niet in Bron.">”</ins> +en mèt dat ik het vroeg, een derde was +daar, zeggende: „Hebt lief van wien gij kwaad +ondervindt.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIII_37" href="#nootXIII_37">37</a> De goede Meester zeide: „Deze ommegang tuchtigt +de schuld der afgunst, en daarom worden +<span class="pagenum" title="73"> </span><a id="p_73"></a>de koorden der geeselroede door liefde gehanteerd.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIII_40">40</a> <a href="#nootXIII_41">De breidel</a> wil zijn van tegengestelden klank; ik +geloof dat gij hem zult hooren, mijns bedunkens, +voor gij geraakt tot den overtocht der vergiffenis.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIII_43">43</a> Maar houd de oogen vast door de lucht gericht, +en gij zult menschen voor ons zien zitten, en +ieder van hen zit langs den rotswand.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIII_46">46</a> Toen opende ik de oogen meer dan te voren; ik +schouwde voor mij en ik zag schimmen met +mantelen van de kleur van de steen niet ver scheiden.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIII_49">49</a> En toen wij een weinig meer vooruit waren, +hoorde ik roepen: „Maria, bid voor ons;” ik +hoorde ze roepen Michaël en Petrus en alle de +heiligen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIII_52">52</a> Ik geloof niet dat er heden op aarde een mensch +gaat, zoo hard, die niet geslagen werd met medelijden +voor dat wat ik voorts zag:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIII_55">55</a> want, wanneer ik zóó nabij hen was gekomen +dat hunne gebaren duidelijk tot mij kwamen, +werden door de zware smart me de tranen uit +de oogen getogen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIII_58">58</a> Van een <ins class="corr" id="corr15" title="Bron: gove">grove</ins> pij schenen zij me bedekt, en de +één schoorde den ander met den schouder, en +allen waren geschoord van den rotswand.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIII_61">61</a> Zoo staan de blinden met het haveloos kleed, <a href="#nootXIII_61">bij +de <em class="g">biecht</em></a> om hun nooddruft te vragen, en +de één neigt het hoofd over den ander,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIII_64">64</a> opdat te eer bij de menschen het medelijden opkome, +niet maar door het klinken der woorden, +maar door den aanblik, die niet minder fleemt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIII_67">67</a> En gelijk de blinden het zonlicht niet baat, zoo +wil daarginds aan de schimmen, waarvan ik nu +<span class="pagenum" title="74"> </span><a id="p_74"></a>spreek, het zonlicht niet van zich mededeelen;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIII_70">70</a> daar bij allen een ijzeren draad het ooglid doorboort +en toenaait gelijk men met den wilden +sperwer doet, omdat hij niet rustig blijft.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIII_73">73</a> Het scheen me dat ik al gaande beleediging aandeed, +daar ik, genen ziende, niet werd gezien; +waarom ik mij wendde tot mijnen wijzen raadsman.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIII_76">76</a> Wel wist hij, wat de stomme wilde zeggen; en +daarom wachtte hij mijn vraag niet af, maar +zeide: „Spreek, en wees kort en bondig.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIII_79">79</a> Virgilius kwam me aan dien kant van de kornis +van waar men vallen kan, omdat die door geen +rand omringd wordt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIII_82">82</a> Aan mijn anderen kant waren de vrome zielen, +die door den gruwelijken naad zoo zeer [de +tranen] persten, dat ze de wangen baadden.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIII_85">85</a> Ik wendde mij tot hen, en: „O menschen,” begon +ik: „verzekerd van te zullen zien het hooge licht, +waarom alleen uwe begeerte bekommerd is,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIII_88">88</a> zoo waarlijk moge weldra de genade het schuim +van uw geweten afnemen, zoodat de stroom van +den geest helder daarin nederdale,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIII_91">91</a> zegt mij (daar het mij welgevallig en dierbaar +zal zijn) of er hier tusschen u een latijnsche ziel +is; en wellicht <a href="#nootXIII_93">zal het haar goed zijn, zoo ik het +verneem</a>.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIII_94">94</a> „O broeder mijn, elke [ziel] is burgeres van +ééne ware stad; maar gij wilt zeggen, of er eene +leefde als vreemdelinge in Italië.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIII_97">97</a> Dit meende ik als antwoord te hooren van +een weinig meer naar voren dan waar ik +stond; waarom ik mij nog meer daar deed bemerken.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIII_100">100</a> Te midden van de anderen zag ik eene schimme, +<span class="pagenum" title="75"> </span><a id="p_75"></a>die kennelijk wachtte; en zoo iemand wilde vragen: +hoe? de kin hief zij op de wijze van eenen +blinde omhoog.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIII_103">103</a> „Ziele,” zeide ik: „die omlaag gehouden wordt +om omhoog te rijzen, zoo gij degene zijt, die mij +antwoorddet, maak u mij bekend door geboorteplaats +of naam.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIII_106">106</a> „Van Siena was <a href="#nootXIII_106">ik</a>,” antwoordde zij: „en met +deze anderen louter ik hier het schuldig leven, +tranen vergietende tot Hem dat Hij zich ons +mededeele.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIII_109">109</a> Wijs was ik niet, hoewel ik Sapia was genoemd, +en ik was veel blijder om eens anders schade +dan om mijn eigen geluk.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIII_112">112</a> En opdat gij niet geloovet dat ik u bedrieg, hoor +of ik, zooals ik u zeg, dwaas was, reeds afdalende +den boog mijner jaren.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIII_115">115</a> Mijne medeburgers waren nabij Colle in het veld +gekomen met hunne tegenstanders, <a href="#nootXIII_117">en ik bad +God om dat wat Hij wilde</a>.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIII_118">118</a> Gebroken werden zij daar en gedreven op de +bittere wegen der vlucht; en de jacht ziende, +won ik in mij een blijdschap aan elke andere +ongelijk:</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIII_121">121</a> zoodat ik het onvervaarde gelaat omhoog hief, +schreeuwende tot God: „Voortaan vrees ik u +niet” <a href="#nootXIII_123">gelijk de meerle deed</a> bij 't eerste mooie +weer.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIII_124">124</a> Vrede met God wenschte ik op het uiterste van +mijn leven; en nog zoude mijn schuld niet door +boetvaardigheid zijn verminderd,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIII_127">127</a> 't en ware het dat Peter Pettinagno mijner had +gedacht in zijn heilige gebeden, wien uit barmhartigheid +mijner deerde.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIII_130">130</a> Maar gij, wie zijt gij, die gaat vragende naar +<span class="pagenum" title="76"> </span><a id="p_76"></a>onze toestanden en de oogen ongebonden draagt, +naar ik geloof; en ademende spreekt?”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIII_133" href="#nootXIII_133">133</a> „Wel zullen me,” zeide ik: „de oogen hier nog +eenmaal worden ontnomen; maar gedurende +weinig tijd, daar klein hun vergrijp is van met +nijd te zijn bewogen.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIII_136">136</a> Veel meer is de vrees, waardoor mijn ziel wordt +benard, voor de pijniging van hieronder, zoodat +reeds de last van daarbeneden mij weegt.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIII_139">139</a> En zij tot mij: „Wie heeft u dan hierboven te +midden van ons geleid, indien gij gelooft daarbeneden +te zullen terugkeeren?” En ik: „Hij die +met mij is en geen woord spreekt:</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIII_142">142</a> en levend ben ik; en daarom vraag mij weder, +verkoren ziel, indien gij wilt dat ik daarginds de +sterfelijke voeten voor u beweeg.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIII_145">145</a> „O dit is om te hooren zoo nieuwe zaak”, antwoordde +zij: „dat het een groot bewijs is dat +God u liefheeft: daarom help mij dan nu en +dan met uw gebed.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIII_148">148</a> En ik vraag u bij dat wat gij meest begeert: zoo +gij ooit het Toscaansche land betreedt, dat gij +bij mijne verwanten ten beste van mij spreekt.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIII_151">151</a> Gij zult ze zien bij dat wufte volk dat hoopt op +Talamone, <a href="#nootXIII_152">en dáár zal het nog meer hoop verliezen</a> +dan om de „Diana” te vinden.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIII_154">154</a> Maar nog meer zullen daar de admiraals verliezen.”</p> + +<div class="figend" style="width: 247px;"> +<img src="images/end06.png" width="247" height="89" alt="" /> +</div> + +<p><span class="pagenum" title="77"> </span><a id="p_77"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 632px;"> +<img src="images/deco5.png" width="632" height="180" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG14"></a>VEERTIENDE ZANG</h2> + +<p class="subh2"><em class="g">Voortzetting van den tweeden ommegang.</em></p> + +<p class="intro">Guido del Duca da Bertinoro beschrijft aan +Rinieri dei Calboli, zijnen buurman, het slechte +gedrag van de verschillende volkeren van het +dal van den Arno en profeteert hem de schande +van zijnen naneef. Voorts bejammert hij het +ontaarde Romagna, en vermeldt de namen van +vele edele en geëerde Romagnolen van zijnen +tijd. Wanneer ten slotte de Dichters van die +schimmen zijn weggegaan, hooren zij stemmen +als van den donder, die hen herinneren aan de +kastijdingen, die de afgunstigen te wachten +staan.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XIV_1">1</a> „Wie is degene, die onzen erg òmgaat, voordat +de dood hem vleugelen heeft gegeven, en die de +oogen opent en toemaakt naar welbehagen?”</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XIV_4">4</a> „Niet weet ik wie hij is; maar wel weet ik dat hij +niet alleen is: vraag gij het hem, daar gij hem +nader bij zijt, en bejegen vriendelijk hem zóó dat +hij spreke.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="78"> </span><a id="p_78"></a></p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XIV_7">7</a> Aldus twee geesten, de één tot den ander geneigd, +spraken daar van mij ter rechterhand; +voorts hieven zij de aangezichten, om tot mij te +spreken, achterover;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIV_10">10</a> ende één zeide: „O ziel, die nog in het lichaam +gevest, hemelwaart gaat, vertroost ons uit +barmhartigheid, en zeg ons,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIV_13">13</a> van waar gij komt, en wie gij zijt; daar gij ons +zóó zeer doet verwonderen over uwe genade, +als iets [verwondering] eischt, dat nog nooit is +gebeurd.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIV_16">16</a> En ik: „Midden door Toscana spanceert een +stroompje, dat geboren wordt op de Falterona, +en honderd mijlen loops verzadigt het niet.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIV_19">19</a> Van zijnen oever draag ik dit mijn lichaam; te +zeggen wie ik ben, ware ijdel praten, daar mijn +naam nog niet luide verluidt.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIV_22">22</a> „Wanneer ik uwe bedoeling wèl begrijp,” antwoordde +toen hij, die het eerste sprak: „dan +spreekt gij van den Arno.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIV_25">25</a> En de andere zeide tot hem: „Waarom verheelde +hij den naam van die rivier, gelijk de mensch +doet met gruwelijke dingen?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIV_28">28</a> En de schim, die hieromtrent ondervraagd was, +kweet zich aldus: „Dat weet ik niet, maar wel +verdient de naam van zulk eene vallei dat hij +te gronde ga,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIV_31">31</a> daar van zijnen aanvang (waar het Alpijnsch +gebergt, van 't welk Pelorum is losgerukt, zóó +van water is gedrenkt, dat het op weinig plaatsen +die maat te boven gaat)</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIV_34">34</a> tot daar, waar hij zich weder uitstort tot herstel +van dat deel van 't zeewater, dat de hemel opslorpt, +waardoor de rivieren hebben dat wat mèt +hen gaat,</p> + +<p><span class="pagenum" title="79"> </span><a id="p_79"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIV_37">37</a> aldus de deugd als vijandin door allen wordt gevloden, +als het gesijfel [van eene slang], hetzij +door het lot der plaatse, hetzij door kwade praktijk, +die hen noopt:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIV_40">40</a> vanwaar de bewoners dier rampzalige vallei zóó +hunnen aard veraêrd hebben, dat het lijkt of +Circe hen in de kost hadde gehad.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIV_43">43</a> Door <a href="#nootXIV_43">botte varkens</a> heen, die eikelen meer verdienen +dan ander voedsel, geschapen tot menschelijk +gebruik, richt hij eerst zijn armelijk pad.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIV_46">46</a> <a href="#nootXIV_46">Keffertjes</a> vindt hij voorts, daar hij lager komt, +meer grijnzend dan hun kracht vergt, en ze minachtend +keert hij den muil van hen af.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIV_49">49</a> Hij gaat al vallende, en hoe meer die gemaledijde +en ellendige sloot aangroeit, te meer ziet +hij <a href="#nootXIV_49">de honden tot wolven worden</a>.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIV_52">52</a> Voorts afgedaald door <a href="#nootXIV_52">meerdere diepe <ins class="corr" id="corr16" title="Bron: zeëen">zeeën</ins></a>, +vindt hij de vossen zóó vol van loosheid, dat +zij geen list vreezen die hen ving.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIV_55">55</a> En ik zal niet nalaten te spreken opdat <a href="#nootXIV_55">een ander</a> +mij hoore: en het zal hem goed zijn zoo hij zich +herinnere dat wat een ware geest mij ingeeft.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIV_58">58</a> Ik zie <a href="#nootXIV_58">uwen kleinzoon</a>, die jager wordt van die +wolven langs het strand van den wreeden stroom +en ze allen verschrikt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIV_61">61</a> Hij verkoopt hun vleesch, daar het [nog] levend +is, voorts doodt hij ze als slachtvee; velen berooft +hij van 't leven en zich van de eer.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIV_64">64</a> Bloedig komt hij uit het droeve <a href="#nootXIV_64">woud</a>; hij laat +het zóó dat het in geen duizend <ins class="corr" id="corr17" title="Bron: aar">jaar</ins> zich tot den +ouden staat weer belommert.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIV_67">67</a> Gelijk, bij tijding van toekomstig leed, zich ontstelt +het gelaat van dengene, die luistert, van +welken kant ook het gevaar hem aangrijpt;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIV_70">70</a> zóó zag ik de andere ziel, die stond gekeerd tot +<span class="pagenum" title="80"> </span><a id="p_80"></a>luisteren, zich onthutsen en bedroefd worden, +nadat zij deze woorden in zich had opgenomen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIV_73">73</a> Het spreken des éénen en het gezicht des anderen +maakten mij begeerig hunne namen te +weten, en een vraag deed ik hun, met gebeden +gemengd.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIV_76">76</a> Waarom de geest, die het eerst tot mij sprak, +herbegon: „Gij wilt dat ik mij neerbuige voor u +te doen datgene wat gij voor mij niet wilt doen;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIV_79">79</a> maar sinds God wil dat in u zoo groote genade +van Hem doorlichte, zal ik niet schriel voor u +zijn; daarom weet dat ik ben Guido del Duca.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIV_82">82</a> Mijn bloed was in nijdigheid zóó ontbrand, dat +wanneer ik een mensch zich zag verheugen, gij +mij met loodkleur zoudt hebben zien bedekt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIV_85">85</a> Van mijn zaad oogst ik zoodanig stroo. O menschelijk +geslacht, waarom zet gij het hart op +die dingen, waarvan gij u <a href="#nootXIV_87">gemeenschap</a> ontzeggen +moet?</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIV_88">88</a> Dit is Reinier; dit is de prijs en eere van het huis +Calboli, waar voorts niemand erfgenaam is geworden +van zijn deugd.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIV_91">91</a> En niet slechts zijn bloed is berooid—<a href="#nootXIV_92">tusschen +den Po en het gebergte, en de zeekust en den +Reno</a>—van het goed dat vereischt wordt voor +waarheid en geneugt:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIV_94">94</a> daar binnen die grenzen ['t land] vol is van giftige +kruiden, zóó dat ze, te laat [gekomen] om +het te wieden, weldra zouden bezwijken.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIV_97">97</a> Waar is de goede Lizio, en Arrigo Manardi, +Pier Traversaro en Guido di Carpagni? O +Romagnolen, verkeerd tot bastaarden!</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIV_100">100</a> Wanneer wordt weder in Bologna een Fabbro +geboren? Wanneer in Faënza een Bernardin di +Fosco, een edele spruit van nederig kruid?</p> + +<p><span class="pagenum" title="81"> </span><a id="p_81"></a></p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIV_103">103</a> Verwonder u niet, zoo ik ween, Toscaan, wanneer +ik met Guido da Prata Ugolino d'Azzo gedenk, +die met ons geleefd heeft;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIV_106">106</a> Federigo Tignoso en zijn gezelschap, het huis +Traversara en de Anastasii; (onterfd is het één +en het andere geslacht!)</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIV_109">109</a> de vrouwen en de ridders, het leed en het lief, +al wat ons liefde en hoofschheid ingaf, daar +waar de harten zóó zijn ontaard.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIV_112">112</a> O <a href="#nootXIV_112">Brettinoro</a>, waarom vlucht ge niet weg, nu +uw gansche stamhuis weg is gegaan, en velen +daarvan om niet misdadig te worden?</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIV_115">115</a> Wèl doet Bagnacaval, dat het geen zonen meer +teelt, en slecht doet Castrocaro en slechter Conio, +die zich al dieper in schuld wikkelen door zulke +graven voort te brengen.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIV_118">118</a> Goed zullen zijn de <a href="#nootXIV_118">Pagani</a>, wanneer hun Demon +weg zal gaan; maar daarom [geschiedt het] toch +niet dat er steeds zuiver getuigenis van hen +zal zijn.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIV_121">121</a> O Ugolino de Fantoli, veilig is uw naam sedert +niet meer [een zoon] verwacht wordt, die door +ontaarding hem kan bezwalken.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIV_124">124</a> Maar nu ga voort, Toscaan, daar het mij nu al +te zeer lust te weenen, meer dan te spreken; zóó +heeft onze landstreek mij het gemoed genepen.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIV_127">127</a> Wij wisten dat die dierbare zielen merkten dat +wij gingen: dies deden ze door hun zwijgen ons +vertrouwen hebben in onzen weg.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIV_130">130</a> Toen wij, al voortgaande, alleen waren, een bliksem, +wanneer die de lucht klieft, scheen toen +eene stem, die ons tegen kwam, zeggende:</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIV_133">133</a> „<a href="#nootXIV_133">Mij zal dood slaan, al wie mij vindt,</a>” en [de +stem] vluchtte, als donder die verrommelt, wanneer +plotseling de wolk zich ontlaadt.</p> + +<p><span class="pagenum" title="82"> </span><a id="p_82"></a></p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIV_136">136</a> Wanneer ons oor rust had van dien te hooren, +en zie een andere stem kwam met zóó groot gedruisch, +dat het donder leek, die terstond [den +bliksem] volgt.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIV_139">139</a> „Ik ben <a href="#nootXIV_139">Aglauros</a>, die een steen werd.” En om +mij tegen den Dichter te dringen, deed ik een +stap naar achter en niet naar voren.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIV_142">142</a> Reeds was de lucht van elke zijde stil, en hij +zeide tot mij: „Dat was <a href="#nootXIV_143">het hard gebit</a>, dat den +mensch binnen zijne baan moest houden.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIV_145">145</a> Maar gij neemt het aas zoodat de haak des ouden +Vijands u tot zich trekt; en weinig vermag daarom +breidel of roepstem.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIV_148">148</a> De Hemel roept u, en draait zich rondom u, u +zijne eeuwige schoonheden vertoonende, en toch +staart uw oog gestadig op den grond;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIV_151">151</a> waarom de Hemel u kastijdt, die alles ziet.”</p> + +<div class="figend" style="width: 197px;"> +<img src="images/end07.png" width="197" height="129" alt="" /> +</div> + +<p><span class="pagenum" title="83"> </span><a id="p_83"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 630px;"> +<img src="images/deco4.png" width="630" height="182" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG15"></a>VIJFTIENDE ZANG</h2> + +<p class="subh2"><em class="g">Van den tweeden ommegang naar den derden.</em></p> + +<p class="intro">Bij het vallen van den avond komen de Dichters +daar waar men van den tweeden ommegang opgaat +tot den derden.</p> + +<p class="intro">Op aanduiding van den Engel gaan zij op langs +de trap; ondertusschen vraagt Dante den Meester +verklaring van hetgeen hij gehoord heeft van +Guido del Duca. Wanneer zij aan den rand +gekomen zijn, geraakt Dante in verrukking en +ziet als tegenwoordig eenige oude daden van +merkwaardige zachtmoedigheid. Hij keert weder +tot zijne zinnen en wordt van lieverlede gewikkeld +in een dikken rook, die hem geheel het +gezicht beneemt.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XV_1">1</a> Hoeveel tusschen het einde van de derde ure en +het begin van den dag schijnt afgelegd van dien +<a href="#nootXV_3">kring</a>, die altijd speelt als een kind,</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XV_4">4</a> zóóveel van zijnen loop scheen er te avondwaart +<span class="pagenum" title="84"> </span><a id="p_84"></a>nog overig te zijn voor de zon: <a href="#nootXV_5">dáár</a> was +het avond en hier middernacht.</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XV_7">7</a> En zijne stralen sloegen ons midden op den neus, +omdat wij zóó [ver] <a href="#nootXV_8">den berg waren omgeloopen</a>, +dat wij reeds recht op het Westen aangingen,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XV_10">10</a> wanneer ik bemerkte dat mij het voorhoofd meer +dan te voren werd bezwaard door den gloed, en +tot verbazing werden mij de niet gekende dingen:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XV_13">13</a> waarom ik mijne handen hief tot boven mijne +wenkbrauwen, en ik maakte mij een zonnescherm, +dat als een vijl afneemt van de overmaat +van licht.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XV_16">16</a> Gelijk de straal door het water of door den spiegel +naar de tegenovergestelde zijde opspringt, uitvallende +met den zelfden hoek,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XV_19">19</a> waarmede hij invalt, en op gelijken afstand evenveel +afwijkt van de loodlijn, zooals ondervinding +en kunst het [ons] leeren;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XV_22">22</a> zoo scheen het mij toe dat ik getroffen werd +door licht, dat daar vóór mij werd weerkaatst; +waarom mijne oogen zich haastten het te ontvluchten.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XV_25">25</a> „Wat is dat, zoete vader, waartegen ik mijn oog +niet zoo [zeer] kan beschutten dat het mij baat,” +zeide ik: „en schijnt te-ons-waart te zijn bewogen?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XV_28">28</a> „Verwonder u niet als de dienaars-stoet des +Hemels u nog verblindt,” antwoordde hij mij: +„Gezonden is hij, die gekomen is om den mensch +tot stijgen te nooden.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XV_31">31</a> Weldra zal het gebeuren dat zulke dingen te zien +u niet zwaar zal vallen, maar u geneugt zal +zijn, naar mate uw aard u beschikt om het [te +meer] te gevoelen.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XV_34">34</a> Nadat wij tot den gebenedijden Engel waren gekomen, +<span class="pagenum" title="85"> </span><a id="p_85"></a>zeide hij met blijde stem: „Komt hier binnen, +tot eene trap, veel minder steil omhoog +gaande dan de andere.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XV_37">37</a> Wij stegen op, reeds van daar verscheiden, en: +„<span xml:lang="la">Beati Misericordes</span>” werd achter ons gezongen, +en: „Verheug u gij die overwint.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XV_40">40</a> Mijn meester en ik, wij gingen samen alleen opwaart +en ik dacht al gaande voordeel te winnen +in zijne woorden:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XV_43">43</a> en ik richtte mij tot hem, aldus vragende: „Wat +wilde de geest [van dien] van Romagna zeggen, +gewagende van gemeenschap en van zich te ontzeggen?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XV_46" href="#nootXV_46">46</a> Waarom hij tot mij: „Van zijn grootste feil kent +hij de schade; en daarom verwondere men zich +niet zoo hij haar [den menschen] verwijt, opdat +men hier te minder haar beweene.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XV_49">49</a> Omdat uwe begeerten zich op dátgene spitsen, +waarvan door deelgenootschap elk deel kleiner +wordt, beweegt afgunst den blaasbalg voor de +zuchten.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XV_52">52</a> Maar indien de liefde tot de hoogste sfeer uwe +begeerte naar boven trok, dan zoudt gij niet in +de borst die vrees hebben:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XV_55">55</a> want hoe meer dát het onze wordt genoemd, des +te meer goed bezit ieder en des te meer liefde +brandt in dat klooster.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XV_58">58</a> „<a href="#nootXV_58">Ik ben van het tevredenzijn nog nuchterder,</a>” +zeide ik: „dan indien er tot mij gezwegen ware, +en meer twijfel heb ik in mijne ziel.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XV_61">61</a> Hoe kan het zijn, dat een goed, verdeeld zijnde, +het grootere aantal bezitters rijker maakt aan +zich dan wanneer het door weinigen wordt bezeten?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XV_64">64</a> En hij tot mij: „Omdat gij maar stadig den geest +<span class="pagenum" title="86"> </span><a id="p_86"></a>richt op de aardsche zaken, gaart gij duisternis +uit het waarachtig licht.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XV_67">67</a> <a href="#nootXV_67">Dat oneindig en onuitsprekelijk goed</a>, dat daarboven +is, snelt op dezelfde wijze naar de +liefde, als een straal komt naar een spiegelend +lichaam.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XV_70">70</a> Zoo veel gloed wordt daar [terug]gegeven als +daar gevonden wordt: zoodat <a href="#nootXV_71">hoever</a> ook barmhartigheid +zich uitstrekke, het eeuwig [liefdes]-vermogen +daarover zich uitbreidt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XV_73">73</a> En hoe meer luiden <a href="#nootXV_73">elkander</a> daarboven verstaan, +te meer goeds valt daar te beminnen en te meer +wordt daar bemind, en als een spiegel kaatst de +één den ander weer.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XV_76">76</a> En zoo mijne rede u niet verzaadt, Beatrice zult +gij zien, en die zal u ten volle deze en elke andere +begeerte ontnemen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XV_79">79</a> Dan verjaag, opdat ze spoedig, gelijk reeds de +twee litteekenen zijn uitgewischt, de vijf litteekenen, +die zich sluiten door pijnlijk te zijn.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XV_82">82</a> Met dat ik zeggen wilde: „Gij stelt mij gerust!” +zag ik mij gekomen tot den volgenden ommegang, +zoodat mijne begeerige oogen mij deden +zwijgen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XV_85">85</a> Daar scheen ik mij toe plotseling getrokken te +zijn tot een gezicht in verrukking, en in eenen +tempel meerdere personen te zien;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XV_88">88</a> en dat eene vrouw aan den ingang, met het zoet +gebaren eener moeder, zeide: „Mijn zoon, waarom +hebt gij aldus jegens ons gedaan?</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XV_91">91</a> Zie, in smarte hebben wij, uw vader en ik, u +gezocht.” En toen het daar stil werd, verdween +dat wat het eerst verscheen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XV_94">94</a> Daarop verscheen mij <a href="#nootXV_94">een andere vrouw</a>, met +dát water op de wangen, dat de smart ontperst, +<span class="pagenum" title="87"> </span><a id="p_87"></a>wanneer die door groote minachting van eenen +anderen geboren wordt,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XV_97">97</a> en dat zij zeide: „Zoo gij heer zijt van die Stad, +over welker naam tusschen de goden zoo groote +strijd was en van waar alle wetenschap als licht +uitstraalt,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XV_100">100</a> neem wrake op die overmoedige armen, die onze +dochter omarmden, o Pisistratus.” En de heer +scheen mij toe welwillend en zachtaardig</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XV_103">103</a> met vredig gelaat haar te antwoorden: „Wat +zouden wij doen hèm die ons kwaad toewenscht, +zoo degene die ons bemint, door ons wordt veroordeeld?”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XV_106">106</a> Voorts zag ik luiden in vuur van toorn ontbrand, +met steenen <a href="#nootXV_106">eenen jonkman</a> dooden, die +elkanderen vast luide toeriepen: „Sla dood, sla +dood.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XV_109">109</a> En hem zag ik door den dood, die reeds op hem +woog, zich ter aarde buigen, maar zijne oogen +maakte hij altijd tot poorten voor den hemel;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XV_112">112</a> biddende tot den hoogen Heer in zoo groote benauwenis, +dat Hij zijnen belagers vergave, met +dien blik, die het mededoogen ontgrendelt.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XV_115">115</a> Wanneer mijne ziel wederkeerde naar buiten +naar de dingen, die waarlijk buiten haar zijn, ik +erkende mijne niet valsche dwalingen.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XV_118">118</a> Mijn gids, die mij kon zien doen zóó gelijk een +mensch die zich losmaakt van den slaap, zeide: +„Wat hebt gij dat gij u niet kunt houden?</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XV_121">121</a> Maar gij zijt meer dan een halve mijl gekomen, +de oogen luikende, en met de beenen gekromd, +naar de wijze van éénen, wien wijn of slaap +nederbuigt.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XV_124">124</a> „O zoete vader mijn, zoo gij naar mij luistert, +zal ik u zeggen,” zeide ik: „dat wat mij verscheen, +<span class="pagenum" title="88"> </span><a id="p_88"></a>wanneer mij [het gebruik der] beenen +aldus was ontnomen.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XV_127">127</a> En hij: „Zoo gij honderd mommen hadt over het +aangezicht, ook dan zouden uwe gedachten, hoe +klein ook, mij niet gesloten zijn.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XV_130">130</a> Dat wat gij zaagt was opdat gij u niet zoudt verontschuldigen +het hart te openen voor de wateren +des vredes, die uit de eeuwige bron worden vergoten.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XV_133">133</a> Ik vroeg niet: „Wat hebt gij?<ins class="corr" id="corr18" title="Niet in Bron.">”</ins> om die [reden], +die hèm doet vragen, die nog slechts ziet met het +oog, dat niet [meer] ziet, wanneer het lichaam +ligt ontzield.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XV_136">136</a> Maar ik vroeg [het u] om u kracht aan de voeten +te geven. Zoo voegt het de luien aan te porren, +die traag zijn om hunne wake te gebruiken, +wanneer die wederkeert.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XV_139">139</a> Wij gingen verder door den avond, aandachtig +uitkijkend, zooverre onze oogen konden reiken, +tegen de avondlijke en lichtende stralen,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XV_142">142</a> en zie bij beetjen en beetjen aan nadert ons daar +een rook, donker als de nacht en er was geen +plaats om dien te ontwijken:</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XV_145">145</a> en hij ontnam ons de oogen èn de zuivere lucht.</p> + +<div class="figend" style="width: 141px;"> +<img src="images/end08.png" width="141" height="140" alt="" /> +</div> + +<p><span class="pagenum" title="89"> </span><a id="p_89"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 634px;"> +<img src="images/deco3.png" width="634" height="181" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG16"></a>ZESTIENDE ZANG</h2> + +<p class="intro">Op den derden ommegang in eenen rook en in +de gruwelijkheid van eenen nacht, erger dan die +van de hel, wordt de toorn gelouterd. Een Geest +richt het woord tot Alighieri, en, zich kenbaar +makende, spreekt hij van de ondeugden en de +traagheid der tegenwoordig-levenden; waarom +de Dichter, in twijfel vanwaar zoo groote verdorvenheid +uitgaat, hetzij van de planeten of +van de maatschappelijke toestanden, er den Geest +over ondervraagt; die, met veel filosofie redeneerende, +hem tevreden stelt.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XVI_1">1</a> Het donker van de Hel en van den Nacht, beroofd +van alle sterren, onder armen hemel, zooveel +die maar kàn zijn door nevel verduisterd,</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XVI_4">4</a> maakte voor mijn gezicht niet zóó donkeren +sluier als die rook, die ons daar omhulde, noch +éénen [sluier] van zoo ruige harigheid,</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XVI_7">7</a> die gedoogde niet dat het oog open bleef staan; +waarop mijn wijze èn trouwe Geleider mij aan +zijne zijde nam en mij zijnen schouder bood.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVI_10">10</a> Gelijk een blinde gaat achter zijnen gids om niet +<span class="pagenum" title="90"> </span><a id="p_90"></a>te dolen; en om niet het hoofd te stooten tegen +eenig ding, dat hem beleedigen of wellicht dooden +kon,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVI_13">13</a> zóó ging ik voort door de bittere en onzuivere +lucht, hoorende mijnen Gids, die vast zeide: +„Wacht u, dat gij niet van mij los raakt.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVI_16">16</a> Ik hoorde stemmen; en elke scheen om vrede en +erbarmen te bidden tot het Lam Gods, dat de +zonden wegneemt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVI_19">19</a> En: „<span xml:lang="la">Agnus Dei</span>” zóó was van allen de aanhef: +éénerlei woorden waren het bij allen en ééne +zangwijs, zóó dat tusschen hen allen éénstemmigheid +scheen te zijn.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVI_22">22</a> „Wie zijn die geesten, Meester, die ik hoor?” +zeide ik. En hij tot mij: „Verneem gij de waarheid: +van gramstorigheid <a href="#nootXVI_24">ontknoedelen zij den knoop.</a>”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVI_25">25</a> „Wie zijt gij, die onzen rook klieft, en van ons +spreekt, of gij nog den tijd indeeldet naar maanden?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVI_28">28</a> Aldus werd door eene stemme gesproken. Waarop +mijn Meester mij zeide: „Antwoord, en vraag +of men hierlangs opwaart gaat.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVI_31">31</a> En ik: „O schepsel, die u reinigt om schoon te +keeren tot Dengene, die u maakte, wonder zoudt +gij hooren zoo gij mij hielpt.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVI_34">34</a> „Ik zal u volgen zoover mij geoorloofd is,” antwoordde +hij: „en zoo ook de rook het zien niet +toelaat, zal het hooren ons op deze wijze verbonden +houden.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVI_37">37</a> Toen begon ik: „Met dien last, welken de dood +ons afneemt, ga ik opwaart, en hierheen kwam +ik door de helsche moeienis;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVI_40">40</a> en zoo waarlijk God mij zóó zeer in zijne genade +heeft opgenomen, dat Hij wil dat ik tot Zijn hof +<span class="pagenum" title="91"> </span><a id="p_91"></a>kome op <a href="#nootXVI_42">eene wijze gansch buiten het hedendaagsch +gebruik</a>,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVI_43">43</a> verheel mij niet wie gij waart vóór den dood, +maar zeg het mij en zeg mij of ik zóó goed naar +den opgang ga; en uwe woorden mogen mijn geleide +worden.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVI_46">46</a> „Een Lombarder was ik, en men noemde mij +<a href="#nootXVI_46">Marco</a>: van de wereld wist ik en die gedegenheid +had ik lief, op welke nu niemand den boog meer +gespannen houdt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVI_49">49</a> Om omhoog te gaan moet gij rechtuit gaan.” Zóó +antwoordde hij; en voegde er aan toe: „Ik bid +u dat gij voor mij biddet, wanneer gij boven zijt.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVI_52">52</a> En ik tot hem: „Bij mijne trouw verbind ik mij +te doen datgene wat gij mij vraagt; maar ik berst +binnen-in van een twijfel, als ik daar van niet +verlost word.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVI_55">55</a> Eerst was hij enkel en nu is hij dubbel geworden +in uw gezegde, dat hier mij onderricht, en +het <a href="#nootXVI_55">elders [gehoorde]</a> waaraan ik het vast knoop.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVI_58">58</a> De wereld is wel zoo zeer verlaten van alle +deugd, gelijk gij mij te hooren geeft, van kwaadwilligheid +zwanger en daarmee overdekt;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVI_61">61</a> maar ik bidde u dat gij mij de reden aanwijst, +zóó dat ik haar zie, en dat ik haar aan anderen +toone; daar de één haar in den hemel, en de +andere haar hier beneden stelt.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVI_64">64</a> Een diepen zucht, welken de smart samenneep tot +een „hoei,” slaakte hij eerst en voorts begon +hij: „Broeder, de wereld is blind, en gij komt +wèl van haar.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVI_67">67</a> Gij, die leeft, brengt maar alle oorzaak terug op +den hemel, alsof die alles in noodzaak met zich +mede bewoog.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVI_70">70</a> Indien het zóó ware, dan ware de vrije wil in u +<span class="pagenum" title="92"> </span><a id="p_92"></a>vernietigd en het ware niet recht over het goede +blijdschap en over het kwade rouw te hebben.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVI_73">73</a> <a href="#nootXVI_73">De hemel geeft oorsprong aan uwe bewegingen</a>; +ik zeg niet aan alle; maar gesteld al dat ik het +zeg, licht is u gegeven ten goede en ten kwade,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVI_76">76</a> en vrije wil, die, als hij, in de eerste gevechten +met den hemel, de vermoeienissen doorstaat, +later alles overwint, als hij goed wordt gevoed.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVI_79">79</a> Aan <a href="#nootXVI_79">grootere kracht en aan betere natuur</a> zijt +gij als vrijen onderworpen, en <em class="g">die</em> schept het +verstand in u, hetwelk niet door den hemel wordt +bestuurd.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVI_82">82</a> Daarom, indien de tegenwoordige wereld het +spoor bijster raakt, de oorzaak ligt in u, in u +worde zij gezocht, en ik zal er u een ware gids +in zijn.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVI_85">85</a> Van Zijne Hand gaat <a href="#nootXVI_85">zij</a> uit, Die haar bemint +[nog] vóór zij bestaat, naar de wijze van een +kind, dat weenende en lachende dartelt,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVI_88">88</a> de eenvoudige ziel, die niets weet dan dat zij, +uitgezonden door eenen blijmoedigen <em class="g">Maker</em>, +gaarne keert tot dat, wat haar vermaakt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVI_91">91</a> Van kleine dingen voelt zij in het eerst den +smaak; daarop verlekkert zij en die loopt zij na, +zoo gids of teugel haar begeerte niet keert.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVI_94">94</a> Waarom het voegelijk was wetten als teugel in +te stellen; voegelijk was het eenen koning te hebben, +dat die ten minste den toren der ware stad +zoude onderscheiden.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVI_97">97</a> <a href="#nootXVI_97">De wetten zijn er, maar wie houdt hand aan ze?</a> +Niemand; ómdat de herder, die vóórgaat, herkauwen +kan, maar niet de hoeven gespleten +heeft.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVI_100">100</a> Weshalve de luiden, die hunnen gids vast zien +mikken op die dingen, waarop zij zelf belust zijn, +<span class="pagenum" title="93"> </span><a id="p_93"></a>zich daarmede voeden en niet naar verder +vragen.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVI_103">103</a> Goed kunt gij dus zien dat het slecht bestier de +oorzaak is, die de wereld zondig heeft gemaakt +en niet de natuur, die in u bedorven zoude zijn.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVI_106">106</a> Rome, dat de <a href="#nootXVI_106">goede wereld</a> maakte, placht twee +zonnen te hebben, die den éénen en den anderen +weg deden zien, dien van de wereld en dien van +God.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVI_109">109</a> De ééne heeft de andere verdaan; en het zwaard +is verbonden met den herdersstaf; en dat de +één en de andere te zamen niet goed gaan, hiertoe +ligt de noodzakelijkheid;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVI_112">112</a> omdat, verbonden, de één den ander niet vreest. +Als ge mij niet gelooft, let op de aar, daar elk +kruid wordt gekend aan zijn zaad.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVI_115">115</a> Op het land, dat Etsch en Po bewateren, plachten +moed en hoofschheid te zijn voordat Frederik +moeielijkheden had.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVI_118">118</a> <em class="g">Nu</em> kan veilig daar passeeren al wie, uit schaamte +om met de goeden te spreken, het zou nagelaten +hebben ze te naderen.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVI_121">121</a> Wel zijn daar nog drie ouden, in wie de oude +tijd den nieuwen gispt, en het schijnt hun laat +dat God hen in het beter leven haalt:</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVI_124">124</a> Currado da Palazza en de goede Gherardo, en +Guido da Castel, wien men beter naar Frankenwijze +den eenvoudigen <a href="#nootXVI_126">Lombard</a> noemt.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVI_127">127</a> Zeg van nu aan, dat de kerk van Rome, door +in zich twee heerschappijen te verwarren, valt +in het slijk, en vervuilt zich en haren last.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVI_130">130</a> „O Marcus mijn,” zeide ik: „wel gesproken; en +nu doorzie ik waarom de <a href="#nootXVI_130">zonen van Levi van +de erfenis waren uitgesloten</a>:</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVI_133">133</a> maar wie is die Gherardo, die ge zegt dat gebleven +<span class="pagenum" title="94"> </span><a id="p_94"></a>is als heugenis van het voorbij gegane geslacht +tot gisping van de verwilderde eeuw?”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVI_136">136</a> „Of uw spreken bedriegt mij, of stelt me op de +proef,” antwoordde hij mij: „dat gij, die Toscaansch +spreekt, schijnt niets te weten van den +goeden Gherardo.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVI_139">139</a> Bij een anderen bijnaam <a href="#nootXVI_139">ken ik hem niet</a>, zoo +die hem niet gekomen ware van zijne dochter +Gaja. God zij met u, daar ik niet verder met u +kome.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVI_142">142</a> Zie den dageraad, die door den rook straalt, +reeds wit worden en het voegt mij weg te gaan—de +Engel is daar—voordat hij verschijnt.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVI_145">145</a> Zóó sprak hij, en hij wilde mij niet meer hooren.</p> + +<div class="figend" style="width: 121px;"> +<img src="images/end09.png" width="121" height="122" alt="" /> +</div> + +<p><span class="pagenum" title="95"> </span><a id="p_95"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 630px;"> +<img src="images/deco4.png" width="630" height="182" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG17"></a>ZEVENTIENDE ZANG</h2> + +<p class="subh2"><em class="g">Voortzetting van den derden omgang en aankomst op den vierden.</em></p> + +<p class="intro">Wanneer de Dichters buiten den rook zijn gekomen, +wordt Alighieri van nieuws in eene verrukking +gebracht, gedurende welke hij verscheidene +voorbeelden van gramstorigheid ziet. +Hem wekt het bliksemende licht van eenen Engel, +die hen richt naar de trap, waarlangs men +tot den vierden ommegang opstijgt; óp dezen gekomen, +kunnen zij geen schrede meer doen wegens +den nacht, die hen overvalt. Dan toont +Virgilius, om geen tijd te verliezen, zijnen Leerling +aan hoe Liefde begin is van alle deugd en +van alle ondeugd.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XVII_1">1</a> Herinner u, lezer; zoo ooit in de Alpen een nevel +u omving, dóór welken ge zaagt niet anders dan +een mol door het vel [van zijn oogen];</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XVII_4">4</a> hoe dan, wanneer de vochte en dikke dampen +zich beginnen te verdunnen, de schijf der Zon +zwak door ze henen dringt;</p> + +<p><span class="pagenum" title="96"> </span><a id="p_96"></a></p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XVII_7">7</a> en het wordt uwer verbeelding licht te geraken +tot het zien, hoe ik in het eerst herzag de zon, +die reeds aan het dalen was.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVII_10">10</a> Aldus, parende mijne schreden aan de getrouwe +schreden van mijnen Meester, kwam ik naar +buiten uit zoodanige wolk, tot de zonnestralen, +reeds gestorven in de lage streken.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVII_13">13</a> O verbeeldingskracht, die ons menig keer zoo +zeer buiten [ons zelven] rukt, dat een mensch +het niet bemerkt, dat duizend trompetten rond +hem schetteren,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVII_16" href="#nootXVII_17">16</a> wat beweegt u, zoo de zinnen u niets bieden? +Licht beweegt u, dat in den hemel zich formeert, +òf door zich zelf [gedreven], òf door [Gods] +wil, die het omlaag stiert.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVII_19">19</a> Van de onmeedoogendheid van haar, die van +gedaante verwisselde tot dien vogel, die het meest +in het zingen zich vermeit, verscheen me in de +verbeelding de gelijkenis.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVII_22">22</a> En hier was mijn geest zoo binnen-in zich opgesloten, +dat er van buiten niets kwam, dat door +hem werd opgenomen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVII_25" href="#nootXVII_25">25</a> Voorts daalde daar neder in mijne opgetogen +fantasie een gekruisigde, norsch en trotsch in zijn +aangezicht en aldus stierf hij.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVII_28" href="#nootXVII_25">28</a> Rondom hem was de groote Assuerus, Esther, +zijne vrouw, en de gerechte Mordechai, die zóó +uit-één-stuk was in spreken en in daden.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVII_31">31</a> En toen deze verbeelding van zelve uit-een-spatte +als een bel, die water te kort komt, onder hetwelk +zij zich formeerde;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVII_34">34</a> kwam voor mijn gezicht óp <a href="#nootXVII_34">een meisje</a>, dat heftig +weende en zeide: „O Koningin, waarom hebt gij +uit toorn niet willen zijn?</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVII_37">37</a> Gij hebt u gedood om niet Lavinia te verliezen; +<span class="pagenum" title="97"> </span><a id="p_97"></a>nu hebt gij mij verloren: ik ben het, die rouw +eerder om uw verlies, dan om dat van een +ander.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVII_40">40</a> Gelijk de slaap breekt, wanneer plots nieuw licht +het gesloten oog treft, en [de slaap] gebroken +zijnde, eerst tegenstribbelt voor hij gansch vervliegt:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVII_43">43</a> zóó viel mijne verbeelding naar omlaag, zoodra +een licht mijn gelaat trof, veel grooter dan dat +hetwelk naar onze gewoonte is.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVII_46">46</a> Ik keerde mij om te zien waar ik was, wanneer +eene stem zeide: „Hier stijgt men,” welke van +elke andere aandacht mij aftrok;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVII_49">49</a> en maakte <a href="#nootXVII_49">mijne begeerte zóó sterk</a> om te zien +wie hij was, die sprak, [als die begeerte] die +nooit rust zoo zij niet het gewenschte voor oogen +krijgt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVII_52">52</a> Maar gelijk tegenover de zon, die ons gezicht +bezwaart, en door overdaad haar eigen gelaat +omsluiert, zoo ook hier schoot mijn vermogen +te kort.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVII_55">55</a> „Deze is een goddelijke geest, die op den weg +des stijgens ons richt zonder bede, en met zijn +licht zich zelven verbergt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVII_58">58</a> Hij doelt met óns, gelijk de mensch met zich-zelven +doet: daar degene, die de bede wacht, al +ziet hij de behoefte, zich reeds kwaadwillig aan +het weigeren begeeft.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVII_61">61</a> Laten we nu onzen voet naar zoo hooge nooding +zetten; haasten wij ons te stijgen voor dat het +duistert, daar het daarna niet zoude kunnen, zoo +de dag niet keert.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVII_64">64</a> Alzoo sprak mijn gids; en ik en hij, wij richtten +onze schreden tot eene trap: en zoodra ik aan +de eerste trede was,</p> + +<p><span class="pagenum" title="98"> </span><a id="p_98"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVII_67">67</a> voelde ik nabij mij als het bewegen van een +vleugel, en het waaieren ervan in mijn aangezicht, +en het zeggen: „Gelukzalig zijn de vreedzamen, +die zijn zonder kwaden toorn.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVII_70">70</a> Reeds waren boven ons zóó ver opgerezen de +laatste stralen, op welke de nacht volgt, dat de +sterren verschenen van meer dan éénen kant.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVII_73">73</a> „O mijne <a href="#nootXVII_73">deugd</a>, waarom vervliegt ge aldus,” +zeide ik tot mij-zelven, daar ik de beweegkracht +van mijne beenen voelde tot stilstand gebracht.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVII_76">76</a> Wij waren daar waar de trap niet meer steeg, +en wij stonden stil, als een schip, dat aan het +strand aankomt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVII_79">79</a> En ik wachtte een weinig of ik iets hoorde op +den nieuwen omgang; voorts keerde ik mijn tot +mijnen Meester, en zeide:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVII_82">82</a> „Mijn zoete Vader, zeg van welk vergrijp loutert +men zich hier, op dezen omgang, waar wij zijn. +Indien de voet staat, laat daarom nog niet uw +spreken stil staan.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVII_85">85</a> En hij tot mij: „De liefde tot het goede, te kort +schietend bij wat zij moet, wordt hier aangevuld, +hier slaat men weer den kwalijk vertraagden +riem.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVII_88">88</a> Maar opdat gij nog duidelijker begrijpt, keer +uwen geest tot mij, en gij zult eenige goede vrucht +krijgen van ons vertoef.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVII_91">91</a> <ins class="corr" id="corr19" title="Bron: „Nog">Noch</ins> Schepper, noch schepsel was ooit,” begon +hij: „mijn zoon zonder liefde, òf natuurlijke òf +van den geest: en dat weet gij.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVII_94">94</a> De natuurlijke was altijd zonder dwaling: maar +de andere kan dwalen door een kwaad voorwerp, +of door te veel of door te weinig kracht.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVII_97">97</a> Zoolang zij op de <a href="#nootXVII_97"><em class="g">eerste</em> goederen</a> is gericht en +in de goederen van den tweeden rang zichzelven +<span class="pagenum" title="99"> </span><a id="p_99"></a>matigt, kan er geen reden zijn voor schuldig +vermaak;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVII_100">100</a> maar wanneer zij zich draait tot het kwade, of +met te veel zorg zich naar aardsche goederen +richt, of met minder dan pas heeft, loopt naar +het goed, dan gaat het maaksel te werk tegen +zijn Maker.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVII_103">103</a> Hieruit kunt gij begrijpen dat het gevalt dat +Liefde in u het zaad is van alle deugd èn van +elke werkzaamheid, die straf verdient.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVII_106">106</a> Welnu, daar liefde niet kan afzien van het wèlzijn +van haren drager, zijn de dingen beveiligd +voor eigen haat.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVII_109">109</a> En omdat niets gedacht kan worden gescheiden +van of bestaande buiten de <em class="g">Eerste Oorzaak</em>, +is elke zielsaandoening verre van Die te haten.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVII_112">112</a> Blijft over, zoo ik, verdeelende, wel beschouwe, +dat het kwade 't welk bemind wordt, dat van den +naaste is en die liefde wordt op drie manieren +<a href="#nootXVII_114">in uw klei</a> geboren.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVII_115">115</a> Er zijn er, die hopen uit te munten, doordat hun +buurman vernederd is, en alleen dáárom begeeren +dat hij van zijne grootheid omlaag gehaald wordt.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVII_118">118</a> Er zijn er die macht, aanzien, eer en roem vreezen +te verliezen, doordat een ander stijgt, waarom zij +zich zoo bedroeven dat ze het tegendeel begeeren:</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVII_121">121</a> en er zijn er die door [hun aangedaan] onrecht +blijken zóó gegriefd te worden, zoodat ze begeerig +worden naar wraak; en met eenen zoodanige +gebeurt het dat hij zich het kwade met geneugt +voorspiegelt.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVII_124">124</a> Deze drie-ledige liefde wordt <a href="#nootXVII_124">daar omlaag</a> beweend; +nu wil ik dat gij tot begrip koomt van de +andere, die het Goede naijlt, maar zonder de +goede mate.</p> + +<p><span class="pagenum" title="100"> </span><a id="p_100"></a></p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVII_127">127</a> Een ieder grijpt in den blinde naar <a href="#nootXVII_127">Eén Goed</a>, +opdat zijne ziel daarin vrede vinde, en begeert +het: waarom ieder zich inspant om dat te bereiken.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVII_130">130</a> Indien trage liefde u trekt om te zien en om +het te verkrijgen, dan na rechtmatig berouw martelt +u deze bergrand.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVII_133">133</a> Een ander goed is er dat den mensch niet gelukkig +maakt; het is niet de gelukzaligheid; het +is niet de goede essentie, die de wortel is van alle +goede vrucht.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVII_136">136</a> De liefde, die zich al te zeer aan <a href="#nootXVII_136"><em class="g">dit</em> goed</a> overgeeft, +wordt boven ons over drie ommegangen beweend; +maar hoe die drie-deeling worde verklaard,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVII_139">139</a> dat zwijge ik, opdat gij het zelf onderzoekt.”</p> + +<div class="figend" style="width: 200px;"> +<img src="images/end10.png" width="200" height="121" alt="" /> +</div> + +<p><span class="pagenum" title="101"> </span><a id="p_101"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 630px;"> +<img src="images/deco4.png" width="630" height="182" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG18"></a>ACHTTIENDE ZANG</h2> + +<p class="intro">Door zijnen kweekeling ondervraagd, verklaart +Virgilius de natuur der liefde, en hoe de ziel door +de rede en den vrijen wil hare neigingen beheerscht. +Voorts komt een drom van zielen die +zich louteren van de traagheid, naderijlende den +Dichteren te gemoet, en twee vóór de anderen herinneren +voorbeelden van deugd, tegengesteld aan +hunne zonde. De Abt van San Zeno kondigt onheilspellende +weeën aan voor Alberto della Scala; +en achter hem halen twee zielen eenige voorbeelden +aan van de slechte uitwerkselen van +traagheid. Zachtjes aan slaapt Dante in.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XVIII_1">1</a> De hooge Leeraar had een einde aan zijne redeneering +gemaakt, en aandachtig keek hij in mijn +aangezicht of ik tevreden bleek.</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XVIII_4">4</a> En ik, wien nieuwe dorst nog stak, ik zweeg van +buiten en zeide van binnen: „Wellicht wordt het +te vele vragen, dat ik doe, hem lastig.”</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XVIII_7">7</a> Maar die waarheidlievende vader, die het beschroomde +<span class="pagenum" title="102"> </span><a id="p_102"></a>verlangen ontwaarde, dat niet werd +geopenbaard, gaf, sprekende, mij moed tot +spreken.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVIII_10">10</a> Waarom ik: „Meester, mijn zien verlevendigt zich +dermate in uw licht, dat ik duidelijk onderscheide +al wat uwe redeneering bevat of beschrijft:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVIII_13">13</a> waarom ik u bid, dierbare Vader, dat gij mij +de Liefde verklaart, tot welke gij alle goed-doen +en zijn tegen-deel herleidt.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVIII_16">16</a> „Richt,” zeide hij: „naar mij de scherpe lichten +van uw begrip, en u zal duidelijk worden de +dwaling der blinden, die zich zelven tot gidsen +maken.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVIII_19">19</a> De ziel, die geschapen is bereid tot beminnen, +laat zich leiden tot elk ding, dat behaagt, zoodra +zij door welgevallen is gewekt tot daad.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVIII_22">22</a> Uw begripsvermogen krijgt beeldingen van iets +dat waarachtig <em class="g">is</em>, en ontvouwt het binnen in +u, zoodat de ziel er het aangezicht naar wendt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVIII_25">25</a> En indien zij, daarop gericht, zich derwaarts +neigt, dan is dat neigen liefde, dan is dat natuur, +die door het welgevallen <a href="#nootXVIII_27">op nieuw</a> zich in u +bindt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVIII_28">28</a> Voorts gelijk het vuur zich ten hoogen beweegt, +door zijn <a href="#nootXVIII_28"><em class="g">vorm</em></a>, die geboren is om te stijgen +daarheen waar hij langer bij zijne grondstoffe +volhardt;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVIII_31">31</a> zoo geraakt de [door liefde] bevangen ziel tot +begeeren, hetwelk is een geestelijk bewegen; en +zij rust niet, voordat het beminde voorwerp haar +doet genieten.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVIII_34">34</a> Nu kan u blijken hoe zeer de waarheid verborgen +is voor degenen, die beweren dat elke liefde +een prijzenswaardig ding is;</p> + +<p><span class="pagenum" title="103"> </span><a id="p_103"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVIII_37">37</a> omdat misschien hare <a href="#nootXVIII_37">grondstoffe</a> altijd schijnt +goed te zijn; maar niet elk stempelmerk is goed, +hoe goed ook het lak zij.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVIII_40">40</a> „Uwe woorden en mijn volgzame geest,” antwoordde +ik hem, „hebben mij de liefde ontdekt; +maar dat heeft mij te meer met twijfel gedrenkt:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVIII_43">43</a> dat, indien liefde ons van buiten wordt geboden, +en de ziel niet met anderen tred loopt, het +niet háár verdienste is of zij recht of krom +gaat.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVIII_46">46</a> En hij tot mij: „<a href="#nootXVIII_46">Zoo verre rede hier ziet</a>, kan ik +het u zeggen; wat verder is, hetwelk een werk +des geloovens is, verwacht dat van Beatrice.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVIII_49">49</a> Elke <a href="#nootXVIII_49">zelfstandige vorm</a>, die onderscheiden is van +de stof en er mede vereenigd is, heeft in zich +vergaard een speciaal vermogen;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVIII_52">52</a> hetwelk zonder te werken niet wordt opgemerkt, +en zich slechts toont door hetgeen het uitwerkt, +gelijk het leven in de plant [zich vertoont] +door de groene loovers.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVIII_55">55</a> Daarom, vanwaar het inzicht in de <a href="#nootXVIII_55">eerste begrippen</a> +komt, dat weet niemand, en de begeerte +naar de eerst begeerde dingen,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVIII_58">58</a> welke in u zijn gelijk het instinkt in de bijen om +haren honig te maken; en die eerste wil is niet +onderhevig aan lof of blaam.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVIII_61">61</a> Dan, omdat aan dát vermogen elk ander vermogen +verbonden is, is u <a href="#nootXVIII_62">dat vermogen</a> aangeboren, +dat beraadt en den <a href="#nootXVIII_63">drempel des toestemmens</a> +moet bezet houden.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVIII_64">64</a> Dat is het beginsel in u, waar men gelegenheid +krijgt om zich verdienstelijk te maken, al +naar het goede of slechte liefden toelaat of verwerpt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVIII_67">67</a> Degenen, die, redeneerende, tot den bodem gingen, +<span class="pagenum" title="104"> </span><a id="p_104"></a>ontwaarden die aangeboren vrijheid; waarom +zij der menschen wereld de zedelijkheid lieten.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVIII_70">70</a> Stellen we dus dat uit noodzaak elke liefde opstaat +die binnen in u ontstoken wordt, dan is +toch in u de macht die te weerhouden.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVIII_73">73</a> Met het edele vermogen bedoelt Beatrice den +vrijen wil, dus geef acht dat gij dat in gedachte +houdt, wanneer zij zich ertoe op maakt u daarvan +te spreken.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVIII_76">76</a> De maan, <a href="#nootXVIII_76">bijna tot middernacht verlaat</a>, deed +de sterren aan ons dunner-gezaaid toeschijnen, +en was als een ketel die gansch gloeiend staat;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVIII_79">79</a> en zij liep tegen den hemel in, <a href="#nootXVIII_79">langs die banen</a>, +welke de zon in vlammen zet dan wanneer die +van Rome haar zien tusschen Sardijnen en +Corsicanen, daar zij ondergaat.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVIII_82">82</a> En die edele schimme, om wie <a href="#nootXVIII_82">Pietola</a> meer dan +de Mantuaansche stad wordt genoemd, had de +vracht van mijn last afgelegd.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVIII_85">85</a> Waarom ik, die de opene en vlakke redeneering +over mijne vragen had geoogst, stond als iemand, +die al insluimerende zwijmelt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVIII_88">88</a> Maar die slaperigheid werd me ontnomen—plotseling—door +luiden, die reeds achter onze +schouders op ons af waren gekomen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVIII_91">91</a> En gelijk voorheen Ismenus en Asopus des nachts +langs zich razernij en jacht zagen, altoos wanneer +de Thebanen Bacchus van noode hadden;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVIII_94">94</a> zoo een laat langs dien ommegang haar sikkelvormigen +gang gaan, [te oordeelen] naar hetgeen +ik zag van hen die kwamen, wie het goede +verlangen en de rechtmatige begeerte berijdt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XVIII_97">97</a> Dra waren zij bij ons, daar die gansche groote +schare rennende aankwam; en twee voor-op +schreeuwden weenende:</p> + +<p><span class="pagenum" title="105"> </span><a id="p_105"></a></p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVIII_100">100</a> „<a href="#nootXVIII_100">Maria snelde met haast ten berge</a>; en <a href="#nootXVIII_101">Caesar, +om Ilerda te onderjukken</a>, trof Marsilia en snelde +toen in Spanje.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVIII_103">103</a> „Snel, snel, dat de tijd niet verloren ga door te +weinig liefde”, riepen die anderen achter; „daar +ijver om goed te doen de genade doet hergroenen.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVIII_106">106</a> „O lieden, in wie de heftige hittigheid thans vergeldt +wellicht zorgeloosheid en traagheid door +u uit lauwheid in het goeddoen bedreven,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVIII_109">109</a> deze, die leeft [en voorwaar ik bedrieg u niet] +wil naar boven, zoodra de zon ons weder licht; +daarom zegt ons waar de toegang dichtbij is.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVIII_112">112</a> Dit waren de woorden: van mijnen Gids; en één +van die Geesten <ins class="corr" id="corr20" title="Bron: ezide">zeide</ins>: „Kom achter ons, daar +ge de opening vinden zult.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVIII_115">115</a> Wij zijn van verlangen om ons te bewegen zóó +volle, dat stilstaan we niet kunnen; daarom vergeef, +dat onze rechtvaardigheid boerschheid +meebrengt.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVIII_118">118</a> Ik was abt in [het klooster van] San Zeno te +Verona, onder de regeering van den goeden Barbarossa, +van wien Milaan nog met droefenis +praat.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVIII_121">121</a> En zoo één heeft reeds den éénen voet in het +graf, die dra dat klooster zal beweenen, en treurig +zal zijn daar macht te hebben gehad;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVIII_124">124</a> daar hij zijnen zoon, kwalijk van lijf, en meer +nog van ziel, en kwalijk geboren, gezet heeft in +de plaats van zijnen waarachtigen herder.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVIII_127">127</a> Ik weet niet of hij meer zeide, of dat hij zweeg, +zooverre reeds was hij ons voorbij geloopen; +maar dát hoorde ik en dat vast te houden geviel +mij.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVIII_130">130</a> En gene, die mij bij elk werk was te hulp gekomen, +<span class="pagenum" title="106"> </span><a id="p_106"></a>zeide: „Wend u daarheen, zie er getweeën +komen, gevend der traagheid den beet.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVIII_133">133</a> Zij riepen allen na: „Eer waren <a href="#nootXVIII_133">alle de lieden +gestorven</a>, voor wie de zee zich opende, dan dat +de Jordaan zijne erven zag.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVIII_136">136</a> En die, <a href="#nootXVIII_136">die niet de moeienis droegen tot het einde</a> +met den zoon van Anchises, gaven zich zelven +aan een leven zonder roem.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVIII_139">139</a> Voorts wanneer die schimmen zóó verre van +ons gescheiden waren, dat ze niet meer konden +worden gezien, vestte zich een nieuw gedacht +binnen in mij,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVIII_142">142</a> van welke weer andere en verschillende geboren +werden, en zoozeer zwijmelde ik van de ééne +naar de andere, dat de oogen uit welgevallen +zich sloten,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XVIII_145">145</a> en ik het gedacht in droomen veranderde.</p> + +<div class="figend" style="width: 120px;"> +<img src="images/end11.png" width="120" height="122" alt="" /> +</div> + +<p><span class="pagenum" title="107"> </span><a id="p_107"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 632px;"> +<img src="images/deco5.png" width="632" height="180" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG19"></a>NEGENTIENDE ZANG</h2> + +<p class="intro">Hierin wordt beschreven het mysterieuze Gezicht, +dat kort voor den dageraad aan Alighieri, +als hij slaapt, zich vertoont. De Dichters bestijgen +den vijfden Ommegang waar de zielen, liggende +en met het aangezicht naar de aarde gekeerd, +de zonde der gierigheid beweenen. Zij +komen tot Adrianus V uit het huis Fieschi, die +op de vraag van Alighieri antwoord geeft.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XIX_1">1</a> Te dier stonde, wanneer de warmte des daags +niet meer <a href="#nootXIX_1">de koude der maan</a> kan lauw maken, +verwonnen door de Aarde of somtijds door Saturnus;</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XIX_4">4</a> wanneer <a href="#nootXIX_4">de geomanten</a> hun grootste geluk zien +in het Oosten, voor den dageraad, opkomend +langs den weg, die nog maar kort donker blijft;</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XIX_7">7</a> kwam mij in den droom te voren eene stamelende +vrouw, met de oogen loensch en boven de +voeten verdraaid, met de handen verminkt en +bleek van kleur.</p> + +<p><span class="pagenum" title="108"> </span><a id="p_108"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIX_10">10</a> Ik staarde haar aan; en, gelijk de Zon troost de +koude ledematen, welke de nacht(koude) bezwaart, +zoo maakte mijn blik haar los</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIX_13">13</a> de tong en voorts maakte <a href="#nootXIX_13">hij</a> haar gansch recht +in korten tijd en het vervaalde gelaat kleurde +hij zóó als liefde het wil.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIX_16">16</a> Nadat zij aldus de spraak óntbonden had, begon +zij te zingen zóó, dat ik met moeite mijne aandacht +van haar zou hebben afgewend.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIX_19">19</a> „Ik ben,” zong zij: „ik ben de zoete Sirene, die +de zeelieden midden op zee <a href="#nootXIX_19">doe verdwalen</a>; zóó +vol ben ik van welbehagen om waar te nemen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIX_22">22</a> <a href="#nootXIX_22">Ik heb</a> Ulysses van zijn zwerftocht naar mijnen +zang afgeleid; en wie met mij zich vergemeenzaamt, +zelden gaat hij van mij, zoo zeer paai ik +hem gansch.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIX_25">25</a> Nog was haar mond niet gesloten, wanneer <a href="#nootXIX_25">eene +vrouw verscheen</a>, heilig en vlug, langs mij om +gene ontsteld te maken.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIX_28">28</a> „O Virgilius, Virgilius, wie is deze?” zeide +zij verontwaardigd; en hij kwam, met de oogen +stadig gericht op die eerbare.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIX_31">31</a> <a href="#nootXIX_31">Zij</a> greep de andere en opende haar van voren +de kleederen, ze scheurende, en toonde mij haar +buik; die wekte mij door den stank, die er van +uitging.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIX_34">34</a> Ik keerde de oogen [tot hem]; en de goede Virgilius +zeide: „Minstens drie [wek]-woorden heb +ik tot u gesproken: sta-op en kom, vinden wij +de poort, door welke gij binnen-ga.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIX_37">37</a> Ik rees op, en alle de ommegangen van den heiligen +berg waren reeds vol van den hoogen dag, +en wij gingen met de nieuwe Zon <a href="#nootXIX_37">op onze lendenen</a>.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIX_40">40</a> Hem volgende, droeg ik mijn voorhoofd gelijk +<span class="pagenum" title="109"> </span><a id="p_109"></a>degene, die het beladen heeft met gedachten, en +van zich een halven boog van een brug maakt;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIX_43">43</a> wanneer ik: „Komt, hier treedt men in,” zeggen +hoorde op zachte en welwillende wijze, zooals +men het niet hoort in deze sterfelijke streek.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIX_46">46</a> Met de vleugelen geopend, die schenen te zijn +van een zwaan, richtte ons naar boven degene, +die aldus tot ons sprak, tusschen die twee wanden +van harde rots-steen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIX_49" href="#nootXIX_49">49</a> Voorts bewoog hij de vlerken en waaierde ons, +verzekerende dat gelukzalig zijn wie treuren +[<span xml:lang="la">qui lugent</span>], daar hunne zielen het vertroosten +zullen vinden.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIX_52">52</a> „Wat hebt gij dat gij staêg naar de aarde +staart?” begon mijn Gids tot mij te zeggen, en +wij beiden waren [slechts] weinig boven den +Engel opgestegen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIX_55">55</a> En ik: „Met zóó groote achterdocht doet mij +gaan een nieuw gezicht, dat mij tot zich trekt, +zóó dat ik mij niet van de gedachte los kan +maken.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIX_58">58</a> „Zaagt ge,” zeide hij: „<a href="#nootXIX_58">die oude tooveres, die +alleen nog boven ons wordt beweend</a>? Zaagt ge +hoe de mensch zich van haar losmaakt?</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIX_61">61</a> Dit zij u genoeg, en zet de hielen op den grond, +en richt de oogen weer omhoog naar dat <a href="#nootXIX_62">lok-aas</a>, +dat de eeuwige Koning doet draaien met +de groote raderen.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIX_64">64</a> Gelijk de valk, die eerst op de voeten rondschouwt, +voorts zich draait naar den kreet [des +valkeniers] en zich uitstrekt, door de begeerte +naar het voeder, dat hem daar lokt;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIX_67" href="#nootXIX_67">67</a> zóó maakte ik mij zelven, en zóó, over zoo +grooten afstand als waarover de rots zich splijt +om doorgang te geven aan wie naar boven gaat, +<span class="pagenum" title="110"> </span><a id="p_110"></a>ging ik verder tot daar waar men weer het rondgaan +krijgt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIX_70">70</a> Zoodra ik op den vijfden ommegang was naar +buiten getreden, zag ik daarop luiden, die weenden, +liggende op den grond gansch omlaag gekeerd.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIX_73">73</a> „<span xml:lang="la">Adhaesit pavimento anima mea</span>” [mijne ziel +kleefde aan het plaveisel] hoorde ik dat zij zeiden +met zoo diepe zuchten, dat het woord ternauwernood +werd gehoord.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIX_76">76</a> „O uitverkorenen van God, wier lijden èn gerechtigheid +èn hoop minder hard maken, richt +ons naar de hooge opstijgingen.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIX_79">79</a> „Indien gij lieden komt, van het liggen vrij-gesteld, +en gij den weg ten vroegste wilt vinden, +laat uw rechterzijden aan de buiten-zijde zijn.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIX_82" href="#nootXIX_82">82</a> Zóó bad de Dichter, en zóó werd ons een weinig +voor ons uit geantwoord; waarom ik, al +sprekende, lette op het overige, dat verborgen +was.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIX_85">85</a> En ik wendde toen de oogen tot den Heere mijn; +waarop hij mij toestond, met blijd gebaarde, dat +waarom de aanblik der begeerte [in mij] hem +vroeg.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIX_88">88</a> Nadat ik met mij handelen kon naar mijnen zin, +begaf ik mij boven dat schepsel, welks woorden +mij oplettend hadden gemaakt,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIX_91">91</a> zeggende: „Geest, in wien het weenen tot rijpheid +brengt datgene, zonder het welk men niet +tot God kan keeren, staak een weinig voor mij +uwe <a href="#nootXIX_93">grootere zorg</a>.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIX_94">94</a> Wie waart gij, en waarom hebt gij de ruggen +naar boven gekeerd, zeg het mij, en of gij wilt +dat ik voor u eenig ding gedaan krijge daar, van +waar ik levend opging.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="111"> </span><a id="p_111"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XIX_97">97</a> En hij tot mij: „Waarom de hemel onze achterdeelen +naar zich keert, dat zult gij weten: maar +eerst, <span xml:lang="la">scias quod ego fui successor Petri</span> [weet +dat ik was opvolger van Petrus].</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIX_100">100</a> Tusschen Siestri en Chiaveri daalt <a href="#nootXIX_100">een schoone +stroom</a>, en van zijnen naam leidt de titel van +mijn bloed zijn oorsprong af.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIX_103">103</a> Eene maand en weinig meer ervoer ik hoe de +groote mantel weegt hem, die voor het slijk hem +bewaart, zoodat een veder lijken alle andere +lasten.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIX_106">106</a> Mijne bekeering, wee mij! was traag; maar toen +ik tot Herder van Rome was gemaakt, ontdekte +ik het bedriegelijke leven.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIX_109">109</a> Ik zag dat daar het hart niet tot rust kwam, en +dat men niet verder kon stijgen in dat leven; +waarom naar <em class="g">dit</em> leven in mij de liefde ontbrandde.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIX_112">112</a> Tot op dat tijdstip was mijne ziel ellendig en +van God vervreemd, naar het al begeerig; en, +zooals gij ziet, word ik er voor gestraft.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIX_115">115</a> Dat wat gierigheid doet, wordt hier vertoond in +de loutering der omgekeerde zielen, en geene bitterder +boete heeft de berg.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIX_118">118</a> Zooals ons oog zich niet ophief ten hoogen, daar +het was gevest op de aardsche zaken, zóó heeft +gerechtigheid hier op den grond het ondergedompeld.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIX_121">121</a> Gelijk gierigheid onze liefde tot al het goede uitdoofde, +waardoor alle arbeid te loor ging, zóó +houdt gerechtigheid hier ons bekneld,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIX_124">124</a> aan de voeten en aan de handen gebonden en +vast gehouden; en hoelang het 't welbehagen +zal zijn des gerechten Heeren, zóó lang zullen +wij blijven onbewegelijk en uitgestrekt.</p> + +<p><span class="pagenum" title="112"> </span><a id="p_112"></a></p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIX_127">127</a> Geknield had ik mij, en wilde spreken; maar +toen ik begon en hij, alleen door te hooren, mijn +eerbiedenis gewaar wierd:</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIX_130">130</a> „Welke oorzaak,” zeide hij: „heeft u aldus gekromd?” +En ik tot hem: „Wegens uwe waardigheid +noopte mij daartoe mijn geweten.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIX_133">133</a> „Zet de beenen recht en hef u op, broeder,” antwoordde +hij: „dwaal niet, ik ben een medeslaaf +met u en met de anderen voor ééne macht.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIX_136">136</a> Zoo gij ooit dat heilig evangelie-woord, dat zegt +<a href="#nootXIX_137"><em class="g" xml:lang="la">neque nubent</em></a>, hebt vernomen, kunt gij goed +zien, waarom ik aldus redeneer.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIX_139">139</a> Ga nu heen; ik wil niet dat gij u meer ophoudt, +daar uw blijven mijn weenen bemoeilijkt, waarmede +ik tot rijpheid breng dat wat <a href="#nootXIX_141">gij gezegd +hebt</a>.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIX_142">142</a> Eene nicht heb ik in het gindsche leven, die den +naam heeft Alagia, goed uit zich zelve, als maar +niet ons huis haar slecht maakt door het voorbeeld;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XIX_145" href="#nootXIX_145">145</a> en zij alléén is mij daar ginds gebleven.</p> + +<div class="figend" style="width: 210px;"> +<img src="images/end03.png" width="210" height="143" alt="" /> +</div> + +<p><span class="pagenum" title="113"> </span><a id="p_113"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 630px;"> +<img src="images/deco4.png" width="630" height="182" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG20"></a>TWINTIGSTE ZANG</h2> + +<p class="intro">Paus Adriaan verlaten hebbende en langs dien +Ommegang den weg vervolgende, hooren zij eene +ziel eenige beroemde voorbeelden vermelden van +deugden, die het tegendeel zijn van Gierigheid. +Dante nadert haar, en haar gevraagd hebbende +wie zij is en waarom zij alleen die daden verheft, +hoort hij van haar dat zij is Hugo Capet èn eenen +heftigen uitval op de ondeugden en de ongerechtigheden +van zijne nakomelingschap. Voorts dient +zij hem op zijn andere vraag, en verhaalt hem +voorbeelden, welke in den nacht daar worden +herhaald tot verschrikking der gierigen. De Berg +schudt en van alle kanten verheft zich een lied +van zegepraal; waarom in Alighieri ontwaakt +een stekende begeerte om te leeren kennen de +oorzaak van zoo groot eene nieuwigheid.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XX_1">1</a> Tegen beteren wil strijdt kwade wil, vandaar dat +tegen mijn gevallen, om hèm te gevallen, ik de +nog niet verzadigde spons uit het water trok.</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XX_4" href="#nootXX_4">4</a> Ik bewoog mij, en mijn Gids bewoog zich over +de onbezette plaatsen langs den rotswand, gelijk +<span class="pagenum" title="114"> </span><a id="p_114"></a>men over eenen muur gaat strijkelings langs de +meerlen;</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XX_7">7</a> daar de lieden, die drop voor drop uitgieten door +de oogen het kwaad, dat de gansche wereld +bezet, aan de andere zijde te zeer den buitenkant +naderen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XX_10">10</a> Gemaledijd zijt gij, oude wolvin, die meer dan +alle de andere beesten buit hebt, wegens uwen +bodemloozen honger.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XX_13" href="#nootXX_13">13</a> O Hemel, door wiens ommegaan men schijnt te +gelooven dat de toestanden hier beneden veranderen, +wanneer zal komen degene, door wien +weggaat deze wolvin?</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XX_16" href="#nootXX_16">16</a> Wij gingen met trage en schaarsche schreden, +en ik met de aandacht gericht op de schimmen, +die ik bemerkte dat erbarmelijk weenden en jammerden;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XX_19">19</a> En bij geval hoorde ik: „Zoete Maria!” vóór ons +zóó klagelijk roepen als eene vrouw doet, die in +barensnood is;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XX_22">22</a> en aldus voortgaan: „Zoo arm waart gij, als men +zien kan aan die herberging, waar gij uwe heilige +dracht nederlegdet.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XX_25">25</a> Vervolgens hoorde ik: „O goede Fabricius, gij +wildet liever deugd met armoede dan grooten +rijkdom met ondeugd bezitten.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XX_28">28</a> Deze woorden hadden mij zoo bevallen, dat ik +mij verder begaf om kennis te hebben van dien +geest, uit wien zij schenen te zijn gekomen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XX_31" href="#nootXX_31">31</a> Hij sprak ook van de mildheid, welke Nicolaas +den maagden deed om hare jeugd tot eere te +leiden.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XX_34">34</a> „O ziele, die zoo goed spreekt, zeg mij wie gij +zijt,” zeide ik: „en waarom gij alleen deze verdiende +loftuitingen hernieuwt?</p> + +<p><span class="pagenum" title="115"> </span><a id="p_115"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XX_37">37</a> Uw woord zij niet zonder loon, als ik terug keer +om den korten weg te voleinden van dat leven, +dat naar het einde vliegt.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XX_40">40</a> En hij: „Ik zal het u zeggen, niet om den troost, +dien ik van ginds wacht, maar omdat zóó groote +genade in U licht voordat gij dood zijt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XX_43">43</a> Ik was de wortel van die kwade plant, die gansch +Christen-land overschaduwt, zóó dat goede +vrucht schaars er uit ontspruit.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XX_46">46</a> Maar zoo Douais, Gent, Rijssel en Brugge vermochten, +zoude er weldra wraak over zijn; en ik +vraag die aan Hem, die alles richt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XX_49">49</a> Genoemd werd ik daarginds Hugo Capet: van +mij zijn geboren de Philippen en Lodewijken, +door wie nieuwlings Frankrijk is geregeerd.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XX_52">52</a> Ik was de zoon van eenen slachter van Parijs: +wanneer het met de oude koningen gedaan liep, +allen behalve éénen, die zich gekleed had in de +grauwe stof,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XX_55">55</a> vond ik in mijne handen gegrepen den toom van +het bestuur des rijks, en dat ik zoo groote macht +van nieuws gekregen had en zoo rijk was aan +vrienden,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XX_58">58</a> dat ik tot de verweeuwde kroon het hoofd van +mijnen zoon zag bevorderd, bij wien de geheiligde +beenderen van genen begonnen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XX_61">61</a> Zoolang nog de groote schenking van Provence +niet aan mijn bloed de schamelheid had ontnomen, +vermocht het weinig, maar deed het geen +kwaad.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XX_64" href="#nootXX_64">64</a> Sinds dien begon het met geweld en logen zijnen +roof; en voorts <em class="g">tot boete</em>, nam hij Ponthieu +en Normandië en Gascogne.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XX_67">67</a> <a href="#nootXX_67">Karel</a> kwam in Italië en <em class="g">tot boete</em> maakte hij +een slachtoffer van Conradijn; en voorts stuurde +<span class="pagenum" title="116"> </span><a id="p_116"></a>hij Thomas tot den hemel terug <em class="g">tot boete</em>.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XX_70">70</a> Nog niet veel daarna zie ik den tijd, die eenen +<a href="#nootXX_70">tweeden Karel</a> uit Frankrijk toog, om nog beter +zich en de zijnen te doen leeren kennen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XX_73">73</a> Zonder wapenen ging hij er uit, en alleen met +die lans, waarmede Judas zich weerde; en die +punt hij zóódanig, dat ze Florence de pens doet +barsten.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XX_76">76</a> Vandaar zal hij geen land, maar zonde en schande +winnen, voor hem te zwaarder als hij lichter +zulke schade voor anderen tilde.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XX_79">79</a> <a href="#nootXX_79">Den ander</a>, die voorheen als krijgsgevangene ontscheepte, +zie ik zijne dochter verkoopen en er verdragen +mee bedingen, als zeeroovers doen met +andere slavinnen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XX_82">82</a> O hebzucht, wat kunt gij er nog erger van +maken, daar gij mijn bloed zoo zeer te uwaart +hebt getrokken, dat het niet geeft om zijn eigen +vleesch?</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XX_85">85</a> Dat nog minder schijne het komende en het gedane +leed, zie ik de lelie in Alagna binnenkomen +en, in zijn Stedehouder, Christus <a href="#nootXX_87">worden gevangen +genomen</a>.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XX_88">88</a> Ik zie hem andermaal bespot worden; ik zie de +edik en gal vernieuwd worden en (hem) tusschen +nieuwe boosdoeners dooden.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XX_91">91</a> Ik zie den nieuwen Pilatus zóó wreed, dat dit +hem niet verzaadt, maar zonder verlof brengt hij +<a href="#nootXX_92">in den tempel</a> de begeerige zielen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XX_94">94</a> O Heer mijn, wanneer zal ik blijde zijn te zien +wraak, die, verholen, zoet maakt den toorn van +uw geheimenis?</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XX_97">97</a> Dat wat ik zeide van die <a href="#nootXX_97">eenige verloofde van +den Heiligen Geest</a>, en die u deed u te mijwaart +richten om eenige verklaring,</p> + +<p><span class="pagenum" title="117"> </span><a id="p_117"></a></p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XX_100">100</a> is slechts zóó lang gevoegd naar onze bede, als +de dag duurt; maar wanneer het nacht wordt, +vernemen we tegengestelden klank ter afwisseling.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XX_103">103</a> Dan herhalen wij [de daad van] <a href="#nootXX_103">Pygmalion</a>, +wien tot verrader, roover en moordenaar zijne +begeerte maakte, op goud belust;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XX_106">106</a> en het ongeluk van den begeerigen Midas, dat +volgde op zijn hebzuchtige vraag, om welke het +wel altijd te lachen voegt.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XX_109">109</a> Van den dwazen <a href="#nootXX_109">Acam</a> gedenkt voorts een ieder, +hoe zijn buit was, zoodat het schijnt of de toorn +van Jozua nog hier hem bijt.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XX_112">112</a> Voorts beschuldigen wij met haren man <a href="#nootXX_112">Safira</a>: +wij prijzen de speer-stooten, die Heliodorus kreeg; +en in kwade faam omwaart den ganschen berg</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XX_115">115</a> Polymnester, die <a href="#nootXX_115">Polydorus</a> doodde. Ten laatsten +roept men ons toe: „Crassus, zeg ons, gij die het +weet, van welken smaak het goud is.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XX_118">118</a> Deze spreekt luid, gene zachtkens, volgens de +aandoening, die ons te spreken noopt nu tot +heftiger, dan tot kalmere uiting.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XX_121">121</a> Daarom voor het goed, dat des daags hier zich +laat hooren, was ik hier niet alleen; maar <a href="#nootXX_121">hier +nabij verhief geen ander de stem</a>.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XX_124">124</a> Wij waren reeds van hem vertrokken om zooverre +op den weg verder te komen, als aan ons +vermogen was vergund;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XX_127">127</a> wanneer ik voelde, als een ding dat valt, den berg +beven; van daar dat eene huivering mij beving, +als te bevangen pleegt dengene, die ten doode +gaat.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XX_130">130</a> Voorzeker schudde niet zóó hevig <a href="#nootXX_130">Delos</a>, voordat +Latona daar haar nest maakte om de beide +oogen des hemels te baren.</p> + +<p><span class="pagenum" title="118"> </span><a id="p_118"></a></p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XX_133">133</a> Voorts begon van alle kanten een kreet zóó dat +de Meester zich te mij waart wendde, zeggende: +„Wees niet wankelmoedig, zoolang ik u geleid.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XX_136">136</a> „Eere zij God”: zeiden allen, „in den hoogen” +naar wat ik van dichte bij vernam, vanwaar de +kreet kon verstaan worden.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XX_139">139</a> Wij bleven staan onbewegelijk en in afwachting, +als de herders, die voor het eerst dien zang +hoorden, totdat het beven ophield en die zang +werd afgezongen.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XX_142">142</a> Voorts hervatten wij onzen heiligen weg, ziende +naar de schimmen, die ter aarde lagen, reeds +wedergekeerd tot hun gewone geween.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XX_145">145</a> Geene onwetendheid maakte ooit met zulk eene +kwelling mij begeerig tot weten, als mijne heugenis +daarin niet dwaalt,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XX_148">148</a> als ik me toescheen toen al denkende te hebben, +noch bij het haastig voorwaarts gaan, durfde ik +het vragen,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XX_150">150</a> noch uit me zelven konde ik er iets van zien. Zóó +ging ik verder, beschroomd en peinzend.</p> + +<hr class="hrnaxx" /> + +<h3>NA-SCHRIFT BIJ ZANG XX</h3> + +<p>Nu Dante, te midden der louterende zielen, al nader +en nader zijne eigene loutering komt en de berg weldra, +van vreugde over Dante's loutering—zooals in +<a href="#ZANG21">XXI</a> wordt uitgelegd—beven zal, geeft de verschijning +van Hugo Capet Dante gelegenheid zijne +verbittering te uiten tegen de Fransche Koningen, +Hugo's afstammelingen, allermeest tegen Karel van +Valois (<a href="#XX_70">vs. 70–78</a>) die in 1301 zonder leger in +Italië gekomen, door Paus Bonifacius in staat werd +gesteld een leger te werven en daarmede Florence bezette, +<span class="pagenum" title="119"> </span><a id="p_119"></a>de partij der Witten deed vallen en Dante's ballingschap +veroorzaakte.</p> + +<p>Ook is merkwaardig hoe Dante zijne verontwaardiging +uitspreekt over het gevangen nemen van dienzelfden +Bonifacius door Philips den Schoonen. Immers +over de handelwijze van dezen Paus was Dante +ten zeerst vertoornd; toch deed zijn onwrikbare eerbied +voor het Pausdom hem in deze gevangenneming +een gruwel-daad zien.</p> + +<div class="figend" style="width: 200px;"> +<img src="images/end10.png" width="200" height="121" alt="" /> +</div> + +<p><span class="pagenum" title="120"> </span><a id="p_120"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 630px;"> +<img src="images/deco6.png" width="630" height="181" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG21"></a>EEN EN TWINTIGSTE ZANG</h2> + +<p class="intro">Terwijl de Dichters zich haasten naar de trap, +zien zij zich begroet door eene Schim, die hun +achterop kwam. Deze door Virgilius wederom +gegroet, verkrijgt op zijne vragen een antwoord +en gevraagd zijnde, openbaart hij de oorzaak van +het schudden des bergs en ook eenige zaken van +zijn leven.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXI_1">1</a> <a href="#nootXXI_1">De dorst</a> van onzen aard, die nooit wordt gelescht +dan met het water waarvan het Samaritaansche +vrouwtje de genade vroeg,</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXI_4">4</a> pijnigde mij; en noopte mij tot haast over den +belemmerden weg, achter mijnen Gids; en medelijden +voelde ik met rechtvaardige wraak.</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXI_7">7</a> En zie, zooals Lucas ervan schrijft, dat Christus +verscheen aan twee, die op den weg waren, reeds +opgestaan uit de holte van het graf;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXI_10">10</a> verscheen ons eene schimme en kwam achter +ons, aan hare voeten ziende naar de menigte, die +ligt; en wij werden haar niet gewaar, tot ze sprak,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXI_13">13</a> zeggende: „Broederen mijn, God geve u vrede.” +Wij keerden ons plotseling, en Virgilius gaf hem +<span class="pagenum" title="121"> </span><a id="p_121"></a>dàt teeken tot antwoord, dat past bij zulke begroeting.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXI_16">16</a> Voorts begon hij: „In de vergadering der gelukzaligen +zette in vrede u dat waardige Hof, dat +mij tot eeuwige verbanning verwijst.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXI_19">19</a> „Hoe?” zeide hij (en snel gingen wij een stuk +verder): „zoo gij schimmen zijt, welke God niet +boven eene plaats waardig keurt, wie heeft u op +Zijne trap zóó ver geleid?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXI_22">22</a> En de Leeraar mijn: „Zoo gij schouwt naar de +teekenen, welke hij draagt en welke de engel +teekent, zult ge zien dat het voegt, dat hij met +de goeden regeere.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXI_25">25</a> Maar omdat zij, die dag en nacht spint, voor hem +nog niet het kluwen had afgesponnen, dat Cloto +voor een ieder [op het rokken] legt en schikt,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXI_28">28</a> kon zijne ziel, die van de uwe en de mijne zuster +is, omhoog komende, niet alleen komen; waarom +hij ook niet naar onze wijze rond-blikt;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXI_31">31</a> vandaar dat ik werd getogen buiten den ruimen +muil der hel om hem te wijzen, en ik zàl hem +wijzen verder, zooverre als hem mijne leering +kan leiden.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXI_34">34</a> Maar zeg mij of gij weet waarom zulke stooten +zooeven de berg gaf, en waarom allen eenstemmig +schenen te schreeuwen overal op den berg +tot <a href="#nootXXI_36">zijne zachte voeten</a>?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXI_37">37</a> Aldus vragende trof hij mij in het oog van de +naald mijner begeerte, zoo dat immers door de +hoop mijn dorst minder nuchter begon te worden.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXI_40">40</a> Gene begon: „Niets is er wat de heiligheid des +bergs gevoelt buiten de orde of wat buiten de +gewoonte zij.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXI_43">43</a> Vrij is het hier van alle verandering: door wat de +<span class="pagenum" title="122"> </span><a id="p_122"></a>Hemel van zich zelven in zich zelven ontvangt, +kan hier verandering zijn, maar door geene andere +oorzaak:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXI_46">46</a> waarom noch regen, noch hagel, noch sneeuw, +noch dauw, noch rijp meer naar boven valt dan +de korte trap van drie treden.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXI_49">49</a> Noch dikke nevelen verschijnen hier, noch ijle, +noch 't rossig weerlicht, noch de <a href="#nootXXI_50">dochter van +Thaumas</a>, die ginds dikmaals van windstreek +wisselt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXI_52">52</a> <a href="#nootXXI_52">Droge damp</a> rijst nooit verder dan tot de +hoogste der drie treden, die ik noemde, waar de +stadhouder van Petrus de voetzolen heeft.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXI_55">55</a> Meer naar beneden heeft het bij geval weinig of +veel, maar <a href="#nootXXI_56">door wind</a>, die in de aarde zich verbergt, +ik en weet hoe, beefde het hier boven nooit.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXI_58">58</a> Het beeft er wanneer eenige ziel zich rein voelt +zóó, dat zij oprijst, of zich opmaakt om op te +stijgen, en zulk een kreet verzelschapt haar.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXI_61" href="#nootXXI_61">61</a> Van de reinheid geeft het éénig willen het bewijs, +dat, gansch vrij om van woonplaats te veranderen, +de ziel inneemt; en het willen lust haar.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXI_64" href="#nootXXI_61">64</a> [Ook] eerder wil zij het goede; maar de begeerte +laat haar niet [vrij], welke de goddelijke gerechtigheid +tegen ['s menschen] wil, gelijk zij +tegen het zondigen was, richt op de loutering.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXI_67">67</a> En ik die vijfhonderd jaren en meer gelegen heb +om dit lijden (der loutering te ondergaan) voelde +eerst nu vrijen wil tot betere verblijfplaats.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXI_70">70</a> Dáárom voeldet gij de aardbeving en gaven de +vrome geesten rondom op den berg lof aan dien +Heer, die weldra hen opwaarts zende.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXI_73">73</a> Aldus zeide hij; en omdat men zooveel genot +heeft van het drinken als de dorst groot is, zoude +ik niet weten te zeggen hoezeer hij mij baatte.</p> + +<p><span class="pagenum" title="123"> </span><a id="p_123"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXI_76">76</a> En de wijze Gids [zeide]: „Alsnu zie ik het net, +dat hier u grijpt, en hoe men het ontkomt, waar +om het hier beeft en waarover gij u mede verblijdt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXI_79">79</a> Nu gevalle het u dat ik wete wie gij waart, en uit +uwe woorden begrijpe ik, waarom gij hier zóó +vele eeuwen gelegen hebt.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXI_82">82</a> „Ten tijde dat de goede Titus met behulp van +den hoogsten Koning de gaten wreekte, waar het +bloed uitging, door Judas verkocht,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXI_85">85</a> was ik daarginds met <a href="#nootXXI_85">den naam</a>, die het meest +duurt en het meest eert,” antwoordde die geest, +„wel befaamd, maar nog zonder geloof.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXI_88">88</a> Zóó zoet was de geest mijner zangen, dat Rome +mij, den Tolosaan, tot zich trok, en dáár verdiende +ik het de slapen met myrte te sieren.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXI_91">91</a> Nog noemt het volk daarginds mij <a href="#nootXXI_91">Statius</a>; ik +zong van Thebe, en voorts van den grooten Achilles; +maar ik viel op den weg met den tweeden last.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXI_94">94</a> Voor mijnen brand waren het zaad de vonken, +die mij warmden, van de goddelijke vlam, waaraan +meer dan duizend zijn ontstoken;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXI_97">97</a> Van de Aeneïs spreek ik, welke mij moederborst +was, en zij was mij zoogster bij het dichten: zonder +haar hadde ik niet het wicht van een drachme +tot vasten vorm gebracht.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXI_100">100</a> En, om ginds geleefd te hebben wanneer Virgilius +leefde, zoude ik gaarne toestemmen in éénen +zonnegang méér dan ik verschuldigd ben, voordat +ik uit mijn ballingschap zoude uitgaan.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXI_103">103</a> Deze woorden wendden Virgilius tot mij, met een +aangezicht, dat zwijgende zeide: „Zwijg!” Maar +niet alles kan dàt vermogen [in ons] dat wil;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXI_106">106</a> daar lachen en geween zoo volgzaam zijn voor de +aandoening waarvan elk ontspringt, dat ze het +<span class="pagenum" title="124"> </span><a id="p_124"></a>minst den wil volgen in de waarachtigste menschen.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXI_109">109</a> Toch glimlachte ik, als een mensch, die een +teeken [van verstandhouding] geeft; waarom de +schimme zweeg, en mij in de oogen zag, waar de +gelijkenis [der ziel] allermeest wordt uitgedrukt.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXI_112">112</a> En: „Zoo waarlijk moogt gij zóó groot werk tot +een goed einde brengen,” zeide hij: „waarom vertoonde +uw gelaat een weerlicht van gelach?”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXI_115">115</a> Nu ben ik van den éénen en den anderen kant +besprongen: de ééne doet mij zwijgen, de andere +bezweert mij dat ik zegge: waarom ik zucht en +gegrepen word.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXI_118">118</a> „Zeg het,” zeide mijn Meester: „en heb geen +vrees te spreken, maar spreek en zeg hem dat +wat hij met zóó grooten nadruk vraagt.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXI_121">121</a> Waarom ik: „Wellicht dat gij u verwondert, +geest uit de oudheid, waarom ik dat lachen deed; +maar meer verwondering wil ik dat u grijpe.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXI_124">124</a> Deze, die mijne oogen ten hoogen leidt, <em class="g">is</em> die +Virgilius, van wien gij kracht kreegt om te zingen +van goden en menschen.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXI_127">127</a> Zoo gij gelooft dat er een andere reden was voor +mijn lachen, laat haar varen als niet waar; en +geloof dat die woorden het zijn die gij over hem +zeidet.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXI_130">130</a> Reeds knielde hij om mijnen leeraar de voeten +te omhelzen; maar deze zeide: „Broeder, doe +dat niet, daar gij eene schimme zijt en gij eene +schimme ziet.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXI_133">133</a> En hij opstaande (zeide): „Nu kunt gij de hoe-grootheid +vatten van de liefde, die tot u mij verwarmt, +wanneer ik onze ijdelheid vergeet, de +schimmen behandelende als een ondoordringbare +zaak.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="125"> </span><a id="p_125"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 630px;"> +<img src="images/deco4.png" width="630" height="182" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG22"></a>TWEE EN TWINTIGSTE ZANG</h2> + +<p class="subh2"><em class="g">Opstijging tot den Zesden Omgang.</em></p> + +<p class="intro">Gedurende den tijd dat zij naar den Zesden Ommegang +opstijgen verhaalt Statius aan Virgilius +hoedanige zonden hem zóó lang op de Plaats der +Loutering hebben gehouden, en hoe hij gekomen +was tot het Christelijk Geloof. Daarna deelt Virgilius +hem nieuws mede over vele groote en befaamde +personen, die in den Limbus zijn. Wanneer +de Dichters op den Ommegang zijn aangekomen +en eenige schreden ter rechter hebben gedaan, +zien zij een boom, vol met geurige appelen, +van waaruit eenige stemmen opgaan die aansporen +tot ingetogenheid.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXII_1">1</a> Reeds was de Engel achter ons terug gebleven, +de Engel, die ons geleid had tot den Zesden +Omgang, hebbende mij van het aangezicht <a href="#nootXXII_3">één +merkteeken</a> afgestreken,</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXII_4">4</a> en degenen, die tot gerechtigheid hunne begeerte +hebben, hadden gezegd: „<a href="#nootXXII_5">Welgelukzalig</a>”; en +hunne stemmen deden dat af met „<a href="#nootXXII_5">die dorst hebben</a>” +zonder meer.</p> + +<p><span class="pagenum" title="126"> </span><a id="p_126"></a></p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXII_7">7</a> En ik, lichter dan door de andere doorgangen, +ging verder, zóó dat ik zonder eenigen arbeid +volgde omhoog de vlugge geesten;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXII_10">10</a> wanneer Virgilius begon: „Liefde, ontstoken door +deugd, ontstak altijd den ander [tot wederliefde] +als maar hare vlam zich openbaarde.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXII_13">13</a> Dès, sindsdien te midden van ons in den zoom +der Hel Juvenalis nederdaalde, die uwe genegenheid +[te mijwaart] mij openbaarde,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXII_16">16</a> was mijne welwillendheid te u-waart meer dan +elke, die me ooit beroerde voor een niet geziene +persoon, zóó dat nù deze treden mij kort schijnen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXII_19">19</a> Maar zeg mij, en als vriend vergeet me als te +groote veiligheid me den teugel viert, en wil als +vriend met me redeneeren:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXII_22">22</a> hoe kon binnen in uwe borst gierigheid eene +plaats vinden, bij zoo groot verstand, waarvan gij +door uwe zorge vol waart?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXII_25">25</a> Deze woorden deden Statius eerst een weinig tot +lachen komen; voorts antwoordde hij: „Al uw +spreken is me een dierbaar teeken van uw +liefde.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXII_28">28</a> In waarheid meerdere malen vertoonen zich dingen, +die valsche stof tot twijfelen geven, wegens +de ware redenen die verborgen zijn.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXII_31">31</a> Uw vraag bewijst me dat uw gelooven is, dat ik +gierig was in het andere leven, wellicht wegens +dien cirkel waar ik was:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXII_34">34</a> dan weet dat gierigheid te zéér van mij verscheiden +was, en wegens ònmatigheid hebben een +duizendtal maanden mij gestraft.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXII_37">37</a> En zoo het niet ware dat ik mijne zorg de goede +richting gaf, wanneer ik tot inkeer kwam daar +waar gij uitroept, als vertoornd op den menschelijken +aard:</p> + +<p><span class="pagenum" title="127"> </span><a id="p_127"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXII_40" href="#nootXXII_40">40</a> „Waartoe, brengt gij niet, o vervloekte gouddorst +de begeerte der stervelingen?” zoude ik, om- en +omkeerende voelen de grimme toernooien.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXII_43" href="#nootXXII_43">43</a> Toen werd ik gewaar dat de handen al te veel +de vleugelen konden openspreiden om uit te +geven, en mij rouwde des, evenzeer als van de +andere zonden.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXII_46" href="#nootXXII_46">46</a> Hoevelen zullen er verrijzen met de haren uitgetrokken +wegens de onwetendheid, die bij het +leven en bij het uiteinde het berouw over deze +zonde wegneemt!</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXII_49" href="#nootXXII_49">49</a> En weet dat de schuld, die door rechte tegenoverstelling +een zonde weerkaatst, tegelijk hiermede +zijn groenheid droogt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXII_52">52</a> Daarom, zoo ik te midden van die luiden geweest +ben, om mij te louteren, die de gierigheid beweenen, +is mij dat door haar tegendeel overkomen”.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXII_55">55</a> „Des, toen gij zongt de wreede wapenen van <a href="#nootXXII_55">de +dubbele droefenis</a> van Iocaste,” zeide de Zanger +der Herders-zangen:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXII_58">58</a> „bij dàt wat Clio daar met u <a href="#nootXXII_58">tokkelt</a>, blijkt nog +niet dat dat geloof u tot zijne getrouwen gemaakt +had, zonder 't welk goed te doen niet genoeg is.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXII_61">61</a> Indien het zóó is, welke zon en welke kaarsen +ontduisterden u zóódanig, dat gij voorts de zeilen +achter den Visscher aanstuurdet?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXII_64">64</a> En hij tot hem: „Gij hebt mij eerst den weg opgestuurd +naar den Parnassus om te drinken in +zijne grotten, en voorts hebt gij na God mij verlicht.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXII_67">67</a> Gij <ins class="corr" id="corr21" title="Bron: hebtgeda an">hebt gedaan</ins> als degene, die bij nacht gaat, +die het licht achter zich draagt, en zich zelven +niet helpt, maar achter zich de personen onderricht +maakt;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXII_70" href="#nootXXII_70">70</a> wanneer gij zeidet: „De eeuw hernieuwt zich: +<span class="pagenum" title="128"> </span><a id="p_128"></a>de Gerechtigheid en de eerste tijd des menschdoms +keert; een nieuw kroost daalt uit den Hemel +neder.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXII_73">73</a> Door u was ik dichter, door u Christen: maar +opdat ge beter ziet dat wat ik teeken, zal ik de +hand uitstrekken om te kleuren.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXII_76">76</a> Reeds was de wereld gansch-en-al zwanger van +het ware geloof, gezaaid door de boodschappers +van het eeuwige rijk;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXII_79">79</a> en uw woord, hier-boven geciteerd, was zoo zeer +in saam-klank met de nieuwe predikers; waarom +ik gewoonte nam om ze te bezoeken.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXII_82">82</a> Zij werden mij, door hun verschijnen, zóó heilig +dat, wanneer Domitianus ze vervolgde, hunne +klachten niet waren zonder mijn weenen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXII_85">85</a> En zóó lang door mij ginds werd vertoefd, herinnerde +ik mij hunner, en hunne rechte zeden +deden me alle andere secten minachten;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXII_88">88</a> en vóór ik dichtende de Grieken leidde tot de +stroomen van Thebe, had ik den doop; maar uit +vrees was ik een verholen Christen,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXII_91">91</a> langen tijd heidendom vertoonende: en deze +lauwheid deed mij den vierden ommegang meer +dan het vierde honderd-tal van jaren omgaan.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXII_94">94</a> Gij nu, die het deksel hebt opgelicht, dat me verborg +zóó groot een goed, waarvan ik spreek, terwijl +we door het stijgen overvloed van tijd +hebben,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXII_97">97</a> zeg mij, waar Terentius is, onze oude dichter, +Caecilius, Plautus en Varro, zoo gij het weet: zeg +mij of zij veroordeeld zijn en in welk kwartier.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXII_100">100</a> „Dezen, en Persius, en ik, en vele anderen,” antwoordde +mijn Gids, „zijn te zamen met dien +Griek, dien de Muzen zoogden meer dan ooit +eenigen anderen,</p> + +<p><span class="pagenum" title="129"> </span><a id="p_129"></a></p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXII_103">103</a> in den eersten cirkel van den duisteren kerker. +Dikmaals onderhouden wij ons van <a href="#nootXXII_104">dien berg</a>, +die onze voedsters altijd bij zich heeft.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXII_106">106</a> Euripides is daar met ons, en Antifon, Simonides, +Agathon en andere Grieken meer, die weleer zich +het voorhoofd met laurieren omkransten.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXII_109">109</a> Dààr ziet men van uwe persoonaadjen Antigone, +<ins class="corr" id="corr22" title="Bron: Dëiphile">Deïphile</ins> en Argia en Ismene zoo treurende als +zij was.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXII_112">112</a> Daar ziet men dengene, die de bron Langia wees; +daar ziet men de dochter van Tiresias, en Thetis, +en met hare zusters Deidamia.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXII_115">115</a> Toen zwegen alreeds beide de Dichteren, van +nieuws erop gericht om rondom te kijken, bevrijd +van het stijgen en van de wanden;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXII_118">118</a> en reeds waren vier van de dienstmaagden des +daags achter ons gebleven, en de vijfde was aan +den disselboom, den gloeienden boog vast omhoog-richtende,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXII_121">121</a> wanneer mijn Gids: „Ik geloof dat het ons voegt +de rechter schouderen naar den rand te keeren, +omgaande den berg gelijk wij plegen.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXII_124">124</a> Zóó was de gewoonte daar onze wegwijster, en +we namen den weg met minder argwaan door +het goedkeuren van die waardige ziel.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXII_127">127</a> Zij gingen vóór, en ik alleen achter, en ik hoorde +naar gesprekken van hen, die mij verstand tot +dichten hadden gegeven.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXII_130">130</a> Maar weldra verbrak de zoete redenen een boom, +dien wij vonden halverwege, met appelen zoet en +goelijk om te ruiken.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXII_133">133</a> En gelijk een esscheboom naar omhoog afneemt +van tak tot tak, zóó deze naar omlaag; ik geloof +opdat niemand er op ga.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXII_136">136</a> Aan die zijde, waar onze weg afgesloten was, +<span class="pagenum" title="130"> </span><a id="p_130"></a>viel van de rots een helder vocht en verspreidde +zich boven over de bladeren.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXII_139">139</a> De twee dichters naderden den boom; en eene +stem binnen in het loover riep: „Met deze spijs +zult gij zuinig zijn.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXII_142">142</a> Voorts zeide zij: „Meer dacht Maria, vanwaar +de bruiloft eerlijk en volkomen zoude zijn, dan +aan haar mond, die nu voor u voorspraak doet.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXII_145">145</a> En de Romeinsche vrouwen van oudsher waren +voor heur drinken tevreden met water en Daniël +versmaadde de spijs en verkreeg wetenschap.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXII_148">148</a> De eerste eeuw was zoo schoon als goud; ze +maakte door honger de eikels smakelijk en door +dorst nectar van elke beek.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXII_151">151</a> Honig en sprinkhanen waren de gerechten, die +den Dooper voedden in de woestijn; waardoor +hij roemrijk is en zóó groot, als u door het Evangelie +bekend is.”</p> + +<div class="figend" style="width: 121px;"> +<img src="images/end09.png" width="121" height="122" alt="" /> +</div> + +<p><span class="pagenum" title="131"> </span><a id="p_131"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 634px;"> +<img src="images/deco3.png" width="634" height="181" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG23"></a>DRIE EN TWINTIGSTE ZANG</h2> + +<p class="intro">Honger en Dorst, te feller gemaakt door de aanwezigheid +van met ooft beladen boomen en van +opborrelende wateren, louteren op den <em class="g">zesden</em> +Omgang de Gulzigaards, wier beangstigende +magerheid beschreven wordt. Dante ontmoet +Forese de' Donati, die den lof spreekt van zijne +weduwe, en scherp gispt de schaamteloosheid +der Florentijnsche vrouwen.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXIII_1">1</a> Terwijl ik door het groene loover de oogen vestte +aldus, als degene pleegt te doen die achter de +vogelen zijn leven slijt,</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXIII_4">4</a> zeide de meer-dan-mijn-vader: „Mijn zoon, nu +kom, daar de tijd, die ons is opgelegd, nuttiger +besteed wil worden.”</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXIII_7">7</a> Ik wendde het gezicht en den stap niet minder +snel naar de Wijzen, die aldus spraken, dat zij +mijn gaan mij geen [vermoeienis] deden kosten.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIII_10">10</a> En zie een weenen en een zingen werd gehoord: +„<a href="#nootXXIII_10" xml:lang="la">Labia mea, Domine</a>”; op zoodanig eene wijze +dat het van geneugt en smart zwanger ging.</p> + +<p><span class="pagenum" title="132"> </span><a id="p_132"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIII_13">13</a> „O zoete vader, wat is dat <ins class="corr" id="corr23" title="Bron: was">wat</ins> ik hoor?” begon +ik; en hij: „Schimmen, die gaan, wellicht den +knoop van hunnen plicht ontknoopende.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIII_16">16</a> Gelijk de beêvaartgangers in gepeinzen gaande +doen, achterhalende op hunnen weg lieden hun +onbekend, en zich tot dezen wenden en niet blijven +staan;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIII_19">19</a> aldus achter ons, sneller voortbewogen, aankomende +en ons passeerende, beöogde ons eene +schare, zwijgend en devoot, van schimmen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIII_22">22</a> Van oogen was elke donker en hol, bleek in het +aangezicht en zóó [van vleesch] ontdaan, dat de +huid zich vormde naar het gebeente.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIII_25">25</a> Ik geloof niet dat aan het buitenst van de huid +<a href="#nootXXIII_25">Erisichthon</a> zóó droog geworden was door vasten, +wanneer hij er het meeste vrees voor had.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIII_28">28</a> Ik sprak, bij mijzelven denkende: „Zie de lieden, +die Jerusalem verloren, wanneer <a href="#nootXXIII_29">Maria haren +eigen zoon verslond</a>.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIII_31">31</a> De oogholten schenen een ring zonder edelgesteenten; +wie in het aangezicht der menschen +leest: <em class="g">OMO</em>, zoude hier wèl de M hebben +herkend.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIII_34">34</a> Wie zoude gelooven dat de geur van een appel +de menschen zóó havende, begeerte opwekkende, +en die van water, niet wetende hoe?</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIII_37">37</a> Reeds was ik aan het verwonderen wat zoo hen +doet hongeren, daar nog niet openbaar was de +oorzaak van hunne magerheid en van hun nare +schub-huid;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIII_40">40</a> en zie, uit het diep van zijn hoofd wendde eene +schimme de oogen tot mij en keek scherp; voorts +riep hij met luider stemme: „Welke genade is me +dit?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIII_43">43</a> Nooit hadde ik hem aan het aangezicht herkend; +<span class="pagenum" title="133"> </span><a id="p_133"></a>maar in zijne stem werd mij openbaar dat wat +het aangezicht in zich had <a href="#nootXXIII_45">verwoest</a>.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIII_46">46</a> Die vonk ontstak wederom ganschelijk mijne +kennis van dat veranderd aangezicht, en ik herkende +het gelaat van <a href="#nootXXIII_48">Forese</a>.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIII_49">49</a> „Eilieve, geef geen aandacht aan de droge +schurft, die mij de huid,” zoo bad hij: „ontkleurt, +noch aan het te-kort aan vleesch, dat ik hebbe;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIII_52">52</a> maar zeg mij de waarheid aangaande u, en wie +zijn die twee zielen, die daar u geleide doen; +maar blijf niet zonder dat ge tot mij spreekt.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIII_55">55</a> „Uw aangezicht dat ik weleer, toen het gestorven +was, met tranen overgoot, geeft mij nu niet +minder smart om te weenen,” antwoordde ik +hem, „nu ik het zóó verdraaid zie.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIII_58">58</a> Daarom zeg mij, bij God, wat u zoo ontloovert; +doe mij niet spreken, terwijl ik mij over u verwondere, +daar kwalijk spreken kan, wie van +andere begeerte vol is.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIII_61">61</a> En hij tot mij: „Van den Eeuwigen Raad valt +een vermogen in het water en in de plant, die +achter [ons] bleef, door welk [vermogen] ik +zoo dun word.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIII_64">64</a> Alle deze luiden, die weenende zingen, voor het +volgen van hunne matelooze gulzigheid, <a href="#nootXXIII_66">louteren</a> +zich hier door honger en dorst.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIII_67">67</a> Tot drinken en tot eten ontsteekt onze begeerte +de geur, die uitgaat van den appel en van de +besproeiing, die verspreid wordt over het groen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIII_70">70</a> En niet maar ééne maal, deze ruimte rondgaande, +wordt onze pijn ververscht; ik zeg „pijn,” +maar ik moest zeggen „vertroosting”:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIII_73">73</a> daar <a href="#nootXXIII_73">de begeerte</a> naar den boom ons leidt, die +Christus blijde voerde om te zeggen „Eli,” wanneer +hij ons bevrijdde met zijn bloed.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="134"> </span><a id="p_134"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIII_76">76</a> En ik tot hem: „Forese, van dien dag, op welken +gij de wereld verwisseldet voor beter leven, zijn +nog geen vijf jaar verloopen tot nu.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIII_79" href="#nootXXIII_79">79</a> Indien het vermogen om meerder te zondigen +eerder in u werd geëindigd, voordat de stonde gekomen +ware van de heilzame smarte die ons +weder tot God <a href="#nootXXIII_81">terugbrengt</a>,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIII_82">82</a> hoe zijt gij hierboven gekomen? Nog geloofde +ik u daarbeneden te vinden, waar <a href="#nootXXIII_84">tijd door tijd +hersteld wordt</a>.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIII_85">85</a> En hij tot mij: „Zóó spoedig heeft mij geleid tot +het drinken van den zoeten alsem der martelingen +mijne Nella met haar overvloedig weenen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIII_88">88</a> Met hare toegewijde gebeden en met zuchten +heeft zij mij getogen van den rots-wand, waar +men wacht, en heeft ze mij bevrijd van de andere +ommegangen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIII_91">91</a> Zooveel te meer dierbaar en welgevallig aan God +is mijn weeuwke, die ik zóózeer beminde, als zij +eenzamer is in het goed-doen;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIII_94">94</a> daar <a href="#nootXXIII_94">Barbagia</a> op Sardinië in zijne vrouwen veel +zediger is dan dat Barbagia waar ik haar achterliet.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIII_97">97</a> O zoete broeder, wat wilt gij dat ik zegge? Een +komende tijd is reeds in mijn gezicht, voor welken +deze stonde niet zeer oud zal zijn,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIII_100">100</a> in welken op pergament zal verboden zijn aan de +schaamtelooze Florentijnsche vrouwen het gaan, +vertoonende boezem en borsten.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIII_103">103</a> Welke barbaarsche vrouwen waren er ooit, +welke Saraceensche, voor wie noodig ware geweest, +om ze gekleed te doen gaan, of geestelijke +of andere tucht!</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIII_106">106</a> Maar zoo de schaamteloozen wisten dat wat de +radde hemel heur bereidt, hadden ze nu reeds de +monden open om te huilen.</p> + +<p><span class="pagenum" title="135"> </span><a id="p_135"></a></p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIII_109" href="#nootXXIII_109">109</a> Daar, indien het vóórzien me niet misleidt, ze +eerder treurende zullen worden, dan degene de +wangen behaard krijgt, die <em class="g">nu</em> met 't „suja, +suja” wordt vertroost.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIII_112">112</a> Zoete broeder, nu maak dat ge me u niet meer +verheelt; gij ziet dat niet slechts ik, maar alle +deze luiden turen daar waar gij het zonlicht +schut.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIII_115">115</a> Waarom ik tot hem: „Zoo ge u wederom in den +geest haalt hoedanig gij met mij waart en ik met +u, dan zal nog de herinnering u bezwaren.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIII_118">118</a> Van dat leven wendde degene, die mij te voren +gaat, mij af, <a href="#nootXXIII_119">voor eer-gisteren</a>, wanneer de zuster +van gene zich rond vertoonde</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIII_121">121</a> (en ik wees naar de Zon). Deze heeft me geleid +door den diepen nacht der waarlijk gestorvenen, +met dit mijn echte vleesch, dat volgt.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIII_124">124</a> Vandaar hebben zijne vertroostingen mij opgetogen, +stijgende en rondgaande den berg, die +recht maakt u lieden, wie de wereld heeft +gekromd.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIII_127">127</a> Zóólang zeide hij mij tot zijn geleide te maken, +tot dat ik zal zijn waar Beatrice is: dáár voegt +het dat ik zonder hem achterblijve.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIII_130">130</a> Virgilius is gene, die aldus tot mij sprak (en ik +wees hem) en deze andere is die schimme, om +welke zooeven uw rijk <a href="#nootXXIII_132">alle zijne afhangen deed +schudden</a>, daar het zich van hem ontlast.”</p> + +<div class="figend" style="width: 120px;"> +<img src="images/end11.png" width="120" height="122" alt="" /> +</div> + +<p><span class="pagenum" title="136"> </span><a id="p_136"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 632px;"> +<img src="images/deco2.png" width="632" height="186" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG24"></a>VIER EN TWINTIGSTE ZANG</h2> + +<p class="intro">Forese wijst Dante verscheidene zielen van <em class="g">Gulzigen</em>, +onder anderen den dichter Buonagiunta, +die den Florentijn eene nieuwe liefde voorspelt, +en hem prijst om den te voren nooit gehoorden, +zoeten stijl van zijne gedichten. Na in duistere +bewoordingen den dood van zijnen broeder Corso +te hebben voorzeid, gaat Forese van hen weg. +Hunnen weg vervolgende, hooren de Dichters bij +een boom voorbeelden ter verschrikking voor de +gulzigen, en weinig later ontmoeten zij den Engel +en vinden zij den doorgang naar den hoogeren, +den Zevenden Omgang.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXIV_1">1</a> Noch het spreken maakte het gaan, noch het +gaan het spreken langzamer, maar redeneerende +gingen wij met kracht, zooals een schip, gedreven +door goeden wind.</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXIV_4">4</a> En de schimmen, die schenen dingen <a href="#nootXXIV_4">ten tweeden +male gestorven</a>, trokken door de holten hunner +oogen bewondering van mij, wanneer zij mijn +leven gewaar werden.</p> + +<p><span class="pagenum" title="137"> </span><a id="p_137"></a></p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXIV_7">7</a> En ik, mijn gesprek voortzettende, zeide: „Zij +gaat wellicht langzamer omhoog dan <a href="#nootXXIV_8">zij</a> doen +zoude, ter wille van den ander.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIV_10">10</a> Maar zeg mij, zoo gij weet, waar <a href="#nootXXIV_10">Piccarda</a> is; +zeg mij of ik personen zie, (waardig) om op te +merken, onder deze lieden, die zóó naar mij +kijken.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIV_13">13</a> „Mijne zuster, die van schoon en goed ik niet +weet wat meer was, triumfeert reeds op den +hoogen Olympus, blijde om hare kroon.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIV_16">16</a> Zoo zeide hij eerst; en voorts: „Hier is niet verboden +een elk te noemen, vermits onze gelijkenis +zóó weggeteerd is door de leefwijze.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIV_19">19</a> Deze (en hij wees met den vinger) is Buonagiunta, +<a href="#nootXXIV_19">Buonagiunta uit Lucca</a>: en dat aangezicht +ginds van hem, meer dan de andere uitgehold,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIV_22">22</a> had de heilige Kerk in zijne armen; <a href="#nootXXIV_22">van Tours +was hij</a> en boet door vasten voor de paling van +Bolsena en den witten wijn.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIV_25">25</a> Vele anderen noemde hij één voor één, en in het +noemen schenen allen tevreden, zóó dat ik daarom +geen enkelen donkeren blik zag.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIV_28">28</a> Ik zag van honger in het ijle de tanden gebruiken +Ubaldijn dalla Pila en <a href="#nootXXIV_30">Bonifazio</a>, die met het +spinrokken velen lieden tot herder was.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIV_31">31</a> Ik zag den heer Marchese, die weleer te Forli tijd +had om te drinken met minder droogte van keel +en nochtans zoo was, dat hij zich niet verzadigd +voelde.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIV_34">34</a> Maar, gelijk hij doet die kijkt, en dàn het ééne +meer prijst dan het àndere, zóó deed ik met dien +van Lucca, die meer van mij scheen te willen +weten.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIV_37">37</a> Hij mompelde; en ik en weet welke „<a href="#nootXXIV_37">Gentucca</a>” +<span class="pagenum" title="138"> </span><a id="p_138"></a>werd ik gewaar daar, waar hij de marteling der +gerechtigheid gewaar werd, die hem zoo plukt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIV_40">40</a> <ins class="corr" id="corr24" title="Niet in Bron.">„</ins>O ziel,” zeide ik: „die zóó begeerig schijnt om +met mij te spreken, maak dat ik u versta, en bevredig +u en mij door uw spreken.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIV_43">43</a> „Eene vrouw is geboren, en zij draagt nog niet +den <a href="#nootXXIV_43">hoofdband</a>,” begon hij: „die u mijne stad zal +doen bevallen, hoe ook de menschen haar bevitten.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIV_46">46</a> Gij zult henen-gaan met dit vóórzien: indien mijn +mompelen u tot dwalen zal hebben gebracht, zullen +de feiten u verlichten.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIV_49">49</a> Maar zeg of ik hier zie degene die te voren +bracht de nieuwe rijmen, beginnende: „<a href="#nootXXIV_51">Vrouwen, +die begrip van liefde hebt.</a>””</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIV_52">52</a> En ik tot hem: „Ik ben er één die, wanneer de +Liefde iet mij inblaast, het opmerk en op die +wijze waarop zij het binnen in mij dicteert, voortga +het opteekenende.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIV_55">55</a> „O broeder, nu zie ik;” zeide hij: „den knoop, +die den Notaris en Guittone en mij weerhield aan +deze zijde van den zoeten nieuwen stijl, welken +ik hoor.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIV_58">58</a> Ik zie wèl hoe uwe pennen op den voet <a href="#nootXXIV_58">dengene</a> +die dicteert, volgen, hetwelk met de onze voorzeker +niet geschiedde.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIV_61">61</a> En degene, die er zich toe zet de zaak verder te +bekijken, <a href="#nootXXIV_61">hij ziet niet meer van den éénen tot +den anderen stijl</a>.” En als tevreden gesteld, +zweeg hij.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIV_64">64</a> Gelijk de vogelen, die langs den Nijl verwinteren, +wel eens in de lucht eenen dichten drom van zich +maken, dan meer met haast vluchten en gaan in +een streep;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIV_67">67</a> aldus [deden] de luiden, die daar waren: het +<span class="pagenum" title="139"> </span><a id="p_139"></a>aangezicht keerende, verhaastten zij hun schrede, +èn door de magerheid èn door de begeerte licht +zijnde.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIV_70">70</a> En gelijk de mensch, die door draven vermoeid +is, de gezellen laat gaan en in stap gaat totdat +het snel op en neer gaan van de borstkas tot +bedaren komt;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIV_73">73</a> zoo liet Forese de heilige kudde voorbijgaan en +ging achter mij aan, zeggende: „Wanneer gebeure +het dat ik u wederzie?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIV_76">76</a> „Ik weet,” antwoordde ik hem<ins class="corr" id="corr25" title="Niet in Bron.">:</ins> „niet hoelang ik +leef; maar alreede zal mijn keeren niet zoo snel +zijn, of met het verlangen zal ik eerder aan den +oever zijn,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIV_79">79</a> omdat de plaats waar ik geplaatst ben om te +leven, van dag tot dag meer van het goede wordt +ontdaan, en bestemd schijnt tot droeven ondergang.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIV_82" href="#nootXXIV_82">82</a> „Dan ga,” zeide hij: „daar ik hem, die er het +meeste schuld aan heeft, zie aan den staart van +een beest getrokken naar dàt dal, waar men nooit +de schuld kwijt gaat.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIV_85">85</a> Het beest gaat bij elken stap sneller, altijd toenemende, +totdat het hem trapt en het lichaam +schandelijk verminkt laat.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIV_88">88</a> Niet hebben véél meer te draaien deze raderen +(en hij richtte de oogen ten hemel) dat u duidelijk +zal worden dat wat <a href="#nootXXIV_90">mijn zeggen niet meer +kan verduidelijken</a>.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIV_91">91</a> Blijf gij nu achter, daar de tijd kostbaar is in dit +rijk zóó, dat ik te veel verlies door zóó gelijk met +u op te loopen.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIV_94">94</a> Gelijk wel eens in galop de ruiter uitgaat van de +ruiterschare, die optrekt, en gaat om zich de eer +te geven van den eersten aanval;</p> + +<p><span class="pagenum" title="140"> </span><a id="p_140"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIV_97">97</a> zóó scheidde hij van ons met groote schreden: en +ik bleef terug met die beiden, die van de wereld +zóó groote maarschalken waren.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIV_100">100</a> En wanneer hij aldus voor ons was heengetreden, +dat mijne oogen hem [evenmin] konden volgen +als mijn geest zijne woorden;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIV_103">103</a> verschenen mij de bezwaarde en levende takken +van eenen anderen appelboom, en niet verre verwijderd, +daar wij eerst toen den weg daarheen +waren ingeslagen.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIV_106">106</a> Ik zag lieden onder hem de handen opheffen en +schreeuwen ik en weet niet wat naar het loover, +als begeerige en wufte kinderen,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIV_109">109</a> die bidden, en de gebedene geeft geen antwoord; +maar om hun begeerte wèl hevig te maken, houdt +hij wat zij begeeren hoog en verbergt het niet;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIV_112">112</a> voorts gaan zij er van weg, als ontgoocheld; ook +wij kwamen alsnu tot den grootsten boom, die +zoovele beden en tranen afscheept.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIV_115">115</a> „Passeert verder zonder hem te naderen; hooger +op is een boom, waarin gebeten werd door Eva, +en deze plant stamt van gene af.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIV_118">118</a> Aldus tusschen de twijgen zeide er een ik weet +niet wie, waarom Virgilius en Statius en ik, op +elkaar gedrongen, verder passeerden aan die +zijde die opgaat.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIV_121">121</a> „Herinnert u,” zeide het: „de gemaledijden, in +de wolken geformeerden, die <a href="#nootXXIV_121">met tweevoudige +borst</a>, met wijn verzadigd, Theseus bevochten:</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIV_124" href="#nootXXIV_124">124</a> en van de Hebreeuwen, degenen, die bij het +drinken zich week betoonden, waarom Gideon +ze niet tot gezellen wilde, wanneer hij te Madian-waart +van de heuvelen daalde.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIV_127">127</a> Aldus, gedrongen tegen den eenen van de beide +kanten, passeerden wij, hoorend [voorbeelden +<span class="pagenum" title="141"> </span><a id="p_141"></a>van] schuld door gulzigheid, weleer gevolgd +door kwalijk bekomende winsten.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIV_130">130</a> Voorts, in het ruime gekomen over den vrijen +weg, begaven wij ons wel duizend en meer passen +verder, ieder beschouwende zonder een +woord.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIV_133">133</a> „Waarover denkende gaat gij aldus gedrieën alleen?” +zeide plotseling eene stem, waarop ik +opschrok, zooals beesten doen verschrikt en +schichtig.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIV_136">136</a> Ik richtte het hoofd om te zien wie het was; en +nooit zag men in een oven glas of metaal zoo +lichtend en rood,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIV_139">139</a> als ik er éénen zag, die zeide: „Zoo gij verlangt +naar boven op te gaan, voegt het u hier om te +slaan; hier langs gaat al wie wil gaan ten vrede.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIV_142">142</a> Zijn aanblik had mij het gezicht genomen; waarom +ik afsloeg achter mijne leeraren, gelijk iemand +die gaat volgens wat hij hoort.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIV_145">145</a> En gelijk, voorbode van het licht, de Mei-lucht +ons aanvaart en geurt, gansch bezwangerd door +kruid en bloem;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIV_148">148</a> <a href="#nootXXIV_148">zóó voelde</a> ik me een wind komen midden op het +voorhoofd, en wel voelde ik de veder bewegen +die me den geur van ambrozijn deed ruiken;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIV_151">151</a> en ik hoorde zeggen „Wel-zalig wie zooveel genade +verlicht, dat de liefde tot [het genot van] +den smaak in hun borst niet te veel verlangen +doet walmen, hongerende altijd zóóveel als gerecht +is.</p> + +<hr class="chend" /> + +<p><span class="pagenum" title="142"> </span><a id="p_142"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 632px;"> +<img src="images/deco5.png" width="632" height="180" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG25"></a>VIJF EN TWINTIGSTE ZANG</h2> + +<p class="intro">Op den nauwen weg, die van den Zesden Omgang +leidt tot den Zevenden en laatsten, vraagt +Dante aan zijnen Meester hoe het wezen kan dat +men zóó vermagert daar waar men geen voedsel +noodig heeft. Virgilius geeft hem eenig antwoord, +en voorts vraagt hij Statius om hem meer tevreden +te stellen. Deze, heuschelijk het verzoek +inwilligende, maakt zich op om te spreken van +de generatie van het menschelijk lichaam, van +de instorting van den geest daarin, en van de +wijze van bestaan na den dood. Gekomen boven +op den Omgang, vinden zij dezen gansch bezet +door vlammen, behalve den uitersten tand, en +ze zien geesten daardoor heen en weder loopen +eenen lofzang zingende en beroemde voorbeelden +van kuischheid roepende.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXV_1" href="#nootXXV_1">1</a> Het was de stonde dat het stijgen geen uitstel +gedoogde, daar de Zon den middagcirkel voor +den Stier, en de Nacht dien voor den Skorpioen +had vrijgemaakt.</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXV_4">4</a> Waarom, gelijk de mensch doet, die niet stille +<span class="pagenum" title="143"> </span><a id="p_143"></a>staat, maar op zijnen weg voortgaat, wat ook +hem verschijne, als prikkel van nooddruft hem +steekt;</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXV_7">7</a> aldus traden wij binnen door de heg-opening, één +vóór den ander, de trap nemende, die door +nauwte de bestijgers één voor één doet gaan.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXV_10">10</a> En gelijk het ooievaars-jong, dat de vleugelen +heft, uit begeerte tot vliegen en zich niet waagt +om het nest te verlaten, en ze weer strijkt;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXV_13">13</a> zóódanig was ik, met de begeerte tot vragen, ontvlamd +èn gedoofd, komende tot dàt gebaar, hetwelk +maakt degene, die zich tot spreken zet.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXV_16">16</a> Niet liet om 't gaan, dat snel was, de zoete Vader +mijn [het spreken], maar hij zeide: „Schiet af +den boog des sprekens, dien ge tot het ijzer hebt +gespannen.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXV_19">19</a> Toen opende ik vreesloos den mond, en ik begon: +„Hoe kan men mager worden daar waar de +nooddruft van het voeden [ons] niet raakt?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXV_22">22</a> „Zoo ge u herinnerdet hoe Meleager wegteerde +naar gelang van het wegteren van een talhout, +dàn ware,” zeide hij: „dit u niet zóó moeilijk:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXV_25">25</a> en zoo ge bedacht hoe, naar uw verloop, uw +beeld binnen den spiegel verloopt, zoude dat +wat u moeilijk schijnt, u gemakkelijk schijnen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXV_28">28</a> Maar omdat gij gansch in uw begeeren opgaat, +zie hier Statius, en hem roep en verzoek ik, dat +hij nu heeler zij van uwe wonden.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXV_31">31</a> „Zoo ik hem <a href="#nootXXV_31">den eeuwigen blik open</a>,” antwoordde +Statius: „daar waar gij bij zijt, verontschuldig +mij: u kan ik niet weigeren.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXV_34">34</a> Voorts begon hij: „Zoo uw geest, mijn zoon, +mijne woorden bewaart en opneemt, zullen zij +u worden een licht, voor het „hoe” dat gij zegt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXV_37">37</a> Volmaakt bloed, dat nooit gedronken wordt door +<span class="pagenum" title="144"> </span><a id="p_144"></a>de dorstige aderen en blijft als voedsel, dat ge +van den disch opneemt,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXV_40">40</a> neemt in het hart een vormend vermogen tot [het +vormen van] alle menschelijke leden; gelijk dat +[bloed] dat door de aderen gaat om zich tot +deze [tot ledematen] te maken.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXV_43">43</a> Nog [meer] verwerkt, daalt het tot waar het +schooner is te zwijgen dan te spreken; en vandaar +voorts wordt het overgestort tot eens +anders bloed in een door de natuur daartoe bestemd +vat.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXV_46">46</a> Daar komt het een en 't ander bloed te zamen, +het een bestemd tot lijden, het ander tot doen, +wegens de volmaakte plaats [het hart] vanwaar +het wordt gestuwd;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXV_49">49</a> en is dàt gekomen, dan begint dit te werken, +eerst het stremmende en voorts maakt het levend +dat wat 't door zijne stof deed tot vastheid komen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXV_52">52</a> Wanneer het doende vermogen tot ziel is geworden, +als van eene plant, maar zooverre verschillend, +dat deze is op weg en gene [de plant] +reeds aan de kust [aangekomen],</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXV_55">55</a> werkt het zóóveel uit, dat zij [de ziel] reeds zich +beweegt en gewaar wordt, als een zee-zwam; en +daar begint [dat vermogen] in te richten de vermogens, +van welke het zijn oorsprong heeft.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXV_58">58</a> Nu ontvouwt zich, mijn zoon, en zet zich uit het +vermogen, dat [afkomstig] is uit het hart des +verwekkers, vanwaar de natuur naar alle ledematen +[haar krachten] stuwt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXV_61">61</a> Maar hoe hij van dier wordt redelijk wezen, dat +ziet gij nog niet: dit is zulk een punt dat het ook +<a href="#nootXXV_63">eenen wijzere</a>, dan gij zijt, deed dwalen;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXV_64">64</a> zóó dat hij, in zijne leer het <em class="g">mogelijk</em> verstand +gescheiden maakt van de ziel, omdat hij van dat +<span class="pagenum" title="145"> </span><a id="p_145"></a>verstand geen orgaan ziet in beslag genomen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXV_67">67</a> Open de borst voor de waarheid, die komt, en +weet dat, zoodra bij de ongeboren vrucht de bewerktuiging +der hersenen is voltooid,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXV_70">70</a> de Schepper [Eerste Veroorzaker] zich daartoe +keert blijde, over zóó groot gewrocht der natuur, +en het inblaast eenen nieuwen levensgeest van +deugd vervuld,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXV_73">73</a> die den werkenden geest, dien hij daar vindt, tot +zijne zelfstandigheid trekt, en daarmede wordt tot +ééne ziel, die leeft en gewaar wordt en tot zich +zelve terugkeert.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXV_76">76</a> En opdat gij minder u verwondert over mijne +woorden, zie naar de warmte der zon, die wijn +wordt, verbonden met het vocht, dat van den +wingerd doorzijgt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXV_79">79</a> En wanneer Lachesis geen draad meer heeft, ontbindt +zij [de ziel] zich van het vleesch, en neemt +<a href="#nootXXV_79">in mogelijkheid</a> met zich èn het menschelijke èn +het goddelijke.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXV_82">82</a> [Dan zijn] alle de andere vermogens stom; +[maar] geheugen, begrip en wil, in hunne werking, +veel scherper dan te voren.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXV_85">85</a> Zonder vertoeven, komt zij uit zich zelve op +wonderdadige wijze neder op eene van de oevers; +dáár eerst verneemt zij haren weg.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXV_88">88</a> Zoodra eene plaats haar daar aan zich bindt, +straalt het vormend vermogen rondom uit, in +zoo groote en zoodanige mate als in de <a href="#nootXXV_88">levende +leden</a>.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXV_91">91</a> En gelijk de lucht, wanneer die gansch gedrenkt +is van regen, door de zonnestralen, die in haar +worden weerkaatst, met bonte kleuren zich toont +getooid;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXV_94">94</a> zoo schikt zich de naburige lucht in zulke gestalte, +<span class="pagenum" title="146"> </span><a id="p_146"></a>welke in haar stempelt door haar vermogen +de ziel die daar in stand hield:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXV_97">97</a> en voorts gelijkende de vlam, die met het vuur +meeloopt waarhenen zich dat ook begeeft, volgt +den geest zijne nieuwe gestalte.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXV_100">100</a> Omdat hij voortaan <a href="#nootXXV_100">dáárvan</a> zijn voorkomen +heeft, wordt hij <em class="g">schimme</em> of <em class="g">schaduw</em> genoemd, +en daarin vormt hij zich alle zintuigen +tot [zelfs] het gezicht.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXV_103">103</a> Dáárin nu spreken, daarin nu lachen wij, daarin +maken wij de tranen en de zuchten, de welke gij +langs dezen berg hebt kunnen ontwaren.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXV_106">106</a> Al naar de wijze waarop de begeerten en de +andere aandoeningen ons aandoen, vormt zich de +schimme, en dat is de oorzaak van wat gij, u verwonderend, +aanschouwt.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXV_109">109</a> En reeds was <a href="#nootXXV_109">tot de laatste pijniging gekomen</a> +door ons, en gekeerd ter rechterhand en we +waren aandachtig tot andere zorge.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXV_112">112</a> Daar werpt de rotswand vlammen van zich uit, +en de rand blaast adem naar boven, die de vlam +terug dringt en haar ver van den rand houdt.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXV_115">115</a> Zoodat het ons voegde te gaan aan den openen +kant, één voor één, en ik vreesde het vuur hier, +en ginds vreesde ik het vallen naar beneden.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXV_118">118</a> De Gids mijn zeide: Langs deze plaats moet men +aan de oogen strak de teugels houden, omdat +men dwalen kon door kleinen [misstap].</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXV_121">121</a> <ins class="corr" id="corr26" title="Niet in Bron.">„</ins><span xml:lang="la">Summae Deus clementiae</span>” hoorde ik toen zingen +in den boezem van den grooten brand, hetwelk +niet minder deed mij er op bedacht zijn me +daarheen te wenden.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXV_124">124</a> En zielen zag ik gaand door de vlammen, waarom +ik schouwde naar hen en naar mijne schreden, +het kijken nu en dan afwisselende.</p> + +<p><span class="pagenum" title="147"> </span><a id="p_147"></a></p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXV_127">127</a> Na het einde, dat aan het zingen werd gemaakt, +riepen zij luide: „<span xml:lang="la">Virum non cognosco</span>;” voorts +herbegonnen zij den zang met zachtere stemmen.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXV_130">130</a> Was het uit, wederom zongen zij: „In het woud +hield zich Diana op, en Elice joeg zij er uit, daar +die Venus' aanraking had gevoeld.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXV_133">133</a> Voorts wendden zij zich tot het zingen; voorts +riepen zij [namen van] vrouwen en van gehuwde +mannen die kuisch waren, gelijk deugd en huwelijk +hun opgelegd had.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXV_136">136</a> En deze wijze, geloof ik, dat voor hen volstaat, +gedurende den ganschen tijd dat het vuur hen +brandt: met zulke zorge en met zulke spijze voegt +het dat <a href="#nootXXV_139">de laatste wonde</a> zich sluite.</p> + +<div class="figend" style="width: 197px;"> +<img src="images/end07.png" width="197" height="129" alt="" /> +</div> + +<p><span class="pagenum" title="148"> </span><a id="p_148"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 634px;"> +<img src="images/deco3.png" width="634" height="181" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG26"></a>ZES EN TWINTIGSTE ZANG</h2> + +<p class="intro">Zij, die zich te buiten gingen in genietingen, louteren +zich van dit onreine vuur, te midden van +de vlammen den berg omkringende in twee aan +elkaar tegengestelde scharen. Dante onderhoudt +zich met Guido Guinicelli, en voorts met Arnaut +Daniel, Provençaalsch dichter.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXVI_1">1</a> Terwijl aldus langs den rand, de een voor den +ander, wij voortgingen, zeide dikmalen de goede +Meester: „Wees op uwe hoede; verheug u dat +ik u beschut.”</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXVI_4">4</a> Op den rechter schouder trof mij de zon, die +reeds, stralende, gansch het Westen van +hemelsch blauw verschieten deed tot eenen witten +aanblik;</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXVI_7">7</a> en ik deed met mijne schaduwe de vlam meer +blozend verschijnen, en toch reeds op zoo klein +een kenteeken zag ik vele schimmen, al gaande, +hunne aandacht vesten.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVI_10">10</a> Dit was de oorzaak, die hun eenen aanvang gaf +om te spreken van mij; en zij begonnen te zeggen: +„Deze blijkt geen schijn-lichaam.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="149"> </span><a id="p_149"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVI_13">13</a> Voorts maakten eenigen zóóverre als zij konden, +zich op tot mij, altijd met zorge niet uit te gaan +tot daar waar zij niet zouden worden verbrand.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVI_16">16</a> „O gij, die gaat, niet omdat gij trager zijt, maar +wellicht uit eerbied, achter de anderen, antwoord +mij, die in dorst en in vuur brande:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVI_19">19</a> en niet alleen mij is uw antwoord van noode; +daar alle dezen er grooteren dorst naar hebben, +dan naar koud water Indiaan of Ethiopiër.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVI_22">22</a> Zeg ons hoe het is dat gij van u zelven eenen +muur maakt voor de zon, alsof gij nog niet binnen +het net des doods waart getreden.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVI_25">25</a> Zoo sprak mij één van dezen en ik zoude mij +reeds hebben geopenbaard, zoo ik niet oplettend +ware geworden op andere nieuwigheid, die toen +zich voordeed:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVI_28">28</a> daar door het midden van den in brand gestokenen +weg lieden kwamen met het aangezicht +genen tegemoet, welke mij vol verwachting +maakten om toe te zien.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVI_31">31</a> Daar zie ik van elken kant elke schim zich haasten, +en de een de ander kussen, zonder stille te +staan, tevreden met zóó kort festijn.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVI_34">34</a> Aldus binst hunne donkere schare raakt de eene +de andere mier met den snuit, wellicht om te +speuren elkander reize en elkanders lot.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVI_37">37</a> Zoodra zij uitéén gaan van de lievende begroetenis, +nog voor zij tot de eerste schreden zich bewegen, +bemoeit zich elke boven de anderen uit +te schreeuwen,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVI_40">40</a> de nieuwgekomen luiden: „Sodom en Gomorrah!” +en de anderen: „In de koe kroop Pasiphaë, dat +de stier tot haar minneweelde kwam.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVI_43">43</a> Voorts, als kraanvogels, die vlogen deels naar de +Ripaeische bergen, deels naar de zanden [der +<span class="pagenum" title="150"> </span><a id="p_150"></a>woestijnen], dezen de koude, genen de zonne +schuwende;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVI_46">46</a> het ééne volk gaat henen, het andere komt, en zij +keeren weenende tot hunne eerste liederen, en tot +dien kreet, die hun het meest voegelijk is;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVI_49">49</a> en zij praaiden mij wederom, gelijk te voren, diezelfden +die mij hadden gebeden, en vol aandacht +waren zij om te luisteren in hun voorkomen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVI_52">52</a> Ik die twee malen hun begeerte had gezien, begon: +„O zielen verzekerd van te hebben, wanneer +het ook zij, eenen staat van vrede,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVI_55">55</a> niet zijn mijne ledematen noch onrijp noch rijp +aan gene zijde gebleven, maar zij zijn hier met +mij met hun bloed en met hunne samenvoegingen;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVI_58">58</a> daar omhoog ga ik om niet langer blind te zijn: +eene vrouw is omhoog, die de genade voor mij +heeft gewonnen, door welke [genade] ik mijn +sterfelijk [deel] door uwe wereld tors.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVI_61">61</a> Maar zóó waarlijk <a href="#nootXXVI_61">uwe grootere begeerte</a> spoedig +verzadigd worde, zóódat de hemel u herberge, +die vol is van liefde en zich al wijder ruimt,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVI_64">64</a> zeg mij, opdat ik er nog papieren mee bestrepele, +wie zijt gij, en wie is gene drom, die weg gaat +achter van uwe ruggen?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVI_67">67</a> Niet anders ontstelt zich verstomd de bergbewoner, +en schouwende staat hij sprakeloos, wanneer +hij, ruw en onbehouwen ter stede komt,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVI_70">70</a> als elke schim in haar voorkomen deed; maar +nadat zij ontlast waren van de ontsteltenis die in +hooge harten dra zich matigt:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVI_73">73</a> herbegon degene die het eerst had gevraagd: +„Welzalig gij, die van onze gewesten, de hoop +medeneemt om beter te leven!</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVI_76">76</a> De lieden die niet met ons mede gaan, misdeden +<span class="pagenum" title="151"> </span><a id="p_151"></a>in dat, waarom voorhenen Caesar, triompheerende, +zich in zijn gezicht, „koningin” hoorde +noemen;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVI_79">79</a> daarom gaan zij henen „Sodom” roepende, in +zich gispende, gelijk gij gehoord hebt, en helpen +zij den brand door zich te schamen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVI_82">82</a> Onze zonde is die van Hermafrodiet; maar omdat +wij niet hielden menschelijke wet, als beesten +onzen lust volgend,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVI_85">85</a> wordt tot onze eigene schande door ons aangeroepen, +wanneer wij van elkanderen gaan, de +naam van degene die zich tot beest maakte in +het tot beest gemaakte hout.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVI_88">88</a> Nu weet gij onze daden en weet waaraan wij +schuldig waren; zoo ge wellicht bij name weten +wilt wie [allen] we zijn; er is geen tijd om het +te zeggen en gij zult het niet weten.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVI_91">91</a> Den wensch echter omtrent mij zal ik u bevredigen; +ik ben Guido Guinicelli, en reeds word ik +gelouterd daar 't mij wel rouwde vóór mijn +levens-einde.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVI_94">94</a> Hoedanig bij de droefenis van <a href="#nootXXVI_94">Lycurgus</a> de twee +zonen werden op het weerzien der moeder, +zóó werd ik, maar niet tot zóó groote daad verrijs +ik,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVI_97">97</a> wanneer ik zich zelven noemen hoorde den vader +van mij en zoovele anderen, die beter zijn dan ik, +die ooit in rijmen, zoete en gevallige, spraken van +minne:</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVI_100">100</a> en zonder te hooren en te spreken ging ik peinzende +eene lange wijle hem aanziende, toch +kwam ik wegens het vuur hem niet nader.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVI_103">103</a> Toen ik van hem te zien verzadigd was, bood ik +mij hem bereid tot zijnen dienst, met zulke verzekering +als iemand doet gelooven.</p> + +<p><span class="pagenum" title="152"> </span><a id="p_152"></a></p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVI_106">106</a> En hij tot mij: „Gij laat door wat ik hoor, in mij +zulk een spoor en zoo duidelijk, dat Lethe het niet +kan wegnemen of verduisteren.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVI_109">109</a> Maar zoo zooeven uwe woorden de waarheid +bezwoeren, zeg mij wat de reden is waarom gij +toont in uw spreken en uw blikken mij lief te +hebben.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVI_112">112</a> En ik tot hem: „De zoete woorden uwe, die, zoolang +de hedendaagsche spreekwijze zal duren, +de geschriften waarin ze bevat zijn, zullen dierbaar +maken.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVI_115">115</a> „O broeder,” zeide hij: „gene, dien ik u aanwijs +met den vinger (en hij wees voor ons uit er +éénen met den vinger aan), was beter werkman +in de moederlijke sprake.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVI_118">118</a> Gedichten van minne en proza-verhalen, hij overtrof +ze alle en laat de dwazen [vrij] zeggen die +gelooven dat die van Limoges hèm overtreft.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVI_121">121</a> Zij richten de gezichten meer naar het gerucht +dan naar de waarheid en aldus vesten zij hunne +meening vóórdat kunst of rede door hen wordt +gehoord.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVI_124">124</a> Aldus deden vele ouden met Guittone, de één +den ander nasprekend om hem lof te geven, totdat +met meerdere personen de waarheid hem +heeft overwonnen.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVI_127">127</a> Dies, indien gij zoo ruim een voorrecht hebt, dat +het u veroorloofd zij te gaan tot het klooster, in +het welk Christus abt is van het Collegium,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVI_130">130</a> doe bij hem voor mij een Pater noster, <a href="#nootXXVI_130">tot zóóver</a> +als wij nog in deze wereld noodig hebben, waar +we nu niet meer het vermogen tot zondigen +hebben.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVI_133">133</a> Voorts, wellicht om eene tweede plaats te geven +aan een ander, dien hij bij zich had, verdween hij +<span class="pagenum" title="153"> </span><a id="p_153"></a>in het vuur, gelijk door het water een visch die +naar den bodem gaat.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVI_136">136</a> Ik ging een weinig naar voren tot dengene, die +mij gewezen was, en zeide dat mijn verlangen +zijnen naam een welgevallige plaats inruimde.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVI_139">139</a> Hij begon vrijmoediglijk te zeggen: „Zoozeer bevalt +mij uwe hoofsche vraag, dat ik me u noch +kan noch wil verbergen.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVI_142">142</a> Ik ben Arnaut, die ween en ga zingende; herdenkend +zie ik mijne vroegere dwaasheid, en blijde +zie ik de blijdschap die ik weldra hope.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVI_145">145</a> Nu bid ik u bij dat vermogen, dat u geleidt tot +den top, die is zonder koude en zonder warmte, +gedenk mijne smart te lenigen.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVI_148">148</a> Voorts verborg hij zich in het vuur dat hem nabij +was.</p> + +<div class="figend" style="width: 141px;"> +<img src="images/end08.png" width="141" height="140" alt="" /> +</div> + +<p><span class="pagenum" title="154"> </span><a id="p_154"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 630px;"> +<img src="images/deco6.png" width="630" height="181" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG27"></a>ZEVEN EN TWINTIGSTE ZANG</h2> + +<p class="intro">De Engel, die den toegang bewaakt, waarschuwt +de Dichters dat om te stijgen ze door de vlammen +moeten gaan. Bij deze aankondiging wordt +Alighieri ontsteld en weifelt, totdat hij, door den +Meester getroost, den doortocht doet. Op de trap +overvalt hen bijna plotseling de nacht. Dante +slaapt in en heeft een droom-gezicht. Wanneer +hij met den dag den tocht hervat heeft, komt hij +aan het aardsche Paradijs, waar Virgilius hem +zegt dat nu zijn taak is volbracht en dat hij hem +van nu aan zijn eigen heer laat zijn.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXVII_1" href="#nootXXVII_1">1</a> Gelijk wanneer de Zon hare eerste stralen drilt, +daar waar haar Maker zijn bloed vergoot, terwijl +de Ebro onder de hooge Weegschaal valt,</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXVII_4">4</a> en de wateren van den Ganges door den noen +worden geschroeid, zóó stond de Zon; waarom +de Dag wegging, wanneer de Engel Gods blijde +ons verscheen.</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXVII_7">7</a> Buiten de vlam stond hij op den rand, en zong: +„Zalig de reinen van harte,” in stemme veel +meer levend dan de onze.</p> + +<p><span class="pagenum" title="155"> </span><a id="p_155"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVII_10">10</a> Voorts: „Verder gaat men niet, zoo niet te voren, +o heilige zielen, het vuur u bijt; treedt er binnen, +en weest niet doof voor het zingen van ginds,”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVII_13" href="#nootXXVII_13">13</a> sprak hij tot ons, toen wij hem nabij waren; +waardoor ik zoo werd, toen ik hem verstond, als +degene is, die in den kuil wordt gelegd.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVII_16">16</a> De gevouwen handen opheffende, strekte ik mij +naar voren, ziende naar het vuur en mij heftig +verbeeldende menschelijke lichamen, die ik wel +eens in brand gestoken had gezien.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVII_19">19</a> Tot mij wendden zich mijne goede geleiders en +Virgilius zeide tot mij: „Zoon mijn, hier kan +marteling zijn, maar geen dood.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVII_22">22</a> Herinner u, herinner u.. en, zoo ik boven op +dien <a href="#nootXXVII_22">Gerion</a> u veilig heb geleid, wat zal ik doen +nu ik ben veel nader bij God?</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVII_25">25</a> Geloof voorzeker dat, al stondt ge binnen de +bedding van dit vuur wel duizend jaren, het u +niet één haar kaler konde maken.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVII_28">28</a> En zoo gij wellicht geloovet dat ik u bedriege, +maak u op tot de vlam, en laat het u bewijzen +met uwe handen aan den zoom van uwe +slippen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVII_31">31</a> Leg af van nu, leg af alle vreeze: keer u ginds +heen en kom onbezorgd tot den overkant.”<br /> +En ik [bleef] stil, ook tegen [beter] weten.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVII_34">34</a> Toen hij mij nochtans zag blijven staan, stil en +onbewegelijk, [toen] een weinig onthutst, zeide +hij: „Nu zie, zoon, tusschen Beatrice en u is deze +muur.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVII_37">37</a> Gelijk bij den naam van Thisbe Piramus vlak +voor den dood de oogleden opende en naar +haar keek, ten tijde dat de moerbei bloedrood +werd;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVII_40">40</a> alzoo, toen mijne hardheid zacht was gemaakt, +<span class="pagenum" title="156"> </span><a id="p_156"></a>keerde ik mij tot den wijzen Gids, den naam hoorende, +die altijd in mijnen geest weerbaûwt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVII_43">43</a> Waarom hij het hoofd schudde en zeide: „Hoe +nu, willen we hier blijven?” Dan glimlachte hij, +gelijk men tot het kindje doet, dat zich laat winnen +door den appel.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVII_46">46</a> Voorts binnen-in het vuur vóór mij begaf hij zich, +Statius verzoekende achter aan te komen, die +eerst op langen weg ons [beiden] scheidde.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVII_49">49</a> Toen ik er in was, zoude ik mij in kokend glas +geworpen hebben om mij te verfrisschen, zóó +mateloos was daar de brand.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVII_52">52</a> De zoete vader mijn, om mij te troosten, ging +steeds voort sprekende van Beatrice, zeggende: +„'t Is me of ik reeds haar oogen zag.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVII_55">55</a> Ons geleidde eene stemme, die zong van ginds; +en wij steeds oplettende op haar, kwamen er uit +daar waar men opging.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVII_58">58</a> „<a href="#nootXXVII_58" xml:lang="la">Venite, benedicti Patris mei,</a>” klonk het binnen +in een licht, dat dáár was, zoo sterk dat het mij +verwon en ik het niet kon zien.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVII_61">61</a> „De zon gaat henen,” voegde hij er aan toe: „en +de avond komt; houd u niet op, maar versnel +den pas, terwijl het Westen nog niet zwart +wordt.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVII_64">64</a> Recht steeg de weg binnen de rots, naar zoodanig +een kant dat ik vóór mij wegnam de stralen +der zon, die reeds laag was.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVII_67">67</a> En van weinig treden namen wij de proef, wanneer +ik en mijne wijzen gewaar werden aan de +schaduw, die uitdoofde, dat de zon achter ons +zonk.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVII_70">70</a> En voor in alle zijne onmetelijke deelen de horizont +van éénen aanblik was geworden, en de +Nacht over alles was verdeeld,</p> + +<p><span class="pagenum" title="157"> </span><a id="p_157"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVII_73">73</a> had elk van ons van eene trede zich een bed gemaakt, +daar de aard van den berg ons meer het +vermogen dan het geneugt tot stijgen had benomen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVII_76">76</a> Gelijk de geiten al herkauwende mak worden, +die snel en dartel waren op de toppen, voor zij +hebben gevroegmaald,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVII_79">79</a> zwijgende in de schaduw, terwijl de zonne brandt, +gehoed door den herder, die op den staf zich +heeft geleend, en hen van rust dient;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVII_82">82</a> en gelijk de kudde-hoeder, die buiten huist, en bij +zijn vee rustig overnacht, wakende dat geen wild +dier ze verstrooie;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVII_85">85</a> zóó waren wij gedrieën alstoen, ik als geitje en +zij als herderen, ommuurd van hier en ginds door +de grot.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVII_88">88</a> Weinig kon daar zichtbaar worden van buiten; +maar dóór dat weinige zag ik de sterren meer +dan naar hunne gewoonte helder en groot.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVII_91">91</a> Aldus herkauwende en gene [de starren] bespiedende, +vatte mij de slaap; de slaap die vele +malen, eer het feit bestaat, de nieuwstijdingen +weet.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVII_94">94</a> In de ure, geloof ik, dat uit het Oosten het eerst +op den berg straalde <a href="#nootXXVII_94">Cytherea</a>, die van minnevuur +altijd brandende schijnt,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVII_97">97</a> docht ik mij jong en schoon in den droom eene +vrouw te zien gaan door eene landouw, bloemen +plukkende; en zingende zeide zij:</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVII_100">100</a> „Hij wete, wie ook naar mijnen naam mocht +vragen, dat ik <a href="#nootXXVII_101">Lea</a> ben en ga bewegende in het +rond de schoone handen om mij eenen bloemslinger +te maken.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVII_103">103</a> Om mij zelve in den spiegel te gevallen sier ik +mij hier; maar mijne zuster Rachel gaat nooit +<span class="pagenum" title="158"> </span><a id="p_158"></a>van haren spiegel, maar zit den ganschen dag.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVII_106">106</a> Zij is om hare eigene schoone oogen te zien zóó +begeerig, als ik om mij te tooien met mijne handen; +haar geeft het zien, mij het arbeiden den +vrede.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVII_109">109</a> En reeds, door de glanzen die komen voor het +licht, die den te beê-vaart-gaanden zóóveel te aangenamer +rijzen, als zij, weerkeerende, minder +verre vernachten,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVII_112">112</a> vluchtten de duisternissen van alle kanten, en +mijn slaap met haar; waarom ik oprees, ziende +de groote Meesters reeds gerezen.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVII_115">115</a> „Die zoete appel, welken door zoovele takken +zoekende gaat de zorg der stervelingen, zal heden +uwen honger te vrede stellen.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVII_118">118</a> Virgilius gebruikte te mij-waart zoodanige woorden, +en nooit waren er lekkernijen, die aan gene +gelijk waren om te behagen.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVII_121">121</a> Zóó groote begeerte boven begeerte kwam mij +om boven te zijn, dat ik bij elke schrede voortaan +als om te vliegen mij de vleugelen voelde wassen.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVII_124">124</a> Toen de gansche trap onder ons was afgeloopen, +en wij op de bovenste trede waren, vestte <ins class="corr" id="corr27" title="Bron: Virgiluis">Virgilius</ins> +zijne oogen op mij,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVII_127">127</a> en zeide: „<a href="#nootXXVII_127">Het tijdelijk vuur</a> en het eeuwige, hebt +gij gezien, Zoon, en zijt gekomen in een deel waar +ik <a href="#nootXXVII_129">uit mijzelven</a> niet verder onderscheide.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVII_130">130</a> Getrokken heb ik u hierheen met verstand en +met kunst; neem alsnu uw eigen wèlgevallen als +leids-man; gij zijt buiten de steile wegen, buiten +de enge.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVII_133">133</a> Daar zie de Zon, die u op het vóórhoofd licht; +zie het kruid, zie de bloemen, de boomkens, welke +deze grond alleen uit zich zelven voortbrengt.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVII_136">136</a> Terwijl blijde [tot u] komen de schoone oogen +<span class="pagenum" title="159"> </span><a id="p_159"></a>die, weenende, mij tot u deden komen, kunt gij +zitten en tusschen dezen henengaan.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVII_139">139</a> Wacht noch mijn zeggen meer, noch mijne aanwijzing: +vrij, recht, gezond is uwe keuze: en falen +ware het, niet te doen naar zij verkiest;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVII_142">142</a> waarom ik u <a href="#nootXXVII_142">over u zelven</a> kroon met kroon en +mijter.”</p> + +<div class="figend" style="width: 145px;"> +<img src="images/end05.png" width="145" height="143" alt="" /> +</div> + +<p><span class="pagenum" title="160"> </span><a id="p_160"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 632px;"> +<img src="images/deco5.png" width="632" height="180" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG28"></a>ACHT EN TWINTIGSTE ZANG</h2> + +<p class="intro">Hier wordt met betooverende verwen geschilderd +het gelukzalig verblijf, geboden door het aardsch +Paradijs. Alighieri schrijdt daar eenigen tijd door +voort, wanneer een stroompjen hem het verdergaan +belet. Eene vrouwe van wonderlijke schoonheid +vertoont zich hem aan den anderen kant, zij +verklaart hem de gelegenheid der plaats en beantwoordt +de door hem gestelde vragen.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXVIII_1">1</a> Begeerig om alhaast van binnen en rondom het +goddelijk woud te doorzoeken, dat dicht en levendig +was, en voor de oogen den nieuwen dag +matigde,</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXVIII_4">4</a> verliet ik zonder langer te wachten den zoom, +langzaam aan den weg door het landschap +nemende over den grond, die van allen kant +geurde.</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXVIII_7">7</a> Een zacht koeltje, zonder verandering in zich te +hebben, sloeg mij voor het voorhoofd, niet met +meer slag dan liefelijke wind;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVIII_10">10</a> door hetwelk de looveren, snel trillende, alle +<span class="pagenum" title="161"> </span><a id="p_161"></a>negen naar die zijde, waar de heilige berg de +eerste schaduw werpt;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVIII_13">13</a> niet daarom nog dat ze zoo recht-op gespreid +werden dat de vogeltjes door hunne toppen aflieten +van al hunne kunsten uit te oefenen,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVIII_16">16</a> maar met volle blijdschap ontvingen zij zingende +de eerste uren binnen de looveren, welke bij +hunne rijmen zulk een gegons aanhielden,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVIII_19">19</a> als dat, hetwelk van tak tot tak zich gaart door +het pijnenwoud over het kustland van Classis, +wanneer Aeolus den Sirocco naar buiten loslaat.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVIII_22">22</a> Reeds hadden de langzame voetstappen mij zooverre +binnen in het oude woud gebracht, dat ik +niet kon herzien van waar ik het binnen getreden +was:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVIII_25">25</a> en zie, het verder gaan benam mij eene beek, die +naar de slinker hand met hare kleine golfjes het +gras neigde, dat op haar oever groeide.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVIII_28">28</a> Alle de wateren die daar ginds de zuiverste zijn, +zouden schijnen de een of andere aanlenging in +zich te hebben, vergeleken met dit, hetwelk niets +verbergt,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVIII_31">31</a> hoewel het zich al donkerlijk voortbeweegt onder +de gedurige schaduw, die daar nooit zon of maan +toelaat te schijnen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVIII_34">34</a> Met de voeten hield ik stand en met de oogen +stak ik over naar gindsche zijde van het +stroompje, om de groote bontheid der frissche +meien te bewonderen:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVIII_37">37</a> en daar verscheen mij, zooals plotseling verschijnt +een ding, dat door wonderbaarlijkheid al +ander denken van den weg leidt,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVIII_40">40</a> eene vrouw in haar eentje, die ging al zingende +en al plukkende bloem na bloem, met welke +haar gansche weg beschilderd was.</p> + +<p><span class="pagenum" title="162"> </span><a id="p_162"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVIII_43">43</a> „Ei, schoone vrouw, die aan de stralen der liefde +u warmt, indien ik wil gelooven de verschijnselen, +die plegen te zijn getuigenis van het hart;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVIII_46">46</a> kome u de wil u voorwaarts te bewegen,” zeide +ik, „nader naar deze rivier, zoodat ik verstaan +kunne dat wat gij zingt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVIII_49">49</a> Gij doet mij gedenken waar en hoedanig-eene +Proserpina was toen hare moeder haar en zij +hare lente verloor.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVIII_52">52</a> Zooals zich draait, met de voetzolen dicht bij de +aarde en bij elkander gehouden, eene vrouw, die +danst en nauwelijks den éénen voet voor den +anderen zet;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVIII_55">55</a> draaide zij zich over de bloed-roode en de gele +bloempjes te mij-waart, niet anders dan als eene +maagd, die de eerlijke oogen nederslaat;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVIII_58">58</a> en zij maakte dat mijne beden bevredigd werden, +zich zóó nabij mij begevend, dat het zoete geluid +tot mij kwam mèt wat het beduidde.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVIII_61">61</a> Zoodra ik daar was, waar de gras-sprietjes reeds +bespoeld worden door de golven van den schoonen +stroom, deed zij mij het geschenk van de +oogen op te slaan.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVIII_64">64</a> Ik geloof niet dat bij Venus zóóveel licht onder +de wenkbrauwen schitterde, wanneer zij door +haren zoon, gansch tegen diens gewoonte, [met +een pijl] was getroffen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVIII_67">67</a> Zij lachte <a href="#nootXXVIII_67">nu recht-op gericht</a> van den anderen +oever, velerlei kleuren met hare handen hanteerende, +welke de hooge aarde zonder zaad deed +ontspruiten.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVIII_70">70</a> De stroom maakte ons drie passen van elkander +verwijderd, maar de Hellespont, daar waar Xerxes +er over trok, nog steeds toom aan alle menschelijke +hoovaardijen,</p> + +<p><span class="pagenum" title="163"> </span><a id="p_163"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVIII_73">73</a> werd niet meer gehaat door Leander, omdat hij +golfde tusschen Sestos en Abydos, dan die rivier +door mij, omdat zij zich toen niet voor mij opende.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVIII_76">76</a> „Gijlieden zijt hier nieuw, en misschien omdat ik +lach,” zeide zij: „in deze plaats, voor het menschelijk +geslacht uitverkoren tot zijn nest,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVIII_79">79</a> houdt u in uwe verwondering een argwaan; maar +<a href="#nootXXVIII_80">de psalm, „Want gij hebt mij verblijd,”</a> geeft u +licht, hetwelk uw verstand van den nevel kan bevrijden.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVIII_82">82</a> En gij, die vóór mij zijt en mij gebeden hebt, zeg +of gij iets anders wilt hooren, opdat ik dadelijk +kome tot alle vraag van u, zoodat ik u voldoe.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVIII_85" href="#nootXXVIII_85">85</a> „Het water,” zeide ik: „en het geluid van het +woud bestrijden binnen in mij een nieuw geloof +over eene zaak, die ik hoorde, tegengesteld aan +deze.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVIII_88">88</a> Waarop zij: „Ik zal zeggen hoe het voortkomt uit +zijne oorzaak, dat, hetwelk u doet verwonderd +zijn, en ik zal den nevel weg doen, die u verbijstert.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVIII_91">91</a> De hoogste Goedheid, die alleen aan zichzelve +behaagt, heeft den mensch goed gemaakt; en zij +gaf hem het goed van deze plaats tot pand van +eeuwigen vrede.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVIII_94">94</a> Door zijn vergrijp woonde hij hier weinig tijd; +door zijn vergrijp verkeerde hij in klacht en in +verdriet eerlijk lachen en aangenaam spel.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXVIII_97">97</a> Opdat de werveling, welke de uitwasemingen van +het water en van de aarde beneden veroorzaken +(die zooveel zij kunnen de warmte achterna gaan),</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVIII_100">100</a> den mensch geenerlei warrigheid zoude maken, +rees deze berg zooverre hemelwaarts en is hij vrij +<a href="#nootXXVIII_102">van daar af, waar hij gesloten wordt</a>.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVIII_103" href="#nootXXVIII_103">103</a> Daar nu in den ganschen omtrek de lucht draait +<span class="pagenum" title="164"> </span><a id="p_164"></a>met het eerste gewelf, indien haar de omgang niet +op eenige plek is verbroken,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVIII_106">106</a> daarom treft op deze hoogte, die gansch los is +in de levende lucht, zulk eene beweging het bosch +en doet het ruischen daar het dicht is.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVIII_109">109</a> En de getroffen plant vermag zooveel dat zij met +haar vermogen de lucht drenkt, en dat vermogen +voorts ronddraaiende, rondstrooit.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVIII_112">112</a> En de overige aarde, naardat zij waardig is door +zich zelve of door haar hemelstreek, ontvangt en +brengt voort verscheiden gewas van verscheiden +vermogen.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVIII_115">115</a> Voortaan zal het u dus niet meer verwonderlijk +schijnen, nu gij dit gehoord hebt, wanneer eenige +plant zonder zichtbaar zaad hier op-spruit.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVIII_118">118</a> En gij moet weten dat de heilige landouw, waarin +gij zijt, van alle gewas vol is, en gewas in +zich heeft dat aan gindsche zij niet geplukt wordt.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVIII_121">121</a> Het water, dat gij ziet, ontspringt niet van een +ader, welken damp herstelt, door vorst bekeerd, +zooals een stroom die buiten adem en bij adem +komt;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVIII_124">124</a> Maar het komt uit een gestadige en zekere bron, +die zooveel aan den wil van God ontneemt, als +zij vergiet naar twee zijden open.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVIII_127">127</a> Naar deze zijde daalt het met een vermogen, +dat iemand de heugenis der zonde ontneemt; +naar de andere zijde, hergeeft zij die van alle +goede daad.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVIII_130">130</a> Hier heet zij Lethe, en zoo aan de andere zijde +Eunoë en zij werkt niet als zij niet van deze en +van gene zijde geproefd is.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVIII_133">133</a> Alle andere smaken gaat zij te boven. En hoewel +uw dorst genoegzaam kan <ins class="corr" id="corr28" title="Bron: verzadgid">verzadigd</ins> zijn, +zoodat ik u niet meer ontvouwe,</p> + +<p><span class="pagenum" title="165"> </span><a id="p_165"></a></p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVIII_136">136</a> zal ik u uit gevalligheid nog een <a href="#nootXXVIII_136">kransje</a> geven; +en ik geloof dat mijn spreken u niet minder lief +zal zijn, indien het boven belofte met u weiden +gaat.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVIII_139">139</a> Diegenen die van oudsher dichtten van de Gouden +Eeuw en haren gelukkigen staat, droomden +die plaats wellicht op den Parnas.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVIII_142">142</a> Hier was de menschelijke oorsprong onschuldig; +hier is altijd lente en hier is alle gewas; dit is +de nectar, waarvan ieder <ins class="corr" id="corr29" title="Bron: speekt">spreekt</ins>.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVIII_145">145</a> Toen wendde ik mij ganschelijk achter-om naar +mijne dichters, en ik zag dat zij met een lach +de laatste uitlegging hadden vernomen.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXVIII_148">148</a> Voorts keerde ik het gezicht naar de schoone +vrouw.</p> + +<div class="figend" style="width: 197px;"> +<img src="images/end07.png" width="197" height="129" alt="" /> +</div> + +<p><span class="pagenum" title="166"> </span><a id="p_166"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 634px;"> +<img src="images/deco3.png" width="634" height="181" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG29"></a>NEGEN EN TWINTIGSTE ZANG</h2> + +<p class="intro">Terwijl de Dichter voortgaat langs de rivier, met +gelijken tred de Vrouwe volgende, die aan gene +zijde der rivier is, wordt hij door haar gemaand +aandachtig te zijn; en zie, plotseling doorloopt een +glans het woud èn eene zoete melodie; waarop +volgt een schouwspel vol wonder en mysterie.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXIX_1">1</a> Zingende als eene Vrouwe, die verliefd is, vervolgde +zij om hare woorden te eindigen: „Gelukzalig +degenen, <a href="#nootXXIX_3">wier zonden</a> verborgen zijn.”</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXIX_4">4</a> En als nimfen, die eenzaam gaan door de woudschaduwen, +begeerende dezen om de zon te ontvluchten, +genen om haar te zien,</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXIX_7">7</a> bewoog zij zich stroom-op-waarts, gaande op den +oever en ik gelijkelijk met haar, haar kleine +schrede met kleine schrede volgende.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIX_10">10</a> Nog waren er geen honderd schreden bij elkaar +door haar en mij afgelegd, wanneer de oevers gelijkelijk +eene zwenking maakten, derwijze dat ik +mij naar het Oosten begaf.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIX_13">13</a> Noch ook zóó was onze weg lang, wanneer de +<span class="pagenum" title="167"> </span><a id="p_167"></a>Vrouwe zich gansch te mij-waart keerde, zeggende: +„Broeder mijn, schouw en luister.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIX_16">16</a> En zie, plotseling liep een luister van alle kanten +door het groote woud, zóódat het mij in vermoeden +bracht dat het bliksemde.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIX_19">19</a> Maar omdat het bliksemen, gelijk het kwam, +bleef en het, durende, meer en meer straalde, +zeide ik in mijne gedachte: „Wat is dit?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIX_22">22</a> En eene zoete melodie liep door de lichtende +lucht: waarom goede ijver mij deed laken de vermetelheid +van Eva,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIX_25">25</a> die dáár, waar hemel en aarde gehoorzaam was, +zij de eenige vrouw, en wel zoo even geschapen, +'t niet gedroeg <a href="#nootXXIX_27">onder eenigen sluier</a> te blijven:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIX_28">28</a> onder welken ik, als zij onderdanig ware geweest, +die onuitsprekelijke geneugten hadde gevoeld +voormaals, en voorts in eeuwigheid.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIX_31">31</a> Terwijl ik voortging, mids zóó groote eerstelingen +van het eeuwige geneugt, gansch in verrukking, +en begeerig tot nog meerdere blijdschappen,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIX_34">34</a> toen werd vóór ons, als een ontstoken vuur, aldus +de lucht, onder de groene takken, en het +zoete geluid werd reeds gehoord als een lied.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIX_37">37</a> O onaantastbare Maagden, zoo ik ooit honger, +koude of nacht-wake voor u doorstond, nu noopt +mij de gelegenheid dat ik loon daarvoor eische.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIX_40">40</a> Nu voegt het dat de Helicon zich voor mij vergiete, +en Urania mij helpe met haar koor, om +dingen, die zwaar zijn te denken, in verzen te +zetten.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIX_43">43</a> Weinig later deed ons den schijn zien van zeven +boomen van goud de lange tusschen-ruimte, die +nog tusschen hen en ons was;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIX_46">46</a> maar wanneer ik zoo nabij hen was gekomen, +dat <a href="#nootXXIX_46">het verkeerd geziene</a> voorwerp, dat den zin +<span class="pagenum" title="168"> </span><a id="p_168"></a>misleidt, door den afstand geen enkel onderdeel +kwijt ging;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIX_49">49</a> ontwaarde dat vermogen, dat der rede de stoffe +toedient, ze zooals ze waren: als kandelaren, en +in de stemmen van het zingen: „Hozanna.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIX_52">52</a> Van boven vlamde dat schoon gerei veel heller +dan maan aan wolkenloozen hemel des middernachts +in 't midden van haar maand.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIX_55">55</a> Ik keerde mij vol verwondering tot den goeden +Virgilius, en hij antwoordde mij met een aangezicht, +niet minder vol van verbazen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIX_58">58</a> Voorts hergaf ik den blik aan die hooge dingen, +die zóó traag zich te ons-waart bewogen, dat zij +zouden verwonnen zijn door jonge bruiden.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIX_61">61</a> De Vrouwe kreet tot mij: „Waarom toch brandt +gij zóó in begeerte voor de levende lichten, en op +wat achter hen komt, acht gij niet?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIX_64">64</a> Luiden zag ik toen, als achter hunne gidsen, +komen achter hen in het wit gekleed; en zulke +witheid was er nooit aan deze zijde.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIX_67">67</a> Het water was in lichtglans aan mijn linkerkant +en hergaf me ook mijne linker-zijde, als ik daarin +zag, als een spiegel.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIX_70">70</a> Wanneer ik zóó dicht bij mijnen oever stond, dat +alleen de stroom mij [van dat alles] gescheiden +maakte, bracht ik, om beter te zien, mijne schreden +tot stilstand;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIX_73">73</a> en ik zag de vlammekens naar voren gaan, latende +achter zich de lucht gekleurd, en van getrokken +<a href="#nootXXIX_75">penseelen</a> hadden zij den schijn;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIX_76">76</a> zóódat (de lucht) er boven bleef geschakeerd +met zeven strepen, alle in die kleuren, waarvan +de zon haren boog maakt en Delia haren gordel.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIX_79">79</a> Die vlaggen waren naar achteren grooter dan ik +kon zien en naar mijne schatting waren er +<a href="#nootXXIX_79">tien </a><span class="pagenum" title="169"> </span><a id="p_169"></a><a href="#nootXXIX_79">schreden</a> +tusschen de voorste [en de achterste].</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIX_82">82</a> Onder zóó schoonen hemel, als ik [vertellende] +verdeel, kwamen <a href="#nootXXIX_82">vierentwintig ouderlingen</a>, twee +aan twee, bekranst met leliën.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIX_85">85</a> Allen zongen: „Gezegend zijt gij onder de dochteren +van Adam, en gezegend zijn in eeuwigheid +uwe schoonheden.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIX_88">88</a> Nadat de bloemen en de andere versche kruiden, +tegenover mij op den anderen oever, vrij waren +van die uitverkoren lieden,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIX_91">91</a> zóóals ['t eene] licht het [andere] licht opvolgt +in den hemel, kwamen achter hen vier dieren, elk +bekranst met groen loover.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIX_94">94</a> Elk was gevlerkt met zeven vlerken, de vlerken +vol met oogen; en de oogen van <a href="#nootXXIX_94">Argus</a> zouden, +zoo ze levend waren, aldus zijn geweest.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXIX_97">97</a> Om hunne gestalte verder te beschrijven kwist ik +geene rijmen meer, lezer; daar andere uitgave mij +zóózeer nijpt dat ik in dezen niet mild kan zijn.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIX_100">100</a> Maar lees Ezechiël, die ze beschrijft, hoe hij ze +zag van den kouden kant komen met wind, met +wolken en met vuur;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIX_103">103</a> en hoedanig gij ze vinden zult in zijne geschriften, +zóó waren ze daar, behalve dat, voor de vederen, +Johannes met mij is en van hem zich scheidt.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIX_106">106</a> De ruimte tusschen hen gevieren bevatte eenen +triumfwagen, op twee raderen, die kwam getrokken +aan den hals van eenen <a href="#nootXXIX_108">griffoen</a>.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIX_109">109</a> En hij stak den éénen en den anderen vlerk omhoog +tusschen de middelste en de drie en drie +strepen, zoodat hij geene, klievende, kwaad deed.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIX_112">112</a> Zóó hoog rezen zij, dat zij niet werden gezien; +de leden had hij van goud, zóó verre hij vogel +was, en wit de andere met bloedrood gemengd.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIX_115">115</a> Geen denken aan dat Rome met zoo schoonen +<span class="pagenum" title="170"> </span><a id="p_170"></a>wagen Scipio Africanus of wel Augustus verheugde; +maar [zelfs] die van de Zon ware arm +bij dezen;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIX_118" href="#nootXXIX_118">118</a> die van de Zon, die den weg bijster, werd verbrand, +op de bede der deemoedige Aarde, wanneer +Jupiter in zijnen geheimen raad rechtvaardig +was.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIX_121">121</a> <a href="#nootXXIX_121">Drie vrouwen</a> rondom het rechter-rad kwamen +dansende; de ééne zóó rood, dat zij binnen in het +vuur nauwelijks ware herkend;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIX_124">124</a> de tweede was als of haar vleesch en beenderen +van smaragd waren gemaakt; de derde scheen +sneeuw, zoo even neergekomen.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIX_127">127</a> En nu schenen zij door de witte getrokken, dan +door de roode, van den zang van deze namen de +anderen het snelle en het trage gaan.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIX_130">130</a> Ter slinker maakten er <a href="#nootXXIX_130">vier</a> een feest, in purper +gekleed, volgende de maat van ééne van haar, die +drie oogen had in het hoofd.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIX_133">133</a> Na de gansche voorzeide groep, zag ik <a href="#nootXXIX_133">twee</a> +ouden, in kleeding verscheiden, maar gelijken in +gebaren, eerlijk en ernstig.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIX_136">136</a> De één toonde zich één der volgelingen van dien +grooten Hippocrates, dien de natuur maakte voor +de wezens, die zij het liefste heeft.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIX_139">139</a> De ander toonde de tegengestelde zorg met een +zwaard, dat lichtend was en scherp, zóódat het +mij van den anderen kant der rivier vreeze gaf.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIX_142">142</a> Voorts zag ik <a href="#nootXXIX_142">vier</a> in nederigen schijn, en achter +allen eenen oude alléén komen, slapende, met +helder-ziend gelaat.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIX_145">145</a> En deze zeven waren gekleed als die van den +eersten stoet; maar van leliën maakten zij rond +om het hoofd geenen tuin;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIX_148">148</a> maar van rozen en andere bloedroode bloemen: +<span class="pagenum" title="171"> </span><a id="p_171"></a>gezworen hadde, wie ze van wat verder zag, dat +allen brandden van boven de brauwen.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIX_151">151</a> En wanneer de kar was tegenover mij, werd een +donder gehoord; en dien waardigen luiden scheen +het verder gaan ontzeid te zijn,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXIX_154">154</a> daar zij stille stonden bij de eerste <a href="#nootXXIX_154">teekenen</a>.</p> + +<div class="figend" style="width: 257px;"> +<img src="images/end04.png" width="257" height="172" alt="" /> +</div> + +<p><span class="pagenum" title="172"> </span><a id="p_172"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 634px;"> +<img src="images/deco3.png" width="634" height="181" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG30"></a>DERTIGSTE ZANG</h2> + +<p class="intro">Zie Beatrice, te midden van de feestelijke toejuichingen +en eerbetuigingen der Engelen. Virgilius +is vertrokken en Dante weent. Tot hem +wendt zich de goddelijke Vrouwe, en gispt hem +hevig over zijne vergetelheid en ontrouw. Waardoor +de Dichter zoo verbijsterd geraakt, dat de +Engelen zelf er erbarmen mede betuigen. Beatrice +houdt niettemin aan en, om hem meer te deemoedigen, +ontvouwt zij hem zijne ondankbaarheid +en zijne dwalingen.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXX_1">1</a> Wanneer <a href="#nootXXX_1">het zevengesternte</a> van den eersten +Hemel, dat noch ondergang ooit kende, noch opgang, +noch sluier van eenigen anderen nevel dan +schuld,</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXX_4">4</a> en dat dáár een iegelijk indachtig maakte aan +zijnen plicht, gelijk het lagere [zevengesternte een +iegelijk], die de roer-pen draait om in de haven +te geraken,</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXX_7">7</a> stille stond, keerde dat waarachtige volk, eerst +gekomen tusschen den griffoen en dat gesternte, +zich tot de kar, als tot zijnen vrede:</p> + +<p><span class="pagenum" title="173"> </span><a id="p_173"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXX_10">10</a> en één van hen, of hij ware van den hemel gezonden: +„kom mijne bruid van den Libanon,” +zingende, riep hij drie malen, en alle de anderen +hem nà.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXX_13">13</a> Gelijk de zaligen bij den jongsten ban op zullen +staan, vlug een iegelijk uit zijne holte, het weer +aangenomen vleesch op doende rijzen,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXX_16">16</a> aldus op den goddelijken wagen, rezen er honderd, +„op de stem van <a href="#nootXXX_16">zóó groot eenen grijsaard</a>,” +dienaren en boden des eeuwigen levens.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXX_19">19</a> Allen zeiden: „Gezegend, gij die komt;” en bloemen +werpende van omhoog en in het rond: +„Geeft, o geeft met volle handen leliën.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXX_22">22</a> Wel zag ik bij het beginnen van den dag het +Oostelijk deel des hemels gansch <a href="#nootXXX_23">rooskleurig</a>, en +den overigen hemel met schoone wolkeloosheid +gesierd,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXX_25">25</a> en het gelaat der zon beschaduwd geboren worden, +zóó dat door de matiging der dampen het +oog haar langen tijd doorstond:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXX_28">28</a> aldus, binnen eenen nevel van bloemen, die van +de engelen-handen oprees en nederviel binnen en +buiten [den wagen]</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXX_31">31</a> met den olijf-krans boven den witten sluier, verscheen +mij eene vrouw, die, onder den groenen +mantel, gekleed was met de verwe van levende +vlam.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXX_34">34</a> En mijn geest,—daar het reeds zóó lang her +was, sinds hij in hare tegenwoordigheid van verstomming +sidderende, was verbroken—</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXX_37">37</a> zonder door de oogen meer kennisse van haar +te krijgen, voelde door de verborgen kracht, die +van haar uit ging, „<a href="#nootXXX_39">het groot vermogen der oude +liefde.</a>”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXX_40">40</a> Zoodra de hooge deugd mij in de oogen trof, die +<span class="pagenum" title="174"> </span><a id="p_174"></a>mij had doorschoten vóór ik buiten den knapenleeftijd +was,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXX_43">43</a> draaide ik mij ter slinker, met dat vertrouwen, +waarmede het kindje tot de moederborst snelt, +wanneer het vrees heeft of bedroefd is,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXX_46">46</a> om te zeggen tot Virgilius: „Minder dan een +wichtjen bloed is mij gebleven dat niet siddert: ik +herken de teekenen der oude vlam;”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXX_49">49</a> maar Virgilius had ons verlaten, zoodat wij van +hem verstoken waren, Virgilius, die zoetste +vader, Virgilius, wien ik mij tot mijn heil had +overgegeven;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXX_52">52</a> en dat <a href="#nootXXX_52">alles, wat</a> onze Oude Moeder (Eva) had +verloren, vermocht niet op mijne wangen, die van +tranen vrij waren, zóóveel dat zij niet weenende +werden verduisterd.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXX_55">55</a> „<em class="g">Dante</em>, omdat Virgilius weggaat, ween niet +meer, ween nog niet, daar het om een ander +<a href="#nootXXX_57">zwaard</a> u voegt te weenen.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXX_58">58</a> Gelijk een admiraal, die op vóór- en achter-steven +komt om de lieden te zien, die de andere schepen +bedienen, en om wèl te handelen hen aanmoedigt,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXX_61">61</a> zóó zag ik, op den linkerrand der kar, wanneer +ik mij keerde op het geluid van <em class="g">mijnen naam, +die noodzakelijkerwijze hier wordt +opgeteekend</em>,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXX_64">64</a> de Vrouwe, die te voren mij verscheen gesluierd +onder den engelen-feesttooi, de oogen te mijwaart +richten van gene zijde der rivier.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXX_67">67</a> Ofschoon de sluier, die haar daalde van het +hoofd, omkranst met het loover van Minerva, +haar niet openbaar liet verschijnen,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXX_70">70</a> ging zij, koninklijk, in het gebaar nog onmeedoogend, +voort, gelijk degene, die spreekt, en het +warmere spreken nog achterhoudt:</p> + +<p><span class="pagenum" title="175"> </span><a id="p_175"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXX_73">73</a> „Aanschouw mij wèl: wèl ben, wèl ben ik +Beatrice: hoe <a href="#nootXXX_73"><em class="g">verwaardigdet</em></a> gij u tot den +berg toe te komen? Wist gij niet dat hier de +mensch gelukkig is?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXX_76">76</a> Mijne oogen vielen omlaag in de heldere bron, +maar mij daarin ziende, trok ik ze terug tot het +gras: zoo groote schaamte bezwaarde mij het +voorhoofd.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXX_79">79</a> Aldus dunkt de moeder trotsch den zoon, gelijk +zij mij docht; omdat bitter smaakt de strenge +moederliefde.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXX_82">82</a> Zij zweeg, en de engelen zongen plots: „<a href="#nootXXX_82">In U +Heer heb ik gehoopt;</a>” maar verder dan tot „<a href="#nootXXX_82">mijne +voeten</a>” kwamen zij niet.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXX_85" href="#nootXXX_85">85</a> Zooals sneeuw te midden der levende balken over +den rug van Italië bevriest, als zij wordt beademd +en genepen door de Slavonische winden,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXX_88" href="#nootXXX_85">88</a> voorts gesmolten in zich zelve druppelt, mèt dat +het land, waar de mensch zijn schaduw kwijt +gaat, blaast, zooals men 't vuur de kaars ziet +doen smelten;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXX_91">91</a> zóó was ik zonder tranen en zuchten vóór het +zingen van degenen, die altijd maat-houden, volgende +de maten der eeuwige sferen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXX_94">94</a> Maar nadat ik had vernomen in hunne zoete +maatgeluiden hun erbarmen met mij, méér dan +zoo ze gezegd hadden: „Vrouwe, waarom hem +zóó vernederd?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXX_97">97</a> werd de vorst, die me rond het hart was verhard, +tot adem en tranen, en met doods-weeën kwam +ze door mond en oogen uit de borst.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXX_100">100</a> Zij, steeds stille op de gezegde zijde des wagens +staande, richtte voorts hare woorden aldus tot de +vrome wezens:</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXX_103">103</a> „Gij waakt in den eeuwigen dag, zoodat nacht +<span class="pagenum" title="176"> </span><a id="p_176"></a>noch slaap u eene schrede steelt, welke de eeuw +doet op hare wegen;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXX_106">106</a> waarom mijn antwoord met meer zorg is, opdat +mij versta degene, die daar weent, waardoor zijne +schuld en de droefenis daarover van ééne +mate zij.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXX_109">109</a> Niet maar door de in-werking <a href="#nootXXX_109">der groote raderen</a>, +die elk zaad tot eenig doel sturen, al naar de +starren begeleidsters zijn;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXX_112">112</a> maar door mildheid der goddelijke genade, die +zóó dichte <a href="#nootXXX_112">dampen</a> voor hare regens heeft, dat +onze blikken hun niet nabij komen,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXX_115">115</a> was deze aldús in zijn jonge leven in <a href="#nootXXX_115"><em class="g">vermogen</em></a>, +dat alle passende <a href="#nootXXX_116">gewaad</a> hem wonder +wel hadde gestaan.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXX_118">118</a> Maar zoo veel slechter en meer verwilderd wordt +de bodem door het kwade zaad en wanneer hij +niet goed is bebouwd, hoe meer eigen goede +kracht hij heeft.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXX_121">121</a> Eenigen tijd hield ik hem òp met mijn gelaat: +de jeugdige oogen hem vertoonende, leidde ik +hem [zoodat hij was] met mij op het goede doel +gericht.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXX_124">124</a> Zoodra ik op den dorpel was van mijn +tweeden leeftijd en van leven verwisselde, pakte +hij zich weg van mij en gaf hij zich aan een +ander.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXX_127">127</a> Wanneer ik van vleesch tot geest was opgerezen, +en schoonheid en deugd mij waren gegroeid, was +ik hem minder dierbaar en minder gevallig;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXX_130">130</a> en hij richtte de schreden langs den niet waren +weg, valsche schijnbeelden des goeds volgende, +die niet gaaf wedergeven wat ze beloofden.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXX_133">133</a> Noch dat ik voor hem <a href="#nootXXX_133">inblazingen</a> wist te winnen +van God, vermocht mij iet, waarmede ik hem in +<span class="pagenum" title="177"> </span><a id="p_177"></a>den droom en op andere wijze terugriep; zóó +weinig gaf hij er om.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXX_136">136</a> Zóó diep viel hij, dat alle middelen tot zijn heil +reeds te kort schoten, <em class="g">behalve hem de verdoemden +te doen zien</em>.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXX_139">139</a> Om hèm bezocht ik den ingang der dooden en +tot hèm, die hem tot hier omhoog heeft geleid, +werden mijne gebeden weenende gebracht.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXX_142">142</a> Het hooge gebod van God zou worden verbroken, +als Lethe werd gepasseerd, en zulk een +drank werd geproefd zonder eenigen tol van berouw, +dat tranen plengt.</p> + +<div class="figend" style="width: 145px;"> +<img src="images/end05.png" width="145" height="143" alt="" /> +</div> + +<p><span class="pagenum" title="178"> </span><a id="p_178"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 632px;"> +<img src="images/deco2.png" width="632" height="186" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG31"></a>EEN EN DERTIGSTE ZANG</h2> + +<p class="intro">Beatrice vervolgt hare verwijten aan den Dichter, +en noopt hem tot de belijdenis van zijne dwalingen. +Door zoo groote vernedering voorbereid +tot het grootste geluk, wordt hij opgenomen door +Mathilde en gedopt in den stroom der vergetelheid. +Dan passeeren hem de vier zedelijke Deugden, +dansende met den arm boven zijn hoofd, en +brengen hem tot voor den wagen. Voorts presenteeren +hem de drie theologische Deugden aan +Beatrice en verzoeken haar zich voor haren getrouwe +te ontsluieren. De sluier wordt afgenomen +en de Dichter wordt in verrukking gebracht +door het Paradijs, dat straalt in de oogen zijner +Vrouwe.—</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXXI_1">1</a> „O gij, die zijt aan gene zijde van den heiligen +stroom” (keerende tot mij [het zwaard] van haar +spreken met de spits, dat ook reeds met de snede +mij scherp had geschenen),</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXXI_4">4</a> herbegon zij, vervolgende zonder dralen: „Zeg, +<span class="pagenum" title="179"> </span><a id="p_179"></a>zeg of dit waar is: bij zóó groote beschuldiging +past het dat uwe belijdenis gevoegd zij.”</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXXI_7">7</a> <a href="#nootXXXI_7">Mijne deugd</a> was zóózeer onthutst, dat mijne +stem begon en doofde, vóór zij uit hare organen +was uitgegaan.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXI_10">10</a> Een weinig wachtte zij; voorts zeide zij: „Waaraan +denkt ge? Antwoord mij; daar de droeve +heugenissen in u nog niet door het water zijn +uitgewischt.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXI_13">13</a> Verwarring en vrees onder een gemengd dreven +mij zulk een „ja” uit den mond, om het welk +te verstaan ook de oogen noodig waren.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXI_16">16</a> Gelijk een handboog, wanneer die afgaat al te +zeer gespannen, zijn koord en boog breekt, en +met minder vaart de pijl het doelwit treft;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXI_19">19</a> zóó borst ik onder dien zwaren last, uit mij latende +gaan tranen en zuchten, en mijn stem vertraagde +op haren weg.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXI_22">22</a> Waarop zij tot mij: „Mids de door mij gewekte +begeerten, die u leidden om het goede te minnen +ginds waarvan niets meer valt na te +streven,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXI_25">25</a> welke dwarsgrachten, welke ketenen vondt gij +daar, dat de hoop om verder te komen u aldus +moest worden benomen?</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXI_28">28</a> En welke gemakken, of welke voordeelen vertoonden +zich in het voorhoofd der andere [goederen], +waarom gij <a href="#nootXXXI_30">vóór hen uit moest loopen</a>?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXI_31">31</a> Na het ophalen van eenen bitteren zucht, had ik +nauwelijks de stem die antwoordde, en de lippen +vormden haar met moeienis.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXI_34">34</a> Weenende zeide ik: „De tegenwoordige zaken +met heur valsche behagen, keerden mijne schreden, +zoodra uw aanblik was schuil gegaan.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXI_37">37</a> En zij: „Zoo gij verzweegt, of ontkendet datgene +<span class="pagenum" title="180"> </span><a id="p_180"></a>wat gij belijdt, ware uwe schuld niet minder bekend: +door zulk eenen rechter wordt die geweten.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXI_40" href="#nootXXXI_40">40</a> Maar wanneer uit den eigen mond uitgaat de +aanklacht van het misdrijf, dan keert zich in ons +hof het rad tegen de snede.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXI_43">43</a> Nochtans, opdat ge meerdere schaamte draagt +over uwe dwaling, en opdat gij een andermaal +wanneer gij de sirenen hoort, sterker zijt,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXI_46">46</a> leg af den last <a href="#nootXXXI_46">die oorzaak</a> is van uw weenen en +luister; zóó zult ge hooren hoe in tegengestelde +richting u moest nopen mijn vleesch, dat begraven +is.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXI_49">49</a> Nooit bood natuur en kunst u behagen zóó groot +als de schoone leden waarin ik gesloten was, en +die, nu ze ontbonden zijn, aarde zijn.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXI_52">52</a> En zoo het hoogste behagen u ontging door +mijnen dood, welke sterfelijke zaak moest u +voorts trekken, tot hare begeerte?</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXI_55">55</a> Toen u het eerst de schichten der begeerte der +bedriegelijke zaken troffen, hadt ge u moeten opheffen, +om mij die niet meer <a href="#nootXXXI_57">zoodanig</a> was te +volgen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXI_58">58</a> Gij moest niet meer uwe vleugelen omlaag laten +drukken, om meer slagen te verwachten, hetzij +door een meisje of eenige andere ijdelheid met +zóó korte bate.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXI_61">61</a> Een jeugdig vogelken laat zich twee of drie malen +beknippen; maar voor de oogen der gevederden +spant men vergeefs het net of schiet men den +pijl.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXI_64">64</a> Gelijk de kinderen van schaamte sprakeloos, met +de oogen op den grond luisterende staan, hunne +schuld inziende en zich berouwende;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXI_67">67</a> aldus stond ik. En zij zeide: „Daar gij door het +hooren droefenis hebt, richt omhoog den baard, +<span class="pagenum" title="181"> </span><a id="p_181"></a>en meer droefenis zult ge krijgen door te kijken.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXI_70" href="#nootXXXI_70">70</a> Met minder weerbarstigheid ontwortelt zich een +krachtige eik, of wel voor onzen wind of wel +dien van het land van Iärbas,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXI_73">73</a> dan ik op haar bevel de kin oprichtte: en daar +zij met den baard het aangezicht aanduidde, herkende +ik wel het venijnige der betichting.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXI_76">76</a> En toen mijn aangezicht zich ontspande, ontwaarde +mijn oog dat <a href="#nootXXXI_76">die eerste schepselen</a> van +hunne besprenkeling hadden afgelaten:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXI_79">79</a> en mijne oogen nog weinig gerust, zagen Beatrice +<em class="g">gericht</em> op dat wilde dier, dat alléén <a href="#nootXXXI_81">één persoon +is in twee naturen</a>.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXI_82">82</a> [Hoewel] onder haren sluier, en ginds van de +groene rivier, scheen ze mij haar oude zelf meer +te overtreffen, dan zij de andere vrouwen hier +[overtrof], toen zij hier was.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXI_85">85</a> Het kruid des berouws stak mij daar zóó, dat +van alle andere dingen dat, wat mij het meeste +toog tot zijne liefde, mij het meest vijandig werd.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXI_88">88</a> Zulk eene zelfkennis beet mij het hart, dat ik verwonnen +viel, en hoedanig ik toen werd, zij weet +het, die mij er de gelegenheid toe gaf.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXI_91">91</a> Voorts, wanneer het hart mij weer de kennis der +buiten [wereld] hergaf, zag ik de Vrouwe, die +ik eenzaam gevonden had, boven mij, en zij zeide: +„Houd mij, houd mij vast.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXI_94">94</a> Zij had mij in den stroom getogen tot aan de +keel, en mij achter haar aan trekkende, ging zij +henen over het water licht als een weversspoel.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXI_97">97</a> Wanneer ik was dicht bij den gelukzaligen oever, +werd er „<a href="#nootXXXI_97">Gij zult mij besproeien</a>” zóó zoetelijk +gehoord, dat ik het niet weet te herinneren, laat +staan dat ik het schrijve.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXI_100">100</a> De schoone Vrouwe opende de armen, omarmde +<span class="pagenum" title="182"> </span><a id="p_182"></a>mij het hoofd, en dompelde mij onder, waar het +paste dat ik het water inslikte.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXI_103">103</a> Voorts hief zij mij op; en gebaad bood zij mij +binnen ten dans aan de vier schoone (vrouwen), +en elke dekte mij met den arm.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXI_106">106</a> „Wij zijn hier nimfen en in den hemel zijn wij +sterren; voordat Beatrice nederdaalde in de wereld, +waren wij haar toegewezen tot hare dienstmaagden.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXI_109">109</a> Wij zullen u tot hare oogen geleiden; maar in +het aangename licht, dat daarbinnen is, zullen +uwe oogen scherpen <a href="#nootXXXI_109">de drie van ginds</a>, die dieper +spieden.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXI_112">112</a> Aldus zingende begonnen zij; en voorts tot aan +de borst des griffoenen leidden zij mij met haar, +waar Beatrice te ons-waart stond gewend.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXI_115">115</a> Zij zeiden: „Maak dat gij de oogen niet spaart; +wij hebben u gezet voor de smaragden, vanwaar +weleer liefde hare wapenen voor u trok.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXI_118">118</a> Duizend begeerten heeter dan vlam drongen +mijne oogen tot hare weerlichtende oogen, die +steeds bleven boven den griffoen bestendig.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXI_121">121</a> Gelijk de Zon in den spiegel, niet anders straalde +het dubbele gedierte <a href="#nootXXXI_121">daar binnen-in</a>, nu met het +ééne, dan met het andere bestier.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXI_124">124</a> Denk, lezer, of ik mij verwonderde, wanneer ik +het ding in zich stille zag staan, en het in zijne +beeltenis zich veranderde.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXI_127">127</a> Terwijl, vol verbazing en blijde, mijne ziel +die spijze proefde, welke, verzadigende, doet +dorsten;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXI_130">130</a> kwamen, in hare gebaren zich toonende van het +hemelsche geslacht, de andere drie naar voren, +dansende naar haren engelen-zang.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXI_133">133</a> „Keer, Beatrice, keer de heilige oogen,” zoo was +<span class="pagenum" title="183"> </span><a id="p_183"></a>heur zingen: „tot uwen getrouwe, die, om u te +zien, zóó vele schreden heeft gedaan.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXI_136">136</a> Uit genade doe ons de genade hem uw gelaat te +onthullen, zóó dat hij onderscheide de tweede +schoonheid die gij verholen houdt.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXI_139">139</a> O glans van eeuwig levend licht, wie is bleek geworden +in schaduw van den Parnassus, of dronk +van zijne bron,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXI_142">142</a> die niet zou blijken den geest verduisterd te hebben, +beproevende u zoodanig weer te geven, als +gij verscheent waar de Hemel musiceerende u +overschaduwt,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXI_145">145</a> wanneer gij u in de open lucht onthuldet?</p> + +<div class="figend" style="width: 141px;"> +<img src="images/end08.png" width="141" height="140" alt="" /> +</div> + +<p><span class="pagenum" title="184"> </span><a id="p_184"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 629px;"> +<img src="images/deco1.png" width="629" height="177" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG32"></a>TWEE EN DERTIGSTE ZANG</h2> + +<p class="intro">Terwijl Dante, vol van begeerte, in verrukking op +Beatrice staart, wordt hij gemaand door de stem +van ééne der theologische deugden. En zie, de +wagen beweegt zich met de heilige schare en +is gekomen tot een zeer hoogen en kalen boom, +aan welken de griffioen den dissel bindt; waardoor +de boom weldra met looveren en bloemen +zich dekt. Bij een zoet gezang slaapt de Dichter +in; en wederom gewekt, ziet hij Beatrice zitten +tot bewaking van den wagen met de zeven vrouwen, +en voorts verschillende mysterieuse gevallen, +die met boom en wagen gebeuren.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXXII_1">1</a> Zóózeer waren mijne oogen gevest en gericht om +te verslaan den tienjarigen dorst, dat mijne andere +zinnen gansch gedoofd waren:</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXXII_4">4</a> en die [oogen] hadden aan deze en gene zijde +[als] wanden van onverschilligheid, zóó zeer trok +het heilige glimlachen ze in het oude net:</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXXII_7">7</a> wanneer met kracht mijn gezicht ter slinker werd +<span class="pagenum" title="185"> </span><a id="p_185"></a>gericht door die godinnen, omdat ik door haar +hoorde een: „al te vast.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXII_10">10</a> En die [on]geschiktheid tot zien die in de oogen +is, zooeven door de zon getroffen, deed mij eenigen +tijd zijn zonder gezicht;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXII_13">13</a> maar sinds het gezicht zich had herschapen tot +het weinige (ik zeg „tot het weinige” met opzicht +tot het vele zinnelijke, waarvan ik mij met geweld +had losgemaakt),</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXII_16">16</a> zag ik de glorieuse heerschare op den rechterarm +gezwenkt, en zich keeren met de zon en de +zeven vlammen in het aangezicht.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXII_19">19</a> Gelijk om zich te bergen eene schare zich omwendt +onder de schilden, en met het vaandel +zwenkt, voor dat zij ganschelijk zich in zich kan +keeren;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXII_22">22</a> zóó passeerden ons die strijd-machten des Hemelschen +Koninkrijks, vóór de Kar <a href="#nootXXXII_23">den disselboom</a> +omkeerde.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXII_25">25</a> Voorts keerden de vrouwen zich tot de raderen, +en de griffoen bewoog den gebenedijden last zóó, +dat daarom toch geen zijner vederen bewoog.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXII_28">28</a> De schoone vrouwe, die mij tot het veer had getogen +en Statius en ik, wij volgden het rad, dat +de bocht maakte met den kleinsten boog.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXII_31">31</a> Aldus passeerende door dat woud, dat ledig is +door de schuld van haar die de slang geloofde, +matigde eene engelsche muziek onze schreden.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXII_34">34</a> Wellicht in drie vluchten nam-in zóó groote +ruimte afgeschoten pijl, als wij verder gegaan waren, +wanneer Beatrice afstapte.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXII_37">37</a> Ik hoorde mompelen door allen: „<a href="#nootXXXII_37">Adam!</a>” Voorts +omkringden zij eenen boom, die ontdaan was van +bloemen en alle loover op elken tak.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXII_40">40</a> Zijn getakte, dat zooveel zich verbreedt naarmate +<span class="pagenum" title="186"> </span><a id="p_186"></a>het hooger komt, zoude [zelfs] door de +Indiërs in hunne bosschen om zijn hoogte zijn +bewonderd.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXII_43">43</a> „Gelukkig zijt gij, griffoen, die met den bek niets +afscheert van dat hout, dat den smaak zoet is, +omdat de buik daarna kwalijk wordt gefolterd.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXII_46">46</a> Aldus rondom den krachtigen boom riepen de +anderen, en het dier, dat twee maal werd geboren: +„Aldus wordt bewaard het zaad van alle +recht.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXII_49">49</a> En gekeerd naar den dissel, dien hij had getrokken, +trok hij hem tot den voet van den verweeuwden +boom; en dien [dissel] die van hem was, +liet hij aan hem gebonden.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXII_52" href="#nootXXXII_52">52</a> Gelijk onze planten, wanneer het groote licht omlaag-valt +gemengd met dat hetwelk straalt achter +den hemelschen riet-voorn;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXII_55">55</a> zwellen en voorts elke zich met zijne kleur hernieuwt, +voor dat de <em class="g">Zon</em> hare renners aanspant +onder een ander gesternte;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXII_58">58</a> eene kleur openbarende, minder dan van rozen +en meer dan van violen, vernieuwde zich die +boom, die te voren het getakte zóó vereenzaamd +had.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXII_61">61</a> Ik verstond het niet, noch wordt het hier beneden +gezongen, het loflied dat die luiden zongen, +noch ook verdroeg ik den galm gansch-en-al.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXII_64" href="#nootXXXII_64">64</a> Zoo ik konde wedergeven hoe in slaap geraakten +de meedoogenlooze oogen, daar zij hoorden van +Syrinx, de oogen, welken het zoo duur kwam te +staan dat ze wakkerder waren dan andere,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXII_67">67</a> dàn zoude ik, als schilder die schildert náár het +model, afteekenen hoe ik insluimerde; maar wie +maar wil, die zij het die het insluimeren zich +verbeelde.</p> + +<p><span class="pagenum" title="187"> </span><a id="p_187"></a></p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXII_70">70</a> Daarom spring ik over tot wanneer ik wakker +wierd, en zeg ik dat een lichtgloed mij open-reet +den sluier des slapens, en een roepen: „Sta op, +wat doet gij?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXII_73" href="#nootXXXII_73">73</a> Gelijk tot het zien van de bloesemen des appelbooms, +die de engelen naar zijne vracht gulzig, +en eeuwig durende bruiloft in den hemel maakt,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXII_76" href="#nootXXXII_73">76</a> Petrus en Jacobus en Johannes geleid waren en +zij [eerst] overweldigd zijnde terugkeerden tot +[het hooren van] het woord, door hetwelk ook +diepere slaap werd gebroken;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXII_79" href="#nootXXXII_73">79</a> en zij het gezelschap gedund zagen, zoowel van +Mozes als van Elias, en van hunnen Meester +het gewaad verwisseld;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXII_82" href="#nootXXXII_73">82</a> aldus keerde ik weder [tot mijn bewustzijn] en +zag ik die <a href="#nootXXXII_82">Pia</a> boven mij staan, die geleidster was +geweest van mijne schreden langs den stroom +te voren:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXII_85" href="#nootXXXII_73">85</a> en gansch in twijfel zeide ik: „Waar is Beatrice?” +en zij: „Zie haar onder het nieuwe loover +zitten op den wortel.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXII_88">88</a> Zie het gezelschap, dat haar omgeeft; de anderen, +achter den griffoen, gaan henen omhoog, met +zoeteren en dieperen zang.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXII_91">91</a> En of haar verder spreken meer verward was, +ik weet het niet, omdat reeds mij in de oogen +was zij, die voor ander ontwaren mij had gesloten.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXII_94">94</a> Alleenig zat zij op de ware aarde, als hoedster +daar gelaten van den wagen, dien ik zag binden +door het tweestaltig dier.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXII_97">97</a> In cirkel rondom haar maakten eene heining van +zich zelven de zeven nimfen met die lichten in +de hand, die ònontrust zijn door Noord- en Zuid-wind.</p> + +<p><span class="pagenum" title="188"> </span><a id="p_188"></a></p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXII_100" href="#nootXXXII_100">100</a> „Hier zult gij korten tijd vreemdeling zijn en +gij zult met mij zonder einde burger zijn van dat +Rome, waarvan Christus is Romein;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXII_103">103</a> daarom voor het wel van de wereld, die kwalijk +leeft, houd nu tot de kar de oogen, en wat gij +ziet, maak ginds gekeerd, dat gij het schrijvet.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXII_106">106</a> Aldus Beatrice; en ik, die gansch en al aan de +voeten van hare bevelen mijne toewijding toonde, +richtte geest en oogen waarheen zij wilde.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXII_109" href="#nootXXXII_109">109</a> Nooit daalde met zóó vlugge beweging vuur uit +dikke wolk, wanneer het regent van die streek, +die het meest verwijderd is,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXII_112">112</a> als ik den vogel van Jupiter zag dalen tot den +boom omlaag, afbrekende [gedeelten] van de +schors, laat staan van de bloesemen en nieuwe +bladeren.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXII_115">115</a> En hij sloeg den wagen uit alle macht, waardoor +deze neeg, als een schip in nood, door de golven +overwonnen, dan naar stuur- dan naar bak-boord.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXII_118">118</a> Voorts zag ik zich wagen in den bak des triumphantelijken +voertuigen eene wolvin, die nuchter +scheen van alle goede voedsel.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXII_121">121</a> Maar haar berispend wegens leelijke schuld, deed +mijne Vrouwe haar zich keeren in zoo groote +vlucht, als maar gedoogden de beenderen zonder +merg.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXII_124">124</a> Voorts, van waar hij was te voren gekomen, zag +ik den adelaar nederdalen in de ark des wagens, +en haar laten vol met zijne <a href="#nootXXXII_124">vederen</a>.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXII_127">127</a> En, hoedanig eene stemme uit een hart, dat in +droefenis is, zoodanig eene ging uit van den +Hemel, en deze zeide aldus: „O mijn schepelijn, +hoe kwalijk zijt gij bevracht!”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXII_130">130</a> Voorts scheen mij dat de aarde zich opende tusschen +beide de wielen, en ik zag er uit komen +<span class="pagenum" title="189"> </span><a id="p_189"></a><a href="#nootXXXII_130">een draak</a>, die door de kar, naar boven, den staart +stak:</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXII_133">133</a> en, gelijk eene wesp, die den angel terug-trekt, +tot zich trekkende den kwaadaardigen staart, +trok hij dien uit den bodem, en ging weg dit-heen +en dat-heen [zich kronkelende].</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXII_136" href="#nootXXXII_136">136</a> Dat wat overbleef [van den wagen] werd, gelijk +met hondsgras vruchtbare aarde, zóó met pluimaadje +geboden wellicht met bedoeling kuisch +en welwillend,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXII_139">139</a> bedekt, en er mede was overdekt en het ééne en +het andre rad en de dissel, in zoo weinig tijd, dat +meer tijd de geopende mond eenen zucht inhoudt.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXII_142">142</a> Aldus herschapen schoot het heilige gebouw +<a href="#nootXXXII_142">hoofden</a> naar buiten uit zijne deelen, drie op den +dissel en één op elken hoek.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXII_145">145</a> De eerste waren gehoornd als [die van] runderen, +maar de vier [andere] hadden één éénigen +hoorn op het voorhoofd. Dusdanig monster was +nog nooit gezien.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXII_148">148</a> Vreesloos als burcht op hoogen berg, zag ik +boven op hem zitten eene hoer met losse kleederen, +met de blikken rondom loenschend.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXII_151">151</a> En, als het ware, opdat zij hem niet werd ontnomen, +zag ik haar ter zijde eenen Reus, en zij +kusten elkander meerdere malen.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXII_154">154</a> Maar omdat zij het begeerig en zwervend oog +<a href="#nootXXXII_154">naar mij</a> keerde, geeselde die woeste boel haar +van het hoofd tot de voetzolen.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXII_157" href="#nootXXXII_157">157</a> Voorts, vol van argwaan en rauw van toorn, ontbond +hij het monster [kar en al] en trok het door +het woud zóóverre, dat hij alleen al van dat +[woud] een schut voor mij maakte tegen de Hoer +en dat nieuwe gedierte.</p> + +<p><span class="pagenum" title="190"> </span><a id="p_190"></a></p> + +<div class="figdeco" style="width: 632px;"> +<img src="images/deco5.png" width="632" height="180" alt="" /> +</div> + +<h2><a id="ZANG33"></a>DRIE EN DERTIGSTE ZANG</h2> + +<p class="intro">Beatrice verkondigt den Dichter in duistere woorden +een naderenden wreker der ontheiligde Kerk +van Christus en hersteller des Rijks. Zij gebiedt +hem om, wanneer hij onder de levenden teruggekeerd +zal zijn, dat te vertellen wat hij gezien +heeft rondom den Mystischen Boom; en na andere +besprekingen doet zij hem doopen door +Mathilde in de wateren van Eunoë, waarin ook +Statius zich baadt. Aldus herboren door het heilige +bad, voelt hij zich gansch geschikt tot de reis +door den hemel.</p> + +<hr class="tb" /> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXXIII_1">1</a> „<a href="#nootXXXIII_1">God, de volkeren zijn gekomen,</a>” aldus elkaar +afwisselende, dan drie dan vier, begonnen de +vrouwen weenende een zoeten zang;</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXXIII_4">4</a> en Beatrice zuchtende en vol erbarmen, hoorde +derwijze naar ze, dat maar weinig meer [van +kleur] verschoot Maria bij het kruis.</p> + +<p class="p1"><a class="regel" id="XXXIII_7">7</a> Maar nadat de andere maagden haar de beurt +lieten om te spreken, hief zij zich recht op de +voeten en antwoordde gekleurd als vuur:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXIII_10">10</a> „Een korte wijle, en gij zult mij niet zien, en andermaal, +<span class="pagenum" title="191"> </span><a id="p_191"></a>mijne beminde zusteren, eene korte +wijle en gij zult mij zien.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXIII_13">13</a> Voorts stelde zij ze alle zeven vóór zich; en +slechts door een teeken, deed zij achter zich +gaan mij en de Vrouwe en den Wijze, die gebleven +was.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXIII_16">16</a> Aldus ging zij henen en ik geloof niet dat nog de +tiende schrede van haar op den grond was gezet, +wanneer zij met de oogen mij de oogen trof;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXIII_19">19</a> en met rustigen aanblik: „Kom schiedijker,” zeide +zij tot mij: „zóódat, als ik met u spreke, gij wèl +geschikt zijt om mij aan te hooren.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXIII_22">22</a> Mèt dat ik, zooals ik moest, gelijk met haar was, +zeide zij tot mij: „Broeder, waarom waagt gij het +niet eenige vraag te doen nu gij met mij mede +komt?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXIII_25">25</a> Gelijk degenen, die al te vol eerbiedenis zijn +sprekende vóór hunne meerderen, dat zij niet de +stem levend tot de tanden trekken,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXIII_28">28</a> zóó gebeurde het mij, dat ik zonder volkomen geluid +begon: „Vrouwe mijn, mijne nooddruft kent +gij en dat wat haar goed is.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXIII_31">31</a> En zij tot mij: „Van vreeze en van schaamte wil +ik dat gij alsnu u ontpopt, zóó dat gij niet meer +spreekt als mensch, die droomt.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXIII_34">34</a> Weet dat <a href="#nootXXXIII_34">het vat</a> dat de slang heeft gebroken, +<em class="g">wàs</em> en niet <em class="g">is</em>; maar wie er de schuld van +heeft, hij geloove dat de wrake van God geen +ontkomen vreest.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXIII_37">37</a> Niet zal ten allen tijde zonder erfgenaam zijn de +adelaar, die de vederen aan den wagen liet, waardoor +die werd eene wangestalte en voorts een +buit;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXIII_40">40</a> daar ik met zekerheid, (en daarom ook vertel ik +het) reeds een gesternte nader zie komen, bestemd +<span class="pagenum" title="192"> </span><a id="p_192"></a>om ons te geven een tijd gevrijwaard voor +elken tegenstand en elken hinderpaal,</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXIII_43">43</a> waarin <a href="#nootXXXIII_43">een aanvoerder</a>, gezonden door God, de +Verworpene zal dooden, en genen Reus, die met +haar zich vergreep.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXIII_46">46</a> En wellicht dat mijn duister verhaal, als van +Themis en Sfinx, u luttel overtuigt, daar het naar +hare wijze het verstand benevelt;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXIII_49">49</a> maar weldra komen de feiten, de Najaden, die +dat zware raadsel zullen oplossen, <a href="#nootXXXIII_49">zonder schade</a> +voor vee en graan.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXIII_52">52</a> Gij, let wel; en zóó als deze woorden van mij tot +u worden gedragen, aldus onderwijs ze aan de +levenden van dàt leven, dat is een snellen tot +den dood;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXIII_55">55</a> en houd in gedachten, wanneer gij ze schrijft, +niet te verhelen hoedanig gij zaagt de plant, die +hier nu twee malen ontlooverd is.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXIII_58">58</a> Alwie haar ontloovert of haar plukt met schendende +daad, vergrijpt zich aan God, die de +plant alleen heilig schiep tot 's menschen gebruik.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXIII_61">61</a> Omdat zij daarin beet, heeft de eerste ziel vijfduizend +en meer jaren in pijn en verlangen begeerd +Dengene, die <a href="#nootXXXIII_63">den beet in zich zelven bestrafte</a>.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXIII_64">64</a> Uw verstand slaapt, zoo het meent dat zij niet +door bijzondere oorzaak zoo hoog gerezen is en +zóó averechtsch van vorm in de kruin.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXIII_67">67</a> En zoo niet, als wateren van den <a href="#nootXXXIII_67">Elsa</a>, te ijdele +gedachten waren geweest rond uwen geest, en +heur geneugt [als] een Piramus voor den moerbeiboom;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXIII_70">70</a> dan zoudet door zóóvele omstandigheden alléén +de rechtvaardigheid van God in het verbod +<span class="pagenum" title="193"> </span><a id="p_193"></a>gij als zedeles aan den boom hebben leeren +kennen.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXIII_73">73</a> Maar daar ik u zie in uw verstand gemaakt van +steen en in het versteende gedoopt, zóó dat het u +het licht van mijn woorden verduistert;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXIII_76" href="#nootXXXIII_76">76</a> wil ik ook, en zoo niet geschreven, dan toch afgemaald, +dat gij het binnen in u draagt tot dat +[einde] waartoe men draagt den staf met palm +omkranst.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXIII_79">79</a> En ik: „Zooals was door den stempel, dat den +ingedrukten vorm niet verandert, zóó is alsnu +door u mijn brein gestempeld.</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXIII_82">82</a> Maar waarom vliegt zóó verre boven mijn gezicht +uwe begeerde rede, dat het die te meer verliest +als het meer zich inspant?”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXIII_85">85</a> „Opdat gij kennet,” zeide zij: „die leerschool, die +gij hebt gevolgd, en [opdat] gij inziet hoe [weinig] +haar leer mijne rede kan volgen;</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXIII_88">88</a> en [opdat] gij ziet dat uw weg van den goddelijken +zóóverre afwijkt als van de aarde die hemel +afwijkt, die het hoogst voortsnelt.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXIII_91">91</a> Waarop ik haar antwoordde: „Ik herinner mij +niet dat ik mij ooit vervreemdde van <a href="#nootXXXIII_91">ulieden</a>, +noch heb ik er bewustzijn van, dat mij bijt.”</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXIII_94">94</a> „En zóó gij het u niet herinneren kunt,” antwoordde +zij glimlachend: „dan herinner u hoe +gij nog heden van Lethe hebt gedronken:</p> + +<p class="p2"><a class="regel" id="XXXIII_97">97</a> en zoo door den rook het vuur wordt bewezen, +dan bewijst die vergetelheid duidelijk schuld in +uwen wil, die elders heen gericht was.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXIII_100">100</a> Warelijk zullen alsnu mijne woorden naakt zijn, +zooverre het voegen zal die te onthullen aan uw +nog onontbolsterd gezicht.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXIII_103">103</a> En meer schitterend, en met tragere schreden, +hield de zon den middagcirkel, die daar en +<span class="pagenum" title="194"> </span><a id="p_194"></a>ginds, al naar de gezichtspunten, wordt gemaakt;</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXIII_106">106</a> wanneer stille-hielden, gelijk stille-houdt, hij die +tot escorte vóórgaat aan eenen legertrein, zoo hij +iets nieuws op zijne schreden vindt,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXIII_109">109</a> de zeven vrouwen, aan de grens van een bleeke +schaduw, hoedanig eene onder groene bladeren +en zwarte takken op hunne koude beken de Alpen +dragen.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXIII_112">112</a> Voor haar scheen ik me den Euphraat en den +Tigris uit ééne bron te zien uitgaan, en als vrienden +noode van elkaar te gaan.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXIII_115">115</a> „O licht, o roem des menschelijken geslachts, +welk water is dit, dat hier uit één beginsel zich +verdeelt, en zich van zich verwijdert?”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXIII_118">118</a> Op zulke bede werd mij gezegd: „Bid Mathilde +dat zij het u zegge.” En hier antwoordde, als +degene doet, die zich kwijt van een schuld,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXIII_121">121</a> de schoone vrouwe: „Dit en andere dingen zijn +hem door mij gezegd: en ik ben gewis dat <a href="#nootXXXIII_123">het +water van Lethe</a> het hem niet heeft verborgen.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXIII_124">124</a> En Beatrice: „Wellicht grootere zorge, die dikmaals +de heugenis berooft, heeft zijnen geest in +zijne oogen duister gemaakt.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXIII_127">127</a> Maar zie Eunoë, die daar ontspringt: leid hem +daarheen en gelijk gij gewoon zijt, herlevendig +hem de halfgestorven vermogens.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXIII_130">130</a> Gelijk eene edele ziele, die zich niet verschoont, +maar haren wil maakt van eens anders wil, zoodra +deze door een teeken is kenbaar gemaakt,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXIII_133">133</a> aldus, nadat ik door haar was medegenomen, +maakte de schoone vrouwe zich op, en tot Statius +zeide zij naar edeler vrouwe-wijze: „Kom met +hem.”</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXIII_136">136</a> Zoo ik hadde, lezer, meerdere ruimte tot schrijven, +zoude ik in onderdeelen zingen van het +<span class="pagenum" title="195"> </span><a id="p_195"></a>zoete drinken, dat mij nooit zoude hebben verzadigd:</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXIII_139">139</a> maar omdat volle zijn alle de bladen die toegedeeld +zijn tot dit tweede gedicht, laat mij de +teugel der kunst niet verder gaan.</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXIII_142">142</a> Ik keerde van die heiligste wateren, herschapen +aldus, als jonge planten weer getooid met jeugdige +looveren,</p> + +<p class="p3"><a class="regel" id="XXXIII_145">145</a> gelouterd en bekwaam tot stijgen tot de sterren.</p> + +<p><span class="pagenum" title="196"> </span><a id="p_196"></a></p> + +<p><span class="pagenum" title="197"><br /> </span><a id="p_197"></a></p> + +<div class="noten"> + + <h2 class="h2aant"><a id="AANTEEKENINGEN"></a>AANTEEKENINGEN</h2> + + <hr class="chbegin" /> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT1"></a>EERSTE ZANG</h3> + + <p class="paant1"><a class="noot" id="nootI_8" href="#I_7">8</a> Calliope, muze van het heldendicht.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootI_11" href="#I_10">11</a> Eksteren, dochters van Pieros, koning van Thessalië, + hadden de Muzen uitgedaagd tot een wedstrijd, waarin + ze overwonnen werden en veranderd in Eksters.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootI_15" href="#I_13">15</a> Kring, horizon.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootI_19" href="#I_19">19</a> troosten, in de oud-Holl. beteekenis van aanmoedigen tot.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootI_21" href="#I_19">21</a> De zon staat nu in den Ram. Dit beeld volgt op de + Visschen, waarin zich nu de schoone planeet, Venus, + bevindt, die het met haar licht verduistert.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootI_75" href="#I_73">75</a> licht, glanzend.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootI_79" href="#I_79">79</a> <i>Marcia</i>, in hare jeugd de vrouw van Cato geworden, + werd door hem aan Hortensius afgestaan om dezen, + zooals ook gebeurde, kinderen te schenken, doch na + H.'s dood weder—op haar verzoek—door Cato tot + vrouw aangenomen. Zie het verhaal van Marcia's terugkeer + bij Lucanus II 326. In Dante's Convito IV. 28 + wordt die terugkeer geallegoriseerd: Marcia verbeeldt + dan de Edele Ziel, die na de plichten des levens vervuld + te hebben, tot Cato, (die hier God verbeeldt) + terugkeert.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootI_95" href="#I_94">95</a> glad takjen, symbool van eenvoud en geduld. Zie den + Eersten Zendbrief van Petrus, hoofdstuk 2.</p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT2"></a>TWEEDE ZANG</h3> + + <p class="paant1"><a class="noot" id="nootII_1" href="#II_1">1</a> Volgens deze voorstelling ligt Jerusalem op het middelpunt + van het bewoonde halfrond (zie <a href="http://www.gutenberg.org/ebooks/30229" title="Dit boek is via http://www.gutenberg.org/ als e-boek #30229 beschikbaar.">Hel XXXIV</a><img class="extern" src="images/extern.png" width="12" height="12" alt="externe link" />). + Wanneer men zich dus vier hoofdmeridianen denkt, alle + negentig graden van elkander afliggende, loopt één over + <span class="pagenum" title="198"> </span><a id="p_198"></a>Sevilla, één over den Louteringsberg, één over den + Ganges. Wanneer (zooals hier) de Zon voor het gindsche + halfrond opgaat, begint voor ons de nacht, opkomende + van den Ganges.</p> + + <p class="paant1"><a class="noot" id="nootII_6" href="#II_4">6</a> wanneer zij winnende is, d.w.z. wanneer de nacht + langer wordt dan de dag.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootII_56" href="#II_55">56</a> De Steenbok is 90° verwijderd van den Ram. Wanneer + dus de Zon in den Ram staat, staat de Steenbok bij + Zonsopgang in het midden des hemels.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootII_70" href="#II_70">70</a> bode, die het olijf-loof draagt = vredesgezant.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootII_98" href="#II_97">98</a> <i>Sedert drie maanden</i>, d.i. sedert het begin van het + Jubel-jaar 1300.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootII_112" href="#II_112">112</a> „Liefde” enz. <i xml:lang="it">Amor che nella mente mi ragiona</i>, aldus + begint de tweede Canzone van Dante's Convito, door + Casella op muziek gezet.</p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT3"></a>DERDE ZANG</h3> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootIII_27" href="#III_25">27</a> Van Virgilius, die te Brindisi gestorven is, bestaat het + graf te Napels.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootIII_37" href="#III_37">37</a> Met het <i xml:lang="la">Quia</i> wordt bedoeld de wetenschap <i xml:lang="la">a posteriori</i>, + d.i. die welke van de uitwerkselen tot de oorzaken + opklimt, in tegenstelling met het <i xml:lang="la">Propter quod</i>, of de + wetenschap <i xml:lang="la">a priori</i>, wanneer men van de oorzaken afdaalt + tot de uitwerkselen.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootIII_40" href="#III_40">40</a> <i>menigeen</i>, namelijk de wijzen der Oudheid, die Virgilius + in den Limbus zag, zie <a href="http://www.gutenberg.org/ebooks/30229" title="Dit boek is via http://www.gutenberg.org/ als e-boek #30229 beschikbaar.">Hel IV</a><img class="extern" src="images/extern.png" width="12" height="12" alt="externe link" />. + „<i>daar zij zonder hoop + leven in begeerte</i>.” <i>Want</i>, nl. indien de mensch de <i>oorzaken</i> + der dingen konde bevroeden.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootIII_52" href="#III_52">52</a> Men lette op dat hier voor het eerst de Heiden Virgilius + geen raad weet te schaffen, maar de Christen + Dante het middel vindt om den weg te weten te komen.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootIII_85" href="#III_85">85</a> <i>kop</i> of voorhoede.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootIII_100" href="#III_100">100</a> komt bij ons in onzen drom, dan gaan wij samen voort.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootIII_112" href="#III_112">112</a> Manfred, zoon van Keizer Frederik II, was Koning van + Napels geweest, had altijd als vijand van de Kerk geleefd + en sneuvelde, door den Paus in den ban gedaan, + in den slag bij Benevento 1266. Hier streed hij tegen + Karel van Anjou, die door Paus Clemens IV ondersteund + werd. Anjou weigerde hem een eerlijke begrafenis; + Anjou's soldaten echter droegen elk een steen + aan (vandaar <a href="#III_127">129</a> „<i>de zware zerk</i>”) voor zijn graf-teeken + aan de brug van Benevento. Ook dit werd hem misgund + <span class="pagenum" title="199"> </span><a id="p_199"></a>en de aartsbisschop van Cosenza, [<a href="#III_124">124</a>], liet op + last van Paus Clemens het lijk overbrengen naar eene + plaats op de grens van Abruzzo aan den Verde, gelegen + buiten het Koninkrijk Napels. Dit gebeurde, omdat + de doode in den ban gestorven was, met gedoofde + lichten.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootIII_135" href="#III_133">135</a> <i>zóólang de hoop nog iets</i>, zoolang men nog leeft.</p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT4"></a>VIERDE ZANG</h3> + + <p class="paant1"><a class="noot" id="nootIV_6" href="#IV_4">6</a> <i>ontstoken wordt</i>, nml. bij de geboorte.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootIV_16" href="#IV_16">16</a> De zon, die immers 15 graden in het uur aflegt, wijst + dus aan dat het op dezen Paasch-Zondag ongeveer + kwart over negen in den morgen is.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootIV_34" href="#IV_34">34</a> De berg heeft iets dat men een voetstuk zou kunnen + noemen. Deze eerste opgang leidt tot de vlakte bovenop + het voetstuk rondom den berg. D. noemt het dus den + bovensten rand in tegenstelling met den ondersten rand, + die onder aan het voetstuk is.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootIV_40" href="#IV_40">40</a> <i>top</i>, van den geheelen berg.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootIV_42" href="#IV_40">42</a> de helling is dus 45°.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootIV_60" href="#IV_58">60</a> In het teeken van C. en P., de Tweelingen, komt de + zon na 21 Mei; dan staat de zon nog veel noordelijker.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootIV_62" href="#IV_61">62</a> <i>Spiegel</i>: de <i>Zon</i>, die Gods liefde afspiegelt.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootIV_63" href="#IV_61">63</a> <i>boven en beneden</i>, in dit en het ander halfrond.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootIV_73" href="#IV_73">73</a> d.i. dat de zon den berg der Loutering links [zuidelijk], + maar den berg Sion rechts [noordelijk] heeft.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootIV_123" href="#IV_121">123</a> <i>Belacqua</i>, kunstig luitenmaker en door de Muziek met + Dante bevriend.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootIV_136" href="#IV_136">136</a> Het is dus nu de Middag van den Paasch-Zondag. + Wanneer het middag is voor den Louteringsberg is het + morgen aan den Ganges, en wordt het avond in Marocco, + het Westen van het Noordelijk Halfrond.</p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT5"></a>VIJFDE ZANG</h3> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootV_37" href="#V_37">37</a> <i>Ontstoken wasems</i>, vallende sterren.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootV_55" href="#V_55">55</a> <i>vergevende</i>, nl. dengenen die ons doodden.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootV_67" href="#V_67">67</a> Degene, die hier spreekt is Jacob del Cassero, burger + van Fano (<span xml:lang="la">Fanum Fortunae</span>) gelegen aan de Adr. Zee + bij Ancona in den Kerk. Staat.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootV_69" href="#V_67">69</a> <i>Tusschen Romagna en het land van Karel</i>, d.i. het Koninkrijk + Napels. Jacob del Cassero, burger van Fano, + <span class="pagenum" title="200"> </span><a id="p_200"></a>die hier spreekt, werd op weg zijnde om te Milaan + het Ambt van Podesta te aanvaarden, bij Oriaco in + het Paduaansche vermoord op last van Azzo III van + Este, dien hij tegen zich verbitterd had vooral door + hem zijn afval van de Ghibellijnen te verwijten.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootV_74" href="#V_73">74</a> dit is volgens de leer dergenen, die zeggen dat de ziel + in het <i>bloed huist</i>.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootV_75" href="#V_73">75</a> <i>Antenoren</i>, de Paduanen, naar hun stamvader Antenor.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootV_88" href="#V_88">88</a> <i>Buonconte</i>, zoon van Guido van <i>Montefeltro</i>, + (zie <a href="http://www.gutenberg.org/ebooks/30229" title="Dit boek is via http://www.gutenberg.org/ als e-boek #30229 beschikbaar.">Hel + XXVII</a><img class="extern" src="images/extern.png" width="12" height="12" alt="externe link" />) viel in den slag van Campaldino, waar Dante + ook meestreed, meermalen in de hel genoemd.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootV_97" href="#V_97">97</a> De Archiano mondt uit in den Arno.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootV_116" href="#V_115">116</a> <i>Pratomagno</i> is een plaats die Valdarno van Casentino + scheidt; de <i>groote bergrug</i> is de Appennijnen.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootV_121" href="#V_121">121</a> de <i>Konings-stroom</i>: de Arno in vergelijking met de + andere stroomen.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootV_129" href="#V_127">129</a> <i>buit</i>, al wat een rivier meevoert.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootV_133" href="#V_133">133</a> Pia Guastellano, door haren man onder voorwendsel + van verdenking van echtbreuk weggevoerd naar de + streek Maremma, bekend om haar doodelijke luchtgesteldheid, + en daar eenen langzamen dood prijsgegeven.</p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT6"></a>ZESDE ZANG</h3> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootVI_22" href="#VI_22">22</a> <i>Pieter dalla Broccia</i>, van geringe afkomst, heelmeester + van Lodewijk den Heilige, en onder Philips den Stoute + tot hoog aanzien aan het Fransche Hof gestegen, was + gehaat bij diens tweede vrouw, Maria van Brabant; + hij werd op haar bloot vermoeden van haar zoon vergiftigd + te hebben, ter dood gebracht.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootVI_30" href="#VI_28">30</a> <i>ergens in uw geschrift</i>, nl. Aen. VI, waar de Sibylle tot + Palinurus die bidt medegenomen te worden over de + Styx, antwoordt (v. 376): „Houd op te hopen dat door + gebeden de lotsbeschikkingen der goden worden veranderd.”</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootVI_74" href="#VI_73">74</a> <i>Sordello</i>, van de Mantuaansche familie der Visconti, + beroemd minnezanger in de Provençaalsche taal. Wat + zijne hooghartigheid betreft, wachte men af wat in + Zang <a href="#X_127">X</a> en <a href="#XI_91">XI</a> over aardschen roem gezegd wordt.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootVI_88" href="#VI_88">88</a> Justinianus, die Italië bevrijd had van de Gothen door + Belisarius en Narses, gaf het wetten, naar hem genoemd. + Italië had zich moeten laten regeeren naar het + woord „Geef aan Caesar wat Caesar's is”, maar bij + <span class="pagenum" title="201"> </span><a id="p_201"></a>gebrek aan ruiter sloeg het zelf de hand aan den + halster.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootVI_97" href="#VI_97">97</a> Albrecht van Habsburg in 1299 tot Keizer gekozen, + maar wilde nooit naar Italië komen.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootVI_106" href="#VI_106">106</a> Alle vier Ghibellijnsche families, de eerste twee van + Verona, de tweede twee van Orvieto. De Ghibellijnen, + om des Keizers zaak geprangd, werden door hem veronachtzaamd.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootVI_111" href="#VI_109">111</a> <i>hoe veilig</i>, ironie. S. is een leengoed des keizers in de + Maremma, maar geheel door hem veronachtzaamd.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootVI_126" href="#VI_124">126</a> <i>Marcellus</i>, waarschijnlijk de tegenstander van Caesar, + bij Lucanus genoemd I, 312: „<span xml:lang="la">Marcellusque loquax</span>.”</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootVI_127" href="#VI_127">127</a> Ironie.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootVI_133" href="#VI_133">133</a> <i>den algemeenen last</i>, de overheids-ambten.</p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT7"></a>ZEVENDE ZANG</h3> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootVII_15" href="#VII_13">15</a> <i>vastgrijpt</i>, d.w.z. om de knieën.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootVII_25" href="#VII_25">25</a> <i>de hooge Zon</i>, God.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootVII_33" href="#VII_31">33</a> <i>bevrijd</i>, nl. door den doop.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootVII_34" href="#VII_34">34</a> <i>de heilige deugden</i>: geloof, hoop en liefde.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootVII_49" href="#VII_49">49</a> Zou het ongegrond zijn om deze vraag aan Dante + zelven toe te kennen?</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootVII_70" href="#VII_70">70</a> <i>Tusschen</i>, ik heb hier opzettelijk het dubbelzinnige van + het origineel behouden, dat verklaard kan worden: + tusschen den <i>steilen</i> en den <i>vlakken</i> bergrand, en: „half + steil, half vlak” dus „glooiend”.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootVII_85" href="#VII_85"><ins class="corr" id="corr30" title="Bron: 84">85</ins></a> <i>Zon</i>, hier als het licht der genade.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootVII_94" href="#VII_94">94</a> <i>Rudolf</i> van Habsburg, vader van Albrecht (zie den + <a href="#VI_97">vorigen zang 97</a>) wien D. hetzelfde verwijt.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootVII_100" href="#VII_100">100</a> Waarschijnlijk wordt Rudolf door den aanblik van + <ins class="corr" id="corr31" title="Bron: Ottacar">Ottocar</ins>, koning van Bohemen, getroost, omdat hij tegen + dezen zijn plicht heeft gedaan.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootVII_103" href="#VII_103">103</a> <i>En die met den kleinen neus</i>, Philips III van Frankrijk.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootVII_104" href="#VII_103">104</a> met het <i>goedwillig</i> uitzicht is Hendrik III van Navarre.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootVII_105" href="#VII_103"><ins class="corr" id="corr32" title="Bron: 108">105</ins></a> <i>vluchtend</i>, in den oorlog tegen Peter III van Arragon.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootVII_107" href="#VII_106">107</a> <i>den andere</i>, d.i. Hendrik III, zie <a href="#nootVII_104">104</a>.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootVII_113" href="#VII_112">113</a> de Vorst, <i>van den mannelijken neus</i> en <a href="#VII_124">vs. 124</a> + <ins class="corr" id="corr33" title="Bron: _met_ den ">met <i>den </i></ins><i>grooten neus</i> + genoemd, is Karel van Anjou, koning van + Sicilië.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootVII_114" href="#VII_112">114</a> het gorden van het kleed beschouwd als bewijs van + zorgvuldigheid.</p> + + <p><span class="pagenum" title="202"> </span><a id="p_202"></a></p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootVII_127" href="#VII_127">127</a> vergelijking van de drie vorsten, waarvan de eerste de + minste en de derde de beste is.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootVII_131" href="#VII_130">131</a> Hendrik III.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootVII_133" href="#VII_133">133</a> Den <i>laagsten</i> rang onder deze keizers en koningen + neemt Willem in, de Markgraaf van Monferrat, die + listig door die van Alessandrië gedood is.</p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT8"></a>ACHTSTE ZANG</h3> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootVIII_13" href="#VIII_13">13</a> <i xml:lang="la">Te lucis ante</i>, begin-woorden van het avondgezang + waarin gebeden wordt tegen nachtelijke schrikbeelden + en verzoekingen.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootVIII_52" href="#VIII_52">52</a> Nino, van het geslacht der Visconti van Pisa, zusterszoon + van Ugolino (<a href="http://www.gutenberg.org/ebooks/30229" title="Dit boek is via http://www.gutenberg.org/ als e-boek #30229 beschikbaar.">Hel + XXXIII</a><img class="extern" src="images/extern.png" width="12" height="12" alt="externe link" />) aan wiens misdaden + Dante had gedacht dat hij ook schuldig was. Zijne + vrouw, de moeder van zijne Johanna (<a href="#VIII_70">vs. 71</a>), was + hertrouwd (<a href="#VIII_73">vs. 73</a>) met Galeazzo Visconti, wiens geslacht + een slang in het wapenschild voerde, terwijl het + wapen van Nino een haan droeg.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootVIII_90" href="#VIII_88">90</a> Deze drie heldere sterren zijn Hoop, Geloof en Liefde, + de drie geestelijke deugden; vgl. de vier sterren in + het eerste boek: de Voorzichtigheid, Rechtvaardigheid, + Ingetogenheid en Dapperheid.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootVIII_97" href="#VIII_97">97</a> Zie den <a href="#VII_70">vorigen zang vs. 72</a>.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootVIII_112" href="#VIII_112">112</a> De lamp der <i>genade</i> moet geholpen worden door den + vrijen wil van den begenadigde.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootVIII_114" href="#VIII_112">114</a> bergvlakte, het aardsche paradijs op den top van den + Louteringsberg.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootVIII_118" href="#VIII_118"><ins class="corr" id="corr34" title="Bron: 128">118</ins></a> Currado Malaspina, neef van dien Malaspina, die Dante + zeven jaar later (zie <a href="#VIII_133">vs. 134</a>) gastvrij heeft opgenomen, + wiens mildheid hij dus door daden, niet door woorden + van anderen, zou ondervinden.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootVIII_129" href="#VIII_127">129</a> <i>beurs en zwaard</i>, mildheid en heerschappij.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootVIII_131" href="#VIII_130">131</a> <i>het slechte hoofd</i>, de Paus.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootVIII_133" href="#VIII_133">133</a> d. w. z. eer zeven jaar verloopen zijn.</p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT9"></a>NEGENDE ZANG</h3> + + <p class="paant1"><a class="noot" id="nootIX_1" href="#IX_1">1</a> Waarschijnlijk moet men onder „de bijzit van Tithonus” + niet Aurora, die zijne echtgenoote is, maar die schemering + verstaan, die het opgaan van de Maan vóórafgaat; + de maan immers kwam tegen negen uur op (zie + <a href="#IX_7">vs. 7</a>, waar men de schreden als uren moet opvatten) + <span class="pagenum" title="203"> </span><a id="p_203"></a>en stond in den Scorpioen, „dat kille dier”, <a href="#IX_4">vs. 5</a>.</p> + + <p class="paant1"><a class="noot" id="nootIX_4" href="#IX_4">4</a> <i>edelgesteenten</i>, sterren.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootIX_12" href="#IX_10">12</a> <i>alle vijf</i>, zie <a href="#ZANG8">den vorigen <i>zang</i></a>: dit waren Sordello, Nino, + Currado<ins class="corr" id="corr35" title="Bron: .">,</ins> Virgilius en Dante.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootIX_30" href="#IX_28">30</a> <i>tot aan het vuur</i> n.l. de sfeer des vuurs, gelegen boven + den dampkring en onder de sfeer of hemel-kring der + maan, tot welke de Louteringsberg met zijn top reikt.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootIX_55" href="#IX_55">55</a> <i>Lucia</i>, ook genoemd <a href="http://www.gutenberg.org/ebooks/30229" title="Dit boek is via http://www.gutenberg.org/ als e-boek #30229 beschikbaar.">Hel + II<img class="extern" src="images/extern.png" width="12" height="12" alt="externe link" /></a>, evenals hier verpersoonlijking + der <i>Genade</i>.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootIX_94" href="#IX_94">94</a> De eerste trede is de belijdenis der zonden, de tweede + de vernedering des harten, de derde de liefde tot God.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootIX_97" href="#IX_97">97</a> <i>paers</i>, bedoeld is een kleur samengesteld uit purper en + zwart, waarin het zwart den boventoon houdt.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootIX_112" href="#IX_112">112</a> <i>Zeven <ins class="corr" id="corr36" title="Bron: P'e">P's</ins></i> (<span xml:lang="la">peccata</span> of <span xml:lang="la">peccair</span>), de zeven hoofdzonden. + De zeven P's geven tegelijk de 7 afdeelingen aan, waarin + het eigenlijke <i>Vagevuur</i> en evenzoo het <a href="#XXVII_127">Gedicht tot aan + het einde van Boek XXVII</a> is ingedeeld.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootIX_115" href="#IX_115">115</a> Het kleed des engels is gelijk aan dat des Priesters, + die de absolutie verleent.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootIX_118" href="#IX_118">118</a> De gouden sleutel is symbool van de den priester toegekende + bevoegdheid tot het geven van absolutie; de + zilveren dat van zijn gave des onderzoeks (<span xml:lang="la">scientia discernendi</span>).</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootIX_133" href="#IX_133">133</a> Het geluid dat de poort bij het opengaan maakte, herinnert + Dante aan het oogenblik dat op last van Caesar + de bewaarplaats van de Romeinsche schatkist, die door + Metellus verdedigd was, geforceerd werd. Lucanus III, + 155<ins class="corr2" id="corr37" title="Bron: ."></ins> beschrijft het aldus: Toen dreunde de Tarpejische + rots; en de zware dreun getuigde dat de vleugel-deuren + waren ontgrendeld.</p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT10"></a>TIENDE ZANG</h3> + + <p class="paant1"><a class="noot" id="nootX_8" href="#X_7">8</a> Hier is sprake van een door de rots kronkelend pad, + niet van een bewegende rots.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootX_15" href="#X_13">15</a> Het is de vijfde dag na volle maan, dus de maan komt + met haar donkere helft aan de kim ongeveer 4 uren + na zonsopgang.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootX_55" href="#X_55">55</a> Dit beeldwerk voor wat beschreven is II Samuel, cap. 6.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootX_57" href="#X_55">57</a> Immers Uza „strekte zijn hand uit naar de arke Gods, + en hield ze want de runderen struikelden. Toen ontstak + de toorn des Heeren tegen Uza, en God sloeg + hem aldaar bij de arke Gods.” Waarschijnlijk bevatten + <span class="pagenum" title="204"> </span><a id="p_204"></a>Dante's woorden eene toespelling op de niet inachtgenomen + verdeeling van geestelijke en wereldlijke macht + tusschen Paus en Keizer.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootX_66" href="#X_64">66</a> Immers Daeid antwoordde tot Michol, die hem berispte: + „Ook zal ik mij nog geringer houden dan alzoo, en zal + nederig zijn in mijne oogen” enz.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootX_73" href="#X_73">73</a> De Heilige Gregorius, bewogen door den deemoed van + Trajanus bij deze gelegenheid betoond, verkreeg diens + verlossing uit de Hel door zijn gebed.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootX_100" href="#X_100">100</a> <i>fluisterde</i>, ook Virgilius wordt door deze tafereelen tot + ontzag gestemd, zoodat hij slechts fluisterend durft + spreken.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootX_123" href="#X_121">123</a> ruggewaartsche schreden, zijn de schreden die in zonde + gezet worden, maar in het geval van hoovaardigheid + gedaan met zelfvertrouwen.</p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT11"></a>ELFDE ZANG</h3> + + <p class="paant1"><a class="noot" id="nootXI_1" href="#XI_1">1</a> <i>niet daartoe</i>, God is niet beperkt tot den hemel, maar + woont daar wegens de grootere liefde, die Hij voor den + hemel heeft, daar die behoort tot Gods <i>eerste</i> werken.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXI_30" href="#XI_28">30</a> Nl. van den Louteringsberg.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXI_33" href="#XI_31">33</a> <i>degenen</i>, die menschen op aarde die de goddelijke genade + deelachtig zijn.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXI_35" href="#XI_34">35</a> <i>hen helpen te wasschen de merken</i>, het bidden der bovengenoemde + begenadigden, moet meehelpen om van de + zielen af te wasschen de merken der zonden, die zij + hier droegen en waarmee zij in het louteringsoord aankwamen.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXI_37" href="#XI_37">37</a> zoo waarlijk moge gerechtigheid Gods en vroomheid + dergenen die leven en voor hen bidden etc.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXI_58" href="#XI_58">58</a> <i>Een Latijner</i>, een Italiaan. Hier spreekt Humbert Aldobrandeschi, + Graaf van Santafiore. Hij maakte zich door + zijn hoovaardigheid zóó gehaat bij het volk van Siena, + dat hij vermoord werd in Campagnatico, een plaats + van de Maremma.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXI_81" href="#XI_79">81</a> <i>verluchten</i>, <span xml:lang="it">alluminare</span>, d.i. het versieren van handschriften + met miniaturen. Oderisi van Agubbio, een stad van + het hertogdom Urbinum, miniatuurschilder.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXI_82" href="#XI_82">82</a> <i>meer lachen de papieren</i> = meer bijval in de oogen der + menschen vinden de miniaturen.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXI_90" href="#XI_88">90</a> <i>nog kunnende zondigen</i> = nog bij mijn leven.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXI_92" href="#XI_91">92</a> Hij nl. de roem. De roem van den kunstenaar is alleen + <span class="pagenum" title="205"> </span><a id="p_205"></a>duurzaam wanneer zijn tijd wordt opgevolgd door onbeschaafde + tijden. Anders verduistert weldra de opvolger + den voorbijganger.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXI_97" href="#XI_97">97–99</a> Guido Guinicelli stierf in 1276. Guido Cavalcante + in 1301. Wellicht bedoelt D. met den volgende zich + zelf, en wil daardoor tevens aantoonen dat ook hij niet + vrij is van hoovaardigheid.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXI_105" href="#XI_103">105</a> dui-dui-duiten (woordelijk naar het Italiaansch).</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXI_108" href="#XI_106">108</a> In het systeem van Ptolemaeüs is de traagst draaiende + <ins class="corr" id="corr38" title="Bron: hemelcircel">hemelcirkel</ins> die der vaste sterren, welke in zesendertigduizend + jaren zijn loop volvoert.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXI_113" href="#XI_112">113</a> <i>de florentijnsche woede</i>, rabbia, misschien beter, schoon ongewoon, + <i>gemeen gepeupel</i>.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXI_116" href="#XI_115">116</a> <i>dezelfde</i>, de zon, d.i. de volksgunst.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXI_121" href="#XI_121">121</a> <i>Salvani Provenzano</i>, Ghibellijnen-hoofd te Siena, die + zich de gansche regeering had willen toeëigenen en + tiran had willen worden.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXI_133" href="#XI_133">133–138</a> Hij droeg de schande van het bedelen om den + losprijs, gevergd voor een door Karel van Anjou gevangen-gehouden + vriend, in te zamelen; en de schande + van het bedelen zal ook Dante, in zijn ballingschap, + weldra leeren kennen.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXI_142" href="#XI_142">142</a> <i>grenslanden</i>, de in de eerste negen zangen beschreven + Voor-louteringsberg.</p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT12"></a>TWAALFDE ZANG</h3> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXII_25" href="#XII_25">25</a> degene, die edelst geschapen was = Lucifer.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXII_30" href="#XII_28">30</a> <i>Zwaar</i>; weergegeven wordt de indruk, die een dood + lichaam zwaarder doet schijnen dan een levend.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXII_32" href="#XII_31">32</a> <i>rond hunnen vader</i>, = Jupiter, die met de hiergenoemde + goden, de Giganten (onder wie ook Briareus behoort) + overwon.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXII_46" href="#XII_46">46</a> Rehabeam, Salomo's zoon.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXII_48" href="#XII_46">48</a> Koningen III.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXII_49" href="#XII_49">49</a> Alcmeon doodde zijn moeder, die haar man ter wille + van een halssieraad had prijsgegeven.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXII_52" href="#XII_52">52–54</a> Koningen 13: 37.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXII_75" href="#XII_73">75</a> <i>Onvrije ziel</i>, wijl ingenomen door gedachten van nederigheid.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXII_80" href="#XII_79"><ins class="corr" id="corr39" title="Bron: 90">80</ins></a> <i>De zesde dienstmaagd</i>, Twaalf zijn de dienstmaagden of + uren des daags, van zons-op- tot zonsondergang gerekend. + Dit duidt dus den <i>middag</i> aan.</p> + + <p><span class="pagenum" title="206"> </span><a id="p_206"></a></p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXII_102" href="#XII_100">102</a> <i>De goed geleide</i>, ironisch gezegd van de stad Florence; + de Rubaconte is een brug over de Arno.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXII_105" href="#XII_103">105</a> <i>Ten tijde dat</i>, hier wordt de oude tijd genoemd in tegenstelling + met Dante's eigen tijd. Dante zinspeelt op + bedrog gepleegd door de regeerders van Florence in + het <i>kwatern</i>, het boek der rekeningen en in de uitmeting + van het <i>zout</i>.</p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT13"></a>DERTIENDE ZANG</h3> + + <p class="paant1"><a class="noot" id="nootXIII_7" href="#XIII_7">7</a> daar is geen schaduw (schilderwerk), nóch beeldwerk + dat zich voordoet.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXIII_19" href="#XIII_19">19–21</a> Langs den Louteringsberg wordt altijd bij dag verder + gereisd en zooals wij reeds tweemaal hebben doorgemaakt + op den weg over het gedeelte buiten de Poort, + des nachts gerust.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXIII_28" href="#XIII_28">28</a> De ongeziene sprekenden geven hier drie voorbeelden + van barmhartigheid: het ook ongevraagd geven van hulp + aan degenen, die haar noodig hebben zooals Maria + deed, op de Bruiloft van Kana, toen zij tot haren Zoon + zeide: „Zij hebben geen wijn;” het zich vrijwillig om + eens anders wille in gevaar begeven, gelijk Pylades + deed, die voorgaf Orestes te zijn, om dezen van den + dood te redden; kwaad met goed te vergelden, gelijk + door Christus wordt geleerd: „Hebt uwe vijanden lief.”</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXIII_37" href="#XIII_37">37</a> metaphorisch gezegd voor de voorbeelden van de deugd + aan nijd tegenovergesteld. Hiermede worden bedoeld + de spreuken die door de lucht vliegende geesten hun + doen hooren.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXIII_41" href="#XIII_40">41</a> <i>De breidel</i>, ook metaphorisch voor de straffen waarmede + de nijdigen worden gelouterd. Op twee manieren worden + dus evenals op den vorigen ommegang de zielen + gelouterd, door voorbeelden ten goede, den <i>geesel</i>, en + door straffen, den <i>breidel</i>.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXIII_61" href="#XIII_61">61</a> <i>bij de biecht</i>, n.l. de bedelaars in de kerk.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXIII_93" href="#XIII_91">93</a> N.l. om die ziel bekend te maken bij de menschen op + aarde opdat die voor haar bidden.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXIII_106" href="#XIII_106">106</a> Dit is Sapia, eene aanzienlijke burgeres van Siena, die + verbannen naar Colle zich overmatig verheugde over + de nederlaag, haren medeburgers bij haar woonplaats + door de Florentijnen toegebracht.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXIII_117" href="#XIII_112">117</a> en ik bad God om dat wat hij wilde, n.l. om de nederlaag + der Florentijnen waartoe God toch reeds besloten had.</p> + + <p><span class="pagenum" title="207"> </span><a id="p_207"></a></p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXIII_123" href="#XIII_121"><ins class="corr" id="corr40" title="Bron: 128">123</ins></a> <i>gelijk de meerle deed</i>. Toespeling op een volkssprookje, + van een meerle, die in den winter binnenshuis gekoesterd, + bij het eerste mooie weer in den winter zich + liet verlokken om uit te vliegen.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXIII_133" href="#XIII_133">133–135</a> Dante spreekt hier van zijn verwachting van het + volgend leven, wanneer hij zelf gestorven hier zal + moeten boeten, slechts weinig voor de zonde der afgunst, + maar meer voor die der hoovaardigheid.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXIII_152" href="#XIII_151">152</a> Voor het laatst lucht de dichter hier op den ommegang + der nijdigen, zijn leedvermaak over twee mislukte ondernemingen + der zoo gehate Sieneezen (<a href="http://www.gutenberg.org/ebooks/30229" title="Dit boek is via http://www.gutenberg.org/ als e-boek #30229 beschikbaar.">Hel + XXIX. 122</a><img class="extern" src="images/extern.png" width="12" height="12" alt="externe link" />): + hun poging om in Talamone in de ongezonde Maremma, + zich een havenplaats te stichten: telkens verloren + daar hunne admiraals en manschappen meer dan de hoop, + het leven; ten tweede hun poging om door in den grond + te graven onder hun stad een water te vinden, dat zij + reeds te voren de Diana hadden genoemd.</p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT14"></a>VEERTIENDE ZANG</h3> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXIV_43" href="#XIV_43">43</a> Met de „<i>botte varkens</i>” worden bedoeld de inwoners + van het Casentijnsche land.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXIV_46" href="#XIV_46">46</a> <i>Keffertjes</i> zijn de bewoners van Arezzo.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXIV_49" href="#XIV_49">49</a> Met „de honden die wolven worden,” worden de Florentijnen + bedoeld, die Guelfen (wolven) worden.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXIV_52" href="#XIV_52">52</a> Veertien mijlen beneden Florence vormt de Arno tusschen + de rotsen draaikolken, die nu nog <i xml:lang="it">pelaghi</i>, zeeën + genoemd worden. De vossen zijn de inwoners van Pisa.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXIV_55" href="#XIV_55">55</a> <i>een ander</i> = Dante.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXIV_58" href="#XIV_58">58</a> <i>Uwen kleinzoon</i>, kleinzoon of neef van den toegesprokene, + die als podestà van Florence door de zwarten omgekocht, + velen der witten liet ombrengen.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXIV_64" href="#XIV_64">64</a> Met het <i>woud</i> wordt Florence bedoeld, dat hij zóó laat uitmoorden + dat het verlies aan inwoners lang onhersteld blijft.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXIV_87" href="#XIV_85">87</a> Gemeenschap bestaat slechts van hemelsche goederen: + zie <a href="#XV_43">XV 43 en vlg.</a></p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXIV_92" href="#XIV_91">92</a> Dit zijn de juiste grenzen van het land Romagna.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXIV_112" href="#XIV_112">112</a> Brettinoro, kleine stad van Romagna, vaderstad van + Guido. <i>Stamhuis</i>, de familie van dien Guido.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXIV_118" href="#XIV_118">118</a> De Pagani, heeren van de stad Imola, wier vader Demon + werd bijgenaamd, zullen beter dan hij zijn.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXIV_133" href="#XIV_133">133</a> Dit zijn de woorden die Kaïn sprak na Abel gedood + te hebben uit nijd. (Genes. IV, 14).</p> + + <p><span class="pagenum" title="208"> </span><a id="p_208"></a></p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXIV_139" href="#XIV_139">139</a> <i>Aglauros</i>, dochter van een Atheenschen koning Erechtheus, + die uit afgunst Mercurius' liefde voor haar zuster in + den weg trad.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXIV_143" href="#XIV_142">143</a> „Het gebit”; zie <a href="#XIII_40">den vorigen zang vs. 40</a>.</p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT15"></a>VIJFTIENDE ZANG</h3> + + <p class="paant1"><a class="noot" id="nootXV_3" href="#XV_1">3</a> Die <i>kring</i> die altijd speelt als een kind: de zonneweg, + om zijn veranderingen met een spelend kind vergeleken. + De dag (de tijd tusschen zons-òp- en -ondergang) is verdeeld + in twaalf uur. Het is dus nu drie uur in den + namiddag op den Louteringsberg, welken tijd men oudtijds + <i>avond</i> noemde.</p> + + <p class="paant1"><a class="noot" id="nootXV_5" href="#XV_4">5</a> <i>dáár</i> is de Louteringsberg; <i>hier</i> is Italië. Men bedenke + dat de <ins class="corr" id="corr41" title="Bron: Louterinsberg">Louteringsberg</ins> ligt precies aan den tegenovergestelden + kant van de aarde als Jerusalem (waar het + dus nu 3 uur na middernacht is) en dat Rome wordt + gerekend 45° Westelijk van Jerusalem te liggen, dat het + dus nu middernacht in Italië is.</p> + + <p class="paant1"><a class="noot" id="nootXV_8" href="#XV_7">8</a> Toen de Dichters van het strand naar den Berg gingen, + hadden zij (zie <a href="#III_16">III 16</a>) de zon in den rug, dus liepen + zij van O. naar W. Voorts gingen zij den berg op in + Noordelijke richting, maar langs den berg gingen zij + Westelijk, dus zijn zij met de zon mede gegaan om + den berg heen.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXV_46" href="#XV_46">46</a> Het is natuurlijk dat Guido den menschen hun nijd + verwijt: zoo wil hij nu er voor waarschuwen opdat ze + later hier op den Louteringsberg er minder voor hoeven + te boeten.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXV_58" href="#XV_58">58</a> Ik ben van het tevredenzijn nog nuchterder, d.w.z. nog + minder bevredigd in mijn honger naar weten.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXV_67" href="#XV_67">67</a> In den hemel valt het licht van Gods Liefde in elken + zalige als in een spiegel.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXV_71" href="#XV_70">71</a> <i>hoe ver</i>, dus over hoeveel personen zij zich uitbreidt.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXV_73" href="#XV_73">73</a> misschien te lezen: zonder „elkander”, dus God verstaan.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXV_94" href="#XV_94">94</a> Deze vrouw is Pisistratus' vrouw, die straf eischte voor + een jong Athener, die hunne dochter in het openbaar + had gekust.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXV_106" href="#XV_106">106</a> een <i>jonkman</i> is Stephanus.</p> + + <p><span class="pagenum" title="209"> </span><a id="p_209"></a></p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT16"></a>ZESTIENDE ZANG</h3> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXVI_24" href="#XVI_22">24</a> Dit is een van de weinige metaphorische uitdrukkingen + van Dante, die anders altijd geziene beelden gebruikt. + De bedoeling is hier: doorstaan zij de moeilijkheden, + waarin zij door hunne zonde zijn geraakt.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXVI_42" href="#XVI_40">42</a> <a href="http://www.gutenberg.org/ebooks/30229" title="Dit boek is via http://www.gutenberg.org/ als e-boek #30229 beschikbaar.">Hel + II. 31</a><img class="extern" src="images/extern.png" width="12" height="12" alt="externe link" /> worden degenen genoemd, die <i>vroeger</i> levend + het rijk der dooden bezochten, nl. Aeneas en Paulus.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXVI_46" href="#XVI_46">46</a> <i>Marco</i>, vriend van Dante, alleen uit deze plaats bekend.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXVI_55" href="#XVI_55">55</a> Marco's uiting over de verdorvenheid der tegenwoordige + menschen, brengt D. in verband met het van + Guido del Duca vernomene (<a href="#ZANG14">XIV</a>).</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXVI_73" href="#XVI_73">73</a> Hier wordt met weinige woorden aangestipt de filosofie, + uitvoerig uitéén gezet in het „Convito”, volgens welke + elke deugd, die de menschen voortstuwt, haar bijzonderen + zetel heeft in één der planeten, terwijl tegelijk + wordt aangeraakt het vraagstuk van den vrijen wil.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXVI_79" href="#XVI_79">79</a> <i>grootere kracht</i> en <i>betere natuur</i>, d.i. God: en <i>die</i> schept + enz.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXVI_85" href="#XVI_85">85</a> <i>Zij</i>, dit is aankondiging van het subject, vs. 88 genoemd.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXVI_97" href="#XVI_97">97</a> De dichter gaat terstond over tot dat wat hem dunkt + de hoofdoorzaak van alle kwaad: de vereeniging van + wereldlijke en geestelijke macht in den Paus. Het + volgende is toespeling op Mozes' voorschrift aangaande + het vleesch, hier toegepast op den Paus, die wel herkauwt, + d.i. geleerd is, maar geen gespleten hoeven, + d.i. goede zeden heeft.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXVI_106" href="#XVI_106">106</a> goede wereld: Christendom tegenover Heidendom.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXVI_126" href="#XVI_124">126</a> De Franken noemden alle Italianen Lombarden. Van + de hier genoemden is niets bekend dan dat zij brave + edellieden waren.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXVI_130" href="#XVI_130">130</a> De stam van Levi, den priester, kreeg geen deel van + het land Kanaän onder de stammen van Israël: zóó + moesten ook de Pausen van het wereldlijk bestuur + zijn uitgesloten.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXVI_139" href="#XVI_139">139</a> Marco zinspeelt ook hier op het verderf onder de + adellijke families.</p> + + <hr class="tbaant" /> + + <p class="paant">Het is merkwaardig op te merken, dat Dante den vrijen + wil handhaaft om dezelfde reden als Kant. Nl. dat de mensch + als zedelijk wezen met den vrijen wil staat of valt, of zooals + Dante zeer eenvoudig zegt: als er geen vrije wil wordt aangenomen, + er ook geen reden is om zich te verheugen over + het goede en te rouwen over het kwade.</p> + + <p><span class="pagenum" title="210"> </span><a id="p_210"></a></p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT17"></a>ZEVENTIENDE ZANG</h3> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXVII_17" href="#XVII_16">17</a> De fabel van Tereus, Procne en Philomela wordt hier + zóó gewijzigd, dat niet zooals gewoonlijk Philomela, + maar haar zuster Procne in een nachtegaal heet veranderd + te zijn.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXVII_25" href="#XVII_25">25–29</a> Boek Esther.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXVII_34" href="#XVII_34">34</a> Dit <i>meisje</i> is Lavinia, sprekend tot hare doode moeder + Amata, die van kwaadheid stierf daar zij hare dochter + niet aan Aeneas maar aan Turnus toegezegd wilde + zien. Zie Aeneïs XII.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXVII_49" href="#XVII_49">49</a> Dit kleine trekje geeft even aan de groote begeerte, + die door het geheele gedicht gaat, om het Hoogste + Heil te aanschouwen.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXVII_73" href="#XVII_73">73</a> <i>deugd</i>, in de eigenlijke beteekenis van het woord.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXVII_97" href="#XVII_97">97</a> Liefde gericht op de eerste, d.i. geestelijke goederen + is onschuldig; liefde gericht op de aardsche goederen + kan alleen onschuldig zijn wanneer zij het goede beoogt + en gematigd is. Als zij het kwade beoogt, dan + veroorzaakt zij hoogmoed (vs. <a href="#XVII_115">115–117</a>) nijd (vs. <a href="#XVII_118">118–120</a>) + gramstorigheid (vs. <a href="#XVII_121">121–123</a>) voor welke in de + eerste, tweede en derde ommegangen geboet wordt. + Wanneer zij zich wendt zonder de juiste mate tot het + goede, d.w.z. te lauw tot God, en te heftig tot de + aardsche goederen, dan voert zij tot de zonden, in de + hoogere vier ommegangen geboet, die nog moeten + worden beschreven.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXVII_114" href="#XVII_112">114</a> <i>in uw klei</i>: in de menschelijke natuur.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXVII_124" href="#XVII_124">124</a> daar omlaag, nl. op de drie reeds doorloopen ommegangen,—afgunst, + nijd en wraakzucht. Op de volgende + drie ommegangen komen traagheid, gierigheid + en gulzigheid.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXVII_127" href="#XVII_127">127</a> <i>Eén Goed</i>: God.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXVII_136" href="#XVII_136">136</a> <i>dit goed</i> nl. dat niet het ware geluk geeft, dus het + aardsche.</p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT18"></a>ACHTTIENDE ZANG</h3> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXVIII_27" href="#XVIII_25">27</a> <i>op nieuw</i>, die liefde wordt als een <i>tweede</i> natuur.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXVIII_28" href="#XVIII_28">28</a> Volgens Aristoteles moet men in elk ding onderscheiden + tusschen de eigenschaplooze <i>grondstoffen</i> en den + <i>vorm</i> of idee, die daaraan eerst het eigenlijke bestaan + geeft. Zoo is het de natuur van den <i>vorm</i> of idee om + <span class="pagenum" title="211"> </span><a id="p_211"></a>kort in hare stof te blijven en zoo spoedig mogelijk + naar den hemelkring der maan op te stijgen waar zij + thuis hoort en niet zoo snel verteert [dus langer bij + haar grondstof volhardt].</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXVIII_37" href="#XVIII_37">37</a> Ook hier wordt de liefde op de bij <a href="#nootXVIII_28">vs. 28</a> opgegeven + wijze verdeeld in de grondstof: d.i. liefde in 't algemeen + en de bepaalde <i>idee</i> of <i>vorm</i> die haar tot eene + bepaalde liefde maakt.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXVIII_46" href="#XVIII_46">46</a> Deze uitspraak van Virgilius herinnert er nogmaals + aan dat hij slechts de wetenschap mededeelt welke de + Rede geeft, maar dat Beatrice de hoogere, die des + Geloofs geeft.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXVIII_49" href="#XVIII_49">49</a> Wederom de Scolastiek naar Aristoteles: de zelfstandige + [substantieele] vorm of idee, nl. de ziel, die met de + stof, het lichaam, vereenigd wordt.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXVIII_55" href="#XVIII_55">55</a> eerste begrippen; d.i. de aangeboren begrippen, tot + welke alle oordeelen zijn te herleiden, als: het ware, + goede, schoone.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXVIII_62" href="#XVIII_61">62</a> dàt <i>vermogen</i>, de rede, die na beraadslaging ja en neen + zegt tot elk oordeel.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXVIII_63" href="#XVIII_61">63</a> Zie Parad. V. 19.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXVIII_76" href="#XVIII_76"><ins class="corr" id="corr42" title="Bron: 75">76</ins></a> Het is nu de zesde avond na volle maan, die begint.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXVIII_79" href="#XVIII_79"><ins class="corr" id="corr43" title="Bron: 78">79</ins></a> De maan staat in het sterrebeeld tegengesteld aan + dat van de zon, dus dat waar de zon in October staat, + wanneer men te Rome de zon ziet ondergaan als hier + staat beschreven.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXVIII_82" href="#XVIII_82">82</a> <i>Pietola</i>, vroeger Andes, het dorpje, waar Virgilius is + geboren.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXVIII_100" href="#XVIII_100">100</a> Lucas 1: 39, Maria spoedt zich tot bezoek bij haar + nicht Elisabeth.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXVIII_101" href="#XVIII_100">101</a> Caesar enz. ziet op het begin van den burgeroorlog, + toen Caesar met de grootste haast Marseille liet belegeren + en bij Ilerda in Spanje de legers overwon die + zich anders met Pompejus vereenigd zouden hebben.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXVIII_133" href="#XVIII_133">133</a> Al de Joden, die de Roode Zee doortrokken, stierven + voor dat de Joden hun erfdeel Palestina betraden.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXVIII_136" href="#XVIII_136">136</a> Die tochtgenooten van Aeneas die op Sicilië bleven.</p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT19"></a><ins class="corr" id="corr44" title="Bron: NEGENDE">NEGENTIENDE</ins> ZANG</h3> + + <p class="paant1"><a class="noot" id="nootXIX_1" href="#XIX_1">1</a> De koude van het oogenblik, dat onmiddellijk vóór gaat + de opkomst van de Zon, werd toegeschreven aan den + invloed van de Aarde, somtijds versterkt door dien + <span class="pagenum" title="212"> </span><a id="p_212"></a>van de planeet Saturnus. De Maan staat hier voor den + <i>Nacht</i>.</p> + + <p class="paant1"><a class="noot" id="nootXIX_4" href="#XIX_4">4</a> De geomanten, (<i>Aarde-waarzeggers</i>) teekenen in den + blinde eene figuur op den grond en beschouwen het + als hun grootst geluk, wanneer die figuur gelijkt op + den stand der sterren die nu in het Oosten valt + waar te nemen: de Waterman <i>geheel</i>, de Visschen + <i>gedeeltelijk</i> boven den horizont. Immers dit teeken wordt + onmiddellijk gevolgd door den <i>Ram</i>, het teeken waarin + <i>nu</i> de Zon staat.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXIX_13" href="#XIX_13">13</a> <i>hij</i>: mijn blik. Door haar lang te zien, vergat D. hare + gebreken.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXIX_19" href="#XIX_19">19</a> <i>doe verdwalen</i>, dat woord kan ook beteekenen: „verbijsteren.”</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXIX_22" href="#XIX_22">22</a> Ten onrechte, zooals men weet, beroemt zij zich hier.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXIX_25" href="#XIX_25">25</a> Wie deze heilige vrouw is, wordt niet nader aangeduid, + hetzij de heilige Waarheid, hetzij Lucia, de verlichtende + genade.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXIX_31" href="#XIX_31">31</a> Daar het oorspr. hier geen pronomen heeft, kan men + ook vertalen: Hij [d.i. Virg.] greep, welke opvatting + misschien wel verdedigd wordt door <a href="#XIX_58">vs. 60</a>. „hoe <i>de + mensch</i> zich van haar los maakt.”</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXIX_37" href="#XIX_37">37</a> Zij gaan steeds van O. naar W., dus schijnt de Zon + in den ochtend achter tegen hunne lendenen.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXIX_49" href="#XIX_49">49–51</a><ins class="corr" id="corr45" title="Bron: : lett"> lett.</ins>: daar zij hebben de zielen als meesteressen of + bezitsters van het troosten.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXIX_58" href="#XIX_58">58</a> Dit is een van de weinige plaatsen, waar Dante zich + niet beeldend maar afgetrokken uitdrukt. Die <i>tooveres</i> + is de allegorie van de drie hoofd-zonden, welke in de + nu nog volgende, dus hoogere kringen geboet worden, + <i>om welke</i> dus <i>boven ons geweend wordt</i>. Virgilius bewijst + hierin wederom hoe hij alles gewaar wordt wat in + Dante omgaat.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXIX_62" href="#XIX_61">62</a> <i>lok-aas</i>, de hemel met de sterren.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXIX_67" href="#XIX_67">67–69</a> Eenigszins omstandig gezegd voor: door de gansche + spleet.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXIX_82" href="#XIX_82">82–84</a> D. had den spreker wel gehoord, maar zijn aangezicht + niet gezien.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXIX_93" href="#XIX_91">93</a> <i>grootere zorg</i>, zijne eigene zaligheid, in vergelijking met + de aandacht, aan Dante te schenken.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXIX_100" href="#XIX_100">100</a> Deze stroom is de Lavagna, in het Land van Genua, + waarnaar de Fieschi zich noemden Graven van Lavagna.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXIX_137" href="#XIX_136">137</a> <i xml:lang="la">neque nubent</i> Matthaeüs XXII. 30 „want in de opstanding + <span class="pagenum" title="213"> </span><a id="p_213"></a>nemen zij niet ten huwelijk, en worden niet ten + huwelijk uitgegeven.” Met deze woorden geeft de + Paus te kennen dat ook het huwelijk van den Paus + met de Kerk [waarop Dante meermalen <a href="http://www.gutenberg.org/ebooks/30229" title="Dit boek is via http://www.gutenberg.org/ als e-boek #30229 beschikbaar.">Hel + XIX</a><img class="extern" src="images/extern.png" width="12" height="12" alt="externe link" />, + <a href="#XXIV_19">Lout. XXIV</a> zinspeelt], in het andere leven hen niets + meer boven andere stervelingen verheft.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXIX_141" href="#XIX_139">141</a> zie <a href="#XIX_91">vs. 91</a>.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXIX_145" href="#XIX_145">145</a> Alagia was de vrouw van Marcello Malaspina, uit een + geslacht aan hetwelk Dante wegens goedheid, in zijn + ballingschap hem bewezen, dank schuldig was.</p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT20"></a>TWINTIGSTE ZANG</h3> + + <p class="paant1"><a class="noot" id="nootXX_4" href="#XX_4">4–6</a> meerlen, Ital. <span xml:lang="it">merli</span>, woord dat hier slechts voorkomt, + aanduidend een onderdeel van de verschansing.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXX_13" href="#XX_13">13–15</a> Ook hier denkt Dante aan den held, die een einde + zal maken aan de wereldlijke macht van den Paus en + zoo aan alle gierigheid der menschen.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXX_16" href="#XX_16">16–18</a> jammerden, Ital<ins class="corr" id="corr46" title="Bron: :">.</ins> <span xml:lang="it">lagnarsi</span>: zich scheuren; kan echter + niet van eenig rouwmisbaar, met de handen bedreven, + bedoeld zijn, daar deze schimmen de handen en voeten + gebonden hebben.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXX_31" href="#XX_31">31–33</a> <i>Sint Nicolaas.</i> De bij ons te lande zoo goed bekende + Bisschop van Mira, die eens vernomen had dat een + vader zijn drie dochters bij gebrek aan een bruidsschat + zich aan de prostitutie wilde laten overgeven, en daarom + heimelijk 's nachts twee zakken gouds bij haar in het + venster liet werpen.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXX_64" href="#XX_64">64–<ins class="corr" id="corr47" title="Bron: 66">69</ins></a> tot boete,—ironisch bedoeld.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXX_67" href="#XX_67">67</a> Karel, Hertog van Anjou.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXX_70" href="#XX_70">70</a> eenen tweeden <i>Karel</i>, nl. van Valois.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXX_79" href="#XX_79"><ins class="corr" id="corr48" title="Bron: 77">79</ins></a> Den ander = Karel van Anjou, Koning van Apulië, + krijgsgevangen gemaakt door den admiraal van Pieter + van Arragon.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXX_87" href="#XX_85">87</a> In 1303 werd Paus Bonifacius VIII gevangen genomen + door Philips den Schoone, Koning van Frankrijk. + Alagne is in de Romeinsche campagne.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXX_92" href="#XX_91">92</a> <i>In den tempel</i>, dit slaat op de Orde der tempeliers, door + Philips den Schoone gewelddadig opgeheven in 1307.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXX_97" href="#XX_97">97</a> nl. Maria zie <a href="#XX_19">no. 19</a>.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXX_103" href="#XX_103">103</a> Pygmalion, die uit gouddorst zijnen broeder, Dido's + echtgenoot, vermoordde.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXX_109" href="#XX_109">109</a> Acam; op Jozua's bevel gesteenigd om het zich toeëigenen + <span class="pagenum" title="214"> </span><a id="p_214"></a>van een gedeelte van den buit van Jericho.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXX_112" href="#XX_112">112</a> Safira, Handelingen V. 113. Heliodorus, op het punt + om de tempelschatten te rooven, werd teruggedreven + door een gewapend en gespoord man.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXX_115" href="#XX_115">115</a> Polydorus, zie Aen. III.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXX_121" href="#XX_121">121</a> d.w.z. ik was de eenige die luid sprak. Deze eerste + regels geven antwoord op <a href="#XX_34">36</a>.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXX_130" href="#XX_130">130</a> Delos, het eiland waarop Latona Apollo en Diana + baarde, was volgens de legende vóór die geboorte los + van den bodem der zee.</p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT21"></a>EEN EN TWINTIGSTE ZANG</h3> + + <p class="paant1"><a class="noot" id="nootXXI_1" href="#XXI_1">1</a> De dorst naar weten.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXI_36" href="#XXI_34"><ins class="corr" id="corr49" title="Bron: 6">36</ins></a> zijne zachte voeten: de zandige kust aan den voet + des bergs.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXI_50" href="#XXI_49">50</a> <i>de dochter van</i> T. is Iris, de regenboog, die op aarde + steeds tusschen zon en toeschouwer staat.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXI_52" href="#XXI_52">52</a> <i>Droge damp</i>, als oorzaak der winden in tegenstelling + met de <i>vochten</i>, die den regen veroorzaken.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXI_56" href="#XXI_55">56</a> door <i>wind</i>, die voor oorzaak der <ins class="corr" id="corr50" title="Bron: aarbevingen">aardbevingen</ins> werd gehouden.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXI_61" href="#XXI_61">61–66</a> De ziel voelt den wil tot opstijgen reeds eerder, + maar deze wordt bestreden door den wil zich te louteren. + Is de loutering volbracht dan voelt zij den <i>éénigen</i> + wil tot stijgen.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXI_85" href="#XXI_85">85</a> <i>den naam</i>, <i>die</i>, enz., d.i. die van den dichter.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXI_91" href="#XXI_91">91</a> Statius is de dichter der Silvae, der Thebais en der + op lange na niet voltooide Achilleïs.</p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT22"></a>TWEE EN TWINTIGSTE ZANG</h3> + + <p class="paant1"><a class="noot" id="nootXXII_3" href="#XXII_1">3</a> een merkteeken, n.l. één van de zeven P's.</p> + + <p class="paant1"><a class="noot" id="nootXXII_5" href="#XXII_4">5</a> Het geheele gezang luidt: Welgelukzalig die dorst hebben + en die honger hebben. De honger is bewaard voor + den hoogeren cirkel in <a href="#ZANG24">zang XXIV</a>.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXII_40" href="#XXII_40">40</a> Zie de <ins class="corr" id="corr51" title="Bron: Aeneis">Aeneïs</ins> + III<ins class="corr" id="corr52" title="Niet in Bron.">.</ins></p> + + <p class="paant0">en hoe volgens <a href="http://www.gutenberg.org/ebooks/30229" title="Dit boek is via http://www.gutenberg.org/ als e-boek #30229 beschikbaar.">den Zevenden Zang in den 4en omgang + der Hel</a><img class="extern" src="images/extern.png" width="12" height="12" alt="externe link" /> de gierigen worden gestraft.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXII_43" href="#XXII_43">43</a> één van de weinige plaatsen waar Dante om het rijm + een valsch beeld gebruikt.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXII_46" href="#XXII_46">46</a> Zie <a href="http://www.gutenberg.org/ebooks/30229" title="Dit boek is via http://www.gutenberg.org/ als e-boek #30229 beschikbaar.">Hel. + VII 57</a><img class="extern" src="images/extern.png" width="12" height="12" alt="externe link" />.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXII_49" href="#XXII_49">49</a> Evenals in de Hel wordt hier gierigheid met haar, tegendeel + <span class="pagenum" title="215"> </span><a id="p_215"></a>spilzucht te zamen gebracht. <i>Weerkaatst</i> heb ik + hier zijn letterlijke beteekenis genomen omdat ook Dante + het eigenlijke woord aan het kaatsspel ontleent. „Zijn + groenheid droogt” is eene omschrijving van louteren.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXII_55" href="#XXII_55">55</a> <i>de dubbele droefenis</i> zijn de beide elkaar vijandige zoons + van Iöcaste en Oedipus, van wie de ééne, Polynices, + de Grieken (vs. 88) tegen zijn broeder en zijn vaderstad + Thebe deed optrekken.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXII_58" href="#XXII_58">58</a> „tokkelt” in proza schijnt dit woord eenigszins gezocht, + is echter in het origineel geheel in overeenstemming + met den luchtigen toon die den ganschen Canto, de + ontmoeting der drie Dichters vertellende, kenmerkt.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXII_70" href="#XXII_70">70</a> Dit zijn de beginwoorden van één der Herderszangen, + door lateren opgevat als voorzegging van het Christendom.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXII_104" href="#XXII_103">104</a> dien berg: den Parnassus.</p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT23"></a>DRIE EN TWINTIGSTE ZANG</h3> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXIII_10" href="#XXIII_10">10</a> „<span xml:lang="la">Labia etc.</span>” Zie Psalm 51 vs. 17: Heer, open mijne + lippen en ik zal uwen lof verkondigen.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXIII_25" href="#XXIII_25">25</a> <i>Erisichthon</i>, die Ceres minachtte; daarom gestraft werd + met onverzadigbaren honger zoo dat, door zijn eten + van al wat hij bezat, tot volslagen armoede vervallen, + hij er toe kwam zijne tanden in zijn eigen vleesch te + slaan. Aan dat oogenblik moet hier gedacht worden.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXIII_29" href="#XXIII_28">29</a> Toen Jerusalem door Titus werd belegerd, kwam ééne + vrouw, M., ertoe haar eigen kind te verslinden. Zie + Vondels <i>Jerusalem verwoest</i>.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXIII_45" href="#XXIII_43">45</a> verwoest: n.l. de kenbare trekken.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXIII_48" href="#XXIII_46">48</a> Forese Donati, broeder van Corso Donati, partijhoofd + der zwarten (adel en rijke burgers).</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXIII_66" href="#XXIII_61">66</a> <i>loutert</i>, letterlijk: hermaakt zich hier heilig.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXIII_73" href="#XXIII_73">73</a> de begeerte tot verlossing van de zonde die Christus + tot het kruis bracht. Eli; één der laatste woorden door + Chr. aan het kruis gesproken. Matth. XXVII: 46.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXIII_79" href="#XXIII_79">79</a> Dante verwachtte Forese vóór de poort van den Louteringsberg + te vinden, daar deze zich eerst berouwd + had op het einde van zijn leven, toen het vermogen + om te zondigen hem ontnomen werd.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXIII_81" href="#XXIII_79">81</a> <i>terugbrengt</i>, letterlijk: weder huwelijkt aan God.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXIII_84" href="#XXIII_82">84</a> immers, voor de Póort van den eigenlijken Louteringsberg + moeten de tragen even lang wachten als de traagheid + in hun leven heeft geduurd.</p> + + <p><span class="pagenum" title="216"> </span><a id="p_216"></a></p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXIII_94" href="#XXIII_94">94</a> Barbagia, een streek in 't binnenland van Sardinië, waar + 't heette dat de vrouwen nagenoeg ongekleed gingen.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXIII_109" href="#XXIII_109">109–112</a> Deze regelen slaan op de vele rampen, die de + Florentijnen zullen hebben te doorstaan, voor dat de + zuigeling van nu manbaar zal zijn geworden.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXIII_119" href="#XXIII_118">119</a> <i>voor luttel</i> dagen, het origineel heeft eergisteren, doch + het was voor-eergisteren. Immers nu is het Paasch-Maandag + en het was Goede Vrijdag bij volle maan, + wanneer Dante den Tocht begon.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXIII_132" href="#XXIII_130">132</a> Zie <a href="#XX_127">XX 127</a> waar de berg schudt uit vreugde over de + voltooide loutering van Statius.</p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT24"></a>VIER EN TWINTIGSTE ZANG</h3> + + <p class="paant1"><a class="noot" id="nootXXIV_4" href="#XXIV_4">4</a> <i>weder gestorven</i>, n.l. ten tweeden male, wegens hunne + magerheid.</p> + + <p class="paant1"><a class="noot" id="nootXXIV_8" href="#XXIV_7">8</a> Zij: de schim van Statius, die ter wille van Virgilius + langzamer gaat.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXIV_10" href="#XXIV_10">10</a> Piccarda, Forese's zuster, die in een klooster gegaan, + gedwongen werd er uit te gaan en te huwen maar + weldra stierf.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXIV_19" href="#XXIV_19">19</a> B. de Lucca, een rijmer.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXIV_22" href="#XXIV_22">22</a> dit is Martinus IV bisschop van Tours, later Paus.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXIV_30" href="#XXIV_28">30</a> Bonifazio, <ins class="corr" id="corr53" title="Bron: bischop">bisschop</ins> van Ravenna; van welk bisdom de + herders-staf den vorm van een spinrokken had.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXIV_37" href="#XXIV_37">37</a> ik hoorde hem „Gentucca” mompelen in zijne tanden, + dus waar hij den onbevredigden honger voelde.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXIV_43" href="#XXIV_43">43</a> den <i>hoofd</i>-band, het kenmerk der gehuwden.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXIV_51" href="#XXIV_49">51</a> „Vrouwen—etc.” uit de „<a href="http://www.gutenberg.org/ebooks/28029" title="Dit boek is via http://www.gutenberg.org/ als e-boek #28029 beschikbaar.">Vita + Nuova.</a><img class="extern" src="images/extern.png" width="12" height="12" alt="externe link" />” + Zie <a href="http://www.gutenberg.org/ebooks/30229" title="Dit boek is via http://www.gutenberg.org/ als e-boek #30229 beschikbaar.">Inleiding + „Hel.”</a><img class="extern" src="images/extern.png" width="12" height="12" alt="externe link" /></p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXIV_58" href="#XXIV_58">58</a> <i>degene</i>, eigenlijk dengene, daar Amore in het Italiaansch + mannelijk is.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXIV_61" href="#XXIV_61">61</a> de afstand die den gemaniereerden van den geinspireerden + stijl scheidt is zoo groot, dat men van uit den + een den anderen niet kan zien.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXIV_82" href="#XXIV_82">82</a> Voorzegging van den dood van Forese Donati's broeder + Corso Donati, partijhoofd der zwarten. Hij kwam + om door een val van het paard, waarbij hij in het tuig + verward bleef (15 Sept. 1308).</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXIV_90" href="#XXIV_88">90</a> Forese noemt met opzet zijns broeders naam niet.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXIV_121" href="#XXIV_121">121</a> <i>de Centauren</i>, zijn de wezens, in de wolken geformeerd + met <i>tweevoudige</i> borst, n.l. die van een paard en van + een man. Toen zij met wijn verzadigd waren, begonnen + <span class="pagenum" title="217"> </span><a id="p_217"></a>zij op de bruiloft van Pirithous gewelddadigheden, + waarvoor Theseus ze boeten deed.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXIV_124" href="#XXIV_124">124</a> Gideon koos diegenen, die bij de bron gekomen niet + neerknielden om te drinken, maar staande water met + de hand schepten.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXIV_148" href="#XXIV_148">148</a> <i>Zóó voelde.</i> De dichter zegt het wel niet, maar men + kan naar anologie met hetgeen op de andere omgangen + gebeurt begrijpen dat hij aldus hier de Zesde P van + het voorhoofd kwijt raakt.</p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT25"></a>VIJF EN TWINTIGSTE ZANG</h3> + + <p class="paant1"><a class="noot" id="nootXXV_1" href="#XXV_1">1–3</a> De zon staat nu in den Ram. De Stier is het beeld + volgende op den Ram, dus als deze in den middagcirkel + staat is het twee uur na den middag. De nacht is het + punt, recht tegenover de Zon, aan het Noordelijk halfrond. + Dit valt in de Weegschaal. Het beeld, dat daarop + volgt is de Schorpioen. Staat deze in den Meridiaan, + dan is het in het Noordelijk halfrond twee uur na middernacht.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXV_31" href="#XXV_31">31</a> Of volgens andere lezing: „de eeuwige wraak openbaar”.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXV_63" href="#XXV_61">63</a> <i>een wijzere</i> n.l. Averroës of Ibn Rasch + (zie <a href="http://www.gutenberg.org/ebooks/30229" title="Dit boek is via http://www.gutenberg.org/ als e-boek #30229 beschikbaar.">Hel + IV 152</a><img class="extern" src="images/extern.png" width="12" height="12" alt="externe link" />) + die in zijn commentaar op Aristoteles het mogelijk verstand + (<span xml:lang="la">intellectus possibilis</span>, den <i>al-geest</i>, in tegenstelling + met <span xml:lang="la">intellectus agens</span>, die de zinsindrukken tot het bewustzijn + brengt) van de ziel scheidt.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXV_79" href="#XXV_79">79</a> wat dit <i>in mogelijkheid</i> beteekent kan <i>misschien</i> begrepen + worden, indien men de tegenstelling tusschen <span xml:lang="la">intellectus + possibilis</span> en <span xml:lang="la">intellectus agens</span> in het oog houdt.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXV_88" href="#XXV_88">88</a> <i>levende leden</i>—het lichaam dat op aarde leefde.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXV_100" href="#XXV_100">100</a> dáárvan: van de gevormde lucht.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXV_109" href="#XXV_109">109</a> Aankomst op den Zevenden Ommegang.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXV_139" href="#XXV_136">139</a> <i>de laatste wonde</i>—de laatste van de zeven P's.</p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT26"></a>ZES EN TWINTIGSTE ZANG</h3> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXVI_61" href="#XXVI_61">61</a> n.l. de begeerte om zich te louteren, die nu nog strijdt + met de begeerte om ten hemel te stijgen, zie <a href="#XXI_64">zang + XXI, vs. 64</a>.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXVI_94" href="#XXVI_94">94</a> Lycurgus; zie het verhaal bij Statius in de Thebais vs. 721.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXVI_130" href="#XXVI_130">130</a> tot zóóver: dus met weglating van: en veroordeel + ons niet.</p> + + <p><span class="pagenum" title="218"> </span><a id="p_218"></a></p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT27"></a>ZEVEN EN TWINTIGSTE ZANG</h3> + + <p class="paant1"><a class="noot" id="nootXXVII_1" href="#XXVII_1">1</a> Dante neemt Ganges en Ebro als oostelijke en <ins class="corr" id="corr54" title="Bron: westetelijke">westelijke</ins> + grens, Jerusalem als middagcirkel van ons halfrond; + dus, wanneer voor den Louteringsberg de zon + ondergaat, is het noen bij den Ganges, morgen te Jerusalem + en staat de nacht in de Weegschaal, het sterrebeeld + tegengesteld aan den Ram, waarin nu de Zon + staat.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXVII_13" href="#XXVII_13">13</a> Dante wil zeggen dat het afstand doen van die genietingen + hem voorkwam gelijk aan den dood te zijn.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXVII_22" href="#XXVII_22">22</a> <i>Gerion.</i> Zie <a href="http://www.gutenberg.org/ebooks/30229" title="Dit boek is via http://www.gutenberg.org/ als e-boek #30229 beschikbaar.">Hel + canto 19</a><img class="extern" src="images/extern.png" width="12" height="12" alt="externe link" />.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXVII_58" href="#XXVII_58">58</a> „Komt, gezegenden mijns Vaders.”</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXVII_94" href="#XXVII_94">94</a> <i>Cytherea</i>, Venus, nu staande in het teeken der Visschen, + dat vóórgaat aan het teeken van den Ram, waarin nu + de Zon is.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXVII_101" href="#XXVII_100">101</a> Lea en Rachel uit het O. T. verbeelden het practische + en het beschouwende leven, nog voor het licht van + Christus aan Dante is verschenen. In het aardsche + Paradijs zullen hem weldra hetzelfde verbeelden de + Christinnen Mathilde en Beatrice.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXVII_127" href="#XXVII_127">127</a> het tijdelijk vuur, nl. op den Berg en het eeuwige in + de Hel.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXVII_129" href="#XXVII_127">129</a> <i>Uit mijzelven</i>—Virgilius is het licht der goddelijke + genade niet deelachtig.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXVII_142" href="#XXVII_142"><ins class="corr" id="corr55" title="Bron: 140">142</ins></a> <i>Over u zelven</i>—nl. als heer over u zelf, dus: als uw + eigen meester.</p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT28"></a>ACHT EN TWINTIGSTE ZANG</h3> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXVIII_67" href="#XXVIII_67">67</a> <i>Nu recht-op gericht</i>, d.w.z. niet meer bloemen plukkende.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXVIII_80" href="#XXVIII_79"><ins class="corr" id="corr56" title="Bron: 78">80</ins></a> Psalm + <ins class="corr" id="corr57" title="Bron: XCI">XCII</ins>, vs. 5 (Vulgata).</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXVIII_85" href="#XXVIII_85">85</a> Louteringsberg <a href="#XXI_52">XXI, 52–54</a> vertelde immers Statius + dat vanaf de poort van den Louteringsberg naar boven + geen wind of regen meer was.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXVIII_102" href="#XXVIII_100">102</a> Nl. door de poort van St. Pieter.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXVIII_103" href="#XXVIII_103">103</a> Dante denkt zich om de stilstaande aarde negen hemelkringen, + van oost naar west draaiende, genoemd naar + de zeven planeten (de Maan, Mercurius, Venus, de + Zon, Mars, Jupiter en Saturnus). De achtste is die der + vaste sterren, de negende het Empyreum. Zie „het + Paradijs”.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXVIII_136" href="#XXVIII_136">136</a> <i>Kransje</i>,—nl. de mededeeling van eene waarheid.</p> + + <p><span class="pagenum" title="219"> </span><a id="p_219"></a></p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT29"></a>NEGEN EN TWINTIGSTE ZANG</h3> + + <p class="paant1"><a class="noot" id="nootXXIX_3" href="#XXIX_1">3</a> <i>Wier zonden</i>, nl. de 7 P's die nu alle uitgewischt zijn.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXIX_27" href="#XXIX_25">27</a> Onder eenigen sluier, d.w.z. verstoken van de Kennis + des Goeds en des Kwaads.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXIX_46" href="#XXIX_46">46</a> het verkeerd geziene: letterl. het gemeene, d.i. wat + beiden dingen gemeen is, dus de gelijkenis doet vinden.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXIX_75" href="#XXIX_73">75</a> <i>Penseelen</i>, het Italiaansche pennelli kan ook beteekenen: + baniertjes of wimpels. <i>Delia</i>, nl. Diana of de Maan.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXIX_79" href="#XXIX_79">79</a> de zeven kandelaren = de zeven gaven v. d. Heiligen + Geest; de tien schreden = de tien geboden.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXIX_82" href="#XXIX_82">82</a> Vierentwintig ouderlingen—vertegenwoordigend 24 + boeken van het Oude Testament, zie Apocal. IV. 4.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXIX_94" href="#XXIX_94">94</a> Argus, de duizend-oogige bewaker, verbeeldende den + sterrenhemel, door Juno over hare medeminnares Iö tot + bewaker gesteld; hij werd door Mercurius Jupiter ten + gevalle gedood. Zijne oogen kwamen neer op Juno's + vogel, den pauw.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXIX_108" href="#XXIX_106">108</a> De griffoen is een uit twee dieren samengesteld dier. + Het voorste deel van het lichaam is van een arend, + het achterdeel van een leeuw. Met dit dier wordt + Christus voorgesteld, in wien twee naturen zijn: de + goddelijke, die zich verheft (de arend) en de menschelijke, + die aan de aarde gebonden is (de leeuw).</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXIX_118" href="#XXIX_118">118</a> De zonnekar, door Phaëton onkundig bereden, zoodat + hij de aarde verzengde, werd verbrand. Dante verbeeldt + hierin alle hare rechtmatige grenzen te buiten + gaande macht, waarschijnlijk die der Rom. Curie, die, + tot de geestelijke heerschappij geroepen, zich ook de + wereldlijke aanmatigt.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXIX_121" href="#XXIX_121">121</a> Drie vrouwen: Liefde, Hoop, Geloof.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXIX_130" href="#XXIX_130">130</a> vier: voorzichtigheid, rechtvaardigheid, moed en gematigdheid. + Voorzichtigheid leidt den dans; deze heeft + drie oogen.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXIX_133" href="#XXIX_133">133</a> twee, Lucas als geneesheer, en schrijver der Handelingen, + Paulus met het zwaard der waarheid.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXIX_142" href="#XXIX_142">142</a> <i>Vier</i>, wie der apostelen of kerkvaders is niet zeker; + een oude is Johannes, die slapende de Gezichten der + Openbaring zag.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXIX_154" href="#XXIX_154">154</a> teekenen: de kandelaren.</p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT30"></a>DERTIGSTE ZANG</h3> + + <p class="paant1"><a class="noot" id="nootXXX_1" href="#XXX_1">1</a> Het zevengesternte zijn de zeven kandelaren. Zie + <span class="pagenum" title="220"> </span><a id="p_220"></a><a href="#XXIX_49">XXIX. 49</a>. De eerste Hemel is het aardsche Paradijs.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXX_16" href="#XXX_16">16</a> Zóó groot eenen grijsaard—een van de 24, zie <a href="#XXIX_82">canto + 29</a>—dus Salomo als schrijver van het Hooglied.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXX_23" href="#XXX_22"><ins class="corr" id="corr58" title="Bron: 21">23</ins></a> Roos-kleurig, misschien beter „vol-daan”.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXX_39" href="#XXX_37">39</a> De aangehaalde woorden zijn die, waarmede Virgilius + Dido's liefde kenschetst voor haren eersten man. Zoo + ook vs. 48.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXX_52" href="#XXX_52">52</a> <i>alles wat</i>, nl. al de heerlijkheden van het Paradijs.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXX_57" href="#XXX_55">57</a> <i>zwaard</i>, nl. van het berouw.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXX_73" href="#XXX_73">73</a> <i>verwaardigdet</i>, dit is met eenige ironie gezegd en met + eenige bitterheid over Dante's afdwalingen.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXX_82" href="#XXX_82">82</a> Psalm 30. (Vulgata).</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXX_85" href="#XXX_85">85–90</a> Men lette er op hoe naar waarheid Italië's klimaat + wordt beschreven, blootstaande aan de koude winden + uit Slavonië, de heete uit Afrika.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXX_109" href="#XXX_109">109</a> <i>De groote raderen</i>, de hemelsferen. <i>Het zaad</i>, nl. ieders + aanleg.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXX_112" href="#XXX_112">112</a> Met de <i>dampen</i>, die oorzaken zijn van de <i>regens</i>, worden + hier vergeleken de ondoorgrondelijke oorzaken, die de + goddelijke genade, hun gave, doen nederregenen. Hier + wordt wederom even als in de Hel het gedrag der + menschen afhankelijk gesteld van de inwerking der + sterren en de goddelijke genade.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXX_115" href="#XXX_115">115</a> In <i>vermogen</i>, in mogelijkheid of aanleg, in tegenstelling + met: in werkelijkheid.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXX_116" href="#XXX_115">116</a> gewaad genomen als kenmerk van het ambt door + iemand bekleed.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXX_133" href="#XXX_133">133</a> De inblazingen of inspiratie die, op hare voorbede, + God hem zond.</p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT31"></a>EEN EN DERTIGSTE ZANG</h3> + + <p class="paant1"><a class="noot" id="nootXXXI_7" href="#XXXI_7">7</a> <i>Mijne deugd</i>, hier en meermalen elders wordt het woord + <i>deugd</i> gebruikt in zijn oorspronkelijken zin van kracht, + evenals het Latijnsche virtus, van <i>vir</i>, man. Vergelijk het + Oud-Germaansch degen = held.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXXI_30" href="#XXXI_28">30</a> <i>voor hen uit loopen</i>,—bij wijze van huldebetoon.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXXI_40" href="#XXXI_40">40</a> Het zwaard der gerechtigheid wordt gescherpt door + een rad. In geval van belijdenis keert het rad zich + tegen de snede en wordt het zwaard gestompt.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXXI_46" href="#XXXI_46">46</a> het zaad nl. de oorzaak, hier de zware last van vs. 19.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXXI_57" href="#XXXI_55">57</a> <i>zoodanig</i>, niet meer behoorend tot de sterfelijke zaken.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXXI_70" href="#XXXI_70">70–72</a> door Noord- of Zuid-wind.</p> + + <p><span class="pagenum" title="221"> </span><a id="p_221"></a></p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXXI_76" href="#XXXI_76">76</a> de <i>eerste schepselen</i>, de engelen.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXXI_81" href="#XXXI_79">81</a> Voor den griffoen. Zie <a href="#XXIX_106">XXIX, 108</a>.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXXI_97" href="#XXXI_97">97</a> Psalm 50.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXXI_109" href="#XXXI_109">109</a> <i>versta</i>: de drie van ginds van de kar, de theologische + deugden, die dieper spieden, zullen Uwe oogen scherpen + om te zien in het aangename licht, dat daarbinnen, nl. + in B.'s oogen is.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXXI_121" href="#XXXI_121">121</a> daarbinnen-in, nl. in B.'s oogen, <i>het ééne en het andere + bestier</i>, zijn menschelijke en goddelijke natuur.</p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT32"></a>TWEE EN DERTIGSTE ZANG</h3> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXXII_23" href="#XXXII_22"><ins class="corr" id="corr59" title="Bron: 3">23</ins></a> De <i>boom</i> verbeeldt Rome of het Romeinsche Rijk.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXXII_37" href="#XXXII_37">37</a> „Adam” wordt geroepen als de eerste zondaar, maar + ook wordt met Adam, die in het Aardsche Paradijs + geplaatst zich vergreep aan den verboden Boom, verbeeld + de Paus, die te Rome geplaatst als ondergeschikte + van den Keizer, zich aan diens autoriteit onttrok en + zich vergrijpt aan diens wereldlijke macht. Van de + ongehoorzaamheid des Pausen komt de verlatenheid + van het Romeinsche Rijk, de wanorde en ellende van + Italië.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXXII_52" href="#XXXII_52">52</a> In de lente staat de zon in den Ram die volgt op <i>de + Visch</i>.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXXII_64" href="#XXXII_64">64</a> Iö werd bemind door Jupiter; Juno had daar erg in; + Jupiter herschept de beminde in eene koe; Juno laat + de koe bewaken door den honderd-oogigen Argus; + Jupiter zendt Mercurius die zoetelijk zingt van Syrinx, + de nimf bemind door Pan, zoodat Argus' honderd + oogen insluimeren en hij door Merc. wordt gedood.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXXII_82" href="#XXXII_82">82</a> Pia = Mathilde.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXXII_73" href="#XXXII_73">73–87</a> Christus wordt hier vereenzelvigd met den appelboom + uit het Hooglied cap. II, en voor de geheele + vergelijking zie men Mattheüs XVII. Met den diepen + slaap is bedoeld die van Lazarus.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXXII_100" href="#XXXII_100">100–102</a> Vreemdeling, eigenlijk woudbewoner, silvano. + Italië wordt als woud of wildernis beschouwd in tegenstelling + met den Hemel, hier Rome genoemd, met + Christus als burger.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXXII_109" href="#XXXII_109">109</a> De bliksem gedacht als komende (regenende) uit de + hoogste luchtstreek, grenzende aan het vuur.</p> + + <p class="paant0">De adelaar verbeeldt de keizers, vervolgers der Christenen, + de wolvin de ketterij.</p> + + <p><span class="pagenum" title="222"> </span><a id="p_222"></a></p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXXII_124" href="#XXXII_124">124</a> Deze vederen verbeelden de wereldlijke macht en + goederen aan de Kerk gegeven.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXXII_130" href="#XXXII_130">130</a> De draak verbeeldt Satan.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXXII_136" href="#XXXII_136">136</a> verg. <a href="http://www.gutenberg.org/ebooks/30229" title="Dit boek is via http://www.gutenberg.org/ als e-boek #30229 beschikbaar.">Hel + XIX 115</a><img class="extern" src="images/extern.png" width="12" height="12" alt="externe link" />.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXXII_142" href="#XXXII_142">142</a> De hoofden verbeelden de zonden der Kerk, de Hoer, + de Pausen; de Reus, die koningen van Frankrijk die + bewerkten dat de Paus zijn zetel te Avignon hield.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXXII_154" href="#XXXII_154">154</a> —<i>naar mij</i>—nl. naar de Ghibellijnen.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXXII_157" href="#XXXII_157"><ins class="corr" id="corr60" title="Bron: 147">157</ins>–160</a> Door het vertrek der Pausen naar Avignon (hier + voorspeld en gebeurd in 1305 onder Clemens V) raakt + de Paus geheel uit het<ins class="corr2" id="corr61" title="Bron: het"></ins> oog der Ghibellijnen.</p> + + <h3 class="h3aant"><a id="AANT33"></a>DRIE EN DERTIGSTE ZANG</h3> + + <p class="paant1"><a class="noot" id="nootXXXIII_1" href="#XXXIII_1">1</a> De psalm 78, waarin voorzegd worden de rampen die + zullen komen over Jerusalem, hier toegepast op die van + Italië.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXXIII_34" href="#XXXIII_34">34</a> <i>Het vat</i>—nl. de wagen die de Kerk verbeeldt.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXXIII_43" href="#XXXIII_43">43</a> <i>een aanvoerder</i>, een keizer door Dante steeds verwacht + als hersteller van het Pausdom binnen de daaraan gestelde + grenzen en als hervormer van het geheele Rijk, + vooral van Italië.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXXIII_49" href="#XXXIII_49">49</a> Zonder schade enz. Zooals te Thebe de oplossing van + het<ins class="corr2" id="corr62" title="Bron: der"></ins> raadsel der Sfinx door Oedipus.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXXIII_63" href="#XXXIII_61">63</a> nl. door zich te laten kruisigen.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXXIII_67" href="#XXXIII_67">67</a> De wateren van den Elsa (in Toscane) overdekken al + wat er in valt, met een steenachtige laag. Piramus + maakte met zijn bloed de witte moerbei rood.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXXIII_76" href="#XXXIII_76">76</a> d.i. opdat men wete dat gij hier zijt geweest, gelijk + men aan de palm-bladeren om den pelgrimsstaf, de + pelgrims herkent die in het Heilige Land zijn geweest.</p> + + <p class="paant2"><a class="noot" id="nootXXXIII_91" href="#XXXIII_91">91</a> ulieden, de hemelingen.</p> + + <p class="paant3"><a class="noot" id="nootXXXIII_123" href="#XXXIII_121">123</a> Alleen van het kwade verliest men de heugenis door + het drinken <ins class="corr" id="corr63" title="Bron: von">van</ins> Lethe.</p> + +</div> + +<p><span class="pagenum" title="223"> </span><a id="p_223"></a></p> + +<div class="nawoord"> + + <h2 class="h2na"><a id="NAWOORD"></a>NA-WOORD</h2> + + <h3><a id="NA_I"></a>I</h3> + + <div class="sidenote">Karakter van het geheele gedicht.</div> + + <div><img class="cap" src="images/deco-d.png" width="111" height="112" alt="" /></div> + + <p class="drop">DE Hel straft degenen, die zich aan onvergefelijke + zonden hebben schuldig gemaakt. + Dante voelt wèl den val tot zulke + zonden als een gevaar, dat hem + evengoed als alle andere menschen, bedreigt, + maar toch weet hij zich zelven + van zulke zonden vrij.</p> + + <p>Hoe die zonden hem bedreigen, men heeft gezien + in den <a href="http://www.gutenberg.org/ebooks/30229" title="Dit boek is via http://www.gutenberg.org/ als e-boek #30229 beschikbaar.">eersten + Zang van de Hel</a><img class="extern" src="images/extern.png" width="12" height="12" alt="externe link" />, waar hem Wellust, + Heersch-zucht en Heb-zucht als Losch<ins class="corr2" id="corr64" title="Bron: ,"></ins> + (vs. 31)<ins class="corr" id="corr65" title="Niet in Bron.">,</ins> als + Leeuw (vs. 43)<ins class="corr" id="corr66" title="Niet in Bron."> en</ins> als Wolvin (vs. 49) verschrikten, + voor hij zijn toevlucht bij Virgilius vond. Dat Dante, + hoewel bedreigd, zich toch vrij van de zonden voelde, + blijkt duidelijk uit <a href="http://www.gutenberg.org/ebooks/30229" title="Dit boek is via http://www.gutenberg.org/ als e-boek #30229 beschikbaar.">Hel + III 127</a><img class="extern" src="images/extern.png" width="12" height="12" alt="externe link" />, waar bij het oversteken + van den Acheron, Virgilius hem toespreekt: + „Hier steekt nooit goede ziel over: en daarom, indien + Charon zich over u vertoornt, dan kunt gij wel weten + wat zijn spreken beduidt.”</p> + + <p>Zoo is het dat Dante op den geheelen tocht wel verschrikking + voelt bij het zien der straffen, maar ze + niet zelf aan zich zelven meê-maakt. Wel voelt hij + medelijden met de gestraften, maar dit beschouwt hij + als eene zwakheid, die hij in zich zelven bestrijdt.</p> + + <p>Ook toorn gevoelt hij tegen de zondigen; en vreugde, + over de rechtmatige straf; deze beiden als prijzenswaarde + gevoelens.</p> + + <p>Maar in het Rijk der Loutering is het geheel anders. + Hier wordt geboet voor zonden, aan welke ook Dante + zich schuldig voelt. Hij maakt de straf, de boete, de + loutering zelf door.</p> + + <p>Niet alleen blijkt uit de zeven P's, Dante op het + <span class="pagenum" title="224"> </span><a id="p_224"></a>voorhoofd gedrukt door den Engel, die de Poort van + den Louteringsberg bewaakt, en die, de een na de andere, + bij het doorloopen der zeven ommegangen verdwijnen, + maar men voelt het bij de lezing van het geheele + gedicht. Zwaar drukt de zonden-last den dichter + bij het begin; steeds lichter voelt hij zich worden en + steeds gemakkelijker de stijging naar mate hij den top + des Bergs nadert.</p> + + <h3><a id="NA_II"></a>II</h3> + + <div class="sidenote">De Louteringsberg als verblijfplaats der zielen.</div> + + <p>In Italië zelf is de Hel gedurende vele eeuwen meer + bekend geweest dan de beide andere gedichten. In + de laatste tijden van hernieuwd nationaal leven en + daarmede hernieuwde belangstelling in de nationale + letterkunde is daarin verandering gekomen en is de + Louteringsberg minstens evenzeer algemeen eigendom + als de Hel. Niet weinig draagt daartoe bij wat ik + hierboven zei: de Louteringsberg bevat het leven van + den strevenden dichter, en dus van elk strevend mensch. + Ja, het menschelijk leven is het eigenlijk onderwerp + van het gedicht.</p> + + <p>Ook het tooneel, waar de handeling van dit gedicht + afspeelt, is veel meer geschikt om ons als een welgewenscht + verblijf tot zich te lokken. Grootsch en somber + was de voorstelling van het gruwelijk verblijf der + voor eeuwig verdoemden. De ontzaggelijke cirkels, + als ommegangen den helle-trechter omgaande, zich al + nauwer sluitend, hadden ons eindelijk tusschen den + eeuwigen jammer gebracht tot aan den bodem van + eeuwig ijs, waarin de van alle menschelijk gevoel + vervreemde moordenaars van wie hun lief en dierbaar + hadden moeten en kunnen zijn, vastgevroren + liggen. Wij zijn de tunnel doorgekomen, het gat door + Lucifer bij zijn val uit den Hemel in de Aarde gemaakt, + dat van onze tegenvoeters loopt tot aan het + <span class="pagenum" title="225"> </span><a id="p_225"></a>centrum, tegelijk den top van de omgekeerde holle + pyramide, door den Helletrechter gevormd. We zien, + op Goeden Vrijdag de Hel binnengekomen, nu op + Paasch-morgen het zon-licht weder. We hebben denzelfden + tijd, ook door Christus in de onderwereld doorgebracht, + daar beneden vertoefd. De morgen, die de + opstanding van natuur en mensch viert (die ook Faust + tot een nieuw leven zag herboren worden<ins class="corr" id="corr67" title="Niet in Bron.">),</ins> ontvangt + ons op het Zuidelijk half-rond in een nieuwen dag en + een nieuw Zonnelicht. Nog staan aan den hemel de + starren van het Zuiderkruis, het sterrebeeld, ons + Noordelingen onbekend, maar dat ginds den nacht + verluistert en tegelijk het Symbool is van nieuwe deugden, + hier onbereikbaar.</p> + + <p>Wel zijn ook in de Hel geweldige berglandschappen + ons voor oogen getooverd! Maar hier zien wij het + heerlijk Italië in al zijn onderdeelen voor ons, al is + het ook in naam het Zuidelijk Halfrond, waar we ons + bevinden. De Zon, die we zoolang hebben moeten derven, + zien we nu, elk van de drie dagen dat ook deze + tocht duurt, opkomen, hemel en aarde verlichten en + weer achter ons dalen; den nacht brengen we door + onder het geleide en de bewaking der wacht-engelen, + van liefelijke zangen omzweefd en omruischt. Eindelijk + is de top bereikt en daarmede ook het Aardsche + Paradijs. Nooit moeten we vergeten dat deze tocht, + die het gansche leven verbeeldt, toch in slechts weinige + dagen wordt afgespeeld. Zóó is alles verfijnd, + versterkt tot een afgerond, beperkt beeld. Reeds dadelijk + worden we er aan herinnerd dat ook het jaar, + waarin deze tocht door Dante is gedaan, een bijzonder + jaar was, het jubeljaar: 1300. Immers als Dante + de kabbeling van de golven ziet aan het Zee-strand, + ontwaart hij meteen de boot met Schimmen, die onder + het bestuur van een Engel, over zee aankomt van den + <span class="pagenum" title="226"> </span><a id="p_226"></a>mond des Tibers, de verzamel-plaats der schimmen, + die der Loutering zijn waardig gekeurd; maar die + noodzakelijk door Rome, d.w.z. door de Kerk den + weg hierheen moesten vinden. En meer dan anders + is de boot beladen, want allen, die het jubeljaar gebruikten + om Rome te bezoeken, hun is ook na den + dood de toegang tot den Louteringsberg gewaarborgd.</p> + + <h3><a id="NA_III"></a>III</h3> + + <div class="sidenote">De Allegorie in 't aardsche Paradijs.</div> + + <p>Ook langs den Louteringsberg wordt Dante geleid + door Virgilius, die voor hem de bron is van alle menschelijk + weten. Eerst wanneer hij op den top is gekomen + en het aardsche Paradijs is bereikt, verlaat Virgilius + hem en verschijnt hem Beatrice, die hem verder + zal geleiden door dit Paradijs en verder door al de + hemelkringen tot het aanschouwen van God-zelven.</p> + + <p>Wat Dante in het Aardsche Paradijs ziet, is eene + weerspiegeling van de toestanden op aarde en van datgene + wat Dante beschouwde als de oorzaak van alle + kwaad: het feit dat noch Kerk noch Staat waren overeenkomstig + beider goddelijke bestemming. De algemeene + en bijzondere zin van de gansche allegorie, zooals + die ons in <a href="#ZANG32">Zang XXXII</a> en <a href="#ZANG33">XXXIII</a> voor oogen + wordt gesteld, is duidelijk genoeg, vooral voor den + lezer, die de aan het slot gevoegde noten raadpleegt. + Wel geloof ik dat ik den lezer een dienst bewijs, door + de toestanden zelf zoo kort mogelijk hem te herinneren.</p> + + <div class="sidenote">Jubeljaar.</div> + + <p>De viering van het zoo even genoemde jubeljaar + 1300 was een triomf van Paus Bonifacius VIII, den + heerschzuchtigen Paus uit het Romeinsche geslacht der + Orsini, den Paus, dien we reeds hadden hooren noemen + in de Hel (<a href="http://www.gutenberg.org/ebooks/30229" title="Dit boek is via http://www.gutenberg.org/ als e-boek #30229 beschikbaar.">XIX + 52</a><img class="extern" src="images/extern.png" width="12" height="12" alt="externe link" />). Het is daar, waar Paus + Nicolaas III, met het hoofd naar beneden, met de + voeten omhoog in brand, wordt gestraft voor het misbruiken + <span class="pagenum" title="227"> </span><a id="p_227"></a>der Pauselijke Macht en meent dat Dante + reeds zijn opvolger Bonifacius is, die tevens zijn plaats + in de Hel komt innemen.</p> + + <p>Deze Bonifacius vierde in dat jubeljaar zijn triomf + over Keizer en Koning, en liet zich zelf als Imperator + vereeren door de saamgestroomde Kristenheid. Het + Duitsche Rijk verkeerde in zulk een toestand van verdeeldheid + en verzwakking, dat van dien kant niets te + vreezen viel.</p> + + <div class="sidenote">Philips IV van Frankrijk en Bonifacius VII<ins class="corr" id="corr68" title="Niet in Bron.">.</ins></div> + + <p>Het was vooral Philips IV, Koning van Frankrijk, + tegen wien de Paus te strijden had. Deze had Frankrijk + naar binnen en naar buiten tot den krachtigsten + staat gemaakt. Onder zijne regeering had de Fransche + geestelijkheid zich te Rome beklaagd over de + zware lasten, door de kroon haar opgelegd. De Paus + verbood daarop (1296) dat geestelijken door leeken + belastingen werden opgelegd. Deze oorlogsverklaring + aan den Koning, werd door dezen beantwoord met het + verbod van den uitvoer van paarden, wapenen, geld + en kostbaarheden, dus van al datgene wat 's Pausen + inkomsten uit Frankrijk vormde. Twee dreigende + brieven van den Paus aan den Koning richtten niets + uit. De Paus riep een algemeen concilie te Rome + bijéén tegen 1302, waartoe hij ook Philips uitnodigde. + Had de Paus zijn wil door kunnen zetten, + dan had hij voorzeker den Koning door dit concilie + laten afzetten, gelijk in 1246 Keizer Frederik II was + afgezet. Doch de Fransche Koning vond steun bij zijn + volk. De Staten-Generaal, door hem bijeengeroepen, + verklaarden zich bereid den Koning trouw ter zijde + te staan en verboden aan alle Fransche geestelijken + het concilie bij te wonen. Toch opende de Paus de + Kerkvergadering in November, en trots het verbod + waren er tal van Fransche bisschoppen verschenen. De + Paus werd door deze vergadering tot <em class="g">hoofd der + <span class="pagenum" title="228"> </span><a id="p_228"></a>Wereld</em> verklaard, de geestelijkheid verheven boven + het wereldgezag. Plechtig werd de ban uitgesproken + tegen allen, die de Curie het haar toekomende wilden + onthouden of haar op andere wijze benadeelen. Daarmede + was de banvloek over Philips uitgesproken. Na + allerlei dreigementen werd de Paus door 's Konings + gezant gevangen genomen nabij Rome (<a href="#XX_85">Louteringsberg + XX 85</a>) in Sept. 1303, doch liet zich niet + dwingen tot 't herroepen zijner decreten. Wel werd hij + door de bevolking bevrijd, maar hij stierf reeds den + 11en October 1303.</p> + + <div class="sidenote">Vernedering van het Pausdom.</div> + + <p>Zijn opvolger was Bertrand de Got, Aartsbisschop + van Bordeaux, het blinde werktuig des Franschen + Konings. Hij onthief den Koning van den ban, trok + alle aanklachten in en herriep de decreten zijns voorgangers. + Na zijn dood in 1314 bleef de stoel van St. + Peter twee jaren onbezet. In 1316 dwong Philips V + het conclave tot de keuze van eenen Franschman, + Johannes XXII. Deze was nog nauwer dan Clemens + V verbonden met de Fransche koningen. Hij was + meer intrigant dan staatsman, eerzuchtig in hooge + mate, werkzaam maar zonder diepen blik in de tijdsomstandigheden; + hebzuchtig en geldgierig, heeft hij + de geldmiddelen van den Heiligen Stoel op kosten der + Kerk en der geloovigen belangrijk versterkt, maar niet + zonder daardoor hevige ontevredenheid te wekken. Hij + stelde zich geheel onder de hoede des Franschen + Konings en vestigde zich te Avignon, een bezitting + der Pausen in Provence.</p> + + <p>In het Derde Gedicht: <em class="g">het Paradijs</em> (of de + Hemel) zal Dante nog meer gelegenheid hebben zijn + ideaal (reeds in <a href="http://www.gutenberg.org/ebooks/30229" title="Dit boek is via http://www.gutenberg.org/ als e-boek #30229 beschikbaar.">de + Inleiding tot de Hel</a><img class="extern" src="images/extern.png" width="12" height="12" alt="externe link" /> aangestipt) + van Kerk en Staat uitvoeriger te laten uitspreken, door + de verschillende personen die hij daar ontmoet.</p> + + <p class="right">H. J. B.</p> + +</div> + +<div class="TNbox"> +<a id="correctie"></a> + +<h2>Overzicht aangebrachte correcties</h2> + +<p>De volgende correcties zijn aangebracht in de tekst:</p> + +<table summary="correcties in tekst"> + <thead> + <tr><th>Plaats</th><th>Bron</th><th>Correctie</th></tr> + </thead> + <tbody> + <tr><td class="td2"><a href="#corr0">-</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">[<i>Inhoudsopgave toegevoegd.</i>]</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr1">Blz. 25</a></td><td class="td4">bëoog</td><td class="td4">beöog</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr2">Blz. 28</a></td><td class="td4">waain</td><td class="td4">waarin</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr3">Blz. 34</a></td><td class="td4">begeerrigheid</td><td class="td4">begeerigheid</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr4">Blz. 35</a></td><td class="td4">hoeveling</td><td class="td4">hooveling</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr5">Blz. 40</a></td><td class="td4">naats</td><td class="td4">naast</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr6">Blz. 42</a></td><td class="td4">Malespina</td><td class="td4">Malaspina</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr7">Blz. 50</a></td><td class="td4">goed</td><td class="td4">goede</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr8">Blz. 50</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr9">Blz. 51</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr10">Blz. 51</a></td><td class="td4">zoetzolen</td><td class="td4">voetzolen</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr11">Blz. 52</a></td><td class="td4">”</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr12">Blz. 52</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr13">Blz. 52</a></td><td class="td4">”</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr14">Blz. 72</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr15">Blz. 73</a></td><td class="td4">gove</td><td class="td4">grove</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr16">Blz. 79</a></td><td class="td4">zeëen</td><td class="td4">zeeën</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr17">Blz. 79</a></td><td class="td4">aar</td><td class="td4">jaar</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr18">Blz. 88</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr19">Blz. 98</a></td><td class="td4">„Nog</td><td class="td4">Noch</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr20">Blz. 105</a></td><td class="td4">ezide</td><td class="td4">zeide</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr21">Blz. 127</a></td><td class="td4">hebtgeda an</td><td class="td4">hebt gedaan</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr22">Blz. 129</a></td><td class="td4">Dëiphile</td><td class="td4">Deïphile</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr23">Blz. 132</a></td><td class="td4">was</td><td class="td4">wat</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr24">Blz. 138</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr25">Blz. 139</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">:</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr26">Blz. 146</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr27">Blz. 158</a></td><td class="td4">Virgiluis</td><td class="td4">Virgilius</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr28">Blz. 164</a></td><td class="td4">verzadgid</td><td class="td4">verzadigd</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr29">Blz. 165</a></td><td class="td4">speekt</td><td class="td4">spreekt</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr30">Blz. 201</a></td><td class="td4">84</td><td class="td4">85</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr31">Blz. 201</a></td><td class="td4">Ottacar</td><td class="td4">Ottocar</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr32">Blz. 201</a></td><td class="td4">108</td><td class="td4">105</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr33">Blz. 201</a></td><td class="td4"><i>met</i> den </td><td class="td4">met <i>den </i></td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr34">Blz. 202</a></td><td class="td4">128</td><td class="td4">118</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr35">Blz. 203</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">,</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr36">Blz. 203</a></td><td class="td4">P'e</td><td class="td4">P's</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr37">Blz. 203</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr38">Blz. 205</a></td><td class="td4">hemelcircel</td><td class="td4">hemelcirkel</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr39">Blz. 205</a></td><td class="td4">90</td><td class="td4">80</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr40">Blz. 207</a></td><td class="td4">128</td><td class="td4">123</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr41">Blz. 208</a></td><td class="td4">Louterinsberg</td><td class="td4">Louteringsberg</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr42">Blz. 211</a></td><td class="td4">75</td><td class="td4">76</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr43">Blz. 211</a></td><td class="td4">78</td><td class="td4">79</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr44">Blz. 211</a></td><td class="td4">NEGENDE</td><td class="td4">NEGENTIENDE</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr45">Blz. 212</a></td><td class="td4">: lett</td><td class="td4"> lett.</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr46">Blz. 213</a></td><td class="td4">:</td><td class="td4">.</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr47">Blz. 213</a></td><td class="td4">66</td><td class="td4">69</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr48">Blz. 213</a></td><td class="td4">77</td><td class="td4">79</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr49">Blz. 214</a></td><td class="td4">6</td><td class="td4">36</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr50">Blz. 214</a></td><td class="td4">aarbevingen</td><td class="td4">aardbevingen</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr51">Blz. 214</a></td><td class="td4">Aeneis</td><td class="td4">Aeneïs</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr52">Blz. 214</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr53">Blz. 216</a></td><td class="td4">bischop</td><td class="td4">bisschop</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr54">Blz. 218</a></td><td class="td4">westetelijke</td><td class="td4">westelijke</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr55">Blz. 218</a></td><td class="td4">140</td><td class="td4">142</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr56">Blz. 218</a></td><td class="td4">78</td><td class="td4">80</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr57">Blz. 218</a></td><td class="td4">XCI</td><td class="td4">XCII</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr58">Blz. 220</a></td><td class="td4">21</td><td class="td4">23</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr59">Blz. 221</a></td><td class="td4">3</td><td class="td4">23</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr60">Blz. 222</a></td><td class="td4">147</td><td class="td4">157</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr61">Blz. 222</a></td><td class="td4"> het</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr62">Blz. 222</a></td><td class="td4"> der</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr63">Blz. 222</a></td><td class="td4">von</td><td class="td4">van</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr64">Blz. 223</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr65">Blz. 223</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr66">Blz. 223</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4"> en</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr67">Blz. 225</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">),</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr68">Blz. 227</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr> + </tbody> +</table> +</div> + + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of Project Gutenberg's Dante's Louteringsberg, by Dante Alighieri + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DANTE'S LOUTERINGSBERG *** + +***** This file should be named 39181-h.htm or 39181-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/3/9/1/8/39181/ + +Produced by The Online Distributed Proofreading Team at +http://www.pgdp.net + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org/license + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + +</body> +</html> |