diff options
| -rw-r--r-- | 42598-0.txt | 385 | ||||
| -rw-r--r-- | 42598-0.zip | bin | 262705 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 42598-h.zip | bin | 318023 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/42598-0.txt | 9982 | ||||
| -rw-r--r-- | old/42598-0.zip | bin | 262705 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/42598-h.zip | bin | 318023 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/42598-h/42598-h.htm | 9191 | ||||
| -rw-r--r-- | old/42598-h/images/cover.jpg | bin | 45216 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/readme.htm | 13 |
9 files changed, 2 insertions, 19569 deletions
diff --git a/42598-0.txt b/42598-0.txt index eb6df79..42be9c8 100644 --- a/42598-0.txt +++ b/42598-0.txt @@ -1,29 +1,4 @@ -Project Gutenberg's Plutarch's Parallel lives - Volume 2, by Plutarch - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org - - -Title: Plutarch's Parallel lives - Volume 2 - Solon -- Poplicola -- Themistocles -- Camillus -- Pericles - -- Fabius Maximus - -Author: Plutarch - -Translator: Alexandros Rangavis - -Release Date: April 26, 2013 [EBook #42598] - -Language: Greek - -Character set encoding: UTF-8 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PLUTARCH'S PARALLEL LIVES *** - - - +*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 42598 *** Produced by Sophia Canoni. Thanks to George Canonis for his major work in proofreading. @@ -9623,360 +9598,4 @@ Dolia (Πίθοι). End of Project Gutenberg's Plutarch's Parallel lives - Volume 2, by Plutarch -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PLUTARCH'S PARALLEL LIVES *** - -***** This file should be named 42598-0.txt or 42598-0.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/4/2/5/9/42598/ - -Produced by Sophia Canoni. Thanks to George Canonis for -his major work in proofreading. - - -Updated editions will replace the previous one--the old editions -will be renamed. - -Creating the works from public domain print editions means that no -one owns a United States copyright in these works, so the Foundation -(and you!) can copy and distribute it in the United States without -permission and without paying copyright royalties. Special rules, -set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to -copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to -protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project -Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you -charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you -do not charge anything for copies of this eBook, complying with the -rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose -such as creation of derivative works, reports, performances and -research. They may be modified and printed and given away--you may do -practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is -subject to the trademark license, especially commercial -redistribution. - - - -*** START: FULL LICENSE *** - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project -Gutenberg-tm License available with this file or online at - www.gutenberg.org/license. - - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm -electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy -all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. -If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project -Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the -terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or -entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement -and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic -works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" -or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project -Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the -collection are in the public domain in the United States. If an -individual work is in the public domain in the United States and you are -located in the United States, we do not claim a right to prevent you from -copying, distributing, performing, displaying or creating derivative -works based on the work as long as all references to Project Gutenberg -are removed. Of course, we hope that you will support the Project -Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by -freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of -this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with -the work. You can easily comply with the terms of this agreement by -keeping this work in the same format with its attached full Project -Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in -a constant state of change. If you are outside the United States, check -the laws of your country in addition to the terms of this agreement -before downloading, copying, displaying, performing, distributing or -creating derivative works based on this work or any other Project -Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning -the copyright status of any work in any country outside the United -States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate -access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently -whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the -phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project -Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, -copied or distributed: - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived -from the public domain (does not contain a notice indicating that it is -posted with permission of the copyright holder), the work can be copied -and distributed to anyone in the United States without paying any fees -or charges. If you are redistributing or providing access to a work -with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the -work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 -through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the -Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or -1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional -terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked -to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the -permission of the copyright holder found at the beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any -word processing or hypertext form. However, if you provide access to or -distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than -"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version -posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), -you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a -copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon -request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other -form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm -License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided -that - -- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is - owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he - has agreed to donate royalties under this paragraph to the - Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments - must be paid within 60 days following each date on which you - prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax - returns. Royalty payments should be clearly marked as such and - sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the - address specified in Section 4, "Information about donations to - the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." - -- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or - destroy all copies of the works possessed in a physical medium - and discontinue all use of and all access to other copies of - Project Gutenberg-tm works. - -- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any - money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days - of receipt of the work. - -- You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm -electronic work or group of works on different terms than are set -forth in this agreement, you must obtain permission in writing from -both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael -Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the -Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -public domain works in creating the Project Gutenberg-tm -collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic -works, and the medium on which they may be stored, may contain -"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or -corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual -property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a -computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by -your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium with -your written explanation. The person or entity that provided you with -the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a -refund. If you received the work electronically, the person or entity -providing it to you may choose to give you a second opportunity to -receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy -is also defective, you may demand a refund in writing without further -opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER -WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO -WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. -If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the -law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be -interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by -the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any -provision of this agreement shall not void the remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance -with this agreement, and any volunteers associated with the production, -promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, -harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, -that arise directly or indirectly from any of the following which you do -or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm -work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any -Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. - - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of computers -including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists -because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from -people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. -To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 -and the Foundation information page at www.gutenberg.org - - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive -Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent -permitted by U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. -Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered -throughout numerous locations. Its business office is located at 809 -North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email -contact links and up to date contact information can be found at the -Foundation's web site and official page at www.gutenberg.org/contact - -For additional contact information: - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To -SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any -particular state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. -To donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic -works. - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm -concept of a library of electronic works that could be freely shared -with anyone. For forty years, he produced and distributed Project -Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. -unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily -keep eBooks in compliance with any particular paper edition. - -Most people start at our Web site which has the main PG search facility: - - www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. - +*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 42598 *** diff --git a/42598-0.zip b/42598-0.zip Binary files differdeleted file mode 100644 index b048c3a..0000000 --- a/42598-0.zip +++ /dev/null diff --git a/42598-h.zip b/42598-h.zip Binary files differdeleted file mode 100644 index 0016c83..0000000 --- a/42598-h.zip +++ /dev/null diff --git a/old/42598-0.txt b/old/42598-0.txt deleted file mode 100644 index eb6df79..0000000 --- a/old/42598-0.txt +++ /dev/null @@ -1,9982 +0,0 @@ -Project Gutenberg's Plutarch's Parallel lives - Volume 2, by Plutarch - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org - - -Title: Plutarch's Parallel lives - Volume 2 - Solon -- Poplicola -- Themistocles -- Camillus -- Pericles - -- Fabius Maximus - -Author: Plutarch - -Translator: Alexandros Rangavis - -Release Date: April 26, 2013 [EBook #42598] - -Language: Greek - -Character set encoding: UTF-8 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PLUTARCH'S PARALLEL LIVES *** - - - - -Produced by Sophia Canoni. Thanks to George Canonis for -his major work in proofreading. - - - - - -Note: The tonic system has been changed from polytonic to -monotonic, otherwise the spelling of the book has not been -changed. Footnotes have been converted to endnotes and -their numbers are included in (). - -Σημείωση: Ο τονισμός έχει αλλάξει από πολυτονικό σε μονοτονικό, -κατά τα άλλα έχει διατηρηθεί η ορθογραφία του βιβλίου. Οι -υποσημειώσεις έχουν μεταφερθεί στο τέλος του βιβλίου και οι -αριθμοί τους περικλείονται σε (). - - -ΠΛOYTAPXOΥ - -ΒΙΟΙ ΠΑΡΑΛΛΗΛΟΙ. - - - -ΜΕΤΑΦΡΑΣΙΣ - -ΥΠΟ - -Α. Ρ. ΡΑΓΚΑΒΗ. - - - -TOMOΣ ΔEYTEPΟΣ - - - -ΣΟΛΩΝ. — ΠΟΠΛΙΚΟΛΑΣ. — ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ. -ΚΑΜΙΛΛΟΣ — ΠΕΡΙΚΛΗΣ — ΦΑΒΙΟΣ ΜΑΞΙΜΟΣ. - - - -ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ, - -ΤΎΠΟΙΣ ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ ΚΟΡΟΜΗΛΑ. - -1864 - - - - - -ΓΕΩΡΓΙΩ ΜΠΗΚΑ. - - - -Η Π Ε Ι Ρ Ω Τ Η - - - -ΦΙΛΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ - -ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΦΙΛΟΤΙΜΙΑΣ ΕΝΕΚΑ. - - - - -Η ΤΩΝ ΠΑΡΑΛΛΗΛΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΙΣ - - - - -ΑΝΑΤΙΘΕΤΑΙ. - - - - - - - - -ΣΟΛΩΝ - - -Α. Δίδυμος ο Γραμματικός (1), εις την προς Ασκληπιάδην (2) -απάντησίν του, αναφέρει μαρτυρίαν Φιλοκλέους τινος (3), -λέγουσαν τον Σόλωνα υιόν Ευφορίωνος, παρά την γνώμην όλων των -άλλων, όσοι μνημονεύουσι του Σόλωνος. Διότι όλοι ομοφώνως -λέγουσιν ότι ήτον υιός του Εξηκεστίδου, ανδρός ανήκοντος κατά -μεν την περιουσίαν και την δύναμιν εις την μέσην τάξιν των -πολιτών, κατά δε την ευγένειαν εις μίαν των πρώτων οικιών, καθ' -ό Κοδρίδης ών την καταγωγήν (4). Η δε μήτηρ του Σόλωνος -ιστορεί ο Ποντικός Ηρακλείδης (5) ότι ήτον εξαδέλφη της μητρός -του Πεισιστράτου· και πολλή κατ' αρχάς υπήρχε φιλία μεταξύ -αυτών διά την συγγένειαν, πολλή δε διά την ευφυίαν και την -καλλονήν του Πεισιστράτου, δι' ήν, ως λέγουσί τινες, ο Σόλων -έτρεφεν έρωτα προς αυτόν· όθεν έπειτα, ως φαίνεται, όταν επί -των πολιτικών διηρέθησαν, η έχθρα των δεν εξέπεσεν εις σκληρόν -και άγριον πάθος, αλλ' έμεινεν εις τας ψυχάς των η παλαιά -εκείνη ευμένεια, και διεφύλαξεν ως ζώσαν έτι, ει και -συγκεκαλυμμένην φλόγα ισχυρού πυρός, την ερωτικήν μνήμην και -συμπάθειαν. Ότι δ' ο Σόλων δεν ήτον αναίσθητος προς το κάλλος, -ουδ' ικανός ν' αντιστή θαρραλέως κατά του έρωτος, - - «ως ο πυγμάχος εις χείρας (6)», - -δυνάμεθα να το συμπεράνωμεν και εκ των ποιημάτων αυτού, και εκ -του νόμου όν έγραψεν απαγορεύων εις τους δούλους ν' αλοίφωνται -στεγνοί (7), και ν' αγαπώσι τους παίδας, ως αν συγκατέταττε -τούτο μετά των καλών και σεμνών επιτηδευμάτων, και τρόπον τινά -προκαλών τους αξίους εις εκείνα, αφ' ών απέκλειε τους αναξίους. -Λέγεται δ' ότι και του Χάρμου (8) υπήρξεν εραστής ο -Πεισίστρατος, και ότι και του έρωτος το άγαλμα αφιέρωσεν εις -την Ακαδημίαν, όπου το πυρ ανάπτουσιν οι τρέχοντες εις την -ιεράν λαμπαδηφορίαν (9). - -Β. Ο δε Σόλων, επειδή ο πατήρ του ηλάττωσε την περιουσίαν του -εις ευεργασίας τινας, ως λέγει ο Έρμιππος (10), και εις -χάριτας, ει και μη στερούμενος φίλων προθύμων να τον βοηθήσωσι, -συστελλόμενος όμως να λάβη παρ' άλλων, όταν αυτός κατήγετο εξ -οικίας συνειθισμένης άλλους να βοηθή, επεδόθη επί νεότητός του -εις το εμπόριον· ει και λέγουσί τινες ότι ο Σόλων επλανήθη ουχί -διά να πλουτήση, αλλά διά ν' αποκτήση πείραν και γνώσεις· διότι -ομολογουμένως ήτον εραστής της σοφίας, και, όταν ήτον -πρεσβύτερος, έλεγεν - - «ότι γηράσκει, διδασκόμενος πολλά.» - -Τον δε πλούτον δεν εθαύμαζεν, αλλ' έλεγεν ότι πλουτεί επίσης - - «όστις αργύριον έχει, - όστις χρυσίον πολύ, ή σιτοφόρους αγρούς, - ίππους πολλούς κ' ημιόνους, ως όστις αυτά μόνα έχει, - κλίνην, κοιλίας τρυφήν, και μαλακά να πατή, - έτι δε νέαν γυναίκα, και κάλλος παιδίων, οπόταν - φθάσ' εις ώρας ακμήν να εντρυφά επ' αυτή (11).» - -Και αλλαχού λέγει. - - Χρήματα θέλω να έχω· αλλά ν' αποκτήσω αδίκως, - τούτο δεν θέλω· ποινή έρχεται πάντ' ασφαλής. - -Ουδέν δ' εμποδίζει τον αγαθόν και πολιτικόν άνδρα, ούτε των -περιττών την απόκτησιν μετά σπουδής να θηρεύη, ούτε τ' αναγκαία -και επαρκή να περιφρονή. Εις δε τους τότε χρόνους ουδέν έργον -έφερεν όνειδος (12), ουδ' αι τέχναι επέφερον μεταξύ των -ανθρώπων διαφοράν. Το εμπόριον και ένδοξον μάλιστα ήτον, καθ' -όσον συνωκείου προς τους Έλληνας τα βάρβαρα έθνη, και φιλίας -επρομήθευε των βασιλέων, και πείραν έδιδε πραγμάτων πολλών. -Τινές δ' έγιναν και πόλεων οικισταί μεγάλων, ως ο Πρώτις (13) -της Μασσαλίας, αγαπηθείς υπό των Κελτών των περί τον Ροδανόν· -Λέγουσι δ' ότι και ο Θαλής (14) μετήλθε την εμπορίαν, και -Ιπποκράτης (15) ο μαθηματικός, και ο Πλάτων ότι εις την -αποδημίαν του έλαβεν ως εφόδιον έλαιον, όπως διαθέση αυτό εις -την Αίγυπτον. - -Γ. Ότι δ' ο Σόλων απέκλινε προς δαπανηράν και μαλακήν μάλλον -δίαιταν, και εις τα ποιήματά του ότι ομιλεί περί των ηδονών -ουχί μετά της εις φιλόσοφον πρεπούσης σεμνότητος, τούτο απεδόθη -εις τον εμπορικόν αυτού βίον, όστις πολλούς έχων και μεγάλους -κινδύνους, απαιτεί προς αποζημίωσιν απολαύσεις και ηδυπαθείας -τινάς. Ότι δε κατέταττεν εαυτόν μετά των πενήτων και ουχί μετά -των πλουσίων, φαίνεται εκ των επομένων· - - «Τόσοι πλουτούσι κακοί, αγαθοί δ' εις πενίαν βιούσιν· - όμως ημείς μετ' αυτών πλούτον αντί αρετής - δεν θέν' αλλάξωμεν· αύτη ακράδαντος πάντοτε μένει· - χρήματα δ' έχει πολλά άλλοτε άλλος θνητών.» - -Την δε ποίησιν κατ' αρχάς φαίνεται ότι εις ουδέν σπουδαίον -μετεχειρίζετο, αλλά παίζων μόνον, και προς διασκέδασιν των -αργών του στιγμών· ύστερον, δε, και γνώμας συνέθετε -φιλοσοφικάς, και πολιτικά ενέπλεκε πράγματα εις τα ποιήματά -του, ουχί προς εξιστόρησιν αυτών και απομνημόνευσιν, αλλά προς -απολογίαν των ιδίων του πράξεων, μετά προτροπών, πολλάκις και -νουθεσιών, και μετ' επιπλήξεων προς τους Αθηναίους. Τινές δε -λέγουσιν ότι και τους νόμους επεχείρησε να στιχουργήση εις -εποποιίαν, και απομνημονεύουσι την αρχήν αυτής ούτως έχουσαν - - «Πρώτον ευχόμεθα όπως ο Ζευς ο άναξ Κρονείων - τύχην καλήν εις τους νόμους αυτούς αποδώση και δόξαν.» - -Εκ δε της ηθικής φιλοσοφίας ηγάπησε κυρίως, ως οι πλείστοι των -σοφών, το μέρος το πολιτικόν. Ως προς την φυσικήν δ' επιστήμην -είναι απλούς και αρχαϊκός, ως εκ τούτων γίνεται δήλον· - - «Εκ των συννέφων ορμά η χιών και η χάλαζα πίπτει, - γίνεται δε η βροντή εκ της λαμπρός αστραπής. - Άνεμοι δε συγκυκώσι την θάλασσαν· όταν δε πάλιν - τίποτε δεν την κινή, τότε δικαία γελά.» - -Και εν γένει φαίνεται ότι τότε μόνου του Θάλητος η σοφία υψούτο -διά της θεωρίας περαιτέρω των ανθρωπίνων αναγκών· οι δε λοιποί -ότι εκ της πολιτικής αυτών εμπειρίας έλαβον φήμην σοφών. - -Δ. Λέγεται δ' ότι οι σοφοί ούτοι συνήλθον και εις τους Δελφούς, -και πάλιν εις την Κόρινθον, όπου τους συνεκάλεσεν ο Περίανδρος -(16) εις κοινόν συμπόσιον. Έτι δε μάλλον ηύξησε την περιωπήν -και την δόξαν αυτών η υπόθεσις του τρίποδος, όν περιέφερον και -αντεπέστρεφον και αντιπαρεχώρουν προς αλλήλους μετά φιλοτίμου -ευμενείας. Διότι λέγεται ότι Κώοι (17) είχον ρίψει δίχτυα εις -την θάλασσαν, και ξένοι Μιλήσιοι (18) ηγόρασαν το προϊόν της -βολής, πριν ακόμη φανερωθή. Όταν δ' ανεσύρθη η σαγήνη, εφάνη -περιέχουσα τρίποδα χρυσούν, αυτόν εκείνον, ως λέγουσιν, όν η -Ελένη, εκ Τρωάδος επιστρέφουσα, εβύθισεν αυτόθι, αρχαίον τινά -ενθυμηθείσα χρησμόν. Και πρώτον μεν ήρχισαν να φιλονεικώσι περί -του τρίποδος οι ξένοι προς τους αλιείς· έπειτα δ' ανεδέχθησαν -αι πόλεις εκατέρων την έριν, προχωρήσασαν μέχρι πολέμου. Τότε -δ' η Πυθία εχρησμοδότησεν εις αμφότερα τα μέρη να δώσωσι τον -τρίποδα εις τον σοφώτατον. Και πρώτον μεν εστάλη προς τον Θαλήν -εις Μίλητον, και οι Κώοι εκουσίως τον εχάρισαν εις εκείνον -μόνον, αφ' ού περί αυτού επολέμησαν προς πάντας τους -Μιλησσίους. Αλλ' ο Θαλής εκήρυξε σοφώτερόν του τον Βίαντα -(19), και εις αυτόν περιήλθεν ο τρίπους· υπ' αυτού δε πάλιν -εστάλη προς άλλον, ως σοφώτερον. Έπειτα δε περιερχόμενος, και -από του ενός εις τον άλλον ούτω στελλόμενος, έφθασε και εκ -δευτέρου εις τον Θαλήν και τέλος, κομισθείς εκ Μιλήτου εις -Θήβας, αφιερώθη εις τον Ισμήνιον Απόλλωνα (20). Ο δε -Θεόφραστος (21) λέγει ότι πρώτον μεν ο τρίπους επέμφθη εις τον -Βίαντα εις Πριήνην, δεύτερον δ' ότι ο Βίας τον έπεμψεν εις τον -Θαλήν εις Μίλητον, και ότι ούτω δι' όλων διελθών, επέστρεψε -πάλιν εις τον Βίαντα, και τέλος εστάλη εις τους Δελφούς. Ταύτα -υπό πολλών ιστορούνται, εκτός ότι άλλοι μεν λέγουσιν ότι, αντί -τρίποδος, το δώρον ήτον φιάλη υπό του Κροίσου σταλείσα, άλλοι -δε, ποτήριον κληροδοτηθέν υπό του Βαθυκλέους (22). - -Ε. Ιδίως δ' αναφέρουσι την μετά του Αναχάρσιδος (23) -συνέντευξιν του Σόλωνος, και πάλιν μετά του Θάλητος, και λόγους -αυτών σημειούσι τοιούτους· Λέγουσιν ότι ο Ανάχαρσις ήλθεν εν -Αθήναις εις την οικίαν του Σόλωνος, και κρούσας αυτήν, είπεν -ότι, ξένος ων, έρχεται να συνδέση φιλίαν, και φιλοξενίας -δεσμούς προς αυτόν. Επειδή δε τω απεκρίθη ο Σόλων, ότι -καλλήτερον είναι να συνδέη τις φιλίας εις την πατρίδα του, -«Λοιπόν, είπεν ο Ανάχαρσις, συ όστις είσαι εις την πατρίδα σου, -σύνδεσον προς ημάς φιλίαν και φιλοξενίαν». Ούτως εθαύμασεν ο -Σόλων την αγχίνοιαν του ανδρός, και τον εδέχθη φιλοφρόνως, και -επί τινα καιρόν τον διετήρησε πλησίον του, εν ώ ήδη ησχολείτο -εις τα πολιτικά, και συνέταττε τους νόμους. Τούτο δ' ακούσας ο -Ανάχαρσις, λέγεται ότι περιεγέλα την πρόθεσιν του Σόλωνος, -όστις ενόμιζεν ότι θ' ανεχαίτιζε τας αδικίας και τας πλεονεξίας -των πολιτών διά των γραπτών του νόμων, οίτινες κατ' ουδέν -διέφερον των ιστών της αράχνης, αλλ', ως εκείνοι, εξ όσων -συλλαμβάνουσιν, τους μεν ασθενείς και λεπτούς θέλουσι κρατεί, -υπό δε των δυνατών και πλουσίων θέλουσι διασχίζεσθαι. Εις ταύτα -δε, ως λέγουσιν, ο Σόλων απήντησεν ότι οι άνθρωποι εκείνας τας -συνθήκας φυλάττουσιν, όσας ουδέν εκ των δύο μερών έχει -συμφέρον, να παραβή· και αυτός ούτως εφαρμόζει τους νόμους εις -τους πολίτας, ώστε να είναι προφανές εις όλους ότι καλλήτερον -τοις είναι να πράττωσι τα δίκαια παρά να παρανομώσιν. Αλλά -ταύτα μεν, απέβησαν μάλλον ως ο Ανάχαρσις ενόμιζε, παρά κατά -την ελπίδα του Σόλωνος. Παρευρεθείς δε και εις συνεδρίασιν του -δήμου ο Ανάχαρσις, είπεν ότι και τούτο, τω φαίνεται θαυμαστόν, -ότι μεταξύ των Ελλήνων ομιλούσι μεν οι σοφοί, κρίνουσι δε οι -αμαθείς. - -ΣΤ. Λέγουσι δ' ότι και ο Σόλων ήλθε προς τον Θαλήν εις την -Μίλητον, και εθαύμαζε διατί αμέλησεν αυτός να νυμφευθή και ν' -αποκτήση παιδία. Και τότε μεν ο Θαλής εσιώπησε· μετ' ολίγας δ' -ημέρας ωδήγησεν άνθρωπον ξένον, όστις είπεν ότι έφθασεν εξ -Αθηνών, προ δέκα ημερών αναχωρήσας εκείθεν. Όταν δ' ο Σόλων τον -ηρώτησεν αν υπάρχη νέον τι εις Αθήνας, διδαχθείς αυτός τι είχε -ν' αποκριθή, τίποτε άλλο, είπε, πλην ότι έγινεν εκφορά -νεανίσκου τινός, ήν παρηκολούθησε πάσα η πόλις, διότι ήτον, ως -έλεγον, υιός ανδρός ενδόξου, και πρωτεύοντος μεταξύ των πολιτών -κατά την αρετήν. Δεν ήτον δ' έλεγον, παρών αυτός, αλλ' απεδήμει -προ πολλού καιρού. «Tι δυστυχής εκείνος!» είπεν ο Σόλων. «Και -πώς τον ωνόμαζον;» Ήκουσα τ' όνομά του, είπεν ο άνθρωπος, αλλά -δεν το ενθυμούμαι· εκτός ότι πολύς εγίνετο λόγος περί της -δικαιοσύνης και της σοφίας του. Ούτω πάσα απόκρισις ηύξανε τον -φόβον του Σόλωνος, και τέλος όλος τεταραγμένος, υπέβαλεν αυτός -το όνομα εις τον ξένον, ερωτήσας μήπως ο αποθανών ωνομάζετο -υιός του Σόλωνος. Ναι, απεκρίθη ο άνθρωπος, και τότε ο Σόλων -ήρχισε να κτυπά την κεφαλήν του, και να πράττη και λέγη όσα οι -παραδιδόμενοι εις πάθος σφοδρόν. Τότε ο Θαλής, διακόψας αυτόν -και γελάσας, «αυτά, είπεν, ω Σόλων, μ' αποτρέπουσι του να -νυμφευθώ και να έχω τέκνα, αυτά τα καταβάλλοντα και σε τον -ανδρειότατον, Αλλά μη ταράττεσαι διά τους λόγους τούτους· δεν -είναι αληθείς». Ταύτα λέγει ο Έρμιππος ότι διηγείται ο Πάταικος -(24) όστις έλεγεν ότι έχει την ψυχήν του Αισώπου. - -Ζ. Άτοπον δε και αγενές είναι το φρόνημα του αποφεύγοντος την -χρήσιν των αναγκαίων πραγμάτων, διότι φοβείται μη τ' απολέση. -Ούτως ούτε πλούτον, ούτε δόξαν, ούτε σοφίαν θα εδέχετο μετ' -ευχαριστήσεως, εκ φόβου ότι θα τα εστερείτο, διότι και την -αρετήν, το μέγιστον και γλυκύτατον των κτημάτων, την βλέπομεν -πολλάκις αφαιρουμένην υπό φαρμάκων και νόσων (25). Και αυτός ο -Θαλής, μη νυμφευθείς, δεν κατώρθου βεβαίως να ζη άφοβος, εκτός -αν απέφευγε να έχη και φίλους και οικείους και πατρίδα. Αλλ' εξ -εναντίας, λέγουσιν ότι είχε και θετόν υιόν, τον της αδελφής -του, καλούμενον Κύβισθον. Διότι η ψυχή περιέχει και την δύναμιν -της αγάπης και ως επλάσθη διά να αισθάνηται, να νοή και να -ενθυμήται, ούτω και διά ν' αγαπά· διά τους ανθρώπους επομένως -όσοι δεν έχουσιν οικείον τι ν' αγαπήσωσιν, άλλα αντικείμενα -επιβάλλονται και προσκολλώνται εις την δύναμιν ταύτην, και -ξένοι, και νόθοι, περιποιούμενοι την της φιλοστοργίας διάθεσιν, -εισχωρούσιν, ως εις οίκον και τόπον έρημον γνησίων διαδόχων, -και κυριεύουσιν αυτήν, και εμπνέουσιν αγάπην, συγχρόνως δε και -φροντίδας και φόβους περί αυτών. Ώστε βλέπεις πολλάκις -ανθρώπους, μετ' αυστηρότητος ομιλούντας περί γάμου και περί -παίδων, και όμως, όταν ασθενώσι και αποθνήσκωσι παιδία δούλων ή -θρέμματα παλλακών, να τήκωνται υπό πόθου και αγενώς να -φωνάζωσι. Τινές δε, και αν ο σκύλος ή ο ίππος των αποθάνη, -φθάνουσιν υπό της λύπης εις κατάστασιν αισχράν και αβίωτον. -Άλλοι εξ εναντίας, και αγαθών παιδίων στερούμενοι, δεν -καταβάλλονται, ουδ' αισχρώς μικροψυχούσιν, αλλ' εξακολουθούσι -ζώντες ως πρέπει εις άνθρωπον λογικόν· καθότι ουχί η αγάπη, -αλλ' η ασθένεια φέρει τας απεράντους λύπας και τους φόβους εις -ανθρώπους μη ασκηθέντας υπό του λογικού ν' αντιτάττωνται εις -την τύχην, και οίτινες δεν απολαμβάνουσι παρόντα και -περιπόθητα, έχοντες το μέλλον προ οφθαλμών, και τας ωδίνας, και -τους τρόμους και τους αγώνας αυτού, αν ήθελον αυτών στερηθή. -Εις την στέρησιν των χρημάτων δεν πρέπει ν' αντιτάττωμεν την -πενίαν, ούτε την αφιλίαν προς την απώλειαν των φίλων, ούτε την -ατεκνίαν εις των παιδίων τον θάνατον, αλλ' εις πάντα την σκέψιν -του λογικού. Και ταύτα μεν υπεραρκούντα προς το παρόν. - -Η. Ότε δ' οι πολίται, μακρόν πολεμούντες και δύσκολον πόλεμον -προς τους Μεγαρείς περί της νήσου των Σαλαμινίων, απέκαμον, και -ενομοθέτησαν επί ποινή θανάτου ουδέ να γράψη πλέον τις ουδέ να -ειπή ποτέ ότι πρέπει η πόλις να θέλη ν' αποκτήση την Σαλαμίνα, -μη υποφέρων την καταισχύνην ο Σόλων, και πολλούς βλέπων νέους, -αφορμήν μόνον ζητούντας πολέμου, μη τολμώντας όμως αυτοί ν' -αρχίσωσιν, εξ αιτίας του νόμου, επροσποιήθη ότι παρεφρόνησε, -και λόγος διεδόθη κατά πάσαν την πόλιν ότι ο νους του -εσάλευσεν. Ελεγεία (26) δε κρυφίως συνθέσας, και μελετήσας -αυτά, ώστε να τα λέγη εκ στήθους, επήδησεν αιφνηδίως εις την -αγοράν, φορών πηλίδιον (27) εις την κεφαλήν· και -περιστοιχισθείς υπό πολλού συρρεύσαντος όχλου, ανέβη εις τον -λίθον του κήρυκος, και εξεφώνησε ψάλλων την ελεγείαν, ής η αρχή -είναι· - - «Κήρυξ ο ίδιος ήλθον εκ της ποθεινής Σαλαμίνος, - στίχους κοσμήσας, ωδήν, όχι δε λόγον πεζόν.» - -Το ποίημα τούτο επιγράφεται Σ α λ α μ ί ς, και σύγκειται εξ -εκατόν στίχων χαριέστατα συντεταγμένων. Ως δ' έψαλε τούτο, και -οι φίλοι του Σόλωνος ήρχισαν να το επαινώσιν, ιδίως δ' ο -Πεισίστρατος παρεκίνει και ενεθάρρυνε τους πολίτας να πεισθώσιν -εις τον ρήτορα, τότε, καταργήσαντες τον νόμον, ήρχισαν πάλιν -τον πόλεμον, εκλέξαντες τον Σόλωνα αρχηγόν. Τα δε κοινώς περί -του πολέμου τούτου λεγόμενα είναι ότι πλεύσας μετά του -Πεισιστράτου εις Κωλιάδα (28) και εύρων εκεί όλας τας -γυναίκας, αίτινες ετέλουν την πατροπαράδοτον θυσίαν εις την -Δήμητραν (29), έπεμψεν άνδρα πιστόν εις την Σαλαμίνα, και -ούτος προσποιούμενος ότι ηυτομόλησεν εκ των Αθηνών, είπεν εις -τους Μεγαρείς, αν θέλωσι να συλλάβωσι τας πρώτας γυναίκας των -Αθηναίων, να πλεύσωσιν όσον τάχιστα μετ' αυτού εις την Κωλιάδα. -Πεισθέντες λοιπόν οι Μεγαρείς, έπεμψαν άνδρας εντός πλοίου, και -ως είδεν ο Σόλων το πλοίον εξορμών εκ της νήσου, τας μεν -γυναίκας διέταξεν αμέσως ν' αναχωρήσωσι, τους δε νέους, όσοι -ήσαν αγένειοι έτι, να ενδυθώσι τα φορέματα, τους κεφαλοδέσμους -και τα υποδήματα εκείνων, και κρυπτάς έχοντες μαχαίρας, να -παίζωσι και να χορεύωσι παρά την θάλασσαν, έως ότου αποβώσιν οι -εχθροί, και κυριευθή το πλοίον αυτών· ούτω λοιπόν έγιναν ταύτα· -και οι Μεγαρείς απατηθέντες υπό της θέας, και πλησιάσαντες, -επήδησαν έξω, ως αν είχον εμπρός των γυναίκας, και ημιλλώντο -τις πρώτος να τας αρπάση· ώστε ουδείς διέφυγεν, αλλ' όλοι -εθανατώθησαν, και οι Αθηναίοι, πλεύσαντες εις την νήσον, αμέσως -την εκυρίευσαν. - -Θ. Άλλοι δε λέγουσιν ότι η κατάκτησις της νήσου δεν έγινε κατά -τούτον τον τρόπον, αλλ' ότι πρώτον ο θεός των Δελφών τω έδωκε -τον εξής χρησμόν - - «Τους αρχηγούς εξιλέου της χώρας, τους ήρωας, θύσας, - όσους καλύπτει εκ δύω μερών ο Ασώπιος κόλπος (30), - οίτινες δε προς ηλίου δυσμάς μετά θάνατον βλέπουν». - -Τότε δ' έτι πλεύσας ο Σόλων διά νυκτός εις την νήσον, ετέλεσε -θυσίαν εις τους ήρωας Περίφημον και Κυχρέα (31), και έλαβε -μετά ταύτα πεντακοσίους εθελοντάς παρά των Αθηναίων, οίτινες -εψήφισαν, αν κυριεύσωσι την νήσον, αυτοί να είναι της -κυβερνήσεως αυτού κύριοι. Εκίνησε λοιπόν επί πολλών, πλοιαρίων -αλιευτικών, συνοδευόμενος και υπό τριακοντόρου (32), και -ήραξεν εις την Σαλαμίνα, εις άκραν τινα ήτις βλέπει προς την -Εύβοιαν (33). Ως δ' ήκουσαν οι εν Σαλαμίνι Μεγαρείς φήμην τινά -περί τούτου αβέβαιον, ταραχθέντες ώρμησαν εις τα όπλα, και -έστειλαν πλοίον να κατασκοπεύσωσι τα κινήματα των εχθρών αλλ' -όταν αυτό επλησίασε, τότε το εκυρίευσεν ο Σόλων, και εφυλάκισε -τους Μεγαρείς. Επιβάσας δ' εις αυτό τους ανδρειοτάτους -Αθηναίους, τους διέταξε να πλεύσωσι προς των Μεγαρέων την -πόλιν, κρυπτόμενοι όσον ήτον δυνατόν· προσέτι δε, παραλαβών -τους άλλους Αθηναίους, εκινήθη πεζή κατά των Μεγαρέων· εν ώ δε -διήρκει έτι η μάχη, έφθανον οι έχοντες το πλοίον, και κατέλαβον -την πόλιν. Εις την διήγησιν ταύτην φαίνονται συνεπιμαρτυρούντα -και τα μετά ταύτα εκτελούμενα, ότι πλοίον αττικόν έπλεε προς -την Σαλαμίνα, εν σιωπή κατά πρώτον έπειτα δ' ώρμων κατ' αυτού -οι κάτοικοι μετά κραυγών και αλαλαγμών, και τότε είς ανήρ -ένοπλος επήδα εκτός του πλοίου, και μετά βοής έτρεχε προς το -Σκιράδιον ακρωτήριον (34) κατά των ερχομένων εκ της ξηράς. -Εκεί δε πλησίον κείται το ιερόν του Ενυαλίου (35), υπό του -Σόλωνος ιδρυθέν, διότι ενίκησε τους Μεγαρείς, και όλους όσοι -δεν εφονεύθησαν εις την μάχην, τους αφήκε διά συνθήκης. - -I. Επειδή όμως οι Μεγαρείς και πάλιν επέμενον, και πολλά -έπραττον αμφότεροι και έπασχον κακά εις τον πόλεμον, εζήτησαν -τους Λακεδαιμονίους να τους συνδιαλλάξωσι και να τους δικάσωσι. -Και πολλοί μεν λέγουσιν ότι τότε τον Σόλωνα εβοήθησε του Ομήρου -η δόξα, διότι προσθείς στίχους εις των πλοίων τον κατάλογον -(36), ανέγνωσεν επί της δίκης· - - «Εκ Σαλαμίνος δε ναός δύο και δέκα φέρων ο Αίας, - των Αθηναίων φαλάγγων πλησίον κατέταξε ταύτας». - -Οι Αθηναίοι όμως οι ίδιοι νομίζουσιν ότι ταύτα εισί φλυαρίαι, ο -δε Σόλων ότι απέδειξεν, εις τους δικαστάς περί του Φιλίου και -Ευρυσάκου, των υιών του Αίαντος, ότι πολιτογραφηθέντες -Αθηναίοι, παρέδωκαν την νήσον εις τας Αθήνας, και κατώκησαν ο -μεν εις την Βραυρώνα της Αττικής, ο δε εις την Μελίτην (37), -και έχουσιν οι Αθηναίοι δήμον, όστις έλαβε το όνομα αυτού από -του Φιλαίου, τον δήμον των Φιλαϊδών, αφ' oύ ήτον και ο -Πεισίστρατος. Θέλων δε και άλλας να φέρη αποδείξεις κατά των -Μεγαρέων, επρότεινε την περί των νεκρών, ότι οι Σαλαμίνιοι -ενταφιάζουσιν ουχί ως οι Μεγαρείς, αλλ' ως οι Αθηναίοι. -Θάπτουσι δ' οι Μεγαρείς στρέφοντες τους νεκρούς προς ανατολάς, -οι δ' Αθηναίοι προς δυσμάς· αλλ' Ηρέας ο Μεγαρεύς (38), -αντιλέγων προς τούτο, διισχυρίζεται ότι και οι Μεγαρείς -θέτουσιν εις την γην τα σώματα των νεκρών τετραμμένα προς -δυσμάς· το δε μεγαλήτερον, ότι έκαστος Αθηναίος έχει ανά ένα -τάφον εν ώ οι Μεγαρείς τρεις και τέσσαρες τίθενται εις έν -μνήμα. Τον Σόλωνα δε λέγουσιν ότι εβοήθησαν και χρησμοί τινες -της Πυθίας, δι' ών ο Θεός ωνόμαζεν Ιαονίαν (39) την Σαλαμίνα. -Την δίκην ταύτην εδίκασαν πέντε Σπαρτιάται, ο Κριτολαίδας, ο -Αμομφάρετος, ο Υψηχίδας, ο Αναξίλας και ο Κλεομένης. - -ΙΑ. Και ως εκ τούτων μεν ήτον ήδη ένδοξος ο Σόλων και μέγας. -Εθαυμάσθη δ' έτι μάλλον και εφημίσθη εις τους Έλληνας, διότι -είπε περί του Δελφικού ναού ότι πρέπει να τον βοηθήσωσι, και να -μη αφήνωσι τους Κιρραίους (40) να υβρίζωσι το μαντείον, αλλά -να υπερασπισθώσι τους Δελφούς χάριν του Θεού· και υπ' αυτού -πεισθέντες εκίνησαν τον πόλεμον οι Αμφικτύονες (41) ως και -άλλοι μαρτυρούσι, και ο Αριστοτέλης εις τον κατάλογον των -Πυθιονικών (42), αποδίδων την πρότασιν εις τον Σόλωνα. Αλλ' -εις τον πόλεμον τούτον δεν εξελέγη στρατηγός, ως μνημονεύει ο -Έρμιππος (43) ότι λέγει Ευάνθης ο Σάμιος (44). Διότι ούτε -Αισχίνης ο ρήτωρ είπε τούτο, και δις τ' απομνημονεύματα των -Δελφών ο Αλκμαίων (45) είναι αναγεγραμμένος ως στρατηγός των -Αθηναίων, ουχί ο Σόλων. - -ΙΒ. Το δε Κυλώνειον ανοσιούργημα (46) προ πολλού ήδη ετάραττε -την πόλιν, αφ' ότου τους συνωμότας του Κύλωνος, ικέτας -καθημένους εις τον βωμόν της Θεάς, κατέπεισεν ο άρχων Μεγακλής -(47) να κατέλθωσιν εις την πόλιν να δικασθώσιν. Ούτοι δε, -δέσαντες κλωστήν εις το άγαλμα (48), εκράτουν αυτήν (49) αλλ' -όταν, καταβαίνοντες έφθασαν προς τας Σεμνάς Θεάς (50), εκόπη η -κλωστή αυτομάτως, και τότε ώρμησε και τους συνέλαβεν ο Μεγακλής -μετά του συναρχόντων του (51), επί λόγω δήθεν ότι η Θεά -ηρνείτο την ικεσίαν των και άλλους μεν κατελιθοβόλησαν έξω του -ιερού, άλλοι δ' εις τους βωμούς καταφυγόντες απεσφάγησαν, και -μόνον εσώθησαν όσοι των αρχόντων τας γυναίκας ικέτευσαν. Εκ -τούτου λοιπόν ονομασθέντες ανόσιοι (52)οι φονείς εκείνοι, -εμισούντο, και οι επιζήσαντες εκ των οπαδών του Κύλωνος πάλιν -εγένοντο ισχυροί, και επεφέροντο πάντοτε κατά της φατρίας του -Μεγακλέους. Κατά δε τους τότε καιρούς η διχόνοια είχε κορυφωθή, -και ο δήμος ήτον διηρημέγος. Δόξαν δ' έχων ήδη ο Σόλων, ήλθεν -εις το μέσον μετά των προκρίτων των Αθηναίων, και συμβουλεύων, -έπεισε τους ανοσίους λεγομένους να υποβληθώσιν εις δίκην -ενώπιον τριακοσίων κριτών εκλεχθέντων μεταξύ των αρίστων. Την -κατηγορίαν ανέπτυξε Μύρων ο Φλυεύς (53), και κατεδικάσθησαν οι -άνδρες, οι μεν ζώντες εις εξορίαν, των δ' αποθανόντων ν' -ανορυχθώσι τα οστά και να ριφθώσιν εκτός των ορίων. Ενώ δε -συνέβαινον αύται αι ταραχαί, εκινήθησαν κατά των Αθηνών και οι -Μεγαρείς, και τότε οι Αθηναίοι απώλεσαν την Νίσαιαν (54), και -εγκατέλιπον πάλιν την Σαλαμίνα, και φόβοι τινες δεισιδαίμονες -και φαντάσματα ετρόμαζον την πόλιν, και οι μάντεις έλεγον ότι -εις τας θυσίας εφαίνοντο μολύσματά τινα και μιασμοί, καθαρμών -ανάγκην έχοντες. Τότε εμήνυσαν και ήλθε προς αυτούς εκ Κρήτης ο -Φαέστιος Επιμενίδης (55) όν καταριθμούσιν έβδομον μεταξύ των -επτά σοφών όσοι δεν δέχονται τον Περίανδρον (56). Ενομίζετο δε -θεοφιλής τις αυτός και σοφός περί τα θεία, την ενθουσιαστικήν -και την των μυστηρίων σοφίαν· διό και οι τότε άνθρωποι τον -ωνόμαζον υιόν της νύμφης Βάλτης (57) και νέον Κούρητα (58). -Ελθών δε, και φιλίαν συνδέσας μετά του Σόλωνος, πολλά -συνειργάσθη μετ' αυτού προς τον καταρτισμόν και την εισαγωγήν -της νομοθεσίας του· διότι τους κατέστησε λιτωτέρους εις τας -θρησκευτικάς τελετάς, και εις τα πένθη μετριωτέρους, αναμίξας -θυσίας τινάς εις τους ενταφιασμούς, και αφαιρέσας τα σκληρά και -βάρβαρα έθιμα εις ά υπέκειντο αι πλείσται γυναίκες πρότερον. Το -δε μέγιστον, δι' εξιλασμών τινων και διά καθαρμών και δι' -ανεγέρσεως αγαλμάτων αγιάσας και ιερώσας την πόλιν, την -κατέστησε δεκτικήν δικαιοσύνης και μάλλον ευπειθή εις ομόνοιαν. -Λέγεται δε, ότι ιδών την Μουνυχίαν, και σπουδάσας αυτήν πολύν -καιρόν, είπε προς τους παρευρισκομένους ότι ο άνθρωπος είναι -τυφλός προς τα μέλλοντα· διότι οι Αθηναίοι θα έτρωγον μάλλον -διά των οδόντων των τον τόπον εκείνον, αν ηδύναντο να προϊδώσι -πόσον αυτός θα βλάψη την πόλιν (59). Λέγουσι δ' ότι και ο -Θαλής προείδε τι όμοιον, διότι διέταξε να τον ενταφιάσωσιν αφ' -ού αποθάνη εις τόπον τινά της Μιλησσίας άσημον και -περιφρονούμενον, προειπών ότι τούτο θέλει ποτέ γίνει των -Μιλησσίων αγορά. Ο Επιμενίδης λοιπόν εθαυμάσθη μεγάλως, και οι -Αθηναίοι πολλά τω προσέφερον χρήματα και μεγάλας τιμάς· αλλ' -εκείνος εζήτησε και έλαβε μόνον κλάδον από της ιεράς ελαίας -(60), και ούτως απήλθε. - -ΙΓ. Αι δ' Αθήναι, αφ' ού έπαυσεν η Κυλώνειος ταραχή, και -εξώσθησαν, ως είπομεν, οι ανόσιοι, ήρχισαν πάλιν τας παλαιάς -διχονοίας διά το πολίτευμα, και όσαι διαφοραί υπήρχον εις την -χώραν, εις τόσα μέρη διηρέθη η πόλις· και το μεν των Διακρίων -γένος ήτον δημοκρατικώτατον, ολιγαρχικώτατον δε το των Πεδιέων· -τρίτοι δ' οι Πάραλοι (61), προτιμώντες μέσον τινά και μικτόν -πολιτείας τρόπον, ήσαν εμπόδιον των άλλων δύο φατριών, και δεν -τα άφηνον να υπερισχύσωσι. Τότε δ' είχε κορυφωθή η ανωμαλία -μεταξύ των πενήτων και των πλουσίων, και η πόλις ήτον εις -κρισιμωτάτην κατάστασιν, και εφαίνετο ότι άλλως δεν εδύνατο ν' -αποκαταστηθή και να παύση ούτω ταραττομένη, εκτός αν καθιδρύετο -μοναρχία. Ο δήμος όλος ήτον οφειλέτης των πλουσίων διότι ή -εγεώργουν δι' εκείνους, δίδοντές τοις τα έκτα των προϊόντων, -εκτημόριοι διά τούτο καλούμενοι και θήτες, ή δανειζόμενοι επί -υποθήκη των σωμάτων των, ήσαν υποχείριοι των δανειστών των, και -άλλοι μεν εγίνοντο δούλοι αυτών, άλλοι δ' επωλούντο εις την -ξενιτείαν. Πολλοί δ' ηναγκάζοντο να πωλώσι και τα παιδία των, -διότι ουδείς νόμος το απαγόρευε, και να φεύγωσι και εκ της -πόλεως, εξ αιτίας της αυστηρότητος των δανειστών των. Οι δε -πολυαριθμότεροι και οι ανδρειότεροι συνενοούντο, και -παρεκινούντο αμοιβαίως να μη αμελήσωσιν, αλλά να εκλέξωσιν ένα -αρχηγόν, άνθρωπον εμπιστοσύνης άξιον, και να ελευθερώσωσι τους -καθυστερούντας οφειλέτας, και νέαν να ενεργήσωσι διανομήν της -γης, και να μεταβάλωσι διόλου την πολιτείαν. - -ΙΔ. Τότε δε των Αθηναίων οι φρονιμώτατοι, βλέποντες τον Σόλωνα -μόνον όντα υπέρ πάντα άλλον των σφαλμάτων τούτων αμέτοχον, και -μήτε τας αδικίας των πλουσίων συμμεριζόμενον, μήτε εις των -πτωχών υποκείμενον τας ανάγκας, τον παρεκάλουν ν' αναμιγή εις -τα κοινά και να παύση τας διχονοίας. Αλλ' ο Λέσβιος Φανίας -(62) ιστορεί ότι αυτός ο Σόλων, απατήσας αμφοτέρους προς -σωτηρίαν της πόλεως, υπεσχέθη κρυφίως εις μεν τους απόρους την -διανομήν της γης, εις δε τους κεφαλαιούχους την επικύρωσιν των -συμβολαίων. Ο ίδιος Σόλων όμως λέγει ότι μετά δισταγμού κατ' -αρχάς εισήλθεν εις τα πολιτικά, φοβηθείς των μεν την -φιλοχρηματίαν, των δε την υπερηφάνειαν. Εξελέγη δ' άρχων (63) -μετά τον Φιλόμβροτον, και συμβιβαστής συγχρόνως και νομοθέτης, -διότι τον εδέχθησαν προθύμως, ως εύπορον μεν οι πλούσιοι, ως -χρηστόν δε οι πένητες. Λέγεται δ' ότι γνωμικόν τι αυτού, -πρότερον ήδη περιφερόμενον, ότι «η ισότης δεν πολεμεί.» (64), -ήρεσκε και εις τους κτηματίας και εις τους ακτήμονας, διότι οι -μεν ήλπιζον κατ' αξίαν και αρετήν, οι δε κατ' αριθμόν και -μέτρον να έχωσι την ισότητα. Όθεν, έχοντες εκατέρωθεν μεγάλας -ελπίδας, οι αρχηγοί και των δύο μερών προσηλούντο εις τον -Σόλωνα, προσφέροντες εις αυτόν την τυραννίδα, και θέλοντες να -τον πείσωσι ν' αναλάβη τολμηρότερον της πόλεως την διοίκησιν. -Πολλοί δε και εκ των ουδετέρων πολιτών, δυσχερή βλέποντες και -δυσκολοκατόρθωτον την διά μέσου του λόγου και του νόμου -μεταβολήν, δεν απέφευγον να τάξωσιν επί της διευθύνσεως των -πραγμάτων, ένα, τον δικαιότατον και φρονιμώτατον των συμπολιτών -των. Τινές δε λέγουσιν ότι και μαντεία εδόθη εις τον Σόλωνα εκ -Δελφών τοιαύτη· - - «Κάθησον συ εις το μέσον του πλοίου, καλού κυβερνήτου - έργα τελών, βοηθούς θενά έχης πολλούς Αθηναίους.» - -Προ πάντων δ' οι φίλοι του τον εμέμφοντο ότι διά το όνομα -αποφεύγει την μοναρχίαν, ως να μη την καθίστα αμέσως βασιλείαν -(65) η αρετή του λαβόντος, ως έγεινεν άλλοτε μεν εις τους -Ευβοείς εκλέξαντας τον Τυννώνδαν, τότε δ' εις τους -Μιτυληναίους, τον Πιττακόν (66) λαβόντας τύραννον. Αλλ' ουδέν -τούτων μετέτρεψε τον Σόλωνα από της προαιρέσεώς του, αλλά προς -μεν τους φίλους του είπεν ότι καλός μεν τόπος είναι η τυραννίς, -αλλά δεν έχει έξοδον· προς δε τον Φώκον (67) γράφων εις τα -πονήματά του, λέγει· - - « Αν εφείσθην δε της γης - της πατράδος, τυραννίας βίαν αν απέκρουσα, - να μολύνω μη θελήσας την προτέραν δόξαν μου, - δεν εντρέπομαι· νομίζω ούτω πως υπερτερώ - τους ανθρώπους πάντας». - -Όθεν προφανές είναι, ότι και προ της νομοθεσίας του είχε δόξαν -μεγάλην. Όσα δε πολλοί έλεγον περιπαίζοντες αυτόν, διότι -απέφυγε την βασιλείαν, τα έγραψεν ούτω· - - «Φρόνιμος δεν είν' ο Σόλων ουδέ συνετός ανήρ. - Ο Θεός καλά τω δίδει, και αυτός δεν δέχεται. - Περιέκλεισε την άγραν, αλιεύς, αλλ' έσυρε - δίκτυον μικρόν και θάρρος τον κατέλυε και νους - Ήθελον ισχύν κερδίσας, πλούτον άφθονον λαβών, - και ημέραν μίαν ζήσας τύραννος των Αθηνών, - να 'γδαρώ ασκός κατόπιν και το γένος μου κ' εγώ». - -ΙΕ. Ταύτα εισάγει εις τας ποιήσεις του λέγοντας περί αυτού τον -όχλον και τους χυδαίους. Αλλ' αν και απέκρουσε την υπερτάτην -αρχήν, δεν εδείχθη όμως πραότατος ουδέ μαλακός εις την -διαχείρισιν των πραγμάτων, ουδ' ενομοθέτησεν υπείκων εις τους -δυνατούς, ή χαριζόμενος εις τους εκλέξαντας αυτόν, θεραπείαν -όμως και καινοτομίαν δεν επέφερε τας αρίστας, φοβηθείς μη -συγχύση εντελώς και συνταράξη την πόλιν, και εκ τούτου -εξασθενήσας, δεν δυνηθή να την αποκαταστήση πάλιν και να την -οργανίση κατά τον άριστον τρόπον αλλ' εις όσα ήλπιζεν ότι λέγων -θα τους εύρισκεν ευπειθείς, ή αναγκάζων αυτούς θα τους εύρισκεν -υπομονητικούς, ταύτα έπραττε, βίαν ομού και δικαιοσύνην -συνδέων, ως λέγει ο ίδιος. Όθεν ύστερον ερωτηθείς αν έγραψε -τους αρίστους νόμους διά τους Αθηναίους, «τους αρίστους, είπεν, -εξ όσων εδύναντο να δεχθώσιν». Ό,τι δε λέγουσιν οι νεώτεροι -περί των Αθηναίων, ότι καλύπτουσι των πραγμάτων τας δυσκολίας -διά λέξεων καλών και ηπίων, τας εκφράσεις ευγενώς μετριάζοντες, -και τας μεν δημοσίας εταίρας (68) καλούσι, τους δε φόρους Σ υ -ν τ ά ξ ε ι ς, φ υ λ α κ ά ς δε τας φρουράς των πόλεων, και ο ί -κ η μ α το δεσμωτήριον, ήτον, ως φαίνεται, του Σόλωνος σόφισμα -κατά πρώτον, όστις ωνόμασε Σεισάχθειαν των χρεών την αφαίρεσιν -(69). Διότι ταύτην επεχείρησε πρώτην πολιτικήν μεταρρύθμισιν, -γράψας τα μεν υπάρχοντα να εξαλειφθώσι, του λοιπού δε ουδείς να -δανείζη επί υποθήκη σωμάτων. Αλλά τινές έγραψαν, και μεταξύ -άλλων και ο Ανδροτίων (70) ότι οι πένητες ηυχαριστήθησαν, -ανακουφισθέντες ουχί δι' αφαιρέσεως των χρεών, αλλά διά -μετριάσεως των τόκων, και ωνόμασαν σεισάχθειαν το φιλανθρωπικόν -τούτο μέτρον, και την συνοδεύσασαν αυτό αύξησιν των μέτρων και -διατίμησιν του νομίσματος· διότι προσδιώρισε την μναν εις -εκατόν δραχμάς, εν ώ πρότερον ήτον εβδομήκοντα και τριών (71), -ώστε ωφελούντο μεν οι μεγάλας ποσότητας έχοντες να πληρώσωσι, -διότι έδιδον ίσον μεν αριθμόν νομισμάτων προς τα οφειλόμενα, -αλλά μικροτέρας αξίας, δεν εβλάπτοντο δ' οι λαμβάνοντες. Οι δε -πλείστοι λέγουσιν ότι η σεισάχθεια ήτον ακύρωσις των -συμβολαίων, και προς τούτο συμφωνούσι μάλλον του Σόλωνος τα -ποιήματα· διότι ο Σόλων καυχάται εν αυτοίς, ότι της ενυποθήκου -γης - - «αφήρεσε τα τεθειμένα όρια. - κ' είν' ελευθέρα η ποτέ δευλεύουσα,» - -και των πολιτών όσοι υπεδουλώθησαν δι' αργύριον, άλλους μεν -επανέφερεν εκ της ξένης, - - «μη πλέον γλώσσαν αττικήν - λαλούντας, ότι επλανώντο πολλαχού. - Άλλους δ' ενταύθα, εις δουλείαν μισητήν - υπήκοντας,» - -τους κατέστησε, λέγει, ελευθέρους. Λέγεται δ' ότι τω συνέβη -πράγμα λυπηρότατον εξ εκείνης της πράξεως· Όταν επεχείρησε ν' -αποκόψη τα χρέη, και εζήτει λόγους αρμοδίους και κατάλληλον διά -τον νόμον του αρχήν, διεκοίνωσεν εις τους σχετικωτέρους των -φίλων του, εις ούς είχε πλείστην εμπιστοσύνην, εις τον Κόνωνα, -τον Κλεινίαν, και τον Ιππόνικον, (72) ότι σκοπόν έχει την μεν -κτήσιν της γης ουδόλως να συνταράξη, ν' αφαιρέση δε μόνον τα -χρέη. Ούτοι δε, προλαβόντες ευθύς, επρόφθασαν και εδανείσθησαν -πολλά χρήματα παρά των πλουσίων, και ηγόρασαν πολλάς χώρας, και -έπειτα, όταν εξεδόθη ο νόμος, τα μεν κτήματα έχοντες και -καρπούμενοι, τα δε χρήματα μη αποδίδοντες εις τους δανειστάς -των, έγιναν αίτιοι να κατηγορηθή ο Σόλων και να διαβληθή, ότι -διά του νόμου του δεν αδικείται και αυτός μετά των άλλων, αλλά -τους άλλους αυτός αδικεί. Αλλ' η κατηγορία αύτη ανηρέθη ευθύς -διά των πέντε ταλάντων (73), διότι τόσα ευρέθη ότι εδάνειζε, -και αυτά πρώτος αφήκε κατά τον νόμον. Άλλοι δε λέγουσι -δεκαπέντε, και είς τούτων είναι και ο εκ Ρόδου Πολύζηλος (74). -Τους φίλους όμως αυτού εξηκολούθουν να τους ονομάζωσι -χρεωκοπίδας. - -ΙΣΤ. Δεν ήρεσε δ' εις κανένα, αλλά δυσηρέστησε και τους -πλουσίους, διότι ηκύρωσε τα συμβόλαια, και έτι μάλλον τους -πένητας, διότι δεν διένειμεν εκ νέου τας γαίας, καθώς αυτοί -ήλπιζον, ουδέ κατέστησεν, ως ο Λυκούργος, τας περιουσίας -εντελώς ομοίας και ίσας. Αλλ' εκείνος μεν, ενδέκατος απόγονος -ων του Ηρακλέους, και πολλά έτη βασιλεύσας της Λακεδαίμονος, -είχε και υπόληψιν μεγάλην, και φίλους, και δύναμιν, υπηρετούσαν -τας καλάς περί της πολιτείας προθέσεις του, και, μεταχειρισθείς -βίαν μάλλον παρά πειθώ, ώστε και εστερήθη του ενός οφθαλμού -του, κατώρθωσε το μέγιστον προς σωτηρίαν της πόλεως και προς -ομόνοιαν, το να μη είναι ουδείς των πολιτών ουδέ πλούσιος ουδέ -πένης. Ο δε Σόλων τούτο μεν δεν κατώρθωσεν εις το πολίτευμα -του, διότι ην εκ του δήμου και της μέσης τάξεως (75), αλλ' -ουδέν έπραξε κατώτερον της ήν είχε δυνάμεως, μόνην βάσιν έχων -την θέλησίν του και την εμπιστοσύνην των πολιτών. Ότι δε -προσέκρουσεν εις τους πλείστους, διότι άλλα επρόσμενον παρά -αυτού, το μαρτυρεί ο ίδιος, λέγων περί αυτών ότι· - - Τότε μ' επεριποιούντο· τώρα δ' οργιζόμενοι, - με λοξόν με βλέπουν όμμα όλοι ως πολέμιον. - -Αν όμως, λέγει, άλλος τις είχε την αυτήν δύναμιν, - - «δεν θέν' απείχεν, ουδέ θε να έπαυε, - πριν ή ταράξας λάβη το αφρόγαλα.» - -Αλλά ταχέως συνησθάνθησαν το συμφέρον των, και τας μεμψιμοιρίας -αφέντες, προσέφερον θυσίαν κοινήν, ήν ωνόμασαν Σεισάχθειαν, και -τον Σόλωνα δ' ώρισαν διορθωτήν της πολιτείας και νομοθέτην, -αναθέσαντες εις αυτόν να προσδιορίση τα πάντα άνευ εξαιρέσεως, -τας αρχάς, τας συνελεύσεις, τα δικαστήρια, τας βουλάς, και τον -μισθόν εκάστου τούτων, και τον αριθμόν, και τον καιρόν, ακυρών -ή φυλάττων εκ των υπαρχόντων και των καθεστώτων ό,τι ενέκρινε. - -ΙΖ. Και πρώτον μεν ηκύρωσε τους νόμους του Δράκοντος, πάντας -πλην των φονικών, εξ αιτίας της αυστηρότητος αυτών, και του -μεγέθους των ποινών (76). Διότι σχεδόν εις πάντας τους -πταίστας μία υπ' αυτών επεβάλλετο τιμωρία, ο θάνατος· ώστε και -οι δι' αργίαν καταδικαζόμενοι απέθνησκον, και οι κλέψαντες -λάχανα ή οπωρικά ετιμωρούντο εξ ίσου μετά των ιεροσύλων ή των -φονέων· δι' ό και ο Δημάδης (77) μετά ταύτα ενεκρίθη ειπών ότι -ο Δράκων έγραψε δι' αίματος, ουχί διά μελάνης τους νόμους του. -Ο ίδιος δε, ως λέγουσιν, ερωτώμενος διατί εις τα πλείστα -αμαρτήματα έταξε ποινήν θάνατον, απεκρίθη ότι τα μεν μικρά -ταύτης νομίζει άξια, διά δε τα μεγάλα δεν έχει μεγαλητέραν. - -ΙΗ. Δεύτερον δ' ο Σόλων θέλων τας μεν αρχάς πάσας ν' αφήση εις -τους ευπόρους ως ήσαν και πριν, ν' αναμίξη δε την λοιπήν -πολιτείαν, εν ώ ο δήμος έως τότε δεν μετείχεν αυτής, έλαβε την -εκτίμησιν της περιουσίας των πολιτών, και πρώτους μεν έταξε -τους παράγοντας ξηρών και υγρών καρπών ομού πεντακόσια μέτρα, -και ωνόμασεν αυτούς πεντακοσιομεδίμνους (78)· δευτέρους δε -τους δυναμένους να τρέφωσιν ίππον, ή να παράγωσι τριακόσια -μέτρα, και τούτους εκάλουν Ι π π ά δ α τ ε λ ο ύ ν τ α ς (79)· -Ζ ε υ γ ί τ α ι δ' ωνομάσθησαν οι του τρίτου τιμήματος, οίτινες -είχον διακόσια μέτρα εκ των δύο ειδών (80). Οι δε λοιποί όλοι -ελέγοντο Θήτες (81), και εις αυτούς δεν έδωκε καμμίαν αρχήν· -μετείχον δε κατά τούτο μόνον των δημοσίων πραγμάτων, ότι -συναπετέλουν τας εκκλησίας του δήμου, και εδίκαζον και αυτοί. -Και τούτο μεν κατ' αρχάς εφάνη μηδέν, αλλά μετά ταύτα -παμμέγιστον, διότι αι πλείσται των διαφορών εφέροντο εις τους -δικαστάς· και όσα προσδιώρισε να κρίνωσιν οι άρχοντες, και περί -εκείνων έδωκεν εις τους πολίτας, όσοι ήθελον, έφεσιν εις τα -δικαστήρια. Λέγεται δ' ότι και τους νόμους ασαφείς μάλλον -γράψας, και πολλάς εξηγήσεις επιδεχομένους, ηύξησε διά τούτου -των δικαστηρίων την δύναμιν. Διότι, μη δυνάμενοι οι πολίται να -συμβιβάζωσι τας διαφοράς των διά των νόμων, συνέβαινε να έχωσι -πάντοτε ανάγκην των δικαστών, και εις αυτούς να φέρωσι πάσαν -αμφισβήτησιν, ώστε ούτως εγίνοντο τρόπον τινά και των νόμων -κύριοι. Την δ' εξίσωσιν ταύτην ήν επέφερε μαρτυρεί αυτός υπέρ -εαυτού διά των επομένων. - - «Όσον αρκεί, εις τον δήμον, τοσούτον απέδωκα κράτος, - ούτ' αφαιρέσας τιμήν, ούτε δε πάλιν προσθείς. - Όσοι δε δύναμιν είχον, και εις πλήθος προείχον - [χρημάτων, - ούτ' εις αυτούς να συμβή ήθελον τι βλαβερόν, - Έστηκα δε, ισχυράν την ασπίδ' αμφοτέροις προτείνας, - εις ουδετέρους αυτών άδικον νίκην αφείς.» - -Φρονών δ' ότι ώφειλε να βοηθήση έτι μάλλον το αδύνατον πλήθος, -έδωκεν εις έκαστον το δικαίωμα να ζητή λόγον υπέρ του -αδικηθέντος· και όταν τις ερραβδίζετο, εβλάπτετο, ή εβιάζετο, -πας ο δυνάμενος και θέλων είχε την άδειαν να κατηγορήση τον -αδικούντα, και να καταδιώξη αυτόν εις τα δικαστήρια. Ούτως -ορθώς συνείθιζε τους πολίτας ο νομοθέτης, ως μέλη ενός σώματος, -να συναισθάνωνται και να συμπονώσιν ο είς διά τον έτερον. -Απομνημονεύεται δ' αυτού και λόγος σύμφωνος προς τούτον τον -νόμον, ότι, ερωτηθείς, ως φαίνεται, τις των πόλεων κάλλιστα -κατοικείται, εκείνη, είπεν, εις ήν οι μη αδικούμενοι ουχ ήττον -των αδικουμένων εγκαλούσι και τιμωρούσι τους αδικούντας. - -ΙΘ. Συστήσας δε την βουλήν του Αρείου Πάγου (82) εκ των κατ' -έτος αρχόντων, και εισελθών και αυτός εις αυτήν, διότι -εχρημάτισεν άρχων, αλλά βλέπων τον δήμον επαιρόμενον και θρασύν -γινόμενον διά την άφεσιν των χρεών, προσέθηκε και δευτέραν -βουλήν, εκλέξας εξ εκάστης, των φυλών, αίτινες ήσαν τέσσαρες -(83), ανά εκατόν άνδρας, και έταξεν αυτήν να προσκέπτηται τας -υποθέσεις πριν υποβάλλωνται εις τον δήμον, και να μη αφήνη -τίποτε απροβούλευτον να εισάγηται εις την εκκλησίαν αυτού. Την -δ' άνω βουλήν (84) εκάθισεν επιτηρητήν των πάντων, και φύλακα -των νόμων, φρονών ότι η πόλις, δύο έχουσα βουλάς, ως αν ήτον -εις δύο αγκύρας προσδεδεμένη, ολιγώτερον θα παρεφέρετο υπό -σάλου, και θα είχε μάλλον ηρεμούντα τον δήμον. Και οι πλείστοι -μεν, ως ερρέθη, λέγουσιν ότι την βουλήν του Αρείου Πάγου ο -Σόλων εσύστησε, και εις τούτο φαίνεται επιμαρτυρούν και το ότι -ο Δράκων ουδαμού μνημονεύει ουδ' ονομάζει τους Αρειοπαγίτας, -αλλά τους Εφέτας (85) πάντοτε αναφέρει περί των φονικών. Ο δε -δέκατος τρίτος άξων (86) του Σόλωνος ούτως έχει αυτολεξεί τον -όγδοον νόμον αυτού γεγραμμένον· «Εκ των ατίμων, όσοι ήσαν -άτιμοι προ της αρχοντίας του Σόλωνος, να γίνωσιν επίτιμοι (87) -όλοι, πλην όσοι εις τον Άρειον Πάγον, ή εις τους Εφέτας, ή εις -το Πρυτανείον (88) καταδικασθέντες υπό των Βασιλέων, διά -φόνον, ή διά σφαγάς, ή δι' επιχείρησιν του να καταλάβωσι την -τυραννίαν, ήσαν φυγάδες όταν εφάνη ούτος ο νόμος.» Ταύτα λοιπόν -πάλιν δεικνύουσι την βουλήν του Αρείου Πάγου ως υφισταμένην ήδη -προ της αρχής του Σόλωνος· διότι τίνες ήσαν οι προ του Σόλωνος -εις τον Άρειον Πάγον καταδικασθέντες, αν πρώτος ο Σόλων έδωκεν -εις τον Άρειον Πάγον την δικαστικήν δικαιοδοσίαν; εκτός αν -υπάρχη ασάφειά τις περί την σύνταξιν, ή αν εξέλιπον λέξεις, -ώστε άτιμοι να έμενον όσοι είχον καταδικασθή διά κατηγορίας άς -κρίνουσιν οι Αρειοπαγίται και οι Εφέται και οι Πρυτάνεις αφ' -ότου ο νόμος εφάνη, οι δε λοιποί να έγινον επίτιμοι. Αλλά περί -τούτων σκέφθητι και συ. - -Κ. Εκ δε των άλλων νόμων αυτού ιδιότροπος μάλιστα και παράδοξος -είναι ο διατάττων να είναι άτιμος ο κατά τας στάσεις εις -ουδετέραν των μερίδων προστιθέμενος, θέλει δε, ως φαίνεται, -κανείς να μη μένη απαθής ουδ' αναίσθητος προς τα κοινά, -εξασφαλίσας τα καθ' εαυτόν, και εγκαυχώμενος ότι δεν συμπάσχει -και δεν συμπονεί μετά της πατρίδος του· αλλ' αμέσως -προστιθέμενος εις τους πολιτευομένους δικαιότερα και καλήτερα, -να συγκινδυνεύη μάλλον μετ' αυτών και να τους βοηθή, παρά να -περιμένη ακινδύνως τίνες θα υπερισχύσωσιν. Άτοπος δε και -γελοίος φαίνεται ο επιτρέπων εις την επίκληρον, αν ο κατά τον -νόμον εξουσιάζων και κύριος αυτής δεν δύναται να πλησιάζη -αυτήν, να την λαμβάνη ο πλησιέστερος του ανδρός συγγενής (89). -Αλλά και τούτο θεωρούσι τινές ορθόν, διά τους μη δυναμένους να -νυμφευθώσι, λαμβάνοντας όμως τας επικλήρους διά τα χρήματά των, -και, διά του νόμου, την φύσιν παραβιάζοντας. Διότι βλέποντες -την επίκληρον εκλέγουσαν όντινα θέλει, ή παραιτούνται του -γάμου, ή εμμένουσι μετ' αισχύνης, τιμωρούμενοι διά την -κακοήθειαν και την φιλοπλουτίαν των. Καλόν δ' είναι και το ότι -η επίκληρος εδύνατο να κοινωνή ουχί μετά πάντων, αλλά μεθ' ού -τινος ήθελε των συγγενών του ανδρός της, ώστε το τέκνον της να -είναι οικείον, και του ιδίου γένους μετέχον. Εις τούτο δε -συντελεί και το να συγκατακλείηται η νύμφη μετά του νυμφίου, -αφ' ού φάγη μετ' αυτού κυδώνιον (90), και το τρις εκάστου -μηνός να συναπαντάται εξάπαντος μετά της επικλήρου ο λαβών -αυτήν· διότι, και παίδας αν δεν έχωσιν, άλλα τιμή τις είναι -αύτη και φιλοφροσύνη του ανδρός προς σώφρονα γυναίκα, αφαιρούσα -πολλάς των δυσαρεσκειών όσαι συμπίπτουσι πάντοτε, και μη -επιτρέπουσα τας διαφοράς να καταντώσιν εις αποστροφήν. Από δε -των άλλων γάμων αφήρεσε τα προικία (91), διατάξας μόνον τρία -ιμάτια, σκεύη τινά ελαχίστης αξίας, άλλο δε τίποτε να μη φέρη η -νύμφη· διότι ήθελεν ο γάμος να μη είναι μισθωτός ουδ' -αγοραστός, αλλά να συνοικώσιν ανήρ και γυνή διά ν' αποκτώσι -τέκνα, και ν' απολαμβάνωσι της αγάπης τας ευχαριστήσεις. Ο -Διονύσιος (92), όταν η μήτηρ του τω εζήτει να την δώση εις -γάμον είς τινα των πολιτών, είπεν ότι «ως τύραννος ηκύρωσε τους -νόμους της πόλεως, αλλά τους νόμους της φύσεως δεν δύναται να -βιάση παρηλίκων γάμων γινόμενος προξενήτης.» Επίσης δε και εις -τας πόλεις δεν πρέπει να επιτρέπηται η αταξία αύτη, ουδέ να -παραβλέπωνται συζεύξεις παράκαιροι, και ουδεμίαν έχουσαι χάριν, -ουδέ προς τα έργα και τον σκοπόν αφορώσαι του γάμου. Αλλά, προς -γέροντα νυμφευόμενον νέαν, δύναται να ειπή ευφυής άρχων ή -νομοθέτης το προς τον Φιλοκτήτην (93) και ευρών νέον εις -δωμάτιον γραίας, εκ του γάμου, ως αι πέρδικες, παχυνόμενον, να -τον μετοικίση προς παρθένον νύμφην, ανδρός ανάγκην έχουσαν. -Ταύτα λοιπόν περί τούτων. - -ΚΑ. Επαινείται δε του Σόλωνος και ο νόμος ο απαγορεύων να -κατηγορώσι τους αποθανόντας· διότι όσιον μεν είναι ιερούς να -νομίζωμεν τους μεταλλάξαντας τον βίον, δίκαιον δε να μη -επιπίπτωμεν κατά των μη υπαρχόντων, και πολιτικόν να μη -αφήνωμεν τας έχθρας να διαιωνίζωνται. Τας δε κατά ζώντων -κακολογίας απηγόρευσεν εντός ιερών, και δικαστηρίων, και -δημοσίων καταστημάτων των αρχών, και όταν τελώνται θεωρίαι -αγώνων άλλως, έταξε να δίδωνται ως πρόστιμον, τρεις μεν δραχμαί -προς τον ιδιώτην, άλλαι δε δύο εις το δημόσιον. Διότι το να μη -κρατή τις ποτέ την οργήν του, είναι ίδιον ανθρώπου απαιδεύτου -και ακολάστου· το δε να κρατή αυτήν πάντοτε, είναι δύσκολον, -και είς τινας και αδύνατον. Πρέπει δ' ο νόμος να γράφηται τα -δυνατά διατάττων, αν θέλη να τιμωρή ολίγους επωφελώς, και ουχί -πολλούς ανωφελώς. Ηυδοκίμησε δε και ως προς τον νόμον των -διαθηκών, διότι πρότερον άλλως δεν επετρέπετο, αλλά τα χρήματα -και ο οίκος έπρεπε να μένωσιν εις την οικογένειαν του -αποθανόντος. Ο δε νόμος όστις επέτρεψε να δίδη τις την -περιουσίαν του, όταν δεν έχη παίδας, εις όν τινα βούλεται, -ετίμησε την φιλίαν υπέρ την συγγένειαν, και την χάριν υπέρ την -ανάγκην, και κατέστησε τα χρήματα κτήματα των εχόντων. Δεν -επέτρεψεν όμως να διαθέτη τις πάλιν απλώς και άνευ περιορισμών, -αλλά μόνον αν δεν έπραττε τούτο ένεκα νόσου, ή φαρμάκων, ή εις -δεσμά κατεχόμενος, ή εις γυναίκα πειθόμενος· ορθότατα νομίζων -ότι κατ' ουδέν διαφέρει το να πεισθή τις παρά το συμφέρον, του -να βιασθή, αλλ' εις την αυτήν κατηγορίαν κατατάτων την απάτην -μετά της ανάγκης, και μετά του πόνου την ηδονήν, διότι αμφότερα -δύνανται επίσης να ταράξωσι του ανθρώπου τον λογισμόν. Έθηκε δε -και εις τας εξόδους των γυναικών, και εις τα πένθη, και εις τας -εορτάς νόμον προλαμβάνοντα την αταξίαν και την ακολασίαν, -διατάξας, γυνή εξερχομένη να μη έχη περισσότερα των τριών -ιματίων, ούτε να λαμβάνη μεθ' εαυτής τροφήν και ποτόν αξίας -περισσοτέρας του οβολού (94), ουδέ κοφίνιον μεγαλήτερον ενός -πήχεως, μήτε την νύκτα να βαδίζη, εκτός εφ' αμάξης, έχουσα -λύχνον προπορευόμενον. Αφήρεσε δ' από των ταφών και το να -τύπτωνται, και το να θρηνώσι προσποιητώς, και το να μοιρολογώσι -ξένοι ξένους. Δεν αφήκε δε ουδέ να θυσιάζωσι βουν εις τας -κηδείας, ουδέ να θάπτωσι μετά των νεκρών πλέον των τριών -ιματίων, ουδέ να βαδίζωσιν εις ξένα μνήματα, πλην όταν γίνηται -ενταφιασμός. Τούτων τα πλείστα απαγορεύουσι και οι ημέτεροι -νόμοι (95). Προστίθεται δ' εις τους ημετέρους να τιμωρώνται -διά προστίμου υπό των γυναικονόμων (96) οι τοιαύτα πράττοντες, -ως υποκύπτοντες εις ανάξια ανδρών και εις γυναικώδη πάθη κατά -τα πένθη. - -ΚΒ. Βλέπων δ' ότι η μεν πόλις των Αθηνών επληρούτο ανθρώπων -οίτινες αδιακόπως συνέρρεον πανταχόθεν εις την Αττικήν διά την -αυτόθι ασφάλειαν, το δε πλείστον μέρος της χώρας ότι ήτον -άγονον και ξηρόν, τους δε διά θαλάσσης εμπορευομένους ουδέν -εισάγοντας προς τους ουδέν έχοντας να δίδωσιν εις αντάλλαγμα, -έτρεψε τους πολίτας προς τας τέχνας, και νόμον έγραψε να μη -αναγκάζηται υιός να τρέφη τον πατέρα του όστις ουδεμίαν τω -εδίδαξε τέχνην. Διότι, ο μεν Λυκούργος, πόλιν κατοικών καθαράν -όχλου ξενικού, και χώραν πολλήν εις πολλούς επαρκούσαν - - «και δις τοσούτον πλείονα» - -κατ' Ευριπίδην, και, το μέγιστον, έχων κατά πάσαν την -Λακεδαίμονα διεσπαρμένον το πλήθος των Ειλώτων, δι' ούς -συμφερώτερον ήτον να μη σχολάζωσιν, αλλά κατατριβόμενοι πάντοτε -εις εργασίας και κοπιάζοντες να ταπεινώνται, καλώς ποιών -απήλλαξε τους πολίτας ασχολιών βαναύσων και επιπόνων, και -προσήλου αυτούς εις τα όπλα, όπως ταύτην την μίαν και μόνην -τέχνην μανθάνωσι και ασκώσιν. Αλλ' ο Σόλων, προσαρμόζων τους -νόμους μάλλον εις τα πράγματα παρά τα πράγματα εις τους νόμους, -και βλέπων την φύσιν της χώρας ήτις μόλις εξήσκει εις τους -γεωργούς, και δεν ηδύνατο να τρέφη όχλον αργόν και σχολάζοντα, -περιήψεν υπόληψιν εις τας τέχνας, και έταξε την βουλήν του -Αρείου Πάγου να επιτηρή, πόθεν έκαστος έχει τους πόρους του, -και να τιμωρή τους αργούς. Εκείνο δ' είναι έτι σφοδρότερον, ότι -ουδ' οι εξ εταιρών γεννώμενοι ήσαν υπόχρεοι να τρέφωσι τους -πατέρας των, ως διηγείται Ηρακλείδης ο Ποντικός (97), διότι ο -κατά τον γάμον τα καλά παραβλέπων ήθη, προφανές είναι ότι έλαβε -γυναίκα δι' ευχαρίστησιν, και ουχί προς απόκτησιν τέκνων, -στερείται επομένως της αμοιβής και του δικαιώματος του ν' -απαιτή τι παρά των τέκνων του, αφ' ού και αυτήν την γέννησιν ως -όνειδος τοις επέβαλεν. - -ΚΓ. Ατοπώτατοι δε φαίνονται οι περί των γυναικών νόμοι του -Σόλωνος· διότι επέτρεψεν, ο συλλαμβάνων μοιχόν να τον φονεύη· -εις δε τον αρπάζοντα και βιάζοντα ελευθέραν γυναίκα, έταξε -πρόστιμον εκατόν δραχμών, εις τον προαγωγεύοντα, δραχμάς -είκοσι, πλην εκείνων όσαι προφανώς πωλούνται, διά τούτου εννοών -τας εταίρας, αίτινες προφανώς απέρχονται προς τους δίδοντας. -Προσέτι δε δεν επιτρέπει να πωλώσιν ούτε τας θυγατέρας, ούτε -τας αδελφάς, εκτός αν ήθελον συλλάβει παρθένον τινά -ατιμασθείσαν. Αλλ' είναι άλογον, το αυτό πράγμα πότε μεν πικρώς -και αδυσωπήτως να το τιμωρή, πότε δε ευκόλως και παίζων, ορίζων -το τυχόν πρόστιμον ως ποινήν εκτός αν, επειδή το νόμισμα ήτον -σπάνιον εις την πόλιν τότε, η δυσκολία της ευρέσεως αυτού -καθίστα τας τιμωρίας μεγάλας. Εις δε τον προσδιορισμόν της -τιμής των θυσιών, υπολογίζεται έν πρόβατον και μίαν δραχμήν -ισότιμα προς μέδιμνον. Εις τον νικητήν δε των ισθμίων έταξε να -δίδωνται δραχμαί εκατόν, εις δε τον νικητήν των Ολυμπίων -πεντακόσιαι· εις τον φέροντα δε λύκον, έδωκε πέντε δραχμάς, και -εις τον φέροντα λύκου σκύμνον, μίαν, ως λέγει ο Δημήτριος ο -Φαληρεύς (98), το μεν βοός, του δε προβάτου αξίαν. Αι δε τιμαί -των εκλεκτών θυμάτων, άς ορίζει εις τον δέκατον έκτον των -αξόνων του, εισί φυσικώ τω λόγω πολύ ανώτεραι, αλλά και εκείναι -εισίν ευτελείς παραβαλλόμεναι προς τας σημερινάς. Είναι δε -αρχαίον έθιμον των Αθηναίων να πολεμώσι τους λύκους, διότι -έχουσι χώραν καταλληλοτέραν προς την ποιμαντικήν παρά προς την -γεωργίαν. Υπάρχουσι δε καί τινες λέγοντες ότι αι φυλαί δεν -ωνομάσθησαν από των υιών του Ίωνος, αλλ' από των γενών εις ά αι -δίαιται διηρέθησαν κατά πρώτον, Οπλίται μεν το μάχιμον πλήθος, -Εργάδεις δε το εργατικόν, εκ δε των δύο άλλων Γελέοντες μεν οι -γεωργοί, Αιγικορείς δ' οι εις νομάς και ποιμενικά έργα -ασχολούμενοι (99). Επειδή δ' η χώρα διά το ύδωρ ούτε ποταμούς -αεννάους είχεν, ούτε λίμνας, ούτε πηγάς αφθόνους, αλλ' οι -πλείστοι μετεχειρίζοντο χειροποίητα φρέατα, νόμον έγραψεν, όπου -μεν υπήρχε δημόσιον φρέαρ εντός αποστάσεως ιππικής, να -μεταχειρίζωνται αυτό. Ήτον δε το ιππικόν διάστημα τεσσάρων -σταδίων (100). Όπου δέ τις περισσότερον απείχε, να ζητή ίδιον -ύδωρ. Εάν δε, σκάψας τις δέκα οργυιών βάθος (101) εις την -οικίαν του, δεν ήθελεν εύρει, τότε να λαμβάνη παρά του -γείτονος, γεμίζων δις καθ' εκάστην ημέραν σταμνίον έξ χόας -χωρούν (102)· διότι ήτον γνώμης ότι πρέπει να βοηθή την -ένδειαν, ουχί και να εφοδιάζη την αργίαν. Ώρισε δε και των -φυτειών τα μέτρα μετά πολλής εμπειρίας, διατάξας, οι μεν -φυτεύοντες άλλο τι εις τον αγρόν των, ν' απέχωσι πέντε πόδας -του γείτονος· οι δε συκήν ή ελαίαν, εννέα, διότι τούτων αι -ρίζαι φθάνουσι μακρύτερα, και δεν βλαστάνουσι πλησίον των άλλων -φυτών αβλαβώς, αλλά και την τροφήν αυτών αφαιρούσι, και είς -τινα εκπέμπουσιν ολεθρίας αναθυμιάσεις. Λάκκους δε και τάφρους -διέταξε να σκάπτη όστις θέλει, τοσούτον απέχων από του άλλου, -όσον είναι το βάθος των. Και ο τοποθετών σμήνη μελισσών ν' -απέχη από των πρότερον τοποτεθημένων πόδας τριακοσίους. - -ΚΔ. Εκ δε των προϊόντων το έλαιον μόνον επέτρεψε να πωλήται εις -τους ξένους, απηγόρευσε δε να εξάγωνται τα άλλα (103)· Κατά δε -των εξαγόντων προσέταξε να προφέρη ο άρχων κατάρας, ή να -πληρώνη αυτός εκατόν δραχμάς εις το δημόσιον. Είναι δ' ο πρώτος -άξων ο τούτον περιέχων τον νόμον. Επομένως δεν πρέπει να -νομισθή ότι όλως απίθανα λέγουσιν οι διισχυριζόμενοι ότι και η -των σύκων εξαγωγή ήτον απηγορευμένη το πάλαι, και ότι ο φανερών -τους εξάγοντας ωνομάσθη Συκοφάντης. Έγραψε δε και περί βλάβης -τετραπόδων νόμον, ορίζοντα προς τοις άλλοις, σκύλος όστις -εδάγκασεν άνθρωπον να δένηται εις κλοιόν τετράπηχυν· διάταξις -αξιόλογος, καθ' ό εις ασφάλειαν συντελούσα. Απορίαν δε προξενεί -και ο περί των πολιτογραφουμένων νόμος, ότι δεν επιτρέπει να -γίνωνται άλλοι πολίται, πλην των όσοι κατεδικάσθησαν εις -αειφυγίαν εις την πατρίδα των, ή μετοικίζονται εις τας Αθήνας -πανέστιοι, όπως εξασκήσωσι τέχνην. Λέγουσι δ' ότι έπραξε τούτο, -ουχί όπως αποβάλη τους άλλους, αλλ' όπως τούτους καλή εις -Αθήνας να μετέχωσιν ασφαλώς της πολιτείας, και συγχρόνως -αξιοπίστους νομίζων τους μεν αποβληθέντας από της πατρίδος των, -εξ ανάγκης, τους δ' εγκαταλίποντας αυτήν, εκ προαιρέσεως. -Ιδιαίτερος δε νόμος του Σόλωνος είναι και ο περί των τρεφομένων -δημοσίως, όπερ εκείνος ωνόμασε παρασιτίαν. Δεν επιτρέπει δε να -τρώγη ο αυτός πολλάκις εκ του δημοσίου, αλλ' αφ' ετέρου τιμωρεί -τον καλούμενον όστις αποποιείται, διότι το μεν θεωρεί ως -πλεονεξίαν, το δε ως περιφρόνηση των κοινών. - -ΚΕ. Έδωκε δ' εις όλους τους νόμους του ισχύν εκατόν ετών, και -κατεγράφησαν εις ξυλίνους άξονας στρεφομένους εντός των -περιεχουσών αυτούς τετραγώνων θηκών, εξ ών έτι και μέχρις ημών -διεσώζοντο μικρά λείψανα εις το Πρυτανείον. Ωνομάσθησαν δε, ως -λέγει ο Αριστοτέλης, Κύρβεις. Και Κρατίνος ο κωμικός λέγει που -(104)· - - «Σ' ορκίζω, μα τον Σόλωνα και Δράκοντα, - εις ών τας κύρβεις τώρα ψήνομεν κριθάς.» - -Τινές δε λέγουσιν ότι Κύρβεις μεν ωνομάζοντο αι περιέχουσαι τα -περί ιερών και θυσιών, Άξονες δε οι άλλοι. Ώμνυε δ' η Βουλή -όρκον κοινόν, να στηρίξη τους νόμους του Σόλωνος· έκαστος δε -των θεσμοθετών ιδίως (105), εις την αγοράν, πλησίον του λίθου -(106) υπέσχετο, αν ήθελε παραβή τινά των θεσμών τούτων, ν' -αναθέτη εις τους Δελφούς ανδριάντα χρυσούν, ισόμετρον προς -εαυτόν (107). Εννοήσας δε του μηνός την ανωμαλίαν, και την -κίνησιν της σελήνης ότι δεν συμφωνεί ούτε μετά της δύσεως ούτε -μετά της ανατολής του ηλίου, αλλά πολλάκις κατά την ιδίαν -ημέραν και τον φθάνει και τον περνά, έταξεν αύτη η ημέρα (108) -να ονομάζηται Π α λ α ι ά κ α ι ν έ α (109), φρονών ότι το -μεν μέρος αυτής το προ της συνόδου μετά του ηλίου ανήκει εις -τον παύοντα μήνα, το δε λοιπόν, εις τον ήδη αρχόμενον, πρώτος, -ως φαίνεται, εννοήσας ορθώς τον Όμηρον λέγοντα (110)· - - Παύοντος μεν του μηνός, και του άλλου μηνός αρχομένου. - -Την δε μετά ταύτην ημέραν ωνόμασε νουμηνίαν (111). Τας δ' από -της εικοστής ημέρας, δεν τας προσέθετεν, αλλά τας αφήρει και -τας ωλιγόστευεν, ως έβλεπεν ελαττούμενα τα φώτα της σελήνης, -αριθμών μέχρι της τριακοστής (112). Αφ' ού δ' οι νόμοι -εισήχθησαν, πολλοί ήρχοντο προς τον Σόλωνα καθ' εκάστην -επαινούντες ή κατηγορούντες αυτούς, ή συμβουλεύοντες να -προσθέση εις τα γεγραμμένα ή ν' αφαιρέση εξ αυτών ό,τι τύχοι, -και ζητούντες να τοις εξηγή και να τοις σαφηνίζη πώς είναι -έκαστον, και τίνα έννοιαν έχει. Βλέπων δ' ότι και το να μη -συγκατανεύση εις ταύτα ήτον άτοπον, και το να συγκατανεύση -επικίνδυνον, ηθέλησεν εντελώς ν' απαλλαγή από τας δυσχερείας -ταύτας, και να διαφύγη των πολιτών τας δυσαρεσκείας και την -φιλοκατήγορον διάθεσιν, διότι - - «Επί μεγάλων πραγμάτων δυσκόλως τις πάσιν αρέσκει,» - -ως είπεν ο ίδιος. Διά τούτο, προφασισθείς ότι θέλει να επιδοθή -εις θαλάσσιον εμπόριον, εζήτησε παρά των Αθηναίων δεκαετή -άδειαν απουσίας, και απήλθε να πλανηθή· διότι ήλπιζεν ότι εις -το διάστημα τούτο οι νόμοι του ήθελον συνηθισθή. - -ΚΣΤ. Και πρώτον μεν ήλθεν εις Αίγυπτον, και διέτριψεν, ως εις -προηγούμενον χωρίον ο ίδιος λέγει, - - «Εις Κανωβίδα ακτήν, όπου ρέων ο Νείλος προχείται». - -Επί τινα δε καιρόν έμεινε φιλοσοφών μετά Ψενώφιδος του -Ηλιουπολίτου και Σώγχιδος του Σαίτου, οίτινες ήσαν λογιώτατοι -μεταξύ των ιερέων (113). Παρά τούτων ακούσας και τον -Ατλαντικόν λόγον, ως λέγει ο Πλάτων, επεχείρησε να διαδώση -αυτόν διά ποιήματος εις τους Έλληνας (114). Έπειτα δε, πλεύσας -εις την Κύπρον, ηγαπήθη μεγάλως υπό τινος των εκεί βασιλέων, -Φιλοκύπρου ονομαζομένου, όστις ήρχεν επί πόλεως ου μεγάλης, -οικισθείσης υπό Δημοφόντος, του υιού του Θησέως, περί τον -Κλάριον ποταμόν, εις μέρη οχυρά μεν, αλλά δύσβατα και άφορα. -Τούτον έπεισεν ο Σόλων να μεταθέση την πόλιν εις πεδιάδα -ωραίαν, ήτις εξετείνετο υπ' αυτήν, και να την κατασκευάση -μεγαλητέραν και τερπνοτέραν. Παρευρεθείς δε και ο ίδιος, -επεμελήθη του συνοικισμού, και διέταξε τα πάντα άριστα προς την -δίαιταν και προς την ασφάλειαν, ώστε πολλοί μεν οικήτορες -συνήλθον περί τον Φιλόκυπρον, εζήλωσαν δ' αυτόν και οι άλλοι -βασιλείς· διό και τιμήσας τον Σόλωνα, την πόλιν, ονομαζομένην -Αιπείαν (115) πριν, μετωνόμασεν απ' εκείνου Σόλους. Ποιείται -δε και αυτός ο ίδιος, μνείαν του συνοικισμού, όταν εις τας -ελεγείας του, αποτεινόμενος προς τον Φιλόκυπρον, λέγη; - - «Τώρα δε, συ μεν εις Σόλους εις έτη πολλά βασιλεύων, - οίκει την πόλιν καλώς, συ και το γένος το σον. - Αλλ' εις ταχύπορον ναυν εκ της νήσου αυτής της ενδόξου - σώον ας πέμψη εμέ Κύπρις (116) η ιοστεφής. - Είθε δ' ένεκ' αυτής της οικίσεως, χάριν και δόξαν - δώσοι μοι, κ' είθε καλόν εις την πατρίδα μου πλουν!» - -ΚΖ. Την δε μετά του Κροίσου έντευξιν αυτού νομίζουσί τινες ότι, -παραβάλλοντες τους καιρούς, πρέπει πλαστήν να την θεωρήσωσιν. -Εγώ δε, λόγον τοσούτον επίσημον, και τοσούτους μάρτυρας έχοντα, -και, το μεγαλήτερον, πρέποντα εις το ήθος του Σόλωνος, και -άξιον της μεγαλοφροσύνης και της σοφίας εκείνου, δεν νομίζω ότι -πρέπει να τον παραλείψω διά λεγομένους τινάς χρονολογικούς -κανόνας, ούς μυρίοι διορθούντες άχρι της σήμερον, εις ουδέν -όμως ασφαλές συμπέρασμα δύνανται να συμβιβάσωσι τας αντιφάσεις. -Λέγουσι λοιπόν ότι ο Σόλων, ελθών εις Σάρδεις κατά παράκλησιν -του Κροίσου (117) έπαθεν ό,τι άνθρωπος χερσαίος, όστις -καταβαίνει κατά πρώτον εις την θάλασσαν, διότι, ως εκείνος, -άλλον και άλλον βλέπων ποταμόν, εκλαμβάνει ότι είναι η θάλασσα, -ούτω και ο Σόλων, την αυλήν διερχόμενος, και πολλούς βλέπων των -οπαδών του βασιλέως κεκοσμημένους πολυτελώς, και υπερηφάνως -βαδίζοντας μεταξύ όχλου προπέμποντος και μεταξύ δορυφόρων, -ενόμιζεν ότι έκαστος αυτών ήτον ο Κροίσος, μέχρις ού ωδηγήθη -προς αυτόν, φορούντα ό,τι αξιόλογον είχεν, ή ωραίον, ή ζηλωτόν -φαινόμενον, εις πολυτίμους λίθους, εις ενδύματα χρωματιστά, ή -εις έντεχνα χρυσά κοσμήματα, όπως φαίνηται θέαμα ποικιλώτατον -και μεγαλοπρεπέστατον. Ο Σόλων όμως, ελθών άντικρυς αυτού, ουδ' -εξεπλάγη παντελώς διά την όψιν, ουδ' είπε τίποτε, ως ο Κροίσος -περιέμενεν, αλλ' εφαίνετο μάλιστα εις τους φρονίμους ότι -κατεφρόνει την απειροκαλίαν εκείνου και την μικροφιλοτιμίαν. -Τότε διέταξεν ο βασιλεύς να τω ανοίξωσι τους θησαυρούς των -χρημάτων, και να τω επιδείξωσι τα επίλοιπα σκεύη και την -πολυτέλειαν, εν ώ ουδεμίαν εκείνος είχε τούτων ανάγκην, διότι -ήρκει ο Κροίσος αυτός δι' εαυτού να δώση του τρόπου του -έννοιαν. Αφ' ού λοιπόν τα είδεν όλα, και ωδηγήθη πάλιν προς τον -βασιλέα, τον ερώτησεν ούτος αν είδε ποτέ άνθρωπον αυτού -μακαριώτερον. Όταν δ' ο Σόλων τω απεκρίθη ότι είδε τον -συμπολίτην του Τέλλον, και τω διηγήθη ότι ο Τέλλος ήτον ανήρ -χρηστός, και αφήκεν υιούς εντίμους, και περιουσίαν επαρκή εις -τας ανάγκας του βίου, και ενδόξως απέθανεν, ανδραγαθήσας υπέρ -της πατρίδος, εις τον Κροίσον εφάνη αγροίκος άνθρωπος και -αλλόκοτος, να μη λαμβάνη ως μέτρον της ευδαιμονίας το αργύριον -ουδέ τον χρυσόν, αλλά παρά την τόσην εξουσίαν και δύναμιν να -προτιμά την ζωήν και τον θάνατον κοινού ανθρώπου και ιδιώτου. -Και όμως τον ηρώτησε πάλιν αν μετά τον Τέλλον εγνώρισεν άλλον -ευδαιμονέστερον άνθρωπον. Τότε δ' ο Σόλων απεκρίθη ότι εγνώρισε -τον Κλέοβιν και τον Βίτωνα, άνδρας εξόχως φιλαδέλφους και -φιλομήτορας, οίτινες, επειδή εβράδυνον οι βόες να έλθωσι, -ζευχθέντες αυτοί εις την άμαξαν, εκόμισαν την μητέρα των εις -της Ήρας το ιερόν (118), μακαριζομένην υπό των πολιτών και -χαίρουσαν, και έπειτα, αφ' ού προσέφερον θυσίαν και έπιον, δεν -εξύπνησαν πλέον την άλλην ημέραν, αλλ' απέθανον θάνατον άνευ -πόνου και λύπης μετά δόξαν τοσαύτην. «Ημάς δε, είπε μετ' οργής -ο Κροίσος, δεν μας καταριθμείς μετά των ευδαιμόνων ανθρώπων;» Ο -δε Σόλων ούτε να κολακεύση θέλων αυτόν, ούτε περαιτέρω να τον -παροξύνη, «Εις τους Έλληνας, είπεν, ω βασιλεύ των Λυδών, ο Θεός -μέτρια μεν έδωκε και τ' άλλα όλα, προσέτι δε, διά ταύτην την -μετριότητα, έχομεν και σοφίαν θαρραλέαν τινά, ως φαίνεται, και -δημοτικήν, ουχί δε βασιλικήν και λαμπράν. Αύτη δε, βλέπουσα τον -βίον υποκείμενον πάντοτε εις τύχας παντοδαπάς, δεν μας αφήνει -να επαιρώμεθα διά τα υπάρχοντα αγαθά, ουδέ να θαυμάζωμεν -ευτυχίαν ανθρώπου ήτις έχει ακόμη καιρόν να μεταβληθή· διότι το -μέλλον επέρχεται εξ αδήλου ποικίλον εις έκαστον· ευδαίμονα δ' -εκείνον νομίζομεν, εις όν μέχρι τέλους ο Θεός απένειμεν -ευτυχίαν· εν ώ μακαρισμός ανθρώπου ζώντος έτι και κινδυνεύοντος -εν τω βίω, είναι αβέβαιος και άκυρος, ως η ανακήρυξις και ο -στέφανος αθλητού εισέτι αγωνιζομένου.» Ταύτα ειπών ο Σόλων -ανεχώρησε, και ελύπησε μεν, αλλά δεν εσωφρόνησε τον Κροίσον. - -ΚΗ. Ο δε μυθοποιός (119) Αίσωπος, όστις έτυχε να είναι και -αυτός προσκεκλημένος εις Σάρδεις, και ετιμάτο υπό του Κροίσου, -ελυπήθη διότι ο Σόλων μηδεμιάς έτυχε φιλοξενίας, και νουθετών -αυτόν, «Ω Σόλων, τω είπε, μετά των βασιλέων πρέπει τις να -συναναστρέφηται όσον ολιγώτερον ή όσον ευαρεστότερον δύναται.» -«Όχι, απεκρίθη ο Σόλων, όσον ολιγώτερον ή όσον ωφελιμώτερον» -(120). Τότε λοιπόν ούτως ο Κροίσος κατεφρόνησε τον Σόλωνα. -Όταν δε, πολεμήσας μετά του Κύρου, ενικήθη, και εκυριεύθη η -πόλις του, και αιχμαλωτισθείς και ο ίδιος έμελλε να κατακαή, -και η πυρά ήτον ετοίμη, και ανεβιβάσθη ήδη εις αυτήν, ενώπιον -όλων των Περσών και παρόντος του Κύρου, υψώσας όσον ηδύνατο την -φωνήν του, ανεβόησε τρις «Ω Σόλων !» Απορήσας δ' ο Κύρος, -έπεμψε να τον ερωτήσωσι τις άνθρωπος ή τις Θεός ήτον ούτος ο -Σόλων, όν μόνον επικαλείται εις της τύχης την εσχάτην -καταδρομήν. Και ο Κροίσος, χωρίς ουδέν ν' αποκρύψη, είπεν, ότι -«ούτος ήτον είς των Ελλήνων σοφών, όν προσεκάλεσα εγώ, διότι -ήθελον όχι ν' ακούσω ή να μάθω τι αφ' όσα μοι έλειπον, αλλά διά -να γίνη αυτός θεατής και ν' αναχωρήση μάρτυς της ευδαιμονίας -εκείνης, ής η στέρησις ήτον μεγαλήτερον κακόν αφ' ό,τι ήτον -καλόν η απόκτησις. Διότι, ότε την είχον, τ' αγαθά αυτής ήσαν -λόγοι μόνον και φαντασία· αι δε μεταβολαί αυτής με ρίπτουσιν -εις πάθη δεινά και εις συμφοράς ανιάτους. Ο ανήρ λοιπόν εκείνος -εκ των τότε προβλέπων τα νυν, μοι έλεγε ν' αποβλέπω εις του -βίου το τέλος, και να μη υπερηφανεύωμαι θαρρών εις αβέβαια.» -Όταν δε ταύτα διεκοινώθησαν προς τον Κύρον, ων αυτός του -Κροίσου σοφώτερος, και τον λόγον του Σόλωνος βλέπων κυρούμενον -εκ του παραδείγματος, ου μόνον αφήκε τον Κροίσον, αλλά και -εξακολούθησε τιμών αυτόν εφ' όσον έζη, και εδοξάσθη ο Σόλων, -ότι δι' ενός λόγου τον μεν έσωσε, τον δε εδίδαξε των βασιλέων. - -ΚΘ. Οι δ' Αθηναίοι περιέπεσαν πάλιν εις στάσεις αφ' ού απήλθεν -ο Σόλων και των μεν Πεδιέων (121) αρχηγός ήτον ο Λυκούργος, -των δε Παράλων ο Μεγακλής ο Αλκμαίωνος (122), ο Πεισίστρατος -δε των Διακρίων, μεθ' ών συνετάττετο και ο θητικός (123) -όχλος, όστις προ πάντων κατεφέρετο κατά των πλουσίων. Και -μετεχειρίζετο μεν έτι τους νόμους η πόλις, αλλ' ήδη απέβλεπε -προς νεωτερισμούς, και όλοι επόθουν άλλην κατάστασιν, -ελπίζοντες διά της μεταβολής να λάβωσι δικαιώματα, ουχί ίσα -μετά των άλλων, αλλά περισσότερα, και να υπερισχύσωσιν εντελώς -των αντιπάλων των. Εν ώ δ' ούτως είχον τα πράγματα, ο Σόλων, -ελθών εις τας Αθήνας, ευλαβείτο μεν παρά πάντων και ετιμάτο, -αλλά δημοσίως να ενεργή και δημηγορή δεν είχε πλέον δύναμιν -ουδέ προθυμίαν διά το γήρας· συνομιλών όμως ιδίως μετά των -ανδρών των προϊσταμένων των φατριών, επροσπάθει να τους -διαλλάξη και να τους συμβιβάση, και προ πάντων εφαίνετο ότι -έδιδε προσοχήν εις τους λόγους του ο Πεισίστρατος, όστις εις -την ομιλίαν του είχε τι γλυκύ και ευάρεστον, και ήτον -ευεργετικός προς τους πένητας, και ως προς τας έχθρας πράος και -μέτριος. Όσα δε δεν είχεν εκ φύσεως, προσεποιείτο και ταύτα, -και επιστεύετο υπέρ τους έχοντας, ως άνθρωπος ειδήμων και -κόσμιος, και φίλος της ισότητος, και δυσαρεστούμενος αν τις -ήθελε να μεταβάλη την κατάστασιν των πραγμάτων, και αν επεθύμει -νεωτερισμούς. Διά τοιούτων εξηπάτα το πλήθος· αλλ' ο Σόλων -ταχέως ανεκάλυψε το ήθος αυτού, και πρώτος ενόησε την -επιβουλήν. Δεν τον εμίσησεν όμως διά τούτο, αλλ' επροσπάθει να -τον καταπραΰνη και να τον νουθετή, και έλεγε και προς αυτόν και -προς άλλους, ότι αν αφαιρέση τις από της ψυχής αυτού το -φιλόπρωτον, και ιατρεύση την επιθυμίαν της τυραννίδος, δεν -υπάρχει άλλος καταλληλότερος εις αρετής άσκησιν, ουδέ -καλλήτερος πολίτης. Κατ' εκείνον τον χρόνον είχεν αρχίσει ο -Θέσπις να οργανίζη την τραγωδίαν (124), και το πράγμα, ως -νεοφανές είλκυσε τον λαόν, αλλά δεν είχε προχωρήσει εισέτι -μέχρις αμίλλης μεταξύ ανταγωνιστών. Ο δε Σόλων, φύσει φιλήκοος -ων και φιλομαθής, έτι δε μάλλον εις το γήρας του παρερχόμενος -τον καιρόν του εις αργίαν και εις παιγνίδια, και ακόμη και εις -συμπόσια και εις μουσικήν, είδε τον ίδιον Θέσπιν αυτοπροσώπως -υποκρινόμενον, ως συνήθιζον οι παλαιοί ποιηταί. Μετά δε την -παράστασιν, αποταθείς προς αυτόν, τον ηρώτησεν αν δεν -εντρέπηται τόσα να ψεύδηται ενώπιον τόσων ανθρώπων. Ο δε Θέσπις -απεκρίθη ότι δεν βλάπτει ποσώς, όταν τα τοιαύτα λέγωνται και -πράττωνται ως παιγνίδια. Τότε δε, κτυπήσας σφοδρώς ο Σόλων την -γην διά της βακτηρίας, «Επαινούντες, είπε, και τιμώντες τα -παιγνίδια ταύτα, ταχέως θα τα εύρωμεν και εντός των συμβολαίων -ημών.» - -Λ. Ο δε Πεισίστρατος, καλύψας διά τραυμάτων το σώμα του, προέβη -εις την αγοράν κομιζόμενος εφ' αμάξης, και παρώξυνε τον δήμον, -λέγων ότι οι εχθροί του τον επεβουλεύθησαν διά τα πολιτικά του -φρονήματα. Εν ώ δε πολλοί ηγανάκτουν και έκραζον, ελθών προς -αυτόν ο Σόλων, και πλησίον του στας, «Δεν προσποιείσαι καλώς, ω -υιέ του Ιπποκράτους, τω είπε, τον Ομηρικόν Οδυσσέα (125) διότι -τα ίδια κάμνεις συ όπως δολιευθής τους πολίτας, όσα εκείνος, -όταν επλήγωσεν εαυτόν, διά ν' απατήση τους εχθρούς. Και το μεν -πλήθος ήτον έτοιμον να υπερμαχήση υπέρ του Πεισιστράτου, και -συνήλθεν εις εκκλησσίαν ο δήμος, και έγραψε ψήφισμα ο Αρίστων -(126) όπως δοθώσιν εις τον Πεισίστρατον πεντήκοντα ροπαλοφόροι -ως σωματοφύλακες. Αλλ' ο Σόλων αντέστη, και αναστάς, πολλά -ωμίλησεν όμοια προς ταύτα τα περιεχόμενα εις τα ποιήματά του· - - «Σεις αφοράτε εις γλώσσαν και λόγους ανδρός - [γλυκυστόμου. - Έκαστος πλην εξ υμών εις αλώπεκος ίχνη βαδίζει. - Πάλιν δε όλοι ομού χαύνον εγκρύπτετε νουν». - -Βλέπων δ' ότι οι μεν πένητες ήσαν πρόθυμοι να ευχαριστήσωσι τον -Πεισίστρατον, και εθορύβουν, οι δε πλούσιοι ότι εφοβούντο και -εδραπέτευον, ανεχώρησεν ειπών ότι των μεν είναι σοφώτερος, των -δε ανδρειότερος· σοφώτερος μεν εκείνων οίτινες δεν ενόουν τι -συνέβαινεν, ανδρειότερος δ' εκείνων οίτινες το ενόουν, αλλ' -εφοβούντο ν' αντισταθώσιν εις την τυραννίαν. Ο δε δήμος, -κυρώσας το ψήφισμα, δεν εμικρολόγει πλέον ούτε περί του αριθμού -των ροπαλοφόρων προς τον Πεισίστρατον, αλλά τον αφήκε να τρέφη -και να συνάγη φανερώς όσους ήθελεν, έως ότου κατέλαβε την -ακρόπολιν. Αφ' ού δε τούτο έγινε, και η πόλις συνεταράχθη, ο -μεν Μεγακλής ευθύς έφυγε μετά των άλλων Αλκμαιωνιδών ο δε Σόλων -ήτον ήδη πολύ γέρων, και δεν είχε τινά να τον βοηθήση· εξήλθεν -όμως εις την αγοράν, και ωμίλησε προς τους πολίτας, επιπλήττων -μεν αυτούς διά την αφροσύνην αυτών και αδράνειαν, παροξύνων δε -και προκαλών αυτούς να μη εγκαταλείψωσι την ελευθερίαν. Τότε -είπε και το περίφημον εκείνο, ότι πριν μεν τοις ήτον -ευκολώτερον να εμποδίσωσι την τυραννίαν όταν ερριζούτο, ήδη δε -είναι έργον μεγαλήτερον και λαμπρότερον να την ανασπάσωσι και -να την αφαιρέσωσιν, αφ' ού συνέστη και αφ' ού εβλάστησεν. -Επειδή δε, εκ φόβου, ουδείς προσείχεν εις αυτόν, απήλθεν εις -την οικίαν του, και λαβών τα όπλα του, τα έστησεν εις την οδόν -εμπρός των θυρών του, και «Εγώ μεν, είπεν, κατά την δύναμίν μου -εβοήθησα την πατρίδα και τους νόμους.» Έκτοτε δ' έμεινεν -ησυχάζων, και δεν ήκουε τους φίλους του, οίτινες τον παρεκίνουν -να φύγη, αλλά ποιήματα γράφων επέπληττε τους Αθηναίους· - - «Εξ ανανδρίας εάν εις δεινά ενεπέσατε τόσα, - μη συναντίους αυτών λέγετε, μη τους Θεούς. - Τούτους υψώσατε σεις, εις αυτούς την ασφάλειαν δόντες, - και διά ταύτα κακόν έχετε δούλων ζυγόν». - -ΛΑ. Όταν δε πολλοί τον ενουθέτουν, λέγοντές τω ότι θέλει -θανατωθή υπό του τυράννου, και τον ηρώτων εις τι εμπιστευόμενος -τοιαύτα τολμά, «Εις το γήρας,» είπεν. Ο Πεισίστρατος όμως, αφ' -ού έγινε κύριος των πραγμάτων, τοσούτον επεριποιήθη τον Σόλωνα, -τιμών και φιλοφρονούμενος, και προσκαλών αυτόν συνεχώς, ώστε -και σύμβουλός του έγινε και πολλά επήνει εξ όσων εκείνος -έπραττε· διότι εφύλαττε τους πλείστους νόμους του Σόλωνος, -επιμένων πρώτος αυτός εις αυτούς, και τους φίλους του αναγκάζων -εις τούτο. Ούτω και διά φόνον προσκληθείς εις τον Άρειον Πάγον, -εν ώ ήτον τύραννος ήδη, παρουσιάσθη κοσμίως διά ν' απολογηθή· -αλλ' ο κατήγορος δεν ενεφανίσθη. Και νόμους άλλους έγραψεν ο -ίδιος, εν οίς ην και ο διατάττων, οι ακρωτηριασθέντες εις τον -πόλεμον να τρέφωνται δημοσίως. Λέγει δ' ο Ηρακλείδης (127) ότι -τούτον εμιμήθη ο Πεισίστρατος εκ του Σόλωνος, όστις το αυτό -είχε ψηφίσει περί του Θερσίππου, ακρωτηριασθέντος. Ως δ' ο -Θεόφραστος (128) ιστορεί, και τον περί αργίας νόμον δεν -έγραψεν ο Σόλων, αλλ' ο Πεισίστρατος, καταστήσας δι' αυτού και -την χώραν ευφορωτέραν, και την πόλιν ησυχωτέραν. Ο δε Σόλων, -αρχίσας μεγάλην πραγματείαν περί του λόγου ή του μύθου της -Ατλαντίδος, όν ήκουσε διηγούμενον υπό των λογίων της Σάιδος ως -ανήκοντα εις τους Αθηναίους, απέκαμεν ουχί διά τας ασχολίας -του, ως λέγει ο Πλάτων, αλλά μάλλον διά το γήρας, φοβηθείς το -μέγεθος της συγγραφής. Διότι περί της πολλής του σχολής -μαρτυρούσιν ούτοι οι στίχοι αυτού· - - «Καταγηράσκω, διδασκόμενος πολλά»· - -και - - «Έργα της κόρης της Κύπρου μ' αρέσκουσι τώρα, του - [Βάκχου, - και των Μουσών τα τερπνά εις των ανθρώπων τον νουν». - -ΛΒ. Φιλοτιμούμενος δ' ο Πλάτων να επεξεργασθή την Ατλαντικήν -υπόθεσιν ως καλής χώρας έρημον έδαφος, εις αυτόν δε και -συγγενείας λόγω ανήκον (129) έθηκε μεν εις την αρχήν πρόθυρα -μεγάλα, και περιβόλους και αυλάς, ως ουδείς ποτέ λόγος άλλος ή -μύθος ή ποίησις έλαβεν. Εξώρας δ' αρχίσας, απέθανε πριν -περατώση το έργον (130), τόσω μεγαλητέραν λύπην αφήσας διά τα -ελλείποντα, όσω τερπνότερο είναι το μέρος ό έγραψε. Διότι, ως η -πόλις των Αθηναίων τον ναόν του Ολυμπίου Διός, ούτως η σοφία -του Πλάτωνος, μετά τοσούτων καλών έργων, μόνον ατελές παρήγαγε -τον Ατλαντικόν λογον (131). Απεβίωσε δ' ο Σόλων, ως μεν ο -Ποντικός Ηρακλείδης ιστορεί, πολύν καιρόν αφ' ού ήρχισε να -τυραννή ο Πεισίστρατος, ως δε λέγει ο Ερέσιος Φανίας (132), -ουδέ μετά δύω έτη· διότι ο μεν Πεισίστρατος ήρχισε να τυραννή -επί Κωμίου άρχοντος (133), ο δε Σόλων λέγει ο Φανίας ότι -απέθανεν επί Ηγεστράτου, όστις ήτον άρχων μετά τον Κωμίαν. Η δε -διασπορά της τέφρας αυτού παρά την νήσον των Σαλαμινίων αφ' ού -εκάη το σώμα του, είναι μεν άτοπος, και διά τούτο απίθανος και -μυθώδης, αλλ' αναφέρουσιν αυτήν και άλλοι αξιόλογοι άνδρες, και -ο φιλόσοφος Αριστοτέλης. - - - -ΠΟΠΛΙΚΟΛΑΣ - - - -Α. Τοιούτος ήτον ο Σόλων, και προς αυτόν παραβάλλομεν τον -Ποπλικόλαν, εις όν μεταγενεστέρως εδόθη το όνομα τούτο προς -τιμήν υπό του δήμου των Ρωμαίων, προτού δ' ωνομάζετο Πόπλιος -Ουαλέριος, απόγονος, ως φαίνεται Ουαλερίου, ενός των παλαιών -ανδρών, όστις μεγάλως συνετέλεσεν εις το να συγχωνευθώσιν εις -ένα λαόν οι Ρωμαίοι και οι Σαβίνοι, πριν πολέμιοι όντες· διότι -εκείνος είναι όστις προ πάντων κατέπεισε τους βασιλείς να -συναντηθώσι, και τους εφιλίωσεν. Εις τούτου το γένος ανήκων ο -Ουαλέριος, ως λέγουσιν, εν ώ η Ρώμη ήτον έτι υπό βασιλείς, -διέπρεπε διά την δύναμιν του λόγου του και διά τον πλούτον του. -Τούτων δε τον μεν μετεχειρίζετο πάντοτε ορθώς και ευτόλμως υπέρ -του δικαίου, τον δε μετέδιδεν ελευθερίως και φιλανθρώπως εις -τους ενδεείς· δι' ό προφανές ήτον ότι, αν εγίνετο δημοκρατία, -ήθελε πρωτεύσει. Ότε δε, ο δήμος μισών και βαρυνόμενος -Ταρκύνιον τον Σούπερβον, λαβόντα την βασιλείαν ουχί δικαίως, -αλλ' ανοσίως και παρανόμως (134), και διαχειριζόμενον αυτήν -ουχί βασιλικώς, αλλ' υβριστικώς και τυραννικώς, έλαβεν ως -επαναστάσεως αφορμήν το πάθημα της Λουκρητίας, ήτις, βιασθείσα, -απέσφαξεν αυτή εαυτήν, τότε Λεύκιος ο Βρούτος (135), αρχηγός -γενόμενος της αποστασίας, ήλθε κατά πρώτον προς τον Ουαλέριον, -και ευρών αυτόν προθυμότατον, απεδίωξεν ομού μετ' εκείνου τους -βασιλείς. Και εν όσω μεν ο δήμος εφαίνετο σκοπόν έχων ένα να -χειροτονήση στρατηγόν αντί του βασιλέως, ο Ουαλέριος έμενεν -ήσυχος, διότι εις τον Βρούτον μάλλον ανήκεν η αρχή, ως -πρωταίτιον γενόμενον της δημοκρατίας. Επειδή όμως εμισείτο της -μοναρχίας το όνομα, και ο δήμος εφαίνετο ότι ευκολώτερον θα -υπέφερε την εξουσίαν, αν εμερίζετο, και δύο επρόβαλλε και -εζήτει υπάτους, ο Ουαλέριος ήλπισε να συνυπατεύση μετά του -Βρούτου, αλλά δεν επέτυχε· διότι, αντί του Ουαλερίου, εξελέγη -συνάρχων του Βρούτου, εκουσίως αυτού, Ταρκύνιος Κολλατίνος, ο -της Λουκρητίας ανήρ, ουχί ως υπερέχων εκείνου κατά την αρετήν, -αλλά διότι οι δυνατοί, φοβούμενοι τους βασιλείς, οίτινες έξωθεν -διά πολλών επροσπάθουν να πραΰνωσι την πόλιν, ήθελον να -διορίσωσι στρατηγόν τον ασπονδότερον εκείνων εχθρόν, όστις ήτον -βεβαιότερον ότι δεν ενέδιδεν. - -Β. Αγανακτών δ' ο Ουαλέριος ότι δεν τον επίστευον ικανόν να -πράξη τα πάντα υπέρ της πατρίδος διότι ουδέν κακόν έπαθεν αυτός -υπό των τυράννων, παρητήθη της βουλής, και αφήκε τας -συνηγορίας, και έπαυσε ν' αναμίγνυται εις τα δημόσια. Ώστε και -λόγων και φόβων έδωκεν εις πολλούς αφορμήν, μη, οργιζόμενος, -συνταχθή μετά των βασιλέων και ανατρέψη τα πράγματα, και την -πόλιν ήτις διετέλει εις κινδυνώδη θέσιν. Όταν δ' ο Βρούτος, -υποψίας έχων κατ' άλλων τινών, ηθέλησε διά θυσιών να ορκίση την -βουλήν, και προσδιώρισε την ημέραν, κατέβη φαιδρότατος εις την -αγοράν ο Ουαλέριος, και πρώτος ομώσας ότι ουδόλως θέλει ενδώσει -ουδ' υποχωρήσει εις τον Ταρκύνιον, αλλ' ότι θέλει πολεμήσει -μέχρις εσχάτων υπέρ της ελευθερίας, επροξένησεν ηδονήν εις την -βουλήν και θάρρος εις τους άρχοντας· και ευθύς τα έργα -επεκύρουν τον όρκον του· διότι πρέσβεις ήλθον από του -Ταρκυνίου, φέροντες γράμματα, δι' ών ήθελε να ελκύση τον δήμον, -και λόγους προσηνείς, δι' ών αυτοί ήλπιζον προ πάντων να -διαφθείρωσι τον λαόν, παριστώντες ότι είπεν αυτούς ο βασιλεύς, -ως ταπεινώσας δήθεν το φρόνημά του, και ως έχων αξιώσεις -μετριωτέρας. Τούτους ενόμισαν οι ύπατοι ότι ώφειλον να τους -παρουσιάσωσι εις το πλήθος· ο Ουαλέριος όμως δεν τους αφήκεν -αλλ' αντέστη, και δεν επέτρεψε να δοθή εις ανθρώπους πένητας, -και βαρυνομένους τον πόλεμον μάλλον παρά την τυραννίαν, αρχή -και πρόφασις νεωτερισμών. - -Γ. Μετά δε ταύτα ήλθον άλλοι πρέσβεις, λέγοντες ότι ο Ταρκύνιος -και της βασιλείας παρητείτο και τον πόλεμον έπαυεν, απήτει δε -μόνον τα χρήματα και τας περιουσίας αυτού και των φίλων και -οικείων του, εξ ών να ζήσωσιν εις την εξορίαν των. Και πολλοί -μεν εκάμπτοντο, και ο Κολλατίνος συνηγόρησε μάλιστα. Αλλ' ο -Βρούτος (136), άκαμπτος ων ανήρ και τραχύς εις την οργήν του, -ώρμησεν έξω εις την αγοράν, τον συνάρχοντα αυτού προδότην -αποκαλών, ως θέλοντα να χαρίση πολέμου αφορμάς και τυραννίδος -εις ανθρώπους εις ούς δεινόν όντως ήτον και εφόδια φυγής να -ψηφίσωσιν. Αφ' ού δ' οι πολίται συνήλθον, πρώτος ο Γάιος -Μινούκιος, ανήρ ιδιώτης, ωμίλησεν εις τον δήμον, προτρέπων τον -Βρούτον και τους Ρωμαίους παραινών να φροντίσωσιν όπως τα -χρήματα μετ' αυτών πολεμώσι τους τυράννους, ουχί μετά των -τυράννων αυτούς. Ουχ ήττον όμως απεφάσισαν οι Ρωμαίοι, αφ' ού -είχον την ελευθερίαν, υπέρ ής επολέμουν, να μη στερηθώσι της -ειρήνης διά τα χρήματα, αλλά να εξώσωσι και αυτά μετά των -τυράννων. Εφρόντιζε δ' ο Ταρκύνιος ολίγον περί των χρημάτων, -και απήτει αυτά μάλλον όπως δοκιμάση τον δήμον, και παρασκευάση -προδοσίαν. Και ταύτα ενήργουν οι πρέσβεις, μένοντες επί -προφάσει των χρημάτων, και λέγοντες άλλα μεν ότι πωλούσιν άλλα -δ' ότι φυλάττουσι, και άλλα ότι πέμπουσι προς εκείνον, μέχρις -ότου διέφθειραν δυο οίκους εκ των αρίστων νομιζομένων, τον των -Ακυλίων, όστις είχε τρεις βουλευτάς, και τον των Ουιτελλίων, -όστις είχε δύο. Ήσαν δ' όλοι ούτοι εκ μητέρων ανεψιοί του -υπάτου Κολλατίνου, μεταξύ δ' ιδίως των Ουιτελλίων και του -Βρούτου υπήρχεν άλλη οικειότης, ότι την αδελφήν αυτών είχεν ο -Βρούτος, και πολλούς είχεν υιούς εξ αυτής, ών δύο, τους -ενήλικας, συγγενείς όντας αυτών και σχετικούς, εκέρδισαν οι -Ουιτέλλιοι, και τους έπεισαν να γίνωσι μέτοχοι της προδοσίας, -και συνδεθέντες μετά του μεγάλου γένους των Ταρκυνίων, και -βασιλικών κοινωνήσαντες ελπίδων, να εγκαταλείψωσι του πατρός -των την ηλιθιότητα και την δυστροπίαν· δυστροπίαν μεν λέγοντες -την αδυσώπητον αυτού αποστροφήν προς τους πονηρούς, ηλιθιότητα -δε την χρησιμεύσασαν επί πολύν καιρόν ως προσποιήσιν και -προκάλυμμα όπως προφυλαχθή κατά των τυράννων, και ής ουδ' -ύστερον απέφυγε την επωνυμίαν. - -Δ. Αφ' ού δ' επείσθησαν οι νεανίσκοι, και συνενοήθησαν μετά των -Ακυλίων, απεφασίσθη υφ' όλων να ομόσωσιν όρκον μέγαν και -φοβερόν, ως σπονδήν επιχέοντες αίμα ανθρώπου σφαγέντος, και τα -σπλάγχνα αυτού εγγίζοντες. Προς ταύτα λοιπόν συνήλθον εις την -οικίαν των Ακυλίων, και ο οίκος εις όν έμελλον να πράξωσι ταύτα -ήτον ως επόμενον έρημος σχεδόν και σκοτεινός· αλλά δεν -παρετήρησαν ότι εντός αυτού είχε κρυβή υπηρέτης τις, Ουινδίκιος -καλούμενος, ουχί προς επιβουλήν ή διότι προενόησέ τι εκ των -μελετωμένων, αλλά διότι έτυχε να είναι εντός, και φοβηθείς να -φανή εις αυτούς, όταν τους είδε να έρχωνται μετά σπουδής, -εστάθη οπίσω κιβωτίου εκεί ευρεθέντος, ώστε και τα πραττόμενα -έβλεπε, και ήκουσεν όσα εβουλεύοντο. Απεφάσισαν δ' αυτοί να -φονεύσωσι τους Υπάτους, και γράψαντες περί τούτου επιστολάς εις -τον Ταρκύνιον, επέδωκαν αυτάς εις τους πρέσβεις, οίτινες εκεί -κατώκουν φιλοξενούμενοι υπό των Ακυλίων και τότε παρευρέθησαν -εις την συνωμοσίαν. Αφ' ού δε, ταύτα πράξαντες, ανεχώρησαν, -εξήλθε κρυφίως ο Ουινδίκιος, και δεν ήξευρε πώς να ενεργήση ως -προς τα εκ τύχης εις αυτόν ανακαλυφθέντα, δεινόν μεν νομίζων, -καθώς και ήτον, να κατηγορήση προς πατέρα, τον Βρούτον, ανόσια -των υιών του βουλεύματα, ή τα των ανεψιών προς τον θείον αυτών -Κολλατίνον, ουδένα δ' ιδιώτην Ρωμαίον άξιον εμπιστοσύνης -νομίζων, διά τοιαύτα απόρρητα. Αλλά παν άλλο δυνάμενος μάλλον -παρά να ησυχάση, και υπό της συνειδήσεως του πράγματος -ελαυνόμενος, απηυθύνθη προς τον Ουαλέριον, ενθαρρυνθείς -προπάντων υπό των φιλολάων και φιλανθρώπων τρόπων αυτού, διότι -ήτον εις όλους ευπρόσιτος όσοι είχον ανάγκην αυτού, και την -οικίαν του είχε πάντοτε ανοικτήν, και ποτέ δεν απέρριπτε των -ταπεινοτέρων πολιτών ούτε λόγον ούτε υπόθεσιν. - -Ε. Όταν λοιπόν ανέβη προς αυτόν ο Ουινδίκιος, και τω είπε τα -πάντα, επί παρουσία μόνου του αδελφού του Μάρκου και της -γυναικός του, εκπλαγείς και φοβηθείς ο Ουαλέριος, δεν αφήκε τον -άνθρωπον ν' αναχωρήση, αλλά κλείσας αυτόν εις την οικίαν του, -και επιστήσας την γυναίκα του φύλακα εις την θύραν, διώρισε τον -αδελφόν του να περικυκλώση την βασιλικήν έπαυλιν, και να λάβη, -αν ήτον δυνατόν, τα γράμματα, και να παραφυλάττη τους υπηρέτας. -Αυτός δε, μετά πολλών πελατών και φίλων, οίτινες ήσαν πάντοτε -περί αυτόν, και μετά πολλών θεραπόντων, εβάδισε προς την οικίαν -των Ακυλλίων, οίτινες δεν ήσαν εντός, και καθ' ήν στιγμήν -ουδείς το επρόσμενεν, εισχωρήσας διά των θυρών, εύρε τα -γράμματα κείμενα, όπου κατώκουν οι πρέσβεις. Ενώ δε ταύτα -έπραττεν, έδραμον μεθ' ορμής οι Ακύλλιοι, και απαντήσαντες -αυτόν περί τας θύρας, εζήτουν να τω αφαιρέσωσι τας επιστολάς· -εκείνοι δ' ανθίσταντο, και περιτιλύσσοντες τα ιμάτια περί τους -τραχήλους των, μόλις και μετά βίας, ωθούντες και ωθούμενοι διά -των στενών οδών, έφθασαν εις την αγοράν. Τα αυτά εγίνοντο, -συγχρόνως και εις την βασιλικήν έπαυλιν, όπου ο Μάρκος -συνέλαβεν άλλα γράμματα, και τα έφερεν εντός σκευών, σύρων -συγχρόνως εις την αγοράν και όσους εδύνατο εκ των βασιλικών -οικετών. - -ΣΤ. Αφ' ού δ' οι Ύπατοι έπαυσαν τον θόρυβον και κατά -παραγγελίαν του Ουαλερίου εκομίσθη ο Ουινδίκιος εκ της οικίας -του, και μετά την κατηγορίαν ανεγνώσθησαν τα γράμματα, τότε οι -άνδρες ουδέν ετόλμησαν ν' αρνηθώσι· και οι μεν άλλοι ίσταντο -κατηφείς και σιωπηλοί· ολίγοι δε, χάριν θέλοντες να κάμωσιν εις -τον Βρούτον, ωμίλουν περί εξορίας. Και ο Κολλατίνος δε τοις -έδιδεν ελπίδας τινάς, διότι εδάκρυε, και ο Ουαλέριος, σιωπών. Ο -δε Βρούτος, προσφωνήσας ονομαστί εκάτερον των υιών του, «Έλα, ω -Τίτε, είπεν, έλα, ω Ουαλέριε· διατί δεν απολογείσθε προς την -κατηγορίαν;» Αφ' ού δε τρις ερωτηθέντες δεν απεκρίθησαν, -στρέψας προς τους υπηρέτας το πρόσωπον, «Εδικόν σας είναι, -είπε, το επίλοιπον έργον». Τότε δ' αυτοί, συλλαβόντες αμέσως -τους νεανίσκους, έσχισαν τα ιμάτιά των, έδεσαν οπίσω τας χείρας -των, και απηνώς τους ερράβδιζον. Και οι μεν άλλοι δεν ηδύναντο -να βλέπωσι το θέαμα τούτο, ουδ' υπέμενον αυτό· εκείνος δε -λέγεται ότι ούτε τα βλέμματα απέστρεψεν αλλαχού, ούτε εξ οίκτου -εμετρίασε την έκφρασιν της οργής, και αυστηρότητος του προσώπου -του, αλλ' αγρίως έβλεπε τους υιούς του τιμωρουμένους, έως ού -απλώσαντες αυτούς εις το έδαφος, τοις έκοψαν τας κεφαλάς διά -του πελέκεως. Τότε, αφήσας τους άλλους εις τον συνάρχοντα, -αυτός αναστάς, ανεχώρησεν, έργον πράξας μη επιδεχόμενον ούτε -αξίως να επαινεθή, ούτε να κατηγορηθή· διότι, ή το υψος της -αρετής κατήντησε την ψυχήν του εις απάθειαν, ή του πάθους το -μέγεθος εις αναλγησίαν· ουδέ το έν δε ουδέ το άλλο είναι ή -μικρόν ή ανθρώπινον, αλλ' ή θείον ή θηριώδες. Δικαιότερον δ' -είναι η κρίσις ν' ακολουθήση μάλλον του ανδρός την δόξαν, παρά -να μη πιστευθή η αρετή αυτού, εξ αιτίας της ασθενείας του -κρίνοντος. Διότι οι Ρωμαίοι ολιγώτερον πιστεύουσιν ότι έργον -του Ρωμύλου υπήρξεν η ίδρυσις της πόλεως, παρ' ό,τι η κτίσις -και αποκατάστασις της πολιτείας υπήρξεν έργον του Βρούτου. - -Ζ. Αφ' ού δ' απήλθεν εκ της αγοράς τότε, επί πολύν καιρόν φρίκη -και σιωπή κατείχε πάντας διά τα γενόμενα. Βλέποντες δ' οι -Ακύλιοι την μαλακότητα και την βραδύτητα του Κολλατίνου, έλαβον -θάρρος, και απήτουν να λάβωσιν εις απολογίαν καιρόν, και να -τοις δοθή ο Ουινδίκιος, διότι ήτον δούλος των, και να μη μείνη -υπό τους κατηγόρους των. Και ο μεν Κολλατίνος ήθελε να -συγκατανεύση εις ταύτα, και να διαλύση την εκκλησίαν· αλλ' ο -Ουαλέριος, ούτε τον άνθρωπον ήθελε ν' αφήση ν' αναμιγή εις τον -πέριξ όχλον, ούτε εις τον δήμον επέτρεπε ν' αφήση τους προδότας -να φύγωσι. Τέλος δε, συλλαβών αυτούς διά των χειρών του, -επεκαλείτο τον Βρούτον, και προς τον Κολλατίνον εβόα ότι -κάκιστα πράττει, αν, αφ' ού εις τον συνάρχοντά του επέβαλεν -ανάγκην παιδοκτονίας, νομίζη τώρα ότι πρέπει να χαρίση εις τας -γυναίκας των τους προδότας και τους εχθρούς της πατρίδος. -Επειδή δ' ο ύπατος ηγανάκτει, και διέταττε να συλλάβωσι τον -Ουινδίκιον, οι μεν υπηρέται, απωθούντες τον όχλον, συνελάμβανον -τον άνθρωπον, και εκτύπων τους θέλοντας να τον αφαιρέσωσιν απ' -αυτών, οι δε φίλοι του Ουαλερίου εστάθησαν εμπρός να τον -υπερασπίσωσι, και ο δήμος εβόα να έλθη ο Βρούτος. Ήλθε λοιπόν -αυτός επιστρέψας, και αφ' ού όλοι εσιώπησαν διά να τον -ακούσωσιν, είπεν ότι των μεν υιών του αυτός ήτον κατάλληλος -δικαστής, περί δε των άλλων αφήνει να ψηφίσωσιν οι πολίται, -οίτινες εισίν ελεύθεροι. Ας ομιλήση επομένως όστις θέλει, και -ας πείση τον δήμον. Λόγοι όμως δεν εχρειάσθησαν πλέον, αλλ' -έγινε ψηφοφορία, και παμψηφεί καταδικασθέντες, επελεκίσθησαν. Ο -δε Κολλατίνος ήτον μεν, ως φαίνεται, και ύποπτος οπωσούν, εξ -αιτίας της προς τους βασιλείς συγγενείας του, ωργίζοντο δε κατ' -αυτού οι Ρωμαίοι και διά το δεύτερον όνομά του, μισούντες τον -Ταρκύνιον. Όταν δε συνέβησαν ταύτα, δυσαρεστήσας αυτούς -εντελώς, αφήκεν εκουσίως την αρχήν, και ανεχώρησεν εκ της -πόλεως. Τότε έγινον πάλιν αρχαιρεσίαι, και ανεδείχθη ομοθύμως -ύπατος ο Ουαλέριος, λαβών την αξίαν ταύτην ως της προθυμίας του -αμοιβήν. Νομίσας δ' ότι μέρος αυτής έπρεπε ν' απολαύση και ο -Ουινδίκιος, εψήφισε να γίνη αυτός πρώτος απελεύθερος (137) -πολίτης εις την Ρώμην, και να έχη δικαίωμα ψήφου, καταγραφείς -εις οποιανδήποτε φρατρίαν ήθελε (138). Εις δε τους άλλους, -απελευθέρους εξώρας και μετά πολύν χρόνον έδωκεν εξουσίαν ψήφου -ο Άππιος, χαριζόμενος εις τον δήμον. Η δ' εντελής απελευθέρωσις -μέχρι τούδε ονομάζεται Ουινδίκτα (139) δι' εκείνον, ως -λέγεται, τον Ουινδίκιον. - -Η. Μετά δε τούτο, τα μεν χρήματα των βασιλέων αφήκαν τους -Ρωμαίους να τα διαρπάσωσι, κατέσκαψαν δε την οικίαν αυτών και -την έπαυλιν· το δε τερπνότατον μέρος του Αρείου πεδίου, κτήμα -όν του Ταρκυνίου και τούτο, το αφιέρωσαν εις τον Θεόν (140). -Έτυχε δε να είναι τότε θερισμένον, και τα δέματα εκείντο κατά -γης. Αλλ' ένεκα της αφιερώσεως ενόμισαν ότι δεν πρέπει να τ' -αλωνίσωσιν ουδέ να τα μεταχειρισθώσι, και συνελθόντες όλοι, -έφερον τα δράγματα εις τον ποταμόν. Ομοίως δε κόπτοντες και τα -δένδρα τα έρριπτον εις αυτόν, αφήνοντες τον τόπον εις τον θεόν -γυμνόν όλως και άκαρπον. Επειδή δε πολλά και αθρόα ωθούντο -επάλληλα, ο ποταμός δεν τα έσυρε μακράν, αλλ' όπου τα πρώτα -εστάλησαν συναχθέντα και πεσόντα εις αβαθή μέρη, και όσα -ήρχοντο κατόπιν δεν είχον πόθεν να διαβώσιν, αλλ' ανεχαιτίζοντο -και περιεπλέκοντο, εκεί η σύμπηξις ενεδυναμούτο, και ελάμβανε -ρίζωσιν, ήν ηύξανεν έτι το ρεύμα· διότι επέφερε πηλόν πολύν, -και ούτος προστιθέμενος πέριξ έδιδε τροφήν συγχρόνως και -κόλλησιν, και οι κτύποι των υδάτων δεν τον εσάλευον, αλλά τον -επίεζον μαλακώς, και συνήγον και συνέπλαττον τα πάντα εις έν. -Όσον δε μεγαλητέρα και στερεωτέρα εγίνετο η συσσώρευσις, τόσον -μάλλον ηύξανε το μέγεθος αυτής, και εσχηματίσθη χώρα δεχομένη -τα πλείστα των καταφερομένων υπό του ποταμού. Αύτη σήμερον, -είναι ιερά εις την πόλιν νήσος, και έχει ναούς θεών και -περιπάτους, και ονομάζεται κατά των Λατίνων την γλώσσαν «Μέση -δύο γεφυρών (141).» Τινές δε διηγούνται ότι τούτο συνέβη ουχί -ότε καθιερώθη το πεδίον του Ταρκυνίου, αλλά πολύν καιρόν -μετέπειτα, ότε η Ταρκυνία ανέθηκεν άλλο γειτνιάζον χωρίον. Ήτον -δ' η Ταρκυνία παρθένος ιέρεια, μία των Εστιάδων, και έλαβε -τιμάς διά τούτο μεγάλας, μεταξύ δ' άλλων και το να δέχωνται την -μαρτυρίαν αυτής, μόνης μεταξύ όλων των γυναικών. Εψηφίσθη δε να -τη επιτραπή και να νυμφευθή· αλλ' εκείνη δεν το εδέχθη. Και -ταύτα μεν μυθολογούσιν ότι ούτως εγένοντο. - -Θ. Τον δε Ταρκύνιον, απελπισθέντα ν' αναλάβη την αρχήν διά -προδοσίας, εδέχθησαν οι Τυρρηνοί προθύμως, και τον συνώδευσαν -μετά μεγάλης δυνάμεως εναντίον της Ρώμης (142). Έφερον δε κατ' -αυτών τους Ρωμαίους οι ύπατοι, και παρέταξαν αυτούς εις χωρία -ιερά, ών το μεν καλούσιν Άρσιον άλσος, το δε Αισούειον λειμώνα -(143). Άμα δ' ήρχισαν να έρχωνται εις χείρας, Άρρων, ο υιός -του Ταρκυνίου, και Βρούτος, ο ύπατος των Ρωμαίων, -συναντηθέντες, ουχί κατά τύχην, αλλ' εξ έχθρας και οργής ο μεν -κατά του τυράννου και του εχθρού της πατρίδος, ο δε ως -εκδικούμενος διά την εξορίαν του, ώρμησαν έφιπποι κατ' αλλήλων. -Συγκρουσθέντες δε μετά θυμού μάλλον ή μετά φρονήσεως, δεν -εφρόντισαν να προφυλάξωσιν εαυτούς, και εφονεύθησαν ο είς υπό -του άλλου. Μετά προοίμια τοσούτον δεινά του αγώνος, απέβη και ο -αγών αυτός ουχί ημερώτερος, και οι στρατοί πολλά βλάψαντες -αλλήλους και πολλά παθόντες, εχωρίσθησαν τέλος εκ καταιγίδος. -Διετέλει δ' εν απορία ο Ουαλέριος, αγνοών της μάχης την -έκβασιν, και βλέπων τους στρατιώτας λυπουμένους διά τους -αποθανόντας συντρόφους των, επαιρομένους δε διά τους νεκρούς -των εχθρών. Τόσον ο φόνος διά το πλήθος των πιπτόντων εφαίνετο -ίσος εκατέρωθεν, και δύσκολον να διακριθή τίνων ήτον ο -περισσότερος. Αλλ' έκαστον μέρος, βλέπον εκ του πλησίον τας -ιδίας ζημίας, ήτον βεβαιότερον περί της ήττης του παρά περί της -νίκης, ήν εδύνατο να εικάση εκ της ζημίας των πολεμίων. Όταν δ' -επήλθεν η νυξ, οποία έπεται να είναι νυξ δι' ανθρώπους ούτω -πολεμήσαντας, και αφ' ού ησύχασαν τα στρατόπεδα, λέγουσιν ότι -εσείσθη το άλσος, και εξ αυτού ότι εξήλθε φωνή μεγάλη λέγουσα, -ότι Τυρρηνοί απέθανον κατά ένα πλείονες των Ρωμαίων. Ήτον δε -βεβαίως θεία η φωνή εκείνη, και ευθύς μετ' αυτήν οι μεν έτρεξαν -αλαλάζοντες μεγάλως και θαρραλέως, οι δε Τυρρηνοί περίφοβοι και -συνταραχθέντες, ετράπησαν εις φυγήν εκ του στρατοπέδου, και -διεσπάρησαν οι πλείστοι. Τους δ' εναπομείναντας, κατά τι -ολιγωτέρους των πεντακισχιλίων, επελθόντες συνέλαβον οι -Ρωμαίοι, και διήρπασαν τα λοιπά. Οι δε νεκροί μετρηθέντες, -ευρέθησαν ένδεκα μεν χιλιάδες τριακόσιοι οι των εχθρών, οι δε -των Ρωμαίων τοσούτοι και αυτοί παρά ένα. Η μάχη αύτη λέγουσιν -ότι έγινε την προτεραίαν των Καλανδών Μαρτίων (144). -Επανηγύρισε δ' επ' αυτής θρίαμβον ο Ουαλέριος, πρώτος εκ των -υπάτων εισελθών εις την Ρώμην επί τεθρίππου. Και το πράγμα -εφάνη θέαμα ευγενές και μεγαλοπρεπές, ουδ' εκίνησε φθόνον ουδέ -δυσαρέσκειαν, ώς τινες λέγουσι, των ιδόντων· διότι τότε δεν θα -επεθυμείτο τοσούτον, ουδέ θα προυκάλει φιλοτιμίαν έτη πάμπολλα -διαμένουσαν. Είδον δ' ευχαρίστως τον Ουαλέριον κοσμήσαντα διά -τιμών και την εκφοράν του συνάρχοντός του και τον ενταφιασμόν. -Και λόγον απήγγειλεν εις αυτόν επιτάφιον, όστις τοσούτον ήρεσεν -εις τους Ρωμαίους και τους ευχαρίστησεν, ώστε έκτοτε συνήθεια -επεκράτησεν, όλοι οι αγαθοί και μεγάλοι, όταν αποθάνωσι, να -εγκωμιάζωνται υπό των αρίστων. Λέγεται δ' ότι και των ελληνικών -επιταφίων προηγήθη εκείνος, εκτός αν και τούτο είναι έθος υπό -του Σόλωνος εισαχθέν, ως ιστόρησεν ο ρήτωρ Αναξιμένης (145). - -Ι. Αφ' ετέρου όμως δυσηρεστούντο κατά του Ουαλερίου, και τω -προσήπτον ότι ο μεν Βρούτος, όν ο δήμος εθεώρει ως πατέρα της -ελευθερίας, δεν απήτησε να άρχη μόνος, αλλ' εξελέξατο -συνάρχοντας και πρώτον και δεύτερον. Ούτος δ' έλεγον, αφ' ού -συνεκέντρωσε τα πάντα εις εαυτόν, δεν είναι κληρονόμος της -υπατείας του Βρούτου, ήτις δεν τω συμφέρει, αλλά της τυραννίας -του Ταρκυνίου. Και τι ωφελεί διά των λόγων μεν να εγκωμιάζη τον -Βρούτον, να μιμήται δε τον Ταρκύνιον διά των έργων, και -περικυκλούμενος υφ' όλων των ράβδων και των πελέκεων να -καταβαίνη αυτός μόνος εξ οικίας μεγαλητέρας εκείνης του -βασιλέως ήν κατεδάφισε; Διότι τω όντι ο Ουαλέριος κατώκει -επιδεικτικώς, ως οι τραγωδιών βασιλείς, έχων, εις την -καλουμένην Ουαλίαν, οικίαν επικρεμαμένην εις την αγοράν, -επιβλέπουσαν εκ του ύψους τα πάντα και δυσκόλου αναβάσεως -έξωθεν· ώστε όταν αυτός κατέβαινε, εφαίνετο η μορφή αυτού ως -μετέωρος, και βασιλική της πομπής του η μεγαλοπρέπεια. Αλλ' -αυτός έδειξε πόσον καλόν είναι ο εις αρχήν και εις πράγματα -μεγάλα διατελών να έχη ώτα δεχόμενα την ελευθεροστομίαν μάλλον -και τους αληθείς λογούς αντί της κολακείας. Διότι, ακούσας ότι -εφαίνετο αμαρτάνων εις τον λαόν, ότε οι φίλοι του τω διηγούντο -ταύτα, δεν εφιλονείκησεν ουδ' ηγανάκτησεν, αλλά ταχέως πολλούς -συναγαγών τεχνίτας, εν ώ ήτον έτι νυξ, εκρήμνισε την οικίαν -του, και την κατέσκαψε μέχρις εδάφους, ώστε το πρωί οι Ρωμαίοι, -ότε συνέρευσαν και είδον τούτο, του μεν ανδρός επήνεσαν και -εθαύμασαν την μεγαλοφροσύνην, ελυπούντο δε διά την οικίαν, και -επόθουν αυτής το κάλλος και το μέγεθος, ως αν ήτον άνθρωπος, -λέγοντες ότι αδίκως εκρημνίσθη και διά φθόνον, και ελυπούντο -προσέτι διά τον άρχοντα, ότι ανέστιος έμεινε, και κατώκει εις -ξένους οίκους. Διότι τον Ουαλέριον εδέχθησαν οι φίλοι αυτού, -μέχρις ού ο δήμος τω έδωκε τόπον, και κατεσκεύασεν οικίαν -μετριωτέραν εκείνης, όπου τώρα ίσταται το ιερόν το ονομαζόμενον -της Ουίκας Πότας (146). Θέλων δ' ου μόνον, εαυτόν αλλά και την -αρχήν αντί φοβεράς να καταστήση ήμερον και αγαπητήν εις το -πλήθος, και τους πελέκεις αφήρεσεν από των ράβδων, και αυτάς -τας ράβδους, όταν απήρχετο εις την συνέλευσιν, κατεβίβαζε και -έκλινεν εμπρός του δήμου, μεγαλύνων την αξιοπρέπειαν της -δημοκρατίας. Τούτο δε φυλάττουσι μέχρι τούδε οι άρχοντες. Διά -τούτου δε δεν εταπεινούτο ο ίδιος, ως ο όχλος ενόμιζεν -απατώμενος, αλλά διά της μετριότητος ταύτης κατέβαλλε και -απέφευγε τον φθόνον, προσέθετε δ' εις εαυτόν τοσούτον δυνάμεως -μέγεθος, όσον εφαίνετο ότι αφήρει εκ της εξουσίας, διότι ο -δήμος εδέχετο αυτόν μεθ' ηδονής και τον υπέφερεν εκουσίως, ώστε -και Ποπλικόλαν τον ανηγόρευσε. Σημαίνει δε το όνομα Δημοκηδή ή -Φιλόδημον (147), και τούτο το όνομα υπερίσχυσε του λοιπού των -αρχαίων ονομάτων, και τούτο θέλομεν μεταχειρισθή και ημείς, τον -επίλοιπον βίον του ανδρός ιστορούντες. - -ΙΑ. Επέτρεψε δε να θηρεύη και να δύναται να λάβη την υπατείαν -όστις ήθελε. Πριν δ' ή εκλεχθή ο συνάρχων αυτού, μη γνωρίζων τι -ήθελε συμβή, και φοβούμενος αντίπραξιν εκ φθόνου ή εξ αγνοίας, -μετεχειρίσθη την μοναρχίαν εις εφαρμογήν των καλλίστων και -μεγίστων πολιτικών μέτρων. Και πρώτον μεν ανεπλήρωσε την -βουλήν, ής τα μέλη είχον ελαττωθή· διότι άλλα μεν είχον φονευθή -υπό του Ταρκυνίου, άλλα δε προ ολίγου εν τη μάχη. Λέγουσι δε -ότι οι υπ' αυτού εγγραφέντες ήσαν εκατόν εξήκοντα τέσσαρες. -Μετά δε ταύτα έγραψε νόμους, εξ ών εκείνος μάλιστα ενίσχυσε τον -λαόν, όστις εις τον καταδικασθέντα υπό των υπάτων έδωκεν έφεσιν -της δίκης εις τον δήμον· δεύτερος δε, ο διατάττων να φονεύηται -όστις ήθελε λάβει αρχήν μη δοθείσαν υπό του δήμου· τρίτος δε -μετά τούτους ο βοηθήσας τους πένητας, δι' ού αφήρεσε τους -φόρους από των πολιτών, και έκαμεν όλους ν' ασχολώνται -προθυμότερον εις τας εργασίας. Ο δε γραφείς κατά των -απειθνούτων εις τους υπάτους, εφάνη και αυτός ότι ήτον επίσης -δημοτικός, και ότι εγράφη υπέρ του λαού μάλλον παρά υπέρ των -δυνατών διότι ως πρόστιμον της απειθείας έταξεν αξίαν πέντε -βοών και δύω προβάτων. Ήτον δ' η τιμή του μεν προβάτου οβολοί -δέκα (148), του δε βοός εκατόν διότι οι Ρωμαίοι δεν -μετεχειρίζοντο έτι τότε πολύ νόμισμα, αλλ' είχον αφθονίαν -προβάτων και κτηνοτροφίας. Διά τούτο και τας περιουσίας μέχρι -τούδε από των προβάτων καλούσι Πεκούλια (149), και εις τα -παλαιότατα των νομισμάτων επεχάραττον βουν, ή πρόβατον, ή -αγριόχοιρον. Έδιδον δε και εις τους υιούς των Συίλλους και -Βουβούλκους και Καπραρίους ονόματα, και Πορκίους, Κάπρας μεν -τας αίγας, Πόρκους δε τους χοίρους ονομάζοντες (150). - -IB. Ούτω λοιπόν ως προς ταύτα δημοτικός και μέτριος γενόμενος -νομοθέτης, ως προς την τιμωρίαν υπερεπήδησε παν όριον -μετριότητος· διότι έγραψε νόμον επιτρέποντα να φονεύωσιν άνευ -κρίσεως πάντα όστις ήθελε να γίνη τύραννος· τον δε φονεύσαντα -καθίστα καθαρόν του φόνου, αν έδιδεν αποδείξεις του εγκλήματος· -διότι δεν ήτον δυνατόν ο τόσον μεγάλα επιχειρών να μη εννοηθή -υπ' ουδενός, αλλά δεν ήτον αδύνατον, εννοηθείς, να προφθάση ν' -αποφύγη την κρίσιν· διά τούτο επέτρεψεν εις πάντα τον -δυνάμενον, να προλάβη κατά του αδικούντος την κρίσιν ήν αναιρεί -το αδίκημα. Επηνέθη δε και διά τον ταμιευτικόν νόμον διότι, -προκειμένου να συνεισφέρωσιν οι πολίται από των περιουσιών -αυτών χρήματα εις τον πόλεμον, ούτε αυτός θέλων ν' αναμιγή εις -του δημοσίου την οικονομίαν, ούτε να επιτρέψη εις τους φίλους -του τούτο, ούτε δημόσια χρήματα να έλθωσι παντελώς εις ιδιώτου -οικίαν, ταμείον μεν κατέστησε τον ναόν του Κρόνου, όν μέχρι -τούδε προς τούτο μεταχειρίζονται (151). Ταμίας δ' επέτρεψεν -εις τον δήμον να εκλέξωσι δύο εκ των νέων, και εξελέγησαν -πρώτος ο Πούπλιος Ουετούριος και ο Μινούκιος Μάρκος, και -χρήματα πολλά συνήχθησαν, διότι η απογραφή έφερεν εκατόν -τριάκοντα χιλιάδας, εξηρέθησαν δε της συνεισφοράς αι χήραι και -τα ορφανά. Αφ' ού δ' ούτω ταύτα διέταξε, κατέστησε συνάρχοντα -αυτού Λουκρήτιον, τον πατέρα της Λουκρητίας, εις όν, ως -πρεσβύτερον, παραχωρών την επισημοτέραν θέσιν, τω παρέδωκε τους -καλουμένους Φάσκους (152), και η τιμητική αύτη διάκρισις -διέμεινεν έκτοτε μέχρις ημών φυλαττομένη πάντοτε υπέρ των -γεροντοτέρων. Επειδή δ' ολίγας ημέρας μετά ταύτα απέθανεν ο -Λουκρήτιος, έγιναν πάλιν αρχαιρεσίαι, και εξελέγη ο Μάρκος -Ωράτιος, και εκυβέρνησε μετά του Ποπλικόλα τον επίλοιπον του -έτους καιρόν. - -ΙΓ. Εν τούτοις δ' ο Ταρκύνιος ήρχισεν εν Τυρρηνία νέον κινών -πόλεμον κατά των Ρωμαίων και τότε λέγεται ότι μέγα σημείον -εγένετο· Εν ώ εβασίλευεν έτι, και είχε σχεδόν συντετελεσμένον -τον ναόν του Καπιτωλίου Διός ο Ταρκύνιος, είτε κατά μαντείαν, -είτε άλλως κατ' ιδίαν αυτού απόφασιν, παρήγγειλεν εις Τυρρηνούς -τινας τεχνίτας εξ Ουηίων (153) να στήσωσιν εις την κορυφήν -αυτού άρμα κεράμινον (154), και έπειτα μετ' ολίγον απεβλήθη -του θρόνου. Όταν δ' οι Τυρρηνοί, πλάσαντες το τέθριππον, το -έβαλον εις την κάμινον, δεν έπαθεν αυτό ό,τι έπρεπε να πάθη -πηλός εις το πυρ, να συμπυκνωθή δηλαδή και να συγκαθήση διά την -εξάτμισιν της υγρότητος, αλλ' εξετάθη και επρήσθη, και ηύξησεν -εις μέγεθος μετά δυνάμεως και σκληρότητος τοσούτον, ώστε μόλις -το εξήγαγον, αφαιρέσαντες την οροφήν της καμίνου, και -καταρρίψαντες τους τοίχους. Επειδή δ' εφάνη εις τους μάντεις -ότι το τέθριππον θα ήτο σημείον ευτυχίας και δυνάμεως δι' -όποιον το είχε, απεφάσισαν οι Ουήιοι να μη το δώσωσιν εις τους -Ρωμαίους οίτινες το απήτουν, και απεκρίθησαν ταύτα· ότι ανήκει -εις τον Ταρκύνιον, ουχί εις τους εξώσαντας τον Ταρκύνιον. -Ολίγας δ' ημέρας μετά ταύτα υπήρχον ιππικοί αγώνες παρ' αυτοίς, -και κατά μεν τα λοιπά υπήρξε το θέαμα και η συρροή των θεατών -κατά τα ειθισμένα· ωδήγει δε το νικήσαν τέθριππον βραδέως ο -ηνίοχος αυτού εστεφανωμένος εντός του ιπποδρόμου, όταν οι -ίπποι, τρομάξαντες, ουχί εκ φανερός τινος αφορμής, αλλ' ή -θεόθεν ελαυνόμενοι ή κατά τύχην, ώρμησαν μετά πάσης ταχύτητος, -φέροντες τον ηνίοχον προς την πόλιν. Μάτην δ' αυτός έτεινε τας -ηνίας και ήθελε να πραΰνη τους ίππους διά της φωνής· αλλ' -αρπαγείς, και εις την ορμήν αυτών αφεθείς, εφέρετο ούτως έως -ότου φθάσαντες κατά το Καπιτώλιον, τον έρριψαν εκεί κατά την -πύλην, ήν ονομάζουσι σήμερον Ρατουμέναν. Ως δε τούτο εγένετο, -θαυμάσαντες οι Ουήιοι, και φοβηθέντες, επέτρεψαν εις τους -τεχνίτας να δώσωσι το άρμα. - -ΙΔ. Τον δε ναόν του Καπιτωλίου Διός είχε μεν τάξει ν' αφιερώση -ο Ταρκύνιος, ο υιός του Δημαράτου (155) όταν επολέμει κατά των -Σαβίνων, αλλ' ωκοδόμησεν αυτόν ο Ταρκύνιος ο Σούπερβος, όστις -ήτον υιός ή εγγονός του τάξαντος· ουδ' αυτός όμως επρόφθασε να -τον αφιερώση, και ολίγον έλειπε μέχρι της τελειώσεως αυτού, -όταν ο Ταρκύνιος απεβλήθη. Όταν δ' εντελώς απεπερατώθη, και -εστολίσθη προσηκόντως, ο Ποπλικόλας είχε την φιλοτιμίαν αυτός -να τον αφιερώση. Αλλά πολλοί των δυνατών τον εφθόνουν, και -ολιγώτερον ηγανάκτουν διά τας λοιπάς τιμάς ών απήλαυσεν ως -νομοθέτης και ως στρατηγός, διότι αύται τω ανήκον -δικαιωματικώς· ταύτην δ' ως ξένην εις αυτόν ενόμιζον ότι δεν -πρέπει να την λάβη, και προέτρεπον και παρώξυνον τον Ωράτιον ν' -απαιτήση την αφιέρωσιν. Όταν λοιπόν ο Ποπλικόλας απήλθεν εις -αναγκαίαν τινά εκστρατείαν, εψήφισαν ν' αφιερώση τον ναόν ο -Ωράτιος, και τον ανεβίβασαν εις το Καπιτώλιον, ηξεύροντες ότι -δεν θα το κατώρθουν όταν εκείνος ήτον παρών. Τινές δε λέγουσιν, -ότι κλήροι ετέθησαν μεταξύ των υπάτων, και έλαχεν εκείνος μεν -ν' απέλθη εις την εκστρατείαν παρά την θέλησίν του, ούτος δε να -μείνη διά την καθιέρωσιν. Αλλά περί του πώς συνέβησαν ταύτα -δύναται να εικάση τις εκ των γενομένων κατά την καθιέρωσιν. -Κατά τας σεπτεμβρίους Ειδούς (156), αίτινες συμπίπτουσι περί -την πανσέληνον του Μεταγειτνιώνος (157), εν ώ όλοι ήσαν -συνηθροισμένοι εις το Καπιτώλιον, ο μεν Ωράτιος, αφ' ού -επεκράτησε σιωπή, τελέσας όλα τ' άλλα, και επιθέσας τας χείρας -του εις τας θύρας, καθώς είναι συνήθεια, επρόφερε τας -προσδιωρισμένας λέξεις εις τας καθιερώσεις· ο δ' αδελφός του -Ποπλικόλα Μάρκος, προ πολλού ιστάμενος πλησίον των θυρών, και -παραφυλάττων τον καιρόν, «Ω ύπατε, είπεν, ο υιός σου απέθανε -νοσήσας εις το στρατόπεδον.» Τούτο ελύπησεν όλους όσοι το -ήκουσαν· ο δ' Ωράτιος, ουδόλως ταραχθείς, αλλά τούτο μόνον -ειπών· «Ρίψατε λοιπόν τον νεκρόν όπου θέλετε, διότι εγώ δεν -δέχομαι το πένθος», ετελείωσε την αφιέρωσιν. Δεν ήτον δ' αληθής -η αγγελία, αλλ' ο Μάρκος εψεύσθη διά ν' αποτρέψη τον Ωράτιον -της αφιερώσεως. Είναι δε θαυμαστός ο ανήρ διά την ευστάθειάν -του, είτε ενόησεν εις βραχύτατον καιρόν την απάτην, είτε -επίστευσε τον λόγον, αλλά δεν ενικήθη. - -ΙΕ. Φαίνεται δ' ότι η αυτή υπήρξε τύχη της καθιερώσεως και του -δευτέρου ναού. Διότι τον πρώτον, ως ευρέθη, κατεσκεύασε μεν ο -Ταρκύνιος, καθιέρωσε δ' ο Ωράτιος, και κατέστρεψε πυρ επί των -εμφυλίων πολέμων. Τον δε δεύτερον ανήγειρε μεν ο Σύλλας, -επεγράφη δ' εις την αφιέρωσιν Κάτουλος, αφ' ού ο Σύλλας -απέθανεν. Αφ' ού δε και ούτος πάλιν κατεστράφη επί των στάσεων -του Ουιτελλίου, τον τρίτον, τυχηρός και κατά τούτο, ως και καθ' -όλα τα άλλα, ο Ουεσπεσιανός, ανοικοδομήσας αυτόν εξ αρχής μέχρι -τέλους, τον είδε μεν συντελεσθέντα, δεν τον είδε δε μετ' ολίγον -και φθειρόμενον, τοσούτον του Σύλλα ευτυχέστερος, καθ' όσον -εκείνος μεν απέθανε προ της αφιερώσεως του έργου, ούτος δε προ -της καταστροφής αυτού· διότι άμα απέθανεν ο Ουεσπεσιανός, εκάη -το Καπιτώλιον. Ο δε τέταρτος ήδη υπάρχων, υπό του Δομετιανού -και επερατώθη και αφιερώθη. Λέγεται δ' ότι ο Ταρκύνιος -εδαπάνησεν εις τα θεμέλια τεσσαράκοντα χιλιάδας λίτρας αργυρίου -(158). Εις τούτου δε του εφ' ημών ουδέ την δαπάνην της -χρυσώσεως θα επήρκει ο μέγιστος των εν Ρώμη ιδιωτικών πλούτων, -συμποσωθείσαν εις πλέον των δώδεκα χιλιάδων ταλάντων. Οι δε -κίονες εκόπησαν εκ Πεντελησίου λίθου (159), καλλίστην έχοντες -αναλογίαν του πάχους προς το μήκος· διότι είδομεν αυτούς εν -Αθήναις. Εις την Ρώμην όμως λαξευθέντες πάλιν και ξεσθέντες, -απώλεσαν εκ της συμμετρίας αυτών μάλλον ή ό,τι απέκτησαν -γλαφυρότητα, φανέντες αραιοί και ισχνοί υπέρ ό,τι απαιτεί το -αίσθημα του καλού (160). Αλλ' ο θαυμάσας του Καπιτωλίου την -πολυτέλειαν, αν ήθελεν ιδή μίαν στοάν εν τη οικία του -Δομετιανού, ή βασιλικήν (161), ή λουτρόν, ή γυναικών -κατοικίαν, ως λέγει ο Επίχαρμος (162) προς τον άσωτον, - - «Δεν είσαι συ φιλάνθρωπος, αλλ' άρρωστος - Μανίαν έχεις δόσεως, - -ούτως ήθελεν όμοιόν τι πεισθή να ειπή και προς τον Δομετιανόν· -«Δεν είσαι συ φιλότιμος ουδ' ευσεβής, αλλ' άρρωστος. Μανίαν -έχεις των οικοδομών, ως ο Μίδας εκείνος θέλων να σοι γίνωνται -όλα χρυσά και λίθινα. Ταύτα λοιπόν περί τούτων. - -ΙΣΤ. Ο δε Ταρκύνιος, μετά την μεγάλην μάχην καθ' ήν απώλεσε και -τον υιόν του, μονομαχήσαντα κατά του Βρούτου, κατέφυγεν εις το -Κλούσιον (163) ως ικέτης προς τον Κλάραν Πορσήναν (164), -άνδρα και δύναμιν μεγίστην έχοντα μεταξύ των Ιταλών βασιλέων, -και αγαθόν φαινόμενον και φιλότιμον. Ούτος δε τω υπεσχέθη να -τον βοηθήση, και πρώτον μεν έπεμψεν εις την Ρώμην, απαιτών να -δεχθώσι τον Ταρκύνιον. Επειδή δε δεν υπήκουσαν οι Ρωμαίοι, -κηρύξας κατ' αυτών πόλεμον, και αναγγείλας τον καιρόν και τον -τόπον καθ' όν έμελλε να εισβάλη, έφθασε μετά πολλής δυνάμεως. -Εξελέγη δ' ο Ποπλικόλας απών ύπατος εκ δευτέρου, και μετ' αυτού -ο Τίτος Λουκρήτιος· επανελθών δ' εις την Ρώμην, και θέλων -πρώτον να υπερβή κατά το φρόνημα τον Πορσήναν, ήρχισε να κτίζη -την πόλιν Σιγλιουρίαν, εν ώ αυτός ήτον ήδη πλησίον· και -τειχίσας αυτήν διά μεγάλης δαπάνης, έπεμψεν εις αυτήν -επτακοσίους εποίκους ως διά να δείξη ότι ευκόλως και αφόβως -υπομένει τον πόλεμον. Αλλά τα τείχη προσεβλήθησαν μεθ' ορμής, -και οι φύλακες εξεδιώχθησαν υπό του Πορσήνα, και φεύγοντες παρ' -ολίγον να σύρωσι μεθ' εαυτών τους εχθρούς εις την πόλιν. -Επρόφθασεν όμως να βοηθήση εμπρός των πυλών, ο Ποπλικόλας, και -μάχην συνάψας παρά τον ποταμόν, αντείχε διά του πλήθους -εναντίον των εχθρών, οίτινες επετίθεντο, έως ότου καιρίας λαβών -πληγάς, εκομίσθη, επί των ώμων φερόμενος, εκτός της μάχης. -Έπαθε δε το ίδιον και ο συνάρχων αυτού Λουκρήτιος, και αθυμία -κατέλαβε τους Ρωμαίους, τραπέντας εις φυγήν προς την πόλιν. -Αλλά και οι εχθροί συνωθούντο διά της ξυλίνης γεφύρας, και η -Ρώμη εκινδύνευσε να κυριευθή κατά κράτος. Πρώτος δ' ο Κόκλιος -Ωράτιος, και μετ' αυτού δύο εκ των επισημοτάτων ανδρών, ο -Ερμήνιος και ο Λουκρήτιος, αντέστησαν κατά την ξυλίνην γέφυραν. -Ο δ' Ωράτιος (165) έλαβε το επωνύμιον Κόκλιος, στερηθείς εις -τον πόλεμον ενός των οφθαλμών του· ως δέ τινες λέγουσι, διά την -σιμότητα της ρινός του, ήτις ήτον εισέχουσα, ώστε δεν υπήρχε το -χωρίζον τα όμματα, και τα οφρύδια συνεχέοντο, δι' ό ήθελε το -πλήθος να καλή αυτόν Κύκλωπα, αλλ' η γλώσσα των έσφαλλε, και -επεκράτησε να τον καλή ο λαός Κόκλιον (166). Ούτος, ιστάμενος -εμπρός της γεφύρας, ανεχαίτιζε τους εχθρούς, μέχρις ότου οι -μετ' αυτού έκοψαν οπίσω του την γέφυραν. Τότε ριφθείς ούτω μετά -των όπλων εις τον ποταμόν, εκολύμβησε, και έφθασεν εις την -πέραν όχθην, τραυματισθείς διά τυρρηνικού δόρατος κατά τα -οπίσθια. Ο δε Ποπλικόλας, θαυμάσας την ανδρείαν αυτού, -παρεκίνησεν όλους τους Ρωμαίους να συνεισφέρωσι και τω δώσωσιν -όσην τροφήν έτρωγεν έκαστος εν μια ημέρα (167), και προσέτι -γην όσην αυτός ηδύνατο να σκάψη πέριξ διά του αρότρου εντός -ημέρας. Προς τούτοις δ' έστησαν χαλκούν ανδριάντα αυτού εις το -ιερόν του Ηφαίστου, τιμώντες και παρηγορούντες ούτω την -χωλότητα ήν η πληγή τω επέφερε. - -ΙΖ. Εν ώ δ' ο Πορσήνας ηπείλει την πόλιν, επήλθε και πείνα εις -τους Ρωμαίους, και άλλος ιδιαίτερος στρατός εισέβαλεν εις την -χώραν των. Ο δε Ποπλικόλας, εκ τρίτου ύπατος ων, ενόμισεν ότι -πρέπει ν' ανθίσταται εις τον Πορσήναν ησυχάζων μόνον, και -φυλάττων την πόλιν. Εκινήθη δε κατά των Τυρρηνών, και -συγκρουσθείς μετ' αυτών, τους έτρεψεν εις φυγήν, και εθανάτωσε -πεντακισχιλίους. Το δε περί Μουκίου λέγεται μεν υπό πολλών και -διαφόρως· ας το ειπώμεν δε και ημείς καθώς κοινότερον -πιστεύεται. Ούτος ην ανήρ κεκτημένος αρετήν, και άριστος εις τα -πολεμικά. Συλλαβών δε την ιδέαν να φονεύση τον Πορσήναν, -εισήλθε κρυφίως εις το στρατόπεδον, ένδυμα φορών τυρρηνικόν, -και την τυρρηνικήν ομιλών. Ελθών δε μέχρι του βήματος όπου ο -Βασιλεύς εκάθητο, και τούτον μεν μη γνωρίζων καλώς, φοβούμενος -δε να ερωτήση περί αυτού, έσυρε το ξίφος και εφόνευσεν εκείνον -εκ των συγκαθημένων όστις υπέρ πάντας τους άλλους τω εφάνη ότι -ήτον ο Βασιλεύς. Συλληφθείς δε διά τούτο, ανεκρίνετο. Ήτον δ' -εκεί μικρά εσχάρα (168) έχουσα πυρ, ήν είχον φέρει διά τον -Πορσήναν μέλλοντα να τελέση θυσίαν. Υπεράνω αυτής τείνας την -δεξιάν, ενώ η σαρξ του εκαίετο, ίστατο βλέπων προς τον -Πορσήναν, θαρραλέον και αναλλοίωτον έχων το πρόσωπον, μέχρις -ού, θαυμάσας ο Βασιλεύς αυτόν, τον αφήκε, και αποδίδων το ξίφος -του, το έτεινεν από του βήματος εις αυτόν· εκείνος δε το -εδέχθη, προτείνας την αριστεράν και διά τούτο λέγουσιν, ότι τω -εδόθη η επίκλησις Σκαιόλας, όπερ εστίν Αριστερός. Είπε δε τότε, -ότι νικήσας τον φόβον του Πορσήνα, ενικήθη υπό της αρετής -αυτού, και χαριζόμενος ότι καταμηνύει όσα δεν είπεν -αναγκαζόμενος. «Τριακόσιοι, είπε, Ρωμαίοι, την αυτήν μετ' εμού -γνώμην έχοντες, πλανώνται εν τω στρατοπέδω σου -καιροφυλακτούντες· εγώ δε, διά κλήρου λαχών και προ των άλλων -επιχειρήσας, δεν λυπούμαι ότι εκ τύχης δεν εφόνευσα άνδρα -αγαθόν, και όστις αρμόζει φίλος μάλλον να είναι παρά εχθρός των -Ρωμαίων.» Ταύτα ακούσας ο Πορσήνας επίστευσε, και διέκειτο προς -συνδιαλλαγήν ευμενέστερος, όχι τόσον, ως νομίζω, εκ φόβου των -τριακοσίων, όσον διότι ηγάπησε και εθαύμασε το φρόνημα και την -αρετήν των Ρωμαίων. Τον άνδρα τούτον πάντες σχεδόν ομοφώνως τον -καλούσι Μούκιον και Σκαιόλαν· αλλ' Αθηνόδωρος ο Σάνδωνος (169) -εν τω λόγω του τω προς την Οκταβίαν, την αδελφήν του Καίσαρος -(170), λέγει ότι ωνομάζετο και Οψίγονος (171). - -ΙΗ. Και ο Ποπλικόλας δ' αυτός, θεωρών τον Πορσήναν ολιγώτερον -βαρύν ως εχθρόν παρ' άξιον να γίνη φίλος της πόλεως και -σύμμαχος, δεν απέφευγε να δικασθή ενώπιον αυτού προς τον -Ταρκύνιον, αλλ' είχε πεποίθησιν και προσεκάλει πολλάκις εκείνον -διά να τον αποδείξη κάκιστον άνθρωπον, δικαίως την αρχήν -στερηθέντα. Επειδή δ' ο Ταρκύνιος απεκρίθη τραχέως ότι ουδένα -αναγνωρίζει δικαστήν, και πάντων ολιγώτερον τον Πορσήναν, αν -σύμμαχος ών μετεβάλλετο, δυσαρεστηθείς ο Πορσήνας, και -κηρυχθείς κατά του Ταρκυνίου, προσέτι δε παρακινούμεμενος και -παρακαλούμενος υπό του υιού του Αρρόντος υπέρ των Ρωμαίων, -έπαυσε τον πόλεμον, επί συμφωνία να τω αποδώσωσιν οι Ρωμαίοι -όσον μέρος είχον αφαιρέσει εκ της Τυρρηνικής χώρας, να τω -αποπέμψωσι τους αιχμαλώτους, και να λάβωσιν αυτοί οπίσω τους -αυτομόλους των. Εις βεβαίωσιν δε της συνθήκης ταύτης έδωκαν -ομήρους δέκα νέους ευπατρίδας περιπορφύρους (172), και άλλας -τόσας παρθένους, εν αίς ήν και Ουαλερία, η θυγάτηρ του -Ποπλικόλα. - -ΙΘ. Όταν δε ταύτα επράττοντο, και ο Πορσήνας, πιστεύων εις τα -συνομολογηθέντα, παρητήθη των πολεμικών παρασκευών, αι παρθένοι -των Ρωμαίων κατήλθον εις λουτρόν, όπου η όχθη του ποταμού -ημικυκλικώς προέχουσα, ήσυχον διετήρει και γαληνιαίον το κύμα. -Μη ιδούσαι δ' ούτε φυλακήν τινα, ούτε διαβάτας τινάς ή -διαπλέοντας, επεθύμησαν να διαβώσι τον ποταμόν κολυμβώσαι, -αψηφούσαι το πολύ ρεύμα και τας βαθείας δίνας. Τινές δε -λέγουσιν ότι μία εξ αυτών, Κλοιλία ονομαζομένη, διήλθεν έφιππος -το πέρασμα, παρακινούσα και ενθαρρύνουσα και τας λοιπάς, -αίτινες εκολύμβων. Όταν δε σωθείσαι ήλθον εις τον Ποπλικόλαν, -δεν εθαύμασεν αυτός ουδ' ευχαριστήθη, αλλ' ελυπήθη, ότι θα -εφαίνετο απιστότερος του Πορσήνα, και το τόλμημα των παρθένων -θα έδιδεν αφορμήν ν' αποδοθή εις τους Ρωμαίους κακούργημα. Διά -τούτο, συλλαβών αυτάς, τας απέστειλε πάλιν προς τον Πορσήναν. -Αλλ' εννοήσαντες τούτο οι περί τον Ταρκύνιον, εκάθισαν ενέδραν -κατά των οδηγούντων τας νέας, και εν ώ επέρων, επετέθησαν κατ' -αυτών, όντες πολυπληθέστεροι. Εν ώ όμως εκείνοι ανθίσταντο, -ορμήσασα η Ουαλερία, η θυγάτηρ του Ποπλικόλα, διά μέσου των -μαχομένων, έφευγε, και τρεις οικέται, διαφυγόντες μετ' αυτής, -την υπερησπίζοντο. Αι δε λοιπαί έμενον μετά μεγίστου κινδύνου -αναμεμιγμέναι μετά των πολεμούντων, μέχρις ού μαθών τούτο Άρρων -ο υιός του Πορσήνα, ώρμησεν εις βοήθειαν αυτών, και τρέψας τους -εχθρούς εις φυγήν, διέσωσε τους Ρωμαίους. Όταν δ' εκομίσθησαν -αι παρθένοι και ο Πορσήνας τας είδεν, εζήτησε την γενομένην -αρχηγόν της πράξεως και παρακινήσασαν και τας άλλας. Ακούσας δε -το όνομα της Κλοιλίας, απέβλεψε προς αυτήν μετά προσώπου ιλαρού -και φαιδρού, και διατάξας να τω φέρωσιν ένα των βασιλικών -ίππων, ευπρεπώς κεκοσμημένον, τη τον εχάρισε. Τούτο -προτείνουσιν ως μαρτυρίαν όσοι λέγουσιν ότι μόνη η Κλοιλία -διέπλευσεν έφιππος τον ποταμόν· άλλοι δε λέγουσιν ουχί τούτο, -αλλ' ότι ο Τυρρηνός ετίμησε την ανδρικήν αυτής τόλμην. Ίσταται -δ' επί της ιεράς οδού, όταν προχωρώμεν προς το παλάτιον, -ανδριάς αυτής έφιππος, όστις, καθ' ά τινες λέγουσιν, είναι ουχί -της Κλοιλίας, αλλά της Ουαλερίας. Ο δε Πορσήνας, συνδιαλλαγείς -μετά των Ρωμαίων, και άλλην πολλήν μεγαλοφροσύνην επέδειξεν εις -την πόλιν, και διατάξας τους Τυρρηνούς να λάβωσι τα όπλα των -μόνα, άλλο δ' ουδέν, αφήκε τα χαρακώματά του πλήρη σίτου πολλού -και χρημάτων, και παρέδωκεν αυτά εις τους Ρωμαίους. Διά τούτο -και μέχρις ημών εισέτι, πωλούντες τα δημόσια, πρώτα κηρύττουσι -τα πράγματα του Πορσήνα, δι' αιωνίου μνήμης τιμώντες την χάριν -ήν έλαβον παρά του ανδρός. Ίσταται δ' ιδρυμένος χαλκούς αυτού -ανδριάς παρά το Βουλευτήριον, απλούς και αρχαϊκός κατά την -εργασίαν. - -Κ. Μετά δε ταύτα εισέβαλον οι Σαβίνοι εις την χώραν, και ύπατος -ανεδείχθη ο Μάρκος Ουαλέριος, αδελφός του Ποπλικόλα, και ο -Ποστούμιος Τούβερτος· αλλά τα μέγιστα επράττοντο κατά γνώμην -και επί παρουσία του Ποπλικόλα. Ενίκησε δ' ο Μάρκος εις δύο -μεγάλας μάχας, εις ών την δευτέραν ουδένα των Ρωμαίων απώλεσεν, -εν ώ εκ των εχθρών εφονεύθησαν δεκατρείς χιλιάδες, και πλην των -θριάμβων έλαβεν εις αμοιβήν οικίαν, ήτις τω ωκοδομήθη διά -δημοσίας δαπάνης εις το Παλάτιον. Εν ώ δ' αι άλλαι θύραι τότε -ηνοίγοντο εντός της οικίας, προς την αυλήν, εκείνης μόνης της -οικίας επέτρεψαν η αύλειος θύρα ν' ανοίγηται προς τα έξω, όπως -διά της τιμητικής ταύτης παραχωρήσεως φαίνηται ως αν πάντοτε -εις τον οίκον εκείνου συμπεριελαμβάνετο και το δημόσιον έδαφος. -Αι δ' Ελληνικαί θύραι λέγουσιν ότι πρότερον τοιαύται ήσαν -πάσαι, συμπεραίνοντες τούτο εκ των κωμωδιών, διότι κτυπώσι τας -θύρας αυτών έσωθεν οι θέλοντες να εξέλθωσιν διά ν' ακούωσιν -έξωθεν όσοι διέρχονται ή ίστανται εμπρός, και μη τους κτυπήσωσι -τα θυρώματα όταν ανοίγωνται εις την οδόν. - -ΚΑ. Κατά δε το εξής έτος υπάτευσε πάλιν ο Ποπλικόλας το -τέταρτον, και υπήρχε προσδοκία πολέμου, διότι συνεδέοντο εις -συμμαχίαν οι Σαβίνοι και οι Λατίνοι (173). Κατέλαβε δε τότε -καί τις δεισιδαιμονία την πόλιν, διότι πάσαι αι έγγυοι τότε -γυναίκες απέβαλλον βεβλαμμένα παιδία, και ουδεμία γέννησις -εγίνετο ευτυχής. Όθεν καθ' οδηγίαν των Σιβυλλείων βιβλίων, -ευχάς ιλασμού ο Ποπλικόλας εις τον Άδην τελέσας, και αρχαίους -τινάς αγώνας κατά χρησμούς της Πυθίας συνεστημένους επαναλαβών, -και την πόλιν καθησυχάσας διά των προς τους Θεούς ελπίδων, -έστρεψεν ήδη την προσοχήν του εις τους εκ των ανθρώπων -κινδύνους· διότι μεγάλη εφαίνετο των εχθρών η συνάθροισις και η -προπαρασκευή. Ήτον δε μεταξύ των Σαβίνων ο Άππιος Κλαύσος, ανήρ -ισχύων διά του πλούτου του, και επίσημος διά την σωματικήν του -ανδρείαν, και προ πάντων πρωτεύων διά της αρετής του την δόξαν -και διά του λόγου του την δεινότητα. Δεν διέφυγε δε ουδ' αυτός -ό,τι εις όλους τους μεγάλους συμβαίνει, αλλ' εφθονείτο, και -αιτίαν κατηγοριών έδιδεν εις τους φθονούντας, ότι, -εναντιούμενος εις τον πόλεμον, ήθελε ν' αυξήση την δύναμιν των -Ρωμαίων διά να δουλώση την πατρίδα του και την τυραννήση. -Βλέπων δ' ότι τους λόγους τούτους ήκουε το πλήθος μετ' -ευχαριστήσεως, και ότι ήσαν ηρεθισμένοι κατ' αυτού οι -πολεμοποιοί και οι στρατιωτικοί, εφοβείτο την κρίσιν, και διά -τούτο, έχων πέριξ του εταιρείαν και δύναμιν φίλων και οικείων, -εστασίαζε, και τούτο επέφερεν αναβολήν και παραμέλησιν του -πολέμου εκ μέρους των Σαβίνων. Ταύτα λοιπόν όχι μόνον να -γνωρίζη επιμελούμενος ο Ποπλικόλας, αλλά και να τα παρακινή, -και να ερεθίζη την στάσιν, είχεν άνδρας φίλους του, οίτινες -έλεγον εκ μέρους του προς τον Κλαύσον τοιαύτα· «Ό,τι ο -Ποπλικόλας, γνωρίζων σέ άνδρα χρηστόν και δίκαιον, νομίζει ότι -δεν πρέπει διά κακού να εκδικηθή τους συμπολίτας σου, ει και -αδικούμενος. Αν δε θέλης να σωθής απερχόμενος, και να φύγης -τους μισούντας σε, θα σε υποδεχθή και δημοσίως και ιδίως κατ' -αξίαν και της σης αρετής και της λαμπρότητος των Ρωμαίων.» -Ταύτα εσκέφθη πολλάκις ο Πλαύσος, και τω εφάνησαν το άριστον -των μέτρων εις την ανάγκην εκείνην· δι' ό συμπαρεκίνησε και -τους φίλους του, και αναστατώσας πεντακισχιλίους οίκους μετά -παίδων και γυναικών, όλον το φιλήσυχον μέρος των Σαβίνων, το -επιθυμούν βίον πράον και ατάραχον, απήλθεν εις Ρώμην, όπου -είδησιν έχων ο Ποπλικόλας, τον εδέχθη προθύμως και φιλοφρόνως -καθ' όλα τα δέοντα, ευθύς μεν πολιτογραφήσας τας οικογενείας, -και δους εις εκάστην δύο πλέθρων (174) χώραν παρά τον Ανίωνα -(175) ποταμόν. Εις δε τον Κλαύσον έδωκε πλέθρα πέντε και -είκοσι, και τον ενέγραψεν εις την βουλήν. Ταύτην έλαβεν ούτος -αρχήν του πολιτικού αυτού σταδίου, ο εμφρόνως διατρέξας, -ανέδραμεν εις το πρώτον αξίωμα, και δύναμιν έλαβε μεγάλην, και -κατέλιπεν εις την Ρώμην γένος ουδενός αδοξότερον, των Κλαυδίων -το γένος (176). - -ΚΒ. Αλλά και αφ' ού ούτως επερατώθησαν τα των Σαβίνων διά του -μετοικισμού των ανδρών, πάλιν οι δημαγωγοί δεν άφηνον να -ησυχάσωσι και ν' αποκαταστηθώσι τα πράγματα, αλλ' εκραύγαζον -ότι δεινόν είναι ό,τι δεν τους έπεισε παρών ων ο Κλαύσος, να το -κατορθώση φυγάς ήδη και εχθρός γενόμενος, το να μη τιμωρηθώσιν -οι Ρωμαίοι διά την αυθάδειάν των. Κινηθέντες λοιπόν μετά -μεγάλου στρατού, εστρατοπέδευσαν εις Φιδήνας, και ενέδραν -θέντες δισχιλίων οπλιτών πλησίον της Ρώμης, εις τόπους -κλειστούς και κοίλους, έμελλον, άμα εξημέρωνε, να πέμψωσιν -ολίγους ιππείς εις λεηλασίαν. Παρήγγειλον δ' εις αυτούς, όταν -φθάσωσι πλησίον της πόλεως, να υποχωρήσωσιν, έως ού ρίψωσι τους -πολεμίους εις την ενέδραν. Ταύτα μαθών ο Ποπλικόλας αυθημερόν -παρ' αυτομόλων, διέταξεν εν τάχει αναλόγως τα πάντα, και -διένειμε την δύναμιν. Και ο μεν Ποστούμιος Βάλβος, ο γαμβρός -αυτού, αφ' εσπέρας έτι μετά τρισχιλίων οπλιτών εξελθών, και -καταλαβών τας κορυφάς των λόφων υφ' ούς ενέδρευον οι Σαβίνοι, -έμεινε παραφυλάττων εκεί. Ο δε συνάρχων αυτού Λουκρήτιος, -διοικών το ελαφροτάτον και γενναιότατον τάγμα της πόλεως, -ετάχθη να επιπέση κατά των λεηλατούντων ιππέων. Αναλαβών δ' ο -ίδιος το επίλοιπον στράτευμα, περιήλθε κύκλω τους πολεμίους. -Συνέπεσε δε κατά τύχην βαθεία ομίχλη, και περί τον όρθρον -συγχρόνως ο μεν Ποστούμιος μετά βοής επέπεσεν από των άκρων επί -τους ενεδρεύοντας, και ο Λουκρήτιος αφήκε τους περί αυτόν κατά -της εμπροσθοφυλακής των ιππέων, και ο Ποπλικόλας προσέβαλε το -στρατόπεδον των εχθρών. Πανταχόθεν λοιπόν υπέφερε και -κατεστρέφετο των Σαβίνων το στράτευμα. Εφόνευον δ' αυτούς οι -Ρωμαίοι, ουδέ καν ανθισταμένους, αλλά φεύγοντας, διότι και η -ελπίς αυτή εγίνετο όλεθρος εις αυτούς, όταν νομίζοντες οι μεν -ότι οι άλλοι εσώθησαν, δεν εφρόντιζον να πολεμήσωσι και να -μείνωσιν, αλλ' οι μεν εκ των χαρακωμάτων προς τους -ενεδρεύοντας, ούτοι δε πάλιν προς εκείνους εις το στρατόπεδον -τρέχοντες, συνεκρούοντο οι φεύγοντες προς τους φεύγοντας, και -οι ζητούντες βοήθειαν προς τους ελπίζοντας βοήθειαν παρ' αυτών. -Εις το να μη απολεσθώσι δε πάντες οι Σαβίνοι, αλλά και να -σωθώσι τινές, συνετέλεσεν η των Φιδηνατών πόλις ούσα πλησίον, -διότι εις αυτήν μάλιστα κατέφυγον οι εκ των στρατοπέδων, ότε -ταύτα εκυριεύοντο. Όσοι δε δεν κατώρθωσαν να εισέλθωσιν εις -Φιδήνας, ούτοι ή εθανατώθησαν, ή ζώντες ηχμαλωτίσθησαν υπό των -Ρωμαίων. - -ΚΓ. Τούτο το κατόρθωμα οι Ρωμαίοι, ει και συνηθίζοντες ν' -αποδίδωσι πάσας τας μεγάλας νίκας εις τον Θεόν, το εθεώρησαν -όμως ότι ήτον ενός έργον, του στρατηγού· και οι πολεμήσαντες -άλλο δεν έλεγον, παρ' ότι ο Ποπλικόλας τοις παρέδωκε χωλούς και -τυφλούς να κρεουργήσωσι τους εχθρούς, και σχεδόν εις φυλακήν -δεδεμένους. Ενεδυναμώθη δε και διά χρημάτων ο δήμος εκ των -λαφύρων και των αιχμαλώτων. Ο δε Ποπλικόλας, τον θρίαμβον -οδηγήσας, και παραδούς την πόλιν εις τους υπάτους οίτινες μετ' -αυτών εξελέγησαν, ευθύς ετελεύτησε, τον βίον του δαπανήσας, -καθ' όσον είναι δυνατόν εις τον άνθρωπον, εις ό,τι θεωρείται -αγαθόν και καλόν. Ο δε δήμος, ως αν δεν τω είχεν αποδώσει εν -όσω έζη ουδέν εκείνων ών ήτον άξιος, αλλ' αν ώφειλεν έτι πάσαν -ευγνωμοσύνης ένδειξιν, εψήφισε να ταφή δημοσίως το σώμα του, -και έκαστος συνεισέφερε προς τιμήν αυτού έν τεταρτημόριον -(177). Αι δε γυναίκες, μεταξύ των ιδιαιτέρως συνεννοηθείσαι, -επένθησαν έτος ολόκληρον δι' αυτόν πένθος έντιμον και φθονητόν. -Ετάφη δε κατά ψήφισμα των πολιτών εντός της πόλεως, κατά την -καλουμένην Ουελίαν (178), ώστε και εις όλον το γένος του -παρέμεινε το δικαίωμα της αυτόθι ταφής. Τώρα όμως ουδείς των -απογόνων του θάπτεται εις το μέρος εκείνο, αλλά φέροντες -καταθέτουσιν εκεί τον νεκρόν, και δάδα τις καίουσαν λαβών, την -θέτει μόλις υπό το σώμα, και έπειτα την αποσύρει, ως μαρτυρών -διά του έργου τούτου ότι επιτρέπεται η τιμή αύτη, αλλ' ότι -παραιτείται αυτής· και τότε αποκομίζουσι τον νεκρόν. - - - -ΣΥΓΚΡΙΣΙΣ -ΣΟΛΩΝΟΣ -ΚΑΙ -ΠΟΠΛΙΚΟΛΑ - - - -Α. Κατά την σύγκρισιν ταύτην υπάρχει ιδιαίτερον τι, και μη -απαντώμενον εις άλλην τινά εξ όσων εγράψαμεν, ότι ο είς υπήρξε -μιμητής, ο δ' έτερος μάρτυς του άλλου. Διότι παρατήρησον πόσον -η κρίσις ήν ο Σόλων επέφερε προς τον Κροίσον περί ευδαιμονίας -αρμόζει εις τον Ποπλικόλαν μάλλον, παρά εις τον Τέλλον. Τω όντι -τον Τέλλον, περί ού αυτός είπεν ότι υπήρξε μακαριώτατος διά την -ευδαιμονίαν, την αρετήν και την ευτεκνίαν του, ούτε αυτός -ανέφερεν ως άνδρα αγαθόν εις τα ποιήματά του, ούτε οι παίδες -του, ούτε δημόσιος τις αρχή τον εδόξασαν. Ο Ποπλικόλας δε, και -ζων επρώτευσε την δύναμιν και την δόξαν μεταξύ των Ρωμαίων, -ένεκα της αρετής αυτού, και αφ' ού απέθανε, μέχρις ημών έτι, -μεταξύ των επιφανεστάτων γενών και στεμμάτων (179) οι -Ποπλικόλαι και Μεσάλαι και Ουαλέριοι (180) δι' εξακοσίων ετών -αναφέρουσι την δόξαν της ευγενείας των. Και ο μεν Τέλλος -εφονεύθη υπό των εχθρών, ως ανήρ αγαθός, εν τη τάξει του μένων. -Ο δε Ποπλικόλας, φονεύσας τους πολεμίους, και τούτο είναι -ευτυχέστερον του να πέση πολεμών, και ιδών την πατρίδα του -νικώσαν, διότι αυτός ήρχε και εστρατήγει, τιμηθείς δε και -θριαμβεύσας, έτυχε του υπό του Σόλωνος ζηλουμένου και -μακαριζομένου θανάτου. Προσέτι δε και ό,τι αυτός ο Σόλων -ανεφώνησεν, αποκρινόμενος εις τα του Μιμνέρμου περί χρόνου ζωής -(181), - - Άκλαυστος μη μοι επέλθοι ο θάνατος, είθε δ' εις φίλους - εγκαταλείψω θανών πόνους και στόνους, πολλούς», - -αποδεικνύει τον Ποπλικόλαν ευδαίμονα· διότι αποθανών, ουχί εις -τους φίλους ουδ' εις τους οικείους του μόνον, αλλ' εις πάσαν -την πόλιν, εις μυριάδας πολλάς αφήκε δάκρυα και πόθον και -κατήφειαν διά τον θάνατόν του· και όλαι αι γυναίκες των Ρωμαίων -τον επένθησαν, ως αν είχον απολέσει υιόν ή αδελφόν ή πατέρα -κοινόν. - - «Χρήματα θέλω να έχω, - -λέγει ο Σόλων, - - «αλλά ν' αποκτήσω αδίκως - τούτο δεν θέλω,» - -διότι επέρχεται δίκη θεία. Αλλ' ο Ποπλικόλας ου μόνον δεν -επλούτει κακώς, αλλά και καλώς εδαπάνα, ευεργετών τους ανάγκην -έχοντας. Ώστε, αν ο Σόλων ήτον πάντων σοφώτατος, ο Ποπλικόλας -ήτον ευδαιμονέστατος· διότι όσα αγαθά ηύχετο εκείνος ως μέγιστα -και κάλλιστα, ταύτα ηυτύχησεν ο Ποπλικόλας να τ' αποκτήση, και -να διατηρήση αυτά μέχρι τέλους. - -Β. Ούτως ελάμπρυνεν ο Σόλων τον Ποπλικόλαν, και τον Σόλωνα -εκείνος, λαβών αυτόν εις τας πολιτικάς διατάξεις ως άριστον -παράδειγμα ανδρός οργανίζοντος την δημοκρατίαν και εκ μεν της -αρχής αφαιρέσας τον όγκον, κατέστησεν αυτήν ευμενή εις όλους -και μη οχληράν, πολλούς δε νόμους εδανείσθη εκ των εδικών του. -Διότι κύριον του διορισμού των αρχόντων κατέστησε το πλήθος, -και επέτρεψεν εις τους καταδικασθέντας να εκκαλώσιν εις τον -δήμον, καθώς ο Σόλων εις τους δικαστάς (182). Και βουλήν μεν -άλλην δεν εσύστησε, καθώς ο Σόλων (183), ηύξησε δε την -υπάρχουσαν, διπλασιάσας σχεδόν τον αριθμόν των βουλευτών. -Εκείθεν ήλθε και η διάταξις των ταμιών διά τα χρήματα, όπως -μήτε ο άρχων, αν είναι χρηστός, απασχολήται από των -μεγαλητέρων, μήτε, κακός αν είναι, να έχη αφορμάς του ν' αδική -περισσότερον, γενόμενος κύριος και των πράξεων και των -χρημάτων. Το δε κατά των τυράννων μίσος φαίνεται εις του -Ποπλικόλα τας διατάξεις σφοδρότερον διότι, αν τις επεχείρει να -τυραννήση, ο μεν Σόλων τον τιμωρεί αφ' ού η ενοχή του -αποδειχθή, ο δ' άλλος επιτρέπει να τον φονεύωσι προ της -κρίσεως. Και εκαυχάτο μεν ορθώς και δικαίως ο Σόλων ότι, εν ώ -και τα πράγματα τω επέτρεπον να τυραννήση, και οι πολίται -προθύμως τον εδέχοντο, αυτός ηρνήθη, αλλ' ουχ ήττον καλόν είναι -και το του Ποπλικολα, ότι έλαβε τυραννικήν αρχήν και την -κατέστησε δημοτικωτέραν, και όταν την είχε δεν την μετεχειρίσθη -ουδ' εις ό,τι τω ήτον επιτετραμμένον. Και τούτο δε φαίνεται -πρώτος εννοήσας ο Σόλων, ότι ο δήμος - - . . . . άριστα τότε τοις άρχουσι πείθεται, όταν - ούτ' αφεθή εντελώς, ούτε πολύ πιεσθή. - -Γ. Ίδιον δε του Σόλωνος είναι η των χρεών άφεσις, δι' ής κυρίως -εξησφάλισε την ελευθερίαν εις τους πολίτας. Διότι ουδέν όφελος -να παρέχωσιν οι νόμοι ισότητα, όταν τα χρέη την αφήρουν από των -πενήτων και όπου προ πάντων εφαίνοντο της ελευθερίας των χρήσιν -ποιούμενοι, τότε μάλιστα εδούλευον τους πλουσίους, εις τα -δικαστήρια, εις τας αρχάς, εις τας δημηγορίας, διαταγάς -λαμβάνοντες και υπηρετούντες. Το δε μεγαλήτερον τούτου, ότι, εν -ώ μετά πάσαν αποκοπήν χρεών είπετο στάσις, δι' εκείνης και -μόνης, ως διά φαρμάκου παραβόλου μεν αλλ' ισχυρού, ό εγκαίρως -εφήρμοσε, κατέπαυσε και την υπάρχουσαν στάσιν, διά της ιδίας -αυτού αρετής και δόξης υπερισχύσας της αδοξίας και της -κατηγορίας του πράγματος. Όλου δε του πολιτικού βίου η μεν αρχή -ήτον η του Σόλωνος λαμπροτέρα· διότι αυτός εγένετο αρχηγός και -δεν ηκολούθησε, και τα πλείστα και μέγιστα των κοινών έπραξε -μόνος του και ουχί μεθ' ετέρων. Το δε τέλος ήτον του άλλου -ευτυχέστερον και ζηλοτώτερον· διότι το μεν πολίτευμα του -Σόλωνος είδεν ο ίδιος Σόλων καταργηθέν, το δε του Ποπλικόλα -διετήρησεν εν τάξει την πόλιν μέχρι των εμφυλίων πολέμων. -Προήλθε δε τούτο εκ του ότι, ο μεν, άμα θεις τους νόμους του, -αφήσας αυτούς επί ξύλων και εις γράμματα, χωρίς τινος όστις να -τους βοηθήση, απήλθεν εξ Αθηνών, ο δε μένων, και άρχων, και τα -πολιτικά πράττων, ίδρυσε και αποκατέστησεν ασφαλές το -πολίτευμα. Προσέτι δ' εκείνος, καί τοι προϊδών του Πεισιστράτου -τα μέλλοντα επιχειρήματα, δεν εδυνήθη να τα εμποδίση, αλλ' -ηττήθη υπό της τυραννίας συνισταμένης· ούτος δε, βασιλείαν προ -πολλών ήδη χρόνων ισχύουσαν και επικρατούσαν, την απεδίωξε και -κατήργησε, αρετήν μεν και προαίρεσιν ίσην δείξας προς την -εκείνου, υπό τύχης δε βοηθηθείς και δυνάμεως εις υποστήριξιν -της αρετής αυτού. - -Δ. Των δε πολεμικών πράξεων ουδέ την κατά Μεγαρέων εκστρατείαν -του Σόλωνος αναφέρει ο Πλαταιεύς Δαίμαχος (184), ως ημείς την -διηγήθημεν· ο δε Ποπλικόλας τους μεγίστους αγώνας και μαχόμενος -και στρατηγών κατώρθωσεν. Αλλά και ως προς τας πολιτικάς -πράξεις, ο μεν ως παίζων τρόπον τινά, και μανίαν προσποιηθείς, -εξήλθε να ομιλήση περί της Σαλαμίνας· ο δ' αμέσως ριφθείς εις -τον μέγιστον κίνδυνον, επανέστη κατά του Ταρκυνίου, και την -προδοσίαν ανεκάλυψε, και αίτιος προ παντός άλλου γενόμενος να -τιμωρηθώσιν οι κακοί και να μη διαφύγωσιν, ου μόνον εξώρισε της -πόλεως τα σώματα των τυράννων, αλλά και τας ελπίδας αυτών -απέκοψεν. Ούτω δ' ανδρείαν αναπτύξας και επιμονήν εις τα -πράγματα όσα επεδέχοντο αγώνα και τόλμην και αντίστασιν, έτι -καλλήτερον προσηνέχθη ως προς όσα απήτουν ειρηνικήν ομιλίαν και -πειθώ εύπλαστον, δι' ής τον ακαταμάχητον και φοβερόν Πορσήναν, -είλκυσεν επιδεξίως, και τον μετέπεισεν εις φιλίαν. Ενταύθα -θέλει τις ειπεί ότι ο μεν Σόλων ανεκτήσατο την Σαλαμίνα υπέρ -των Αθηναίων, οίτινες την είχον εγκαταλείψει, ο δε Ποπλικόλας -ότι εγκατέλιπε χώραν ήν οι Ρωμαίοι είχον αποκτήσει. Αλλά πρέπει -να θεωρώμεν τας πράξεις αναλόγως προς τους καιρούς καθ' ούς -συμβαίνουσι· διότι ποικίλος ων ο πολιτικός, μεταχειρίζεται τα -πράγματα καθ' όν τρόπον έκαστον αυτών είναι μάλλον -ευκατόρθωτον, και μέρος αφείς πολλάκις, έσωσε το παν, και -μικρών παραιτούμενος επέτυχε μεγαλήτερα. Ούτω και ο ανήρ -εκείνος τότε, παραιτηθείς της ξένης χώρας, έσωσεν ασφαλώς την -πατρίδα του. Όταν δε μέγα ήτον και το να διαφυλάξη την πόλιν, -αυτός κατέκτησε προσέτι και το στρατόπεδον των πολιορκούντων. -Επιτρέψας δ' εις τον εχθρόν να γίνη δικαστής, και υπερισχύσας, -προσαπέκτησε μετά της δίκης και όσα ην πρόθυμος να δώση όπως -νικήση· διότι και του πολέμου έπαυσεν ο εχθρός, και τα εφόδια -του πολέμου αφήκεν εις τους Ρωμαίους, διά την υπόληψιν της -αρετής και της καλοκαγαθίας, ήν ο άρχων τω ενέπνευσεν υπέρ του -έθνους παντός. - - - -ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ - - - -Α. ΤΟΥ δε Θεμιστοκλέους το γένος ήτον αφανέστερον, και ουχί -τoσoύτov ένδοξον διότι πατήρ αυτού ήτον ο Νεοκλής, ουχί εκ των -επιφανεστάτων Αθηναίων, Φρεάριος τον δήμον, εκ της Λεοντίδος -φυλής (185). Ήτον δε νόθος εκ μητρός (186), ως λέγουσι ταύτα -(187). - - «Θράσσα (188) το γένος, Αβρότονον· πλην τη Ελλάδι - [καυχώμαι - ότι τον μέγαν εγώ έτεκον Θεμιστοκλήν.» - -Ο Φανίας (189) όμως την λέγει όχι Θράσσαν, αλλά Καρίνην -(190), και όχι Αβρότονον (191), αλλ' Ευτέρπην. Ο δε Νεάνθης -(192) προσθέτει και την πόλιν της Καριάς εξ ής κατήγετο, την -Αλικαρνασσόν. Τότε συνήρχοντο οι νόθοι εις το Κυνόσαργες· είναι -δε τούτο έξω των πυλών (193) γυμνάσιον του Ηρακλέους, διότι -και εκείνος δεν ήτον γνήσιος μεταξύ των Θεών, αλλά μετείχε -νοθείας, εξ αιτίας της μητρός του, ήτις ήτον θνητή. Ο -Θεμιστοκλής λοιπόν έπεισε τινάς των ευγενών νεανίσκων, -καταβάντες εις το Κυνόσαργες, ν' αλειφθώσι μετ' αυτού (194)· -και αφ' ού τούτο έγινε, φαίνεται ότι κατά τούτον τον τρόπον -αφήρεσε πανούργως την διάκρισιν των νόθων και των γνησίων. -Προφανές δ' είναι ότι μετείχε του γένους των Λυκομηδών (195), -διότι όταν το εν Φλυαίς (196) ιερόν, κοινόν όν των Λυκομηδών -(197), εκάη υπό των βαρβάρων, αυτός το επεσκεύασε και το -εκόσμησε με ζωγραφίας, ως διηγείται ο Σιμωνίδης (198). - -Β. Όταν δ' ήτον παιδίον έτι, λέγεται υπό πάντων ότι ήτον πλήρης -ορμής, και συνετός μεν την φύσιν, μεγαλοπράγμων δε την -προαίρεσιν και πολιτικός. Διότι όταν εσχόλαζε από των -μαθημάτων, κατά τας στιγμάς της ανέσεως, δεν έπαιζεν, ουδ' -έμενεν αργός ως οι άλλοι παίδες, αλλ' ευρίσκετο λόγους τινάς -μελετών και συνθέτων καθ' εαυτόν, και ήσαν οι λόγοι κατηγορία -τινός ή συνηγορία των παίδων. Όθεν ο διδάσκαλος του συνείθιζε -να λέγη, «Συ, ω παι, δεν θα είσαι μικρόν τι, αλλ' ή μέγα καλόν -ή μέγα κακόν.» Προσέτι δε και εκ των μαθημάτων, όσα μεν -συνέτεινον εις ρύθμισιν του ήθους, ή εσπουδάζοντο προς τέρψιν -και ελευθέριον ανάπτυξιν φυσικών χαρίτων, εμάνθανεν απροθύμως -και οκνηρώς· τα δε διδασκόμενα όπως διαμορφώσωσιν εις σύνεσιν -και εις πράξιν, εφαίνετο παρ' ηλικίαν ότι δεν τα ημέλει, διότι -είχεν ήδη πεποίθησιν εις την φύσιν του. Όθεν ύστερον, -χλευαζόμενος υπό των υποτιθεμένων πεπαιδευμένων εις τας -ελευθέρας λεγομένας και ευγενείς ασκήσεις, ηναγκάζετο να -υπερασπίζηται εαυτόν κομπαστικώτερον, λέγων ότι λύραν μεν να -αρμόση και να παίξη ψαλτήριον (199) δεν ηξεύρει, αλλά γνωρίζει -πώς, λαβών πόλιν μικράν και άδοξον, να την καταστήση ένδοξον -και μεγάλην. Ο Στησίμβροτος (200) όμως λέγει ότι ο Θεμιστοκλής -ήκουσε και τον Αναξαγόραν (201), και εσπούδασεν υπό τον -φυσικόν Μέλισσον (202), αλλά δεν υπολογίζεται ορθώς τους -καιρούς· διότι όταν ο Περικλής, όστις ήτον πολύ νεώτερος του -Θεμιστοκλέους, επολιόρκει τους Σαμίους, αυτών εστρατήγει ο -Μέλισσος, ο δ' Αναξαγόρας συνανεστρέφετο μετ' αυτού. Ώστε -αξιοπιστότεροι εισίν οι λέγοντες ότι ο Θεμιστοκλής εγένετο -μιμητής του Φρεαρίου Μνησιφίλου (203), όστις ούτε ρήτωρ ήτον, -ούτε εκ των φυσικών λεγομένων φιλοσόφων, αλλ' επάγγελμα είχε -την τότε καλουμένην σοφίαν, ούσαν δεινότητα πολιτικήν, και -δραστήριον σύνεσιν, και διέσωζεν αυτήν ως αίρεσιν διαδοχικώς -από Σόλωνος (204). Ταύτην οι μεταγενέστεροι μετά δικανικών -τεχνών αναμίξαντες, και την άσκησιν αυτής από των πράξεων εις -λόγους μεταγαγόντες, ωνομάσθησαν σοφισταί. Τούτον όμως -παρηκολούθει κυρίως αφ' ότου ήρχισε ν' αναμίγνυται εις τα -πολιτικά. Κατά δε τας πρώτας ορμάς της νεότητος ήτον ανώμαλος -και ακατάστατος, διότι ηκολούθει την φύσιν μόνην άνευ -χειραγωγίας του λογικού και της ορθής αγωγής, σύρουσαν αυτόν -και μεταβάλλουσαν τας διαθέσεις του, και πολλάκις μεταπίπτουσαν -προς το χείρον, καθώς και αυτός ύστερον ωμολόγει, λέγων ότι και -οι τραχύτατοι πώλοι γίνονται ίπποι άριστοι, όταν τύχωσι της -ανηκούσης ανατροφής και ασκήσεως. Όσα δε πλάττουσί τινες και -προσθέτουσι διηγήματα, την αποκήρυξιν του πατρός του, και τον -εκούσιον θάνατον της μητρός του, βαθέως λυπηθείσης διά του υιού -της την ατιμίαν, φαίνεται ότι είναι ψεύματα. Εξ εναντίας δ' -υπάρχουσιν οι λέγοντες ότι ο πατήρ του αποτρέπων αυτόν του ν' -αναμιγή εις τα πολιτικά, τω εδείκνυεν εις την παραλίαν -ερριμμένας και λησμονουμένας τας παλαιάς τριήρεις, αινιττόμενος -ότι ούτω προσφέρεται ο λαός και προς τους δημαγωγούς, όταν -γίνωσιν άχρηστοι. - -Γ. Φαίνεται δ' ότι τα πολιτικά είλκυσαν τον Θεμιστοκλέα ταχέως -και ζωηρώς, και σφοδρά ότι τον εκυρίευσεν ορμή προς την δόξαν. -Διά τούτο ευθύς εξ αρχής επιθυμών να πρωτεύση, εκηρύττετο -θρασέως πολέμιος των εις την πόλιν ισχυρών και των πρωτευόντων, -και μάλιστα του Αριστείδου, υιού του Λυσιμάχου, όστις έβαινε -πάντοτε οδόν εναντίαν αυτού, αν και η κατ' αυτού έχθρα -μειρακιώδη φαίνεται ότι έλαβε την αρχήν, το ότι αμφότεροι -αγαπώντες τον καλόν Στησίλαον, Τήιον το γένος (205), ως -ιστορεί ο φιλόσοφος Αρίστων (206), διηρέθησαν εκ τούτου και -εις τα πολιτικά. Ουχ' ήττον όμως και η των βίων και των τρόπων -αυτών ανομοιότης φαίνεται ότι ηύξησε την ασυμφωνίαν των· διότι -ο Αριστείδης, πράος ων φύσει τον τρόπον και προς καλοκαγαθίαν -επιρρεπής, δεν επολιτεύετο όπως χαρισθή είς τινας ή όπως -αποκτήση δόξαν, αλλ' ηναγκάζετο υπέρ του δημοσίου καλού, ό -εζήτει μετ' ασφαλείας και δικαιοσύνης, ν' αντιπράττη πολλάκις -εις τον Θεμιστοκλέα, μετακινούντα πολλά των πραγμάτων του -δήμου, και μεγάλας επιφέροντα καινοτομίας, και ηναντιούτο εις -αυτού την αύξησιν. Διότι λέγεται ότι τόσον παράφορος ήτον προς -την δόξαν, και μεγάλων πράξεων εραστής εκ φιλοτιμίας, ώστε, ότε -ήτον έτι νέος, και έγινεν η κατά των βαρβάρων μάχη του -Μαραθώνος, και διεφημίσθη η στρατηγία του Μιλτιάδου, αυτός -εφαίνετο σκεπτικός πολλάκις, και τας νύκτας ηγρύπνει, και -παρητείτο των συνήθων συμποσίων, και έλεγε προς εκείνους -οίτινες τον ηρώτων και εξίσταντο διά του βίου του την -μεταβολήν, ότι δεν τον άφηνε να κοιμάται του Μιλτιάδου το -τρόπαιον. Καθότι οι μεν άλλοι ενόμιζον ότι η ήττα των βαρβάρων -εις τον Μαραθώνα ήτον του πολέμου το τέλος, ο δε Θεμιστοκλής -ότι ήτον η αρχή μεγαλητέρων αγώνων, και δι' αυτούς παρεσκεύαζε -πάντοτε εαυτόν υπέρ της όλης Ελλάδος, και την πόλιν εγύμναζε, -μακρόθεν ήδη προβλέπων το μέλλον. - -Δ. Και πρώτον μεν, εν ώ συνήθειαν είχον οι Αθηναίοι να -διανέμωνται μεταξύ των την Λαυριωτικήν πρόσοδον των -αργυρωρυχείων (207), μόνος ετόλμησε να ειπή, εμφανισθείς εις -τον δήμον, ότι πρέπει ν' αφήσωσι την διανομήν, και εκ των -χρημάτων τούτων να κατασκευάσωσι τριήρεις διά τον πόλεμον κατά -των Αιγινητών διότι προ πάντων ο πόλεμος ούτος ήτον εις ακμήν -τότε εις την Ελλάδα, και οι Αιγινήται κατείχον την θάλασσαν διά -του πλήθους των πλοίων των. Δια τούτο και ευκολώτερον τους -έπεισεν ο Θεμιστοκλής, απειλών αυτούς ουχί διά του Δαρείου ουδέ -διά των Περσών, οίτινες ήσαν μακράν, ουδ' ενέπνεον τοσούτον -βέβαιον φόβον ότι εδύναντο να έλθωσιν, αλλά την οργήν και -φιλονεικίαν των πολιτών προς τους Αιγινήτας καταλλήλως -μεταχειρισθείς ίνα τους διαθέση εις την παρασκευήν ταύτην. -Κατεσκευάσθησαν δ' εκ των χρημάτων εκείνων εκατόν τριήρεις, -αίτινες και προς τον Ξέρξην εναυμάχησαν. Έκτοτε δε κατ' ολίγον -έλκων και καταβιβάζων την πόλιν προς την θάλασσαν, διότι διά -μεν του πεζού αυτών στρατού ουδέ κατά των γειτόνων των ήσαν -ικανοί να πολεμήσωσι, διά δε της ναυτικής των δυνάμεως και τους -βαρβάρους ν' αποκρούσωσι, και της Ελλάδος ν' άρχωσιν εδύναντο, -αντί μονίμων οπλιτών τους κατέστησεν, ως λέγει ο Πλάτων (208), -ναύτας και θαλασσινούς, και έδωκεν αφορμήν να τον διαβάλλωσι -λέγοντες, ότι ο Θεμιστοκλής αφήρεσεν από των πολιτών το δόρυ -και την ασπίδα, και κατήντησε τον δήμον εις το θρονίον του -ναύτου και εις το κωπίον. Έπραξε δε ταύτα υπερισχύσας της -αντιστάσεως του Μιλτιάδου, ως διηγείται ο Στησίμβροτος (209). -Και αν μεν ταύτα πράξας έβλαψεν ή όχι την ακρίβειαν και την -καθαρότητα του αττικού πολιτεύματος, τούτο ας μείνη εις θεωρίας -φιλοσοφικωτέρας· ότι δε τότε η σωτηρία της Ελλάδος υπήρξεν η -θάλασσα, και ότι αι τριήρεις εκείναι ανέστησαν πάλιν των -Αθηναίων την πόλιν, τούτο και τ' άλλα όλα, και αυτός ο Ξέρξης -το εμαρτύρησε. Διότι, εν ώ η πεζική του δύναμις έμενεν έτι -ανέπαφος, αυτός έφυγε μετά την ήτταν των πλοίων του, ως μη ων -πλέον εις κατάστασιν να πολεμήση· και αφήκε τον Μαρδόνιον -μάλλον, καθ' όσον κρίνω, όπως εμποδίση τους Έλληνας μη τον -διώξωσι, παρά διά να τους υποδουλώση. - -Ε. Υπήρξε δ' ένθερμος χρηματολόγος· και οι μεν λέγουσιν, ότι εκ -μεγαλοδωρίας, διότι αγαπών τας θυσίας, και την μεγαλοπρέπειαν -όταν εδαπάνα προς ξένους, είχεν ανάγκην αφθόνων εισοδημάτων. -Άλλοι δε τον κατηγορούσιν ως φειδωλόν και μικρολόγον πολύ, ώστε -και τα τρόφιμα επώλει όσα τω έστελλον. Όταν δ' εζήτησε παρά του -ιπποτρόφου Φιλίδου νέον πωλάριον, και εκείνος δεν το έδωκε, τον -ηπείλησεν ότι θέλει καταστήσει ταχέως τον οίκον του Δούρειον -ίππον (210), εννοών ότι θέλει κινήσει συγγενών κατηγορίας, και -δίκας κατά του ανθρώπου τούτου εκ μέρους των οικείων αυτού. -Κατά την φιλοτιμίαν δ' υπερέβαινε πάντας, εις βαθμόν ώστε όταν -ήτον νέος και άσημος, παρεκάλεσε τον εξ Ερμιόνης Επικλέα, -κιθαριστήν επιζήτητον εν Αθήναις, να μελετά παρ' αυτώ, -φιλοτιμούμενος πολλοί να ζητώσι την οικίαν του, και να έρχωνται -προς αυτόν. Ελθών δ' εις την Ολυμπίαν (211), και -αντιφιλοτιμούμενος προς τον Κίμωνα διά την πολυτέλειαν των -δείπνων και των σκηνών, και διά την άλλην λαμπρότητα και -επίδειξιν, δεν ήρεσεν εις τους Έλληνας· διότι εις εκείνον μεν, -όντα νέον και εξ οικίας μεγάλης, ενόμιζον ότι έπρεπε να -συγχωρώσι τα τοιαύτα· ο δ' άλλος, μη ων έτι γνωστός, και -φαινόμενος ότι χωρίς υπαρχόντων και παρ' αξίαν επήρετο, -κατεκρίνετο επ' αλαζονεία. Ενίκησε δε και ως χορηγός τραγωδίας -(212), όταν ήδη ο αγών ούτος ήτον περισπούδαστος, και μεγάλην -εκίνει φιλοτιμίαν. Και πίνακα της νίκης του ανέθηκεν, έχοντα -τοιαύτην επιγραφήν «Θεμιστοκλής Φρεάριος εχορήγει, Φρύνιχος -εδίδασκεν, Αδείμαντος ήρχε» (213). Ηυχαρίστει όμως το πλήθος, -διότι και εκάστου των πολιτών εγνώριζε το όνομα, και το έλεγεν -από στόματος, και των συμβολαίων αυτών εγίνετο προθύμως κριτής -ασφαλής· ώστε και είπε ποτέ προς τον ποιητήν Σιμωνίδην (214) -τον Κείον, όστις εζήτησέ τι ουχί δίκαιον παρ' αυτού εν ώ -εστρατήγει, ότι ούτε εκείνος θα ήτον καλός ποιητής αν έψαλλε -παραφώνως (215), ούτε αυτός καλός άρχων, αν εχαρίζετο παρά -νόμον. Άλλοτε δε πάλιν, σκώπτων τον Σιμωνίδην, τω έλεγεν ότι -νουν δεν έχει να κακολογή μεν τους Κορινθίους, οίτινες έχουσι -πόλιν μεγάλην, να κατασκευάζη δ' ιδίας εαυτού εικόνας, εν ώ -είναι τόσον άσχημος. Καθ' όσον δ' ηύξανεν η δύναμίς του και -ήρεσκεν εις το πλήθος, αντιπολιτευόμενος τον Αριστείδην, τον -ενίκησε τέλος, και τον απεμάκρυνεν εξοστρακισθέντα. - -ΣΤ. Ήδη δε κατέβαινεν ο Μήδος εις την Ελλάδα, και εν ώ οι -Αθηναίοι εσκέπτοντο περί στρατηγού, λέγεται ότι οι μεν άλλοι -οικειοθελώς παρητούντο της στρατηγίας, τρομάξαντες τον -κίνδυνον· Επικύδης δ' ο υιός του Ευφημίδου, δημαγωγός ων και -επιτηδειότατος ρήτωρ, μαλακός όμως την ψυχήν, και ευκόλως υπό -χρημάτων διαφθειρόμενος, ότι επεθύμει την εξουσίαν, και είχεν -ελπίδα να την επιτύχη, όταν εγίνετο η χειροτονία (216)· ότι δ' -ο Θεμιστοκλής, φοβηθείς μη τα δημόσια καταστραφώσιν εντελώς, αν -η κυβέρνησις έπιπτεν εις εκείνον, ηγόρασε διά χρημάτων την -φιλοτιμίαν του Επικύδους. Επαινείται δ' αυτού και η πράξις προς -τον δίγλωσσον όστις ήτον μεταξύ των σταλέντων υπό του βασιλέως -διά να ζητήσωσι γην και ύδωρ (217). Τον ερμηνέα τούτον -συλλαβών, τον εθανάτωσε διά ψηφίσματος, διότι ετόλμησε να -δανείση την ελληνικήν γλώσσαν εις βάρβαρα προστάγματα (218). -Ομοίως επηνέθη και διότι, κατά πρότασιν αυτού, Άρθμιος ο -Ζελείτης (219), αυτός και τα παιδία και οι απόγονοι αυτού -ενεγράφησαν εις τους ατίμους, διότι έφερε χρυσόν των Μήδων εις -τους Έλληνας. Το δε μέγιστον των έργων του είναι ότι έπαυσε -τους ελληνικούς πολέμους, και συνεφιλίωσε προς αλλήλας τας -πόλεις, πείσας αυτάς ν' αναβάλωσι τας έχθρας των διά τον ξένον -πόλεμον. Εις τούτο δε λέγουσιν ότι συνηγωνίσθη μετ' αυτού και -Χείλεως ο Αρκάς (220). - -Ζ. Άμα δε παρέλαβε την αρχήν, επεχείρησεν αμέσως να επιβιβάση -τους πολίτας εις τας τριήρεις, και τους έπεισε να εγκαταλείψωσι -την πόλιν, και ν' αντιταχθώσι προς τον βάρβαρον διά θαλάσσης -όσον το δυνατόν μακρότερον της Ελλάδος. Επειδή δε πολλοί -ανθίσταντο, εξήγαγε πολύ στράτευμα μετά των Λακεδαιμονίων εις -τα Τέμπη (221), ως θέλων εκεί να προκινδυνεύση υπέρ της -Θεσσαλίας, ήτις τότε δεν εφαίνετο έτι κλίνουσα προς τους -Μήδους. Αφ' ού δ' ανεχώρησαν εκείθεν άπρακτοι, και οι Θετταλοί -εκηρύχθησαν υπέρ του βασιλέως (222), και όλαι αι χώραι μέχρι -της Βοιωτίας τα των Μήδων εφρόνουν, τότε οι Αθηναίοι ήρχισαν να -προσέχωσι μάλλον εις την περί θαλάσσης γνώμην του -Θεμιστοκλέους, και τον έπεμψαν μετά πλοίων να υπερφυλάξη τα -στενά κατά το Αρτεμίσιον (223). Εκεί, οι μεν άλλοι Έλληνες -έλεγον να έχωσι την αρχηγίαν ο Ευρυβιάδης και οι Λακεδαιμόνιοι· -οι δ' Αθηναίοι, επειδή κατά τον αριθμόν των πλοίων υπερέβαινον -όλους σχεδόν τους άλλους ομού, δεν ήθελον άλλους ν' -ακολουθώσιν. Εννοήσας δε τον κίνδυνον ο Θεμιστοκλής, και αυτός -παρεχώρησε την εξουσίαν εις τον Ευρυβιάδην, και τους Αθηναίους -κατεπράυνεν, υποσχόμενος, αν διακριθώσιν εις τον πόλεμον, να -κάμη τους λοιπούς Έλληνας να πείθωνται εις αυτούς του λοιπού -εκουσίως. Εκ τούτου δύναται να θεωρηθή ότι προ πάντων έγινεν -αίτιος της σωτηρίας της Ελλάδος, και προήγαγε κυρίως τους -Αθηναίους εις δόξαν, διότι τους μεν εχθρούς ενίκησαν διά της -ανδρείας των, τους δε συμμάχους διά της καλής των γνώμης. Όταν -δ' ο βαρβαρικός στόλος έφθασεν εις Αφέτας (224), τρομάξας ο -Ευρυβιάδης το πλήθος των πλοίων όσα εφέροντο απέναντι αυτών, -ακούσας δ' ότι και άλλα διακόσια περιέπλεον υπεράνω της -Σκιάθου, ήθελεν ευθύς να επιστρέψη αυτός εις την Ελλάδα, να -καταπλεύση εις την Πελοπόννησον, και να περιφράξη τον πεζόν -στρατόν διά του στόλου, νομίζων όλως απρόσβλητον την κατά -θάλασσαν δύναμιν του βασιλέως. Φοβηθέντες δ' οι Ευβοείς μη οι -Έλληνες τους εγκαταλείψωσι, συνενοήθησαν κρυφίως μετά του -Θεμιστοκλέους, πέμψαντες προς αυτόν Πελάγοντά τινα μετά -χρημάτων πολλών. Ταύτα δε λαβών εκείνος, ως ο Ηρόδοτος -διηγείται, τα έδωκεν εις τον Ευρυβιάδη. Μεταξύ δε των πολιτών ο -μάλλον εναντιούμενος εις αυτόν ήτον ο Αρχιτέλης, όστις ήτον -τριήραρχος της ιεράς τριήρεως (225), αλλά μη έχων χρήματα να -δώση εις τους ναύτας, έσπευδε ν' αναχωρήση ταχέως. Κατ' αυτού -έτι μάλλον παρώξυνεν ο Θεμιστοκλής τους πολίτας, ώστε -ορμήσαντες τω ήρπασαν το δείπνον του. Εν ώ δ' ο αρχιτέλης -ελυπείτο διά τούτο και ηγανάκτει, έστειλεν ο Θεμιστοκλής προς -αυτόν εντός κιβωτίου δείπνον άρτων και κρεάτων, και υποκάτω -αυτών θέσας τάλαντον αργυρίου, τω εμήνυσε να δειπνήση κατά το -παρόν, και την επαύριον να επιμεληθή τους τριηρίτας· ειδεμή, -ότι θέλει τον καταγγείλει προς τους πολίτας ότι έλαβεν αργύριον -παρά του εχθρού. Ταύτα λέγει Φανίας ο Λέσβιος (226). - -Η. Αι δε μάχαι αι συγκροτηθείσαι τότε κατά των βαρβαρικών -πλοίων περί τα στενά, κρίσιμοι μεν κυρίως δεν ανεδείχθησαν, -ωφέλησαν όμως τους Έλληνας διά της πείρας, διότι δι' έργων -εδιδάχθησαν κατά τους κινδύνους, ότι ούτε των πλοίων ο αριθμός, -ούτε οι στολισμοί και η λαμπρότης των παρασήμων, ούτε αι -κραυγαί και αι καυχήσεις, ούτε οι βάρβαροι παιάνες έχουσί τι το -επίφοβον δι' άνδρας ηξεύροντας να έρχωνται εις χείρας, και -τολμώντας να μάχωνται, αλλ' ότι πρέπει τα τοιαύτα -καταφρονούντες, να ορμώσι κατά των σωμάτων, μετ' εκείνων να -συμπλέκωνται, και κατ' εκείνων ν' αγωνίζωνται. Τούτο καλώς, ως -φαίνεται, εννοήσας και ο Πίνδαρος, είπε περί της κατ' -Αρτεμίσιον μάχης· - - «όπου παίδες Αθηναίοι κρηπίδα - λαμπράν έστησαν ελευθερίας.» - -Διότι τωόντι η τόλμη είναι της νίκης αρχή. Είναι δε το -Αρτεμίσιον αιγιαλός της Ευβοίας προς βορράν αναπεπταμένος, -υπεράνω της Εστιαίας (227). Αντικρύζει δ' εις αυτό η Ολιζών -ιδίως εκ της χώρας ήτις ήτον υπό τον Φιλοκτήτην (228). Έχει δε -μικρόν ναόν της Αρτέμιδος, της επικαλουμένης Προσηώας (229), -και δένδρα φύονται περί αυτό, και στήλαι λίθου λευκού εισίν -ιδρυμέναι ολόγυρά του. Ο δε λίθος, τριβόμενος διά της χειρός, -δίδει χρώμα και οσμήν ως του κρόκου. Εις μίαν δε των στηλών -ήτον γεγραμμένον τούτο το ελεγείον. - - «Παίδες ποτέ Αθηναίων, ανθρώπων δαμάσαντες γένη - των εν Ασία πολλά εις τας θαλάσσας αυτάς - εν ναυμαχία, αφ' ού ο στρατός κατεστράφη των Mήδων, - μνήματα εις την θεάν Άρτεμιν ίστων αυτά.» - -Δείκνυται δε τόπος της παραλίας όστις, εν ώ πέριξ υπάρχει άμμος -πολλή, αναδίδει εκ του πυθμένος σκόνιν μέλαιναν και τεφρώδη, ως -αν είχε προέλθει εκ πυρκαϊας, και φρονούσιν ότι ενταύθα είχον -καύσει τα ναυάγια και τους νεκρούς. - -Θ. Αφ' ού όμως τα συμβάντα εν Θερμοπύλαις ανηγγέλθησαν εις το -Αρτεμίσιον, ακούσαντες ότι έπεσεν ο Λεωνίδας και ότι ο Ξέρξης -ήτον κύριος των κατά ξηράν οδών, ανεχώρησαν να επιστρέψωσιν εις -την Ελλάδα, και οι Αθηναίοι ετάχθησαν οι τελευταίοι, -υψηλοφρονούντες διά την ανδρείαν και τα κατορθώματά των. Όταν -δε παρέπλεε την χώραν ο Θεμιστοκλής, όπου έβλεπε μέρη εις ά -έπρεπεν αναγκαίως ν' αρράξωσι και να καταφύγωσιν οι εχθροί, -εχάραττεν εις τους λίθους γράμματα ευανάγνωστα, άλλους μεν -ευρίσκων κατά τύχην, άλλους δε στήνων ο ίδιος εις τους όρμους -και παρά τας πηγάς, και προτρέπων διά των γραμμάτων τους Ίωνας, -αν μεν ήτον δυνατόν, ν' αποσκιρτήσωσι προς αυτούς, οίτινες ήσαν -πατέρες των, και είχον κινδυνεύσει υπέρ της ελευθερίας εκείνων, -ειδεμή, να βλάπτωσι τους βαρβάρους κατά τας μάχας και να τους -ταράττωσι (230). Διά τούτων δ' ήλπιζεν ή να μεταπείση τους -Ίωνας, ή να τους ταράξη, καθιστών αυτούς υπόπτους προς τους -βαρβάρους. Ο δε Ξέρξης εισέβαλεν άνωθεν της Δωρίδος εις την -Φωκίδα, και έκαιε τας πόλεις των Φωκέων, χωρίς να θελήσωσι ν' -αντισταθώσιν οι Έλληνες, αν και οι Αθηναίοι τους παρεκάλουν να -τον απαντήσωσιν εις την Βοιωτίαν προ της Αττικής, καθώς αυτοί -τους εβοήθησαν κατά θάλασσαν εις το Αρτεμίσιον. Επειδή δ' -ουδείς τους ήκουεν, αλλά διά την Πελοπόννησον μόνον εφρόντιζον, -και έσπευδον να συνάξωσιν όλην την δύναμιν, και ωχύρουν τον -Ισθμόν διά τείχους από θαλάσσης εις θάλασσαν, συγχρόνως μεν -ωργίζοντο οι Αθηναίοι διά την προδοσίαν, συγχρόνως δ' -εκυριεύοντο υπ' αθυμίας και λύπης, διότι έμενον μεμονωμένοι. -Και να πολεμήσωσι μεν ουδόλως διενοούντο εναντίον τοσούτων -μυριάδων στρατού· το δε μόνον αναγκαίον εις την τότε -περίστασιν, ήτον ν' αφήσωσι την πόλιν και να έμβωσιν εις τα -πλοία. Αλλά το πλήθος ήκουε τούτο αγανακτούν, και έλεγον ότι -ούτε νίκην θέλουσιν, ούτε σωτηρίαν ηξεύρουσιν, αν αφήσωσι τα -ιερά των Θεών και των πατέρων τους τάφους. - -I. Τότε ο Θεμιστοκλής, μη δυνάμενος δι' ανθρωπίνων υπολογισμών -να κερδίση το πλήθος, εκίνησε μηχανήν τινα ως εις τας -τραγωδίας, και τοις έφερε θεία σημεία και χρησμούς. Και σημείον -μεν έλαβεν ότι ο δράκων κατ' εκείνας τας ημέρας έγινεν αφανής -εκ του ναού, και τας καθ' ημέραν εις αυτόν προσφερομένας τροφάς -ευρίσκοντες αψαύστους οι ιερείς, το είπον εις τον λαόν (231), -προς όν ο Θεμιστοκλής διέδιδεν ότι η Θεά αφήκε την πόλιν, -οδηγούσα αυτούς προς την θάλασσαν. Εδημαγώγει δε και διά του -χρησμού, λέγων ότι ουδέν άλλον σημαίνει το ξύλινον τείχος, ειμή -τα πλοία (232), δι' ό και ονομάζει ο Θεός την Σαλαμίνα -«θείαν», και ουχί αθλίαν ή δυστυχή, διότι έμελλε να δώση τ' -όνομά της εις μέγα τι των Ελλήνων ευτύχημα. Άμα δ' η γνώμη του -υπερίσχυσεν, έγραψε ψήφισμα, την μεν πόλιν να παρακαταθέσωσιν -εις την Αθηνάν, την προστάτιν των Αθηναίων, όλοι δ' οι ενήλικες -να εμβώσιν εις τας τριήρεις, τους δε παίδας και τας γυναίκας -και τους δούλους να σώση έκαστος όπως δυνηθή. Αφ' ού δ' εκυρώθη -το ψήφισμα, οι πλείστοι των Αθηναίων απέστειλαν τους γονείς και -τας γυναίκας των εις την Τροιζήνα, και οι Τροιζήνιοι τους -εδέχοντο μετά πλείστης φιλοτιμίας, ψηφίσαντες να τρέφωσιν -αυτούς δημοσίως, και να δίδωσι δύο οβολούς εις έκαστον, και τα -παιδία να έχωσι την άδειαν να λαμβάνωσι πανταχόθεν οπωρικά, και -προσέτι να πληρώνωνται δι' αυτά μισθοί εις διδασκάλους. Έγραψε -δε το ψήφισμα τούτο ο Νικαγόρας. Δημόσια δε χρήματα δεν είχον -οι Αθηναίοι· αλλ' ο Αριστοτέλης λέγει ότι η βουλή του Αρείου -Πάγου εχορήγησεν εις έκαστον των στρατιωτών ανά οκτώ δραχμάς -(233), και ούτως εις αυτήν προ πάντων οφείλεται ότι -επληρώθησαν ανδρών αι τριήρεις. Ο δε Κλείδημος (234) και τούτο -λέγει στρατήγημα του Θεμιστοκλέους, ότι, όταν οι Αθηναίοι -κατέβαινον εις τον Πειραιά, απωλέσθη το Γοργόνειον του -αγάλματος της Θεάς (235), και ο Θεμιστοκλής, προσποιούμενος -ότι ζητεί αυτό, και προς τούτο εξετάζων τα πάντα, εύρε πλήθος -χρημάτων κεκρυμμένων εις των πολιτών τας αποσκευάς, και ταύτα -έφερεν εις το μέσον, ώστε υπήρξεν ευπορία εφοδίων διά τους -εμβαίνοντας εις τας ναυς. Όταν δ' η πόλις εξέπλεεν, εις άλλους -μεν επροξένει οίκτον το θέαμα, εις άλλους δε θαυμασμόν διά την -τόλμην, όταν τους μεν γονείς των έπεμπον αλλαχού, αυτοί δ' -άκαμπτοι προς των γυναικών τους στεναγμούς και τα δάκρυα, και -προς των παιδίων των τους εναγκαλισμούς, μετέβαινον εις την -νήσον. Εις οίκτον όμως εκίνουν πολλοί των πολιτών, οίτινες -έμενον διά γήρας οπίσω· υπήρχε δε καί τις γλυκεία συμπάθεια -προς τα ήμερα και σύντροφα ζώα, όταν μετά φωνής και μετά πόθου -παρηκολούθουν τους τροφείς των εμβαίνοντας εις τα πλοία. Μεταξύ -αυτών ιστορείται ότι ο κύων Ξανθίππου του πατρός του -Περικλέους, μη ανεχόμενος να χωρισθή απ' αυτού, επήδησεν εις -την θάλασσαν, και κολυμβών πλησίον εις την τριήρην, έφθασεν εις -την Σαλαμίνα, όπου λειποθυμήσας, αμέσως απέθανε. Τούτου -λέγουσιν ότι είναι τάφος το μέχρι τούδε δεικνύμενον και -ονομαζόμενον Κυνός σήμα. - -ΙΑ. Πράξεις δε μεγάλαι εισίν αύται του Θεμιστοκλέους. Εννοήσας -ότι οι πολίται επόθουν τον Αριστείδην, και εφοβούντο μη εξ -αγανακτήσεως ενωθή μετά του βαρβάρου, και ανατρέψη τα πράγματα -της Ελλάδος (διότι προ του πολέμου είχεν εξοστρακισθή -καταδιωχθείς υπό του Θεμιστοκλέους), έγραψε ψήφισμα, καθ' ό -επετρέπετο εις τους προσκαίρως εξωρισμένους να επανέλθωσι, και -να πράττωσι και προτείνωσιν μετά των λοιπών πολιτών ό,τι -συμφέρον εις την Ελλάδα. Προς τον Ευρυβιάδην δε, όστις είχε την -αρχηγίαν του στόλου διά της Σπάρτης την επισημότητα, όστις όμως -ήτον άτολμος προς τον κίνδυνον, και ήθελε ν' αναχωρήση και να -πλεύση εις τον Ισθμόν, ο Θεμιστοκλής αντέλεγε. Τότε λέγουσιν -ότι εδέθησαν και εκείνα τα μνημονευόμενα, ότι ο Ευρυβιάδης τω -είπεν «Ω Θεμιστόκλεις, εις του αγώνας ραπίζουσι τους προ της -ώρας ανισταμένους» (236). «Ναι, είπεν ο Θεμιστοκλής, αλλά τους -μένοντας οπίσω δεν τους στεφανώνουσι». Τότε εκείνος ύψωσε την -ράβδον του διά να τον κτυπήση, και ο Θεμιστοκλής είπε· «Κτύπα, -αλλ' άκουσον» (237). Και ο Ευρυβιάδης εθαύμασε την πραότητα -αυτού, και τω είπε να ομιλήση· ο δε Θεμιστοκλής ήρχισε να τον -επαναφέρη εις τον ορθόν λόγον. Αλλά τις των παρευρισκομένων -είπεν, ότι άνθρωπος άπολις δεν είναι ορθόν να διδάσκη τους -έχοντας πατρίδας να τας εγκαταλείψωσι και ν' αδιαφορήσωσι δι' -αυτάς· «Ημείς, είπεν ο Θεμιστοκλής, ω μοχθηρέ, τας μεν οικίας -και τα τείχη ημών κατελείψαμεν, θέλοντες να μη γίνωμεν δούλοι -προς χάριν αψύχων. Έχομεν δε πόλιν μεγίστην μεταξύ των -Ελληνίδων, τας διακοσίας τριήρεις, αίτινες ήλθον να σας -βοηθήσωσι, διότι περιμένετε την σωτηρίαν σας απ' αυτών. Αν δε -και εκ δευτέρου αναχωρήσητε προδίδοντες ημάς, ταχέως θ' -ακούσωσιν οι Έλληνες ότι οι Αθηναίοι απέκτησαν και πόλιν -ελευθέραν και χώραν όχι κατωτέραν εκείνης ήν απώλεσαν». Ως δ' -είπε ταύτα ο Θεμιστοκλής, υπόνοια και φόβος κατέλαβε τον -Ευρυβιάδην, μη οι Αθηναίοι τους εγκαταλείψωσι και απέλθωσιν. -Επειδή δε καί τις των παρόντων, Ερετριεύς, ηθέλησε τι να ειπή -απ' εναντίας αυτού, «Πώς; τω είπεν έχετε λόγον περί πολέμου και -σεις, οίτινες, ως τα καλαμάρια, ξίφος έχετε και καρδίαν δεν -έχετε;» (238) - -IB. Λέγεται δ' υπό τινων ότι ο Θεμιστοκλής διελέγετο περί -τούτων άνωθεν από του καταστρώματος του πλοίου, όταν γλαυξ -εφάνη πετώσα προς τα δεξιά των πλοίων, και εκάθησεν εις τα -εξάρτια. Διά τούτο έτι μάλλον έκλινον προς την γνώμην του -(239), και ήτοιμάζοντο να ναυμαχήσωσιν. Αλλ' όταν ο στόλος των -πολεμίων, διευθυνόμενος προς της Αττικής το Φαληρικόν, -απέκρυψεν όλους τους πέριξ αιγιαλούς, και ο βασιλεύς μετά του -πεζού στρατού καταβάς εις την θάλασσαν, εφάνη αιφνηδίως έχων -πάσας τας δυνάμεις ομού συνηγμένας, τότε εξέφυγον τους Έλληνας -οι λόγοι του Θεμιστοκλέους, και πάλιν έστρεφον τα βλέμματα οι -Πελοποννήσιοι προς τον Ισθμόν, και ωργίζοντο αν άλλος άλλο -επρότεινεν. Εμελέτων δε την νύκτα ν' αναχωρήσωσι, και -παρήγγελλον εις τους κυβερνήτας να είν' έτοιμοι διά πλουν. -Τότε, δυσανασχετών ο Θεμιστοκλής, ότι αφήνοντες οι Έλληνες την -βοήθειαν του τόπου και των στενών, έμελλον να διαλυθώσι κατά -πόλεις, εσκέφθη και απεφάσισε το μετά του Σικίνου τέχνασμα. -Ήτον δ' ο Σίκινος Πέρσης το γένος, αιχμάλωτος, αγαπώμενος υπό -του Θεμιστοκλέους, και των τέκνων αυτού παιδαγωγός. Έπεμψε -λοιπόν αυτόν κρυφίως προς τον Πέρσην, και τω παρήγγειλε να ειπή -ότι ο Θεμιστοκλής, ο στρατηγός των Αθηναίων, φρονών τα του -βασιλέως, τω καταγγέλλει πρώτος ότι οι Έλληνες δραπετεύουσι, -και τον προτρέπει να μη τους αφήση να φύγωσιν, αλλ' εν ώ -διατελούσιν εις ταραχήν, όντες κεχωρισμένοι από των πεζών, να -επιπέση και να καταστρέψη την ναυτικήν αυτών δύναμιν. Ταύτα δ' -ακούσας ο Ξέρξης, και νομίσας ότι τω ελέγοντο εκ φιλικής -προαιρέσεως, εχάρη, και ευθύς διέταξε τους αρχηγούς των πλοίων, -εις μεν τα άλλα να εισαγάγωσι τους στρατιώτας μεθ' ησυχίας· να -κινήσωσι δ' αμέσως μετά διακοσίων, και να περικυκλώσωσι -πανταχόθεν το πέραμα, και να διαζώσωσι τας νήσους (240), ώστε -ουδείς να διαφύγη εκ των εχθρών. Εν ώ δε ταύτα εξετελούντο, -πρώτος εννοήσας αυτά Αριστείδης ο Λυσιμάχου, ήλθε προς την -σκηνήν του Θεμιστοκλέους, ει και δεν ήτον φίλος του, αλλά -μάλιστα, ως είπομεν, εξ αιτίας εκείνου εξοστρακισθείς. Όταν δ' -εξήλθεν ο Θεμιστοκλής προς αυτόν, τω είπε περί της -περικυκλώσεως. Εκείνος δε, γνωρίζων και την κατά τα λοιπά πάντα -χρηστότητα του ανδρός, και υπερχαρείς διά την τότε παρουσίαν -του, τω είπεν όσα ενήργησεν διά του Σικίνου, και τον παρεκάλεσε -να τον βοηθήση και να συμπράξη μετά προθυμίας, όπως οι Έλληνες, -οίτινες είχον εις αυτόν περισσοτέραν εμπιστοσύνην, ναυμαχήσωσιν -εντός των στενών. Και ο μεν Αριστείδης, επαινέσας τον -Θεμιστοκλέα, περιήλθε τους άλλους στρατηγούς και τριηράρχας, -παροξύνων αυτούς προς την μάχην. Αυτοί όμως εδυσπίστουν εισέτι, -όταν εφάνη αυτόμολος τριήρης Τηνία (241) ής ναύαρχος ήτον ο -Παναίτιος, και απήγγειλε την κύκλωσιν. Ώστε και εκ θυμού και εξ -ανάγκης οι Έλληνες ερίφθησαν εις τον κίνδυνον. - -ΙΓ. Άμα δ' εξημέρωσεν, ο Ξέρξης εκάθησεν υψηλά, επιβλέπων τον -στόλον και την παράταξιν, ως μεν λέγει ο Φανόδημος (242), -υπεράνω του ναού του Ηρακλέους, όπου βραχύ πέραμα χωρίζει την -Αττικήν και την νήσον, ως δ' ο Ακεστόδωρος (243), κατά τα -σύνορα της Μεγαρίδος, υπεράνω των λεγομένων Κεράτων (244), -στήσας καθέδραν χρυσήν (245), και περιστοιχισθείς υπό πολλών -γραμματέων, ών έργον ην να καταγράφωσι τα κατά την μάχην -γινόμενα. Εν ώ δ', ο Θεμιστοκλής ετέλει θυσίαν παρά την -ναυαρχίδα τριήρην, προσήχθησαν εις αυτόν τρεις αιχμάλωτοι, -εξόχως ωραίοι το πρόσωπον, λαμπρά δε φορέματα και χρυσά -φορούντες κοσμήματα. Ελέγετο δ' ότι ήσαν υιοί της Σανδάκης, -αδελφής του βασιλέως, και του Αρταύκτου. Τούτους ιδών -Ευφραντίδης ο μάντις, επειδή συγχρόνως μεν ανέλαμψεν εκ του -βωμού μέγα πυρ και λαμπρόν, συγχρόνως δε και άλλο εδόθη -σημείον, πτερνίσματος εκ δεξιών (246), συγχαρείς τον -Θεμιστοκλέα, τον διέταξε ν' αρχίση από των νεανίσκων, και να -τους σφαγιάση όλους, προσευχηθείς εις τον ωμηστήν Διόνυσον -(247), διότι ούτως ήθελε δοθή εις τους Έλληνας σωτηρία και -νίκη. Και ο μεν Θεμιστοκλής εξεπλάγη ακούσας το μέγα τούτο και -φοβερόν μάντευμα. Αλλ' ως συμβαίνει συνήθως επί μεγάλων αγώνων -και επί δυσκόλων πραγμάτων, οι του κοινού λαού εκ των παραλόγων -μάλλον ή εκ των ευλόγων την σωτηρίαν ελπίζοντες, επεκαλούντο -τον Θεόν όλοι ομού φωνάζοντες, και ενταυτώ, φέροντες τους -αιχμαλώτους εις τον βωμόν, ηνάγκασαν να γίνη η θυσία, ως ο -μάντις εκέλευσε. Ταύτα διηγείται ανήρ φιλόσοφος, και γνώσεων μη -εστερημένος ιστορικών, ο Λεσβίος Φανίας (248). - -ΙΔ. Περί δε του πλήθους των βαρβαρικών πλοίων ο ποιητής -Αισχύλος, ως γνωρίζων αυτά, και δυνάμενος να τα βεβαίωση, λέγει -ταύτα εις την τραγωδίαν τους Πέρσας (249). - - «Του Ξέρξου ήτον (το ηξεύρω) χιλιάς - ο αριθμός των πλοίων τα δε τάχιστα - δις ήσαν εκατόν κ' επτά, ως λέγεται.» - -Αι δ' Αττικαί ήσαν εκατόν ογδοήκοντα τον αριθμόν, και εκάστη -είχε δεκαοκτώ τους μαχομένους εκ του καταστρώματος· εκ τούτων -δε τέσσαρες ήσαν τοξόται, και οι λοιποί οπλίται. Φαίνεται δ' -ότι ο Θεμιστοκλής ενόησε και παρεμόνευσε τον καιρόν ουχ ήττον -καλώς ή τον τόπον, και δεν παρέταξε τας τριήρεις του προς τας -βαρβαρικάς πριν ή φθάση η συνήθης ώρα, ήτις πάντοτε φέρει -σφοδρόν τον άνεμον και το κύμα διά των στενών από του πελάγους· -διότι τας μεν ελληνικάς, ούσας χαμηλάς, και μη εγειρομένας πολύ -υπέρ την επιφάνειαν της θαλάσσης, ολίγον έβλαπτε· πίπτων δ' εις -τας βαρβαρικάς αίτινες είχον ορθάς τας πρύμνας και εφέροντο -βαρείαι εξ αιτίας των υψηλών καταστρωμάτων, τας έξωθεν του -δρόμου των, και τας παρέδιδε πλαγίως εις τους Έλληνας, οίτινες -προσέβαλλον μεθ' ορμής, προσέχοντες κυρίως εις τον Θεμιστοκλήν -διότι τούτον εθεώρουν ως εννοούντα υπέρ πάντα άλλον τι ήτον το -συμφέρον, και διότι προς το μέρος εκείνου ο ναύαρχος του Ξέρξου -Αριαμένης, πλοίον έχων μέγα, ετόξευε και ηκόντιζεν ως από -τείχους, ανήρ ικανός ων, και ο άριστος και δικαιότατος εκ των -αδελφών του βασιλέως. Ούτος, όταν του Δεκελέως (250) Αμεινίου -και Σωκλέους του Πεδιέως (251), οίτινες συνέπλεον επί του -αυτού πλοίου, αι τριήρεις έπεσαν επί αλλήλων πρώραν προς -πρώραν, και μαχόμεναι διά των εμβολών, συνεκολλήθησαν, ερίφθη -εις το πλοίον αυτών αυτοί δ' αντιστάντες, και κτυπώντες αυτόν -διά των δοράτων των, τον έρριψαν εις την θάλασσαν, και το σώμα -αυτού φερόμενον μετά των άλλων ναυαγίων, ανεγνώρισεν η -Αρτεμισία (252), και το έφερεν επάνω προς τον Ξέρξην (253). - -ΙΕ. Εν ώ δ' εις τοιαύτην θέσιν ήτον η μάχη, λέγουσιν ότι έλαμψε -μέγα φως εκ της Eλευσίνος (254), ήχος δε και φωνή επλήρωσε το -Θριάσιον πεδίον (255) μέχρι της θαλάσσης, ως αν πολλοί -άνθρωποι ομού εξήγον τον μυστικόν Ίακχον (256). Εκ του μέσου -δε του πλήθους των κραυγαζόντων εφάνη νέφος βαθμηδόν υψούμενον, -και έπειτα, πάλιν υποχωρούν, επέπεσεν εις τας τριήρεις. Άλλοι -δ' ενόμισαν ότι είδον φαντάσματα και είδωλα ανθρώπων ενόπλων, -από της Αιγίνης εκτεινόντων τας χείρας προ των ελληνικών -τριηρών, και είκαζον ότι ήσαν οι Αιακίδαι (257) ούς είχον προ -της μάχης επικαλεσθή δι' ευχών εις βοήθειαν. Πρώτος λοιπόν -εκυρίευσε πλοίον ο Λυκομήδης, τριήραρχος Αθηναίος, και αυτού -αποκόψας τα παράσημα, το αφιέρωσεν εις τον δαφνηφόρον Απόλλωνα -(258). Οι δ' άλλοι, ίσοι κατά το πλήθος γινόμενοι προς τους -βαρβάρους, πολεμούντας εντός στενού (259), και πίπτοντας τους -μεν επί τους δε, τους έτρεψαν, αφ' ού αντεστάθησαν μέχρι -δείλης, ως λέγει ο Σιμωνίδης (260), την καλήν και περιβόητον -εκείνην θριαμβεύσαντες νίκην, ής ουδ' υφ' Ελλήνων ουδ' υπό -βαρβάρων ποτέ άλλο λαμπρότερον θαλάσσιον κατωρθώθη έργον, διά -της ανδρείας μεν και της προθυμίας πάντων ομού των -ναυμαχησάντων, διά της φρονήσεως δε συγχρόνως και της -ικανότητος του Θεμιστοκλέους (261). - -ΙΣΤ. Μετά δε την ναυμαχίαν, ο Ξέρξης μη απελπιζόμενος έτι προς -την αποτυχίαν, επεχείρει διά χωμάτων να φέρη τον πεζόν του -στρατόν εις την Σαλαμίνα κατά των Ελλήνων, εμφράττων το μεταξύ -πέραμα. Ο δε Θεμιστοκλής θέλων διά των λόγων του να εννοήση τι -φρονή ο Αριστείδης, επρότεινε να πλεύσωσιν εις τον Ελλήσποντον, -και να καταστρέψωσι την γέφυραν (262), «ώστε, είπε, να -συλλάβωμεν την Ασίαν εντός της Ευρώπης». Αλλά δυσανασχετών προς -ταύτα ο Αριστείδης (263), «τώρα μεν, είπεν, επολεμήσαμεν κατά -του βαρβάρου εν ώ εις τρυφήν παρεδίδετο· αν δε κατακλείσωμεν -εις την Ελλάδα, και διά του φόβου αναγκάσωμεν να πολεμήση άνδρα -κύριον τοσούτων δυνάμεων, δεν θα καθήση πλέον υπό σκιάδα χρυσήν -να βλέπη την μάχην ησύχως, αλλά θέλει τα πάντα τολμήσει, και -θέλει παρευρίσκεσθαι πανταχού, ένεκα του κινδύνου, όπως -επανορθώση την αποτυχίαν του, και θέλει σκεφθή καλλήτερα, -προκειμένου περί των όλων. Επομένως, είπε, δεν πρέπει, ω -Θεμιστόκλεις, να καταστρέψωμεν ημείς την υπάρχουσαν γέφυραν, -αλλά και άλλην ει δυνατόν να κατασκευάσωμεν, και να εκβάλωμεν -ταχέως τον άνθρωπον εκ της Ευρώπης.» «Λοιπόν, είπεν ο -Θεμιστοκλής, αν ταύτα κρίνωνται συμφέροντα, πρέπει όλοι ημείς -να σκεφθώμεν και να εύρωμεν τρόπον όπως φύγη όσον τάχιον εκ της -Ελλάδος». Αφ' ού δε ταύτα ενεκρίθησαν, έπεμψεν ένα των -βασιλικών ευνούχων, όν εύρε μεταξύ των αιχμαλώτων, Αρνάκην -ονομαζόμενον, παραγγείλας να ειπή εις τον βασιλέα, ότι οι μεν -Έλληνες απεφάσισαν, αφ' ού ενίκησαν κατά θάλασσαν, να πλεύσωσιν -εις τον Ελλήσποντον, όπου ήτον εζευγμένος, και να διαλύσωσι την -γέφυραν, ο Θεμιστοκλής δε, μεριμνών υπέρ του βασιλέως, τον -συμβουλεύει να σπεύση να επιστρέψη εις τας εδικάς του θαλάσσας, -και να φθάση εν όσω αυτός επιφέρει αναβολάς τινάς και -αργοπορίας εις τους συμμάχους διά την δίωξιν. Ταύτα ακούσας ο -βάρβαρος, και περίφοβος γενόμενος, μετά πάσης ταχύτητος ετράπη -εις αναχώρησιν. Και απόδειξιν της φρονήσεως του Θεμιστοκλέους -και Αριστείδου παρέσχεν ο Μαρδόνιος, διότι αντιταχθέντες εις -πολλοστημόριον της δυνάμεως του Ξέρξου εν Πλαταιαίς, -εκινδύνευσαν τον έσχατον κίνδυνον. - -ΙΖ. Και μεταξύ μεν των πόλεων λέγει ο Ηρόδοτος ότι ηρίστευσεν η -των Αιγινητών· εις δε τον Θεμιστοκλέα, ει και άκοντες υπό -φθόνου, απέδωκαν όλοι το πρωτείον. Διότι, όταν αναχώρησαντες -εις τον Ισθμόν, εψηφοφόρουν οι στρατηγοί εις τον βωμόν (264), -πρώτον μεν κατά την ανδρείαν επρότεινεν έκαστος εαυτόν, -δεύτερον δε μεθ' εαυτόν τον Θεμιστοκλέα. Οι δε Λακεδαιμόνιοι, -λαβόντες αυτόν εις την Σπάρτην, έδοσαν ελαίας στέφανον ως -αριστείον εις μεν τον Ευρυβιάδην ανδρείας, εις εκείνον δε -φρονήσεως (265) και τω εχάρισαν την ωραιοτέραν της πόλεως -άμαξαν, και έστειλαν μετ' αυτού τριακοσίους των νέων να τον -προπέμψωσι μέχρι των ορίων της πόλεως. Λέγεται δ' ότι, όταν -ετελέσθησαν τα πρώτα μετά ταύτα Ολύμπια, και προέβη εις το -στάδιον ο Θεμιστοκλής, οι θεαταί αφήκαν τους αγωνιζομένους, και -όλην την ημέραν εκείνον μόνον έβλεπον, και θαυμάζοντες και -χειροκροτούντες τον επεδείκνυον εις τους ξένους, ώστε και αυτός -ευχαριστηθείς, ωμολόγησεν, εις τους ξένους, ότι απολαμβάνει τον -καρπόν των υπέρ της Ελλάδος αγώνων του. - -IΗ. Διότι ήτον την φύσιν φιλοτιμότατος, καθ' όσον συμπεραίνεται -εκ των περί αυτού απομνημονευομένων. Όταν εξελέγη ναύαρχος της -πόλεως, δεν εθεώρει ουδεμίαν ιδιαιτέρως υπόθεσιν ούτε ιδίαν -ούτε δημοσίαν, αλλά πάσας τας παρουσιαζομένας ανέβαλλε κατά την -ημέραν εκείνην, καθ' ήν έμελλε να εκπλεύση, ώστε πολλά ενεργών -πράγματα, και μετ' ανθρώπων πολλών ομιλών, να φαίνηται ότι -είναι μέγας και πολλά δυνάμενος. Παρατηρών δε τους νεκρούς όσοι -είχον ριφθή έξω εις το παραθαλάσσιον, και ιδών πλησίον αυτού -κείμενα χρυσά περιδέραια και κοσμήματα, έδειξεν αυτά εις τον -φίλον του όστις τον παρηκολούθει, και «Λάβε ταύτα διά σε, τω -είπε· Συ δεν είσαι Θεμιστοκλής.» Προς Αντιφάτην δε τινα, όστις -ήτον άλλοτε νέος ωραίος, και προσεφέρετο πρότερον προς αυτόν -υπερηφάνως, έπειτα δε τον επεριποιείτο διά την δόξαν του, «Ω -νεανίσκε, είπεν, εξώρας μεν, αλλά και οι δύο συγχρόνως -εφρονιμεύσαμεν.» Έλεγε δ' ότι οι Αθηναίοι ούτε τον τιμώσιν ούτε -τον θαυμάζουσιν, αλλ' ως εις πλάτανον, εν καιρώ μεν τρικυμιών -και κινδύνων καταφεύγουσιν υπ' αυτόν, όταν δ' επανέλθη περί -αυτούς γαλήνη, τον μαδούσι και τον κολοβούσι. Προς δε Σερίφιόν -τινα, όστις τω είπεν ότι δεν εδοξάσθη ένεκα εαυτού, αλλ' εξ -αιτίας της πόλεως εις ήν ανήκει, «Αληθώς λέγεις, απεκρίθη· αλλ' -ούτ' εγώ, αν ήμην Χερίφιος θα εγινόμην ένδοξος, ούτε συ αν ήσο -Αθηναίος.» Όταν δ' άλλος τις στρατηγός, όστις υπέθετεν ότι -κατώρθωσε χρήσιμόν τι εις την πόλιν, μετά θρασύτητος ομιλών -προς τον Θεμιστοκλέα, αντιπαρέβαλλε τας ιδίας αυτού πράξεις -προς τας πράξεις εκείνου, είπεν ότι «τα μεθεόρτια εφιλονείκουν -ποτέ προς την εορτήν, λέγοντα ότι εκείνη μεν είναι πλήρης κόπων -και ασχολιών, επ' αυτών δ' απολαμβάνουσιν όλοι τα -προητοιμασμένα αναπαυόμενοι· προς ταύτα δ' απεκρίθη η εορτή· -Αλήθειαν λέγετε· αλλ' αν εγώ δεν ήμην, σεις δεν θα υπήρχετε. -Και εγώ λοιπόν αν δεν είχον υπάρξει τότε, πού θα ήσθε σεις -σήμερον;» Αστειευόμενος δε, διότι ο υιός του είχεν επιρροήν επί -της μητρός του, και δι' εκείνης και επί αυτού, έλεγεν ότι είχε -την ανωτάτην δύναμιν, και επί των Ελλήνων· διότι επί μεν των -Ελλήνων εξουσίαν είχον οι Αθηναίοι, επί των Αθηναίων δ' αυτός, -επί αυτού η μήτηρ του παιδίου, και επί της μητρός το παιδίον. -Θέλων δε να είναι ιδιότροπος κατά πάντα, ότε επώλει αγρόν, -διέταττε τον κήρυκα να φωνάζη ότι και γείτονα καλόν έχει. -Μεταξύ δε των ζητούντων εις γάμον την θυγατέρα του επροτίμησε -τον χρηστόν και ουχί τον πλούσιον, λέγων ότι ζητεί μάλλον άνδρα -έχοντα ανάγκην χρημάτων, παρά χρήματα έχοντα ανάγκην ανδρός. -Τοιούτος ήτον ως προς τ' αποφθέγματά του. - -ΙΘ. Αμέσως δε μετά τα κατορθώματά του εκείνα, επεχείρησε ν' -ανοικοδομήση και να τειχίση την πόλιν, ως μεν ιστορεί ο -Θεόπομπος (266), πείσας τους Εφόρους (267) διά χρημάτων να μη -εναντιωθώσιν, ως δ' οι πλείστοι, απατήσας αυτούς· διότι ήλθεν -εις Σπάρτην δους εις την αποστολήν του πρεσβείας όνομα. Όταν δ' -οι Σπαρτιάται ενεκάλουν τους Αθηναίους ότι περιτειχίζουσι την -πόλιν, και επίτηδες σταλείς εξ Αιγίνης ο Πολύαρχος, τους -κατηγόρει διά τούτο (268), αυτός ηρνείτο, και τοις έλεγε να -στείλωσιν εις Αθήνας ανθρώπους να ιδώσιν, αφ' ενός μεν δίδων -διά της χρονοτριβής καιρόν εις τον τειχισμόν να προχωρήση, αφ' -ετέρου δε θέλων ανθ' εαυτού να έχωσιν οι Αθηναίοι τους -μέλλοντας να σταλώσι. Τούτο αληθώς και συνέβη· διότι οι -Λακεδαιμόνιοι, γνωρίσαντες την αλήθειαν, δεν τον έβλαψαν, αλλά -κρυφίως οργιζόμενοι τον απέπεμψαν. Ευθύς δε μετά ταύτα ήρχισεν -ετοιμάζων τον Πειραιά, διότι ενόησε πόσον αξιόλογοι ήσαν οι -λιμένες, και την πόλιν διαθέτων διά την θάλασσαν, και τρόπον -τινά προς τους παλαιούς βασιλείς των Αθηναίων -αντιπολιτευόμενος. Διότι εκείνοι, ως λέγεται, αγωνιζόμενοι ν' -αποσπάσωσι τους πολίτας από της θαλάσσης, και να τους -συνηθίσωσι να ζώσι μη πλέοντες, αλλά την χώραν φυτεύοντες, -διέδοσαν τον περί της Αθηνάς λόγον, ότι εφιλονείκησε ποτέ περί -της χώρας προς τον Ποσειδώνα, και αναδείξασα την ιεράν ελαίαν -εις τους δικαστάς, ενίκησεν. Ο Θεμιστοκλής δε δεν συνεκόλλησεν, -ως λέγει ο κωμικός Αριστοφάνης (269), τον Πειραιά εις την -πόλιν, αλλά την πόλιν εξήστησεν από του Πειραιώς, και την γην -από της θαλάσσης (270). Τούτο ηύξησε και την δύναμιν του δήμου -κατά της αριστοκρατίας, και επλήρωσεν αυτόν θρασύτητος, όταν η -δύναμις περιήλθεν εις τους ναύτας και τους κελευστάς και τους -κυβερνήτας. Διά τούτο και το βήμα της Πνυκός, όν -κατασκευασμένον ώστε να βλέπη προς την θάλασσαν, ύστερον οι -Τριάκοντα το έστρεψαν προς τα εντός της χώρας, φρονούντες ότι η -μεν κατά θάλασσαν εξουσία εγέννα την δημοκρατίαν, προς την -ολιγαρχίαν δ' ότι ολιγώτερον δυσαρεστούνται οι γεωργοί (271). - -Κ. Διενοήθη δ' ο Θεμιστοκλής και μεγαλήτερόν τι περί της -ναυτικής δυνάμεως. Όταν ο ελληνικός στόλος, μετά του Ξέρξου την -αναχώρησιν κατέπλευσεν εις Παγασάς (272) και διεχείμαζε, -δημηγορών ούτος εν Αθήναις, είπεν ότι έχει να προτείνη πράξιν -τινα ωφέλιμον μεν και σωτήριον εις την πόλιν, αλλά μυστικήν διά -τον λαόν. Τότε οι Αθηναίοι τον προσεκάλεσαν να την ειπή εις -μόνον τον Αριστείδην, και αν εκείνος την εγκρίνη, ήθελον την -εκτελέσει. Ανήγγειλε λοιπόν εις τον Αριστείδην ότι διενοείτο να -πυρπολήση τον ναύσταθμον των Ελλήνων· και ο Αριστείδης, -εμφανισθείς εις τον δήμον, είπεν ότι, της πράξεως ήν διανοείται -να πράξη ο Θεμιστοκλής, ουδεμία υπάρχει ούτε ωφελιμωτέρα ούτε -αδικωτέρα. Ταύτα δ' ακούσαντες οι Αθηναίοι, διέταξαν τον -Θεμιστοκλήν να παραιτηθή αυτής. Εις δε τ' Αμφικτυονικά -συνέδρια, όταν οι Λακεδαιμόνιοι επρότεινον ν' αποκλεισθώσι της -Αμφικτυονίας όσαι πόλεις δεν συνεμάχησαν κατά του Μήδου, -φοβηθείς μήπως αποβαλόντες του συνεδρίου τους Θεσσαλούς, τους -Αργείους, προσέτι δε και τους Θηβαίους, γίνωσιν αυτοί εντελώς -των ψήφων κύριοι, συνηγόρησεν υπέρ των πόλεων, και μετέβαλε τας -γνώμας των Πυλαγορών (273) διισχυρισθείς ότι μόνον τριάκοντα -και μία πόλεις μετέσχον του πολέμου, και εξ αυτών αι πλείσται -πολύ μικροί. Δεινόν επομένως θα ήτον, ν' αποκλεισθή των σπονδών -πάσα η άλλη Ελλάς, και το συνέδριον να εξαρτάται από μόνων των -δύο ή τριών μεγάλων πόλεων. Εκ τούτου κυρίως δυσηρέστησε τους -Λακεδαιμονίους, διό και προήγον τον Κίμωνα εις τας τιμάς, -καθιστάντες αυτόν πολιτικόν του Θεμιστοκλέους αντίπαλον. - -ΚΑ. Ήτον δε και εις τους συμμάχους επαχθής, διότι περιπλέων τας -νήσους ηργυρολόγει αυτούς· και ο Ηρόδοτος (274) διηγείται όσα -είπε και όσα ήκουσεν εις Άνδρον, όταν εζήτει και εκεί χρήματα. -Δύο είπεν εις τους Ανδρίους ότι ήλθε φέρων θεούς, την Πειθώ και -την Βίαν, εκείνοι δ' απεκρίθησαν ότι έχουσι και αυτοί δυο -μεγάλους θεούς, την Πενίαν και την Απορίαν, υφ' ών εμποδίζονται -να τω δώσωσι χρήματα. Τιμοκρέων δ' ο Ρόδιος μελοποιός (275), -εις έν των ασμάτων του κατηγορεί πικρώς τον Θεμιστοκλέα, ότι -διά χρήματα κατώρθωσεν άλλοι φυγάδες ν' ανακληθώσι, δι' -αργύριον δ' εγκατέλιπεν αυτόν, εν ώ ήτον μετ' αυτού διά φιλίας -και φιλοξενίας συνδεδεμένος. Λέγει δ' ούτω (276). - - Αν Ξάνθιππον συ επαινής, αν επαινής Λεωτυχίδαν (277) - ή Παυσανίαν, εγώ υπεραινώ τον Αριστείδην, - αφ' ιερών Αθηνών άνδρα άριστον ένα ελθόντα. - Εχθρεύεται δ' η Λατώ τον άδικον Θεμιατοκλέα, - ψεύστην, προδότην, ός πριν, του Τιμοκρέοντος ων φίλος, - εις σκύβαλ' αργύρου πεισθείς, δεν έφερεν εις την - [πατρίδα - την Ιάλυσον πάλιν αυτόν, και τάλαντ' αργυρίου τρία - λαβών, ανεχώρησ' ευθύς, και εις όλεθρον επήγε πλέων, - άλλους αδίκως καλών, διώκων άλλους ή φονεύων, - πλήρης χρυσού. Εις δ' ισθμόν γελοίος ήτον ξενοδόχος, - κρέατα δίδων ψυχρά· και έτρωγον αυτά οι ξένοι, - και ηύχοντ' ο Θεμιστοκλής να πάγη και να μη γυρίση - [(278). - -Πολύ δε μάλλον ακολάστους και απαρακαλύπτους ύβρεις εκτοξεύει -κατά του Θεμιστοκλέους μετά την φυγήν αυτού και την καταδίκην ο -Τιμοκρέων, γράψας άσμα ούτως αρχόμενον - - «Μούσα ταύτης της ωδής εις Ελλάδα δόξαν δος, - δος ορθώς και δος δικαίως.» - -Λέγεται δ' ότι εξωρίσθη ο Τιμοκρέων ως μηδίζων, και κατ' αυτού -κατεψήφισε και ο Θεμιστοκλής. Όταν λοιπόν μηδισμός προσήφθη και -εις τον Θεμιστοκλέα, τότε εσύνθεσε ταύτα αυτός εναντίον του· - - Λοιπόν προς Μήδους συμμαχών δεν είν ο Τιμοκρέων μόνος. - εισί και άλλοι πονηροί, δεν είμαι μόνος κοψονούρα· - και άλλαι είν' αλώπεκες. - -ΚΒ. Επειδή δε και οι πολίται εκ φθόνου ήκουον ευχαρίστως τας -συκοφαντίας, ηναγκάζετο να γίνηται φορτικός, πολλάκις ενώπιον -του δήμου αναφέρων τας ιδίας αυτού πράξεις· και προς τους διά -τούτο δυσαρεστουμένους, «Τι βαρύνεσθε, είπεν, ότι υπό των ιδίων -ανθρώπων πολλάκις ευεργετείσθε; Προσέκρουσε δ' εις το πλήθος -και όταν ίδρυσε τον ναόν της Αρτέμιδος, ήν ωνόμασεν -Αριστοβούλην, ως άριστα δήθεν υπέρ της πόλεως και υπέρ της -Ελλάδος βουλευθείς, και κατεσκεύασεν αυτόν πλησίον της οικίας -του εις την Μελίτην (279), όπου ρίπτουσιν οι δήμιοι τα σώματα -των θανατουμένων, και εκθέτουσι τα ενδύματα και τα σχοινία των -κρεμασθέντων και καταβιβαζομένων εκ της αγχόνης. Έκειτο δε και -του Θεμιστοκλέους μικρά εικών εις τον ναόν της Αριστοβούλης έτι -μέχρις ημών, και εξ αυτής φαίνεται ότι είχεν ου μόνον την -ψυχήν, αλλά και την όψιν ηρωικήν. Εξωστράκισαν δ' αυτόν, -ταπεινούντες την επισημότητα αυτού και την υπεροχήν, καθώς -συνήθιζον ως προς πάντας εκείνους ων την δύναμιν ενόμιζον -μεγάλως βαρύνουσαν, και μη σύμμετρον προς την δημοκρατικήν -ισότητα. Διότι ο εξοστρακισμός δεν ήτον ποινή, αλλά παρηγορία -και ανακούφισις του φθόνου, όστις ευχαριστείτο να ταπεινή τους -υπερέχοντας, και την δυσμένειάν του εξεθύμαινεν εις ταύτην την -ατιμίαν (280). - -ΚΓ. Αφ' ού δ' εφυγαδεύθη αυτός εκ της πόλεως, και εν ώ -διέτριβεν εις το Άργος, συνέπεσαν τα κατά τον Παυσανίαν (281), -και έδωκαν νέας κατ' αυτού αφορμάς εις τους εχθρούς του. Ο δε -κατηγορήσας αυτόν επί προδοσία, ήτον Λεωβότης ο Αλκμαίωνος, εξ -Αγρυλής (282), και μετ' αυτού τον κατηγόρουν και οι -Σπαρτιάται. Καθ' όν καιρόν ο Παυσανίας ενήργει τα περί την -προδοσίαν του, κατ' αρχάς μεν εκρύπτετο από του Θεμιστοκλέους, -καί τοι ων φίλος αυτού. Όταν όμως τον είδεν εξωσθέντα των -δημοσίων πραγμάτων και οργιζόμενον διά τούτο, έλαβε θάρρος να -τω προτείνη να συμπράξη μετ' αυτού, δείξας εις αυτόν τα -γράμματα του βασιλέως, και παροξύνων αυτόν κατά των Ελλήνων, -ούς τω έλεγε πονηρούς και αχαρίστους. Ο δε Θεμιστοκλής -απέκρουσε μεν την παράκλησιν του Παυσανίου, και ηρνήθη πάσαν -σύμπραξιν, αλλ' εις ουδένα διεκοίνωσε τους λόγους αυτού, ουδέ -κατεμήνυσε την πράξιν του, προσδοκών ότι θέλει παραιτηθή αυτής, -ή ότι θέλει άλλως φανερωθή ασυλλογίστως ορεγόμενος πραγμάτων -ατόπων και παραβόλων. Αφ' ού δε τότε εθανατώθη ο Παυσανίας, -ευρεθείσαι επιστολαί τινες και γραπταί περί τούτου σημειώσεις, -κατέστησαν ύποπτον τον Θεμιστοκλέα, και κατεβόων μεν κατ' αυτού -οι Λακεδαιμόνιοι, τον κατηγόρουν δε και οι πολίται όσοι τον -εφθόνουν, απόντα, και διά γραμμάτων μόνον απολογούμενον περί -των προτέρων κατηγοριών. Έγραφε δε προς τους πολίτας απέναντι -των διαβολών των εχθρών του, ότι ζητών πάντοτε να άρχη, μη ων -δε πεπλασμένος, ουδέ θέλων να άρχηται, δεν ήθελε ποτέ πωλήσει -εαυτόν και την Ελλάδα εις βαρβάρους και εις εχθρούς. Αλλ' ουχ -ήττον ο δήμος πεισθείς υπό των κατηγόρων του, έπεμψεν άνδρας -παραγγελθέντας να τον συλλάβωσι και να τον φέρωσι να κριθή -ενώπιον των Ελλήνων. - -ΚΔ. Εννοήσας δε τούτο εκείνος, επέρασεν εις την Κέρκυραν, πόλιν -ήν είχεν ευεργετήσει άλλοτε· διότι κριτής αυτών γενόμενος ότε -εφιλονείκουν ποτέ προς τους Κορινθίους, έπαυσε την έχθραν -αυτών, κρίνας να καταβάλωσιν οι Κορίνθιοι είκοσι τάλαντα, και -να νέμωνται από κοινού την Λευκάδα, ήτις ήτον αμφοτέρων -άποικος. Εκείθεν δ' έφυγεν εις την Ήπειρον (283), και -διωκόμενος υπό των Αθηναίων και Λακεδαιμονίων, ερίφθη εις -επισφαλείς και απόρους ελπίδας, και κατέφυγε προς τον Άδμητον, -όστις ήτον των Μολοσσών βασιλεύς, και ότε άλλοτε είχε ζητήσει -χάριν τινά παρά των Αθηναίων, περιεφρονήθη υπό του -Θεμιστοκλέους, όταν ήκμαζεν εις την πολιτείαν, δι' ό και -ωργίζετο, και προφανές ήτον ότι, αν τον συνελάμβανε, θα τον -ετιμώρει. Επί της φυγής του δε τότε ο Θεμιστοκλής, φοβηθείς -μάλλον τον εγχώριον και πρόσφατον φθόνον παρά την παλαιάν και -βασιλικήν οργήν, ελθών παρεδόθη εις αυτόν, ικέτης του Αδμήτου -γενόμενος, κατ' ιδιαίτερόν τινα τρόπον και διαφέροντα του -συνήθους. Λαβών τον υιόν αυτού, όντα παιδίον, προσέπεσεν εις -την εστίαν, διότι οι Μολοσσοί ταύτην θεωρούσιν ως την μεγίστην -και σχεδόν αναντίρρητον ικεσίαν. Καί τινες μεν λέγουσιν ότι -Φθία, η γυνή του βασιλέως, εσυμβούλευσεν εις τον Θεμιστοκλέα -τον τρόπον τούτον της ικεσίας, και εκάθισε μετ' αυτού τον υιόν -της εις την εστίαν· άλλοι δε, ότι αυτός ο Άδμητος, διά να -προφασισθή προς τους διώκοντας την ανάγκην δι' ήν δεν δίδει τον -άνδρα, διέταξε και διεδραμάτισε τον τρόπον της ικεσίας. Εκεί δε -τω έπεμψε και τα παιδία και την γυναίκα του Επικράτης ο -Αχαρνεύς (284), υποκλέψας αυτά εξ Αθηνών. Τούτον διά την -πράξιν ταύτην κρίνας έπειτα εφόνευσεν ο Κίμων, ως ιστορεί ο -Στησίμβροτος (285). Έπειτα δε δεν εξεύρω πώς λησμονών ταύτα, ή -υποθέτων ότι ο Θεμιστοκλής τα ελησμόνησε, λέγει ότι πλεύσας -αυτός εις Σικελίαν, εζήτησεν εις γάμον την θυγατέρα του -τυράννου Ιέρωνος, υποσχόμενος να τω υποτάξη τους Έλληνας, και -ότι αποποιηθέντος του Ιέρωνος, ανεχώρησεν εις Ασίαν. - -ΚΕ. Αλλά δεν είναι πιθανόν ότι ταύτα ούτως έγιναν διότι ο -Θεόφραστος (286) εις το περί βασιλείας διηγείται ότι, όταν ο -Ιέρων έπεμψεν εις Ολυμπίαν ίππους αγωνιστάς, και έστησε σκηνήν -πολυτελώς κατεσκευασμένην, ο Θεμιστοκλής ωμίλησε προς τους -Έλληνας, ότι πρέπει να διαρπάσωσι την σκηνήν του τυράννου, και -εμποδίσωσι τους ίππους του ν' αγωνισθώσιν. Ο δε Θουκυδίδης -λέγει (287), ότι καταβάς αυτός εις την άλλην θάλασσαν, -έπλευσεν από Πύδνης (288), χωρίς ουδείς των συμπλεόντων να -ηξεύρη τις είναι, έως ότου άνεμος έφερε το πλοίον των εις -Νάξον, πολιορκουμένην τότε υπό των Αθηναίων· και τότε φοβηθείς, -εφανερώθη εις τον ναύκληρον και τον κυβερνήτην, και παρακαλών -αυτούς και απειλών, λέγων ότι ήθελε τους κατηγορήσει ψευδόμενος -προς τους Αθηναίους, ότι τον έλαβον εις το πλοίον ουχί εν -αγνοία, αλλ' εξ αρχής διά χρημάτων πεισθέντες, ούτω τους -ηνάγκασε να παραπλεύσωσι και να φθάσωσιν εις την Ασίαν. Εκ δε -των χρημάτων αυτού πολλά μεν οι φίλοι του υπεκκλέψαντες έπεμψαν -εις την Ασίαν όσα δ' εφανερώθησαν και συνήχθησαν εις το -δημόσιον, ο μεν Θεόπομπος (289) λέγει ότι ήσαν εκατόν τάλαντα, -ο δε Θεόφραστος ογδοήκοντα, εν ώ ουδέ τριών ταλάντων περιουσίαν -δεν είχεν ο Θεμιστοκλής πριν αναμιγή εις τα πολιτικά. - -ΚΣΤ. Καταπλεύσας δ' εις την Κύμην (290), επειδή ενόησεν ότι -πολλοί εκ των κατοικούντων τα παραθαλάσσια παρεφύλαττον να τον -συλλάβωσι, μάλιστα δ' ο Εργοτέλης και ο Πυθόδωρος (διότι ο -βασιλεύς είχεν υποσχεθή διακόσια τάλαντα εις όντινα ήθελε τω -τον φέρει, και τον κυνήγιον ήτον επομένως επωφελές εις τους -προθύμους από παντός να κερδαίνωσιν) έφυγεν εις τας Αιγάς, -μικράν πόλιν Αιολικήν, χωρίς ουδείς να έχη γνώσιν, πλην του διά -φιλοξενίας μετ' αυτού συνδεδεμένου Νικογένους, του πλουσιωτέρου -των Αιολέων, όστις και γνώριμος ήτον των άνω δυνατών (291). -Εις την οικίαν αυτού έμεινεν ολίγας ημέρας κρυπτόμενος. Έπειτα -δε, μετά το δείπνον, κατόπιν θυσίας τινός, Όλβιος, ο παιδαγωγός -των τέκνων του Νικογένους, έξω φρενών γενόμενος, και ως -εμπνεόμενος υπό των Θεών, ανεφώνησεν εμμέτρως ταύτα. - - Φωνήν, σκέψιν εις την νύκτα, νίκην εις την νύκτα δος· - [(292)» - -Μετά ταύτα δ' εκοιμήθη ο Θεμιστοκλής, και τω εφάνη ότι -ωνειρεύθη δράκοντα τυλισσόμενον εις την γαστέρα αυτού, και -έρποντα επάνω προς τον λαιμόν του· ότι δ' άμα ήγγισε το -πρόσωπόν του, έγινεν αετός, και καλύψας αυτόν διά των πτερύγων -του, τον ανήρπασε και τον έφερε μακράν οδόν, έπειτα δ' ότι -εφάνη χρυσούν κηρύκειον (293), και ότι εις αυτόν τον έστησεν -ασφαλώς, και ούτως απηλλάγη του μεγάλου του φόβου και της -ταραχής (294). Τον εξαπέστειλε λοιπόν ο Νικογένης επινοήσας το -εξής. Οι πλείστοι του βαρβαρικού γένους, και μάλιστα των -Περσών, έχουσι φύσει αγρίαν και δυσοικονόμητον την προς τας -γυναίκας ζηλοτυπίαν, και ου μόνον τας συζύγους των, αλλά και -τας αργυρωνήτους και τας υπηρετρίας επιμελώς φυλάττουσιν, ώστε -ουδείς των εκτός να τας βλέπη, αλλ' εις μεν τον οίκον να μένωσι -κατακεκλεισμέναι, εις δε τας οδοιπορίας να κάθηνται εις -αρμαμάξας, πέριξ διά σκηνών κατακεκαλυμμένας. Τοιαύτην -ητοίμασεν άμαξαν διά τον Θεμιστοκλέα, και εις ταύτην κρυβείς -αυτός μετεκομίζετο· οι δε περί αυτόν έλεγον εις όσους τους -απήντων και τους ηρώτων, ότι φέρουσιν εξ Ιωνίας Ελληνίδα κόρην -είς τινα των αυλικών (295) του βασιλέως. - -ΚΖ. Και ο μεν Θουκυδίδης, και Χάρων ο Λαμψακηνός (296) -ιστορούσιν ότι αφ' ού απέθανεν ο Ξέρξης, εις τον υιόν αυτού -επαρουσιάσθη ο Θεμιστοκλής ο δ' Έφορος, ο Δείνων, ο Κλείταρχος, -ο Ηρακλείδης (297) και άλλοι πολλοί, ότι ήλθε προς αυτόν τον -Ξέρξην. Μετά των χρονικών (298) όμως φαίνεται μάλλον συμφωνών -ο Θουκυδίδης, ει και αυτά δεν συνετάττοντο μετά πολλής -ακριβείας. Ο Θεμιστοκλής λοιπόν εις αυτήν αφιχθείς την ακμήν -των δεινών, παρουσιάζεται κατά πρώτον εις τον Αρτάβανον τον -χιλίαρχον, και τω λέγει ότι είναι Έλλην, και θέλει να συντύχη -τον βασιλέα περί μεγίστων πραγμάτων, περί ών εκείνος ιδίως -ενδιαφέρεται. Ο δ' Αρτάβανος τω είπεν· Ω ξένε, διαφέρουσιν οι -νόμοι των ανθρώπων, και αλλά θεωρούνται παρ' άλλοις καλά. Καλόν -δ' είναι, όλοι να σέβωνται και να φυλάττωσι τα ίδια έθιμα. Και -σεις μεν λέγεται ότι την ελευθερίαν και την ισότητα κυρίως -θαυμάζετε. Ημείς δε πολλούς έχομεν και καλούς νόμους, αλλά -πάντων κάλλιστον τούτον, να τιμώμεν τον βασιλέα, και να τον -προσκυνώμεν ως εικόνα Θεού του τα πάντα σώζοντος. Αν λοιπόν, -εγκρίνων τους ημετέρους νόμους, τον προσκυνήσης, δύνασαι και να -ιδής τον βασιλέα και να τον ομιλίσης· αν όμως άλλως φρονής, θα -μηνύσεις δι' άλλων προς αυτόν ό,τι θέλεις, διότι δεν είναι -πάτριον έθιμον να δώση ο βασιλεύς ακρόασιν εις άνθρωπον όστις -δεν τον προσκυνήση». Ακούσας δε ταύτα ο Θεμιστοκλής, λέγει προς -αυτόν· Αλλ' εγώ, ω Αρτάβανε, ήλθα διά ν' αυξήσω την δύναμιν και -την φήμην του βασιλέως, και θ' ακολουθήσω ο ίδιος τους νόμους -σας, αφ' ού ούτως έδοξεν εις τον Θεόν, όστις εμεγάλυνε τους -Πέρσας, και εξ αιτίας εμού περισσότεροι θέλουσι τον προσκυνήσει -Βασιλέα αφ' όσους ήδη τον προσκυνούσιν. Ώστε τούτο δεν πρέπει -να εμποδίση τους λόγους ούς θέλω να ειπώ προς εκείνον». «Αλλά -ποίος των Ελλήνων, ηρώτησεν ο Αρτάβανος, να τω ειπώμεν ότι -είσαι συ ο ελθών; Διότι δεν φαίνεσαι κοινός τις άνθρωπος κατά -την γνώμην». Και ο Θεμιστοκλής «Τούτο, είπεν, ουδείς θέλει το -ακούσει, ω Αρτάβανε, προ του βασιλέως». Ούτω λέγει ο Φανίας -(299). Ο δ' Ερατοσθένης (300) προστίθησιν εις τα «Περί -Πλούτου», ότι διά τινος γυναικός εξ Ερετρίας, ήν είχεν ο -χιλίαρχος, έγινεν η μετ' αυτού συνέντευξις και η σύστασις του -Θεμιστοκλέους. - -ΚΗ. Αφ' ού δ' εισήχθη προς τον βασιλέα, και προσκυνήσας (301) -εστάθη εν σιωπή, ο βασιλεύς διέταξε τον ερμηνέα να τον ερωτήση -τις είναι, και ο ερμηνεύς τον ηρώτησεν. «Έρχομαι, είπε, προς -σε, ω βασιλεύ, Θεμιστοκλής ο Αθηναίος εγώ, φυγάς διωχθείς υπό -των Ελλήνων, εις όν πολλά μεν οφείλουσιν οι Πέρσαι κακά, -περισσότερα δ' αγαθά, διότι δεν αφήκα να καταδιωχθώσιν, όταν -εξασφαλισθείσης της Ελλάδος, η σωτηρία της πατρίδος μοι -επέτρεπε να πράξω τι και προς χάριν υμών. Και εγώ μεν έρχομαι -παρεσκευασμένος εις πάντα τα πρέποντα εις τας παρούσας μου -συμφοράς, και την χάριν να δεχθώ παρά σου, αν ευμενώς διαλλαγής -προς εμέ, και να σε παρακαλέσω να παραιτηθής της οργής σου, εάν -έτι μνησικακής. Συ δε την μαρτυρίαν των εχθρών μου δεχόμενος -περί των προς τους Πέρσας ευεργεσιών μου, διάθες την τύχην μου -όπως δείξης την αρετήν σου μάλλον ή όπως πληρώσης την οργήν -σου· διότι ή θέλεις σώσει εδικόν σου ικέτην, ή θέλεις θανατώσει -άνθρωπον όστις έγινεν εχθρός των Ελλήνων». Ταύτα δ' ειπών ο -Θεμιστοκλής, εστήριξε και διά θείου επιχειρήματος τον λόγον -του, διηγηθείς το όραμα ό είδεν εις τον όγκον του Νικογένους, -και το μάντευμα του Δωδωναίου Διός (302), όστις τον διέταξε ν' -απέλθη προς τον ομώνυμον του Θεού· και τότε σκεφθείς, απήλθε -προς εκείνον διότι αμφότεροι εισί και λέγονται Μεγάλοι -Βασιλείς. Ακούσας δε ταύτα ο Πέρσης, εις εκείνον μεν ουδέν -απεκρίθη, ει και θαυμάσας το φρόνημα και την τόλμην αυτού. -Μακαρίσας δ' εαυτόν προς τους φίλους, ως αν τω συνέβη ευτυχία -μεγίστη, και ευχηθείς πάντοτε τοιαύτας φρένας να δίδη εις τους -εχθρούς του ο Αριμάνιος (303), ώστε ν' αποδιώκωσι τους -αρίστους εξ εαυτών, λέγεται ότι ετέλεσε θυσίαν εις τους Θεούς, -και εκάθησεν ευθύς εις συμπόσιον, και την νύχτα ότι κοιμώμενος -τρις ανεβόησεν υπό χαράς· Έχω Θεμιστοκλέα τον Αθήναιον!» - -ΚΘ. Άμα δ' εξημέρωσε, συγκαλέσας τους φίλους του, εισήγαγεν -αυτόν, καλάς ελπίδας μη έχοντα, διότι έβλεπε τους αυλικούς, άμα -ήκουσαν το όνομά του, ότι ήσαν κακώς διατεθειμένοι, και -εκακολόγουν. Προσέτι δε Ρωξάνης ο χιλίαρχος, όταν τον -επλησίασεν ο Θεμιστοκλής, εν ώ ο Βασιλεύς εκάθητο και οι άλλοι -εσιώπων, ησύχως στενάξας, είπεν, «Έλλην, ποικίλον οφίδιον, του -Βασιλέως ο καλός δαίμων σε έφερεν». Αλλ' όταν αυτός ήλθεν -απέναντι του Βασιλέως και τον προσεκύνησε πάλιν, χαιρετήσας και -ομιλήσας φιλοφρόνως αυτόν ο Βασιλεύς, τω είπεν ότι ήδη μεν τω -οφείλει διακόσια τάλαντα· διότι αφ' ού έφερεν αυτός εαυτόν, -είναι δίκαιον να λάβη ό,τι επροκηρύχθη διά τον μέλλοντα να τον -προσαγάγη. Πολύ δε περισσότερα τούτων τω υπέσχετο, και τον -ενεθάρρυνε, και τω έλεγε να ειπή μετά παρρησίας περί των -ελληνικών πραγμάτων ό,τι ήθελεν. Ο Θεμιστοκλής δ' απεκρίθη ότι -ο λόγος του ανθρώπου ομοιάζει τους ποικίλους τάπητας· διότι ως -εκείνοι, ούτω και αυτός εκτεινόμενος μεν, επιδεικνύει τα -ποικίλα αυτού σχήματα, συστελλόμενος δε τ' αποκρύπτει και τα -διαφθείρει. Επομένως ότι έχει ανάγκην καιρού. Επειδή δ' ο -βασιλεύς, ευχαριστηθείς εκ της παραραβολής, τω είπε να λάβη -καιρόν, εζήτησεν έν έτος, και μαθών την περσικήν αποχρώντως, -παρουσιάσθη εις τον βασιλέα άνευ διερμηνέως· και υπό μεν των -εκτός της αυλής επιστεύετο ότι ωμίλησε περί των Ελληνικών -πραγμάτων· επειδή δε πολλοί κατ' εκείνον τον καιρόν εγένοντο -νεωτερισμοί ως προς την αυλήν και τους φίλους του βασιλέως, -εφθονήθη υπό των δυνατών, διότι ενόμισαν ότι και περί εκείνων -ετόλμησε να τω ομιλήση μετά παρρησίας. Διότι αι προς αυτόν -αποδοθείσαι τιμαί ουδόλως εσυγκρίνοντο προς τας αποδιδομένας -εις άλλους ξένους· αλλά και εις τα κυνήγια συνώδευε τον βασιλέα -και εις τας κατ' οίκον διασκεδάσεις, ώστε και εις την μητέρα -του βασιλέως παρουσιάσθη, και οικείος έγινεν αυτής. Ήκουσε δε -και τους λόγους των μάγων (304) κατά διαταγήν του βασιλέως. -Όταν δ' ο Σπαρτιάτης Δημάρατος (305), προσκληθείς να ζητήση -δωρεάν τινα, εζήτησε να φορέση την κίδαριν (306), ως οι -βασιλείς, και να εισέλθη ούτως εν πομπή εις τας Σάρδεις, -Μιθροπαύστης, ο ανεψιός του βασιλέως, είπε, λαβών τον Δημάρατον -εκ της χειρός· «Η κίδαρις αύτη δεν έχει εγκέφαλον να καλύψη. Συ -όμως δεν θα γίνης Ζευς, και κεραυνόν εάν λάβης». Απέβαλε δε και -ο βασιλεύς τον Δημάρατον μετ' οργής διά το αίτημα αυτού, και -εφαίνετο αδυσώπητος κατ' αυτού· αλλ' ο Θεμιστοκλής διά -παρακλήσεων τον έπεισε και τον έκαμψε. Λέγεται δ' ότι και οι -μετέπειτα βασιλείς, εφ' ών προ πάντων τα περσικά πράγματα -συνανεμίγησαν μετά των ελληνικών, οσάκις είχον ανάγκην ανδρός -τινος Έλληνος, υπέσχοντο και έγραφον προς έκαστον ότι θέλει -είσθαι πλησίον των μεγαλήτερος του Θεμιστοκλέους. Ο δε ίδιος, -ως λέγουσι, Θεμιστοκλής, μέγας ήδη ων και υπό πολλών -περιποιούμενος, ότε εις λαμπράν εκάθητο τράπεζαν, είπεν εις τα -παιδία του· «Ω παιδία μου, θα εχανόμεθα αν δεν εχανόμεθα» -(307). Λέγουσι δ' οι πλείστοι ότι τρεις τω εδόθησαν πόλεις, -δι' άρτον, δι' οίνον και διά προσφάγιον, η Μαγνησία, η Λάμψακος -και η Μυούς (308)· ο δε Κυζικηνός Νεάνθης, (309) και ο -Φανίας, προσθέτουσι και άλλας δύο, την Περκώτην και Παλαίσκηψιν -διά στρώματα και δι' ενδύματα (310). - -Λ. Όταν δε κατέβαινεν εις τας ελληνικός χώρας, όπως επιχειρήση -τας περί Ελλάδος ενεργείας του, επεβουλεύθη αυτόν άνθρωπος -Πέσης, Επιξύης ονομαζόμενος, και Σατράπης ων της άνω Φρυγίας. -Ούτος προ πολλού είχε προπαρασκευάσει Πισίδας τινάς (311) διά -να τον φονεύσωσιν, όταν ήθελε φθάσει να διανυκτερεύση εις την -πόλιν την ονομαζομένην Λεοντοκεφάλον. Λέγεται δ' ότι εν ώ αυτός -εκοιμάτο την μεσημβρίαν, τω εφάνη η Μήτηρ των Θεών (312) και -τω είπεν· «Ω Θεμιστόκλεις, άπεχε της κεφαλής των λεόντων, ίνα -μη περιπέσης εις λέοντα. Εγώ δ' αντί τούτου σοι ζητώ θεράπαιναν -την Μνησιπτολέμαν». Εκ τούτου ταραχθείς ο Θεμιστοκλής, και -προσευχηθείς εις την Θεάν, την μεν δημοσίαν οδόν αφήκε, δι' -άλλης δε διαβάς, και περάσας τον τόπον εκείνον, κατέλυσεν αφ' -ού είχεν ήδη νυκτώσει. Εν τούτοις έν εκ των ζώων όσα έφερον την -σκηνήν έπεσεν εις την ποταμόν, και οι υπηρέται του -Θεμιστοκλέους ήπλωσαν να ξηράνωσι τα παραπετάσματα, διότι είχον -βραχή. Οι δε Πισίδαι, λαβόντες τα ξίφη των, διευθύνθησαν προς -εκείνο το μέρος, και μη διακρίναντες ακριβώς εις την σελήνην τα -ηπλωμένα, ενόμισαν ότι ήτον η σκηνή του Θεμιστοκλέους, και ότι -θέλουσιν εύρει εκείνον εντός αυτής αναπαυμόμενον. Όταν δε, -φθάσαντες πλησίον ανεσήκωσαν το παραπέτασμα, επιπίπτουσι τότε -κατ' αυτών οι παραφυλάττοντες, και τους συλλαμβάνουσιν. Ούτω δε -διαφυγών τον κίνδυνον, και θαυμάσας διά την εμφάνισιν της Θεάς, -ναόν κατεσκεύασεν εις Μαγνησίαν της Δινδυμένης (313), και την -θυγατέρα του Μνησιπτολέμαν κατέστησεν ιέρειαν εν αυτώ. - -ΛΑ. Όταν δ' ήλθεν εις τας Σάρδεις, και εν αργία ζων, παρετήρησε -των ναών την κατασκευήν, και των αφιερωμάτων το πλήθος, και -είδε και εις το ιερόν της Μητρός των Θεών την καλουμένην -Υδροφόρον, κόρην χαλκήν, δύο πήχεις υψηλήν, ήν αυτός ότε ην εν -Αθήναις επιστάτης των υδάτων, και εύρε τους κλέπτοντας καν -παροχετεύοντας το ύδωρ, αφιέρωσε κατασκευάσας εκ προστίμων, -συγκινηθείς διά την αιχμαλωσίαν του αναθήματός του, είτε θέλων -να δείξη εις τας Αθήνας πόσην είχε τιμήν και δύναμιν παρά τω -Βασιλεί, απετάθη προς τον Σατράπην της Λυδίας, ζητήσας να -στείλη την κόρην εις τας Αθήνας. Αλλ' ο βάρβαρος ωργίσθη εκ -τούτου, και τω είπεν ότι θα γράψη προς τον βασιλέα επιστολήν· ο -δε Θεμιστοκλής, φοβηθείς, κατέφυγεν εις την γυναικωνίτιν, και -τας γυναίκας αυτού διά χρημάτων δόσεως περιποιηθείς, και -εκείνου κατεπράυνε την οργήν, και ως προς τ' άλλα ήτον -προσεκτικώτερος, φοβούμενος ήδη των βαρβάρων τον φθόνον. Διότι -δεν επλανάτο εις την Ασίαν, ως λέγει ο Θεόπομπος (314) αλλά -κατώκει την Μαγνησίαν, μεγάλας δωρεάς καρπούμενος, και -τιμώμενος εξ ίσου προς τους αρίστους των Περσών, και επί πολύ -έζη αφόβως, διότι ο Βασιλεύς δεν προσείχε πολύ εις τα Ελληνικά -πράγματα, έχων ασχολίας κατά τας άνω επαρχίας (315). Όταν όμως -η Αίγυπτος απεστάτησε διά βοηθείας των Αθηναίων και τριήρεις -ελληνικαί ανέβησαν μέχρι της Κύπρου και Κιλικίας, και ο Κίμων -εθαλασσοκράτει, τότε ηναγκάσθη να στραφή και αυτός κατά των -Ελλήνων, και να τους εμποδίση κατ' αυτού ενισχυομένους, και -δυνάμεις εκινούντο τότε, και στρατηγοί εστέλλοντο, και -κατέβησαν εις Μαγνησίαν αγγελίαι προς τον Θεμιστοκλέα, και -διαταγαί του Βασιλέως ν' αναμιγή εις τα Ελληνικά πράγματα, και -να εκπληρώση τας υποσχέσεις του. Αλλ' αυτός ούτε παροξυνθείς εκ -της οργής ήν έτρεφε κατά των συμπολιτών του, ούτε εκ της τιμής -και της δυνάμεως ής απελάμβανεν επαρθείς προς τον πόλεμον, αλλ' -ίσως μεν μη θεωρήσας το έργον κατορθωτόν, διότι άλλως τε και -μεγάλους είχε τότε στρατηγούς η Ελλάς, και ο Κίμων θαυμασίως -ηυδοκίμει διευθύνων τα πράγματα των Ελλήνων, αλλά, το -κυριώτερον, εξ αιδούς προς την δόξαν των ιδίων αυτού πράξεων -και των μεγάλων αυτού τροπαίων, άριστα σκεφθείς να επιβάλη εις -την ζωήν του αρμόζον το τέλος, ετέλεσε θυσίαν εις τους Θεούς, -και συναθροίσας τους φίλους του, και χαιρετήσας αυτούς, ως μεν -οι πλείστοι λέγουσιν, έπιεν αίμα ταύρου, ως δέ τινες, φάρμακον -δραστήριον, και απέθανεν εν Μαγνησία, ζήσας έτη εξήκοντα πέντε, -και τα πλείστα αυτών εις τα πολιτικά ασχολούμενος, και αρχάς -κατέχων. Λέγουσι δ' ότι ο Βασιλεύς, ακούσας την αιτίαν και τον -τρόπον του θανάτου αυτού, έτι μάλλον εθαύμασε τον άνδρα, και -εξηκολούθησε προσφερόμενος ευμενώς προς τους φίλους και -οικείους αυτού. - -ΛΒ. Αφήκε δ' ο Θεμιστοκλής παιδία εκ μεν Αρχίππης της θυγατρός -του Λυσάνδρου εξ Αλωπεκής (316), τον Αρχέπτολιν, τον -Πολύευκτον και τον Κλεόφαντον, όν αναφέρει και ο φιλόσοφος -Πλάτων (317), ως γενόμενον ιππέα άριστον, κατά δε τα λοιπά -ουδενός άξιον. Εκ δε των πρεσβυτέρων αυτών, είς μεν, ο Νεοκλής, -εις παιδικήν έτι ηλικίαν δαγκασθείς υπό ίππου, απέθανεν, έτερον -δε, τον Διοκλέα, υιοθέτησεν ο πάππος του Λύσανδρος. Θυγατέρας -δ' είχε πολλάς. Εκ τούτων δε, την Μνησιπτολέμαν, ήτις εγεννήθη -εκ της δευτέρας του γυναικός, ενυμφεύθη ο αδελφός αυτής -Αρχέπτολις, μη ων ομομήτριος· την δ' Ιταλίαν ο Χίος Πανθοίδης, -την Σύβαριν ο Αθηναίος Νικομήδης, την Νικομάχην δ' έλαβε παρά -των αδελφών αυτής Φρασικλής, ο ανεψιός του Θεμιστοκλέους, -πλεύσας εις την Μαγνησίαν, αφ' ού εκείνος απέθανε, και ανέθρεψε -και την νεωτάτην πάντων των τέκνων, Ασίαν ονομαζομένην. Έχουσι -δε τάφον αυτού λαμπρόν οι Μαγνήτες εν τη αγορά των. Περί δε των -λειψάνων αυτού, ούτ' ο Ανδοκίδης (318) είναι αξιόπιστος λέγων -εις τον «Προς τους Εταίρους» λόγον του, ότι ευρόντες αυτά οι -Αθηναίοι, τα έρριψαν εις τον άνεμον, διότι ψεύδεται θέλων να -ερεθίση τους ολιγαρχικούς κατά των δημοκρατών, και ο Φύλαρχος -(319), εις την ιστορίαν ως τραγωδίας σχεδόν μηχανήν πλάττων, -εισήγαγε Νεοκλέα τινά και Δημόπολιν, ως υιούς του -Θεμιστοκλέους, και θέλει να κινήση αγώνα και πάθος όλως -πλαστόν, ως εννοεί και ο κοινότερος άνθρωπος. Διόδωρος δ' ο -περιηγητής (320), εν τοις «Περί των μνημάτων», είπεν, ως -υποπτεύων τούτο μάλλον παρά ως γνωρίζων, ότι περί τον λιμένα -του Πειραιώς, από του Αλκίμου ακρωτηρίου (321), προέχει ως -αγκών τις, και όταν στραφή τις εντός αυτού, όπου γαληνιά η -θάλασσα, υπάρχει βάσις μεγάλη, και το πέριξ αυτής βωμοειδές -μέρος ότι είναι ο τάφος του Θεμιστοκλέους (322). Νομίζει δ' -ότι και ο Πλάττων ο Κωμικός (323) συμμαρτυρεί προς ταύτα, -λέγων - - «Ο τάφος σου, εις μέρος, κείμενος καλόν - θα προσφωνήται υπ' εμπόρων πανταχού, - και θενά βλέπ' εισπλέοντας κ' εκπλέοντας, - και θα θεάται τας αμίλλας των νεών». - -Εις τους απογόνους δε του Θεμιστοκλέους απεδίδοντο, και μέχρι -των ημερών ημών διετηρήθησαν, τιμαί τινες εν Μαγνησία· και -τούτων απελάμβανε και ο Αθηναίος Θεμιστοκλής, φίλος και οικείος -ημών γενόμενος παρά τω φιλοσόφω Αμμωνίω (324). - - - -ΚΑΜΙΛΛΟΣ - - - -Α. ΠΕΡΙ δε Φουρίου Καμίλλου (325) πολλά μεν και μεγάλα -λέγονται, ίδιον δε και παράδοξον ως προς αυτόν είναι μάλιστα, -ότι εν ώ πλείστα και μέγιστα εις αρχηγίας κατώρθωσε, πεντάκις -δ' εξελέγη δικτάτωρ, τετράκις δ' ετέλεσε θρίαμβον, κτίστης δε -δεύτερος ανεγράφη της Ρώμης, ουδ' άπαξ όμως έγινεν ύπατος. -Αίτιον δε τούτου είναι η τότε της πολιτείας κατάστασις, ότε -προς την σύγκλητον ο δήμος διαφερόμενος, υπάτους μεν ένεκα της -έριδος δεν ανεδείκνυεν, εχειροτόνει δε χιλιάρχους ως αρχηγούς, -ών η αρχή, ει και επολιτεύοντο την αυτήν εξουσίαν και δύναμιν -των υπάτων έχοντες, ήτον όμως, διά το πλήθος αυτών, ολιγώτερον -επαχθής. Διότι, το να προΐστανται έξ άνδρες των πραγμάτων και -ουχί δύο, τούτο παρηγόρει τους βαρέως φέροντας την ολιγαρχίαν. -Εν μέσω λοιπόν τοιούτων περιστάσεων ακμάσας κυρίως ο Κάμιλλος -κατά δόξαν και δύναμιν, δεν ηθέλησε να γίνη ύπατος παρά την -γνώμην του δήμου, ει και πολλάκις εν τω διά μέσου η πόλις -παρεδέχθη αρχαιρεσίας υπατικάς. Εις δε τας άλλας, τας πολλάς -και παντοδαπάς αρχάς εις άς διωρίσθη, τοιούτος εδείχθη, ώστε -την μεν εξουσίαν, και όταν μόνος ήρχε, να έχη μετ' άλλων -κοινήν, την δε δόξαν να έχη μόνος αυτός, και όταν μετ' άλλων -συνεστρατήγει. Τούτων δ' αίτια ήσαν, του μεν η μετριότης του, -διότι ήρχε μη τους άλλους φθονών, του δε η φρόνησις αυτού, δι' -ήν, κατά κοινήν ομολογίαν, επρώτευε. - -Β. Δεν είχε δ' έτι μεγάλην επισημότητα των Φουριών ο οίκος -(326), και αυτός πρώτος προήλθεν εις δόξαν αφ' εαυτού επί της -μεγάλης μάχης κατά των Αικανών και Ουολούσκων, εκστρατεύων υπό -τον δικτάτορα Ποστούμιον Τούβερτον (327). Έφιππος προηγούμενος -του στρατού, επληγώθη εις τον μηρόν δεν υπεχώρησεν όμως, αλλ' -αποσπάσας το ακόντιον εκ της πληγής, επέπεσε κατά των -ανδρειοτάτων εχθρών, και τους έτρεψεν εις φυγήν. Διά τούτο και -άλλας έλαβε τιμάς, και Τιμητής εξελέγη (328), εις αρχήν ήτις -είχε κατά τους τότε χρόνους σημασίαν μεγάλην. Μνημονεύεται δε -καλόν έργον αυτού, κατά την τιμητείαν του, το ότι διά πειστικών -λόγων και δι' απειλής προστίμων ενύμφευσε τους αγάμους μετά των -χηρών γυναικών, αίτινες, εξ αιτίας των πολέμων ήσαν τότε -πολλαί· έργον δ' αναγκαίον ότι υπέβαλεν εις φόρου απότισιν και -τους ορφανούς, οίτινες πριν ουδέν εισέφερον. Αιτίαι δε του -νόμου τούτου υπήρξαν αι συνεχείς εκστρατείαι, αίτινες μεγάλας -απήτουν δαπάνας. Μάλιστα δε κατεπείγουσα ήτον η πολιορκία των -Βηίων, ούς τινές Ουηιεντανούς (329) ονομάζουσιν. Ήτον δε -προπύργιον της Τυρρηνίας αύτη η πόλις, κατά τε τον αριθμόν και -κατά το πλήθος των εκστρατευόντων ουχί κατωτέρα της Ρώμης· -χαίρουσα δ' εις πλούτον και εις διαίτης αβρότητα, και εις -τρυφάς και πολυτελείας, πολλάκις επιτυχώς ηγωνίσθη πολεμούσα -κατά των Ρωμαίων περί δόξης και ηγεμονίας. Κατά δε τον τότε -καιρόν, της μεν φιλοτιμίας αυτής παρητήθη, συντριβείσα εις -μάχας μεγάλας· υψώσαντες δ' οι Βήιοι τείχη μακρά και ισχυρά, -και την πόλιν όπλων και βελών και σίτου και παντοειδών εφοδίων -πληρώσαντες, υπέμενον αφόβως την πολιορκίαν, ήτις ήτον μακρά, -και επίσης επίπονος και δύσκολος εις τους πολιορκούντας. Διότι -εν ώ αυτοί ήσαν συνειθισμένοι να μη εκστρατεύωσι πολύν καιρόν -έξω, αλλά μόνον κατά το θέρος, ηναγκάσθησαν υπό των χιλιάρχων -να κατασκευάσωσι φρούρια, και τειχίσαντες το στρατόπεδον, να -μένωσι συνεχώς εις των εχθρών την χώραν χειμώνα και θέρος, και -ούτως είχε φθάσει σχεδόν εις το τέλος του το έβδομον του -πολέμου έτος. Διά τούτο και οι άρχοντες κατηγορήθησαν, και -εξώσθησαν της αρχής, ως απροθύμως πολιορκούντες, και άλλοι -εξελέγησαν όπως εξακολουθήσωσι τον πόλεμον. Είς εξ αυτών ήτον -και ο Κάμιλλος, εκ δευτέρου τότε διορισμένος χιλίαρχος. Αλλά -κατ' εκείνον τον χρόνον ουδέν έπραξεν ως προς την πολιορκίαν, -διότι ο κλήρος τω έπεσε να πολεμήση τους Φαλερίους και -Καπηνάτας, οίτινες την χώραν αλλαχού ασχολουμένην ευρίσκοντες, -μεγάλως την έβλαψαν και την ηνόχλησαν καθ' όλον τον τυρρηνικόν -πόλεμον. Αλλ' επολεμήθησαν υπό του Καμίλλου, και περιωρίσθησαν -εις τα τείχη των, αφ' ού πολλοί αυτών εφονεύθησαν. - -Γ. Μετά δε ταύτα, το συμβάν εις την Αλβανίδα λίμνην (330), εν -ώ ο πόλεμος ήτον εις την ακμήν του, εφόβησε τους Ρωμαίους, -διότι ήτον θαύμα ουδενός των απιστοτέρων κατώτερον, δι' -έλλειψιν αιτίας κοινής, και λόγου φυσικήν έχοντος την αιτίαν. -Ήτον φθινόπωρον, και το θέρος είχε παρέλθει ούτε βροχερόν, ούτε -πολύ ενοχλητικόν υπό νοτίων ανέμων. Εκ των πολλών δε λιμνών και -ποταμών και των παντοδαπών ρεόντων υδάτων ά έχει η Ιταλία, άλλα -μεν είχον εντελώς εκλείψει, άλλα δ' αντείχον σχεδόν και μόλις· -οι δε ποταμοί όλοι, ως πάντοτε το θέρος, είχον καταβή και -ολιγοστεύσει. Το δε ύδωρ της Αλβανίδος λίμνης, έχον εν εαυτώ -την αρχήν και το τέλος του, περικυκλούμενον δ' υπό βουνών -ευφόρων, ήρχισε προφανώς αυξόμενον και εξογκούμενον, άνευ -αιτίας τινός, εκτός αν υπάρχη τις θεία ενέργεια, και ήγγιζε τας -υπωρείας, και έφθασε βαθμηδόν μέχρι των ανωτάτων λόφων, άνευ -σάλου και αταράχως υψούμενον. Και κατ' αρχάς μεν είδον το θαύμα -τούτο οι ποιμένες και οι βουκόλοι. Όταν όμως το μέρος γης, το -εν είδει ισθμού χωρίζον την λίμνην από της κάτω χώρας, ερράγη -εκ του πλήθους των υδάτων και του βάρους αυτών, και ρεύμα -κατέβαινε διά των καλλιεργουμένων και φυτευομένων γαιών εις την -θάλασαν, τότε όχι μόνον οι Ρωμαίοι αυτοί εξεπλάγησαν, αλλά και -όλοι οι την Ιταλίαν κατοικούντες εξέλαβον τούτο ως σημείον -πραγμάτων ουχί μικρών. Πολύς δε περί τούτου εγένετο λόγος εις -το στρατόπεδον των πολιορκούντων τους Βηίους, ώστε και εκείνοι -ηχούσαν της λίμνης το φαινόμενον. - -Δ. Ως δ' εις πολιορκίας πολυχρονίους συμβαίνει πολλάκις -επιμιξία και συγκοινωνία μετά των πολεμίων, ούτω και τότε -Ρωμαίος είχε λάβει σχέσιν και θάρρος μεθ' ενός των πολεμίων, -ανθρώπου ηξεύροντος παλαιά λόγια, και φαινομένου εμπειροτέρου -των άλλων εις την μαντικήν. Τούτον ιδών ο Ρωμαίος ότι υπερεχάρη -όταν ήκουσε την αύξησιν της λίμνης, και περιεγέλα την -πολιορκίαν, τω είπεν ότι ο καιρός εκείνος δεν έδειξε μόνα ταύτα -τα θαύματα, αλλά και αλλά σημεία πολύ παραδοξότερα τούτων ότι -εφάνησαν εις τους Ρωμαίους· ότι δε θέλει να τα διακοινώση εις -εκείνον, όπως ίσως κατορθώση να διαθέση τα ίδια καν καλώς, όταν -κακώς διέκειντο τα δημόσια. Εις ταύτα προθύμως συνήνεσεν ο -άνθρωπος, και εδέχθη να συνομιλήση, νομίζων ότι έχει απόρρητά -τινα να ακούση. Ούτως ο Ρωμαίος κατ' ολίγον, διαλεγόμενος, και -αποσύρων αυτόν, όταν εμακρύνθησαν ολίγον των πυλών, τον -λαμβάνει εις τους ώμους του, ων ευρωστότερος, και διά βοηθείας -πολλών οίτινες έτρεξαν από του στρατοπέδου, υπερισχύσας και -κρατήσας αυτόν, τον παρέδωκεν εις τους στρατηγούς. Εις τοιαύτην -δ' ανάγκην υποπεσών ο άνθρωπος, και μαθών ότι αναπόφευκτον ήτον -το πεπρωμένον, εδήλωσεν απόκρυφα λόγια υπάρχοντα περί της -πατρίδος του, ότι δεν δύναται να κυριευθή πρότερον, πριν την -Αλβανίδα λίμνην χυθείσαν, και ρέουσαν δι' άλλων οδών, -απωθήσωσιν οι εχθροί, και μεταστρέψαντες αυτήν, την εμποδίσωσι -ν' αναμιγή μετά της θαλάσσης. Όταν δ' ήκουσε ταύτα η Σύγκλητος -απορούσα περί του πρακτέου, απεφάσισε να στείλη εις τους -Δελφούς, και να ερωτήση τον Θεόν. Ήσαν δ' οι σταλέντες άνδρες -ένδοξοι και μεγάλοι, ο Κόσσος Λικίνιος, ο Ουαλέριος Ποτίτος και -ο Φάβιος Άμβουστος. Ούτοι πλεύσαντες, και τον Θεόν ερωτήσαντες, -ήλθον και άλλας μαντείας φέροντες, αίτινες έλεγον ότι είχον -αμελήσει οι Ρωμαίοι αρχαίας τινάς εορτάς, καλουμένας Λατίνας -(331) και διέταττον προσέτι να εμποδίσωσιν όσον το δυνατόν το -ύδωρ της Αλβανίδος λίμνης να ρεύση εις την θάλασσαν, και να το -ωθήσωσιν επάνω πάλιν εις τον αρχαίον του δρόμον, ή αν δεν -εδύναντο τούτο, να το διοχετεύσωσι διά λάκκων και τάφρων εις -την πεδιάδα, και εκεί να το καταναλώσωσιν. Άμα δε ταύτα -ανηγγέλθησαν, οι μεν ιερείς εξετέλουν τας θυσίας, ο δε δήμος -ήρχισε την εργασίαν και έστρεφε το ύδωρ. - -Ε. Η δε σύγκλητος εις το δέκατον έτος του πολέμου καταλύσασα -τας άλλας αρχάς, ανέδειξε τον Κάμιλλον δικτάτωρα. Αυτός δ' -εκλέξας ίππαρχον τον Κορνήλιον Σκηπίωνα, πρώτον μεν ηυχήθη εις -τους Θεούς, υποσχεθείς, αν ο πόλεμος λάβη τέλος ένδοξον, να -πανηγυρίση τας μεγάλας εορτάς (332), και ν' αφιερώση ναόν της -Θεάς νήο Ρωμαίοι καλούσι Μητέρα Ματούταν (333). Αύτη, αν τις -κρίνη εκ των τελουμένων κατά την εορτήν αυτής, δύναται να -νομίση ότι είναι η Λευκοθέα· διότι αι Ρωμαίαι γυναίκες, -εισάγουσαι τότε θεραπαινίδα εις το ιερόν αυτής, την ραπίζουσι, -και μετά ταύτα την αποδιώκουσι, και εναγκαλίζονται τα παιδία -των αδελφών των μάλλον ή τα εδικά των (334) και πράττουσι κατά -την θυσίαν όσα αρμόζουσιν εις τας τροφούς του Διονύσου, και εις -τα παθήματα της Ινούς εξ αιτίας της παλακίδος. Μετά δε τας -ευχάς ταύτας ο Κάμιλλος εισέβαλεν εις των Φαλίσκων την χώραν, -και εις μεγάλην μάχην ενίκησε και αυτούς και τους Καπινάτας, -οίτινες ήλθον εις βοήθειάν των. Έπειτα δε, στραφείς εις των -Βηίων την πολιορκίαν, και βλέπων την εκ προσβολής άλωσιν -δύσκολον και επίπονον, έσκαψεν υπονόμους, διότι οι περί την -πόλιν τόποι επεδέχοντο ανασκαφήν, και τα έργα εδύναντο να -προχωρώσιν εις βάθος άδηλον εις τους εχθρούς. Νέας δ' ελπίδας -λαμβάνων καθ' όσον προυχώρει και η υπό γην οδός, αυτός μεν -έξωθεν προσέβαλε, προσκαλών εις τα τείχη τους πολιορκουμένους, -άλλοι δε, αδήλως κάτωθεν πορευόμενοι διά των υπονόμων, -κατώρθωσαν να εισέλθωσιν αγνώστως εις την Ακρόπολιν, κατά της -Ήρας το ιερόν, τον μέγιστον, και τον υπέρ πάντας τιμώμενον ναόν -της πόλεως. Εκεί λέγεται ότι έτυχε κατ' εκείνην την στιγμήν -ιερουργών ο ηγεμών των Τυρρηνών· ότι δ’ ο μάντις, τα σπλάγχνα -παρατηρήσας, μετά μεγάλης φωνής είπεν ότι ο Θεός δίδει την -νίκην εις όν τινα ήθελεν ακολουθήσει εκείνα τα ιερά. Την φωνήν -ταύτην ήκουσαν οι Ρωμαίοι εντός των υπονόμων, και ευθύς έσχισαν -το έδαφος, και μετά βοής και κρότου των όπλων εξελθόντες της -γης, άμα οι εχθροί τρομάξαντες ετράπησαν εις φυγήν, ήρπασαν τα -σπλάγχνα και τα έφερον προς τον Κάμιλλον. Αλλά ταύτα μεν ίσως -φανώσιν ότι ομοιάζουσι μύθους. Εκυριεύθη δ' η πόλις κατά -κράτος, και οι Ρωμαίοι ήγον και έφερον πλούτον άπειρον. -Επιβλέπων δ' από της ακροπόλεως ο Κάμιλλος τα πραττόμενα, -πρώτον μεν ήρχισε να δακρύη. Έπειτα δε, μακαριζόμενος υπό των -περιεστώτων, ύψωσε τας χείρας, και προσευχόμενος προς τους -Θεούς, είπε· «Ζευ μέγιστε, και Θεοί οι βλέποντες τα καλά έργα -και τα κακά, σεις ηξεύρετε ότι οι Ρωμαίοι ουχί αδίκως, αλλ' -ημάς αυτούς υπερασπιζόμενοι, εξ ανάγκης τιμωρούμεν πόλιν εχθρών -ανδρών και παρανόμων. Αν δέ τις, είπε, και εις ημάς οφείληται -αντίστροφος ανταπόδοσις της παρούσης επιτυχίας, εύχομαι υπέρ -της πόλεως και του στρατού των Ρωμαίων, να περιορισθή εις κακόν -ελάχιστον, επί εμέ μόνον στραφείσα». Άμα δ' είπε ταύτα, ως -είναι συνήθεια παρά τοις Ρωμαίοις αφ' ού ευχηθώσι και -προσκυνήσωσι να στρέφωνται εις τα δεξιά, αυτός ωλίσθησε -στρεφόμενος· και επειδή εταράχθησαν οι παρευρισκόμενοι, -εγερθείς εκ της πτώσεώς του, είπεν ότι κατά την ευχήν του τω -συνέβη μικρόν σφάλμα αντί ευτυχίας μεγίστης. - -ΣΤ. Λεηλατήσας δε την πόλιν, απεφάσισε να μεταφέρη και το -άγαλμα της Ήρας εις Ρώμην, καθώς είχε τάξει. Συνεκάλεσεν -επομένως προς τούτο τεχνίτας, και θυσίαν τελέσας, προσηυχήθη -εις την Θεάν να δεχθή την προθυμίαν αυτών, και να γίνη -συγκάτοικος ευμενής των Θεών όσοι έλαβον εις κλήρον την Ρώμην. -Λέγεται δ' ότι το άγαλμα τούτο ωμίλησε σιγαλή τη φωνή, και -είπεν ότι θέλει και συγκατανεύει. O δε Λιούιος (335) λέγει ότι -ο μεν Κάμιλλος ηύχετο εγγίζων το άγαλμα της Θεάς, και την -παρεκάλει, απεκρίθησαν δέ τινες των παρεστώτων ότι και θέλει, -και συγκατανεύει, και τον ακολουθεί προθύμως. Οι δ' υπέρ του -παραδόξου διισχυριζόμενοι και επιμένοντες, μεγίστην μεν έχουσι -συνήγορον την τύχην της πόλεως, ήτις αδύνατον θα ήτον από -μικράς αρχής και περιφρονουμένης να προέλθη εις μέγαν δόξης -βαθμόν και δυνάμεως, άνευ του Θεού, όστις διά πολλών και -μεγάλων επιφανειών ανήγγελλε πολλάκις την παρουσίαν του. Εκτός -δε τούτου, αναφέρουσι και ομοειδή αλλά θαύματα, ότι ιδρώτες -αγαλμάτων πολλάκις εχύθησαν, ότι στεναγμοί ηκούσθησαν, και -δεικνύουσι πολλά ξόανα (336) στρέψαντα την κεφαλήν, ή -κλείσαντα τους οφθαλμούς, καθ' ά διηγούνται πολλοί των -αρχαιοτέρων συγγραφέων. Πολλά δε και παρά συγχρόνων ακούσαντες -δυνάμεθα να διηγηθώμεν αξιοθαύμαστα, άτινα δεν είναι εντελώς -καταφρονητέα. Αλλ' εις τα τοιαύτα και η πολλή πίστις και η -μεγάλη δυσπιστία είν' επίσης επισφαλής, διότι η ανθρωπίνη -ασθένεια όρον δεν έχει, ουδέ συγκρατείται, αλλά παρεκτρέπεται -άλλοτε μεν εις δεισιδαίμονα έξαψιν (337), άλλοτε δ' εις των -θείων αδιαφορίαν και περιφρόνησιν. Το άριστον όμως είναι η -ευλάβεια, και το μέτριον. - -Ζ. Ο δε Κάμιλλος, είτε διά το μέγεθος του κατορθώματός του, ότι -εκυρίευσε πόλιν αντίπαλον της Ρώμης μετά δεκαετή πολιορκίαν, -είτε ένεκα των μακαριζόντων αυτόν, επαρθείς εις όγκον, και εις -φρόνημα βαρύτερον του αρμόζοντος εις εξουσίαν νόμιμον και -δημοτικήν, ετέλεσε θρίαμβον και κατά τα λοιπά υπερήφανον, και -ζεύξας εις την άμαξάν του τέσσαρας ίππους λευκούς, ανέβη εις -αυτήν, και διέβη ούτω διά της Ρώμης, εν ώ κανείς στρατηγός δεν -έπραξε τούτο πριν ουδέ μετά ταύτα, διότι το τοιούτον όχημα -θεωρείται ως ιερόν, και εις τον βασιλέα και πατέρα των Θεών -καθιερωμένον. Ως εκ τούτου δυσηρέστησε τους πολίτας, οίτινες -δεν ήσαν συνετισμένοι εις ταύτας τας κομπαστικάς επιδείξεις. -Έδωκε δε και άλλην αφορμήν εναντίον του, αντισταθείς εις νόμον -αφορώντα την διαίρεσιν της πόλεως· διότι οι δήμαρχοι επρότεινον -να χωρισθή και ο δήμος και η σύγκλητος εις μέρη δύο, και οι μεν -να μείνωσι κατοικούντες εκεί, όσοι δ' εκλεχθώσι διά κλήρου, να -μεταβώσιν εις την αιχμάλωτον πόλιν, λέγοντες ότι ούτω θέλουσι -γίνει πλουσιώτεροι, και διά δύο μεγάλων και καλών πόλεων ότι -θέλουσι φυλάττει και την χώραν συγχρόνως και την λοιπήν των -περιουσίαν. Και ο μεν δήμος, πολυάριθμος ήδη ων, και συσκεφθείς -την πρότασιν (338), την εδέχθη μετά χαράς, και συνέρρεεν -αδιακόπως περί το βήμα, ζητών θορυβοδώς να ψηφοφορηθή. Η βουλή -όμως, και οι επισημότεροι των λοιπών πολιτών, φρονούντες ότι η -πολιτική των δημάρχων ήθελεν επιφέρει ουχί την διαίρεσιν, αλλά -την καταστροφήν της Ρώμης, και διά τούτο αγανακτούντες, -κατέφυγον προς τον Κάμιλλον. Εκείνος δε, φοβούμενος την -συζήτησιν, επρότεινεν εις τον δήμον πολλάς προφάσεις και -ασχολίας, και δι' αυτών ανέβαλλε πάντοτε τον νόμον. Διά ταύτα -λοιπόν δυσηρέστει· η δε φανερωτάτη και μεγίστη αποστροφή του -δήμου εναντίον αυτού προήλθεν εκ του δεκάτου των λάφυρων, ότε -εδόθη εις τον λαόν αιτία ουχί μεν πολύ δικαία, αλλ' ουχί και -παράλογος. Διότι, ως φαίνεται, όταν εξεστράτευσε κατά των -Βηίων, είχε τάξει, αν κυριεύση την πόλιν, το δέκατον των -λαφύρων ν' αφιερώση εις τον Θεόν αυτών. Αφ' ού δ' εκυριεύθη και -διηρπάγη η πόλις, είτε εξ αιτίας των τότε περιστάσεων, -λησμονήσας τι είχε τάξει, είτε διστάσας να δυσαρεστήση τους -πολίτας, αφήκεν αυτούς να ωφεληθώσιν. Ύστερον δε, μετά -παρέλευσιν καιρού, αφ' ού είχε παύσει από της εξουσίας εκείνης, -ανέφερε περί τούτου εις την σύγκλητον· και οι μάντεις -ανήγγελλον επί των θυσιών ότι εφαίνετο η οργή των Θεών, και ότι -απητούντο εξιλεώσεις και ευχαριστήριοι τελεταί. - -Η. Εψήφισε δε τότε η Βουλή, της μεν ωφελείας να μη γίνη νέα -διανομή, διότι τούτο θα ήτο δύσκολον, οι δε λαβόντες τα λάφυρα -να υποσχεθώσι δι' όρκου να φέρωσι το δέκατον εις το μέσον. Αλλά -συνέβησαν πολλά λυπηρά και βίαια εκ μέρους των στρατιωτών, -ανθρώπων πτωχών, οίτινες πολύ εκοπίασαν, και ηναγκάζοντο να -φέρωσι τόσον μέγα μέρος των όσα είχον λάβει και είχον -δαπανήσει. Επειδή δε θόρυβον ήγειρον κατά του Καμίλλου, μη έχων -αυτός να προτείνη πρόφασιν καλλητέραν, ηναγκάσθη να καταφύγη -εις τον ατοπώτατον των λόγων, ομολογών ότι είχε λησμονήσει την -ευχήν του. Τότε δ' ωργίζοντο αυτοί, διότι, υποσχεθείς ν' -αποδεκατώση των εχθρών τας περιουσίας, απεδεκάτου ήδη τας των -πολιτών. Έφερον όμως όλοι όσον έπρεπε μέρος, και απεφασίσθη να -κατασκευάσωσι κρατήρα χρυσούν, και να τον στείλωσιν εις -Δελφούς. Ήτον δε σπάνιος ο χρυσός εις την πόλιν, και οι -άρχοντες συνεζήτουν πόθεν να πορισθώσιν αυτόν, όταν αι -γυναίκες, κατ' ιδίαν συσκεφθείσαι, προσέφερον εκάστη τα ίδια -αυτής χρυσά κοσμήματα διά το ανάθημα, και συνήχθη οκτώ ταλάντων -χρυσός. Και εις αυτάς μεν η σύγκλητος την πρέπουσαν αποδίδουσα -τιμήν, εψήφισε μετά θάνατον να εκφωνήται, ως επί των ανδρών, -ούτω και επί των γυναικών ο άξιος έπαινος (339)· διότι πριν -δεν ήτο συνήθεια γυνή αποθανούσα να εγκωμιάζηται δημοσίως. -Εκλέξαντο δε τρεις άνδρας εκ των αρίστων ως θεωρούς (340), και -εις μακρόν πλοίον επιβιβάσαντες πλήρωμα αξιολόγων ναυτών, και -όλα τα εις πανήγυριν αναγκαία, το απέστειλαν. Είναι δ’ ου μόνον -η τρικυμία, αλλά και η γαλήνη της θαλάσσης ολεθρία πολλάκις -(341), ως και εις εκείνους τότε συνέβη παρ' ολίγον ν' -απολεσθώσι, και απροδοκήτως μόνον ν' αποφύγωσι τον επικείμενον -κίνδυνον. Παρά του Αιόλου τας νήσους (342) έπεσε διά μιας ο -άνεμος, και τριήρεις των Λιπαρέων (343) επήλθον κατ' αυτών, -εκλαβούσαι αυτούς ως ληστάς. Και δεν τους προσέβαλον μεν, διότι -οι Ρωμαίοι εξέτεινον τας χείρας και παρεκάλουν, αλλά δέσαντες -το πλοίον, το έφερον εις τον λιμένα των, και επώλουν διά -κήρυκος και αυτούς και τα πράγματά των, νομίσαντες ότι ήσαν -πειρατικά. Μόλις δε τους αφήκαν τέλος, πεισθέντες εις ενός -ανδρός την αρετήν και την δύναμιν, του στρατηγού Τιμησιθέου, -όστις και ιδικά του πλοία παρασκευάσας, τα έπεμψεν ομού, και -αφιέρωσε μετ' αυτών το ανάθημα. Διά τούτο και ετιμήθη διά -καταλλήλων τιμών εις την Ρώμην. - -Θ. Ήρχισαν δε πάλιν προτείνοντες οι δήμαρχοι τον περί χωρισμού -της πόλεως νόμον, όταν, εν καιρώ επελθών ο προς Φαλίσκους -(344) πόλεμος, επέτρεψεν εις τους αρίστους να ενεργήσωσι τας -αρχαιρεσίας κατ' ιδίαν αρέσκειαν, και να εκλέξωσι τον Κάμιλλον -μετ' άλλων πέντε χιλιάρχων, διότι τα πράγματα απήτουν αρχηγόν -έχοντα βαρύτητα, δόξαν και εμπειρίαν. Αφ' ού λοιπόν εψήφισεν ο -δήμος την εκλογήν, λαβών δύναμιν ο Κάμιλλος, εισέβαλεν εις των -Φαλίσκων την χώραν, και επολιόρκει τους Φαλερίους, πόλιν -οχυράν, και καλώς κατά πάντα κατηρτισμένην εις πόλεμον. Και την -μεν άλωσιν αυτής δεν ενόμιζεν έργον μικρόν, ουδ' ολιγοχρόνιον· -ήθελεν όμως ν' ασχολή τους πολίτας και να τους περισπά, διά να -μη έχωσι καιρόν, αργοί εις την πατρίδα των καθήμενοι, να -δημαγωγώνται και να στασιάζωσι. Διότι σχεδόν πάντοτε τούτο το -ιατρικόν μετεχειρίζοντο, ως οι ιατροί, εις τα έξω τρέποντες τα -ταρακτικά πάθη της πολιτείας. - -I. Αλλ' οι Φαλέριοι, θάρρος έχοντες εις τας οχυρώσεις των, -τοσούτον κατεφρόνουν την πολιορκίαν, ώστε, πλην των φυλαττόντων -τα τείχη, οι άλλοι περιεφέροντο εις την πόλιν, φορούντες απλά -ιμάτια· οι δε παίδες αυτών επήγαινον εις τα σχολεία, και -κατεβιβάζοντο υπό του διδασκάλου περί τα τείχη διά να -περιπατώσι και να γυμνάζωνται· διότι οι Φαλέριοι, ως οι -Έλληνες, είχον κοινόν διδάσκαλον, θέλοντες να συζώσι και να -συναναστρέφωνται ευθύς εξ αρχής οι παίδες. Ούτος λοιπόν ο -διδάσκαλος, επιβουλευόμενος τους Φαλερίους διά των παίδων, -εξήγεν αυτούς καθ' εκάστην ημέραν υπό το τείχος, κατ' αρχάς μεν -εγγύς, και έπειτα πάλιν τους επανέφερεν εις την πόλιν αφ' ού -εγυμνάζοντο. Μετά τούτο δε, κατ' ολίγον υπάγων αυτούς απωτέρω, -τους συνείθισε να έχωσι θάρρος, και να πιστεύωσιν ότι υπήρχεν -αφοβία μεγάλη· και τέλος, έχων όλους αυτούς μεθ' εαυτού, τους -έφερε και τους παρέδωκεν εις τους προ φύλακας των Ρωμαίων, -ειπών εις αυτούς να τον φέρωσι προς τον Κάμιλλον. Οδηγηθείς δε -προς αυτόν, και σταθείς εις το μέσον, είπεν ότι είναι -εκπαιδευτής και διδάσκαλος, και προτιμών εκείνον μάλλον να -ευχαριστήση παρά τα καθήκοντα ταύτα να εκτελή, ήλθε φέρων την -πόλιν διά των παίδων. Εις δε τον Κάμιλλον φρικτή εφάνη αύτη η -πράξις όταν την ήκουσε, και είπε προς τους παρεστώτας ότι -φοβερόν πράγμα είναι ο πόλεμος, και διά πολλής αδικίας και διά -βιαίων διεξάγεται έργων αλλ' ότι υπάρχουσι και του πολέμου -νόμοι τινές διά τους αγαθούς άνδρας, οίτινες δεν πρέπει -τοσούτον να επιδιώκωσι την νίκην, ώστε να μη αποφεύγωσι και τας -ωφελείας όσαι πηγάζουσιν εκ κακών έργων και ασεβών· διότι ο -μέγας στρατηγός πρέπει να εκστρατεύη πεποιθώς εις τα ίδια αυτού -προτερήματα, ουχί εις την κακίαν των άλλων. Και ταύτα ειπών, -διέταξεν εις τους υπηρέτας, του ανθρώπου μεν τούτου να σχίσωσι -τα ιμάτια, και να δέσωσιν οπίσω τας χείρας του, ράβδους δε να -δώσωσι και μάστιγας εις τους παίδας, οίτινες δέροντες τον -προδότην, να τον διώξωσιν εις την πόλιν. Είχον δ' ήδη εννοήσει -οι Φαλέριοι την προδοσίαν του διδασκάλου, και η μεν πόλις, ως -ήτον επόμενον, παρεδίδετο εις θρήνον διά την μεγίστην αυτήν -συμφοράν, άνδρες δ' εκ των επισήμων και γυναίκες ως έξω φρενών -έτρεχον εις τα τείχη και εις τας πύλας, όταν οι παίδες εφάνησαν -φέροντες και ραβδίζοντες τον διδάσκαλον γυμνόν και δεδεμένον, -τον δε Κάμιλλον σωτήρα και θεόν και πατέρα καλούντες· ώστε ου -μόνον οι γονείς αυτών, αλλά και όλοι οι πολίται, ταύτα -βλέποντες, εθαύμαζον και επόθουν του Καμίλλου την δικαιοσύνην. -Συνελθόντες δ' αμέσως εις την εκκλησίαν, έπεμψαν πρέσβεις, -αναθέτοντες εις εκείνον την τύχην των· ο δε Κάμιλλος έστειλεν -αυτούς εις την Ρώμην. Παρουσιασθέντες δ' εις την Βουλήν, είπον -ότι, της νίκης οι Ρωμαίοι την δικαιοσύνην προτιμήσαντες, -εδίδαξαν και αυτούς να προτιμήσωσι την υποταγήν μάλλον της -ελευθερίας, καθ' όσον δεν υπετάσσοντο εις την δύναμιν, αλλ' -ωμολόγουν ότι υπό της αρετής ενικήθησαν. Η δε Βουλή ανέθηκε -πάλιν εις εκείνον να κρίνη και αποφασίση περί τούτου. Λαβών -λοιπόν χρήματα παρά των Φαλερίων, και φιλίαν συνδέσας μεθ' όλων -των Φαλίσκων, ανεχώρησεν. - -ΙΑ. Οι δε στρατιώται, εν ώ ήλπιζον να λεηλατήσωσι τους -Φαλερίους, όταν επανήλθον, κενάς έχοντες τας χείρας, εις Ρώμην, -κατηγόρουν τον Κάμιλλον προς τους άλλους πολίτας ως μισόλαον, -και εκ φθόνου μη αφήνοντα τους πτωχούς να ωφεληθώσιν. Επειδή δ' -οι δήμαρχοι, προτείνοντες πάλιν τον νόμον περί της διαιρέσεως -της πόλεως, εκάλουν τον δήμον να ψηφοφορήση, ο Κάμιλλος μ' όλον -το θάρρος, και αδιαφορών αν ενέπνεεν απεχθείας, εφάνη υπέρ -όλους τους άλλους αντιταττόμενος εις το πλήθος· και τότε τον -μεν νόμον απέρριψαν, κατά δε του Καμίλλου ωργίζοντο, ώστε και -όταν τω συνέβη οικιακόν δυστύχημα, και απέθανεν ο είς των υιών -του εκ νόσου, ο οίκτος δεν εμετρίασε την οργήν των, αν και -εκείνος, ανήρ ων ήμερος και χρηστός, δεν υπέφερε γενναίως την -συμφοράν του, αλλ' εν ώ και εις δίκην ενεκαλείτο, εξ αιτίας του -πένθους έμενεν εις την οικίαν του κεκλεισμένος μετά των -γυναικών. - -IB. Και κατήγορος μεν αυτού ήτον ο Λεύκιος Απουλήιος· τον -κατηγόρει δε δι' έγκλημα κλοπής των Τυρρηνικών χρημάτων και -ελέγετο ότι και θύραι τινές χαλκαί εξ εκείνων αίτινες -εκυριεύθησαν, εφάνησαν παρ' αυτώ. Ο δε δήμος είχεν ερεθισθή, -και προφανές ήτον ότι ήθελεν ωφεληθή εκ πάσης προφάσεως όπως -καταψηφίση εναντίον του. Τότε, συναθροίσας τους φίλους του, και -όλους όσοι είχον συνεκστρατεύσει ή είχον διοικήσει μετ' αυτού, -πολυπληθείς ούτοι, τους παρακάλεσε να μη τον αφήσωσι να -καταδικασθή αδίκως και δι' αιτίας πονηράς, και να γίνη -καταγέλαστος υπό των εχθρών του. Σκεφθέντες δ' οι φίλοι του, -και συνομιλήσαντες προς αλλήλους, απεκρίθησαν ότι ως προς την -κρίσιν μεν δεν νομίζουσιν ότι δύνανται να τον βοηθήσωσιν, ότι -δε, αν αποδειχθή οφειλέτης, θέλουσι συντελέσει μετ' αυτού εις -την πληρωμήν της ζημίας· αλλά μη ανεχόμενος τούτο, απεφάσισε ν' -αναχωρήση, και μετ' οργής να φύγη την πόλιν. Αποχαιρετήσας -επομένως την γυναίκα και τον υιόν του, επορεύετο σιωπηλώς από -της οικίας του μέχρι της πύλης· εκεί δ' εστάθη, και στραφείς -οπίσω, και τας χείρας υψώσας προς το Καπιτώλιον, ηυχήθη προς -τους θεούς, αν δεν φεύγη δικαίως, αλλ' υπό φθόνου και αυθαδείας -του δήμου κατατρεχόμενος, ταχέως να μετανοήσωσιν οι Ρωμαίοι, -και προφανές να γίνη εις όλους τους ανθρώπους ότι έχουσιν -ανάγκην αυτού, και ότι ποθούσι τον Κάμιλλον (345). - -ΙΓ. Εκείνος λοιπόν, ως ο Αχιλλεύς (346), καταρασθείς τους -πολίτας, και αναχωρήσας, κατεδικάσθη ερήμην εις ζημίαν -δεκαπέντε χιλιάδων ασσαρίων, ισοδυναμούντων, κατ' αργυρούν -νόμισμα, εις δραχμάς χιλίας πεντακόσιας· διότι το ασσάριον ήτον -το δέκατον του αργυρίου, και το δεκάχαλκον ούτως εκαλείτο -δηνάριον (347)· ουδείς δ' υπάρχει Ρωμαίος μη πιστεύων ότι -ταχέως η θεία δίκη εισήκουσε τας ευχάς του Καμίλλου, και τω -έδωκε της αδικίας εκδίκησιν ουχί γλυκείαν, αλλά λυπηράν, -ονομαστήν δε και περιβόητον τόση επήλθεν επί την Ρώμην συμφορά, -και καιρός κατέλαβε την πόλιν τοσούτον φόβον φέρων και κίνδυνον -ομού μετ' αισχύνης, είτε διότι η τύχη ούτω τα έφερε, είτε διότι -είναι των Θεών τινός έργον, να μη παραμελώσι την αρετήν -προσβαλλομένην υπό της αχαριστίας. - -ΙΔ. Και πρώτον μεν σημείον του ότι μέγα τι κακόν επήρχετο, -εφάνη ότι έγινεν ο θάνατος Ιουλίου του τιμητού (348)· διότι οι -Ρωμαίοι υπέρ πάσαν άλλην σέβονται και θεωρούσιν ως ιεράν των -τιμητών την αρχήν. Δεύτερον δε, προ της φυγής του Καμίλλου, -ανήρ ουχί μεν επίσημος, ουδέ μέλος της Βουλής, φαινόμενος όμως -έντιμος και χρηστός, ο Μάρκος Κεδίκιος, ανέφερε προς τους -χιλιάρχους πράγμα άξιον προσοχής, ειπών ότι κατά την -προλαβούσαν νύκτα, εν ώ εβάδιζε κατά την οδόν ήν ονομάζουσι -Νέαν, ήκουσέ τινα να τον καλή μεγαλοφώνως, και στραφείς, κανένα -δεν είδε, ήκουσε δε φωνήν μεγαλητέραν της των ανθρώπων, και η -φωνή έλεγε ταύτα· «Ύπαγε, Μάρκε Κεδίκιε, ευθύς την αυγήν, και -είπε εις τους άρχοντας, εντός ολίγου καιρού να περιμένωσι τους -Γαλάτας». Ταύτα ακούσαντες οι χιλίαρχοι, ήρχισαν να γελώσι και -ν' αστειεύωνται. Μετ' ολίγον όμως συνέβησαν τα περί Καμίλλου. - -ΙΕ. Λέγεται ότι ο Γαλάται, εκ του Κελτικού όντες γένους (349), -και πολυπληθείς γενόμενοι, εγκατέλιπον την ιδίαν αυτών χώραν, -μη αρκούσαν όπως θρέψη αυτούς, και απήλθον να ζητήσωσιν άλλην. -Γενόμενοι δε πολλαί μυριάδες νέων ανδρών και μαχίμων, και έτι -περισσοτέρας φέροντες μεθ' εαυτών γυναίκας και παίδας, οι μεν -λέγεται ότι εχύθησαν προς τον Βόρειον Ωκεανόν, υπερβάντες τα -Ριπαία όρη (350), και κατέλαβον τα έσχατα της Ευρώπης· άλλοι -δ' ότι αποκαταστάντες μεταξύ του όρους Πυρρήνης (351) και των -Άλπεων, κατώκησαν πολύν χρόνον μεταξύ των Σεννώνων και -Κελτορίων (352). Πολύ δε μετά ταύτα, δοκιμάσαντές ποτε την -γεύσιν του οίνου, όστις τότε κατά πρώτον τοις εκομίσθη εξ -Ιταλίας, τοσούτον εθαύμασαν το ποτόν, και έγιναν όλοι έξω -φρενών διά την καινοφανή ηδονήν, ώστε αρπάσαντες τα όπλα, και -τους γονείς των μεθ' εαυτών λαμβάνοντες, ώρμησαν προς τας -Άλπεις, και εζήτουν την γην εκείνην, ήτις τοιούτον καρπόν -παράγει, πάσαν άλλην θεωρούντες ως άκαρπον και αγρίαν. Ο δ' -εισαγαγών παρ' αυτοίς τον οίνον, και όστις υπέρ πάντα άλλον και -πρώτος τους παρώξυνε κατά της Ιταλίας, λέγεται ότι ήτον ο Άρων, -Τυρρηνός, άνθρωπος επίσημος, και ουχί φύσεως πονηρός, αλλ' εις -την εξής δυστυχίαν περιπεσών. Ούτος ήτον επίτροπος παιδός -ορφανού, πρώτου μεν κατά τον πλούτον μεταξύ των πολιτών, και -θαυμαζομένου διά την ωραιότητά του, καλουμένου δε Λουκούμωνος -(353). Ούτος παιδιόθεν κατώκει εις του Άρωνος, και αφ' ού -έγινε νεανίας δεν εγκατέλιπε την οικίαν, αλλά προσεποιείτο ότι -ευχαριστείτο να συζή μετ' εκείνου. Εν τούτοις δ' επί πολύν -καιρόν κρυφίως ηγάπα την γυναίκα αυτού, και ηγαπάτο υπ' αυτής. -Επειδή δε προέβη πολύ αμφοτέρων το πάθος, και ούτε να -παραιτηθώσιν αυτού, ούτε να το κρύψωσι πλέον εδύναντο, ο μεν -νεανίσκος επεχείρει φανερώς ν' αποσπάση αυτήν από του ανδρός -της, και να την λάβη αυτός· ο δ' ανήρ εγκαλέσας αυτόν, και -νικηθείς εξ αιτίας του πλήθους των φίλων και των χρημάτων, όσα -αφειδώς εδαπάνησεν ο Λουκούμων, αφήκε την πατρίδα του, και -ακούσας περί των Γαλατών, ήλθε προς αυτούς, και τους ωδήγησεν -εις την κατά της Ιταλίας εκστρατείαν αυτών. - -ΙΣΤ. Εισβαλόντες δ' αυτοί εις την χώραν, εκυρίευσαν όσων -κατείχον αρχήθεν οι Τυρρηνοί από των Άλπεων μέχρις αμφοτέρων -των θαλασσών, ως και το όνομα αυτών συμμαρτυρεί· διότι την μεν -βόρειον θάλασσαν ονομάζουσιν Αδρίαν, από τυρρηνικής πόλεως, της -Αδρίας, την δε προς νότον δι' αυτού του ονόματος των Τυρρηνών, -Τυρρηνικόν πέλαγος. Είναι δ' η χώρα όλη αύτη δενδρόφυτος, και -παχείας έχει βοσκάς θρεμμάτων, και υπό ποταμών καταρρέεται. -Είχε δε και δεκαοκτώ πόλεις καλάς και μεγάλας, και καταλλήλους -διά τε τους θέλοντας να κερδαίνωσιν εργαζόμενοι, και διά τους -επιθυμούντας τας πανυγύρεις. Ταύτας εκυρίευσαν οι Γαλάται, -διώξαντες τους Τυρρηνούς. Αλλά ταύτα είχον γίνει πρό τινος -καιρού ήδη. - -ΙΖ. Τότε δε, εκστρατεύσαντες οι Γαλάται κατά της Τυρρηνικής -πόλεως, του Κλουσίου, επολιόρκουν αυτήν, και οι Κλουσίνοι, -καταφυγόντες εις τους Ρωμαίους, εζήτησαν παρ' αυτών πρέσβεις -και γράμματα προς τους βαρβάρους. Επέμφθησαν δ' εκ του γένους -των Φαβίων τρεις άνδρες επίσημοι, και τιμάς μεγάλας έχοντες εις -την πόλιν. Τούτους εδέχθησαν οι Γαλάται φιλοφρόνως, διά της -Ρώμης το όνομα, και καταπαύσαντες την κατά των τειχών -προσβολήν, συνδιελέχθησαν μετ' αυτών. Όταν δ' αυτοί τους -ηρώτησαν τι έπαθον υπό των Κλουσίνων και ήλθον κατά της πόλεως, -γελάσας ο Βασιλεύς των Γαλατών Βρέννος, «Μας αδικούσιν, είπεν, -οι Κλουσίνοι, διότι εν ώ ολίγην μόνον γην και χώραν δύνανται να -καλλιεργώσι, έχουσι την απαίτησιν να κατέχωσι πολλήν, και δεν -δίδουσι και εις ημάς, οίτινες είμεθα ξένοι, και πολλοί, και -πτωχοί. Κατά τον αυτόν τρόπον σας ηδίκουν άλλοτε και σας, ω -Ρωμαίοι, οι Αλβανοί, και οι Φιδηνάται, και οι Αρδεάται, και -σήμερον οι Ουήιοι, και οι Καπηνάται, και πολλοί των Φαλίσκων -και των Ουολούσκων (354) καθ' ών σεις εκστρατεύετε, και αν δεν -σας δώσωσι μέρος των αγαθών των, τους εξανδραποδίζετε, τους -λεηλατείτε, και κατεσκάπτατε τας πόλεις αυτών, ούτε σεις -πράττοντες φοβερόν τι ή άδικον, αλλ' ακολουθούντες τον -πρεσβύτατον των νόμων, όστις δίδει εις τους ισχυροτέρους τα -κτήματα των ασθενεστέρων, αρχόμενος από του Θεού, και τελευτών -εις τα θηρία· διότι και εις αυτά ενυπάρχει εκ φύσεως να ζητώσι -τα ισχυρότερα να υπερέχωσι των υποδεεστέρων. Παύσατε δ' -οικτείροντες τους πολιορκουμένους Κλουσίνους, διά να μη -διδάξητε και τους Γαλάτας να γίνωσιν αγαθοί και οικτίρμονες, -προς τους αδικουμένους υπό των Ρωμαίων». Εκ τούτων λοιπόν -ενόησαν οι Ρωμαίοι ότι ο Βρέννος δεν ήρχετο εις συμβιβασμόν, -και ελθόντες εις το Κλούσιον, ενεθάρρυνον και παρεκίνουν τους -κατοίκους να εξορμήσωσι κατά των βαρβάρων ομού μετ' αυτών, -θέλοντες ή να γνωρίσωσι την ανδρείαν εκείνων, ή την εδικήν των -να επιδείξωσι. Και τω όντι έγινεν εκδρομή των Κλουσίνων, και -μάχη περί τα τείχη, καθ' ήν είς των Φαβίων, ο Κόιντος -Άμβρουστος, ώρμησεν έφιππος εναντίον Γαλάτου ανδρός, υψηλού και -ωραίου, όστις ίππευε πολύ εμπρός των άλλων. Και κατ' αρχάς μεν -δεν εγνωρίσθη, διότι σφοδρά έγινεν η συνάντησίς των, και τα -όπλα, περιλάμποντα την μορφήν του, την έκρυπτον αλλ' όταν -υπερισχύσας και φονεύσας τον άνδρα, τον ελαφυραγώγει, τότε ο -Βρέννος, γνωρίσας αυτόν, μάρτυρας εκάλει τους Θεούς, ότι παρά -τα κοινώς παραδεδεγμένα υφ' όλων των ανθρώπων ως όσια και ως -δίκαια, ήλθε μεν ως πρέσβυς αυτός, έπραξε δ' ως πολέμιος. -Παύσας δ' αμέσως την μάχην, αφήκε τους Κλουσίνους, και ωδήγησε -τον στρατόν κατά της Ρώμης. Μη θελήσας δε να φανή ότι εχάρησαν -διά την αδικίαν, και την έλαβον προθύμως ως πρόφασιν, έπεμψε -ζητών να τω δοθή ο άνθρωπος διά να τιμωρηθή, και συγχρόνως -προυχώρει βραδέως. - -ΙΗ. Εις δε την Ρώμην συνήλθεν η Βουλή, και τους Φαβίους και -άλλους πολλούς κατηγόρουν, και εκ των ιερέων τους ενήγον οι -καλούμενοι Φητιαλείς, εν ονόματι των Θεών αποφαινόμενοι, και -απαιτούντες παρά της συγκλήτου να τρέψη το ανοσιούργημα εις -ένα, τον αίτιον αυτού, και να παραδώση αυτόν προς σωτηρίαν των -άλλων. Τούτους τους Φητιαλείς κατέστησεν ο Νουμάς Πομπίλιος, -όστις ήτον ημερώτατος και δικαιότατος βασιλεύς, ως φύλακας μεν -της ειρήνης, ως κριτάς δε και βεβαιωτάς των αιτιών αίτινες -επάγουσι δίκαιον πόλεμον (355). Ανέφερε δε το πράγμα η Βουλή -εις τον δήμον, και οι ιερείς κατηγόρησαν ομοίως τον Φάβιον· -αλλά το πλήθος τοσούτον περιύβρισε τα θεία και κατεγέλασεν, -ώστε και χιλίαρχον διώρισε τον Φάβιον μετά των αδελφών αυτού. -Οι δε Κελτοί, ακούσαντες ταύτα, και οργιζόμενοι, υπ' ουδενός -πλέον προσκόμματος ανεχαιτίζοντο, και προυχώρουν μετά μεγάλης -ταχύτητος. Έφερε δε το πλήθος αυτών, και η λαμπρότης των -πολεμικών των παρασκευών, και η βία και ο θυμός αυτών -κατάπληξιν εις τους μεταξύ κατοικούντας, και πάντες ενόμιζον -ότι κατεστράφη ήδη πάσα η χώρα, και ότι έμελλον αι πόλεις ν' -απολεσθώσιν ευθύς. Αλλά παρ' ελπίδα οι Γαλάται ουδεμίαν έπραξαν -αδικίαν, ουδ' ελάμβανόν τι εκ των αγρών, αλλά, διερχόμενοι -πλησίον των πόλεων, εβόων ότι πορεύονται κατά της Ρώμης, και -ότι κατά μόνων των Ρωμαίων πολεμούσι, τους άλλους ως φίλους των -θεωρούντες. Απέναντι δε των βαρβάρων μετά τοσαύτης επερχομένων -ορμής, οι χιλίαρχοι έφερον τους Ρωμαίους εις τον αγώνα, ουχί -μεν ολίγους τον αριθμόν, διότι ήσαν υπέρ τας τεσσαράκοντα -οπλιτών χιλιάδες, αλλά τους πλείστους ανασκήτους, και τότε -πρώτον όπλα λαμβάνοντας. Προσέτι δε παρημέλησαν και τα θεία, -και ούτε θυσίας ετέλεσαν, ούτε μάντεις ηρώτησαν, ως έπρεπε πριν -εκτεθώσιν εις μάχην και κίνδυνον. Υπέρ πάντα δ' ετάραττε τας -πράξεις αυτών η πολυαρχία, εν ώ άλλοτε και διά μικροτέρους -αγώνας καθίστων πολλάκις μονάρχας, ούς καλούσι Δικτάτωρας· μη -αγνοούντες πόσον εις δυσκόλους καιρούς είναι το όφελος του να -υποτάσσωνται όλοι ομογνωμόνως εις μίαν αρχήν ανυπεύθυνον, -έχουσαν εις χείρας της πάσαν την εξουσίαν, και ούτω να -διατηρώσι την τάξιν. Επίσης δ' έβλαψε τα πράγματα και η προς -τον Κάμιλλον αγνωμοσύνη, διότι έκτοτε εφοβούντο οι άρχοντες να -διοικώσι μη χαριζόμενοι προς τον λαόν, μηδέ κολακεύοντες αυτόν. -Προχωρήσαντες λοιπόν εννενήκοντα στάδια μακράν της πόλεως -(356), εστρατοπέδευσαν παρά τον Αλίαν ποταμόν (357), ου -μακράν του μέρους όπου αυτός εχύνετο εις τον Θύμβριν (358). -Ενταύθα δ' εφάνησαν οι βάρβαροι, και οι Ρωμαίοι, αισχρώς -πολεμήσαντες, διά την αταξίαν, ετράπησαν εις φυγήν. Και το μεν -αριστερόν κέρας ευθύς ρίψαντες εις τον ποταμόν οι Κελτοί, το -κατέστρεψαν, το δε δεξιόν, υποχωρήσαν εις την ορμήν εκ της -πεδιάδος προς τους λόφους, ολιγωτέραν φθοράν υπέφερεν. Εκ -τούτων δ' οι περισσότεροι κατέφυγον εις την πόλιν, οι δε -λοιποί, όσοι εσώθησαν αφ' ού οι εχθροί απηύδησαν φονεύοντες, -έφυγον διά νυκτός εις Βηίους, φρονούντες ότι η Ρώμη εκυριεύθη, -και τα πάντα εκεί κατεστράφησαν. - -ΙΘ. Έγινε δ' η μάχη περί τας θερινάς τροπάς, περί την -πανσέληνον (359) κατά την αυτήν ημέραν καθ' ήν και άλλοτε είχε -συμβή η μεγάλη συμφορά, η περί τους Φαβίους, όταν τριακόσιοι εκ -του γένους αυτών εσφάγησαν υπό των Τυρρηνών. Επεκράτησε δε να -ονομάζωσιν από της δευτέρας ήττης την ημέραν εκείνην μέχρι -τούδε Αλιάδα, εξ αιτίας του ποταμού. Περί δ' αποφράδων ημερών, -αν πρέπη να παραδεχώμεθα τοιαύτας τινάς, ή αν ορθώς ο -Ηράκλειτος (360) επέπληξε τον Ησίοδον ότι έκαμε τας μεν καλάς -ημέρας τας δε κακάς, ως αγνοών ότι όλων των ημερών η φύσις -είναι η ιδία, τούτο το συζητούμεν αλλού (361). Επί δε του -προκειμένου ίσως αρμόδιον είναι ν' αναφέρωμεν τινά -παραδείγματα. Πρώτοι μεν οι Βοιωτοί επί του Ιπποδρομίου μηνός, -ως δ' οι Αθηναίοι ονομάζουσιν αυτόν, του Εκατομβαιώνος (362), -κατά την πέμπτην ημέραν αυτού, δύο έτυχε να κερδίσωσι νίκας -ενδοξοτάτας, δι' ών ηλευθέρωσαν τους Έλληνας, την μεν περί τα -Λεύκτρα (363), την δε άλλην εις Κερησσόν (364) υπέρ τα εκατόν -έτη πρότερον, όταν ενίκησαν τον Λατταμύαν (365) και τους -Θεσσαλούς. Δεύτερον δ' οι Πέρσαι κατά την έκτην του -Βοηδρομιώνος (366) ηττήθησαν υπό των Ελλήνων εις τον Μαραθώνα, -την τρίτην δ' εις τας Πλαταιάς και ενταυτώ και περί την Μυκάλην -(367), την εικοστήν έκτην δ' εις τα Άρβηλα (368). Οι δ' -Αθηναίοι ενίκησαν την κατά την Νάξον ναυμαχίαν υπό την -στρατηγίαν του Χαβρίου (369) περί την πανσέληνον του -Βοηδρομιώνος, την δ' εν Σαλαμίνι (370) περί την εικοστήν, ως -απεδείξαμεν εις την περί ημερών (371) πραγματείαν ημών. -Επέφερε δε και ο Θαργηλιών (372) μην εις τους βαρβάρους -προφανή δυστυχήματα. Διότι κατά Θαργηλιώνα ενίκησεν ο -Αλέξανδρος τους στρατηγούς του Βασιλέως εις τον Γρανικόν -(373), και οι Καρχιδόνιοι περί την Σικελίαν ενικήθησαν υπό του -Τιμολέοντος (374) την εικοστήν τετάρτην του αυτού μηνός, περί -ήν φαίνεται ότι εκυριεύθη και το Ίλιον, ως διηγούνται ο Έφορος, -και ο Καλλισθένης, και ο Δαμαστής, και ο Φύλαρχος (375). Εκ -του εναντίου δ' ο Μεταγειτνιών (376), όν οι Βοιωτοί ονομάζουσι -Πάνεμον, δεν υπήρξεν ευμενής εις τους Έλληνας· διότι κατά την -εβδόμην του μηνός τούτου και εις την εν Κρανώνι (377) μάχην -υπό του Αντιπάτρου νικηθέντες εντελώς απωλέσθησαν, και πρότερον -εν Χαιρωνεία, πολεμούντες κατά του Φιλίππου, απέτυχον (378). -Την δ' αυτήν εκείνην ημέραν του ιδίου έτους οι μετά του -Αρχιδάμου (379) διαβάντες εις την Ιταλίαν, κατεστράφησαν υπό -των εκεί βαρβάρων. Οι δε Καρχηδόνιοι προφυλάττονται πάντοτε από -της εικοστής δευτέρας του αυτού μηνός, καθ' ό φερούσης εις -αυτούς τα πλείστα και μέγιστα των δυστυχημάτων. Δεν μοι είναι -δ' άγνωστον ότι περί τον καιρόν των μυστηρίων (380) πάλιν, αι -Θήβαι κατεσκάφησαν υπό του Αλεξάνδρου (381), και μετά ταύτα οι -Αθηναίοι φρουράν εδέχθησαν των Μακεδόνων (382) κατ' αυτήν την -εικοστήν του Βοηδρομιώνος, καθ' ήν εξάγουσι τον μυστικόν Ίακχον -(383). Ομοίως δε και οι Ρωμαίοι, την ιδίαν ημέραν, πρώτον μεν -απώλεσαν το υπό τον Καιπίωνα στρατόπεδόν των (384), προσβληθέν -υπό των Κίμβρων, ύστερον δε, όταν ο Λούκουλλος εστρατήγει, -ενίκησαν τους Αρμενίους και τον Τιγράνην (385). Άτταλος δ' ο -βασιλεύς (386), και Πομπήιος ο Μαγνος απέθανον κατά τας ημέρας -των γενεθλίων των. Και, εν γένει πολλούς δυνάμεθα να -καταδείξωμεν, εις ούς κατά τας αυτάς περιόδους συνέβησαν και αι -ευτυχίαι και αι δυστυχίαι. Διά δε τους Ρωμαίους αύτη είναι μία -των αποφράδων ημερών, και εξ αιτίας αυτής, καθ' έκαστον μήνα -και άλλαι δύο (387), διότι ο φόβος και η δεισιδαιμονία ηύξησαν -ως εκ του συμβάντος τούτου, καθώς συνήθως γίνεται. Αλλά ταύτα -εξετέθησαν επιμελέστερον εις το «π ε ρ ί α ι τ ι ώ ν -Ρ ω μ α ϊ κ ώ ν» πόνημα. - -Κ. Μετά δε την μάχην εκείνην, αν οι Γαλάται είχον αμέσως -ακολουθήσει τους φεύγοντας, ουδέν θα εμπόδιζε να καταστραφή η -Ρώμη εξ ολοκλήρου, και όλοι οι εντός αυτής ευρεθέντες να -φονευθώσι· τόσον οι φεύγοντες ενέπνεον φόβον εις εκείνους προς -ούς έφευγον, και τόσης οι ίδιοι ήσαν πλήρεις ταραχής και -παραφροσύνης. Αλλά δυσπιστούντες οι βάρβαροι προς της νίκης το -μέγεθος, και υπό χαράς τραπέντες εις συμπόσια, και εις το να -μοιράζωνται του στρατοπέδου τα λάφυρα, αφήκαν εις τον όχλον τον -εξερχόμενον της πόλεως, καιρόν όπως διαφύγη, εις δε τους -μένοντας αφορμήν να ελπίζωσι, και ευκαιρίαν να παρασκευασθώσι. -Τότε οι Ρωμαίοι, αφήσαντες την άλλην πόλιν, έφραξαν το -Καπιτώλιον διά τειχισμάτων, και το επλήρωσαν όπλων. Και εν -πρώτοις μέν τινα των ιερών εκόμισαν εις το Καπιτώλιον· το δε -πυρ της εστίας αρπάσασαι αι παρθένοι μετά των ιερών, έφυγον αν -και τινές διηγούνται ότι το φρουρούμενον υπ' αυτών τίποτε άλλο -δεν είναι εκτός ασβέστου πυρός, ό διέταξε να σέβωνται ο -βασιλεύς Νουμάς, ως πάντων των πραγμάτων αρχήν. Διότι το πυρ -είναι στοιχείον κινητικώτατον εν τη φύσει· είναι δ' η γένεσις -κίνησις, ή τουλάχιστον μετά κινήσεως γίνεται· τα δ' άλλα της -ύλης μόρια, όταν λείψη η θερμότης, μένουσιν ακίνητα και ως -νεκρά, και ποθούσι την δύναμιν του πυρός, ως ψυχήν, και όταν -αύτη προσέλθη, τότε άρχονται ενεργούντα και πάσχοντα. Ο Νουμάς -λοιπόν, όστις ήτον ανήρ πολυμαθής, ώστε και ελέγετο περί αυτού -ότι διά την σοφίαν του συναναστρέφετο μετά των Μουσών, -κατέστησεν αυτό ιερόν, και διέταξε να το φρουρώσιν ακοίμητον, -ως εικόνα της τα πάντα διακοσμούσης αϊδίου δυνάμεως. Άλλοι δε -διισχυρίζονται ότι το μεν πυρ καίει εμπρός των ναών προς -καθαρισμόν, καθώς εις τους Έλληνας, αλλά δ' ότι κρύπτονται -εντός αόρατα προς πάντας, πλην των παρθένων τούτων αίτινες -ονομάζονται Εστιάδες. Και πολύς μεν διέτρεχε λόγος ότι εκεί -ήτον κατατεθειμένον το Τρωικόν εκείνο Παλλάδιον (388), το -κομισθέν υπό του Αινείου εις την Ιταλίαν· άλλοι δε μυθολογούσιν -ότι εκεί εισι της Σαμοθράκης τα ιερά, άτινα λαβών και κομίσας -εις την Τροίαν ο Δάρδανος (389), αφιέρωσε μετ' οργίων όταν -έκτισε την πόλιν, κατά δε την άλωσιν ότι τα έκλεψε ν ο Αινείας, -και τα διέσωσε μέχρις ότου κατώκησεν εις την Ιταλίαν. Όσοι δε -προσποιούνται ότι γνωρίζουσι περισσότερα περί τούτων, λέγουσιν -ότι δύο εισί μεγάλοι πίθοι εκεί κατατεθειμένοι, ο μεν -ηνεωγμένος και κενός, ο δε πλήρης και εσφραγισμένος· αμφότεροι -δ' ότι είναι ορατοί εις μόνας τας αγίας παρθένους. Άλλοι δε -νομίζουσιν ότι ούτοι απατώνται, εκ του ότι τα πλείστα των ιερών -τότε αι κόραι απέθεσαν εις δύο πίθους, και τα έκρυψαν εις την -γην υπό τον ναόν του Κυρίνου (390), δι' ό και ο τόπος εκείνος -μέχρι τούδε φέρει την επωνυμίαν των Πιθίσκων (391). - -ΚΑ. Λαβούσαι δ' αύται τα κυριώτερα και μέγιστα των ιερών, -ανεχώρησαν, και έφευγον παρά τον ποταμόν. Εκεί δε, άνθρωπος εκ -του λαού, Λεύκιος Αλβίνος καλούμενος, έτυχε μεταξύ των -φευγόντων αποκομίζων εφ' αμάξης τα νήπια τέκνα και την γυναίκα -του μετά των χρημάτων αυτών. Ως δε είδε τας παρθένους να -φέρωσιν εις τους κόλπους των τα ιερά των Θεών, και να βαδίζωσιν -αβοήθητοι και κακοπαθούσαι, καταβιβάσας αμέσως την γυναίκα, τα -παιδία και τα πράγματά του από της αμάξης, παρέδωκε την άμαξαν -εις αυτάς διά ν' αναβώσι και διαφύγωσιν εις Ελληνικήν τινα -πόλιν. Ενομίσαμεν δ' ότι του Αλβίνου η προς το θείον ευλάβεια -και τιμή, εκδηλωθείσα εις καιρούς επισφαλέστατους, ήτον αξία να -μη αποσιωπηθή αμνημόνευτος. Οι δε των άλλων Θεών ιερείς, και οι -γέροντες μεταξύ των υπατικών και των κατά καιρούς τελεσάντων -θριάμβους, δεν υπέφερον ν' αφήσωσι την πόλιν. Ενδυθέντες δε -φορέματα ιερά και λαμπρά, και αρχηγόν έχοντες Φάβιον τον -αρχιερέα, ηυχήθησαν προς τους θεούς, ως εις αυτούς υπέρ της -πατρίδος αφιερούμενοι, και εκάθησαν εις τους ελεφαντίνους -δίφρους εις την αγοράν, την επερχομένην τύχην των περιμένοντες. - -ΚΒ. Την τρίτην δ' από της μάχης ημέραν επήλθεν ο Βρέννος, φέρων -το στράτευμα κατά της πόλεως, και ευρών τας πύλας ηνεωγμένας, -και τα τείχη φυλάκων έρημα, πρώτον μεν εφοβήθη ενέδραν και -δόλον, μη πιστεύων ότι ούτως εντελώς παρητήθησαν οι Ρωμαίοι -πάσης ελπίδος. Αφ' ού δ' εγνώρισε την αλήθειαν, εισελθών διά -της Κυλλίνης πύλης, εκυρίευσε την Ρώμην, έχουσαν ηλικίαν ολίγον -πλείονα των τριακοσίων εξήκοντα ετών από της κτίσεώς της, αν -είναι πιστευτόν ότι σώζεται ακρίβειά τις περί της τότε -χρονολογίας, εν ώ και περί νεωτέρων συμβάντων αμφιβολίαι -υπάρχουσιν ως εκ της τότε συγχύσεως. Αυτής δε της συμφοράς και -της αλώσεως φαίνεται ότι αμυδρά φήμη διήλθεν αμέσως εις την -Ελλάδα· διότι Ηρακλείδης ο Ποντικός, όστις των καιρών εκείνων -δεν ήτον πολύ νεώτερος (392), αναφέρει εν τω «Π ε ρ ί -ψ υ χ ή ς» συγγράμματί του λόγον διαδοθέντα εκ δύσεως, ότι -στρατός υπερβορείων, ελθών έξωθεν, εκυρίευσε πόλιν Ελληνικήν, -την Ρώμην, ιδρυμένην είς τι μέρος εκεί περί την μεγάλην -θάλασσαν (393). Δεν απορώ δ' αν ο Ηρακλείδης, όστις είναι -μυθογράφος και θαυματογράφος, επεκόσμησε την αλήθειαν, καθ' -όσον αφορά την άλωσιν, και διά των Υπερβορείων και διά της -μεγάλης θαλάσσης. Ο δε φιλόσοφος Αριστοτέλης, ότι μεν εκυριεύθη -η πόλις, είναι προφανές ότι το ήκουσεν ακριβώς. Λέγει όμως ότι -ο σώσας αυτήν ήτον ο Λεύκιος, εν ώ ο Κάμιλλος ήτον Μάρκος και -όχι Λεύκιος. Αλλά ταύτα μεν λέγονται κατ' εικασίαν. Καταλαβών -δε την Ρώμην ο Βρέννος, πέριξ μεν του Καπιτωλίου έστησε φρουράν -καταβαίνων δ' ο ίδιος διά της αγοράς, εθαύμαζε βλέπων τους -περικαθημένους εκείνους άνδρας κοσμίως και εν σιωπή, οίτινες -ούτε ηγέρθησαν όταν έφθασαν οι εχθροί, ούτε ήλλαξαν όψιν ή -χρώμα, αλλ' ανέτως και αφόβως ηπλωμένοι εις τα καθέδρας των, άς -έφερον εκεί, και βλέποντες ο είς τον άλλον, ησύχαζον. Επροξένει -δ' έκπληξιν εις τους Γαλάτας το παράδοξον τούτο θέαμα, και -πολύν καιρόν διστάζοντες να εγγίσωσιν αυτούς, διότι τους -εθεώρουν ως ανωτέρους ανθρώπων, και να πλησιάσωσιν εις αυτούς, -ίσταντο εν απορία. Αλλά τέλος είς αυτών, τόλμην λαβών, ήλθε -πλησίον εις τον Παπείριον Μάνιον, και εκτείνας την χείρα, -ήγγισεν ελαφρώς τον πώγωνά του, και εκράτει την γενειάδα του, -ήτις ήτον πυκνή. Τότε ο Μαπείριος κτυπήσας διά της βακτηρίας -την κεφαλήν αυτού, την συνέτριψεν· ο δε βάρβαρος, σύρας την -μάχαιράν του, εφόνευσεν εκείνον. Από της στιγμής δ' εκείνης -επιπεσόντες, εφόνευον και τους λοιπούς, και εκ των άλλων -πολιτών έσφαζον όσους επετύγχανον, και εγύμνουν τας οικίας, -πολλάς ημέρας λεηλατούντες την πόλιν. Μετά ταύτα δε την -επυρπόλησαν και την κατέσκαπτον, οργιζόμενοι κατά των -φρουρούντων το Καπιτώλιον, διότι προσκαλούμενοι υπ' αυτών δεν -υπετάσσοντο, αλλά και όταν προσέβαλλον οι Γαλάται, αυτοί τους -εκτύπησαν, ανθιστάμενοι από του περιτειχίσματος. Διά τούτο -κατέστρεφον την πόλιν, και εξωλόθρευον όσους συνελάμβανον, -ομοίως άνδρας και γυναίκας, και γέροντας και παιδία. - -ΚΓ. Επειδή δε παρετείνετο η πολιορκία, οι Γαλάται είχον ανάγκην -να προμηθευθώσι τροφάς, και διαιρεθέντες, οι μεν έμειναν μετά -του βασιλέως και παρεφύλαττον το Καπιτώλιον, οι δ' άλλοι, την -χώραν περιερχόμενοι, ελεηλάτουν αυτήν, και εκυρίευον τας κώμας, -επιπίπτονπες, ουχί όλοι ομού, αλλ' άλλοι αλλαχού κατ' αρχηγίας -και συντάγματα, και εσκορπίζοντο, μεγαλοφρονούντες διά τας -επιτυχίας αυτών, και ουδέν φοβούμενοι. Το δε πλείστον και -μάλλον συγκεκροτημένον μέρος αυτών προυχώρει προς την πόλιν των -Αρδεατών, εις ήν διέτριβεν ο Κάμιλλος, εν αργία και απραξία -διατελών μετά την φυγήν του, και ιδιωτεύων, ελπίδας δε τρέφων -και διαλογισμούς ουχί ανθρώπου αρκουμένου να διαφύγη τους -πολεμίους, αλλά σκεπτομένου πώς να τοις αντισταθή αν -παρουσιάζετο η περίστασις. Διό βλέπων ότι οι Αρδεάται ήσαν -ικανοί τον αριθμόν, τόλμης όμως εστερημένοι, εξ αιτίας της -απειρίας και της μικροψυχίας των στρατηγών, ομίλησε πρώτον προς -τους νέους, λέγων ότι δεν πρέπει να θεωρώσι την ήτταν των -Ρωμαίων ως των Κελτών ανδρίαν, ουδέ να νομίζωσιν ότι όσα έπαθον -εκείνοι διότι κακώς εσκέφθησαν ήσαν κατορθώματα των εχθρών, -οίτινες ουδόλως συνετέλεσαν εις την νίκην, αλλ' ότι ήσαν της -τύχης σύμπτωσις. Προσέθετε δ' ότι καλόν είναι και διά πολλών -κινδύνων ν' απωθήσωσιν εχθρόν βάρβαρον και αλλόφυλλον, όστις, -ως το πυρ, άλλο τέλος της νίκης του δεν γνωρίζει, πλην της -εντελούς εξολοθρεύσεως του εχθρού του· ότι δ' αν λάβωσι θάρρος -και δείξωσι προθυμίαν, τοις υπέσχετο εν καιρώ την νίκην -ακίνδυνον. Αφ' ού δ' εδέχθησαν τούτους τους λόγους οι νέοι, -απετάθη ο Κάμιλλος προς τους άρχοντας και τους προβούλους των -Αρδεατών, και πείσας και τούτους, ώπλησε πάντας τους ενήλικας, -και τους εκράτει εντός του τείχους, θέλων να μη τους εννοήσωσιν -οι εχθροί, οίτινες ήσαν ήδη πλησίον. Όταν δ' ούτοι, έφιπποι -περιελθόντες την χώραν, και βαρείς υπό του πλήθους των λαφύρων, -αμελώς και αφροντίστως εστρατοπέδευσαν εις την πεδιάδα, τους -εύρεν η νυξ ενώ εμέθυον, και σιωπή κατέλαβε το στρατόπεδον. -Ταύτα μαθών ο Κάμιλλος παρά των κατασκόπων, έφερεν έξω τους -Αρδεάτας· και ησύχως διαβάς τον μεταξύ τόπον, περί το -μεσονύκτιον έφθασεν εις το χαράκωμα, μεγάλας εγείρων κραυγάς, -και διά των σαλπίγγων πανταχόθεν ταράττων τους ανθρώπους, -οίτινες υπό μέθης μόλις και μετά δυσκολίας εξύπνων εις τον -μέγαν θόρυβον. Και ολίγοι μεν εγερθέντες έμφοβοι και -οπλισθέντες αντέστησαν εις τον Κάμιλλον, και έπεσαν -πολεμούντες· τους δε πλείστους υπό του ύπνου έτι και υπό του -οίνου ευρίσκοντες κατεχομένους, τους εφόνευον αόπλους. Τους -ολίγους δ' όσοι βοήθεια της νυκτός διέφυγον διά του -χαρακώματος, τούτους την ημέραν σποράδην περιφερομένους εις την -χώραν τους κατεδίωκον οι ιππείς και τους απέκτεινον. - -ΚΔ. Την πράξιν δε ταύτην ταχέως εις τας πόλεις η φήμη -διασαλπίζουσα, επροκάλει πολλούς των νέων να συρρεύσωσιν εις τα -όπλα. Προ πάντων δε όσοι Ρωμαίοι, διαφυγόντες την εν Αλία μάχην -ήσαν εις τους Βηίους, ωδύροντο καθ' εαυτούς λέγοντες· «Ποίον -αρχηγόν αφήρεσεν αφ' ημών ο κακός δαίμων της Ρώμης, διά των -κατορθωμάτων του Καμίλλου δοξάσας τους Αρδεάτας, εν ώ η πόλις -ήτις εγέννησε και έθρεψε τοιούτον άνδρα, απωλέσθη -καταστραφείσα. Ημείς δε, στρατηγού στερούμενοι, εκλείσθημεν εις -ξένα τείχη, και καθήμεθα την Ιταλίαν εγκαταλείψαντες. Αλλ' ας -στείλωμεν να ζητήσωμεν παρά των Αρδεατών τον στρατηγόν ημών, ή, -λαβόντες τα όπλα, ας απέλθωμεν ημείς προς εκείνους· διότι δεν -είναι πλέον φυγάς, ουδ' ημείς είμεθα πλέον πολίται, αφ' ού -πατρίδα δεν έχομεν, και αύτη είναι υπό των πολεμίων την -εξουσίαν.» Ταύτα ενέκρινον πάντες, και πέμψαντες, παρεκάλεσαν -τον Κάμιλλον να δεχθή την αρχηγίαν αυτών. Αλλ' εκείνος -απήντησεν ότι δεν την δέχεται πριν ή κατά τον νόμον ψηφίσωσι -τούτο οι εν τω Καπιτωλίω πολίται· διότι εκείνους θεωρεί ως -πατρίδα, εν όσω σώζονται, και αν μεν εκείνοι διατάξωσιν, ότι -θέλει υπακούσει προθύμως, αν δ' εκείνοι δεν θέλωσι, δεν θέλει -αναμιχθή. Και την μεν ευλαβή μετριοφροσύνην και την -καλοκαγαθίαν του Καμίλλου εθαύμασαν· δεν ήξευρον δε τίνα να -πέμψωσιν όπως ν' αναγγείλη ταύτα εις το Καπιτώλιον, ή μάλλον -όλως αδύνατον τοις εφαίνετο, εν ώ οι εχθροί κατείχον την πόλιν, -να πέμψωσιν απεσταλμένον εις την Ακρόπολιν. - -ΚΕ. Υπήρχε δε μεταξύ των νέων Πόντιός τις Κομίνιος καλούμενος, -εκ των μέσων πολιτών κατά το γένος, αγαπών όμως την τιμήν και -την δόξαν. Ούτος ανεδέχθη εκουσίως το δύσκολον έργον. Και -γράμματα μεν δεν έλαβε προς τους εν Καπιτωλίω, μήπως -συλλαβόντες αυτόν οι εχθροί μάθωσι δι' αυτών τους σκοπούς του -Καμίλλου. Φορέσας δε πενιχρά φορέματα, και φέρων φελλούς υπ' -αυτά, τον μεν επίλοιπον δρόμον διήλθεν αφόβως εν καιρώ ημέρας. -Έφθασε δε πλησίον της πόλεως όταν είχεν ήδη επέλθει το σκότος· -και μη δυνάμενος να περάση επί γεφύρας τον ποταμόν, διότι αυτάς -οι βάρβαροι παρεφύλαττον, περιετύλιξε περί την κεφαλήν τα -φορέματά του, διότι ήσαν ολίγα και όχι βαρέα, και παραδοθείς -εις τους φελλούς, οίτινες ανεκούφιζον το σώμα του, επέρασεν -ούτω και απέβη εις την πόλιν. Αποφεύγων δε τους αγρυπνούντας -στρατιώτας, ούς διέκρινεν εκ των φώτων και εκ του θορύβου, -διευθύνθη προς την Καρμεντίδα πύλην, ήτις ήτον η ησυχωτέρα, και -όπου ο λόφος του Καπιτωλίου ήτον προ πάντων όρθιος, και πολλή -και τραχεία ηγείρετο πέριξ η πέτρα. Δι' αυτής ανέβη κρυφίως, -και επλησίασε τους φυλάττοντας το τείχος, δυσκόλως και μόλις -κατά τα μάλλον ευεπίβατα μέρη. Χαιρετίσας δε τους άνδρας, είπε -το όνομά του, και τότε τον επήραν αυτοί, και επήγε προς τους -άρχοντας των Ρωμαίων. Έγινε δ' αμέσως σύγκλητος, και -παρουσιασθείς αυτός, ανήγγειλε του Καμίλλου την νίκην, περί ής -πρότερον ουδέν είχον ακούσει, και διηγείτο την απόφασιν των -στρατιωτών, και τους παρεκάλει να επικυρώσωσι του Καμίλλου την -εξουσίαν, διότι εις μόνον εκείνον επείθοντο οι έξω πολίται. -Ακούσαντες δε ταύτα εκείνοι και συσκεφθέντες, ανεκήρυξαν τον -Κάμιλλον Δικτάτωρα, και τον Πόντιον εξαπέστειλον πάλιν διά της -ιδίας οδού, και η επιστροφή του επέτυχεν επίσης ευτυχέστατα, -διότι διέφυγε τους εχθρούς, και έφερε της βουλής τας αποφάσεις -εις τους έξω Ρωμαίους. - -ΚΣΤ. Ως δ' εκείνοι εδέχθησαν ταύτα προθύμως, ελθών ο Κάμιλλος, -εύρεν είκοσι χιλιάδας ενόπλους, και έτι περισσοτέρους -συνήθροισεν εκ των συμμάχων, και ητοιμάζετο διά την προσβολήν. -Ούτως εξελέγη εκ δευτέρου Δικτάτωρ ο Κάμιλλος (394). Εις δε -την Ρώμην τινές των βαρβάρων κατά τύχην διαβαίνοντες εμπρός του -μέρους δι' ού ο Πόντιος ανέβη διά νυκτός εις το Καπιτώλιον, και -παρατηρήσαντες εις πολλά μεν μέρη ίχνη ποδών και χειρών, όπου -εκείνος εκρατείτο και εστηρίζετο, και πεπατημένα πολλά των -φυτών όσα εβλάστανον επί των κρημνών, και ολισθημάτων σημεία -εις τα γαιώδη μέρη, ανέφερον ταύτα εις τον βασιλέα των. Ελθών -δ' εκείνος και ιδών ταύτα, τότε μεν έμεινεν ησυχάζων· το δ' -εσπέρας, συναθροίσας εκείνους των Κελτών όσοι είχον τα σώματα -ελαφρότερα και ήσαν καταλληλότεροι διά να βαδίζωσιν εις τα όρη, -«Την μεν οδόν, είπεν, ήτις φέρει προς τους εχθρούς, και ήτις -μας ήτον άγνωστος μέχρι τούδε, μας δεικνύουσιν αυτοί οι εχθροί, -ότι δεν είναι ούτε απάτητος, ούτε άβατος εις ανθρώπους. Αισχύνη -δε πολλή δι' ημάς, όταν έχωμεν την αρχήν, να μείνωμεν ελλειπείς -εις το τέλος, και ν' αφήσωμεν τον τόπον ως αν δεν τον είχομεν -κυριεύσει, ενώ αυτοί οι εχθροί μας διδάσκουσι πόθεν πορθείται. -Διότι όπου είναι εύκολον είς μόνος ν' αναβή, δεν είναι ουδ' εις -πολλούς δύσκολον όταν ανά είς αναβαίνωσι, συναλλήλως -βοηθούμενοι και ενισχυόμενοι. Θέλουσι δε δοθή εις έκαστον -δωρεαί και αμοιβαί ανάλογοι προς την ανδραγαθίαν του.» - -ΚΖ. Ως είπε ταύτα ο βασιλεύς, ανεδέχθησαν οι Γαλάται προθύμως -την επιχείρησιν, και περί το μεσονύκτιον πατήσαντες πολλοί ομού -εις την πέτραν, ανέβησαν μετά σιωπής, προσέρποντες εις τους -κρημνούς, οίτινες ήσαν μεν τραχείς και απότομοι, αλλ' εφάνησαν, -όταν εδοκίμασαν να τους αναβώσιν, ευκολώτεροι και ομαλώτεροι -αφ' ό,τι ενόμιζον. Ώστε οι πρώτοι ανέβησαν εις την άκραν και -παρετάττοντο, και παρ' ολίγον θα κατελάμβανον το προτείχισμα, -και θα επέπιπτον κατά των φυλάκων εν ώ εκοιμώντο· διότι ουδείς -τους ήκουσεν, ούτε άνθρωπος ούτε κύων. Αλλ' υπήρχον περί τον -ναόν της Ήρας ιεραί χήνες, αίτινες ετρέφοντο αφθόνως όλον τον -άλλον καιρόν τότε όμως, επειδή ολίγαι ήσαν αι τροφαί και μόλις -τοις εξήσκουν, αμελούμεναι, εις κακήν διετέλουν κατάστασιν. Και -εκ φύσεως μεν είναι το ζώον τούτο ψοφοδεές, και έχει οξείαν την -ακοήν. Εκείναι δε τότε, επειδή επείνων, έτι μάλλον αγρυπνούσαι -και θορυβώδεις γενόμενοι, ήκουσαν ταχέως την είσοδον των -Γαλατών, και μεθ' ορμής και κλαγκής φερόμεναι προς αυτούς, -εξύπνισαν όλους τους φρουρούς, και οι βάρβαροι, βλέποντες ότι -απεκαλύφθησαν, επέπιπτον ήδη βιαιότερον, και μη φροντίζοντες να -καταστέλλωσι πλέον τον θόρυβον. Αρπάσαντες λοιπόν οι Ρωμαίοι -ό,τι όπλον έτυχεν έκαστος, έτρεχον ν' αντισταθώσιν όπως -εδύναντο. Πρώτος δε πάντων ο Μάλλιος, υπατικήν έχων εξουσίαν, -ρωμαλέος δε το σώμα, και διαπρέπων διά της ψυχής του το -φρόνημα, απήντησε δύο συγχρόνως εχθρούς, και εν ώ ο είς ήγειρεν -ήδη την κοπίδα να τον θανατώση, επρόφθασε και του απέκοψε την -δεξιάν χείρα διά του ξίφους του, τον δ' άλλον εκτύπησε διά της -ασπίδος του εις το πρόσωπον, και τον απώθησεν οπίσω εις τον -κρημνόν. Σταθείς δ' εις το τείχος μεθ' όλων των άλλων όσοι -συνέρρευσαν και τον περιεστοίχισαν, απέκρουσε τους άλλους όσοι -είχον αναβή, και οίτινες ούτε πολλοί ήσαν, ούτε άξιόν τι της -τόλμης των έπραξαν. Ούτω δε διαφυγόντες τον κίνδυνον, άμα -εξημέρωσε, τον μεν αρχηγόν των φυλάκων έρριψαν εις τους -πολεμίους κατά των κρημνών, εις δε τον Μάλλιον ψηφίσαντες -αριστείον της νίκης, προς τιμήν μάλλον παρά διότι είχεν -ανάγκην, συνεισέφερον υπέρ αυτού όσον ελάμβανεν έκαστος εις -τροφήν εκάστης ημέρας, σίτου μεν εντοπίου ημίλιτρον (ως αυτοί -τ' ονομάζουσιν), οίνου δε κοτύλης Ελληνικής τέταρτον (395). - -ΚΗ. Έκτοτε ήρχισαν να προβαίνωσιν αθυμότερα τα πράγματα των -Κελτών, διότι εστερούντο τροφών αφ' ότου διά τον φόβον του -Καμίλλου δεν εδύναντο να επιδοθώσιν εις λαφυραγωγίαν και νόσος -ενέσκηψε προσέτι εις αυτούς, διότι κατεσκήνουν εις ερείπια, -αναμεμιγμένοι μετά των νεκρών οίτινες έκειντο εις αυτά σωρηδόν -και προσέτι το βάθος της στάχτης, ήτις ανέπεμπεν αέρα ξηρόν και -δριμύν, και διεφθαρμένον υπό του καύσωνος και υπό των ανέμων, -έβλαπτε τα σώματα διά της αναπνοής. Προ πάντων δε τους -κατέβαλεν η μεταβολή της συνήθους αυτοίς διαίτης, διότι εκ -τόπων σκιερών, και εχόντων το θέρος δροσερά καταφύγια, -κατέβησαν εις χώραν χαμηλήν, ήτις δεν ήτον ευκραής το -φθινόπωρον ουχί ήττον δε και η πολυχρόνιος πολιορκία, κρατούσα -προ επτά ήδη μηνών ακινήτους αυτούς εμπρός του Καπιτωλίου. -Ένεκα τούτων φθορά μεγάλη επήλθεν εις το στρατόπεδον, και ουδ' -εθάπτοντο πλέον διά το πλήθος οι αποθνήσκοντες. Αλλ' ουδέ των -πολιορκουμένων δεν ήτον πολύ καλλητέρα η κατάστασις. Η πείνα -ηύξανε πάντοτε, και η άγνοια αυτών περί των κινημάτων του -Καμίλλου τους ενέβαλλεν εις πολλήν αθυμίαν, και κανείς δεν -ήρχετο εκ μέρους αυτού, διότι η πόλις εφρουρείτο ακριβώς υπό -των βαρβάρων. Επειδή λοιπόν εις τοιαύτην ήσαν θέσιν αμφότεροι, -οι προφύλακες συναπαντώμενοι ήρχισαν να έρχωνται εις λόγους -συμβιβασμού, έπειτα δε, κατ' απόφασιν των επισημοτέρων, -συνωμίλησε μετά του Βρέννου ο Σουλπίκιος, ο χιλίαρχος των -Ρωμαίων, και εσυμφωνήθη, οι μεν Ρωμαίοι να καταβάλωσι χιλίας -λίτρας χρυσού (396), οι δ' εχθροί να λάβωσιν αυτάς, και ν' -αναχωρήσωσεν αμέσως εκ της πόλεως και εκ της χώρας. Επί τούτων -έγιναν όρκοι, και το χρυσίον εκομίσθη· οι δε Κελτοί κατ' αρχάς -εδολιεύοντο κρυφίως τα ζύγια, έπειτα δε και φανερώς είλκον κάτω -και διέστρεφον την πλάστιγγα, και ηγανάκτουν δι' αυτό οι -Ρωμαίοι. O δε Βρέννος, ως εφυβρίζων και καταγελών αυτούς, λύσας -την μάχαιραν μετά του ζωστήρος του, προσέθηκεν αυτά εις τα -βάρη· και όταν ο Σουλπίκιος τον ηρώτησε τι είναι τούτο, «Τι -άλλο, απεκρίθη, παρά δυστυχία εις τους νενικημένους» (397), -και τούτο έγινεν έκτοτε λόγος παροιμιώδης. Οι δε Ρωμαίοι, άλλοι -μεν ηγανάκτουν, και εφρόνουν ότι πρέπει λαβόντες το χρυσίον ν' -αναχωρήσωσι, και να υπομείνωσι την πολιορκίαν· άλλοι δ' έλεγον -ότι πρέπει να υποφέρωσι την μετρίαν αυτήν αδικίαν, μη -νομίζοντες αισχρόν το να δώσωσι περισσότερα, και να υπομείνωσιν -ουχί ως δικαίαν, αλλ' ως εξ ανάγκης γινομένην την δόσιν. - -ΚΘ. Εν ώ δ' ούτως εφιλονείκουν οι Κελτοί και αυτοί, έφθασεν ο -Κάμιλλος εις τας πύλας, φέρων τον στρατόν, και μαθών τα -γινόμενα, διέταξε τους λοιπούς να τον ακολουθώσιν εν τάξει και -βραδέως, αυτός δε, σπεύδων μετά των επισημοτέρων, διευθύνθη -αμέσως προς τους Ρωμαίους. Τότε εκείνοι υποχωρήσαντες εμπρός -του, εδέχθησαν αυτόν ως αυτοκράτορα μετ' ευκοσμίας και σιωπής· -αυτός δ' επήρε τον χρυσόν από της ζυγαριάς και τον έδωκεν εις -τους υπηρέτας· την δε ζυγαριάν και τα βαρύδια διέταξε τους -Καλετούς να τα λάβωσι και ν' αναχωρήσωσιν, ειπών ότι πάτριον -έθος είναι εις τους Ρωμαίους να σώζωσι την πατρίδα διά σιδήρου, -ουχί διά χρυσού. Προς ταύτα ηγανάκτει ο Βρέννος, και έλεγεν ότι -αδίκως ηθετείτο η συμφωνία· αλλ' ο Κάμιλλος αντέκρουε ταύτα, -λέγων ότι αι συνθήκαι δεν έγινον νομίμως, ουδ' έχουσι κύρος, ως -συνομολογηθείσα μετ' ανθρώπων οίτινες εξουσίαν δεν είχον όταν -αυτός ήτον ήδη Δικτάτωρ εκλελεγμένος, και ουδείς άλλος εξήσκει -αρχήν κατά νόμον. Ήδη δ' ότι πρέπει να ειπώσιν εάν τι θέλωσι, -διότι ήλθεν έχων νόμιμον εξουσίαν και να τους συγχωρήση αν -παρακαλέσωσι, και να τιμωρήση τους ενόχους, αν δεν μετανοώσι. -Προς τους λόγους τούτους θορυβηθείς ο Βρέννος, επεχείρησε να -έλθη αμέσως εις χείρας, και έσυραν εκατέρωθεν τα ξίφη, και -ήρχισαν να σπρώχνωνται, αναμεμιγμένοι προς αλλήλους, ως ήτον -επόμενον, διότι εκινούντο μεταξύ οικιών και στενωπών, και εις -τόπους μη επιδεχομένους στρατιωτικήν παράταξιν. Αλλά ταχέως -συνελθών ο Βρέννος, απήγαγε τους Κελτούς εις το στρατόπεδον, -χωρίς να φονευθώσι πολλοί, και εγείρας όλους την νύκτα, -εγκατέλιπε την πόλιν. Προχωρήσας δ' εξήκοντα στάδια (398) -εστρατοπέδευσε παρά την Γαβινίαν (399) οδόν. Άμα δ' -εξημέρωσεν, ήλθεν ο Κάμιλλος κατ' αυτού ωπλισμένος λαμπρώς, -μετά των Ρωμαίων οίτινες είχον αναλάβει τότε το θάρρος των. -Μετ' ισχυράν δε και μακράν μάχην, έτρεψεν αυτούς εις φυγήν, αφ' -ού πολλούς εφόνευσε, και εκυρίευσε το στρατόπεδον. Εκ δε των -φυγάδων άλλοι μεν ευθύς εθανατώθησαν καταδιωχθέντες, τους δε -περισσοτέρους, διασπαρέντας, απέκτεινον ορμώντες κατ' αυτών εκ -των πέριξ πόλεων και χωρίων. - -Λ. Ούτως η Ρώμη παραδόξως κυριευθείσα, παραδοξότερον έτι εσώθη, -αφ' ού έμεινεν επτά ολοκλήρους μήνας υπό τους βαρβάρους· διότι -εισελθόντες εις αυτήν ολίγας ημέρας μετά τας Κυιντιλίας είδους -(400), απεδιώχθησαν κατά τας ειδούς Φεβρουαρίου. Ο δε Κάμιλλος -ετέλεσε θρίαμβον, ως ήτον εύλογον, διότι έγινε σωτήρ της -πατρίδος απολεσθείσης, και επανέφερε την πόλιν αυτήν εις -εαυτήν. Τότε, εν ώ αυτός εισήρχετο επί της θριαμβευτικής αμάξης -αυτού, επέστρεφον μεν οι έξωθεν μετά των γυναικών και των -παίδων των, απήντων δ' αυτούς οι εις το Καπιτώλιον -πολιορκηθέντες, οίτινες εκινδύνευσαν ν' αποθάνωσιν όλοι της -πείνης, και ενηγκαλίζοντο αλλήλους και εδάκρυον, μη πιστεύοντες -εις την παρούσαν των ευτυχίαν· και οι ιερείς και διάκονοι των -Θεών, όσα ιερά φεύγοντες έκρυψαν εις την πόλιν, ή εκκλέψαντες -παρέλαβον μεθ' εαυτών, ταύτα διασωθέντα, τα έφερον ήδη, και τα -εδείκνυον, θεάματα ποθητά εις τους πολίτας, οίτινες τα εδέχοντο -μετά χαράς, ως αν κατήρχοντο αυτοί πάλιν οι Θεοί μετ' αυτών εις -την Ρώμην. Θυσιάσας δ' εις τους Θεούς, και καθαρίσας την πόλιν -υπό την οδηγίαν των περί ταύτα εμπείρων, τους μεν υπάρχοντας -ήδη ναούς αποκατέστησεν αύθις, ίδρυσε δε και αυτός ναόν της -Φήμης και της Κληδόνος, ανευρών τον τόπον εκείνον, εις όν διά -νυκτός προσέβαλεν εκ Θεού τον Κεδίκιον Μάρκον η φωνή η -αναγγέλλουσα των βαρβάρων την εκστρατείαν. Μετά πολλής δε -δυσκολίας και μόλις ανεκαλύπτοντο αι θέσεις των ιερών διά της -φιλοτιμίας του Καμίλλου, και διά πολλού κόπου των ιεροφαντών. - -ΛΑ. Επειδή δε και η πόλις ήτον εντελώς κατεστραμμένη, όταν -έπρεπε ν' ανοικοδομηθή, οκνηρία κατέλαβε τον λαόν προς τα έργα, -και ανέβαλλον αυτά, διότι εστερούντο όλων των αναγκαίων, και -εχρειάζοντο μάλλον αναψυχήν τινα και ανάπαυσιν από των κακών, -παρά να κοπιάσωσι και να κακοπαθήσωσιν, εν ώ και χρήματα τοις -έλειπον, και τα σώματά των ήσαν εξησθενημένα. Ούτω κατ' ολίγον -έστρεψαν πάλιν τον νουν των προς τους Βηίους, πόλιν ήτις -διετηρείτο, και είχεν όλα τ' απαιτούμενα, και εχορήγησαν νέαν -αφορμήν δημαγωγιών εις τους συνεχομένους να κολακεύωσι τον -λαόν, και έδιδον ακρόασιν εις λόγους στασιαστικούς κατά του -Καμίλλου, ότι εκείνος εκ φιλαυτίας και φιλοδοξίας στερεί αυτούς -πόλεως ετοίμης, και τους βιάζει να κατοικώσιν εις ερείπια, και -ν' ανασκάπτωσι τόσην τέφραν πυρκαϊάς, διά να λέγηται αυτός ουχί -μόνον ηγεμών των Ρωμαίων και στρατηγός, αλλά και κτίστης έτι, -τον Ρωμύλον παραγκωνίσας. Τότε φοβηθείσα τον θόρυβον η βουλή, -τον μεν Κάμιλλον δεν αφήκε ν' αποθέση, ως ήθελε, την εξουσίαν -εντός ενιαυτού, αν και ουδέποτε άλλος Δικτάτωρ υπερέβη τους έξ -μήνας. Αυτή δε παρηγόρει και κατεπράυνε τον δήμον, πείθουσα και -περιποιουμένη αυτόν, και δεικνύουσα μεν τα μνημεία και τους -τάφους των πατέρων, ενθυμίζουσα δε τα ιερά χωρία και τους -αγίους τόπους, όσους ο Ρωμύλος ή ο Νουμάς ή άλλος τις των -βασιλέων καθιερώσας παρέδωκεν εις αυτούς. Μεταξύ δε των θείων -αντικειμένων εν πρώτοις ανέφερον την νεοσφαγή κεφαλήν, ήτις -εφάνη κατά την θεμελίωσιν του Καπιτωλίου (401), ως δηλούσα ότι -ο τόπος εκείνος ήτον πεπρωμένον να γίνη κεφαλή της Ιταλίας, και -της εστίας το πυρ, όπερ, αναπτόμενον μετά τον πόλεμον υπό των -παρθένων, ήθελον σβύσει και εξαφανίσει οι εγκαταλείποντες την -πόλιν, και θα είναι όνειδος αυτών αν την βλέπωσι κατοικουμένην -ή υπ' αλλοεθνών και ξένων, ή έρημον και προβάτων βοσκήν. -Τοιαύτας προς έκαστον ιδιαιτέρως και κοινώς πολλάκις εις τον -δήμον επαναλαμβάνοντες ελεεινολογίας, εκάμπτοντο πάλιν υπό των -του λαού, οίτινες έκλαιον την αμηχανίαν των, και τους -παρεκάλουν, αφ' ού εσώθησαν ως εκ ναυαγίου γυμνοί και άποροι, -να μη τους βιάσωσι να συνοικοδομήσωσι πάλιν τα λείψανα της -κατεστραμμένης πόλεως, εν ώ υπήρχεν άλλη ετοίμη. - -ΛΒ. Επρότεινε λοιπόν ο Κάμιλλος να συνέλθη η βουλή, και πολλά -και αυτός ωμίλησε παρακαλών υπέρ της πατρίδος, πολλά δε και -όστις εκ των άλλων ήθελε. Τέλος δε πείσας να εγερθή τον Λεύκων -Λουκρήτιον, όστις συνείθιζε να γνωμοδοτή πρώτος πάντων, τον -προσεκάλεσε ν' αποφανθή, και μετά ταύτα όλους τους άλλους κατά -σειράν. Ως δ' εγένετο σιωπή, και ο Λουκρήτιος έμελλε ν' αρχίση, -κατά τύχην διαβαίνων έξωθεν εκατόνταρχος φέρων τάγμα ημερησίας -φυλακής, και φωνάξας μεγαλοφώνως τον πρώτον όστις έφερε την -σημαίαν, τον διέταξε να σταθή εκεί και να στήση την σημαίαν, -διότι ήτον αυτός κάλλιστος τόπος διά να καθήσωσι και να -μείνωσιν. Ως δ' ηκούσθη η φωνή αύτη εγκαίρως, εν ώ εσκέπτοντο -περί αδήλου του μέλλοντος, ο Λουκρήτιος, προσκυνήσας, είπεν ότι -εις την θείαν εντολήν προσθέτει την γνώμην του και αυτός, και -έκαστος των άλλων την ηκολούθησε. Θαυμαστή δ' έγινε μεταβολή -και της του πλήθους ορμής, και πάντες παρεκίνουν αλλήλους, και -ήρχιζον το έργον, ουχί διαιρέσαντες αυτό και κατά τάξιν, αλλά -κατελάμβανεν έκαστος κατά λόγον της προθυμίας του οποίον τόπον -ήθελε. Διά τούτο μετά σπουδής και τάχους ανεγείροντες την -πόλιν, την ωκοδόμουν έχουσαν ανωμάλους τας οδούς μεταξύ των -συσσωρευομένων κατοικιών και εντός ενός έτους λέγεται ότι -ανεστήθη η πόλις νέα πάλιν και κατά τα τείχη, και κατά τας -ιδιωτικάς οικοδομάς. Οι δε ταχθέντες υπό του Καμίλλου όπως -ανεύρωσι και προσδιορίσωσι τους ιερούς τόπους, συγκεχυμένους -και αυτούς, ως πάντα τα άλλα, όταν ήλθον εις τον ναΐσκον του -Άρεως, περιοδεύοντες το Παλάτιον, αυτόν μεν εύρον, ως όλα τ' -άλλα κατεστραμμένον και κεκαυμένον υπό των βαρβάρων -ανερευνώντες δε και καθαίροντες τον τόπον, απήντησαν το -μαντικόν ξύλον του Ρωμύλου (402), κεχωσμένον υπό πολλήν και -βαθείαν στάκτην. Είναι δε τούτο κυρτόν κατά τα δύο πέρατα, και -καλείται Λίτυον. Μεταχείζονται δ' αυτά διά να διαγράφωσι τα -πλινθία, όταν κάθηνται μαντευόμενοι διά των ορνέων. Τούτο -μετεχειρίζετο και εκείνος, διότι ήτον μαντικώτατος. Όταν δ' -έγινεν άφαντος εκ του μέσου των ανθρώπων, παραλαβόντες οι -ιερείς το ξύλον, το εφύλαττον άθικτον, ως παν άλλο ιερόν. Όταν -λοιπόν, εν ώ όλα τα άλλα είχον απολεσθή, ανεύρον τούτο τότε -διαφυγόν την φθοράν, επλήσθησαν γλυκυτάτων ελπίδων υπέρ της -Ρώμης, πιστεύοντες ότι το σημείον τούτο τοις εξησφάλιζε την -σωτηρίαν αΐδιον. - -ΛΓ. Δεν είχον δ' έτι παύσει ασχολούμενοι περί ταύτα, όταν τους -κατέλαβε πόλεμος, και οι μεν Αικανοί (403) μετά των Ουολούσκων -και Λατίνων εισέβαλον εις την χώραν, οι δε Τυρρηνοί επολιόρκουν -το Σούρτιον (404), πόλιν σύμμαχον των Ρωμαίων. -Στρατοπεδεύσαντες δ' οι χιλίαρχοι, οίτινες είχον την αρχηγίαν -των Ρωμαίων, παρά το Μάρκιον όρος (405), επολιορκούντο υπό των -Λατίνων, και κινδυνεύοντες ν' απολέσωσι το στρατόπεδόν των, -εμήνυσαν εις την Ρώμην, και τότε εξελέγη ο Κάμιλλος εκ τρίτου -Δικτάτωρ. Λέγονται δε περί του πολέμου τούτου λόγοι διττοί, εξ -ών διηγούμαι πρώτον τον μυθώδη. Λέγουσιν ότι οι Λατίνοι, είτε -προφασιζόμενοι, είτε θέλοντες αληθώς ν' αναμίξωσι τα γένη πάλιν -εξ αρχής, έστειλαν και εζήτουν παρά των Ρωμαίων παρθένους -ελευθέρας εις γυναίκας· οι δε Ρωμαίοι ηπόρουν τι να πράξωσι, -διότι, μη αποκαταστηθέντες εισέτι, ουδ' αναλαβόντες τας -δυνάμεις των, εφοβούντο τον πόλεμον, και υποπτεύον ότι η -ζήτησις των γυναικών ήτον πρόφασις διά να λάβωσιν ομήρους, και -ευπρεπείας χάριν ότι την ωνόμαζον επιγαμίαν. Τότε θεραπαινίς -τις, ονομαζομένη Τ ο υ τ ο ύ λ α, ως δέ τινες λέγουσι, Φιλωτίς -(406), εσυμβούλευσε τους άρχοντας να στείλωσι μετ' αυτής εκ -των υπηρετριών τας ωραιοτέρας και τας μάλλον κατά την μορφήν -διακεκριμένας, και να τας στολίσωσιν ως νύμφας ευγενείς, τα δε -λοιπά ότι θέλουσιν είσθαι εδική της φροντίς. Κατεπείσθησαν -λοιπόν οι άρχοντες, και εκλέξαντες εκ των θεραπαινίδων όσας -εκείνη εθεώρησε καταλλήλους διά την περίστασιν, τας εστόλισαν -διά λαμπρών φορεμάτων και διά χρυσού, και τας παρέδωκαν εις -τους Λατίνους, οίτινες εστρατοπέδευον ουχί πολύ μακράν της -πόλεως. Την νύκτα δε, αι μεν άλλαι υπέκλεψαν τας μαχαίρας των -εχθρών, η δε Τουτούλα ή Φιλωτίς, αναβάσα εις μεγάλην -αγριοσυκήν, και εκτείνασα το ιμάτιόν της προς τα οπίσω, ύψωσε -λαμπάδα προς την Ρώμην, καθώς είχε προσυμφωνήσει μετά των -αρχόντων, χωρίς να το γνωρίζη ουδείς άλλος εκ των πολιτών. Δια -τούτο και οι στρατιώται, βιαζόμενοι υπό των αρχόντων, εξήρχοντο -θορυβωδώς, και έκραζον ο είς τον άλλον, και μόλις έμβαινον εις -τάξιν. Ελθόντες δ' εις το χαράκωμα, εν ώ οι εχθροί δεν τους -περιέμενον αλλ' εκοιμώντο, εκυρίευσαν το στρατόπεδον, και -εφόνευον τους περισσοτέρους. Λέγεται δ' ότι τούτο έγινε κατά -τας Ιουλίας, ως τώρα λέγονται, ως δ' ωνομάζοντο τότε Κυιντιλίας -νόννας (407), και ότι η ήδη τελουμένη εορτή είναι της πράξεως -εκείνης ενθύμησις· διότι, πρώτον μεν, εξερχόμενοι της πύλης, -πολλά των εγχωρίων και κοινών ονομάτων καλούσι μεγαλοφώνως, -Γάιον, Μάρκον, Λούκιον, και αλλά όμοια, μιμούμενοι τας κραυγάς -μεθ' ών εκαλούντο τότε εν μέσω της μεγάλης των βίας. Έπειτα, -εστολισμέναι λαμπρώς αι υπηρέτριαι, περιφέρονται, και -αστειευόμεναι περιπαίζουσιν όσους απαντώσιν. Εκτελούσι δε και -μάχην τινά αύται μεταξύ των, ως είχον και τότε μεθέξει του προς -τους Λατίνους πολέμου. Κάθηνται δε και τρώγουσι, σκιαζόμεναι -υπό κλάδους συκής· και την ημέραν καλούσι Νόννας Καπρατίνας, εξ -αιτίας, ως νομίζεται, της αγριοσυκής αφ' ής η θεραπαινίς ύψωσε -την λαμπάδα· διότι την αγριοσυκήν ονομάζουσι -Κ α π ρ ί φ ι κ ο ν. Άλλοι δε διισχυρίζονται ότι τα περισσότερα -τούτων γίνονται και λέγονται διά το συμβάν του Ρωμύλου· διότι -κατά ταύτην την ημέραν έγινεν αυτός άφαντος έξω της πύλης, όταν -επήλθε σκότος και θύελλα, και, ώς τινες νομίζουσιν, έγινεν -ηλίου έκλειψις· και ότι η ημέρα εκ τούτου ωνομάσθη Νόνναι -καπρατίναι, διότι την αίγα ονομάζουσι κ ά π ρ α ν, ο δε Ρωμύλος -ανελήφθη δημηγορών περί το καλούμενον Αιγός έλος, ως εγράψαμεν -εις τον βίον εκείνου. - -ΛΔ. Την δ' ετέραν διήγησιν ούτω λέγουσιν οι περισσότεροι -συγγραφείς, επιδοκιμάζοντες αυτήν. Όταν έγινεν εκ τρίτου -Δικτάτωρ ο Κάμιλλος, ακούσας ότι το μετά των χιλιάρχων -στράτευμα επολιορκείτο υπό των Λατίνων και των Ουολούσκων, -ηναγκάσθη να οπλίση και τους πολίτας όσοι ήσαν ουχί πλέον νέοι, -αλλά παρακμάσαντες ήδη. Πορευθείς δε διά μακρού γύρου πέριξ του -Μαρκίνου όρους, και μη εννοηθείς υπό των εχθρών, -εστρατοπέδευσεν οπίσω αυτών, και ανάψας πολλά πυρά, ούτως -εδήλωσε την παρουσίαν του. Τότε οι πολιορκούμενοι, θάρρος -λαβόντες, εσκέπτοντο να εκδράμωσι, και να συνάψωσι μάχην. Οι δε -Λατίνοι και οι Ουολούσκοι, περιορισθέντες εντός των -χαρακωμάτων, ωχύρουν διά ξύλων πολλών και περιέφραττον το -στρατόπεδον πανταχόθεν, όντες μεταξύ δύο εχθρικών προσβολών, -και απεφάσισαν να περιμείνωσιν άλλην δύναμιν εκ της πατρίδος -των, ελπίζοντες συγχρόνως και των Τυρρηνών βοήθειαν. Εννοήσας -δε τούτο ο Κάμιλλος, και φοβηθείς μη πάθη ό,τι αυτός έκαμεν εις -τους εχθρούς όταν τους περιεκύκλωσεν, εβιάζετο να προλάβη -αυτούς. Επειδή δε το περίφραγμα ήτον ξύλινον, και σφοδρός -άνεμος κατήρχετο από των ορέων όταν εξημέρωνεν, ετοιμάσας πολλά -πυρά, και περί την αυγήν οδηγών το στράτευμα, τους άλλους -διέταξεν από του απέναντι μέρους να ρίπτωσι βέλη μετά κραυγών· -ο ίδιος δ' έχων μεθ' εαυτού τους μέλλοντας να βάλωσι το πυρ -προς το μέρος του χαρακώτος όπου συνήθως προσέπιπτε κυρίως ο -άνεμος, περιέμενε την ώραν. Όταν δε, αφ' ού ήρχισεν η μάχη, -ανέτειλεν ο ήλιος, και ο άνεμος εφύσα λαμπρός, εσήμανε την -προσβολήν, και κατέσπειρε περί τον χάρακα άφθονα τα πυροβόλα. -Ταχέως δ' υψώθησαν αι φλόγες τρεφόμενοι εκ των πυκνών πάλων και -των ξυλίνων σταυρωμάτων, και εξετείνοντο πέριξ, χωρίς οι -Λατίνοι να έχωσι κανέν βοήθημα έτοιμον διά την απόσβεσιν. -Επειδή δε το στρατόπεδον ήτον ήδη πλήρες πυρός, εις ολίγον -αυτοί συστελλόμενοι τόπον, ηναγκάζοντο να περιπίπτωσιν εις τους -εχθρούς, οίτινες ένοπλοι και παρατεταγμένοι τους περιέμενον έξω -του χαρακώματος. Και εξ αυτών μεν ολίγοι διέφυγον· τους δε -μείναντας εις το στρατόπεδον όλους κατέστρεψε το πυρ, έως ότου -οι Ρωμαίοι το έσβεσαν διά να δοθώσιν εις την αρπαγήν των -πραγμάτων. - -ΛΕ. Αφ' ού δε ταύτα έγιναν, αφείς εις το στρατόπεδον τον υιόν -του Λούκιον, φύλακα των αιχμαλωτισθέντων ανθρώπων και των -χρημάτων, εισέβαλεν ο ίδιος εις των εχθρών την χώραν, και -κυριεύσας την πόλιν των Αικανών, και υποτάξας τους Ουολούσκους, -ωδήγησεν ευθύς το στράτευμα προς το Σούτριον, επειδή δεν είχεν -εισέτι ακούσει τα συμβάντα εις τους Σουρτίνους, αλλ' έσπευδε να -βοηθήση, νομίζων αυτούς εις κίνδυνον και πολιορκουμένους υπό -των Τυρρηνών. Αυτοί δε, την μεν πόλιν είχον ήδη παραδώσει εις -τους εχθρούς, πάντων δ' εστερημένοι, και μετά μόνων αφειμένοι -των ιματίων των, απήντησαν μετά παίδων και γυναικών καθ' οδόν -τον Κάμιλλον, διά την τύχην των οδυρόμενοι. Λυπηθείς δ' ο -Κάμιλλος διά την θέαν ταύτην, και βλέπων τους Ρωμαίους ότι -εδάκρυον προς τας παρακλήσεις των Σουτρίνων, και ηγανάκτουν διά -τα γενόμενα, απεφάσισε να μη αναβάλη την τιμωρίαν, αλλ' ευθύς, -την ιδίαν εκείνην ημέραν να κινηθή κατά του Σουτρίου, -σκεπτόμενος ότι ανθρώπους οίτινες εκυρίευσαν πόλιν προ ολίγου -ευδαίμονα και πλουσίαν, και ουδένα εχθρόν αφήκαν εις αυτήν ουδέ -περιέμενον έξωθεν, θέλει τους εύρει όλως εις παραλυσίαν -παραδεδομένους, και αφυλάκτους. Και ορθώς εσκέφθη. Όχι μόνον -την χώραν διήλθε χωρίς να εννοηθή, αλλά και εις τας πύλας -έφθασε, και τα τείχη κατέλαβε, διότι ουδείς τα εφύλαττεν, αλλ' -ήσαν εις τας οικίας διεσπαρμένοι, μεθύοντες και συμποσιάζοντες. -Όταν δ' ενόησαν ότι οι εχθροί είχον ήδη κυριεύσει της πόλιν, -τόσον κακώς διέκειντο υπ' ακρασίας και μέθης, ώστε ουδ' εις -φυγήν ετράπησαν πολλοί, αλλ' εντός των οικιών έμενον αισχρώς -φονευόμενοι, ή παρεδίδοντο εις τους πολεμίους. Ούτω λοιπόν -συνέβη εις την πόλιν των Σουτρίνων, δις κατακτηθείσαν εντός -μιας ημέρας, και ν' απολέσωσιν οι έχοντες αυτήν, και να την -λάβωσι πάλιν οπίσω, εξ αιτίας του Καμίλλου, οι αυτής -στερηθέντες. - -ΛΣΤ. Ο δε διά ταύτην την νίκην θρίαμβος αυτού τω περιεποίησε -τιμήν και λαμπρότητα ουχί ολιγωτέραν των δύο πρώτων. Διότι και -αυτούς τους πολίτας όσοι εφθόνουν αυτόν, και διισχυρίζοντο ότι -κατώρθου τα πάντα εξ ευτυχίας τινός μάλλον παρά εξ ικανότητος, -ηνάγκασαν τότε αι πράξεις του ν' αποδώσωσι δόξαν εις την -δεινότητα και εις την δραστηριότητα του ανδρός. Επισημότατος δε -μεταξύ των αντιπάλων των φθονούντων αυτόν ήτον ο Μάρκος -Μάλλιος, ο πρώτος απωθήσας τους Κελτούς από της ακροπόλεως, ότε -διά νυκτός ανέβησαν εις το Καπιτώλιον, και διά τούτο -Καπιτωλίνος επονομασθείς. Ούτος, έχων την αξίωσιν ότι ήτον -πρώτος των πολιτών, και μη δυνάμενος να υπερτερήση διά καλών -τρόπων του Καμίλλου την δόξαν, επεχείρησε τα κοινά και συνήθη -των θελόντων ν' αρπάσωσι τυραννικήν εξουσίαν, εδημαγώγει το -πλήθος, μάλιστα μεν υπερασπιζόμενος τους αφειλέτας και -συνηγορών υπέρ αυτών κατά των δανειστών, άλλους δε και διά της -βίας αφαιρών από των χειρών αυτών, και εμποδίζων να δικασθώσι -κατά τον νόμον· ώστε πολλοί των απόρων ταχέως τον -περιεστοίχισαν, και πολύν φόβον επροξένουν εις τους -επισημοτέρους πολίτας, αυθάδεις γινόμενοι, και την αγοράν -ταράττοντες. Εν μέσω τούτων, Δικτάτωρ γενόμενος Κόιντος ο -Καπιτωλίνος (408), εφυλάκισε τον Μάλλιον· αλλ' ο λαός, άμα -τούτο έγινεν, ήλλαξεν ενδύματα, πράγμα γινόμενον διά μεγάλας -και δημοσίας συμφοράς. Τότε φοβηθείσα τον θόρυβον η σύγκλητος -διέταξε ν' αφεθή ο Μάλλιος. Αλλά και αφ' ού αφέθη, δεν -εβελτιώθη αυτός, αλλά θρασύτερον εδημαγώγει, και ταραχάς -διήγειρεν εις την πόλιν. Εξελέγη δε πάλιν χιλίαρχος ο Κάμιλλος, -και εις δίκην εισήχθη ο Μάλλιος. Αλλά τους κατηγόρους αυτού -έβλαπτε μεγάλως η θέα, διότι ο τόπος εφ' ού ιστάμενος ο Μάλλιος -ενυκτομάχησε κατά των Κελτών, εφαίνετο άνωθεν από του -Καπιτωλίου εις την αγοράν, και ενέπνεεν οίκτον εις τους -βλέποντας αυτόν. Και αυτός δε προς εκεί τας χείρας υψών, και -δακρύων, ενεθύμιζε τους αγώνας αυτού, ώστε οι κρίνοντες έμενον -εις αμηχανίαν, και πολλάκις ανέβαλλον την δίκην, ούτε το -έγκλημα θέλοντες ν' αθωώσωσιν, εν ώ φανερά είχον αυτού τα -τεκμήρια, ούτε τον νόμον δυνάμενοι να εφαρμόσωσιν, εν ώ ως εκ -της θέσεως του τόπου είχον προ οφθαλμών των την πράξιν αυτού. -Τούτο εννοήσας ο Κάμιλλος, μετέφερε το δικαστήριον έξω της -πόλεως, εις το Πετηλίνον δάσος (409), όθεν το Καπιτώλιον δεν -εφαίνετο. Τότε και ο ενάγων εκατηγόρησε, και οι κρίνοντες -απέβαλον την μνήμην των παλαιών γεγονότων, ούτως ώστε -παρεδίδοντο εις την οργήν ής τα νέα αυτού εγκλήματα ήσαν άξια· -Ο Μάλλιος λοιπόν καταδικασθείς, ανεβιβάσθη εις το Καπιτώλιον, -και ριφθείς κατά του κρημνού, τον αυτόν τόπον έλαβεν ως -μνημείον και των ευτυχεστάτων έργων, και των μεγίστων -ατυχημάτων αυτού. Οι δε Ρωμαίοι, κατασκάψαντες την οικίαν -αυτού, ανήγειρον ιερόν Θεάς, ήν ονομάζουσι Μονήταν (410), και -εψήφισαν ότι του λοιπού ουδείς των Πατρικίων θέλει κατοικεί -πλέον εις την ακρόπολιν. - -ΛΖ. Ο δε Κάμιλλος, κληθείς να λάβη και έκτην φοράν την -χιλιαρχίαν, παρητείτο, διότι και την ηλικίαν ήτον ήδη -προβεβηκώς, και εφοβείτο μέχρι τινός και τον φθόνον, και -χαιρεκακίαν τινα της τύχης μετά τοσαύτην δόξαν και τόσα -κατορθώματα. Η δε προτεινομένη φανερά αιτία ήτον αρρώστια του -σώματος, διότι συνέπεσε ν' ασθενή κατά τας ημέρας εκείνας. Αλλά -δεν τον αφήκεν ο δήμος ν' αποποιηθή την αρχήν, και εκραύγαζεν -ότι δεν τον θέλει ούτε να ιππεύη ούτε να οπλομαχή εις τους -πολέμους, αλλά μόνον να σκέπτηται και να προστάττη· ούτω τον -ηνάγκασε να δεχθή την στρατηγίαν, και μεθ' ενός των συνάρχων -του, του Λευκίου Φουρίου, να εξαγάγη ευθύς τον στρατόν κατά των -εχθρών. Ήσαν δ' ούτοι οι Πραινεστίνοι και οι Ουολούσκοι, -οίτινες μετά πολλής δυνάμεως περιέτρεχον λεηλατούντες την -συμμαχικήν των Ρωμαίων ώραν. Εξήλθε λοιπόν και εστρατοπέδευσε -πλησίον των εχθρών, και ευθύς μεν ήθελε να παρατείνη τον -πόλεμον διά χρονοτριβών, και αν ήτον ανάγκη μάχης, ν' -αγωνισθώσι μόνον αφ' ού αυτός αναλάβη την υγείαν του. Αλλ' -επειδή ο σύναρχος αυτού Λεύκιος, δόξαν επιθυμών, εφέρετο προς -τον κίνδυνον ακατασχέτως, και παρεκίνει συγχρόνως και τους -ταξιάρχας και λοχαγούς, φοβηθείς μήπως φανή ότι εκ φθόνου θέλει -να εμποδίση την φιλοτιμίαν νέων ανδρών και ν' αφαιρέση απ' -αυτών την αφορμήν κατορθώματος, συνεχώρησε παρά την θέλησίν του -εις εκείνον να παρατάξη την δύναμιν, αυτός δε, εξ αιτίας της -ασθενείας έμεινε μετ' ολίγων εις το στρατόπεδον. Αλλ' ο -Λεύκιος, ριφθείς μετά νεανικής προπετείας εις την μάχην, -απέτυχεν. Ιδών δ' ο Κάμιλλος την τροπήν των Ρωμαίων, δεν -εκρατήθη, αλλ' εξορμήσας εκ της κλίνης, ερρίφθη μετά των οπαδών -αυτού εις τας πύλας του χαρακώματος, διά των φευγόντων -διασχίζων την οδόν του προς τους διώκοντας, ώστε οι μεν ευθύς -εστρέφοντο εις τα οπίσω και τον ηκολούθουν, όσοι δ' ήρχοντο -έξωθεν, ίσταντο εμπρός αυτού συνασπιζόμενοι, και παρεκίνουν -αλλήλους να μη μείνωσιν οπίσω του στρατηγού των. Και τότε μεν -ούτως ηναγκάσθησαν να παραιτηθώσι της διώξεως οι εχθροί. Την δ' -επαύριον προχωρήσας ο Κάμιλλος μετά της δυνάμεως, και συνάψας -μάχην, και αυτούς νικά κατά κράτος, και το χαράκωμα αυτών -κυριεύει, εισορμήσας εις αυτό ομού μετά των φευγόντων, και τους -περισσοτέρους εφόνευσε. Μετά τούτο δε, ακούσας ότι η πόλις -Σατρία (411) εκυριεύθη υπό των Τυρρηνών, και ότι οι κάτοικοι -αυτής, εσφάγησαν, όντες όλοι Ρωμαίοι, το μεν πολύ και βαρύ -στράτευμα έστειλεν εις την Ρώμην, αυτός δε, παραλαβών τους -ακμαιοτέρους και προθυμοτέρους, επέπεσε κατά των κυριευσάντων -την πόλιν Τυρρηνών, και νικήσας αυτούς, άλλους μεν απεδίωξεν, -άλλους δ' εφόνευσεν. - -ΛΗ. Επανελθών δε μετά πολλών λαφύρων εις την Ρώμην, έδειξεν ότι -φρονιμώτατοι πάντων ήσαν όσοι δεν εφοβήθησαν την ασθένειαν και -το γήρας αρχηγού έχοντος εμπειρίαν και τόλμην, αλλ' εξελέξαντο -εκείνον, μη θέλοντα και νοσούντα, μάλλον παρά τους νέους όσοι -παρεκάλουν και εζήτουν να στρατηγήσωσι. Διά τούτο και όταν -ερρέθη ότι απεστάτησαν οι Τουσκλάνοι (412), έλεγον τον -Κάμιλλον να εξέλθη κατ' αυτών, εκλέξας και ένα των πέντε -συστρατηγών του. Εκείνος δε, αν και όλοι παρεκάλουν και ήθελον, -αφήσας τους άλλους, εξελέξατο τον Λεύκιον Φούριον, εν ώ ουδείς -περιέμενε τούτο, διότι εκείνος ήτον όστις προ ολίγου είχε -προθυμηθή να πολεμήση παρά του Καμίλλου την γνώμην, και είχε -νικηθή εις την μάχην. Θέλων όμως, ως φαίνεται, να κρύψη την -συμφοράν αυτού, και ν' απαλλάξη από της καταισχύνης τον -άνθρωπον, αυτόν αντί όλων των άλλων προήγαγεν. Οι δε -Τουσκλάνοι, το σφάλμα των διορθούντες διά πανουργίας, εν ώ ο -Κάμιλλος εβάδιζεν εναντίον των, τας μεν πεδιάδας επλήρωσαν -ανθρώπων οίτινες εγεώργουν, και έβοσκον ποίμνια, ως εν καιρώ -ειρήνης, τας δε πύλας είχον ανεωγμένας, και τα παιδία -σπουδάζοντα εις τα σχολεία. Του δε λαού οι μεν βαναυσουργοί -ήσαν εις τα εργαστήρια, καταγινόμενοι εις τας τέχνας, οι δ' -αστοί εις την αγοράν, ιμάτια άνευ όπλων φορούντες (413). Οι δ' -άρχοντες περιήρχοντο μετά σπουδής προσδιορίζοντες καταλύματα -διά τους Ρωμαίους, ως ουδέν κακόν περιμένοντες ή έχοντες επί -της συνειδήσεώς των. Πράττοντες δε ταύτα, δεν έπεισαν μεν τον -Κάμιλλον ότι δεν υπήρξε προδοσία· αλλ' εκείνος οικτείρας την -μετάνοιαν αυτών διά την προδοσίαν των, τοις παρήγγειλε ν' -απέλθωσιν εις την σύγκλητον να την παρακαλέσωσι να πραΰνη την -οργήν αυτής· συνέπραξε δε και αυτός εις τας παρακλήσεις των, -όπως αθωωθή η πόλις από πάσης κατηγορίας, και δοδή εις αυτήν -ισοπολιτεία (414). Αύται ήσαν της έκτης αυτού χιλιαρχίας αι -επιφανέσταται πράξεις. - -ΛΘ. Μετά δε ταύτα, όταν ο Λικίννιος Στόλων (415) ήγειρε -μεγάλην στάσιν εις την πόλιν, και ο δήμος επανίστατο κατά της -συγκλήτου, απαιτών εκ των δύο διοριζομένων υπάτων ο είς να -είναι απλώς δημότης, και όχι και οι δύο πατρίκιοι, τότε -εξελέγησαν μεν, δήμαρχοι, εμπόδισε δε το πλήθος να εκτελεσθώσι -και αι υπατικαί αρχαιρεσίαι· επροχώρουν δε δι' αναρχίας τα -πράγματα εις μείζονας ταραχάς, όταν ο Κάμιλλος ανεδείχθη και εκ -τετάρτου Δικτάτωρ υπό της Βουλής παρά του δήμου την θέλησιν, -ουδ' αυτός έχων προθυμίαν να δεχθή, ουδέ θέλων να εναντιωθή -προς ανθρώπους έχοντας θάρρος απέναντι αυτού διά τους πολλούς -και μεγάλους αγώνας των, διότι περισσότερα έπραξε μετ' αυτών -στρατηγών, παρά μετά των Πατρικίων εις τα πολιτικά, εννοών δ' -ότι και τώρα εξελέγη υπ' αυτών φθονούμενος δι' εκείνα, όπως ή -παύση την δημοκρατίαν, αν υπερίσχυε, ή παυθή αυτός, εάν -ενικάτο. Ουχ ήττον όμως επροσπάθησε να οικονομήση την -περίστασιν, και μαθών την ημέραν καθ' ήν οι δήμαρχοι εμελέτων -να προτείνωσι τον νόμον, διεκήρυξεν απογραφήν στρατολογικήν, -και μετεκάλεσε τον λαόν από της αγοράς εις το πεδίον, διά -μεγάλων προστίμων απειλών τους μη υπακούοντας. Αλλ' επειδή οι -δήμαρχοι, εις τας απειλάς ανθιστάμενοι, τον ανεκάλουν πάλιν -εκείθεν, και ώμνυον ότι θέλουσι τον ζημιώσει διά πεντήκοντα -χιλιάδων αργυρίου (416) αν δεν παύση να στερή τον δήμον του -νόμου και να εμποδίζη την ψηφοφορίαν, είτε φοβηθείς άλλην -εξορίαν και κατάδίκην, μη πρέπουσαν πλέον εις αυτόν, γέροντα -όντα και απηυδημένον, είτε διότι δεν ηδυνάτο να καταβάλη την -δυσνίκητον και ακαταμάχητον βίαν του πλήθους, τότε μεν απεσύρθη -εις την οικίαν του· τας δε λοιπάς ημέρας, προσποιούμενος τον -άρρωστον, παρητήθη της εξουσίας, η δε σύγκλητος εγκατέστησεν -άλλον Δικτάτωρα, όστις ανέδειξεν ίππαρχον αυτόν τον αρχηγόν της -στάσεως Στόλωνα, και τον αφήκε να κυρώση τον νόμον όστις προ -πάντων δυσηρέστει τους Πατρικίους. Ώρισε δ' ούτος, ουδείς να -έχη γην περισσοτέραν των πεντακοσίων πλέθρων. Και τότε μεν ο -Στόλων ανεδείχθη λαμπρός, νικήσας εις την ψηφοφορίαν. Ολίγον -ύστερον όμως εφωράθη ο ίδιος έχων όσην εμπόδιζεν άλλους να -έχωσι, και κατά τον ίδιον νόμον ετιμωρήθη. - -Μ. Αλλ' ενώ έμενεν εισέτι η περί των υπατικών αρχαιρεσιών -φιλονεικία, ήτις και ήτον το δυσκολώτερον της στάσεως -αντικείμενον, και πρώτη αφορμή αυτής εγένετο, και περισσοτέρους -περισπασμούς έδωκεν εις την Βουλήν, διαιρέσασα αυτήν προς τον -δήμον, ήλθον ειδήσεις σαφείς, ότι οι Κελτοί, ορμώμενοι πάλιν -από της Αδριατικής θαλάσσης, ήρχοντο μετά πολλών μυριάδων κατά -της Ρώμης. Μετά του λόγου δ' αυτού ήρχισαν και του πολέμου τα -έργα, διότι η χώρα ελεηλατείτο, και οι άνθρωποι, όσο δεν -εδύναντο να καταφύγωσιν εις την Ρώμην, διεσκορπίζοντο εις τα -όρη. Ο φόβος λοιπόν ούτος έπαυσε την στάσιν, και συνελθόντες -εις έν οι άριστοι μετά του πλήθους, και η βουλή μετά του δήμου, -εξελέξαντο όλοι ομοφώνως Δικτάτωρα εκ πέμπτου τον Κάμιλλον -(417). Ήτον δ' αυτός τότε πολύ γέρων, και σχεδόν -ογδοηκοντούτης. Βλέπων όμως την ανάγκην και τον κίνδυνον, ούτε -απολογίαν είπεν ως πρότερον, ούτε προφάσεις μετεχειρίσθη, αλλ' -αμέσως δεχθείς την στρατηγίαν, εστρατολόγει τους αξιοπολέμους. -Γνωρίζων δ' ότι το κυριώτερον μέρος της δυνάμεως των βαρβάρων -συνίστατο εις τας μαχαίρας αυτών, άς βαρβαρικώς και όλως -ατέχνως καταφέροντες, έκοπτον ομού ώμους και κεφαλάς, διέταξε -να χαλκευθώσι διά τους περισσοτέρους περικεφαλαίαι ολοσίδηροι -και έξωθεν λείαι, ώστε αι μάχαιραι να ολισθαίνωσιν ή να -θραύωνται εις αυτάς· πέριξ δε των ασπίδων ήρμοσε λεπίδα χαλκήν, -διότι το ξύλον μόνον δεν αντείχεν εις τα κτυπήματα. Εδίδαξε δ' -ο ίδιος τους στρατιώτας να μεταχειρίζωνται μακρά ακόντια, και -διευθύνοντες αυτά υπό τας μαχαίρας των εχθρών, να δέχωνται -αυτάς καταφερομένας. - -ΜΑ. Όταν δ' επλησίασαν οι Κελτοί, και ήσαν περί τον Ανίωνα -ποταμόν (418), βαρύ στρατόπεδον έχοντες και πλήρες λαφύρων -αφθόνων, έφερεν έξω το στράτευμα, και το έστησεν εις κοιλάδα -σύδενδρον και μαλακήν, πολλάς κοιλότητας έχουσαν, ώστε το μεν -περισσότερον μέρος αυτής εκρύπτετο, όσον δ' εφαίνετο, ο φόβος -το εξελάμβανεν ως συστελλόμενον όλον εις τραχείς ανηφόρους. -Θέλων δ' ο Καμίλλος ν' αυξήση έτι μάλλον την περί τούτου απάτην -αυτών, δεν εβοήθησε τα υπό τους πόδας του μέρη, λεηλατούμενα, -αλλά φράξας το χαράκωμα, έμεινεν εν ησυχία, έως ότου είδον -άλλους μεν σκορπισθέντας όπως τροφάς συγκομίσωσιν, άλλους δ' -εις το στρατόπεδον κατά πάσαν ώραν κατά κόρον τρώγοντας και -μεθύοντας. Τότε δ' εν ώ νυξ ήτον έτι, πέμψας εμπρός τους ψιλούς -διά να εμποδίζωσι τους βαρβάρους να παραταχθώσι, και να τους -ταράττωσιν άμα εξήρχοντο του στρατοπέδου, κατεβίβασεν, άμα -εχάραξε, τους οπλίτας, και παρέταττεν αυτούς εις την πεδιάδα, -πολλούς και προθύμους, ουχί δε, ως οι βάρβαροι ήλπιζον ότι -θέλουσι τους ιδή, ολίγους και ατόλμους. Και πρώτον μεν τούτο -εταπείνωσε το φρόνημα των Κελτών, διότι δεν κατεδέχοντο να -είναι αυτοί οι προσβεβλημένοι. Έπειτα δε, επιπίπτοντες οι -ψιλοί, και πριν ή λάβωσι την συνήθη τάξιν και διαιρεθώσι κατά -λόχους, ταράττοντες και βιάζοντες αυτούς, τους ηνάγκασαν να -πολεμήσωσιν ατάκτως, και όπως έτυχε. Τέλος δ' ήλθε και ο -Κάμιλλος, φέρων τους οπλίτας· και εκείνοι μεν, υψώσαντες τας -μαχαίρας, ώρμησαν επί το αυτό· οι δε Ρωμαίοι, αποκρούοντες τας -πληγάς διά των ακοντίων, και εις τα κτυπήματα αντιτάττοντες -μέρη σεσιδηρωμένα, εγύριζον τον σίδηρον εκείνων, διότι ήτον -μαλακός και εις λεπτάς λεπίδας εσφυρηλατημένος, ώστε αι -μάχαιραι αυτών ταχέως ελυγίζοντο και εδιπλώνοντο, τας δε -ασπίδας των διεπέρων τα ακόντια, και έλκοντα αυτάς, τας -καθίστων βαρείας. Δια τούτο, ρίπτοντες τα ίδια αυτών όπλα, -επροσπάθουν να μεταχειρισθώσι τα όπλα εκείνων, και λαμβάνοντες -τα ακόντια διά των χειρών των, αλλού να τα στρέφωσιν. Οι δε -Ρωμαίοι, βλέποντες αυτούς ούτω γυμνούς, ήρχισαν να -μεταχειρίζωνται τα ξίφη αυτών, και πολλοί μεν εφονεύοντο εκ των -ισταμένων εις τας πρώτας τάξεις, οι δε λοιποί έφευγον πανταχού -εις όλην την πεδιάδα, διότι τους λόφους και τα υψηλά τα είχε -προκαταλάβει ο Κάμιλλος, το δε στρατόπεδον έχοντες άφρακτον εξ -αφοβίας, ήξευρον ότι ευκόλως θα εκυριεύετο. Η μάχη αύτη -λέγουσιν ότι έγινε δεκατρία έτη μετά της Ρώμης την άλωσιν -(419), και θάρρος ακλόνητον έλαβον εξ αυτής οι Ρωμαίοι, -οίτινες πολύ εφοβούντο τους βαρβάρους, πιστεύοντες ότι την -πρώτην φοράν ενικήθησαν ουχί υπό της δυνάμεως αυτών, αλλ' υπό -νόσων και υπ' απροσδοκήτων συμβάντων. Τόσον δε μέγας ήτον ο -φόβος αυτών, ώστε είχον ψηφίσει νόμον, να είναι οι ιερείς -ελεύθεροι της στρατολογίας, εκτός αν επέκειτο Γαλατικός -πόλεμος. - -ΜΒ. Και των μεν στρατιωτικών του Καμίλλου αγώνων ούτος ήτον ο -τελευταίος, διότι την πόλιν των Ουελιτράνων εκυρίευσεν ως -πάρεργον της εκστρατείας ταύτης, αμαχητί υποταγείσαν. Των δε -πολιτικών τω επεφυλάττετο ο μέγιστος και ο δυσκολώτατος, ο προς -τον δήμον, όστις επέστρεφεν ισχυρός διά των νικών του, και -επέμενε ν' αναδείξη ύπατον εκ των απλών δημοτών παρά τον -υφιστάμενον νόμον, εν ώ η βουλή ανθίστατο, και δεν επέτρεπεν -εις τον Κάμιλλον να καταθέση την αρχήν, διότι ήλπιζεν ότι -έχουσα μεθ' εαυτής την ισχυράν και μεγάλην εξουσίαν εκείνου, θα -ηγωνίζετο καλλήτερον υπέρ της αριστοκρατίας. Εις την αγοράν -εκάθητο ο Κάμιλλος θεωρών υποθέσεις, όταν υπηρέτης πεμφθείς -παρά των δημάρχων, τω διέταξε να τον ακολουθήση, και έθηκεν επί -αυτού την χείρα του ως διά να τον σύρη. Τότε επλήσθη η αγορά -κραυγής και θορύβου, ως ποτέ άλλοτε, και οι μεν περί τον -Κάμιλλον απώθουν από του βήματος τον δημόσιον υπηρέτην, το δε -πλήθος κάτωθεν τω έλεγε να τον σύρη. Απορών δε τι να πράξη, της -μεν αρχής δεν παρητήθη, συμπεριλαβών δε τους βουλευτάς, -επορεύθη προς την σύγκλητον, και πριν ή εισέλθη, στραφείς προς -το Καπιτώλιον, ηυχήθη προς τους Θεούς να κατευθύνωσι τα -πράγματα εις κάλλιστον τέλος, υποσχόμενος ν' ανεγείρη ναόν -Ομονοίας, αν η ταραχή καταπαύση. Μέγας δ' αγών ηγέρθη εις την -σύγλητον μεταξύ των εναντίων γνωμών ενίκησε δ' η μαλακωτέρα, -ενδούσα εις τον δήμον, και επιτρέπουσα ο είς εκ των υπάτων να -εκλέγηται υπό του πλήθους. Ταύτα ανεκήρυξεν ο Δικτάτωρ εις τον -δήμον ότι απεφασίσθησαν υπό της βουλής και αμέσως, ως ήτον -επόμενον, πλήρεις χαράς συνεφιλιούντο μετά της βουλής, και -προέπεμπον μετά κρότου και βοής τον Κάμιλλον εις την οικίαν -αυτού. Την δ' επαύριον συνελθόντες, εψήφισαν, ιερόν μεν της -Ομονοίας, ως ευχηθείς υπεσχέθη ο Κάμιλλος, να οικοδομήσωσι, διά -τα γεγονότα, εις θέσιν φαινομένην εκ της αγοράς και εκ της -εκκλησίας· εις δε τας καλουμένας Λατίνας ημέρας να προσθέσωσι -μίαν, και να εορτάζωσι τέσσαρας· αμέσως δε τότε να τελέσωσι -θυσίαν και να στεφανωθώσιν όλοι οι Ρωμαίοι. Μετά ταύτα δ' -έγειναν αρχαιρεσίαι υπό του Καμίλλου την προεδρείαν, και -εξελέγησαν ύπατοι, ο μεν Μάρκος Αιμίλιος εκ των πατρικίων, ο δε -Λεύκιος Σέξτιος, εκ των δημοτών, πρώτος (420). Τούτο είναι το -τέλος των πράξεων του Καμίλλου. - -ΜΓ. Τον μετά ταύτα δε χρόνον (421) λοιμική νόσος επέπεσεν εις -την Ρώμην, και του μεν άλλου όχλου αναρίθμητον πλήθος έφθειρε, -των δ' αρχόντων τους περισσοτέρους. Απέθανε δε και ο Κάμιλλος, -ώριμος μεν, υπέρ τινα και άλλον άνθρωπον, διά την ηλικίαν και -του βίου την τελειότητα, λυπήσας όμως τους Ρωμαίους όσον δεν -τους ελύπησαν όλοι οι κατά τον χρόνον εκείνον εκ της νόσου -αποθανόντες. - - - -ΠΕΡΙΚΛΗΣ - - - -Α. ΙΔΩΝ, ως φαίνεταί ποτε ο Καίσαρ εν Ρώμη πλουσίους -περιφέροντας εις τους κόλπους των μικρούς πήθικας και κυνάρια, -ηρώτησεν αν αι γυναίκες αυτών δεν γεννώσι παιδία, νουθεσίαν -δους, εις ηγεμόνα πρέπουσαν, εις τους καταναλίσκοντας εις ζώα -την ενυπάρχουσαν εις ημάς αγάπης και φιλοστοργίας δύναμιν, ήτις -οφείλεται εις τους ανθρώπους. Επειδή λοιπόν η ψυχή ημών έχει εκ -φύσεως και φιλομαθή τινα διάθεσιν και φιλοθεάμονα, δικαίως -δύναται να καθάπτηται των κατάχρησιν αυτής ποιουμένων εις -σπουδής ανάξια ακούσματα και θεάματα, παραμελούντων δε τα καλά -και ωφέλιμα. Διότι η μεν αίσθησις, ήτις αντιλαμβάνεται των -αντικειμένων όταν προσβάλληται υπ' αυτών, ίσως είναι -ηναγκασμένη να θεωρή παν το φαινόμενον, είτε χρήσιμον είτε -άχρηστον. Τον νουν όμως αν θέλη τις να μεταχειρισθή, ο νους -επλάσθη ευκολώτατα να τρέπηται και να μεταβάλληται κατά το -δοκούν. Πρέπει επομένως να επιδιώκη το βέλτιστον, έπειτα ου -μόνον να θεωρή, αλλά και να τρέφηται θεωρών. Διότι, ως εις τον -οφθαλμόν πρόσφορον είναι το ανθηρόν και το τερπνόν χρώμα, το -αναζωπυρούν και τέρπον την όψιν, ούτω πρέπει να στρέφωμεν την -διάνοιαν προς θεάματα, άτινα ευχαριστούντα αυτήν, την έλκουσι -προς το αγαθόν, το ανήκον εις την φύσιν αυτής. Τοιαύτα δ' εισί -τα ενάρετα έργα, άτινα, εξιστορούμενα, εξάπτουσι ζήλον και -προθυμίαν εις μίμησιν διότι ως προς άλλα πολλά, καί τοι -θαυμάζοντες το πραχθέν, δεν ορμώμεθα όμως αμέσως και εις το να -πράξωμεν αυτό οι ίδιοι· εξ εναντίας μάλιστα, ευχαριστούμενοι εκ -του έργου, πολλάκις περιφρονούμεν τον εργάτην αυτού. Ούτω μας -τέρπουσι τα μύρα και της αλουργίδος το χρώμα, αλλά τους βαφείς -και τους μυρεψούς θεωρούμεν ως αγενείς τινας και βαναύσους -τεχνίτας. Διά τούτο δίκαιον είχεν ο Αντισθένης (422) όταν -ήκουσεν ότι ο Ισμηνίας (423) ήτον σπουδαίος αυλητής, ν' -αποκριθή· «Αλλ' είναι άνθρωπος μοχθηρός· άλλως δεν θα ήτον -αυλητής τοσούτον σπουδαίος». Ο δε Φίλιππος είπε προς τον υιόν -του (424), όστις εις συμπόσιον είχε ψάλει μετά πολλής τέχνης -και χάριτος· «Δεν εντρέπεσαι να ψάλλης τόσον καλώς;» Διότι -αρκεί αν Βασιλεύς καιρόν έχη ν' ακούη άλλους ψάλλοντας, και -πολύ θυσιάζει εις τας Μούσας όταν γίνηται θεατής άλλων εις -τοιούτους αγώνας ασχολουμένων. - -Β. Η δ' ενασχόλησις προς τα ταπεινά εξελέγχεται εκ του ότι υπέρ -των αχρήστων τις κοπιών, παραμελεί τα καλά, και ουδείς ευγενής -νέος υπάρχει όστις, διότι είδε τον Δία εν Πίση (425) επεθύμησε -να γίνη Φειδίας (426), ή την Ήραν εις το Άργος, Πολύκλειτος -(427), ουδ' Ανακρέων ή Φιλήμων ή Αρχίλοχος (428), διότι τω -ήρεσαν αυτών τα ποιήματα. Δεν είναι αναγκαίον, αν έργον τι -τέρπη διά την χάριν του, να είναι περισπούδαστος και ο εργάτης -αυτού. Όθεν ουδ' ωφελούσι τα τοιαύτα Θεάματα, τα μη εξάπτοντα -ζήλον μιμήσεως, ουδ' εμποιούντα προθυμίαν και ορμήν προς -άμιλλαν. Αλλ' αι πράξεις της αρετής διαθέτουσιν ούτως, ώστε -συγχρόνως και τα έργα να θαυμάζωνται, και οι εργασθέντες αυτά -να είναι επίζηλοι· ώστε των μεν αγαθών της τύχης αγαπώμεν την -κτήσιν και την απόλαυσιν, των δε της αρετής αγαπώμεν τας -πράξεις, και εκείνα μεν θέλομεν να προέρχωνται εις ημάς παρ' -άλλων, ταύτα δε παρ' ημών μάλλον προς άλλους να γίνωνται. Διότι -το καλόν έλκει προς εαυτό την ενέργειαν ημών, και εξορμά ημάς -αμέσως εις πράξεις, και διαρρυθμίζει τα ήθη ημών, την -προαίρεσιν ημών κινούν ουχί διά θεαμάτων μιμήσεως, αλλά δι' -αυτής της του έργου εκθέσεως. Διά ταύτα ενεκρίναμεν και ημείς -να εμμείνωμεν εις την των βίων περιγραφήν, και συνετάξαμεν -δέκατον το βιβλίον τούτο (429), περιέχον τον βίον του -Περικλέους και τον του Φαβίου Μαξίμου, του πολεμήσαντος προς -τον Αννίβαν, ανδρών ομοίων μεν και κατά τας λοιπάς αρετάς, -μάλιστα δε κατά την πραότητα και την δικαιοσύνην, και διότι -εγένοντο ωφελιμώτατοι εις τας πατρίδας των, έχοντες την -υπομονήν να υποφέρωσι την αγνωμοσύνην των δήμων και των -συναρχόντων αυτών. Αν δε ορθώς εσκέφθημεν, θέλει κρίνει έκαστος -εκ των ανωτέρω γραφομένων. - -Γ. Ο Περικλής ήτον την φυλήν Ακαμαντίδης, Χολαργεύς δε τον -δήμον (430), γένους και οίκου πατρόθεν και μητρόθεν του -πρώτου· διότι Ξάνθιππος, ο νικήσας εις την Μυκάλην (431) τους -στρατηγούς του βασιλέως, ενυμφεύθη την Αγαρίστην, έγγονον του -Κλεισθένους (432), εκείνου όστις εδίωξε τους Πεισιστρατίδας, -και κατέλυσε γενναίως την τυραννίαν, και έδωκε νόμους, και -κατέστησε την πολιτείαν άριστα συγκεκερασμένην προς ομόνοιαν -και προς σωτηρίαν. Αύτη είδεν εις τον ύπνον της ότι εγέννησε -λέοντα, και μετ' ολίγας ημέρας εγέννησε τον Περικλέα, κατά τα -λοιπά μεν άμεμπτον ως προς την του σώματος μόρφωσιν, την -κεφαλήν όμως έχοντα επιμήκη και ασύμμετρον. Όθεν αι μεν εικόνες -αυτού σχεδόν όλαι φέρουσι περικεφαλαίαν, διότι, ως φαίνεται, οι -τεχνίται δεν ήθελον να τον εκθέσωσιν εις την χλεύην. Οι δ' -Αττικοί ποιηταί τον ωνόμαζον σ χ ι ν ο κ έ φ α λ ο ν, διότι -ενίοτε ονομάζουσι Σχίνον και το σ κ υ λ λ ο κ ρ ό μ μ υ ο ν -(433). Εκ δε των κωμικών ο Κρατίνος (434) λέγει εις τους -«Χ ε ί ρ ο ν α ς» αυτού (435), - - Ο Κρόνος ο πρεσβυγενής και η στάσις, αλλήλοις μιγέντες, - τύραννον μέγαν έτεκον, όν κεφαληγερέτην (436) - επικαλούσιν οι θεοί. » - -Και πάλιν εις την «Νέμεσιν» αυτού (437) - - «Ελθέ, Ζευ ξένιε και μακροκέφαλε (438)» - -Ο δε Τηλεκλείδης (439) ποτέ μεν λέγει περί αυτού ότι αμηχανών -διά τα δημόσια πράγματα, εκάθητο εις την πόλιν καρηβαρών -(440), ποτέ δε μόνον ότι εκ κεφαλής ε ν δ ε κ α κ λ ί ν ο υ -(441) μέγαν εξέπεμπε θόρυβον. Ο δ' Εύπολις εν τοις Δήμοις -(442) εξετάζων περί εκάστου των δημαγωγών ανερχομένων εκ του -άδου, όταν ο Περικλής ωνομάσθη τελευταίος, ερωτά· - - «Τι εκ των κάτω έφερες κεφάλαιον; (443)» - -Δ. Διδάσκαλον δ' αναφέρουσιν οι πλείστοι ότι είχεν εις την -μουσικήν τον Δάμωνα, ού το όνομα λέγουσιν ότι πρέπει να -προφέρηται βραχυνομένης της πρώτης αυτού συλλαβής (444). Ο δ' -Αριστοτέλης λέγει ότι ειργάσθη εις την εκμάθησιν της μουσικής -και παρά τω Πυθοκλείδη (445). Φαίνεται δ' ότι ήτον ο Δάμων -έξοχος σοφιστής (446), και συνεκαλύπτετο διά του ονόματος της -μουσικής, θέλων να κρύψη την πολλήν του δεινότητα· μετά του -Περικλέους δε συνανεστρέφετο, ως αλείπτης (447) και διδάσκαλος -μετ' αθλητού των πολιτικών. Δεν κατώρθωσεν όμως ο Δάμων να μη -γνωρισθή ότι μεταχειρίζετο την λύραν ως πρόσχημα, αλλ' ως -μεγαλοπράγμων και φιλοτύραννος την διάθεσιν, εξωστρακίσθη, και -έδωκεν ύλην εις των κωμικών τα σκώμματα. Ο Πλάτων (448), φερ' -ειπείν, παρεισάγει τινά ερωτώντα αυτόν ούτω· - - «Ειπέ μοι πρώτον, σε καθικετεύω. Συ, - ως λέγουν, Χείρων (449), έθρεψας τον Περικλήν.» - -Ήκουσε δ' ο Περικλής και τον Ελεάτην Ζήνωνα (450). όστις -επραγματεύετο περί της φύσεως ως ο Παρμενίδης (451), και είχεν -αποκτήσει την συνήθειαν του να συζητή και δι' αντιλογιών να -φέρη εις απορίαν ως και Τίμων ο Φλιάσιος (452) λέγει διά των -εξής· - - «Ζήνωνος του διπλογλώσσου (453) το μέγα, δυσδάμαστον -σθένος, - επισταμένου τα πάντα (454). - -Ο δε περισσότερον μετά του Περικλέους συναναστραφείς και προ -πάντων βαρύτητα δους εις αυτόν και δημαγωγίας εμβριθέστερον -φρόνημα, και την αξιοπρέπειαν εξυψώσας του ήθους του, ήτον -Αναξαγόρας ο Κλαζομένιος (455), όν οι τότε άνθρωποι «Νουν» -επωνόμαζον, είτε την σύνεσιν αυτού θαυμάσαντες, ήτις εις την -έρευναν της φύσεως εφάνη μεγάλη και έξοχος, είτε διότι πρώτος -ως αρχήν της των όλων διακοσμήσεως έστησεν ουχί την τύχην ή την -ανάγκην, αλλά τον νουν καθαρόν και άκρατον, διαχωρίζοντα τα -όμοια μέρη εις την κοινήν όλων των άλλων ανάμιξιν. - -Ε. Τούτον τον άνδρα υπερτάτως θαυμάσας ο Περικλής, και -εντραφείς παρ' αυτώ εις την λεγομένην μετεωρολογίαν, και εις -βαθείας συζητήσεις, ου μόνον είχεν, ως φαίνεται, το φρόνημα -σοβαρόν, και τον λόγον υψηλόν και καθαρόν χυδαίας και -επιτετηδευμένης βωμολοχίας, αλλά και του προσώπου αυτού η -σοβαρότης, μη φαιδρυνομένου εις γέλωτα, και του βαδίσματος η -πραότης, και η σεμνότης της ενδυμασίας, ήν, όταν ωμίλει, το -πάθος ουδέποτε συνετάραττε, και της φωνής του ο αθόρυβος τόνος, -και όσα τοιαύτα, εκίνουν πάντας εις θαυμασμόν και εις έκπληξιν. -Υβριζόμενος δέ ποτε και κακολογούμενος δι' όλης ημέρας υπό -τινος των βδελυρών και ακολάστων ανθρώπων, τον υπέφερε σιωπών -εις την αγοράν, και ασχολούμενος εις υπόθεσιν κατεπείγουσαν. Το -δ' εσπέρας απήλθεν ησύχως εις την οικίαν του, παρακολουθούμενος -υπό του ανθρώπου, όστις πάσαν ύβριν εξετόξευε κατ' αυτού. Όταν -δ' έμελλε να εισέλθη, επειδή ήτον ήδη σκότος, διέταξεν ένα των -υπηρετών του να λάβη φως, και συνοδεύσας τον άνθρωπον να τον -φέρη εις την οικίαν του. Ο δε ποιητής Ίων (456) λέγει ότι οι -τρόποι του Περικλέους ήσαν αλαζωνικοί και μάλλον τετυφωμένοι, -και ότι εις τας μεγαλαυχίας αυτού πολλή ήτον αναμεμιγμένη -υπεροψία και περιφρόνησις των άλλων. Επαινεί δε του Κίμωνος την -χάριν και την γλυκύτητα και την ευγένειαν κατά την -συμπεριφοράν. Αλλ' ας αφήσωμεν τον Ίωνα, όστις απαιτεί, καθώς -αι τραγικαί παραστάσεις, ούτω και η αρετή να έχη αφεύκτως και -το σατυρικόν αυτής μέρος (457). Τους δ' αποκαλούντας την -σοβαρότητα του Περικλέους τύφον και δοξοκομπίαν προέτρεπεν ο -Ζήνων να δοξοκομπώσι (458) και αυτοί πως κατά τον ίδιον -τρόπον, διότι και η προσποίησις αυτή των καλών διεγείρει κατ' -ολίγον ζήλον αυτών και συνήθειαν. - -ΣΤ. Δεν απήλαυσε δε μόνον ταύτα εκ της συναναστροφής του -Αναξαγόρου ο Περικλής, αλλά φαίνεται ότι και δεισιδαιμονίας -εγένετο ανώτερος, ήτις καταπλήττει τους αγνοούντας τας αιτίας -των μετεώρων, όσοι δι' απειρίαν αυτών πληρούνται φόβων και -ταραχής περί τα θεία. Την απειρίαν ταύτην θεραπεύουσα η -φιλοσοφία της φύσεως, αντί της φοβεράς και πυρεσσούσης -δεισιδαιμονίας εμπνέει αληθή ευσέβειαν μετ' αγαθών ελπίδων. -Λέγεται δ' ότι έφερόν ποτε εκ των αγρών κριού μονοκέρου κεφαλήν -εις τον Περικλέα, και ο μεν μάντις Λάμπων, ως είδε το κέρας -φυόμενον ισχυρόν και στερεόν εκ της μέσης του μετώπου, είπεν -ότι εν ώ τότε ήσαν δύο μερίδες ισχυραί εις την πόλιν, η του -Θουκυδίδου (459) και η του Περικλέους, η δύναμις ήθελε -περιέλθει εις ένα, εκείνον εις ού τους αγρούς το σημείον εφάνη. -Ο δ' Αναξαγόρας, κόψας το κρανίον, έδειξεν ότι ο εγκέφαλος δεν -κατείχε πάσαν την βάσιν, αλλ' οξύς ως αυγόν, εξ όλου του -αγγείου είχεν ολισθήσει εις εκείνο το μέρος, όθεν άρχεται η -ρίζα του κέρατος. Και τότε μεν εθαυμάσθη ο Αναξαγόρας υπό των -παρευρεθέντων· ολίγον δ' έπειτα ο Λάμπων, όταν ο μεν Θουκυδίδης -εξέπεσε της αρχής, όλα δε του δήμου τα πράγματα περιήλθον εις -τον Περικλέα. Τίποτε δε, νομίζω, δεν εμπόδιζε και ο φυσικός να -είχε δίκαιον, και ο μάντις, αν ο μεν την αιτίαν, ο δε το τέλος -καλώς ενόησε· διότι του μεν έργον ήτον να θεωρήση πόθεν και πώς -τι εγένετο· του δε, να προειπή προς τι εγένετο και τι σημαίνει. -Οι δε λέγοντες ότι της αιτίας η εύρεσις είναι του σημείου -αναίρεσις, δεν εννοούσιν ότι αρνούνται ομού και τα θεία σημεία -και τα τεχνητά, τους κρότους των δίσκων (460), και των πυρών -τα φώτα, και τας σκιάς των ηλιακών ωρολογίων, ών έκαστον ως έκ -τινος αιτίας και ως εκ της κατασκευής του εγένετο τοιούτον, -ώστε να είναι πράγματός τινος σημείον. Αλλά ταύτα ίσως εις -άλλην ανήκουσι πραγματείαν. - -Ζ. Ο δε Περικλής, όταν ήτον νέος, εφοβείτο πολύ τον λαόν και -κατά την μορφήν εφαίνετο ομοιάζων τον τύραννον Πεισίστρατον· η -φωνή του ήτον επίσης γλυκεία, και η γλώσσα του εύστροφος και -ταχεία εις την ομιλίαν, ώστε οι πολύ γέροντες εξεπλήττοντο διά -την ομοιότητα. Επειδή δ' είχε πλούτον και γένος λαμπρόν και -ισχυρούς φίλους, φοβούμενος μη εξοστρακισθή, εις τα πολιτικά -μεν ουδόλως ανεμίγνυτο, εις τας εκστρατείας όμως εδείκνυντο -γενναίος και ριψοκίνδυνος. Αφ' ού δ' ο μεν Αριστείδης απέθανεν, -ο δε Θεμιστοκλής έφυγε, τον δε Κίμωνα εις εκστρατείας -απησχόλουν ως επί το πλείστον εκτός της Ελλάδος, τότε ο -Περικλής προσετέθη εις την δημοτικήν μερίδα, αντί των πλουσίων -και ολίγων προτιμήσας τους πολλούς και πένητας, παρά την φύσιν -αυτού, ήτις ήτον πολύ ολίγον δημοτική. Αλλ' ως φαίνεται, -φοβηθείς μη δώση υπόνοιαν ότι θέλει να γίνη τύραννος, βλέπων δε -τον Κίμωνα αριστοκρατικόν, και πολύ υπό των αρίστων αγαπώμενον, -ηνώθη μετά του λαού, λαμβάνων ούτως ασφάλειαν δι' εαυτόν και -δύναμιν κατ' εκείνου. Ευθύς δ' ήλλαξε και της διαίτης αυτού την -τάξιν και εις μεν την πόλιν εφαίνετο μίαν πάντοτε οδόν -πορευόμενος, την εις την αγοράν και το βουλευτήριον· αφήκε δε -τας προσκλήσεις εις δείπνους, και πάσαν τοιαύτην φιλοφροσύνην· -ώστε καθ' όλον τον χρόνον καθ' όν έπραττε τα πολιτικά, και -ούτος ήτον μακρός, εις ουδενός φίλου του την οικίαν ποτέ -εδείπνησε, εκτός ότι, όταν ενυμφεύετο ο εξάδελφός του -Ευρυπτόλεμος, παραμείνας μέχρι των σπονδών, ευθύς ανεχώρησε· -διότι αι τοιαύται δεξιώσεις ελαττούσι πολύ τον όγκον, και -δυσκόλως εις τας συναναστροφάς δύναται να φυλαχθή η κατ' -επίδειξιν σοβαρότης. Η δ' αληθινή αρετή, όσον περισσότερον -φαίνεται, τόσον φαίνεται ωραιοτέρα· και των αγαθών ανδρών ουδέν -υπάρχει τοσούτον διά τους ξένους θαυμάσιον, όσον ο καθημερινός -αυτών βίος διά τους συναστρεφομένους αυτούς. Ο δε Περικλής -απέφευγε την συνεχή και κατά κόρον κοινωνίαν του δήμου, και -επλησίαζεν εκ διαλειμμάτων μόνον αυτόν, ουδ' ωμίλει επί παντός -πράγματος, ουδ' ενεφανίζετο πάντοτε εις το πλήθος, αλλ' ως η -Σαλαμινία τριήρης (461) λέγει ο Κριτόλαος (462), εις τα -μεγάλα μόνον επιδιδόμενος, τα λοιπά έπραττεν ανατιθέμενος αυτά -εις φίλους και σχετικούς αυτού ρήτορας. Τούτων είς λέγουσιν ότι -ην και ο Εφιάλτης, όστις έπαυσε την δύναμιν της Βουλής του -Αρείου Πάγου, πολλήν, κατά τον Πλάτωνα, και άκρατον εις τους -πολίτας την ελευθερίαν οινοχοών (463). Τότε, λέγουσιν οι -κωμικοί ποιηταί, ο δήμος, ως ίππος αφηνιάσας, δεν εγνώριζε -πλέον χαλινόν πειθαρχίας, αλλ' εδάγκανε την Εύβοιαν, και επήδα -εις τας νήσους (464). - -Η. Ρυθμίζων δε τον λόγον του εναρμονίως ως όργανον προς του -βίου αυτού το σύστημα και προς του φρονήματός του το μέγεθος, -παρενέβαλλε (465) πολλαχού τον Αναξαγόραν, διά των περί φύσεως -πραγματειών χρωματίζων ούτως ειπείν την ρητορίαν του. Διότι -πλην του ότι ην ευφυής, απέκτησε και εκ της περί την φύσιν -θεωρίας το ύψος εκείνο του πνεύματος, δι' ού κατώρθου τα πάντα, -ως λέγει ο θείος Πλάτων (466), και εξ αυτού εις την τέχνην των -λόγων εφαρμόζων ότι ήν πρόσφορον εις αυτήν, ανεδείχθη πολύ -ανώτερος όλων. Εκ τούτου λέγεται ότι τω εδόθη και η επωνυμία, -αν καί τινες, φρονούσιν ότι επωνομάσθη Ολύμπιος διά τα μνημεία -δι' ών εκόσμησε την πόλιν, άλλοι δε διά την δύναμιν ής -απελάμβανεν ως πολιτικός ανήρ και ως στρατηγός. Δεν είναι δε -απίθανον ότι πάντα ταύτα τα προσόντα συνέδραμον όπως απαρτίσωσι -του ανδρός την δόξαν. Αι δε κωμωδίαι των τότε ποιητών, πολλά ή -σπουδαίως ή προς γέλωτα κατ' αυτού φωνασκούντων, δηλούσιν ότι η -προσωνυμία τω εδόθη διά τον λόγον του μάλιστα, διότι λέγουσιν -ότι εβρόντα και ήστραπτεν όταν εδημηγόρει (467), και ότι έφερε -φοβερόν κεραυνόν εις την γλώσσαν του. Αναφέρεται δε και λόγος -τις Θουκυδίδου του Μιλησσίου, όν είπε αστειευόμενος περί της -Ρητορικής του Περικλέους δεινότητος. Ο Θουκυδίδης ούτος ην εκ -των επισημοτάτων πολιτών, και πολύν χρόνον αντιπολιτευόμενος -κατά του Περικλέους· ερωτηθείς δ' υπό του Αρχιδάμου, του -βασιλέως των Λακεδαιμονίων, αν αυτός ή ο Περικλής παλαίη -καλλίτερα, «όταν, είπεν, εγώ τον ρίψω κατά γης παλαίων, εκείνος -αντιλέγων, ότι δεν έπεσε, νικά, και μεταπείθει τους θεατάς». -Ήτον δε λίαν περιεσκεμμένος ο Περικλής ως προς τον λόγον, ώστε -όταν ανέβαινεν εις το βήμα, ηύχετο πάντοτε προς τους Θεούς ουδέ -λέξις ανάρμοστος προς το προκείμενον να πέση εκ των χειλέων του -χωρίς της θελήσεώς του. Και έγγραφον μεν ουδέν αφήκε, πλην των -ψηφισμάτων αυτού· αποφθέγματα δ' ολίγιστα αυτού -απομνημονεύονται· ως ότι είπε ν' αφαιρέσωσι την Αίγιναν, ως -λήμην (468) του Πειραιώς, και άλλοτε έλεγεν ότι βλέπει τον -πόλεμον ταχεί βήματι επερχόμενον εκ Πελοποννήσου. Προς τον -Σοφοκλέα δε, επαινέσαντα ωραίον παιδίον όταν ποτέ συνεξέπλεε -και συνεξεστράτευε μετ' αυτού (469), «Ο στρατηγός, είπεν, ω -Σοφόκλεις, πρέπει να έχη ου μόνον τας χείρας, αλλά και τας -όψεις καθαράς». Ο δε Στησίμβροτος (470) λέγει, ότι εγκωμιάζων -από του βήματος τους εν Σάμω πεσόντας, είπεν ότι έγινον -αθάνατοι ως οι Θεοί· διότι δεν βλέπομεν τους Θεούς, αλλ' εκ των -τιμών άς έχουσι και εκ των αγαθών ά παρέχουσι συμπεραίνομεν ότι -είναι αθάνατοι. Το αυτό λοιπόν συμβαίνει και ως προς τους υπέρ -πατρίδος αποθανόντας. - -Θ. Επειδή δ' ο Θουκυδίδης (471) χαρακτηρίζει ως αριστοκρατικόν -το πολίτευμα του Περικλέους, και λεγόμενον μεν μόνον -δημοκρατίαν, αληθώς δ' όν ενός και πρώτου ανδρός εξουσίαν, -άλλοι δε λέγουσιν ότι υπ' εκείνου κατά πρώτον ο δήμος έλαβε -κληρουχίας και θεωρικά και μισθών διανομάς, και εκακοσυνείθισε, -και αντί σώφρονος και εργατικού έγινεν εξ αιτίας των πολιτικών -διατάξεων τούτων, πολυτελής και ακόλαστος, ας εξετασθή διά των -πραγμάτων αυτών η αιτία της μεταβολής. Και κατ' αρχάς μεν, ως -ανωτέρω είπομεν, εις την δόξαν του Κίμωνος αντιταττόμενος, -επεριποιείτο τον δήμον. Αλλά δεν είχεν όσον εκείνος πλούτον και -χρήματα, δι' ών ο Κίμων εκέρδιζε τους πτωχούς, δίδων καθ' -ημέραν δείπνον εις τους Αθηναίους όσοι είχον ανάγκην, και τους -γέροντας ενδύων, και αφαιρών τους φραγμούς των κήπων του, όπως -λαμβάνωσιν επί αυτών οπωρικά όσοι ήθελον. Διά ταύτα, βλέπων ο -Περικλής υπερτερούσαν του αντιπάλου του την δημοτικότητα, -ετράπη εις των δημοσίων πόρων την διανομήν, κατά συμβουλήν -Δημωνίδου του εξ Οίης (472), ως ιστορεί ο Αριστοτέλης. Και -ταχέως διά θεωρικών (473) και δικαστικών χρημάτων, και δι' -άλλων μισθοδοσιών και χορηγιών δελεάσας το πλήθος, -μετεχειρίζετο αυτό κατά της Βουλής του Αρείου Πάγου, ής μέλος -δεν ήτον ο ίδιος, διότι δεν είχε κληρωθή ποτέ ούτε άρχων, ούτε -θεσμοθέτης, ούτε βασιλεύς, ούτε πολέμαρχος (474). Διότι αι -αρχαί αύται ήσαν ανέκαθεν κληρωταί (475) και δι' αυτών, όσοι -επεδοκιμάζοντο ως καλώς άρξαντες, ανέβαινον εις Άρειον Πάγον. -Διά τούτο, όταν ο Περικλής έλαβε μείζονα ισχύν εν τω δήμω, -στάσεις αντεξήγειρε κατά της Βουλής ταύτης, ώστε εφηρέθησαν μεν -απ' αυτής αι πλείσται κρίσεις (476) διά του Εφιάλτου, -εξωστρακίσθη δ' ο Κίμων ως φιλολάκων και ως μισόδημος, αυτός -όστις ουδενός ην κατώτερος κατά γένος και πλούτον, καλλίστας δε -νίκας ενίκησε κατά των βαρβάρων, και πολλών χρημάτων και -λαφύρων ενέπλησε την πόλιν, ως εγράψαμεν εις τον βίον εκείνου. -Τοσαύτην επιρροήν εξήσκει επί του δήμου ο Περικλής. - -I. Η διάρκεια της δι' εξοστρακισμού εξορίας ήτον ωρισμένη εις -δέκα έτη. Εν δε τω μεταξύ χρόνω εισήλασαν οι Λακεδαιμόνιοι μετά -μεγάλου στρατού εις την χώραν των Ταναγραίων (477), και ευθύς -οι Αθηναίοι ώρμησαν επί αυτούς. Τότε δ' επανελθών ο Κίμων εκ -της φυγής, κατετάχθη ένοπλος εις τον λόχον των φυλετών του -(478), και ήθελε δι' έργων ν' αποπλυθή από της κατηγορίας του -λακωνισμού, συγκινδυνεύσας μετά των πολιτών. Αλλ' οι φίλοι του -Περικλέους συνενωθέντες, τον απεδίωξαν ως φυγάδα. Διά τούτο -μάλιστα φαίνεται ότι ο Περικλής κατ' εκείνην την μάχην μετά -πολλής ανδρείας επολέμησε, και διεκρίθη υπέρ πάντας, αδιαφορών -διά την σωτηρίαν του. Έπεσαν δ' εις αυτήν και πάντες ομού οι -φίλοι του Κίμωνος, όσους ο Περικλής ομού μετ' αυτού κατηγόρει -ως λακωνίζοντας. Και ισχυρά μεταμέλεια κατέλαβε τους Αθηναίους, -και πόθος του Κίμωνος, διότι ενικήθησαν εις τα μεθόρια της -Αττικής, περιέμενον δε βαρύν τον πόλεμον κατά το επόμενον έαρ. -Εννοήσας δε τας διαθέσεις ταύτας ο Περικλής, δεν παρέλειψε να -ευχαριστήση το πλήθος, αλλά γράψας ψήφισμα, εκάλεσεν ο ίδιος -οπίσω τον άνδρα, και εκείνος επανελθών, έκλεισε την ειρήνην -μεταξύ των δύο πόλεων· διότι οι Λακεδαιμόνιοι είχον σχέσιν προς -αυτόν, εν ώ απεστρέφοντο τον Περικλήν και τους άλλους -δημαγωγούς. Τινές δε λέγουσιν ότι το ψήφισμα της επανόδου του -Κίμωνος δεν εγράφη υπό του Περικλέους πριν γίνωσι μεταξύ αυτών -μυστικαί συνθήκαι δι' Ελπινίκης της αδελφής του Κίμωνος, καθ' -άς ο μεν Κίμων ν' αναχωρήση μετά διακοσίων πλοίων, στρατηγών -εκτός της Αττικής, και καταστρέφων του βασιλέως την χώραν ο δε -Περικλής να έχη την δύναμιν εις την πόλιν. Και πρότερον δε -φαίνεται ότι η Ελπινίκη είχε καταστήσει τον Περικλέα πραότερον -προς τον Κίμωνα, όταν εδικάζετο την θανατικήν δίκην. Τότε ήτον -και ο Περικλής είς των υπό του δήμου εκλεχθέντων κατηγόρων. -Ήλθε δε προς αυτόν η Ελπινίκη και τον παρεκάλει. Μειδιάσας δ' -εκείνος, «Ω Ελπινίκη, τη είπεν, είσαι γραία, ώστε τοιαύτα -πράγματα να διαπραγματεύησαι.» Ουχ ήττον όμως άπαξ μόνον έλαβε -τον λόγον εις το δικαστήριον, καθ' ό ηναγκασμένος εκ της -εκλογής, και ανεχώρησε κατηγορήσας αυτόν ολιγώτερον όλων των -άλλων. Πώς λοιπόν να πιστεύση τις τον Ιδομενέα (479), όταν -κατηγορή τον Περικλέα ότι τον δημαγωγόν Εφιάλτην, όστις ήτον -φίλος του και κοινωνός των πολιτικών του ενεργειών, -εδολοφόνησεν εκ ζηλοτυπίας, και φθονών την δόξαν του; Δεν -ηξεύρω δε πόθεν συνέλεξε ταύτα, και τα επέχυσεν ως χολήν εις -άνδρα ουχί μεν ίσως εντελώς ανεπίληπτον, αλλ' έχοντα το φρόνημα -ευγενές και την ψυχήν φιλότιμον, εξ ής ουδέν βλαστάνει πάθος -σκληρόν τοσούτον και θηριώδες. Αλλά τον μεν Εφιάλτην, όστις -ήτον φοβερός κατά των ολιγαρχικών, και άκαμπτος εις την -καταδίωξιν και την απαίτησιν ευθύνης παρά των αδικούντων τον -δήμον, επιβουλευθέντες οι εχθροί αυτού δι' Αριστοδίκου του -Ταναγρικού, τον εθανάτωσαν κρυφίως, ως λέγει ο Αριστοτέλης. Ο -δε Κίμων απέθανεν εις την Κύπρον στρατηγών (480). - -ΙΑ. Οι δ' αριστοκράται, βλέποντες τον Περικλέα και πρότερον ήδη -μέγιστον όντα των πολιτών, και θέλοντες να υπάρχη τις εις την -πόλιν όστις ν' αντιταχθή εις αυτόν, και να μετριάζη την δύναμίν -του, ώστε να μη καταντήση εντελώς μοναρχία, αντέταξαν εις αυτόν -διά να τον εναντιώται τον Θουκυδίδην εξ Αλωπεκής (481), άνδρα -σώφρονα και συγγενή του Κίμωνος. Ούτος ολιγώτερον μεν πολεμικός -του Κίμωνος, αλλ' εμπειρότερος της αγοράς και των πολιτικών, -κατοικών πάντοτε εις την πόλιν, και εις το βήμα αγωνιζόμενος -κατά του Περικλέους, ταχέως αποκατέστησε την ισορροπίαν εις το -πολίτευμα· διότι δεν αφήκε τους καλούς καγαθούς άνδρας, ως -ελέγοντο τότε οι άριστοι, να διασπαρώσιν εις τον δήμον και να -συναναμιγώσι μετ' αυτού, ως πρότερον, ότε η αξία αυτών -επεσκοτίζετο υπό του πλήθους. Αλλά χωρίσας αυτούς, και εις έν -συνάψας όλην αυτών την δύναμιν, έδωκε μείζονα βαρύτητα εις -αυτούς, και ούτω κατώρθωσεν υπέρ αυτών να κλίνη η πλάστιγξ. -Διότι υπήρχε πριν δυσδιάκριτός τις περιπλοκή (482) αυτών, ως -παρατηρείται εις του σιδήρου τα μόρια, υποφαίνουσα όμως την -υφισταμένην διαφοράν μεταξύ των δημοτικών και των -αριστοκρατικών διαθέσεων. Εκείνων όμως των ανδρών η άμιλλα και -η φιλοδοξία, βαθυτάτην χαράξασα εντομήν, έκαμεν ώστε μέρος μεν -των πολιτών να καλήται δήμος, μέρος δε ολιγάρχαι. Όθεν και -τότε, εις τον δήμον μάλιστα αφείς τας ηνίας ο Περικλής, -επολιτεύετο ούτως, ώστε αυτόν να ευχαριστή, επιτηδευόμενος να -υπάρχη εις τας Αθήνας πάντοτε ή θέαμά τι πανηγυρικόν, ή -συμπόσιον, ή πομπή, διασκεδάζων την πόλιν δι' ευγενών ηδονών, -και πέμπων ενταυτώ και εξήκοντα κατ' έτος τριήρεις, εφ' ών -πολλοί των πολιτών έπλεον οκτώ μήνας έμμισθοι, μελετώντες και -μανθάνοντες συγχρόνως τα ναυτικά. Προς δε τούτοις έστειλε -χιλίους κληρούχους (483) εις την Χερρόνησον (484), -πεντακοσίους εις την Νάξον, τους ημίσεις αυτών εις την Άνδρον, -και εις την Θράκην χιλίους, όπως κατοικήσωσι μετά των Βισαλτών -(485). Άλλους δ' έστειλεν εις Ιταλίαν, όταν ωκίζετο η Σύβαρις, -ήν ωνόμασαν Θουρίους (486). Έπραττε δε ταύτα ελαφρών την πόλιν -από όχλου αργού και φιλοταράχου, θεραπεύων δε του λαού την -ένδειαν, φρουράν δ' οικίζων επίφοβον πλησίον των συμμάχων, όπως -μη επαναστατώσιν. - -ΙΒ. Αλλ' ό,τι προ πάντων έτερψε και εκόσμησε τας Αθήνας, και -μεγάλως εξέπληξε τους άλλους ανθρώπους, και μόνον μαρτυρεί ως -μη ψευδή την φημιζομένην εκείνην δύναμιν και τον παλαιόν της -Ελλάδος όλβον, είναι η των μνημείων κατασκευή, ά ανήγειρεν εν -Αθήναις. Διά τούτο το πολιτικόν αυτού έργον εφθόνουν κυρίως τον -Περικλέα οι εχθροί του, και τον κατηγόρουν εις τας εκκλησίας -βοώντες, ότι «ο μεν δήμος ατιμάζεται και υβρίζεται διότι έλαβεν -εκ Δήλου τα κοινά των Ελλήνων χρήματα (487)· την δε πρόφασιν -ήν εδύνατο ευλογοφανώς να προτείνη εις τους κατηγόρους, ότι -φοβηθείς τους βαρβάρους επήρεν εκείθεν τα κοινά χρήματα και τα -φυλάττει εις οχυρόν τόπον, και αυτήν ο Περικλής την ανήρεσε· -και η Ελλάς φαίνεται δεινώς υβριζομένη, και τυραννείται -προδήλως, βλέπουσα ότι διά των όσων αυτή κατ' ανάγκην -συνεισφέρει διά τον πόλεμον, ημείς καταχρυσούμεν και -καλλωπίζομεν την πόλιν ημών, ως γυναίκα φιλάρεσκον, κοσμουμένην -διά πολυτελών λίθων, δι' αγαλμάτων και διά ναών χιλιοταλάντων -(488)» Αλλ' ο Περικλής, απαντών εις ταύτα, έλεγε προς τον -δήμον, ότι των χρημάτων ουδένα οφείλουσι λόγον εις τους -συμμάχους, διότι οι Αθηναίοι πολεμούσιν υπέρ εκείνων, και -βιάζουσι μακράν να μένωσι τους βαρβάρους, εν ώ εκείνοι ούτε -ίππον, ούτε πλοίον, ούτε οπλίτην, αλλά χρήματα συνεισφέρουσι -μόνον· ταύτα δ' ότι ανήκουσιν ουχί εις τους δίδοντας, αλλ' εις -τους λαμβάνοντας, αν τοις χορηγώσιν εκείνα δι' ά τα έλαβον. -Πρέπει δε, αφ' ού η πόλις είναι ικανώς εφωδιασμένη διά των προς -τον πόλεμον, να καταναλίσκηται η ευπορία αυτής εις τα πράγματα -εξ ών, αφ' ού γίνωσι, θέλει αρυσθή δόξαν αθάνατον, έν ώ δε -γίνονται μετέχει ευπορίας ετοίμης, διότι δι' αυτών αναφαίνεται -παντοδαπή εργασία και ποικίλαι ανάγκαι, πάσαν μεν διεγείρουσαι -τέχνην, πάσαν δε χείρα κινούσαι, και έμμισθον καθιστώσαι σχεδόν -όλην την πόλιν, ήτις αφ' εαυτής και κοσμείται και τρέφεται. -Διότι εις μεν τους έχοντας ηλικίαν και ρώμην, αι εκστρατείαι -παρείχον αφορμήν να μετέχωσι της κοινής ευπορίας· θέλων δ' ώστε -και ο βάναυσος όχλος, ο μη κατατεταγμένος εις τον στρατόν, ούτε -χρηματικών να στερήται ωφελημάτων, ούτε να λαμβάνη αυτά εν -αργία και οκνηρία, εισήγαγεν εις τον δήμον μεγάλας επιχειρήσεις -οικοδομών, και σχέδια έργων μακροχρονίων και πολυτέχνων, όπως -έχωσιν αφορμήν, ως οι πλέοντες, οι φρουρούντες και οι -εκστρατεύοντες, ούτω και οι οίκαδε μένοντες, να ωφελώνται και -να μετέχωσι των δημοσίων χρημάτων. Διότι όπου ύλη μεν -κατηργάζετο ο λίθος, ο χαλκός, ο ελέφας, ο χρυσός, ο έβενος, η -κυπάρισσος (489), οι δ' αυτήν μεταχειριζόμενοι και -κατεργαζόμενοι τεχνίται ήσαν οι τέκτονες, πλάσται, χαλκείς, -λιθουργοί, βαφείς, χρυσού μαλακτήρες (490), ελέφαντος -ζωγράφοι, ποικιλταί, τορευταί· οι δε προμηθευταί και συνεργοί -αυτών, κατά θάλασσαν μεν έμποροι, ναύται, κυβερνήται, κατά -ξηράν δε αμαξουργοί, ζευγηλάται και ηνίοχοι, και σχοινοπλόκοι, -και λινουργοί, και σκυτοτόμοι, και οδοποιοί, και μεταλλείς· -όπου τέχνη, ως στρατηγός, είχε τον εργατικόν και ιδιωτεύοντα -όχλον συντεταγμένον εις ίδιον στράτευμα, όργανον και σώμα της -υπηρεσίας αυτής γινόμενον, εκεί αι διάφοροι ανάγκαι διένειμον -και διέσπειρον την ευπορίαν εις πάσαν, ούτως ειπείν, ηλικίαν -και φύσιν. - -ΙΓ. Ανέβαινον δε τα έργα, υπερήφανα κατά το μέγεθος, αμίμητα δε -την μορφήν και την χάριν, και μεγάλη ην των τεχνιτών η -φιλοτιμία να υπερβώσι την δημιουργικήν επίνοιαν διά της -καλλιτεχνικής εντελείας, και θαυμάσιον ην το τάχος της προόδου -αυτών. Διότι εν ώ έκαστον ενομίζετο ότι μόλις μετά πολλάς -αρχόντων διαδοχάς και μετά πολλάς ηλικίας εδύνατο να φθάση εις -τέλος, όλα ομού συνετελέσθησαν επί της ακμής της διοικήσεως -ενός μόνου ανθρώπου. Λέγουσιν ότι ακούσας ποτέ ο Ζεύξις τον -ζωγράφον Αγάθαρχον (491) κομπάζοντα ότι ταχέως και ευκόλως -εζωγράφει, είπεν «Εγώ δε ζωγραφώ βραδέως». Διότι η ευχέρεια και -η ταχύτης της κατασκευήν δεν δίδει εις το έργον βαρύτητα -μόνιμον, ουδέ καλλονής ακρίβειαν· ο δε καιρός όν ο τεχνίτης -δανείζει εις την επιμέλειαν της παραγωγής, τω αποδίδεται εις -δύναμιν και εις σωτηρίαν του παραχθέντος. Διά τούτο έτι μάλλον -θαυμάζονται τα έργα του Περικλέους, ότι εντός ολίγου χρόνου -έγιναν τοιαύτα, ώστε να ζήσωσι χρόνον πολύν. Διότι κατά μεν το -κάλλος του έκαστον αυτών ην ευθύς τότε αρχαίον, κατά δε την -ακμήν αυτού είναι μέχρι τούδε πρόσφατον έτι και καινουργές. -Ούτως επιπνέει εις αυτά νεότης διατηρούσα ανέπαφον πάντοτε υπό -του χρόνου την όψιν αυτών, ως αν είχον τα έργα πνεύμα αειθαλές -εγκαταμεμιγμένον και ψυχήν μη γηράσκουσαν. Πάντων δε τούτων -διευθυντήν και επιτηρητήν είχε τον Φειδίαν, ει και εκάστου -έργου προΐσταντο μεγάλοι αρχιτέκτονες και τεχνίται· διότι τον -μεν Εκατόμπεδον Παρθενώνα (492) ηργάζετο ο Καλλικράτης και ο -Ικτίνος, το δε τελεστήριον της Ελευσίνος (493) ήρχισε μεν να -οικοδομή ο Κόροιβος, και έστησε τους στήλους οίτινες υψούνται -από του εδάφους, και τους ήνωσεν άνωθεν διά των επιστηλίων· αφ' -ού δ' απέθανεν ούτος, ο Ξυπέτιος (494) Μεταγένης έστησεν επί -αυτών το διάζωμα και τους άνω κίονας (495). Τον δε φεγγίτην -εις την κορυφήν του Ανακτόρου (496) προσέθηκε Ξενοκλής ο -Χολαργεύς (497). Το μακρόν δε τείχος περί ού ο Σωκράτης λέγει -ότι ήκουσεν ο ίδιος γνωμοδοτούντα τον Περικλήν, έλαβεν εις -εργολαβίαν ο Καλλικράτης (498). Κωμωδεί δε το έργον ο -Κρατίνος, ως Βραδέως προχωρούν· - - «Διά των λόγων, - -Λέγει - - προ πολλού ο Περικλής - το κτίζει· πλην δι' έργων ουδέ το κινεί». - -Το δε Ωδείον (499), κατά μεν την εντός διάταξιν πολύεδρον, -έχον δε κεκλιμένην και κατωφερή την οροφήν, εις έν σημείον -κορυφουμένην, λέγουσιν ότι έγινε κατ' εικόνα και μίμησιν της -σκηνής του Βασιλέως, υπό την επιστασίαν του Περικλέους και -τούτο. Διά τούτο και πάλιν ο Κρατίνος εις τας Θράττας (500) -κωμωδεί αυτόν ούτως· - - «Προσέρχεται ο Ζευς ο σχινοκέφαλος, - ο Περικλής, και επί του κρανίου του - τ' Ωδείον έχει, τ' όστρακον (501) αποφυγών. - -Φιλοτιμούμενος δ' ο Περικλής, τότε πρώτον εψήφισε να τελήται -αγών μουσικός εις τα Παναθήναια, και εκλεχθείς αθλοθέτης, -διέταξεν ο ίδιος πώς οι αγωνιζόμενοι να αυλώσι, να ψάλλωσιν ή -να κιθαρίζωσι. Και τότε δε, και καθ' όλον τον άλλον καιρόν εκεί -ήτον των μουσικών αγώνων το θέατρον. Το δε Προπύλαια της -Ακροπόλεως ωκοδομήθησαν εν πενταετία, διά του αρχιτέκτονος -Μνησικλέους. Τύχη δε θαυμαστή συμβάσα επί της οικοδομής, -απέδειξεν ότι η Θεά ου μόνον δεν δυσηρεστείτο προς το έργον, -αλλά και συνετέλει εις αυτό και συνεβοήθει. Ολισθήσας έπεσεν εκ -του ύψους ο εργατικώτατος και προθυμότατος των τεχνιτών, και -ήτον εις κακίστην κατάστασιν, ώστε οι ιατροί τον απήλπισαν. -Τούτο έθλιβε τον Περικλέα· η δε Θεά, φανείσα κατ' όναρ, τω -παρήγγειλε θεραπείαν, ήν ακολουθήσας ο Περικλής, ταχέως και -ευκόλως ιάτρευσε τον άνθρωπον. Επί τούτω έστησεν εις την -Ακρόπολιν το χαλκούν άγαλμα της Υγείας Αθηνάς πλησίον του βωμού -αυτής, όστις και πρότερον υπήρχεν, ως λέγουσιν (502) Ο δε -Φειδίας ηργάζετο της Θεάς το χρυσούν άγαλμα (503), και επί της -στήλης (504) είναι γεγραμμένον ότι αυτός είναι ο τεχνίτης -αυτού. Όλα δε σχεδόν ήσαν εις αυτόν ανατεθειμένα, και δι' όλα, -ως είπομεν, επεστάτει επί των τεχνιτών εκ φιλίας προς τον -Περικλέα. Τούτο δ' έδωκεν αφορμήν εις φθόνον και εις υβριστικάς -συκοφαντίας, ότι ο Φειδίας προς χάριν του Περικλέους υπεδέχετο -ελευθέρας γυναίκας, ερχομένας να ιδώσι τα έργα. Του λόγου δε -τούτου δραττόμενοι οι κωμικοί, αφθόνως τω προσήψαν ακολασίαν, -διαβάλλοντες αυτόν διά την γυναίκα του Μενίππου, ανδρός φίλου -και υπ' αυτόν στρατηγούντος, και διά τας ορνιθοτροφίας του -Πυριλάμπους, όστις, φίλος ων του Περικλέους, κατηγορείτο ότι -έστειλε κρυφίως παγώνια εις τας γυναίκας μεθ' ών ο Περικλής -είχε σχέσιν (505). Και πώς να θαυμάση τις δι' ανθρώπους -επάγγελμα έχοντας τον σατυρισμόν, και οίτινες προσφέρουσιν -εκάστοτε θυσίαν ευάρεστον εις του πλήθους τον φθόνον, ως εις -κακόν δαίμονα, τας κατά των αρίστων βλασφημίας, όταν και αυτός -ο Στησίμβροτος ο Θάσιος (506) φοβεράν ασέβειαν ετόλμησε να -προσάψη εις τον Περικλέα κατά της γυναικός του υιού του; Τόσον -δύσκολος και δυσέφικτος φαίνεται η αλήθεια εις την ιστορίαν, -όταν οι μεν μεταγενέστεροι έχωσι τον καιρόν επιπροσθούντα, και -εμποδίζοντα των πραγμάτων την γνώσιν, η δε σύγχρονος ιστορία -των πράξεων και των βίων, μέρος μεν ένεκα φθόνων και -δυσμενείας, μέρος δε χαριζομένη και κολακεύουσα, παραμορφοί και -διαστρέφη την αλήθειαν. - -ΙΔ. Οι δε περί τον Θουκυδίδην ρήτορες κατεβόων κατά του -Περικλέους ότι κατησώτευε τα χρήματα και κατέστρεφε τας -προσόδους. Τότε ηρώτησεν εκείνος απ' εκκλησίας τον δήμον αν -νομίζη ότι πολλά εδαπανήθησαν· επειδή δ' απεκρίθησαν ότι -πάμπολλα, «Έστω λοιπόν, είπεν, ότι δεν εδαπανήθησαν εκ των -εδικών σας, αλλ' εκ των εδικών μου· και εις τα μνημεία θέλω -επιγράψει την ιδίαν εμού επιγραφήν». Ως δε είπε ταύτα ο -Περικλής, είτε θαυμάσαντες την μεγαλοφροσύνην αυτού, είτε -αντιφιλοτιμούμενοι προς την δόξαν των έργων του, ανέκραξαν -λέγοντες να δαπανήση και να δώση εκ των δημοσίων, χωρίς ουδενός -να φεισθή. Τέλος δε, ανταγωνισθείς προς τον Θουκυδίδην περί -εξοστρακισμού, και διακινδυνεύσας, εκείνον μεν εξώρισε, διέλυσε -δε την αντίπαλον αυτού φατρίαν. - -ΙΕ. Αφ' ού λοιπόν έπαυσεν η έρις παντάπασι, και η πόλις έγινε -πάλιν ομαλή και μία ούτως ειπείν, και έφερεν εντελώς υπό την -εξουσίαν του τας Αθήνας, και πάντα τα υπό των Αθηναίων -εξαρτώμενα, τους φόρους, τα στρατεύματα, τας τριήρεις, τας -νήσους, την θάλασσαν, και την πολλήν μεν επί των Ελλήνων, -πολλήν δ' επί των βαρβάρου ισχύν και ηγεμονίαν, δι' εθνών -υπηκόων, διά φιλίας βασιλέων και διά συμμαχίας δυναστών -εξησφαλισμένην, έκτοτε δεν ήτον πλέον ο ίδιος, ουδ' επίσης -ήμερος προς τον δήμον, και εύκολος να υπείκη και να ενδίδη εις -τας επιθυμίας του πλήθους, ως εις τον άνεμον ενδίδει το κύμα. -Αλλ' εκ της χαλαράς εκείνης και υποχωρούσης δημαγωγίας, ως εκ -μαλακής τινος και ανθηράς αρμονίας, μεθήρμοσε την πολιτείαν εις -αριστοκρατικήν και βασιλικήν, και ορθώς και αμέμπτως ο ίδιος -πολιτευόμενος υπέρ του βελτίστου, ωδήγει τον δήμον, ως επί το -πλείστον μεν πείθων και διδάσκων εκόντα αυτόν, ενίοτε όμως και -καταναγκάζων αυτόν λίαν δυσαρεστούμενον, και διά βίας τω -επέβαλλε το συμφέρον· τον ιατρόν εντελώς μιμούμενος, όστις εις -μακρόν και ποικίλον νόσημα ενίοτε μεν ηδονάς παραγγέλλει -μετρίας, ενίοτε όμως πονούντα επιθέτει και σωτήρια φάρμακα. Τα -παντοδαπά δε πάθη, τα φυσικώς αναφυόμενα εις όχλον έχοντα -εξουσίαν τοσούτον μεγάλην, μόνος ήτον ικανός να τα διευθύνη -καταλλήλως, προπάντων ως δύο πηδάλια την ελπίδα και τον φόβον -μεταχειριζόμενος· και την μεν θρασύτητα αυτών εξ αρχής -καταστέλλων, την δ' αθυμίαν μετριάζων και παρηγορών, έδειξεν -ότι η ρητορική είναι, ως διδάσκει ο Πλάτων (507), η -διαμορφωτίς της ψυχής, και ότι το μέγιστον έργον αυτής είναι η -περί τα ήθη και τα πάθη μέθοδος, ως αν ήσαν τόνοι της ψυχής και -φθόγγοι, ούς πρέπει να θίγη τις και να κρούη μετά μεγίστης -επιτηδειότητος. Αιτία δε της επιτυχίας του δεν ήτον απλώς η του -λόγου του δύναμις, αλλ' ως λέγει ο Θουκυδίδης (508), και η -δόξα του βίου του, και η εμπιστοσύνη ήν ενέπνεεν ο ανήρ, διά -της περιφανούς του αφιλοκερδείας, και ανώτερος ων δωροδοκιών. -Καταστήσας την πόλιν εκ μεγάλης μεγίστην και πλουσιωτάτην, και -γενόμενος κατά την δύναμιν ανώτερος πολλών τυράννων και -βασιλέων, ών τινές και διά διαθηκών καταλείπουσιν εις τους -υιούς των τας κτήσεις αυτών, εκείνος ουδέ κατά μίαν δραχμήν -ηύξησε την περιουσίαν ήν τω κατέλιπεν ο πατήρ του. - -ΙΣΤ. Την δύναμιν αυτού διηγείται σαφώς ο Θουκυδίδης, αλλ' οι -κωμικοί διαστρέφουσι κακοήθως τα περί αυτής, και νέους μεν -Πεισιστρατίδας καλούσι τους περιστοιχίζοντας αυτόν φίλους, -ζητούσι δε να ομώση αυτός ότι δεν θέλει γίνει τύραννος, -αινιττόμενοι διά τούτου ότι η υπεροχή αυτού είναι υπερβολική -και βαρεία ως προς δημοκρατίαν. Ο δε Τηλεκλείδης (509) λέγει -ότι οι Αθηναίοι τω παρέδωκαν - - «Τους των πόλεων φόρους, τας πόλεις αυτάς, να δεσμεύη - αυτάς ή να λύη, - και πετρόκτιστα τείχη, να κτίζη τα μεν, τα δ' εις έδαφος - πάλιν να ρίπτη, - σπονδάς, δύναμιν, κράτος, ειρήνην, προς δε ευτυχίαν και - άφθονον πλούτον.» - -Και ταύτα δεν ήσαν πρόσκαιρα, ουδ' ακμή και καρποί πολιτείας -στιγμιαίως ανθούσης, αλλ' επί τεσσαράκοντα μεν έτη επρώτευε -μεταξύ των Εφιαλτών, και των Λεωκρατών, και των Μυρωνιδών, και -των Κιμώνων, και των Τολμιδών και των Θουκυδιδών (510). - -Μετά δε την πτώσιν και τον εξοστρακισμόν του Θουκυδίδου, -εξηκολούθησεν έτι η υπεροχή αυτού ουχί ολιγώτερον των δεκαπέντε -ετών. Απολαύσας δε συνεχή διά των ενιαυσίων στρατηγιών την -αρχήν και την δυναστείαν, εφύλαξεν όμως εαυτόν άτρωτον υπό των -χρημάτων· ουχί ότι παρημέλει εντελώς τα χρηματικά του -συμφέροντα, αλλά τον πατρικόν του και νόμιμον πλούτον διέταξε -κατ' οικονομίαν ήν ενόμιζεν αρίστην και ακριβεστάτην, ώστε ούτε -αμελούμενος να καταστραφή, ούτε ν' απαιτή διαρκή αυτού -ασχολίαν, και να τον εμβάλλη εις φροντίδας, και να του αφαιρή -τον καιρόν. Προς τούτο επώλει όλους ομού τους ετησίους καρπούς -του, έπειτα αγοράζων εκ της αγοράς όσα τω ήσαν εκάστοτε -αναγκαία, ούτω διέθετε τον βίον αυτού και την δίαιταν. Διά τον -λόγον τούτον δεν ευχαρίστει τους νέους παίδας, ούτε μεγαλόδωρος -ήτον προς τας γυναίκας, αλλ' εμέμφοντο αύται την τοσούτον -ακριβώς και προς την χρείαν εκάστης ημέρας περιεσταλμένην -δαπάνην αυτού, ήτις δεν υπερεχείλιζεν ως εις τας μεγάλας οικίας -και όπου αφθονία επικρατεί αλλά παν ανάλωμα και πάσα είσπραξις -εβάδιζε κατά μέτρον και αριθμόν. Ο δε διατηρών πάσαν ταύτην την -ακρίβειαν εις την οικίαν αυτού ήτον είς οικέτης, ο Ευάγγελος -(511), ως ουδείς άλλος εκ φύσεως πεπλασμένος ή υπό του -Περικλέους διαπλασθείς διά την οικονομίαν. Ταύτα, όμως ήσαν -όλως εναντία (512) προς την σοφίαν του Αναξαγόρου, αφ' ού -εκείνος και την οικίαν του εγκατέλιπε, και τα χωράφια αυτού -αφήκεν ακαλλιέργητα εις ζώων βοσκάς, υπ' ενθουσιασμού -κινούμενος και μεγαλοφροσύνης. Δεν είναι όμως το ίδιον, νομίζω, -ο βίος του θεωρητικού φιλοσσόφου και ο του πολιτικού· αλλ' ο -μεν φέρει εις τα καλά την διάνοιάν του, ούτε οργάνων ούτε της -εκτός ύλης ανάγκην έχουσαν· ο δε, εφαρμόζων την αρετήν του εις -την ωφέλειαν των ανθρώπων, δύναται να μεταχειρισθή τον πλούτον -ου μόνον διά τ' αναγκαία, αλλά και διά τα καλά. Ούτω -μετεχειρίζετο αυτόν και ο Περικλής, βοηθών πολλούς των πενήτων. -Λέγουσι δε περί του Αναξαγόρου, ότι ενώ ο Περικλής ην υπ' -ασχολιών περιστοιχισμένος, αυτός κατέκειτο παρημελημένος, γέρων -ήδη, και καλύψας την κεφαλήν του, περιέμενε μετά καρτερίας τον -εκ πείνης θάνατον. Ακούσας δ' ο Περικλής το πράγμα, εξεπλάγη, -και έδραμεν ευθύς προς τον άνδρα, πάσαν παράκλησιν εις αυτόν -αποτείνων, και κλαίων ουχί εκείνον, αλλά τον εαυτόν του, αν -ήθελεν απολέσει τοιούτον της πολιτείας σύμβουλον. Τότε δε -λέγουσιν ότι αποκαλύψας την κεφαλήν του ο Αναξαγόρας, είπε προς -αυτόν· «Ω Περίκλεις, όστις έχει χρείαν του λύχνου, χύνει έλαιον -εις αυτόν.» - -ΙΖ. Ως δ' ήρχισαν οι Λακεδαιμόνιοι να δυσαρεστώνται διά των -Αθηναίων, την αυξήσιν, παροτρύνων ο Περικλής έτι μάλλον τον -δήμον εις μεγαλοφροσύνην, και εις το να θεωρή εαυτόν μεγάλων -πραγμάτων άξιον, γράφει ψήφισμα, να προσκληθώσι πάντες οι -Έλληνες, οι οπουδήποτε κατοικούντες ή της Ευρώπης ή της Ασίας, -πάσαι αι πόλεις, μικραί ή μεγάλαι, να πέμψωσιν αντιπροσώπους -εις Αθήνας, όπως εν συλλόγω συσκεφθώσι περί των Ελληνικών ιερών -όσα έκαυσαν οι βάρβαροι, και περί των θυσιών άς οφείλουσιν υπέρ -της Ελλάδος, τάξαντες αυτάς εις τους Θεούς, όταν επολέμουν προς -τους βαρβάρους, και περί της θαλάσσης, πώς να πλέωσι πάντες -αφόβως, και πώς να διατηρήσωσι, την ειρήνην. Προς τούτο -απεστάλησαν άνδρες είκοσι, έχοντες ηλικίαν επέκεινα των -πεντήκοντα ετών, πέντε μεν όπως προσκαλέσωσι τους Ίωνας και -τους Δωριείς της Ασίας, και τους νησιώτας μέχρι Λέσβου και -μέχρι Ρόδου· πέντε δε περιήλθον τους τόπους του Ελλησπόντου και -της Θράκης, μέχρι του Βυζαντίου, και πέντε μετά τούτους -απεστάλησαν εις Βοιωτίαν και Φωκίδα και Πελοπόννησον, και -εκείθεν διά των Λοκρών εις τα πλησίον μέρη της Ηπείρου μέχρις -Ακαρνανίας και Αμβρακίας. Οι δε λοιποί επήγον διά της Ευβοίας -εις τους Οιταίους (513) και τον Μαλιέα κόλπον (514), και τους -Φθιώτας, και τους Αχαιούς, και τους Θεσσαλούς, πείθοντες τους -λαούς να έλθωσι και μετάσχωσι της συσκέψεως περί της ειρήνης -και της κοινής συνεννοήσεως της Ελλάδος. Αλλά δεν έγινε τίποτε, -ουδέ συνήλθον αι πόλεις, διότι οι Λακεδαιμόνιοι εναντιώθησαν, -ως λέγεται, και κατά πρώτον η απόπειρα έγεινεν εις την -Πελοπόννησον. Ταύτα διηγήθην διά να δείξω το φρόνημα αυτού και -την μεγαλοφροσύνην. - -ΙΗ. Κατά δε τας στρατηγίας διεκρίνετο προ πάντων ως μεριμνών -υπέρ της ασφαλείας· διότι ούτε μάχην συνήπτεν ακουσίως, όταν -ήτον λίαν άδηλος και κινδυνώδης, ούτε εζήλου και εμιμείτο τους -στρατηγούς όσοι, ριψοκινδυνεύοντες, λαμπράν απέκτησαν τύχην και -εθαυμάσθησαν. Έλεγε δε πάντοτε εις τους πολίτας ότι καθ' όσον -εξ αυτού εξαρτάται, θα μείνωσι διά παντός αθάνατοι. Βλέπων δ' -ότι ο Τολμίδης ο υιός του Τολμαίου (515), θαρρών εις τας -προτέρας επιτυχίας του, και εις το ότι μεγάλως ετιμάτο διά τα -πολεμικά αυτού κατορθώματα, ητοιμάζετο ακαίρως να εισβάλη εις -την Βοιωτίαν, και είχε πείσει τους αρίστους και φιλοτιμοτάτους -των εχόντων την στρατεύσιμον ηλικίαν να συνεκστρατεύσωσιν ως -εθελονταί, συμποσούμενοι εις χιλίους, εκτός της άλλης δυνάμεως, -επροσπάθησε ν' αναχαιτίση αυτόν, και τον παρεκάλει εις την -εκκλησίαν του δήμου, ειπών το μνημονευόμενον εκείνο, ότι, αν -δεν πείθηται εις τον Περικλήν, δεν θέλει καν σφάλει περιμένων -τον σοφώτατον σύμβουλον, τον καιρόν. Και τότε μεν ολίγον -επεδοκιμάσθη διά του λόγου τούτου. Μετ' ολίγας δ' ημέρας, όταν -ανηγγέλθη ότι εφονεύθη μεν ο Τολμίδης, νικηθείς περί την -Κορώνειαν, απέθανον δε πολλοί και αγαθοί πολίται, μεγάλην τούτο -έφερε δόξαν εις τον Περικλέα, και μεγάλην εύνοιαν των -συμπολιτών του, διότι εθεωρήθη ως ανήρ φρόνιμος και -φιλοπολίτης. - -ΙΘ. Εκ δε των στρατηγιών αυτού επηνέθη προ πάντων η κατά την -Χερρόνησον, γενομένη σωτήριος εις τους εκεί κατοικούντας -Έλληνας· διότι όχι μόνον έφερε χιλίους Αθηναίους εποίκους, και -ενεδυνάμωσε διά των ανδρείων τούτων τας πόλεις, αλλά και το -στενώτερον του ισθμού, διαζώσας δι' οχυρώματος και πύργων από -θαλάσσης εις θάλασσαν, εμπόδισε διά του τείχους τας καταδρομάς -των Θρακών όσοι ήσαν πέριξ της Χερρονήσου· και απέκλεισε τον -βαρύν και συνεχή πόλεμον εις όν ην δι' όλου του χρόνου -εκτεθειμένη η χώρα, επιμιξίαν έχουσα μετά βαρβαρικών -γειτνιάσεων, και γέμουσα ληστών ομόρων και εγχωρίων. Εθαυμάσθη -δε και εφημίσθη προς τους ξένους, όταν περιέπλευσε την -Πελοπόννησον, κινήσας μεθ' εκατόν τριήρεων, εκ των Πηγών της -Μεγαρικής (516)· διότι όχι μόνον επόρθησε πόλεις της παραλίας, -καθώς ο Τολμίδης πρότερον, αλλά και μακράν της θαλάσσης -προχωρήσας μετά των οπλιτών οίτινες ήσαν εκτός των πλοίων, τους -μεν άλλους περιώρισεν εις τα τείχη των, φοβηθέντας αυτού την -έφοδον, εις δε την Νεμέαν (517) τους Σικυωνίους αντιστάντας -και συνάψαντας μάχην, ενίκησε κατά κράτος, και έστησε τρόπαιον. -Λαβών δε στρατιώτας διά τα πλοία του εκ της Αχαΐας, ήτις -διέκειτο φιλικώς, έπλευσε μετά του στόλου του εις την απέναντι -Ήπειρον, και παραπλεύσας τον Αχελώον (518), επέδραμε την -Ακαρνανίαν, και κατέκλεισε τους Οινεάδας εις το τείχος των, και -λεηλατήσας την γην, και βλάψας αυτήν, επέστρεψεν εις τας -Αθήνας, φοβερός μεν φανείς εις τους εχθρούς, άπταιστος δε και -δραστήριος εις τους πολίτας· διότι ουδέν ουδ' εκ τύχης καν -δυστύχημα συνέβη εις τους εκστρατεύσαντας. - -Κ. Εις δε τον πόντον εισπλεύσας μετά στόλου μεγάλου και -κεκοσμημένου λαμπρώς, υπέρ μεν των ελληνικών πόλεων κατώρθωσεν -όλα όσων είχον ανάγκην, και προσηνέχθη προς αυτάς φιλανθρώπως· -εις δε τα πέριξ κατοικούντα βάρβαρα έθνη, και τους βασιλείς -αυτών και δυνάστας επέδειξε της δυνάμεώς του το μέγεθος, και -την αφοβίαν, και το θάρρος μεθ' ού έπλεεν όπου ήθελε, και είχεν -υποτάξει πάσαν την θάλασσαν. Εις δε τους Σινωπείς αφήκε -δεκατρία πλοία μετά του Λαμάχου (519), και στρατιώτας κατά του -τυράννου αυτών Τιμησιλάου. Αφ' ού δ' εξεδιώχθη ούτος και οι -οπαδοί αυτού, εψήφισε να πλεύσωσιν εις την Σινώπην Αθηναίοι -εθελονταί εξακόσιοι, και να συγκατοικήσωσι μετά των Σινωπέων, -διανεμηθέντες τας οικίας και την χώραν ήν κατείχον οι τύραννοι -πριν. Ως προς τ' άλλα δε δεν ενέδιδεν εις των πολιτών τας -ορμάς, ουδέ παρεσύρετο μετ' αυτών, όταν επαιρόμενοι διά την -τόσην των δύναμιν και την τόσην των ευτυχίαν, ήθελον ν' -αρχίσωσι πάλιν τας κατά της Αιγύπτου επιχειρήσεις των, και ν' -αναστατώσωσι τα παραθαλάσσια μέρη της επικρατείας του βασιλέως. -Πολλούς δ' είχε καταλάβει και ο δυστυχής εκείνος και ολέθριος -έρως της Σικελίας, όν ύστερον εκορύφωσαν οι περί τον Αλκιβιάδην -ρήτορες. Τινές δε ωνειρεύοντο και την Τυρρηνίαν και την -Καρχηδόνα, και δεν ήσαν εστερημένοι ελπίδος, διά το μέγεθος της -ηγεμονίας ήν εξήσκουν οι Αθηναίοι, και διά την διηνεκή των -πραγμάτων επιτυχίαν. - -ΚΑ. Αλλ' ο Περικλής εκώλυε την εκστρατείαν ταύτην, και -ανεχαίτιζε την πολυπραγμοσύνην, και το πλείστον της δυνάμεως -έτρεπεν εις φύλαξιν και ασφάλειαν των όσων είχον χωρών, μέγα -πράγμα φρονών το να συνέχη τους Λακεδαιμονίους, εις ούς -ηναντιούτο πάντοτε, ως και δι' άλλων πολλών το έδειξε, και δι' -όσων έγιναν κατά τον ιερόν πόλεμον. Εν ώ είχον το ιερόν οι -Φωκείς, εκστρατεύσαντες εκεί οι Λακεδαιμόνιοι, το έδωκαν εις -τους Δελφούς· αλλ' άμα αυτοί ανεχώρησαν, επελθών ο Περικλής, -μετά στρατευμάτων, πάλιν εισήγαγε τους Φωκείς, και ως οι -Λακεδαιμόνιοι ενέγραψαν εις το μέτωπον του χαλκού λύκου (520) -το δικαίωμα του να μαντεύωνται προ των άλλων, ό έδωκαν εις -αυτούς οι Δελφοί, ούτω και αυτός, λαβών υπέρ των Αθηναίων το -αυτό της προμαντείας δικαίωμα, το εχάραξεν εις του ιδίου λύκου -την δεξιάν πλευράν. - -ΚΒ. Ότι δ' ορθώς έπραξε συνέχων εντός της Ελλάδος την δύναμιν -των Αθηναίων, αυτά τα γεγονότα το εμαρτύρησαν. Διότι πρώτον μεν -απεστάτησαν οι Ευβοείς, και διέβη μετά δυνάμεως κατ' αυτών. -Ευθύς δ' έπειτα ανηγγέλθη ότι Μεγαρείς εκήρυξαν τον πόλεμον, -και ότι εχθρών στράτευμα ήτον εις τα όρια της Αττικής, υπό την -στρατηγίαν του Πλειστάνακτος, του Βασιλέως των Λακεδαιμονίων. -Πάλιν λοιπόν ο Περικλής ταχέως επέστρεψεν εξ Ευβοίας διά τον -πόλεμον όστις ήτον εν Αττική. Και να έλθη μεν εις χείρας δεν -ετόλμησε, διότι ήσαν πολλοί και ανδρείοι οπλίται οι -προκαλούντες αυτόν εχθροί. Βλέπων δ' ότι ο Πλειστάναξ ήτον όλως -νέος, και ότι πρώτιστον σύμβουλον είχε τον Κλεανδρίδην, όν οι -έφοροι έπεμψαν μετ' αυτού ως πάρεδρον και ως φύλακα, ένεκα της -ηλικίας του, ήρχισε να δοκιμάζη αυτόν κρυφίως· και διαφθείρας -αυτόν ταχέως διά χρημάτων, τον κατέπεισε ν' αποσύρη της Αττικής -τους Πελοποννησίους. Ως δ' ανεχώρησε το στράτευμα και διελύθη -εις τας πόλεις, οι Λακεδαιμόνιοι αγανακτούντες διά τούτο· εις -μεν τον βασιλέα επέβαλον χρημάτων πρόστιμον, ό μη έχων ν' -αποτίση, ανεχώρησεν εκ της Λακεδαίμονος· τον δε Κλεανδρίδην -φεύγοντα κατεδίκασαν εις θάνατον. Ήτον δ' ούτος πατήρ του -Γυλίππου, όστις κατεπολέμησε (521) τους Αθηναίους εις την -Σικελίαν. Φαίνεται δ' ότι η φύσις μετέδωκε και εις τούτον ως -συγγενικόν νόσημα την φιλοχρηματίαν διότι, και αυτός διά κακά -έργα αισχρώς καταδικασθείς, έφυγεν εκ της Σπάρτης. Αλλά ταύτα -εξεθέσαμεν εν τω βίω του Λυσάνδρου (522). - -ΚΓ. Εις τον απολογισμόν δε της στρατηγίας του έγραψεν ο -Περικλής δέκα τάλαντα (523), δαπανηθέντα εις τας ανάγκας -(524), και ο δήμος εδέχθη αυτά, χωρίς να πολυερευνήση, ουδέ να -εξελέγξη της δαπάνης το μυστηριώδες. Τινές δε διηγούνται, και -μεταξύ αυτών Θεόφραστος ο φιλόσοφος (5255), ότι κατ' έτος -εστέλλοντο παρά του Περικλέους δέκα τάλαντα εις την Σπάρτην, -δι' ών περιποιούμενος τους έχοντας τας αρχάς, απεμάκρυνε τον -πόλεμον, και εξηγόραζεν ουχί την ειρήνην, αλλά τον καιρόν καθ' -όν, ησύχως ετοιμασθείς, έμελλε να πολεμήση καλλήτερα. Ευθύς -λοιπόν στραφείς κατά των επαναστάντων, και διαβάς εις Εύβοιαν -μετά πεντήκοντα πλοίων και πεντακισχιλίων οπλιτών, κατέστρεψε -τας πόλεις. Και των μεν Χαλκιδέων απεδίωξε τους Ιπποβότας -λεγομένους, οίτινες ήσαν οι κατά πλούτον και δόξαν -διακρινόμενοι μεταξύ αυτών. Τους δ' Εστιαιείς (526) όλους -εκτοπίσας εκ της χώρας αυτών, κατώκισεν εις αυτήν Αθηναίους, -κατ' εκείνων μόνων άκαμπτος δειχθείς, διότι συλλαβόντες πλοίον -αττικόν, εφόνευσαν τους άνδρας. - -ΚΔ. Μετά τούτο (527) έγινε συνθήκη ειρήνης επί τριάκοντα έτη -μεταξύ Αθηναίων και Λακεδαιμονίων, και τότε εψήφισεν -εκστρατείαν κατά της Σάμου, κατηγορών τους Σαμίους ότι -διαταττόμενοι να παύσωσι τον προς τους Μιλησίους πόλεμον αυτών, -δεν υπήκουσαν. Επειδή όμως φαίνεται ότι έπραξε τα περί της -Σάμου προς χάριν της Ασπασίας, εδώ καιρός είναι να εκφράσωμεν -την απορίαν ημών περί ταύτης της γυναικός, ποίαν τέχνην ή ποίαν -δύναμιν είχεν ώστε και τους πρωτίστους των πολιτικών να -καθυποτάξη, και εις τους φιλοσόφους σπουδαίου και πολλού λόγου -να δώση αιτίαν. Κοινώς γνωστόν είναι ότι ήτον Μιλησία το γένος, -θυγάτηρ του Αξιόχου. Λέγουσι δ' ότι κατά παράδειγμα παλαιάς -τινός Ιωνίας, Θαργηλίας, επετέθη κατά των ισχυροτάτων ανδρών. -Διότι η Θαργηλία, ωραία ούσα, και χάριν έχουσα και ευφυίαν, -μετά πολλών μεν εσχετίσθη Ελλήνων, είλκυσε δ' όλους όσοι την -επλησίαζον υπέρ του Βασιλέως, και επειδή ήσαν ούτοι εκ των -μεγίστων και δυνατωτάτων, διέσπειρε δι' αυτών λεληθότως εις -πάσας τας πόλεις αρχάς μηδισμού. Περί δε της Ασπασίας τινές μεν -λέγουσιν ότι ο Περικλής προσηλώθη εις αυτήν ως εις γυναίκα -σοφήν και πολιτικήν διότι και ο Σωκράτης επεσκέπτετο αυτήν -ενίοτε μετά των γνωρίμων του, και οι φίλοι αυτής τη έφερον τας -γυναίκας των να την ακούωσιν, αν και δεν είχε κοσμίαν ουδέ -σεμνήν ενασχόλησιν, αλλ' έτρεφε παρ' εαυτή κόρας κακής -διαγωγής. Ο δ' Αισχίνης (528) λέγει, ότι Λυσικλής ο -προβατοκάπηλος, αγενής και ταπεινός ων εκ γενετής, έγινε πρώτος -των Αθηναίων, διότι συνώκησε μετά της Ασπασίας αφ' ού ο -Περικλής απέθανεν. Εις δε του Πλάτωνος τον Μενέξενον, αν και η -αρχή του διαλόγου εκείνου είναι γεγραμμένη αστείως, ιστορικώς -όμως αναφέρεται η υπόληψις ην είχεν η γυνή, και ότι εδέχετο -πολλούς Αθηναίους όπως τοις διδάσκη την ρητορικήν. Ο δε -Περικλής φαίνεται ότι μάλλον ερωτικώς ηγάπα την Ασπασίαν, ότι -είχε μεν αυτός γυναίκα, ήτις και συγγενής του ήτον, και είχε -νυμφευθή πριν τον Ιππόνικον, εξ ού εγέννησε Καλλίαν τον -πλούσιoν (529), μετά δε του Περικλέους εγέννησε τον Ξάνθιππον -και τον Πάραλον. Επειδή δε μετά ταύτα δεν τοις ήρεσκεν η -συμβίωσις, ο Περικλής έδωκεν αυτήν εις άλλον άνδρα, όν αυτή -ήθελε, και έλαβε την Ασπασίαν, ήν μεγάλως ηγάπησε. Λέγουσιν ότι -καθ' ημέραν οσάκις εξήρχετο εις την αγοράν και οσάκις -επανήρχετο, την ησπάζετο πάντοτε φιλών αυτήν. Δια τούτο εις τας -Κωμωδίας ονομάζεται Ομφάλη, Δηιάνειρα, ως και Ήρα (530). Ο δε -Κρατίνος την λέγει εταίραν διά τούτων. - - «Την Ήραν Ασπασίαν τω εγέννησε, - την αναιδή εταίραν, την αναίσχυντον». - -Φαίνεται ότι και νόθον υιόν απέκτησεν εξ αυτής, περί ού -παρεισάγει ο Εύπολις εν τη κωμωδία τη επιγραφομένη «Δήμος» τον -Περικλήν ούτως ερωτώντα· - - «Μοι ζη ο νόθος ;» - -Τον δε Μυρωνίδην αποκρινόμενον· - - «Και θα ήτον έγγαμος, - εάν δεν εφοβείτο τον εταιρισμόν». (531) - -Λέγουσι δ' ότι η Ασπασία εγένετο τοσούτον ένδοξος και ονομαστή, -ώστε και ο Κύρος, ο πολεμήσας τον Βασιλέα όπως τω αφαιρέση των -Περσών την ηγεμονίαν (532), την γυναίκα ήν υπέρ πάσας ηγάπα -ωνόμασεν Ασπασίαν, εν ώ πριν εκαλείτο Μιλτώ. Ήτον δ' αυτή εκ -της Φωκαίας (533), θυγάτηρ Ερμοτίμου· και όταν εις την μάχην -έπεσεν ο Κύρος, κομισθείσα αύτη προς τον Βασιλέα, έλαβε μεγάλην -ισχύν παρ' αυτώ. Ταύτα επελθόντα μοι εις την μνήμην εν ώ -έγραφον, ενόμισα υπέρ το δέον ίσως αυστηρόν ν' αποκρούσω, και -να παρέλθω υπό σιωπήν. - -ΚΕ. Τον κατά των Σαμίων πόλεμον λοιπόν κατηγορούσι κυρίως τον -Περικλέα ότι εψήφισεν εξ αιτίας των Μιλησίων, και κατά -παράκλησιν της Ασπασίας. Αι δύο πόλεις αύται επολέμουν τότε -περί της Πριήνης (534) και ενίκων οι Σάμιοι. Προσκληθέντες δ' -υπό των Αθηναίων να παύσωσι τον πόλεμον, και να δικασθώσιν εν -Αθήναις (5355), δεν επείσθησαν· δι' ό πλεύσας εις Σάμον ο -Περικλής, κατέλυσε την ολιγαρχικήν αυτής κυβέρνησιν, λαβών δ' -εκ των πρώτων πολιτών πεντήκοντα ομήρους, και άλλους τόσους -παίδας, έστειλεν αυτούς εις την Λήμνον, ει και λέγεται ότι -έκαστος μεν των ομήρων τούτων τω έδιδεν ανά έν τάλαντον υπέρ -εαυτού, πολλά δε και αλλά έδιδον οι μη θέλοντες να γίνη εις την -πόλιν δημοκρατία. Προσέτι δε Πισσούθνης ο Πέρσης, προς τους -Σαμίους ευνοϊκώς διακείμενος, τω έπεμψε δεκακισχιλίους χρυσούς -(536), παρακαλών αυτόν να φεισθή της πόλεως. Αλλ' ο Περικλής -ουδέν τούτων έλαβε, και μεταχειρισθείς τους Σαμίους ως αυτός -ενέκρινε, και εγκαταστήσας την δημοκρατίαν, απέπλευσεν εις τας -Αθήνας. Εκείνοι όμως αμέσως επανεστάτησαν, διότι ο Πισσούνθης -έκλεψε και τοις απέδωκε τους ομήρους, και κατά τ' άλλα -ητοιμάσθησαν προς τον πόλεμον. Εκ νέου λοιπόν ο Περικλής -εξέπλευσε κατ' αυτών, και εύρεν αυτούς ούτε ησυχάζοντας ούτε -πεφοβισμένους, αλλά πάσαν έχοντας προθυμίαν να επιζητήσωσι την -θαλασσοκρατίαν. Έγινεν επομένως ισχυρά ναυμαχία περί την νήσον -ήν καλούσι Τραγίας (537), και λαμπράν ενίκησε νίκην ο -Περικλής, διά τεσσαράκοντα τεσσάρων πλοίων κατατροπώσας -εβδομήκοντα, ών τα είκοσιν έφερον στρατιώτας. - -ΚΣΤ. Ως δε τους εδίωξε και τους έτρεψεν εις φυγήν, επολιόρκησε -τους Σαμίους, οίτινες όμως ετόλμησαν να εκδράμωσιν έτι, και να -πολεμώσιν εμπρός του τείχους. Ως δ' ήλθε και έτερος στόλος εξ -Αθηνών, και οι Σάμιοι απεκλείσθησαν εντελώς, λαβών ο Περικλής -εξήκοντα τριήρεις, έπλευσεν εις το έξω πέλαγος (538), ως μεν -οι περισσότεροι λέγουσι, διότι φοινικικαί τριήρεις ήρχοντο εις -βοήθειαν των Σαμίων, και ήθελε να τας απαντήση και να ναυμαχήση -προς αυτάς μακράν της νήσου· ως δε λέγει ο Στησίμβροτος (539), -πλέων προς την Κύπρον, όπερ δεν φαίνεται πιθανόν. Αλλ' είτε τον -ένα είτε τον άλλον είχε σκοπόν, φαίνεται ότι επίσης απέτυχε· -διότι, αφ' ού απέπλευσεν αυτός, Μέλισσος ο Ιθαγένους, φιλόσοφος -και στρατηγός ων τότε της Σάμου, περιφρονήσας την ολιγότητα των -πλοίων ή την απειρίαν των στρατηγών, κατέπεισε τους πολίτας να -επιτεθώσι κατά των Αθηναίων. Έγινε λοιπόν μάχη, και νικήσαντες -οι Σάμιοι, και πολλούς μεν άνδρας αιχμαλωτίσαντες, πολλά δε -πλοία καταστρέψαντες, είχον ελεύθερον τον πλουν της θαλάσσης, -και επρομηθεύοντο τα προς πόλεμον αναγκαία, όσων πρότερον -εστερούντο. Ο δ' Αριστοτέλης λέγει ότι υπό του Μελίσσου και -αυτός ο Περικλής ενικήθη πρότερον εις ναυμαχίαν. Οι δε Σάμιοι, -ανθυβρίζοντες τους αιχμαλώτους των Αθηναίων, τους εσφράγιζον -εις το μέτωπον διά σημείου γλαυκός· διότι και εκείνους οι -Αθηναίοι είχον σφραγίσει διά Σαμαίνης. Είναι δ' η Σάμαινα -πλοίον έχον κάπρου μεν κεφαλήν (540) εις το πλατύ της πρώρας, -κοίλον δε μάλλον και γαστροειδές, ώστε ικανόν είναι και ν' -αντέχη εις την θάλασσαν, και να πλέη ταχέως. Ωνομάσθη δ' ούτω, -διότι κατά πρώτον εφάνη εις την Σάμον, κατασκευασθέν υπό -Πολυκράτους του τυράννου (541). Τα στίγματα δε ταύτα λέγουσιν -ότι αινίττεται και ο στίχος ούτος του Αριστοφάνους· - - «Οι Σάμιοι, τι δήμος πολυγράμματος!» - -ΚΖ. Ακούσας δ' ο Περικλής την κατά το στρατόπεδον συμφοράν, -έσπευσε ταχέως εις βοήθειαν, και νικήσας τον Μέλισσον, όστις -αντιπαρετάχθη, και εις φυγήν τρέψας τους εχθρούς, ευθύς τους -περιετείχιζε, θέλων να υπερισχύση και να κυριεύση την πόλιν διά -της δαπάνης μάλλον και διά του καιρού, παρά διά πληγών και -κινδύνων των πολιτών. Επειδή δε δυσκόλως εδύνατο ν' αναχαιτίση -τους Αθηναίους, δυσαρεστουμένους διά την χρονοτριβήν, και -προθυμίαν έχοντας να πολεμήσωσι, διαιρέσας εις οκτώ μέρη το -πλήθος αυτών, έρριψε κλήρον, και εις τον λαβόντα τον λευκόν -κύαμον επέτρεψε να διασκεδάζη και να μένη αργός, εν ώ οι άλλοι -εμάχοντο. Διά τούτο λέγουσιν ότι οι ευχαρίστους τινάς ημέρας -έχοντες, τας ωνόμαζον λευκάς ημέρας, από των λευκών κυάμων. Ο -Έφορος (542) δε λέγει ό,τι ο Περικλής μετεχειρίσθη και τας -καινοφανείς μηχανάς, άς εθαύμασε, του συνοδεύοντος αυτόν -Αρτέμωνος του μηχανικού, όστις ήτον χωλός, και, επί φορείου -διότι περιεφέρετο εις τα κατεπείγοντα των έργων, ωνομάσθη -Περιφόρητος. Αλλ' Ηρακλείδης ο Ποντικός (543) αναιρεί τούτο -διά των ποιημάτων του Ανακρέοντος, εν οίς αναφέρεται ο -Περιφόρητος Αρτέμων, κατά πολλάς γενεάς αρχαιότερος του εν Σάμω -πολέμου και των πραγμάτων εκείνων. Λέγει δ' ούτος ότι ο Αρτέμων -ήτον τρυφερός τις κατά την δίαιταν, και ψοφοδεής και δειλός, -και ως επί το πλείστον μεν εις την οικίαν του καθήμενος, εν ώ -δύο υπηρέται εβάσταζον χαλκήν ασπίδα υπέρ την κεφαλήν του, μη -πέση τι άνωθεν επί αυτήν· αν δ' εβιάζετο να εξέλθη, εκομίζετο -περιφερόμενος εις μικράν κλίνην και χαμηλήν παρά το έδαφος, και -διά τούτο ωνομάσθη Περιφόρητος. - -ΚΗ. Τον έννατον δε μήνα παρεδόθησαν οι Σάμιοι, και ο Περικλής -εκρήμνησε τα τείχη, και παρέλαβε τα πλοία, και τοις επέβαλε -πολλών χρημάτων πρόστιμον, ών τα μεν αμέσως έφερον, τα δ' -υποσχεθέντες να καταβάλωσιν εις ρητόν χρόνον, έδωκαν ομήρους. -Δούρις (544) δ' ο Σάμιος ταύτα τραγικώτερον παριστών, -προσάπτει πολλήν ωμότητα εις τους Αθηναίους και εις τον -Περικλέα, ήν ούτε ο Θουκυδίδης, ούτε ο Έφορος, ούτε ο -Αριστοτέλης εξιστορεί, αλλ' ουδ' αληθές φαίνεται, ότι τους -τριηράρχους και τους επιβάτας των Σαμίων έφερεν εις των -Μιλησίων την αγοράν, και δέσας αυτούς εις σανίδας επί δέκα -ημέρας εν ώ ήδη κακώς δειέκειντο, διέταξε να τους φονεύσωσι, -θραύοντες τας κεφαλάς αυτών διά ξύλων, και έπειτα να ρίψωσι τα -σώματα αυτών άταφα. Αλλ' ο Δούρις όστις, ουδ' όταν υπ' ουδενός -ιδίου πάθους κινήται συνηθίζει να συνέχη τας διηγήσεις του -εντός της αληθείας, φαίνεται ότι ηύξησεν ενταύθα έτι μάλλον τας -συμφοράς της πατρίδος του, ίνα διαβάλη τους Αθηναίους. Ο δε -Περικλής, αφ' ού κατέστρεψε την Σάμον, ως επανήλθεν εις τας -Αθήνας, έθαψε λαμπρώς τους εις τον πόλεμον αποθανόντας, και -εθαυμάσθη διά τον λόγον, όν κατά την συνήθειαν επρόφερεν επί -των τάφων αυτών. Ότε δε κατέβαινεν από του βήματος, αι μεν -άλλαι γυναίκες τον ησπάζοντο και τον έστεφον διά στεφάνων και -ταινιών, ως αθλητήν νικηφόρον· η δ' Ελπινίκη, ελθούσα πλησίον· -«Ταύτα, είπεν, εισί θαυμαστά, και στεφάνων άξια, ω Περίκλεις, -όστις μας εφόνευσας πολλούς και ανδρείους πολίτας, ουχί πολεμών -τους Φοίνικας ουδέ τους Μήδους, καθώς ο Κίμων ο αδελφός μου, -αλλά καταστρέφων σύμμαχον πάλιν και συγγενή.» Εν ώ δ' έλεγε -ταύτα η Ελπινίκη, λέγεται ότι ο Περικλής, μειδιάσας ησύχως, τη -είπε το του Αρχιλόχου (545)· - - «Γραυς είσαι. Μύρ' αλείφου ολιγώτερα.» - -Λέγει δ' ο Ίων (546) ότι εξαισίως υπερηφανεύθη ότι ενίκησε -τους Σαμίους, διότι ο μεν Αγαμέμνων κατετρόπωσε βάρβαρον πόλιν -εις δέκα έτη, αυτός δ' εις εννέα μήνας τους πρώτους και -δυνατωτάτους των Ιόνων. Και η αξίωσίς του δεν ήτον άδικος· -διότι τω όντι πολλήν είχεν αδηλότητα και πολύν κίνδυνον ο -πόλεμος ούτος, αν, ως λέγει ο Θουκυδίδης (547), παρ' ολίγον -ήλθεν η πόλις των Σαμίων ν' αφαιρέση την θαλασσοκρατίαν από των -Αθηνών. - -ΚΘ. Μετά δε ταύτα, εν ώ προεμηνύετο ήδη ο Πελοποννησιακός -πόλεμος, έπεισε τον δήμον να στείλωσι βοήθειαν εις τους -Κερκυραίους, πολεμουμένους υπό των Κορινθίων, και να οικειωθώσι -νήσον έχουσαν ισχυράν ναυτικήν δύναμιν· διότι οι Πελοποννήσιοι -διέκειντο υπέρποτε εις πολεμικάς προς αυτούς διαθέσεις. Ως δ' -εψήφισεν ο δήμος την βοήθειαν, έστειλε τον Λακεδαιμόνιον -(548), υιόν του Κίμωνος, έχοντα δέκα πλοία μόνον, ως εξυβρίζων -αυτόν διότι ο οίκος του Κίμωνος πολλήν έτρεφεν εύνοιαν και -φιλίαν προς τους Λακεδαιμονίους. Διά να συκοφαντηθή λοιπόν έτι -μάλλον ως λακωνίζων ο Λακεδαιμόνιος, αν επί της στρατηγίας του -ουδέν εγίνετο μέγα και ένδοξον, διά τούτο τω έδωκεν ολίγα -πλοία, και τον έστειλε χωρίς να θέλη. Και κατά πάντα τρόπον -ανθίστατο εις την πρόοδον των υιών του Κίμωνος, λέγων ότι και -εκ των ονομάτων αυτών εφαίνετο ότι δεν ήσαν γνήσιοι, αλλά νόθοι -(549) και ξένοι, διότι ο μεν ωνομάζετο Λακεδαιμόνιος, ο δε -Θεσσαλός, και ο άλλος Ηλείος. Φαίνεται δ' ότι όλοι εγεννήθησαν -εκ μητρός Αρκαδίας. Κατηγορούμενος δ' ο Περικλής διά τας δέκα -ταύτας τριήρεις, ότι εχορήγησε μικράν μεν βοήθειαν εις τους -έχοντας ανάγκην αυτής, μεγάλην δε πρόφασιν εις τους εγκαλούντας -τους Αθηναίους, έστειλε πάλιν και άλλας περισσοτέρας εις την -Κέρκυραν (550), αίτινες έφθασαν μετά την μάχην. Εν ώ δ' -ωργίζοντο οι Κορίνθιοι, και κατηγόρουν τους Αθηναίους εις την -Λακεδαίμονα, ήλθον οι Μεραγείς, παραπονούμενοι ότι αφ' όλων των -αγορών και των λιμένων όπου κρατούσιν οι Αθηναίοι, εμποδίζουσι -και διώκουσιν αυτούς παρά το κοινόν δίκαιον και παρά τους -όρκους των Ελλήνων. Οι δ' Αιγινήται, αδικούμενοι και αυτοί, ως -φαίνεται, και πιεζόμενοι, παρεπονούντο κρυφίως προς τους -Λακεδαιμονίους, μη έχοντες θάρρος να κατηγορήσωσι φανερώς τους -Αθηναίους. Εν τούτοις δε και η Ποτίδαια (551) πόλις υπήκοος -των Αθηναίων, άποικος δε των Κορινθίων, αποστατήσασα και -πολιορκουμένη, επετάχυνεν έτι μάλλον τον πόλεμον. Επειδή όμως -πρεσβείαι εστάλησαν εις Αθήνας, και ο βασιλεύς των -Λακεδαιμονίων Αρχίδαμος διήλλαξε τας πλείστας των διαφορών, και -επράυνε τους συμμάχους, ο πόλεμος εφαίνετο, ως εκ των άλλων -αιτιών, ότι δεν ήθελεν εκραγή κατά των Αθηναίων, αν είχον -πεισθή να καταργήσωσι το Μεγαρικόν ψήφισμα, και να φιλιωθώσι -μετά των Μεγαρέων. Δι' ό προ πάντων ο Περικλής, εναντιωθείς εις -τούτο, και παροξύνας τον δήμον να επιμείνη εις την προς τους -Μεγαρείς φιλονεικίαν του, μόνος εκατηγορήθη ως αιτία του -πολέμου γενόμενος. - -Λ. Λέγουσι δ' ότι όταν ήλθε περί τούτου πρεσβεία εις Αθήνας εκ -Λακεδαίμονος, και ο Περικλής επρότεινε νόμον απαγορεύοντα ν' -αφαιρεθή το πινάκιον, εφ' ού ήτον γεγραμμένον το ψήφισμα, ο -Πολυάρκης, είς των πρέσβεων, είπε· «Μη το αφαιρής λοιπόν, αλλά -στρέψον αυτό εντός. Δεν υπάρχει νόμος όστις ν' απαγορεύη και -τούτο.» Και ο μεν λόγος εφάνη ευφυής, αλλ' ο Περικλής δεν -ενέδωκε. Φαίνεται δ' ότι είχε και ιδιαιτέραν τινά κατά των -Μεγαρέων απέχθειαν. Κοινόν δε προσάπτων, και φανερόν έγκλημα -εις αυτούς, ότι κατατέμνουσι τα ιερά λειβάδια (552), γράφει -ψήφισμα, να σταλή κήρυξ, ο ίδιος προς αυτούς και προς τους -Λακεδαιμονίους, και να κατηγορήση τους Μεγαρείς. Και τούτο μεν -το ψήφισμα του Περικλέους περιείχεν εύλογον δικαιολογίαν και -ήμερον. Επειδή όμως ο σταλείς κήρυξ Ανθεμόκριτος εθανατώθη, και -ο θάνατός του προσήφθη εις τους Μεγαρείς, γράφει ψήφισμα κατ' -αυτών ο Χαρίνος, να υπάρχη κατ' αυτών άσπονδος και ακήρυττος -έχθρα, όστις δε Μεγαρεύς εισέλθη εις την Αττικήν, να τιμωρήται -διά θανάτου, οι δε στρατηγοί, όταν ομνύωσι τον πατρικόν όρκον, -να ορκίζωνται ότι δις κατ' έτος θα εισβάλλωσιν εις την -Μεγαρικήν· ο δ' Ανθεμόκριτος να ταφή παρά τας Θριασίας πύλας, -αίτινες τώρα ονομάζονται Δίπυλον (553). Οι δε Μεγαρείς, -αρνούμενοι τον φόνον του Ανθεμοκρίτου, επιρρίπτουσι την ευθύνην -εις την Ασπασίαν και τον Περικλήν, αναφέροντες τα περιβόητα και -δημώδη ταύτα στιχάρια των Αχαρνέων (554). - - Σιμαίθαν την εταίραν εις τα Μέγαρα - κρασοπατέρες νέοι ήλθαν κ' έκλεψαν, - κ' οι Μεγαρείς πονέσαντες, αντέκλεψαν - της Ασπασίας δύο εταιρίδια. - -ΛΑ. Και η μεν αρχή ποία τις ήτον δεν είν' εύκολον να το -ηξεύρωμεν. Της δε μη ακυρώσεως του ψηφίσματος την αιτίαν όλοι -ομοφώνως αποδίδουσιν εις τον Περικλέα. Πλην, οι μεν λέγουσιν -ότι επέμεινεν αυτός εκ μεγαλοφροσύνης και εκ φρονήσεως, προς το -δημόσιον καλόν, φρονών ότι η απαίτησις των Λακεδαιμονίων ήτον -δοκιμή αν η πόλις ενδίδη, και ότι η παραδοχή αυτής θα ήτον -ασθενείας εξομολόγησις· οι δε, ότι μετ' αυθαδείας μάλλον τινός, -και τον πόλεμον επιθυμών όπως λάβη ισχύν και δόξαν, -περιεφρόνησε τους Λακεδαιμονίους. Η δε χειροτέρα όλων των -αιτιών, ήτις όμως έχει τους πλείστους μάρτυρας, ούτω πώς -λέγεται. Ο γλύπτης Φειδίας, ήτον, ως είπομεν, εργολάβος του -αγάλματος (555). Ήτον δε φίλος του Περικλέους, και μεγίστην -είχεν επιρροήν παρ' αυτώ· δι' ό, φθονούμενος, είχεν εχθρούς, -τινάς μεν δι' εαυτόν, άλλοι δε θέλοντες δι' αυτού να δοκιμάσουν -οποίος κριτής θα εδείκνυτο ο δήμος ως προς τον Περικλέα, -κατέπεισαν Μένωνά τινα, ένα των εργατών του Φειδίου, και τον -εκάθισαν οικέτην εις την αγοράν, ζητούντα άδειαν να καταμηνύση -και κατηγορήση τον Φειδίαν. Ο δήμος λοιπόν εδέχθη τον άνθρωπον, -και εγένετο καταγγελία εις την εκκλησίαν. Και περί κλοπών μεν -ουδέν ελέγετο, διότι ο Φειδίας ούτως ειργάσθη εξ αρχής αμέσως -και προσέθηκεν εις το άγαλμα τον χρυσόν, κατά συμβουλήν του -Περικλέους, ώστε δυνατώτατον ήτον να τον αφαιρέσωσι, και ν' -αποδείξωσι το βάρος αυτού· και τούτο είπε τότε ο Περικλής εις -τους κατηγόρους να πράξωσιν. Αλλά τον Φειδίαν επίεζεν υπό -φθόνου η δόξα των έργων του, και μάλιστα διότι παραστήσας επί -της ασπίδος την μάχην των Αμαζόνων, ενετύπωσε την ιδίαν αυτού -μορφήν, ως γέροντος φαλακρού, αίροντος πέτραν διά των δύο -χειρών του (556), και προσέθηκεν ωραιοτάτην εικόνα του -Περικλέους, μαχομένου προς Αμαζόνα. Το δε σχήμα της χειρός, -υψούσης το δόρυ εμπρός του προσώπου του Περικλέους, ήτον -τοσούτον επιτηδείως διατεθειμένον, ώστε θέλει τρόπον τινά να -κρύπτη την ομοιότητα, υποφαινομένην όμως εκατέρωθεν. Και ο μεν -Φειδίας εις το δεσμωτήριον ριφθείς, απέθανε νοσήσας, ως δέ -τινες λέγουσι, φαρμακευθείς υπό των εχθρών του Περικλέους, νέαν -ζητούντων διαβολής αφορμήν. Εις δε τον κατήγορον Μένωνα, διά -ψηφίσματος ό έγραψεν ο Γλύκων, έδωκεν ο δήμος ατέλειαν (557), -και προσέταξε τους στρατηγούς να επιμελώνται περί της ασφαλείας -του ανθρώπου. - -ΛΒ. Κατά τον αυτόν δε περίπου χρόνον εδικάζετο και η Ασπασία -δι' ασέβειαν, εγκαλουμένη υπό Ερμίππου του κωμωδοποιού, και -κατηγορουμένη προσέτι ότι εδέχετο ελευθέρας γυναίκας προς χάριν -του Περικλέους. Και ψήφισμα έγραψεν ο Διοπείθης (558), να -καταγελθώσιν εις τον δήμον (559) οι μη τα θεία πιστεύοντες, ή -διδάσκοντες λόγους περί των μετεωρολογικών, αντανακλών ούτω την -υπόνοιαν διά του Αναξαγόρου εις τον Περικλέα. Ως δ' εδέχθη και -ενέκρινε την καταμήνυσιν ο δήμος, εκυρώθη ψήφισμα προταθέν υπό -του Δρακοντίδου (560), ο Περικλής να καταθέση εις τους -Πρυτάνεις (561) τους απολογισμούς των χρημάτων, οι δε -δικασταί, την ψήφον φέροντες από του βωμού, να κρίνωσιν εντός -της Ακροπόλεως (5625). Ο δε Άγνων τούτο μεν αφήρεσεν από του -ψηφίσματος, έγραψε δε να κριθή η δίκη υπό χιλίων πεντακοσίων -δικαστών (563), είτε κλοπής και δωροδοκίας, είτε αδικίας ήθελέ -τις να ονομάση την καταμήνυσιν. Και της μεν Ασπασίας κατώρθωσε -την απόλυσιν, πολλά, ως ο Αισχίνης λέγει, χύσας υπέρ αυτής -δάκρυα επί της δίκης, και πολλάς παρακλήσεις απευθύνας εις τους -δικαστάς. Τον δ' Αναξαγόραν, φοβηθείς, εξαπέστειλε, και -συνώδευσεν ο ίδιος εκτός της πόλεως. Όταν δε διά του Φειδίου -δυσηρέστησε τον δήμον, φοβηθείς το δικαστήριον, ανήψε τον -πόλεμον, απειλούντα ήδη και υπεκκαιόμενον, διότι ήλπιζε να -διασκεδάση τας κατηγορίας και να ταπεινώση τον φθόνον, όταν, εν -μέσω μεγάλων πραγμάτων και κινδύνων, η πόλις ήθελεν εις εκείνον -μόνον εμπιστευθή εαυτήν διά την επισημότητα αυτού και την -δύναμιν. Αύται λοιπόν λέγονται αι αιτίαι δι' άς δεν αφήκε τον -δήμον να ενδώση εις τους Λακεδαιμονίους. Το δ' αληθές είναι -άδηλον. - -ΛΓ. Οι δε Λακεδαιμόνιοι ηξεύροντες ότι αν εκείνου την δύναμιν -καταβάλωσι, θέλουσιν έχει τους Αθηναίους κατά πάντα -μαλακωτέρους, τους προέτρεπον ν' αποδιώξωσι το μίασμα το -κηλιδούν, το εκ μητρός γένος αυτού (564)· ως λέγει ο -Θουκυδίδης. Αλλ' η απόπειρα απέβη όλως εναντία εις τους -προτείναντας. Διότι αντί υποψίας και διαβολής, ο Περικλής έτι -περισσοτέραν απήλαυσε τιμήν και εμπιστοσύνην παρά τοις -πολίταις, όταν είδον ότι τον εμίσουν και τον εφοβούντο μάλιστα -οι εχθροί. Διό και πριν εισβάλη εις την Αττικήν ο Αρχίδαμος -μετά των Πελοποννησίων, είπεν ο Περικλής εις τους Αθηναίους, -αν, λεηλατών τ' άλλα μέρη ο Αρχίδαμος, εφείδετο των εδικών του -κτημάτων εξ αιτίας της παλαιάς σχέσεως ήτις υπήρχε μεταξύ των, -ή όπως δώση εις τους εχθρούς του διαβολής αφορμάς, ότι αυτός -εχάριζε και τα κτήματα και τας επαύλεις του εις την πόλιν. -Εισέβαλον λοιπόν εις την Αττικήν μετά στρατού μεγάλου οι -Λακεδαιμόνιοι και οι σύμμαχοι, υπό την αρχηγίαν του Βασιλέως -Αρχιδάμου· και λεηλατούντες την χώραν, προυχώρησαν εις τας -Αχαρνάς (565), και εστρατοπέδευσαν εκεί, πιστεύοντες ότι οι -Αθηναίοι δεν θα το ανείχοντο, αλλά θ' αντιπαρετάττοντο μετ' -οργής και υπερηφανείας. Εις τον Περικλέα όμως δύσκολον εφαίνετο -να συνάψη μάχην υπέρ αυτής της πόλεως προς εξήκοντα χιλιάδας -Πελοποννησίων και Βοιωτών· διότι τοσούτοι ήσαν οι κατ' αρχάς -εισβαλόντες. Τους δε θέλοντας να πολεμήσωσι και -δυσαρεστούμενους διά τα γινόμενα κατεπράυνε λέγων, ότι δένδρα -μεν καταρριφθέντα και κοπέντα αναφύονται ταχέως, άνδρες δε -φονευθέντες, ευκόλως δεν αναζώσι. Δεν συνεκάλει δε τον δήμον -εις εκκλησίαν, φοβηθείς μη παρά την θέλησίν του βιασθή· αλλ' ως -κυβερνήτης πλοίου, όταν άνεμος επέρχηται εις το πέλαγος, -διαθέσας τα πάντα, και καλώς εξαρτήσας τα άρμενα, -μεταχειρίζεται την τέχνην αυτού αφήνων τα δάκρυα και τας -παρακλήσεις των επιβατών όσοι πάσχουσιν υπό ναυτίας ή φόβου, -ούτω και αυτός, κλείσας την πόλιν, και φύλακας πανταχού τάξας -προς ασφάλειαν, ηκολούθει τας ιδίας αυτού εμπνεύσεις, ολίγον -φροντίζων περί των καταβοώντων και των αγανακτούντων, ει και -πολλοί μεν των φίλων του επέμενον παρακαλούντες αυτόν, πολλοί -δε των εχθρών του τον ηπείλουν και κατηγόρουν, πολλοί δ' -έψαλλον άσματα και χλευασμούς προς καταισχύνην, υβρίζοντες την -στρατηγίαν αυτού ως άνανδρον, και τα πράγματα εις τους εχθρούς -αφήνουσαν. Επέπιπτε δε κατ' αυτού και ο Κλέων, ωφελούμενος εκ -της εναντίον του οργής των πολιτών όπως δημαγωγήση, ως δηλούσι -και τ' ανάπαιστα (566) ταυτά του ποιητού Ερμίππου (567). - - «Βασιλεύ των σατύρων, ειπέ, διατί - να βαστάξης το δόρυ δεν θέλεις λοιπόν, - αλλά λόγους πολέμου κηρύττεις δεινούς, - την ψυχήν δε του Τέλητος έχεις; (568) - Κ' οι οδόντες σου τρύζουν, ως όταν κοπίς - εις ακόνην ακούσης να τρύζη σκληράν, - και σε δάκνει αστράτττων ο Κλέων; (569)» - -ΛΔ. Πλην υπ' ουδενός των τοιούτων εκινήθη ο Περικλής, αλλά -πράως και εν σιωπή την αδοξίαν και την απέχθειαν υπομένων, και -πέμψας στόλον εκατόν πλοίων περί την Πελοπόννησον, αυτός δεν -συνεξέπλευσεν, αλλ' έμεινεν οικουρών και εις την εξουσίαν του -έχων την πόλιν, έως ότου ανεχώρησαν οι Πελοποννήσιοι. -Περιποιούμενος όμως το πλήθος, αγανακτούν ουχ ήττον ένεκα του -πολέμου, το εκολάκευε διά διανομών χρημάτων, και έγραφε -ψηφίσματα περί κληρουχιών, και αποδιώξας όλους τους Αιγινήτας, -διένειμε διά λαχνών την νήσον εις τους Αθηναίους. Παρηγορούντο -δ' ούτοι οπωσούν και εξ όσων έπασχον οι εχθροί· διότι -περιπλέοντες την Πελοπόννησον, ελεηλάτουν πολλήν χώραν και τας -μικράς πόλεις αυτής· και ο ίδιος, εισβαλών εις την Μεγαρικήν, -την κατέφθειρε πάσαν. Εκ τούτου, δ' εγίνετο προφανές ότι πολλά -μεν κακοποιούντες οι εχθροί τους Αθηναίους, πολλά δε πάσχοντες -υπ' εκείνων διά θαλάσσης, δεν θα παρέτεινον τοσούτον τον -πόλεμον, αλλά ταχέως θ' απέκαμνον, καθώς εξ αρχής προείπεν ο -Περικλής, αν θεία τις βούλησις δεν είχεν εναντιωθή εις των -ανθρώπων τους διαλογισμούς. Τώρα δε, πρώτον μεν επέπεσεν η -λοιμική φθορά, και εξηφάνισε πάσαν την ακμάζουσαν ηλικίαν και -πάσαν την δύναμιν. Υπ' αυτής προσβαλλόμενοι και κατά τα σώματα -και κατά τας ψυχάς, εξηγριώθησαν εντελώς κατά του Περικλέους, -και ως αν υπό της νόσου παραφρονήσαντες εξανίσταντο κατ' ιατρού -ή κατά πατρός, προσηνέχθησαν αδικώτατα κατ' αυτού, πεισθέντες -υπό των εχθρών ότι την μεν νόσον επέφερεν η συσσώρευσις του -πλήθους των χωρικών εις την πόλιν, διότι εν καιρώ θέρους -ηναγκάζοντο πολλοί ομού να διάγωσιν εις μικρά οικήματα και εις -πνιγηράς σκηνάς ζωήν οικουρόν και αργήν, αντί της καθαράς -διαίτης ήν είχον εις τον ανοικτόν αέρα το πρότερον· τούτου δ' -αίτιος ότι ήτον εκείνος, όστις ένεκα του πολέμου έχυσε τον -όχλον των αγρών εις τα τείχη, χωρίς εις ουδέν να μεταχειρίζηται -τους τόσους ανθρώπους, και εμάνδρωσεν αυτούς ως βοσκήματα, -αφήνων να μεταδίδηται το μίασμα αμοιβαίως, και μη χορηγών εις -αυτούς ουδεμίαν της τύχης των μεταβολήν ή ανακούφισιν. - -ΛΕ. Ταύτα θέλων να θεραπεύση, και να βλάψη ολίγον τους εχθρούς, -εισεβίβασεν εις εκατόν πεντήκοντα πλοία πολλούς και ανδρείους -οπλίτας και ιππείς, και έμελλε ν' αποπλεύση, χορηγών διά της -τοιαύτης δυνάμεως μεγάλην ελπίδα εις τους πολίτας, και όχι -ολιγώτερον φόβον εις τους εχθρούς. Εν ώ δ' ήσαν πλήρη τα πλοία, -και ο Περικλής είχεν ήδη αναβή εις την ιδίαν αυτού τριήρη, -συνέβη ηλίου έκλειψις, και έγινε σκότος, και όλοι είδον μετά -καταπλήξεως τούτο, ως μέγα σημείον. Βλέπων δ' ο Περικλής τον -κυβερνήτην περίφοβον και απορούντα τι να πράξη, ύψωσε την -χλαμύδα εμπρός των οφθαλμών του, και καλύψας αυτούς, τον -ηρώτησεν αν θεωρή τούτο ως μέγα δεινόν ή ως σημείον δεινού -τινος. Ως δ' απεκρίθη «όχι» ο κυβερνήτης· «Τι λοιπόν, είπε, -διαφέρει τούτου εκείνο, εκτός ότι το σώμα εξ ού προήλθεν η -επισκότισις είναι μεγαλήτερον της χλαμύδος;» Αλλά ταύτα -συζητούνται εις τα σχολεία των φιλοσόφων. Εκπλεύσας δ' ο -Περικλής, ουδέν φαίνεται πράξας άξιον της προπαρασκευής. -Πολιορκήσας δε την ιεράν Επίδαυρον (570), ήτις παρείχεν -ελπίδας ότι θέλει κυριευθή, απέτυχεν εξ αιτίας της νόσου· διότι -επελθούσα εξολόθρευσεν όχι μόνον αυτούς, αλλά και όλους όσοι -έλαβον οπωσούν επιμιξίαν μετά του στρατού. Ως εκ τούτου -ωργίζοντο οι Αθηναίοι κατ' αυτού, και επροσπάθει να τους -παρηγορή και να τους ενθαρρύνη. Αλλά δεν έπαυσε την οργήν των, -ουδέ τους μετέπεισεν, έως ου λαβόντες κατ' αυτού εις τας χείρας -τας ψήφους, και της τύχης του γινόμενοι κύριοι, τω αφόρεσαν την -στρατηγίαν, και τω επέβαλον ζημίαν χρηματικήν, ήν οι μεν -λέγουσι δεκαπέντε ταλάντων εις ελάχιστον όρον, οι δε εις -ανώτατον πεντήκοντα. Κατήγορος δ' εις την δίκην, επεγράφη, ως -μεν λέγει ο Ιδομενεύς (571), ο Κλέων, ως δ' ο Θεόφραστος -(572), ο Σιμμίας, ο δ' Ηρακλείδης ο Ποντικός (573), λέγει τον -Λακρατίδαν. - -ΛΣΤ. Το δημόσια όμως ατυχήματά του έμελλον ταχέως να παύσωσι, -διότι το πλήθος μετά της πληγής είχεν αφήσει εις αυτόν και το -κέντρον του (574). Αλλά τα του οίκου του ήσαν εις -δυστυχεστάτην κατάστασιν, διότι επί του λοιμού απέθανον ουκ -ολίγοι των οικείων του, και προ πολλού ετάραττον διαιρέσεις -αυτούς. Ούτως ο πρεσβύτερος των γνησίων υιών του Ξάνθιππος, -πολυδάπανος ων και αυτός εκ φύσεως, και γυναίκα νέαν και -πολυτελή νυμφευθείς, την θυγατέρα Ισάνδρου του Επιλύκου, -ηγανάκτει διά την ακρίβειαν (575) του πατρός του, όστις ολίγα -και κατ' ολίγον τω έδιδεν. Ούτος έστειλε και έλαβε παρ' ενός -φίλου του αργύριον, ως εκ μέρους του Περικλέους. Επειδή δ' -έπειτα εκείνος απήτει αυτό, ο μεν Περικλής και δίκην εκίνησε -κατ' αυτού· ο δε νεανίσκος Ξάνθιππος επί τούτω δυσαρεστηθείς, -εκακολόγει τον πατέρα του, και πρώτον μεν διηγείτο χλευαστικώς -τας κατ' οίκον συναναστροφάς αυτού, και τας συνομιλίας άς είχε -μετά των σοφιστών. Όταν πένταθλός τις (576) φερ' ειπείν, -εκτύπησε διά του ακοντίου του ακουσίως τον Φαρσάλιον (5775) -Επιτίμιον, και τον εφόνευσεν, έλεγεν ότι εδαπάνησεν ολόκληρον -ημέραν ο Περικλής μετά του Πρωταγόρου, συζητών αν το ακόντιον ή -ο ρίψας αυτό, ή οι αγωνοθέται έπρεπε κατ' ορθότατον λόγον να -θεωρηθώσιν ως αίτιοι του κακού (578). Προσότι δε και την περί -της ιδίας αυτού γυναικός κατηγορίαν λέγει ο Στησίμβροτος ότι -αυτός ο Ξάνθιππος διέδωκεν εις το πλήθος (579), και ότι μέχρι -του θανάτου του διετήρησεν ο νέος άσπονδον την κατά του πατρός -αυτού αντιπάθειαν. Απέθανε δ' ο Ξάνθιππος ασθενήσας επί του -λοιμού. Απώλεσε δε τότε ο Περικλής και την αδελφήν του και των -συγγενών και φίλων του τους πλείστους και τους χρησιμωτάτους -εις τα της πολιτείας. Αλλά δεν απηλπίσθη, ουδ' εταπεινώθη το -φρόνημα και το μέγεθος της ψυχής αυτού υπό των συμφορών και -ουδέ κλαίων, ουδέ νεκρόν συνοδεύων, ουδέ παρά τον τάφον εφάνη -τινός των οικείων του, μέχρις ού απώλεσε και τον έσχατον των -γνησίων υιών του, τον Πάραλον. Ο θάνατος όμως αυτού τον -εκλόνισε· και επροσπάθει μεν να εμμείνη καρτερικώς εις το ήθος -του, και να διαφυλάξη την μεγαλοψυχίαν. Φέρων όμως στεφάνον εις -τον νεκρόν, κατεβλήθη υπό του πάθους άμα τον είδε, και εις -κλαυθμόν παρεδόθη, και έχυσε πλήθος δακρύων, εν ώ ποτέ καθ' -όλον τον βίον του τοιούτον τι δεν έπραξεν άλλοτε. - -ΛΖ. Η δε πόλις, αφ' ού εδοκίμασε τους άλλους στρατηγούς και -ρήτορας διά τον πόλεμον τούτον, επειδή ουδείς εφαίνετο έχων την -ανάλογον προς τας περιστάσεις βαρύτητα, ουδ' αξίαν παρέχουσαν -τας δεούσας εγγυήσεις προς τοιαύτην αρχήν, ήρχισε να ποθή πάλιν -εκείνον, και να τον καλή εις το βήμα και εις την στρατηγίαν. -Εκείνος δε κατέκειτο εις την οικίαν του αθυμών διά το πένθος -αυτού, μέχρις ού τέλος ο Αλκιβιάδης και οι άλλοι του φίλοι τον -έπεισαν να εξέλθη· και αφ' ού ο δήμος εζήτησε συγχώρησιν διά -την προς αυτόν αγνωμοσύνην του, ανεδέχθη πάλιν την διεύθυνσιν -των πραγμάτων, και εκλεχθείς στρατηγός, επρότεινε την -κατάργησιν του περί νόθων νόμου, όν ο ίδιος είχεν άλλοτε -εισαγάγει, ίνα μη εκλείψη παντάπασιν από του οίκου αυτού το -όνομα και το γένος δι' έλλειψιν διαδοχής. Ήσαν δε τα κατά τον -νόμον τοιαύτα. Όταν ήκμαζεν ο Περικλής εις την πολιτείαν, προ -πάρα πολλών χρόνων, και έχων, ως είπομεν, υιούς γνησίους, -έγραψε νόμον, Αθηναίοι να είναι μόνοι οι εκ δύο Αθηναίων -γεννηθέντες. Όταν δ' ο βασιλεύς των Αιγυπτίων έστειλε δωρεάν -εις τον δήμον τεσσαράκοντα χιλιάδας μεδίμνων σίτου, και -επρόκειτο να διανεμηθώσιν αυτόν οι πολίται, πολλαί ως εκ του -ψηφίσματος εκείνου ανεφύοντο δίκαι κατά των νόθων, οίτινες -πρότερον δεν εγνωρίζοντο και παρεβλέποντο, πολλοί δε και -συκοφαντιών εγίνοντο θύματα. Και διά τούτο καταδικασθέντες -επωλήθησαν περί τους πεντακισχιλίους σχεδόν (580) οι δε -μείναντες εις την πολιτείαν και κριθέντες Αθηναίοι, ευρέθησαν -δεκατέσσαρες χιλιάδες και τεσσαράκοντα. Ήτον λοιπόν δεινόν, -νόμος όστις εφηρμόσθη κατά τοσούτων, ν' ακυρωθή πάλιν υπ' αυτού -εκείνου όστις τον επρότεινεν· αλλ' η οικιακή δυστυχία του -Περικλέους, δι' ής εφαίνετο τιμωρηθείς διά την υπεροψίαν και -την μεγαλαυχίαν του, εκίνησε τους Αθηναίους εις οίκτον· και -φρονούντες ότι αφ' ού υπέστη την θείαν δίκην, είχεν ανάγκην -φιλανθρώπου επιεικείας, τω επέτρεψαν να εγγράψη τον νόθον εις -τους φράτορας (581) δίδων εις αυτόν το ίδιον αυτού όνομα. Και -τούτον μεν μετέπειτα, νικήσαντα τους Λακεδαιμονίους εις την εν -Αργινούσαις ναυμαχίαν, εφόνευσεν ο δήμος μετά των συστρατήγων -του. - -ΛH. Τότε φαίνεται ότι τον Περικλέα κατέλαβεν ο λοιμός, ουχί -μετ' οξύτητος και ορμής καθώς άλλους, αλλ' ως ηπία τις -αρρωστία, ήτις παρατεινομένη και ποικίλως μεταβαλλομένη, -βραδέως κατέστρεφε το σώμα, και κατέβαλλε της ψυχής την -μεγαλοφροσύνην. Ο δε Θεόφραστος, εις τα ηθικά αυτού, συζητών αν -τα ήθη συμμεταβάλλωνται μετά της τύχης, και υπό των παθών του -σώματος συνταραττόμενα, αποβάλλωσι την αρετήν, διηγείται ότι ο -Περικλής εις φίλον τινά όστις τον επεσκέπτετο έδειξεν ότι αι -γυναίκες τω είχον δέσει φυλακτόν περί τον τράχηλον, απόδειξιν -λέγων τούτο ότι πολύ κακώς διέκειτο, αφ' ού και ταύτην υπέμεινε -την αβελτηρίαν. Εν ώ δ' αυτός επλησίαζεν εις τον θάνατον, -καθήμενοι πέριξ αυτού οι επισημότεροι των πολιτών, ωμίλουν περί -της αρετής αυτού, και έλεγον πόση υπήρξεν αυτού η δύναμις, και -απηρίθμουν τας πράξεις και των τροπαίων αυτού το πλήθος· διότι -στρατηγών και νικών, εννέα έστησε τρόπαια. Ωμίλουν δε ταύτα -προς αλλήλους, νομίζοντες ότι δεν τους ακούει, και ότι είχεν -ήδη απολέσει την αίσθησιν. Αλλ' εκείνος προσείχεν εις όλα όσα -ελέγοντο, και διακόψας αυτούς, είπεν ότι απορεί ακούων αυτούς -να επαινώσι και ν' απομνημονεύωσιν έργα αυτού εις ά συνετέλεσε -και η τύχη, και κατωρθώθησαν πολλάκις και, υπό πολλών -στρατηγών, ότι δε δεν λέγουσι το κάλλιστον και το μέγιστον, -«ότι εξ αιτίας εμού ουδείς Αθηναίος εμελανοφόρησεν.» - -ΛΘ. Ήτον δ' ο ανήρ θαυμαστός ου μόνον διά την επιείκειαν και -πραότητα ήν εν μέσω τοσούτων περιστάσεων και απέναντι μεγάλων -αντιπαθειών διετήρησεν, αλλά και διά το φρόνημα αυτού, -θεωρούντος ως το άριστον εξ όλων αυτού των καλών, ότι εν μέσω -τοσαύτης δυνάμεως ούτε εις φθόνον ούτε εις θυμόν ποτέ ενέδωκεν, -ούτε κατά τινος ως εχθρός άσπονδος κατηνέχθη. Και μοι φαίνεται -ότι του ήθους του η ευμένεια, και ο βίος αυτού όν διετήρησε -καθαρόν και αμίαντον εν τω μέσω της εξουσίας, αναδεικνύουσιν -ουχί κατακριτέαν, αλλά πρέπουσαν εις αυτόν την ογκώδη και -σοβαράν του Ολυμπίου προσωνυμίαν. Διότι περί του γένους των -Θεών φρονούμεν ότι, αίτιον όν των καλών (582), παντός δε κακού -αναίτιον, διά τούτο άρχει και βασιλεύει των όντων ουχί καθώς οι -ποιηταί (583) συνταράττουσιν ημάς διά δοξασιών, αίτινες εξ -αυτών των ποιημάτων αυτών ελέγχονται αμαθέσταται· διότι τον μεν -τόπον εις όν λέγουσιν ότι οι Θεοί κατοικούσι, καλούσιν έδαφος -ασφαλές (584) και ασάλευτον, ουδ' ανέμους ουδέ σύννεφα έχον, -αλλ' υπό μαλακής αιθρίας και υπό φωτός καθαρού διά παντός του -χρόνου ομαλώς περιλαμπόμενον τοιαύτη τω όντι διαμονή αρμόζει -μάλιστα εις την μακαρίαν και αθάνατον αυτών φύσιν αυτούς δε -τους Θεούς παριστώσι ταραχής πλήρεις, και δυσμενείας, και -οργής, και άλλων παθών, μη πρεπόντων ουδ' εις ανθρώπους νουν -έχοντας. Αλλά ταύτα μεν ίσως κριθή μάλλον ότι εις άλλην -ανήκουσι πραγματείαν. Ταχέως δ' η κατάστασις των πραγμάτων -επαισθητήν κατέστησεν εις τους Αθηναίους του Περικλέους την -στέρησιν, και πόθον αυτού τοις ενέπνευσε. Διότι όσοι επί ζωής -του ησθάνθησαν βαρείαν αυτού την δύναμη, ήτις τους επεσκίαζεν, -άμα εκείνος εξέλιπε, και απεπειράθησαν άλλων ρητόρων και -δημαγωγών, ωμολόγουν ότι ουδέποτε υπήρξε συμπεριφορά μετριωτέρα -μετά μεγαλοπρεπείας, και σοβαρωτέρα μετά πραότητος. Η δ' -επίφθονος ισχύς εκείνη, ήτις πριν ελέγετο μοναρχία και -τυραννίς, εφάνη τότε ότι ήτον σωτήριον της πολιτείας στήριγμα· -διότι την τοσαύτην ορμήν και το πλήθος της κακίας ήτις έφθειρε -τα δημόσια πράγματα, εξασθενών εκείνος και ταπεινών, την -απέκρυπτε, και δεν την άφηνε ν' αποβή ολεθρία εις την εξουσίαν. - - - -ΦΑΒΙΟΣ ΜΑΞΙΜΟΣ - - - -A. ΚΑI ο μεν Περικλής τοιούτος ην κατά τα περί αυτού μάλλον -αξιομνημόνευτα, όσα περιήλθον μέχρις ημών. Ήδη δε μεταβαίνομεν -εις του Φαβίου την ιστορίαν. Λέγουσιν ότι νύμφη τις, ή -επιχώριός τις γυνή, συζευχθείσα μετά του Ηρακλέους περί τον -ποταμόν Θύμβριν (585) εγέννησε τον Φάβιον, εξ ού προέκυψε τα -μέγα και επίσημον γένος των Φαβίων εν Ρώμη. Ιστορούσι δέ τινες -ότι οι του γένους τούτου αρχηγοί, πρώτοι μεταχειρισθέντες -ορύγματα τάφρων προς άγραν των ζώων, ωνομάζοντο το πάλαι -Φόδιοι, διότι Φ ό σ σ α ι μέχρι τούδε καλούνται τα ορύγματα, -και το σκάπτειν Φ ό δ ε ρ ε (586)· μετά καιρόν δ' ότι -μετεβλήθησαν δύο γράμματα, και ωνομάσθησαν Φάβιοι. Εξήλθον δ' -εκ της οικίας άνδρες πολλοί και μεγάλοι· ο δε Φάβιος Μάξιμος -(587), περί ού ταύτα γράφομεν, ήτον τέταρτος από Ρούλλου -(588) του μεγίστου, και διά τούτο Μαξίμου (589) -επονομασθέντος παρά Ρωμαίοις. Ήτον δε το σωματικόν αυτού -επωνύμιον ο Βερούκωσσος (590), διότι είχεν έκφυμα μικρόν εις -το επάνω χείλος. Οουικούλας δε σημαίνει το μικρόν πρόβατον -(591). Τω εδόθη δε και η επωνυμία αύτη, διότι είχε πράον και -βαρύ το ήθος κατά την παιδικήν ηλικίαν του· διότι ο ήσυχος και -σιωπηλός αυτού χαρακτήρ, και η ολίγη του προθυμία προς τας -ηδονάς των παιδίων, και το ότι βραδέως και επιπόνως εμάνθανεν, -ην δε προς τους συντρόφους του ευπειθής και εύκολος, έδιδον εις -τους ξένους υπόνοιαν αμβλύτητός τινος και νωθρότητος του νοός· -ολίγοι δ' ήσαν οι εννοούντες ότι η δυσκινησία αυτού προήρχετο -υπό βάθους, και ότι εις την φύσιν αυτού ενυπήρχε τι το -μεγαλόψυχον και το λεοντώδες. Αλλά μετ' ου πολύ, ως ο καιρός -προυχώρει, υπό των πραγμάτων εξεγειρόμενος, απέδειξεν εις -πάντας ότι ήτον απάθεια το νομιζόμενον αδιαφορία, φρόνησις ότι -ήτον η περίσκεψις, και το να μη ορμά, ουδέ ταχέως να -μετακινήται, ότι ήτον ευστάθεια και ασφάλεια. Βλέπων δε και της -πολιτείας το μέγεθος, και των πολέμων το πλήθος, εξήσκει μεν το -σώμα του προς τον πόλεμον, ως όπλον εκ φύσεως εις αυτόν -δεδομένον, εγύμναζε δε και τον λόγον του εις όργανον πειθούς -προς τον δήμον, καλώς προς τον τρόπον του βίου του διαρρυθμίζων -αυτόν, διότι εις τον λόγον του δεν υπήρχον καλλωπισμοί, ουδέ -ματαία χάρις και αγοραία, αλλά νους έχων ίδιον εκφράσεως -τρόπον, και μέγα βάθος ιδεών, καθ' ό λέγουσιν ότι ομοιάζει -κυρίως του Θουκυδίδου τον ρητορικόν χαρακτήρα· διότι σώζεται -λόγος αυτού όν εξεφώνησεν εις την συνέλευσιν του δήμου, -εγκώμιον του υιού αυτού, αποθανόντος αφ' ού υπάτευσεν. - -Β. Υπάτευσε δε και ο ίδιος πεντάκις, και η πρώτη των υπατειών -του εδοξάσθη διά του κατά των Λιγύων θριάμβου (592)· διότι -νικηθέντες υπ' αυτού, και πολλούς απολέσαντες εις την μάχην, -περιωρίσθησαν εις τας Άλπεις, και έπαυσαν λεηλατούντες και -κακοποιούντες τας γείτονας της Ιταλίας χώρας. Όταν δ' ο Αννίβας -(593), εισβαλών εις την Ιταλίαν, και νικήσας κατά πρώτον εις -μάχην παρά τον Τρεβίαν ποταμόν, διήρχετο διά της Τυρρηνίας -πορθών την χώραν, και μεγάλην έκπληξιν και φόβον προυξένησεν -εις την Ρώμην, εγίνοντο τότε σημεία τινά μη συνήθη εις τους -Ρωμαίους, τα διά κεραυνών, άλλα δε όλως αλλόκοτα και παράδοξα, -οίον ότι, ως ερρέθη, ασπίδες εβράχησαν εφ' εαυτών δι' αίματος, -και κατά το Άντιον (594) από των θεριζομένων σταχύων έρρεεν -αίμα, και λίθοι πεπυρωμένοι και φλέγοντες ότι έπιπτον εκ του -αέρος, υπέρ δε τους Φαλερίους (595) ότι εφάνη ο ουρανός -σχισθείς, και ότι απ' αυτού έπεσον και διεσπάρησαν πολλά -γραμμάτια, και εφ' ενός εφάνη γεγραμμένον κατά λέξιν «Ο Άρης -σαλεύει τα όπλα του.» Και τούτων μεν ουδέν συνετάραξε τον Γάιον -Φλαμίνιον, άνδρα φύσει μεν ορμητικόν και φιλότιμον, επαιρόμενον -δε και διά τας μεγάλας επιτυχίας του, όταν παρά πάσαν -προσδοκίαν, εναντίον των διαταγών της Βουλής και της γνώμης του -συνάρχοντός του, συγκρουσθείς βιαίως μετά των Γαλατών, τους -ενίκησε. Τον δε Φάβιον ολίγον ετρόμαξαν τα σημεία, διότι ήσαν -παράλογα, αν και ισχυράν επί πολλών απετέλουν εντύπωσιν. -Μανθάνων όμως ότι οι εχθροί ήσαν ολίγοι, και εστερούντο -χρημάτων, παρεκίνει τους Ρωμαίους να δειχθώσι καρτερικοί, και -να μη πολεμήσωσι κατ' ανθρώπου έχοντος στράτευμα διά πολλών -αγώνων εξησκημένον εις τον πόλεμον· αλλά να στείλωσι βοηθείας -εις τους συμμάχους, και κρατούντες τας πόλεις, ν' αφήνωσι την -ακμήν του Αννίβου να μαραίνηται αφ' εαυτής, ως φλόγα ήτις -ανέλαμψεν ολίγην έχουσα και ουχί στερεάν την τροφήν. - -Γ. Αλλά δεν κατεπείθετο ο Φλαμίνιος· και λέγων ότι δεν θέλει -ανεχθή να πλησιάση την Ρώμην ο πόλεμος, ουδέ θέλει πολεμήσει, -ως ο αρχαίος Κάμιλλος, εντός της Ρώμης προς σωτηρίαν αυτής, -διέταξε τους χιλιάρχους να εξαγάγωσι τον στρατόν, και επήδησεν -εις ίππον ο ίδιος. Αλλ' ο ίππος άνευ προφανούς λόγου και -αναιτίως κατελήφθη υπό τρόμου, και αγριεύσας, τον έρριψε· και -έπεσε μεν ο Φλαμίνιος κατά κεφαλής, αλλά δεν μετέβαλε παντάπασι -την γνώμην του, και ως εξ αρχής είχε την πρόθεσιν να κινηθή -κατά του Αννίβου, παρετάχθη κατά την λεγομένην Θρασυμένην -(596) λίμνην της Τυρρηνίας. Ως δε συνεκρούσθησαν οι -στρατιώται, επί αυτής της μάχης συνέπεσε σεισμός, όστις και -πόλεις κατέστρεψε, και ρεύματα ποταμού εκ της κοίτης αυτών -μετέτρεψε, και κρημνών υπωρείας διέσχισεν· αλλ' αν και μετά -τοσαύτης βίας επήλθεν, εκ των πολεμούντων όμως ουδείς τον -εννόησε. Και ο μεν Φλαμίνιος διά πολλών και τόλμης και ανδρείας -έργων διακριθείς, έπεσε, και περί αυτόν οι άριστοι των -στρατιωτών. Οι δε λοιποί ετράπησαν εις φυγήν, και πολύς εγένετο -αυτών φόνος, και δεκαπεντακισχίλιοι κατακόπησαν, και άλλοι -τόσοι συνελήφθησαν ζώντες. Το δε σώμα του Φλαμινίου -φιλοτιμούμενος να θάψη ο Αννίβας, και να το τιμήση διά την -ανδρείαν αυτού, δεν το εύρε, και ουδείς ήξευρε πώς έγινεν -άφαντον. Ουδείς δε, ούτε ο στρατηγός, όστις έγραψεν εις την -Ρώμην, ούτε ο σταλείς ως κομιστής της αγγελίας, ωμολόγησεν -αληθώς την κατά τον Τρεβίαν (597) γενομένην ήτταν, αλλ' είπε -ψευσθείς ότι η νίκη έμεινεν άκριτος και αμφίβολος. Άμα δ' -ήκουσε περί αυτής ο στρατηγός Πομπώνιος, συνεκάλεσε τον δήμον -εις εκκλησίαν, και προσελθών ευθύς, είπεν απαρακαλύπτως, χωρίς -περιπλοκών και δόλων· «Ενικήθημεν, ω άνδρες Ρωμαίοι, εις -μεγάλην μάχην, και κατεστράφη το στρατόπεδον ημών, και ο ύπατος -Φλαμίνιος εφονεύθη. Σκεφθήτε περί της σωτηρίας και ασφαλείας -σας». Τούτον ρίψας τον λόγον ως καταιγίδα εις πέλαγος τοσούτου -πλήθους, συνετάραξε πάσαν την πόλιν, ουδ' εδύναντο οι λογισμοί -ν' αντιστώσιν εις τοιαύτην έκπληξιν και να την υπομείνωσιν. -Όλοι δ' εις μίαν συνέπεσαν γνώμην, ότι τα πράγματα χρειάζονται -ανεύθυνον μοναρχίαν, ήν καλούσι δικτατωρίαν, και άνθρωπον όστις -να διαχειρισθή αυτήν αυστηρώς και αφόβως. Είς δε μόνος ότι -είναι ούτος, ο Φάβιος Μάξιμος, όστις είχε φρόνημα και ήθους -σοβαρότητα ανάλογον προς της αρχής ταύτης το μέγεθος, και εις -την περίοδον εκείνην ήτον της ηλικίας του, καθ' ήν το σώμα διά -της ρώμης του βοηθεί εισέτι τα βουλεύματα της ψυχής, και το -θάρρος συγκιρνάται μετά της φρονήσεως. - -Δ. Ως δ' απεφάσισαν ταύτα, εξελέγη μεν Δικτάτωρ ο Φάβιος, -ωνόμασε δ' αυτός ίππαρχον τον Λεύκιον (598) Μινούκιον, και -πρώτον μεν εζήτησε παρά της συγκλήτου την άδειαν να -μεταχειρίζηται ίππον εις τας εκστρατείας· διότι τούτο δεν -επετρέπετο, και παλαιός νόμος το απηγόρευεν, είτε διότι η -κυριωτέρα του στρατού δύναμις εθεώρουν ότι συνίστατο εις το -πεζικόν, και διά τούτο ενόμιζον ότι ο στρατηγός πρέπει να μένη -μετά της φάλαγγος, και να μη αφήνη αυτήν είτε διότι ήθελον, ο -δικτάτωρ, έχων καθ' όλα τα άλλα τυραννικήν και μεγάλην της -αρχής του την εξουσίαν, να φαίνηται καθ' έν και μόνον, κατά -τούτο, κατώτερος του δήμου. Θέλων δ' ο Φάβιος ευθύς να δείξη -της εξουσίας του το μέγεθος και τον όγκον, όπως τω είναι -ευπειθέστεροι και μάλλον τω υπακούωσιν οι πολίται, εξήλθε -συναθροίσας περί εαυτόν εικοσιτέσσαρας ραβδούχους, και ιδών τον -άλλον ύπατον ερχόμενον προς αυτόν, έστειλεν υπηρέτην και τω -είπε ν' αποπέμψη τους ραβδούχους του, να καταθέση τα παράσημα -της αρχής, και να προσέλθη ως ιδιώτης. Έπειτα δε, κάλλιστα από -Θεών αρχόμενος, και εξηγήσας εις τον δήμον ότι εδυστύχησε διότι -ο στρατηγός ελησμόνησε και περιεφρόνησε τα θεία, ουχί διότι οι -αγωνισθέντες εδείχθησαν άνανδροι, παρεκίνει αυτόν να μη φοβήται -τους εχθρούς, συγχρόνως δε να εξιλεώση τους Θεούς και να τους -τιμά. Διά τούτων δε δεν τοις ενέπνεε δεισιδαιμονίαν, αλλά τους -ενεθάρρυνεν εις την αρετήν διά της ευσεβείας, και αφήρει των -Θεών τον φόβον, και τους παρηγόρει διά της ελπίδος προς τους -Θεούς. Κατά την εποχήν δι' εκείνην ηνεώχθησαν και πολλά εκ των -μυστικών βιβλίων αυτών, χρησμούς (599) περιέχοντα, άτινα -καλούνται Σιβύλλεια, και λέγεται ότι τινές εκ των λόγων των -εγγεγραμμένων εις αυτά εσυμφώνουν προς τας τότε τύχας και -πράξεις των Ρωμαίων αλλά δεν επετρέπετο να γνωσθώσιν αυτά και -εις άλλους. Ελθών λοιπόν ο δικτάτωρ εις το μέσον, ηυχήθη προς -τους Θεούς, τάξας να προσφέρη εις θυσίαν όλα τα κατ' εκείνο το -έτος νεογέννητα των αιγών και των χοίρων και των προβάτων και -των βοών, όσα μέχρι της προσεχούς ανοίξεως ήθελον θρέψει της -Ιταλίας τα όρη και αι πεδιάδες και οι ποταμοί και τα λειβάδια· -να τελέση δε πανηγύρεις μουσικάς και θεατρικάς, διά δαπάνης -σεστερτίων (600) τριακοσίων τριάκοντα τριών, και δηναρίων -τριακοσίων τριάκοντα τριών, και προσέτι ενός τρίτου του -δηναρίου. Αποτελεί δ' η ποσότης αύτη δραχμών ογδοήκοντα τρεις -χιλιάδας και πεντακοσίας ογδοήκοντα τρεις, και οβολούς δύο. Τον -λόγον δε διά την ποσότητα ταύτην και διά την ακρίβειαν της -διανομής είναι δύσκολον να τον ειπώμεν, εκτός αν ήθελε τις να -υμνήση της τριάδος την δύναμιν, διότι και φύσει είναι αριθμός -τέλειος, και πρώτος είναι των περιττών, και αρχή καθ' εαυτόν -της πληθύος, και συμπεριλαμβάνει εν εαυτώ, συναναμίξας και -συναρμόσας, τας πρώτας διαφοράς και τα στοιχεία παντός αριθμού -(601). - -Ε. Ούτω λοιπόν οικοδομήσας προς το θείον την γνώμην του πλήθους -ο Φάβιος, κατέστησεν αυτό θαρραλεώτερον προς το μέλλον. Αυτός -δε τας ελπίδας της νίκης εις εαυτόν στηρίξας, εν πεποιθήσει ότι -ο Θεός διά της φρονήσεως και διά της αρετής χορηγεί τας -επιτυχίας, τρέπεται κατά του Αννίβου, ουχί επί σκοπώ του να -πολεμήση αυτόν, αλλά θέλων να κατατρίψη και βραδέως να -καταναλώση την δύναμιν αυτού διά της πολυκαιρίας, και διά -χρημάτων την αχρηματίαν αυτού, και διά της πολυανθρωπίας την -ολιγότητα των στρατευμάτων του. Όθεν, προφυλαττόμενος από του -εχθρικού ιππικού, εστρατοπέδευε πάντοτε εις θέσεις υψηλάς και -ορεινάς, και όταν μεν εκείνος εκάθητο, ησύχαζε και αυτός, όταν -δ' εκινείτο εκείνος, τον παρηκολούθει κύκλω εις τας κορυφάς, -και εφαίνετο ολίγον εις τόσην απόστασιν, ώστε να μη βιασθή να -πολεμήση χωρίς να θέλη, διά της τοιαύτης όμως αναβολής να -φοβίζη πάντοτε τους εχθρούς· ότι μέλλει να πολεμήση. Ούτω -κατατρίβων τον καιρόν, περιεφρονείτο υφ' όλων, και κατηγορείτο -μεν εις το στρατόπεδον, εις δε τους εχθρούς εφαίνετο άτολμος, -και όλοι τον εθεώρουν μηδέν, εκτός ενός, του Αννίβου. Εκείνος -δε μόνος εννοήσας την επιτηδειότητα αυτού, και τον τρόπον καθ' -όν είχεν αποφασίσει να διευθύνη τον πόλεμον, εσκέφθη ότι διά -παντός τεχνάσματος ή διά πάσης βίας έπρεπε ν' αναγκάση εις -μάχην τον άνθρωπον, ή ότι άλλως ήσαν κατεστραμμένοι οι -Καρχηδόνιοι, όταν δεν εδύναντο να μεταχειρισθώσι τα όπλα καθ' ά -υπερείχον, ματαίως δε κατεδαπανώντο και ολιγόστευον εκείνα, -καθ' ά ήσαν πολύ κατώτεροι, οι άνθρωποι και τα χρήματα. Δι' ό -παν στρατήγημα και παν τέχνασμα σοφιζόμενος, και λαβήν επί -εκείνου ζητών, ως έμπειρος αθλητής, προσέβαλλε και ετάραττε τον -Φάβιον, και εις πολλά τον περιέστρεφε μέρη, θέλων να τον -αποσπάση της ασφαλούς πορείας αυτού. Αλλ' ο Φάβιος, πεπεισμένος -περί του συμφέροντος, έμενε σταθερός και αμετάτρεπτος εις την -κρίσιν αυτού. Τον ηνόχλει όμως ο ίππαρχος Μινούκιος, άκαιρον -έχων προθυμίαν να πολεμήση και αυθαδείας πλήρης, δημαγωγών το -στράτευμα, και εμπνέων εις αυτό πολεμικήν μανίαν και ελπίδας -άφρονας· ώστε οι στρατιώται ειρωνευόμενοι και κατηγορούντες τον -Φάβιον, τον ωνόμαζον παιδαγωγόν του Αννίβου, τον δε Μινούκιον -ωνόμαζον και μέγαν άνδρα, και της Ρώμης άξιον στρατηγόν. Εκ -τούτων ούτος μάλλον επαιρόμενος και θρασύτερος γινόμενος, -εχλεύαζε τας επί των κορυφών στρατοπεδεύσεις, λέγων ότι ο -Δικτάτωρ τοις ητοίμαζεν ωραία θέατρα, αφ' ών να βλέπωσι την -Ιταλίαν λεηλατουμένην και εις φλόγας παραδιδομένην. Ηρώτα δε -τους φίλους του Φαβίου, αν εκ της γης απελπισθείς, φέρη το -στράτευμα εις τον ουρανόν, ή αν ζητή να διαφεύγη τους εχθρούς, -εις σύννεφα και εις ομίχλας κρυπτόμενος. Ταύτα έλεγον προς τον -Φάβιον οι φίλοι αυτού, και τον παρεκίνουν διά τινων κινδύνων να -παύση ταύτην την αδοξίαν. Αλλ' εκείνος, τότε μάλιστα, είπε, θα -εγινόμην πολύ δειλότερος αφ' ό,τι φαίνομαι τώρα, αν φοβηθείς -ύβρεις και χλευασμούς, εγκατέλειπον την απόφασίν μου. Να -φοβήται τις υπέρ της πατρίδος του δεν είναι αισχρόν αλλά να -τρομάζη διά των ανθρώπων την γνώμην και τας διαβολάς και τας -κατακρίσεις αυτών, είναι ανάξιον ανθρώπου τοιαύτην αρχήν -περιβεβλημένου, είναι ίδιον δούλου υποτασσομένου εις εκείνους -εις ούς πρέπει αυτός να επιβάλλη θέλησιν, όταν υπό κακών -φρονημάτων εμπνέωνται. - -ΣΤ. Μετά ταύτα δ' υπέπεσεν εις σφάλμα ο Αννίβας· διότι θέλων να -μακρύνη περισσότερον το στράτευμά του από του Φαβίου, και να -καταλάβη πεδιάδας έχουσας νομάς, διέταξε τους οδηγούς μετά το -δείπνον ευθύς να τους οδηγήσωσιν εις το Κασινάτον (602), -εκείνοι δε, μη ακούσαντες καλώς την λέξιν εξ αιτίας της -βαρβάρου του προφοράς, ωδήγησαν την δύναμιν αυτού και την -έφερον εις της Καμπανίας τα έσχατα άκρα, εις την πόλιν -Κασιλίνον, ήν σχίζει, διά μέσου ρέων αυτής, ο Λοθρόνος ποταμός -(603) όν οι Ρωμαίοι καλούσι Ουουλτούρνον. Περιλαμβάνετε δ' η -χώρα εκείνη κατά μεν τα λοιπά μέρη αυτής υπό στεφάνης βουνών -μία δε μόνη στενή κοιλάς ανοίγεται προς την θάλασσαν, όπου -εκβάλλουσιν οι βάλτοι οι σχηματιζόμενοι υπό του πόταμου όταν -εκχειλίζηται, και άμμους έχει βαθείς, και εις θάλασσαν -ανοίγεται κυματώδη και επικίνδυνον. Εδώ κατέβη ο Αννίβας· ο δε -Φάβιος, έμπειρος ων των οδών, ήλθε πέριξ, και οπλίτας στήσας -τετρακισχιλίους, έφραξε την διέξοδον. Τον δ' επίλοιπον στρατόν -καθίσας εις καταλλήλους θέσεις υπεράνω των άλλων άκρων, ώρμησε -μετά των ελαφροτάτων και των προχειροτάτων στρατιωτών εις τας -τελευταίας των εχθρών τάξεις, και συνετάραξεν όλον το -στράτευμα, και εφόνευσε σχεδόν οκτακοσίους. Τότε ο Αννίβας -ηθέλησε να μακρύνη εκείθεν το στράτευμα, εννοήσας το λάθος ως -προς τον τόπον και τον κίνδυνον, και ετιμώρησε μεν τους -οδηγούς, σταυρώσας αυτούς, ελπίδα δ' ουδεμίαν είχε να βιάση -τους εχθρούς εις μάχην, εν ώ ήσαν των υψωμάτων κύριοι. Αθυμία -λοιπόν κατέλεβε τότε πάντας και φόβος, διότι έβλεπον ότι είχον -περιέλθει πανταχόθεν εις αμηχανίαν, εξ ής δεν υπήρχεν απαλλαγή -δι' αυτούς. Απεφάσισεν επομένως ο Αννίβας ν' απατήση τους -εχθρούς διά δόλου, και έπραξε ταύτα. Διέταξε να λάβωσιν ως δύο -χιλιάδας βοών εκ των αιχμαλωτισθέντων, και να δέσωσιν εις -έκαστον των κεράτων αυτών δέμα λυγαριάς ή ξηρών φρυγάνων και -έπειτα την νύκτα, όταν δοθή το σημείον, ν' ανάψωσιν αυτά, και -να διώξωσι τα ζώα προς τα όρη, κατά τα στενά και τας φυλακάς -των εχθρών. Εν ώ δ' ητοίμαζον ταύτα οι διαταχθέντες, παραλαβών -αυτός το επίλοιπον στράτευμα, προέβαινε μετ' αυτού βραδέως. Οι -δε βόες, εν όσω μεν το πυρ ήτον ολίγον, και έκαιε μόνον τα -δέματα, επροχώρουν ησύχως διωκόμενοι προς τους πρόποδας των -βουνών και μετά θαυμασμού έβλεπον οι ποιμένες και οι βουκόλοι -από των κορυφών τας φλόγας ως έλαμπον εις τον κεράτων τα άκρα, -και εφαίνοντο ως αν εβάδιζε στρατόπεδον εν τάξει μετά λαμπάδων -πολλών. Όταν όμως πυρούμενα τα κέρατα μέχρι ρίζης διέδωκαν την -αίσθησιν εις την σάρκα, και υπό του πόνου παραφερόμενοι και τας -κεφαλάς τινάσσοντες, μετέδιδον οι βόες εις αλλήλους τας φλόγας, -τότε δεν έμεινον πλέον εις της πορείας την τάξιν, αλλ' ήρχισαν -υπό φόβου και αλγηδόνος να τρέχωσι προς τα όρη, λάμποντες κατά -τας ουράς και τα μέτωπα, και τους θάμνους ανάπτοντες δι' ών -έφευγον. Ήτον δε το θέαμα τούτο καταπληκτικόν διά τους -Ρωμαίους, οίτινες παρεφύλαττον τας διαβάσεις· διότι αι φλόγες -εφαίνοντο ως λαμπάδες άνω και κάτω φερόμεναι υπ' ανθρώπων -οίτινες έτρεχον. Και θόρυβος διηγέρθη και φόβος πολύς μεταξύ -αυτών, και ενόμιζον ότι εχθροί επήρχοντο κατ' αυτών άλλοι -άλλοθεν, και πανταχόθεν ότι τους περιεκύκλουν. Διά τούτο δεν -ετόλμησαν να παραμείνωσιν, αλλ' ανεχώρησαν προς το μέγα -στρατόπεδον, αφήσαντες τα στενά. Συγχρόνως δ' επελθόντες οι -ψιλοί του Αννίβου, κατέλαβον τας διόδους. Η δε λοιπή αυτών -δύναμις προυχώρησε τότε αφόβως, σύρουσα μεθ' εαυτής τα πολλά -και βαρέα λάφυρα. - -Ζ. Ο δε Φάβιος, εν ώ ήτο νυξ έτι ενόησε τον δόλον, διότι -φεύγοντες τινές βόες και διεσπαρμένοι έπεσον εις τας χείρας -του. Φοβούμενος όμως ενέδρας εν μέσω του σκότους, εκράτει το -στράτευμα ωπλισμένον αλλ' ακινητούν. Ως δ' εξημέρωσεν, ετράπη -εις καταδίωξιν, και έφθασε τους εσχάτους, και συμπλοκή έγινε -κατά τα στενά, και πολύς ήν ο θόρυβος, έως ότου ο Αννίβας εκ -του μετώπου του στρατού του έστειλεν Ίβηρας (604) άνδρας -εμπείρους ν' αναβαίνωσιν εις τα όρη, ελαφρούς και ταχείς, -οίτινες επιπεσόντες εις βαρείς τους Ρωμαίους οπλίτας, εφόνευσαν -πολλούς, και έστρεψαν οπίσω τον Φάβιον. Τότε δε μάλιστα -κατηγορήθη και κατεφρονήθη ο Φάβιος· διότι παρητήθη της τόλμης -των όπλων, διισχυριζόμενος ότι θέλει νικήσει τον Αννίβαν διά -της φρονήσεως και διά της προνοίας· αντί δε τούτου εφαίνετο -νικηθείς και απατηθείς εκ των στρατηγημάτων εκείνου. Θέλων δ' -έτι μάλλον ν' αυξήση την κατ' αυτού οργήν των Ρωμαίων ο -Αννίβας, όταν ήλθεν εις τους αγρούς αυτού, όλα μεν τ' άλλα -διέταξε να τα καύσωσι και να τα καταστρέψωσιν, απηγόρευσε δε να -εγγίσωσιν εκείνους μόνους, και έθεσε φυλακήν, διά να μη τους -βλάψη κάνεις ουδέ λάβη τι εξ αυτών. Ταύτα, όταν εγνώσθησαν εις -την Ρώμην, ηύξησαν τας κατά του Φαβίου διαβολάς· και πολλή μεν -υπήρχε καταβοή κατ' αυτού εκ μέρους των δημάρχων προς τον -δήμον, ήν διήγειρε και παρώξυνε προ πάντων ο Μετίλιος, ουχί -έχων έχθραν τινά προς τον Φάβιον, αλλά διότι ήτο φίλος του -ιππάρχου Μινουκίου, και ενόμιζεν ότι αι κατά τούτου κατηγορίαι -έφερον τιμήν εις εκείνον και δόξαν. Ωργίσθη δε και η βουλή κατ' -αυτού, μεμφομένη τας περί αιχμαλώτων συνθηκολογίας αυτού μετά -του Αννίβου· διότι εσυμφώνησαν ν' ανταλλάσσωσιν άνδρα προς -άνδρα, και αν οι του ενός μέρους ήσαν περισσότεροι, ο -εξαγοράζων αυτούς να δίδη δραχμάς διακοσίας πεντήκοντα δι' -έκαστον. Όταν λοιπόν έγινεν η κατ' άνδρα ανταλλαγή, και, -ευρέθησαν παρά τω Αννίβα υπόλοιποι Ρωμαίοι διακόσιοι -τεσσαράκοντα, η σύγκλητος απεφάσισε να μη στείλη τούτων τα -λύτρα, και κατηγόρει προσέτι τον Φάβιον ότι εξηγόραζεν, ούτε -προς την αξιοπρέπειαν συμφώνως, ούτε προς το συμφέρον της -πόλεως, άνδρας οίτινες εζωγρήθησαν υπό των εχθρών. Ταύτα -ακούσας ο Φάβιος, την μεν οργήν των πολιτών υπέφερε πράως· -χρήματα δε μη έχων, και μη ανεχόμενος να ψευσθή προς τον -Αννίβαν και ν' αφήση τους πολίτας, έστειλε τον υιόν του εις την -Ρώμην, διατάξας αυτόν να πωλήση τους αγρούς του, και να τω φέρη -αμέσως τα χρήματα εις το στρατόπεδον. Άμα λοιπόν ο νέος επώλησε -τα κτήματα, και επέστρεψεν, έστειλε τα λύτρα, προς τον Αννίβαν, -και έλαβεν οπίσω τους αιχμαλώτους· και όταν μετά ταύτα πολλοί -τω τα απέδιδον, δεν τα έλαβε παρ' ουδενός, αλλά τα εχάρισεν εις -όλους. - -Η. Μετά ταύτα δε, επειδή οι ιερείς τον εκάλουν εις την Ρώμην -διά τινας θυσίας, παρέδωκε τον στρατόν εις τον Μινούκιον, μετά -παραγγελίας να μη πολεμήση, ουδέ να συγκρουσθή παντάπασι μετά -του εχθρού· και ταύτα απηγόρευσεν ού μόνον ως στρατηγός, αλλά -και παραινέσεις τω έδωκε, και παρακλήσεις πολλάς τω απεύθυνεν. -Αλλ' εκείνος, ολίγον διά τούτο φροντίσας, ευθύς εκινήθη κατά -των εχθρών. Παραφυλάξας δε τον Αννίβαν όταν αφήκε τον πλείστον -στρατόν του να σιτολογήση, προσέβαλε τους υπολειπομένους, τους -κατέκλεισεν εις τα χαρακώματά των, και πολλούς εφόνευσε, και -φόβον ενέπνευσεν εις όλους, ότι θέλει τους πολιορκήσει. Τότε, -εν ώ η δύναμις του Αννίβου συνήρχετο πάλιν εις το στρατόπεδον, -αυτός ανεχώρησεν ασφαλώς, πλήρης αμέτρου μεγαλαυχίας, και -θάρρους εμπλήσας το στράτευμα. Τέλος δ' έφθασεν εις Ρώμην η -φήμη του έργου, έτι μάλλον εξογκωθείσα. Και ο μεν Φάβιος, όταν -ήκουσεν αυτήν, είπεν ότι έτι μάλλον φοβείται του Μινουκίου την -ευτυχίαν· ο δε δήμος επαρθείς, συνέτρεχε μετά χαράς εις την -αγοράν και αναβάς εις το βήμα ο δήμαρχος Μετίλιος, εδημηγόρει -εγκωμιάζων τον Μινούκιον, τον δε Φάβιον κατηγόρει ουχί διά -χαυνότητα ή δι' ανανδρίαν, αλλ' ήδη διά προδοσίαν, συνεγκαλών -και τους ισχυροτάτους και τους πρώτους εκ των άλλων ανδρών, ότι -αυτοί προκάλεσαν τον πόλεμον εξ αρχής, όπως διαλύσωσι την -δημοκρατίαν, και παραδώσασι την πόλιν εις ανεύθυνον μοναρχίαν, -ήτις, χρονοτριβούσα, να δώση καιρόν εις τον Αννίβαν να -καθιδρύση την δύναμίν του, και κυριεύων ήδη της Ιταλίας, να -φέρη και άλλην δύναμιν εκ Λιβύας. - -Θ. Προσελθών δε μετά ταύτα ο Φάβιος, εις μεν τον δήμαρχον ουδ' -εφρόντισε ν' απολογηθή· είπε δε να γίνωσι τάχιστα αι θυσίαι και -αι ιερουργίαι, διά ν' απέλθη εις το στράτευμα να τιμωρήση τον -Μινούκιον, διότι συνεκρούσθη μετά των εχθρών, εν ώ αυτός τω -είχεν απαγορεύσει τούτο. Τότε θόρυβος ηγέρθη εν τω δήμω πολύς, -διά τον κίνδυνον όν διέτρεχεν ο Μινούκιος· Διότι εις τον -Δικτάτωρα επιτρέπεται και να φυλακίση και να θανατώση προ της -δίκης. Ενόμιζον δ' ότι ο θυμός του Φαβίου, παρεκτραπείς εκ της -συνήθους αυτού πραότητος, έπρεπε να είναι βαρύς και αδυσώπητος. -Όθεν οι μεν άλλοι φοβηθέντες, ησύχαζον. Ο δε Μετίλιος, άφοβος -εξ αιτίας της δημαρχικής αυτού θέσεως, ήτις μόνη, όταν -εκλέγηται Δικτάτωρ, δεν στερείται της εξουσίας της, αλλά μένει -εν ώ αι λοιπαί καταλύονται, επέμενε παρά τω δήμω, και τον -παρεκάλει να μη εγκαταλείψη τον Μινούκιον και να μη τον αφήση -να πάθη ό,τι ο Μάλλιος Τουρκουάτος (605) έπραξε προς τον υιόν -του, αποκεφαλίσας αυτόν διά πελέκεως, αφ' ού ηρίστευσε και -εστεφανώθη. Προέτρεπε δε ν' αφαιρέσωσιν από του Φαβίου την -τυραννίδα, και ν' αναθέσωσι τα πράγματα εις τον δυνάμενον και -θέλοντα να τα σώση. Εκ τοιούτων λόγων παρακινηθέντες οι -άνθρωποι, τον μεν Φάβιον δεν ετόλμησαν ν' αναγκάσωσι να -παραιτήση την μοναρχίαν, αν και ουδεμίας απελάμβανε δόξης, -εψήφισαν δ' ο Μινούκιος να ήναι της στρατηγίας ομότιμος, και να -διευθύνη τον πόλεμον μετ' ίσης εξουσίας ως και ο Δικτάτωρ, -πράγμα απαραδειγμάτιστον άλλοτε, επαναληφθέν δ' ολίγον μετά -ταύτα, μετά την εν Κάνναις ήτταν. Τότε Δικτάτωρ ήτον επί των -στρατοπέδων ο Μάρκος Ιούνιος. Εις δε την πόλιν εφάνη αναγκαίον -ν' αναπληρωθή το βουλευτικόν σώμα, διότι πολλοί συγκλητικοί -είχον πέσει εις την μάχην, και τότε εξελέξαντο και άλλον -Δικτάτωρα, τον Φάβιον Βουστεώνα. Αλλ' ούτος, άμα εφάνη εις το -δημόσιον, και κατέταξε τους άνδρας, και συνεπλήρωσε την βουλήν, -αυθημερόν απέπεμψε τους ραβδούχους, και διαφυγών τους θέλοντας -να τον προαγάγωσιν, εισήλθεν εις τον όχλον, και συνανεμίγη μετ' -αυτού, και ως ιδιώτης διέτριβεν εις την αγοράν, διοικών και -διαθέτων τας ιδίας αυτού υποθέσεις. - -I. Αναδείξαντες δε τον Μινούκιον ισοδύναμον προς τον Δικτάτωρα, -ενόμιζον ότι κατέβαλον και εταπείνωσαν τούτον, πολύ ολίγον -γνωρίζοντες τον άνδρα· διότι αυτός την ανοησίαν εκείνην δεν -εθεώρει ως συμφοράν εδικήν του. Όταν ποτέ τις είπε προς τον -σοφόν Διογένην (606), «Αυτοί σε περιγελώσιν,» «Αλλ' εγώ δεν -περιγελώμαι», απεκρίθη εκείνος· διότι εφρόνει ότι εκείνοι μόνον -περιγελώνται, όσοι συναισθάνονται τα τοιαύτα, και ταράττονται -εξ αυτών. Ούτω και ο Φάβιος ανείχετο απαθώς και ευκόλως το καθ' -εαυτόν τα γινόμενα, συντελών εις απόδειξιν του αξιώματος των -φιλοσόφων, ότι ο αγαθός και σπουδαίος ανήρ ούτε υβρίζεται ούτε -ατιμάζεται. Τον ελύπει όμως του πλήθους η αφροσύνη διά τα -κοινά, διότι έδιδεν αφορμήν προς πόλεμον εις άνδρα μη έχοντα -υγιαίνουσαν την φιλοτιμίαν. Φοβηθείς δε μη εντελώς υπό -κενοδοξίας και υπεροψίας παραφερόμενος, προφθάση να πράξη κακόν -τι, εξήλθε της πόλεως χωρίς ουδείς να τον εννοήση, και έφθασεν -εις το στρατόπεδον. Ευρών δε τον Μινούκιον όστις δεν εκρατείτο -πλέον, βαρύν και τετυφωμένον, και αξίωσιν έχοντα να στρατηγή -και αυτός εξ ημισείας, τούτο μεν δεν το συνεχώρησε· διήρεσε δε -την δύναμιν μετ' αυτού, φρονών ότι είναι προτιμώτερον να διοική -μέρος μόνον, παρά να συμμερίζηται μετ' εκείνου την του όλου -διοίκησιν. Και το μεν πρώτον τάγμα και το τέταρτον έλαβεν -αυτός, το δε δεύτερον και το τρίτον παρέδωκεν εις εκείνον, και -διήρεσεν επίσης και τα τάγματα των συμμάχων. Βλέπων δε τον -Μινούκιον καυχώμενον και χαίροντα διότι το αξίωμα της ακροτάτης -και μεγίστης εξουσίας εταπεινώθη και εξουθενώθη εξ αιτίας -αυτού, τω ενεθύμιζεν ο Φάβιος, ότι ουχί προς τον Φάβιον, αλλά -προς τον Αννίβαν είχε ν' αγωνισθή. Αν δε φιλονεική και προς τον -συνάρχοντά του, να προσέξη μη ο νικήσας και τιμηθείς φανή -ολιγώτερον του νικηθέντος και του υβρισθέντος υπό των πολιτών -φροντίζων υπέρ της σωτηρίας και υπέρ της ασφαλείας αυτών. - -ΙΑ. Εκείνος δε, τους λόγους μεν τούτους εξελάμβανεν ως ειρωνίαν -γεροντικήν· λαβών δε την δύναμιν ήτις τω εδόθη εις την μερίδα -του, εστρατοπέδευσε κατ' ιδίαν και χωριστά· ο δ' Αννίβας εκ των -γινομένων τούτων ουδέν ηγνόει, αλλ' επετήρει τα πάντα. Υπήρχε -δε λόφος μεταξύ αυτών, εύκολος να κυριευθή, οχυρός δ' εις -στρατοπέδευσιν δι' όντινα ήθελε τον κυριεύσει, και έχων όλα τ' -απαιτούμενα. Η δε πέριξ πεδιάς, άδενδρος ούσα, εφαίνετο -μακρόθεν ομαλή και λεία, είχεν όμως τάφρους τινάς ουχί μεγάλας, -και άλλας κοιλότητας. Ο Αννίβας εδύνατο μετ' ευκολίας να -κυριεύση κρυφίως τον λόφον αλλά δεν ηθέλησε, και τον αφήκεν εν -τω μέσω να μένη πρόφασις μάχης. Όταν δε είδεν ότι ο Μινούκιος -εχωρίσθη του Φαβίου, διά νυκτός διέσπειρε στρατιώτας τινάς εις -τας τάφρους και τας κοιλότητας. Άμα δ' εξημέρωσεν, έστειλε -φανερώς ολίγον αριθμόν να καταλάβη τον λόφον, διά να παροξύνη -τον Μινούκιον να πολεμήση υπέρ του τόπου. Τούτο και συνέβη τω -όντι· διότι ούτος πρώτον μεν έστειλεν ελαφρόν στρατόν, έπειτα -δ' ιππείς, και τέλος, βλέπων τον Αννίβαν ότι ήρχετο να βοηθήση -τους επί του λόφου, κατέβη παρατάξας πάσαν την δύναμιν, και -συνάψας ισχυράν μάχην, προσέβαλλε τους τον λόφον κατέχοντας, -συμπλακείς μετ' αυτών, και ισορρόπως αγωνιζόμενος, έως ότου, -ιδών αυτόν ο Αννίβας καλώς ηπατημένον, και τα νώτα -παρουσιάζοντα εις τους ενεδρεύοντας, ύψωσε το σημείον, και -πανταχόθεν εγερθέντες αυτοί, και μετά κραυγών ορμώντες, -εφόνευον τους των τελευταίων τάξεων, και ταραχή και τρόμος -κατέλαβε τους Ρωμαίους. Τότε απώλεσε το θάρρος του και αυτός ο -Μινούκιος, και στρέφων τα βλέμματα αυτού από αρχηγού εις -αρχηγόν, τους έβλεπε μη τολμώντας να μένωσιν εις τας θέσεις -των, αλλά συνωθουμένους εις φυγήν, ήτις δεν συνέτεινεν όμως εις -σωτηρίαν των διότι οι Νομάδες (607) νικώντες ήδη περιέτρεχον -το πεδίον, και εφόνευον τους σκορπιζομένους. - -ΙΒ. Εν ώ δ' εις τοιαύτα κακά περιήρχοντο οι Ρωμαίοι, ο Φάβιος -δεν ηγνόησε τον κίνδυνον, αλλά και προλαμβάνων αυτόν πριν -επέλθη, είχε την δύναμιν εις τα όπλα παρατεταγμένην, και -εφρόντιζε να γνωρίζη τα συμβαίνοντα, ουχί δι' αγγελιαφόρων, -αλλά κατασκοπεύων αυτά ο ίδιος έμπροσθεν του χαρακώματος. Άμα -λοιπόν είδεν ότι το στράτευμα περιεκυκλούτο και περιήρχετο εις -αταξίαν, και έφθασε μέχρις αυτού η κραυγή των καταλειπόντων τας -τάξεις των, και τρεπομένων εις φυγήν υπό φόβου, κτυπήσας τον -μηρόν του και μεγαλοφώνως στενάξας, «Ω Ηράκλεις, είπε προς τους -παρόντας, πόσον ταχύτερον αφ' ό,τι περιέμενον, βραδύτερον δ' -αφ' ό,τι επροσπάθει ο ίδιος, κατεστράφη ο Μινούκιος!» Διατάξας -δε να εξαγάγωσι τάχιστα τας σημαίας, και ο στρατός να τον -παρακολουθήση, ανέκραξε· «Τώρα, ω στρατιώται, ενθυμηθήτε τον -Μάρκον Μινούκιον, και σπεύσατε υπέρ αυτού· διότι είναι ανήρ -λαμπρός και φιλόπατρις· Αν δ' έσφαλε κατά τι εκ της -ανυπομονησίας του του ν' αποδιώξη τους εχθρούς, άλλοτε θέλομεν -τον επιπλήξει.» Και πρώτον μεν άμα εφάνη, έτρεψεν εις φυγήν και -διεσκόρπισε τους περιτρέχοντας την πεδιάδα Νομάδας. Έπειτα δε -προυχώρει προς τους μαχομένους και περιβάλλοντας όπισθεν τους -Ρωμαίους, και εφόνευε τους ανθισταμένους· οι δε λοιποί, πριν ή -απομονωθώσι, και περιπέσωσιν εις όσα αυτοί έπραξαν εις τους -Ρωμαίους, στραφέντες εδόθησαν εις φυγήν. Βλέπων δ' ο Αννίβας -την μεταβολήν των πραγμάτων, και τον Φάβιον ότι μετ' ευρωστίας -ανωτέρας της ηλικίας του προυχώρει, διά των εχθρών ωθούμενος, -προς τον Μινούκιον άνω εις τον λόφον, διέκοψε την μάχην, και -ανακαλών διά της σάλπιγος τους Καρχηδονίους, τους έφερεν οπίσω -εις τα χαρακώματα, εν ώ και οι Ρωμαίοι μετά χαράς επέστρεφον -εις τα εδικά των. Λέγεται δ' ότι όταν απήρχετο, είπε προς τους -φίλους του περί του Φαβίου αστειευόμενος. «Δεν σας προέλεγον -πολλάκις ότι η νεφέλη εκείνη ήτις εκάθητο εις τας κορυφάς, -θέλει εκρήξει ποτέ βροχήν μετ' ανεμοζάλης και καταιγίδων;» - -ΙΓ. Μετά δε την μάχην, λαφυραγωγήσας ο Φάβιος τους εχθρούς -όσους εφόνευσε, ανεχώρησε χωρίς ουδέν τι προσβλητικόν ή -δυσάρεστον να ειπή περί του συνάρχοντός του. Ο δε Μινούκιος, -συναθροίσας τον στρατόν του, «Άνδρες, είπε, συστρατιώται, το να -μη σφάλη ποτέ τις επί μεγάλων πραγμάτων είναι ανθρώπου -ανώτερον· το δε, όταν σφάλη, να τω γίνωνται τα σφάλματα -διδάγματα διά το εξής, τούτο είναι ίδιον ανδρός αγαθού και -φρονίμου. Εγώ λοιπόν ομολογώ, ολίγον διά την τύχην -παραπονούμενος, ότι μάλλον τη ευγνωμονώ. Διότι ό,τι δεν ενόουν -τοσούτον χρόνον, τούτο εδιδάχθην εις μικρόν μέρος μιας ημέρας, -γνωρίσας ότι εγώ δεν δύναμαι να είμαι άρχων, αλλ' έχω ανάγκην -εις άλλον άρχοντα να υπόκειμαι· ουδέ πρέπει να φιλοτιμώμαι να -νικώ εκείνους, υφ' ών καλλήτερον είναι να νικώμαι. Άρχων υμών -δι' όλα τα λοιπά είναι ο Δικτάτωρ, αλλ' ως προς έν έσομαι εγώ -αρχηγός σας, την προς εκείνον ευγνωμοσύνην, πρώτος εγώ -δεικνύμενος ευπειθής, και πράττων ό,τι εκείνος προστάττει.» -Ταύτα ειπών, και διατάξας να λάβωσι τους αετούς (608), και -πάντες να τον ακολουθήσωσιν, επήγεν εις το χαράκωμα του Φαβίου, -και εισελθών, προυχώρει προς την στρατηγικήν σκηνήν, ώστε όλοι -εθαύμαζον και ηπόρουν. Ως δ' εξήλθεν ο Φάβιος, στήσας τας -σημαίας εμπρός του, τον ησπάζετο μεγαλοφώνως πατέρα, οι δε -στρατιώται τους στρατιώτας του εκάλουν πάτρονας. Τούτο δ' είναι -το όνομα ό δίδουσιν οι απελεύθεροι εις τους ελευθερώσαντας -αυτούς. Έγινε δε τέλος ησυχία, και ο Μινούκιος είπε· «Δύο -νίκας, ω Δικτάτωρ, την σήμερον ημέραν ενίκησας, διά της ανδρίας -σου μεν τον Αννίβαν, διά της φρονήσεως δε και διά της -χρηστότητός σου τον συνάρχοντα· και διά της μεν έσωσας εμέ, διά -της άλλης δε μ' εδίδαξας· και ηττήθην ήτταν αισχράν μεν υπ' -εκείνου, καλήν δε και σωτήριον υπό σου. Σ' ονομάζω δε πατέρα -χρηστόν, μη έχων εντιμοτέραν επωνυμίαν διότι μεγαλητέραν χάριν -οφείλω εις σε, παρά εις τον γεννήσαντά με. Υπ' εκείνου -εγεννήθην μόνος, υπό σου δε σώζομαι μετά τοσούτων». Ταύτα δ' -ειπών, και εναγκαλισθείς το Φάβιον, τον ησπάζετο. Το αυτό δ' -έπραττον και οι στρατιώται, ριπτόμενοι εις τας αγκάλας αλλήλων -και καταφιλούμενοι, ώστε το στρατόπεδον ην πλήρες χαράς και -γλυκυτάτων δακρύων. - -ΙΔ. Μετά τούτο δ' ο Φάβιος παρητήθη της αρχής, και εξελέγησαν -πάλιν ύπατοι (609). Και οι μεν πρώτοι αυτών διεφύλαξαν εκείνου -το σχέδιον περί του πολέμου, ν' αποφεύγωσι μεν τας εκ -παρατάξεως μάχας προς τον Αννίβαν, να βοηθώσι δε τους -συμμάχους, και να εμποδίζωσι τας αποστασίας των. Αλλ' ο -Τερέντιος Ουάρων, προαχθείς εις την υπατείαν εκ γένους ασήμου, -επίσημος δε γενόμενος διά την δημοκοπίαν και την προπέτειάν -του, εφάνη αμέσως ότι εξ απειρίας και εκ θρασύτητος ήθελεν -αναρρίψει τον περί των όλων κύβον. Διότι εβόα εις τας εκκλησίας -ότι ο πόλεμος θέλει μένει εν όσω η πόλις μεταχειρίζεται -στρατηγούς Φαβίους, αυτός δε ότι την ιδίαν ημέραν θέλει ιδή και -θέλει νικήσει τους εχθρούς. Συγχρόνως δε μετά τούτων των λόγων -συνήγε και κατέγραψε τόσην δύναμιν, όσην ποτέ κατ' ουδενός -εχθρού η Ρώμη δεν εκίνησε· διότι εστρατολογήθησαν εννέα -μυριάδες παρά δύο χιλιάδας (610) Τούτο δ' εφόβισε πολύ τον -Φάβιον και τους νουνεχείς των Ρωμαίων, διότι, αν κατεστρέφετο -πάσα αύτη η πολυπληθής νεολαία, ελπίς δεν υπήρχε ν' ανακύψη -πλέον η πόλις. Διά τούτο παρεκίνει τον συνάρχοντα του Τερεντίου -Παύλον Αιμίλιον, άνδρα πολλών μεν πολέμων έμπειρον, αλλά μη -αρέσκοντα εις τον δήμον, και πεφοβισμένον αφ' ότου είχε ποτέ -καταδικασθή (611), και τον ενεθάρρυνε να καταστέλλη την μανίαν -εκείνον, λέγων εις αυτόν ότι, θέλει έχει ν' αγωνίζηται ουχί -τοσούτον προς τον Αννίβαν, όσον προς τον Τερέντιον υπέρ της -πατρίδος· διότι θέλουσι σπεύσει να πολεμήσωσιν, ο μεν μη εννοών -την δύναμίν του, ο δε εννοών την αδυναμίαν του. «Εγώ δε, ω -Παύλε, τω είπε, δικαιούμαι μάλλον να πιστευθώ παρά ο Τερέντιος, -διαβεβαιών σε περί των πραγμάτων του Αννίβου, ότι αν κανείς δεν -τον πολεμήση τούτο το έτος, ή θα καταστραφή, αν μείνη, ο -άνθρωπος, ή θέλει φύγει και μας αφήσει. Και σήμερον, όταν -φαίνηται ότι νικά και υπερισχύει, ουδείς μεν των εχθρών -προσήλθεν εις αυτόν, της δε δυνάμεως ήν έφερε μεθ' εαυτού εκ -της πατρίδος του, ουδέ καν το τρίτον διασώζεται μέρος.» Εις -ταύτα λέγεται ότι ο Παύλος απήντησε. «Το κατ' εμέ, ω Φάβιε, αν -μόνον εις εμαυτόν απέβλεπον, προτιμότερον θα ήτον να πέσω υπό -τα δόρατα των εχθρών, παρά εκ νέου από τας ψήφους των πολιτών. -Αν όμως ούτως έχωσι τα δημόσια πράγματα, θα προσπαθήσω μάλλον -εις σε να φανώ καλός στρατηγός, παρά εις όλους τους άλλους όταν -με βιάζωσι διά τα εναντία.» Τοιαύτην έχων ο Παύλος προαίρεσιν, -εξήλθεν εις τον πόλεμον. - -ΙΕ. Αλλ' ο Τερέντιος πείσας αυτόν να διοικώσιν ημέραν παρ' -ημέραν, και στρατοπεδεύσας πλησίον του Αννίβου παρά τον -Αυφίδιον ποταμόν και τας λεγομένας Κάννας, ευθύς ως εξημέρωσεν -ύψωσε το σημείον της μάχης. Είναι δε τούτο χιτών κόκκινος -εκτεινόμενος υπέρ την στρατηγικήν σκηνήν, ώστε και οι -Καρχηδόνιοι κατ' αρχάς εταράχθησχν ιδόντες την τόλμην του -στρατηγού και το πλήθος του στρατοπέδου, εν ώ αυτοί δεν ήσαν -ουδ' οι ημίσεις. Ο δ' Αννίβας, την δύναμιν διατάξας να οπλισθή, -έφιππος μετ' ολίγων κατεσκόπευεν εξ ομαλού λόφου τους εχθρούς -παραταττομένους. Εκεί είς εκ των οπαδών αυτού, ανήρ εξ ευγενών -και αυτός, Γίσκων ονομαζόμενος, είπεν ότι θαυμαστόν τω φαίνεται -το πλήθος των εχθρών. Αλλ' ο Αννίβας, συστείλας τας οφρύς, -«λησμονείς άλλο τι, τω είπεν, έτι θαυμαστότερον.» «Το ποίον;» -ερώτησεν ο Γίσκων. «Ότι, απεκρίθη, εν ώ είναι τόσοι, κανείς εξ -αυτών δεν ονομάζεται Γίσκων.» Επειδή δε το σκώμμα τούτο εφάνη -απροσδόκητον εις τους άλλους, τους κατέλαβεν όλους γέλως, και -κατέβαινον από του λόφου, λέγοντες εις όσους τους απήντων τον -αστεϊσμόν, ώστε πολύς πολλών ην ο γέλως, και δεν εδύναντο να -συνέλθωσιν οι περί τον Αννίβαν. Τούτο βλέποντες οι Καρχηδόνιοι, -έλαβον θάρρος, αναλογιζόμενοι ότι εκ πολλής και ισχυράς -καταφρονήσεως εγέλων ούτω, και ο στρατηγός ηστεΐζετο παρ' αυτόν -τον κίνδυνον. - -ΙΣΤ. Κατά δε την μάχην μετεχειρίσθη στρατηγήματα, πρώτον μεν ως -εκ του τόπου, λαβών κατά νότον τον άνεμον· διότι επήρχετο -σφοδρός ως φλογερός πρίων, και εις πεδιάδας ανοικτάς και -αμμώδεις τραχύν διεγείρων κονιορτόν, εφύσα αυτόν υπέρ την -φάλαγγα των Καρχηδονίων προς τους Ρωμαίους, και προσβάλλων -αυτούς, τους ηνάγκαζε να στρέφωσι τα πρόσωπα και τους ετάραττε. -Δεύτερον δ' ετεχνάσθη ως προς την τάξιν διότι το ισχυρότατον -και μαχιμώτατον της δυνάμεως τάξας εκατέρωθεν του μέσου, το -μέσον τούτο συνεπλήρωσεν εκ των αχρειοτέρων, και το -μετεχειρίσθη ως έμβολον πολύ προέχον της άλλης φάλαγγος. Ερρέθη -δ' εις τους αρίστους, όταν οι Ρωμαίοι διαρρήξαντες τούτους, και -ορμώντες κατά των υποχωρούντων, εισέλθωσιν εντός της φάλαγγος, -ταχέως αυτοί στραφέντες εκατέρωθεν, να επιπέσωσιν εις τα πλάγια -αυτών, και να τους περικυκλώσωσι, κλείοντες τον κύκλον των -όπισθεν. Τούτο φαίνεται ότι επέφερε τον μεγαλήτερον φόνον. -Διότι άμα ενέδωκε το μέσον, και εδέχθησαν τους Ρωμαίους -διώκοντας, και η φάλαγξ του Αννίβου, μεταβαλούσα σχήμα, έγινε -μηνοειδής, και οι ταξίαρχοι των επιτάκτων ταχέως κλίναντες τους -μεν επί δεξιά τους δ' επί αριστερά (612) επέπεσαν εις τα -γυμνά, τότε όλους όσοι δεν επρόφθασαν να διαφύγωσι την -κύκλωσιν, τους κατέκοψαν κλείσαντες εν τω μέσω και τους -εφόνευσαν. Λέγεται δ' ότι και το ιππικόν των Ρωμαίων υπέπεσεν -εις σφάλμα παράδοξον. Πληγωθείς ο ίππος του Παύλου, έρριψεν -αυτόν, ως φαίνεται, καί τινες των περί αυτόν, καταβάντες των -ίππων των, εβοήθουν πεζοί τον ύπατον. Τούτο δ' ιδόντες οι -ιππείς, και νομίσαντες ότι εδόθη κοινόν παράγγελμα, επήδησαν -όλοι κατά γης, και εμάχοντο πεζοί μετά των εχθρών. Ιδών δ' -αυτούς ο Αννίβας, «Τούτο ήθελον μάλλον, είπε, παρ' αν τους -συνελάμβανον δεδεμένους.» Αλλά ταύτα διηγούνται οι γράψαντες -τας διεξοδικάς ιστορίας. Εκ δε των υπάτων, ο μεν Βάρρων μετ' -ολιγίστων ιππέων έφυγεν εις την πόλιν Ουενουσίαν. Ο δε Παύλος, -εις το ρεύμα και την ανεμοζάλην της φυγής εκείνης, το σώμα έχων -πλήρες βελών μενόντων έτι εντός των πληγών, και την ψυχήν υπό -πένθους βαρείαν, εκάθησεν εις λίθον, και περιέμενε τον εχθρόν -όστις ελθών να τον σφάξη. Αίμα δε πολύ έρρεε, και ην -κεκολλημένον εις την κεφαλήν αυτού και το πρόσωπον, ώστε ην -αγνώριστος, και φίλοι και υπηρέται αυτού παρήλθον εμπρός του -χωρίς να τον διακρίνωσι. Μόνος δ' ο Κορνήλιος Λέντλος (613), -νέος ευπατρίδης, ιδών και εννοήσας αυτόν, επέζευσε, και φέρων -τον ίππον του, τον παρεκάλει να τον μεταχειρισθή, και να σωθή -υπέρ των πολιτών, οίτινες τότε προ πάντων είχον ανάγκην αγαθού -άρχοντος. Εκείνος δ' απέρριψε την παράκλησιν ταύτην, και -ηνάγκασε τον νεανίαν ν' αναβή δακρύων εις τον ίππον του πάλιν. -Έπειτα δε, δους εις αυτόν την δεξιάν, και αναστάς, «Ανάγγειλε, -είπεν, ω Λέντλε εις τον Φάβιον Μάξιμον, και έσο μάρτυς ο ίδιος, -ότι ο Παύλος Αιμίλιος ενέμεινεν εις την γνώμην αυτού μέχρι -τέλους, και ουδέν ηθέτησεν εξ όσων τω υπεσχέθη, αλλ' ενικήθη -πρώτον μεν υπό του Βάρωνος, έπειτα δ' υπό του Αννίβου.» Τοιαύτα -εμήνυσε, και τον μεν Λέντλον απέπεμψε, ριφθείς δε μεταξύ των -φονευομένων, απέθανε. Λέγεται δ' ότι έπεσαν μεν εις την μάχην -πεντήκοντα χιλιάδες Ρωμαίων, εζωγρήθησαν δε τετρακισχίλιοι, και -μετά την μάχην ότι ηχμαλωτίσθησαν εις τα δύο στρατόπεδα ουχί -ολιγώτεροι των δεχακισχιλίων. - -ΙΖ. Μετά το τόσον δ' εξαίσιον κατόρθωμα τούτο πολλοί των φίλων -παρεκίνουν τον Αννίβαν ν' ακολουθήση την τύχην, και μετά των -φευγόντων εχθρών να εισορμήση και αυτός εις την πόλιν, διότι θα -εδείπνει εις το Καπιτώλιον την πέμπτην ημέραν μετά την νίκην. -Δεν είναι εύκολον όμως να ειπώμεν τις σκέψις τον απέτρεψεν αλλά -μάλλον η αναστολή και η αργοπορία αυτού φαίνεται ότι ήτον έργον -δαίμονός τινος ή Θεού όστις τον εμπόδισε, δι' ό και λέγουσιν -ότι Βάρκας ο Καρχηδόνιος είπε προς αυτόν μετ' οργής· «Ηξεύρεις -να νικάς, όχι όμως και να ωφελήσαι εκ της νίκης.» Τόσην δε -μεταβολήν επέφερε περί αυτόν η νίκη, ώστε εν ώ προ της μάχης -δεν είχεν ούτε πόλιν, ούτε εμπορικήν τινα θέσιν, ούτε λιμένα -της Ιταλίας, δυσκόλως δε και μόλις εφωδίαζε δι' αρπαγής το -στράτευμα, και ουδένα πόρον ασφαλή είχε προς τον πόλεμον, αλλ' -επλανάτο και περιεφέρετο μετά του στρατοπέδου ως μετά μεγάλης -φωλεάς ληστών, τότε καθυπέταξε σχεδόν όλην την Ιταλίαν· διότι -τα πλείστα και μέγιστα έθνη (614) προσήλθον εις αυτόν -εκουσίως, και κατέλαβεν υποταγείσαν την Καπύην, ήτις μετά την -Ρώμην έχει την μεγίστην επισημότητα. Δεν είναι δε μόνον μεγάλη -δυσχέρεια, ως λέγει ο Ευριπίδης (615) το να γνωρίση τις τους -φίλους, αλλά και το να γνωρίση τους φρονίμους στρατηγούς. Η προ -της μάχης λεγομένη δειλία και ψυχρότης του Φαβίου, μετά την -μάχην ευθύς εφαίνετο ουχί ανθρώπινος διαλογισμός, αλλά θεία -διάνοια και δαιμόνιος, προβλέπουσα προ μακρού χρόνου τα -μέλλοντα, ά και αυτοί οι παθόντες αυτά εδύναντο μόλις να -πιστεύσωσι. Όθεν ευθύς η Ρώμη εις εκείνον συγκεντρώσασα τας -λοιπάς της ελπίδας, προσέφυγεν εις την συμβουλήν του ανδρός ως -εις ιερόν βωμόν, και η φρόνησις εκείνου έγινε πρώτη και μεγίστη -αιτία του να μείνη αυτή και να μη διαλυθή καθώς επί των -Κελτικών συμφορών. Και εν ώ, όταν οι καιροί δεν ήσαν -επικίνδυνοι, εφαίνετο πεφοβισμένος αυτός και μικράς έχων -ελπίδας, τότε, όταν όλοι ήσαν καταβεβλημένοι, και εις απέραντα -παραδεδομένοι πένθη, και εις ταραχάς αίτινες πάσαν πράξιν -εκώλυον, μόνος διέβαινε διά της πόλεως πράως βαδίζων, και -ήσυχον έχων το πρόσωπον, και μετά φιλοφροσύνης ομιλών τους -πολίτας, και απηγόρευε των γυναικών τους θρήνους, και διέλυε -τας συσσωματώσεις, αίτινες δημοσίως εγίνοντο, διά να κλαύσωσιν -από κοινού. Έπεισε δε και την Βουλήν να συνέλθη, και ενεθάρρυνε -τας αρχάς, ο ίδιος ων η ρώμη και η δύναμις πάσης αρχής, ήτις -απέβλεπεν εις αυτόν. - -ΙΗ. Εις τας πύλας λοιπόν έστησε φρουράν, όπως εμποδίζει τον -όχλον όστις έφευγεν αφήνων την πόλιν. Προσδιώρισε δε και καιρόν -και τόπον του πένθους, διατάξας, όστις ήθελε να θρηνή τριάκοντα -ημέρας εντός της οικίας· μετά ταύτα δ' έπρεπε να παύση παν -πένθος, και η πόλις να μείνη καθαρά των τοιούτων. Επειδή δε -κατά τας ημέρας εκείνας συνέπιπτεν εορτή της Δήμητρος, καλόν -εφάνη να παραιτηθώσι παντάπασιν αι θυσίαι και η πομπή, ίνα μη -διά της ολιγότητος και της κατηφείας των συνερχομένων φανή της -συμφοράς το μέγεθος. Διότι οι Θεοί ευχαριστούνται υπ' -ευτυχούντων τιμώμενοι. Επράττοντο όμως όλα όσα οι μάντεις -συνεβούλευον προς εξιλέωσιν των Θεών και προς τεραστίων -συμβάντων αποφυγήν. Και έπεμψαν μεν εις Δελφούς τον Πίκτορα, -συγγενή του Φαβίου, να ερωτήση τον χρησμόν, εκ δύο δ' Εστιάδων -αίτινες ευρέθησαν προδούσαι τον όρκον των, η μία ετάφη ζώσα, ως -είναι συνήθεια, η δ' άλλη έγινεν αυτόχειρ. Άξιον δε θαυμασμού -εφάνη το φρόνημα και η πραότης της πόλεως, όταν επιστρέφοντα -τον Βάρρωνα από της φυγής, ταπεινόν και κατηφή ως ουδείς ποτ' -επέστρεψε μετά τοιούτον αίσχος και μετά τοιαύτην συμφοράν, τον -προϋπάντησαν περί τας πύλας η βουλή και το πλήθος όλον και τον -ησπάσθησαν· οι δ' άρχοντες και οι πρώτοι της Γερουσίας, εν οίς -ην και ο Φάβιος, αφ' ού εγένετο ησυχία, τον επήνεσαν ότι δεν -απηλπίσθη περί της πόλεως μετά δυστυχίαν τοσαύτην, αλλ' ήλθε ν' -αναλάβη τα πράγματα, και να διοικήση τους νόμους και τους -πολίτας, ως πιστεύων ότι δύνανται να σωθώσιν. - -ΙΘ. Ως δ' ήκουσαν ότι ο Αννίβας μετά την μάχην ετράπη προς την -άλλην Ιταλίαν, λαβόντες θάρρος, έστελλον στρατηγούς και -στρατεύματα. Τούτων δ' επισημότατοι ήσαν ο Φάβιος Μάξιμος και ο -Κλαύδιος Μάρκελλος, οίτινες δι' εναντίας ιδιότητας εθαυμάζοντο -εξ ίσου· διότι ο μεν Μάρκελλος, ως το είπον εν τω βίω του -(616), έχων δραστηριότητα λαμπράν και θρασείαν, ανήρ ανδρείος -την χείρα, και της φύσεως εκείνων ούς ο Όμηρος καλεί μάλιστα -φ ι λ ο π τ ολ έ μ ο υ ς και α γ ε ρ ώ χ ο υ ς (617), -επεχείρησε τους πρώτους αγώνας του κατ' ανδρός τολμηρού, του -Αννίβου, ίσην τόλμην και αυτός δείξας, και τρόπον πολέμου -παράβολον και προπετών. Ο δε Φάβιος, εις την πρώτην γνώμην του -επιμένων, ήλπιζεν, αν ουδείς πολεμήση ουδ' ερεθίση τον Αννίβαν, -αυτός εαυτόν να βλάψη, και να κατατριβή εις τον πόλεμον, καθώς -τα αθλητικά σώματα, όταν η δύναμις αυτών υπέρ το δέον ταθή και -κοπιάση, παρακμάζουσι τάχιστα. Διά τούτο λέγει ο Ποσειδόνιος -(618) ότι ούτος μεν ωνομάζετο υπό των Ρωμαίων α σ π ί ς -(619), ο δε Μάρκελλος ξ ί φ ο ς, ότι δε συγκερασθείσα η -ευστάθεια και η επιμονή του Φαβίου μετά του ήθους του -Μαρκέλλου, εγένετο σωτήριος εις τους Ρωμαίους. Του δ' Αννίβου η -δύναμις, τον μεν πολλάκις ως σφοδρώς ρέοντα ποταμόν απαντώσα, -υπεσείετο υπ' αυτού, και εθραύετο· υπό δε του άλλου, άνευ -κρότου και κατ' ολίγον ρέοντος, αλλά μετ' επιμονής -επιφερομένου, εδαπανάτο απαρατηρήτως και κατέπιπτεν εις -ερείπιον. Και μέχρι τέλους εις τοιαύτην αμηχανίαν κατήντησεν -αυτός, ώστε απέκαμε μεν πολεμών προς τον Μάρκελλον, εφοβείτο δε -τον Φάβιον μη πολεμούντα. Τον περισσότερον τω όντι καιρόν μετ' -αυτών επολέμησεν, είτε στρατηγοί εξελέγοντο, είτε ανθύπατοι ή -ύπατοι· διότι έκαστος αυτών υπάτευσε πεντάκις. Αλλά τον -Μάρκελλον, όταν ήτον το πέμπτον ύπατος, τον ενέπλεξεν εις -ενέδραν, και τον εφόνευσε. Προς δε τον Φάβιον, πάσαν απάτην και -πάσαν τέχνην δοκιμάσας πολλάκις, ουδέν κατώρθου, εκτός ότι -άπαξ, καταδολιευθείς αυτόν, τον έρριψεν εις μικρόν σφάλμα. -Συνέθεσε δηλ. και έστειλε προς τον Φάβιον επιστολάς ως εκ των -δυνατωτέρων και πρώτων κατοίκων του Μεταποντίου (620), δι' ών -τω ελέγετο ότι η πόλις θα τω παρεδίδετο, αν ήρχετο ο ίδιος, και -ότι οι ταύτα διενεργούντες εκείνον μόνον περιμένουσι να έλθη -και να τοις φανή πλησίον. Τα γράμματα ταύτα έπεισαν τον Φάβιον, -και λαβών μέρος του στρατεύματος, έμελλε να κινήση διά νυκτός. -Αλλ' επειδή των ορνέων αι μαντείαι δεν εφάνησαν αίσιαι (621), -μετέβαλε γνώμην, και μετ' ολίγον έγινε γνωστόν ότι ο Αννίβας -είχε μετά δόλου συνθέσει τα γράμματα, και ότι ενέδρευεν εκείνος -υπό την πόλιν. Αλλά ταύτα δύνανται ν' αποδοθώσιν εις την -εύνοιαν των Θεών. - -Κ. Ενόμιζε δ' ο Φάβιος ότι των πόλεων τας αποστασίας και τα -κινήματα των συμμάχων έπρεπε μάλλον να τα εμποδίζη και να τα -διαλύη δι' ηπίου συμπεριφοράς και διά πραότητος, μη εξελέγχων -πάσαν υπόνοιαν, ουδέ λίαν αυστηρός προς τους υπόπτους -δεικνύμενος. Ούτως, ως λέγεται, ακούσας ποτέ ότι στρατιώτης τις -Μάρσος (622), εκ των πρώτων μεταξύ των συμμάχων κατά το γένος -και την ανδρείαν, είχεν ομιλήσει μετά τινων άλλων εκτός του -στρατοπέδου διά ν' αποστατήσωσι, δεν ηρέθισεν αυτόν, αλλά τω -ωμολόγησεν ότι είχεν αμεληθή παρ' αξίαν, και τότε μεν ότι -έπταιον διά τούτο οι αρχηγοί του, οίτινες διένεμον τας τιμάς -χαριζόμενοι μάλλον παρ' αναλόγως της αρετής, έκτοτε όμως ότι -εκείνον θέλει θεωρεί ως πταίοντα, αν, όταν έχη τινά ανάγκην, -δεν αποτείνηται εις αυτόν και δεν τω την λέγη. Και ταύτα ειπών, -τω εχάρισεν ίππον μάχιμον, και δι' άλλων τον εστόλισεν -αριστείων, ώστε έκτοτε ο ανήρ ούτος έγινε πιστότατος και -προθυμότατος. Διότι δεινόν ενόμιζεν, οι μεν εις την ιππικήν και -εις το κυνήγιον ασχολούμενοι να πραΰνωσι την απείθειαν, τον -θυμόν και την αγριότητα των ζώων διά της επιμελείας μάλλον και -της συνηθείας και της τροφής, παρά διά των μαστίγων και των -δεσμών, οι δε άρχοντες των ανθρώπων να μη ζητώσι να διορθώσιν -αυτούς διά της γλυκύτητος και διά της πραότητος, αλλά να -φέρονται προς αυτούς μετά περισσοτέρας σκληρότητος και βίας -παρ' ό,τι οι γεωργοί προς τας αγριελαίας και τας αγριαχράδας -και τους ερινεούς, ας διά περιποιήσεων εξημερούσιν εις ελαίας -εις απιδέας και εις συκάς. Ομοίως τω είπον ποτέ οι λοχαγοί ότι -άλλος στρατιώτης, το γένος Λευκανός (623), περιεφέρετο εκτός -του στρατοπέδου, και εγκατέλειπε πολλάκις την τάξιν του. Τότε -ηρώτησε να μάθη οποίος τις ήτον κατά τ' άλλα ο άνθρωπος. Όλοι -δ' εμαρτύρουν ότι δεν υπήρχεν άλλος τοιούτος στρατιώτης, και -διηγούντο ενδόξους τινάς αυτού ανδραγαθίας και κατορθώματα. -Εξετάζων δε περί της αιτίας της αταξίας του, εύρεν ότι είναι ο -έρως προς νέαν κόρην, και δι' αυτήν εκινδύνευε μακράς οδούς -προς εκείνην πορευόμενος εκτός του στρατοπέδου. Έστειλε λοιπόν -και συνέλαβε την κόρην, και κρύψας αυτήν εντός της σκηνής, -εκάλεσε τον Λευκανόν ιδαιτέρως προς εαυτόν· «Δεν αγνοώ, τω -είπεν, ότι παρά την πατροπαράδοτον πειθαρχίαν και παρά τους -νόμους της Ρώμης διανυκτερεύεις εκτός του στρατοπέδου πολλάκις. -Επίσης όμως δεν αγνοώ ότι πριν ήσο καλός στρατιώτης. Διά τας -ανδραγαθίας σου σοι συγχωρώ το σφάλμα σου· εις το εξής όμως -θέλω εμπιστευθή εις άλλον να σε φρουρή». Προς ταύτα έμεινεν -εκπεπληγμένος ο στρατιώτης. Καλέσας δ' ο Φάβιος έξω την -νεάνιδα, την παρέδωκεν εις αυτόν, και τω είπεν. «Αύτη μεν -εγγυάται ότι θέλεις μένει μεθ' ημών. Συ δε διά των έργων σου θα -δείξης αν δεν απεδήμεις δι' άλλην μοχθηράν αιτίαν, και αν ο -έρως και αύτη δεν ήσαν παρ' απλαί προφάσεις.» Ταύτα περί τούτων -ιστορούσιν. - -ΚΑ. Εκυρίευσε δε την πόλιν των Ταραντίνων (624) κατά τον εξής -τρόπον. Εις το στράτευμα αυτού ήτον κατατεταγμένος νεανίας -Ταραντίνος, έχων αδελφήν εις Τάραντα, πολλήν προς αυτόν -τρέφουσαν φιλοστοργίαν και πίστιν. Ηγάπα δ' αυτήν ανήρ Βρέττιος -(625), εξ εκείνων ούς είχε διορίσει ο Αννίβας να φρουρώσι και -διοικώσι την πόλιν. Τούτο έδωκεν εις τον Ταραντίνον ελπίδα -επιτυχίας, και εν γνώσει του Φαβίου εισήλθεν εις την πόλιν, επί -λόγω ότι απέδρα προς την αδελφήν του. Και τας μεν πρώτας ημέρας -ο Βρέττιος έμεινε μακράν της κόρης, νομίζων ότι ο αδελφός της -ηγνόει τας σχέσεις της. Έπειτα δε λέγει προς αυτήν ο νεανίας. -«Εκεί εκοινολογείτο ότι έχεις σχέσεις μετά τινος των μεγάλων -ενταύθα και των δυνατών. Τις είναι ούτος; Αν είναι, ως τον -λέγουσιν, άνθρωπος αρετής και λαμπρός, ολίγον φροντίζει περί -της καταγωγής ο πόλεμος, όστις τα πάντα αναμιγνύει. Αισχρόν δεν -είναι ουδέν ό,τι επιβάλλεται υπό της ανάγκης, και ευτυχία -μάλιστα είναι εις καιρούς εφ' ών είναι ασθενής η δικαιοσύνη, να -είναι πράος ο της βίας χρήσιν ποιούμενος». Ταύτα ακούσασα, -εμήνυσεν η κόρη τον Βρέττιον, και τον παρουσίασεν εις τον -αδελφόν της. Ούτος δε, υποβοηθών του βαρβάρου τον έρωτα, και -φαινόμενος ότι καθίστα την αδελφήν του έτι μάλλον ή πρότερον -εύνουν και ήμερον προς αυτόν, εκέρδισε την εμπιστοσύνην του, -ώστε άνευ δυσκολίας μετέβαλε την διάνοιαν ανθρώπου, ερώντος και -ιδιοτελούς, δι' ελπίδων μεγάλων δωρεών, άς τω υπέσχετο ότι -θέλει τω δώσει ο Φάβιος. Ταύτα γράφουσιν οι πλείστοι περί -τούτων. Τινές δε λέγουσιν ότι η γυνή υφ' ής μετεπεισθη ο -Βρέττιος δεν ήτον Ταραντίνη, αλλά Βρεττία το γένος, ερωμένη δε -του Φαβίου. Ως δ' ήκουσεν ότι ο αρχηγός των Βρεττίων ήτον -συμπολίτης αυτής και γνώριμος, το είπεν εις τον Φάβιον, και -ελθούσα μετ' αυτού εις συνομιλίας υπό το τείχος, έπεισε και -διέφθειρε τον άνθρωπον. - -ΚΒ. Εν ώ δε ταύτα εγίνοντο, ο Φάβιος, σοφιζόμενος ν' -αντιπερισπάση τον Αννίβαν, εμήνυσεν εις τους εν Ρηγίω (626) -στρατιώτας να εισβάλωσιν εις την Βρεττίαν, και έχει -στρατοπεδεύσαντες να κυριεύσωσι κατά κράτος την Καυλωνίαν -(627). Ήσαν δ' ούτοι οκτώ χιλιάδες, αυτόμολοι οι περισσότεροι, -οι αχρειέστεροι εκ των ατίμων ούς ο Μάρκελλος (628) είχε φέρει -εκ Σικελίας. Η απώλεια αυτών μικράν λύπην και μικράν βλάβην -ήθελε φέρει εις την πόλιν. Ήλπιζε λοιπόν, αφήνων τούτους εις -τον Αννίβαν, και δελεάσας αυτόν διά τούτου, να τον μακρύνη από -του Τάραντος. Τούτο δε και συνέβη· διότι ο Αννίβας εχύθη αμέσως -εκεί μετά της δυνάμεώς του, εις καταδίωξιν των εισβαλόντων. Την -δ' έκτην ημέραν, αφ' ού ο Φάβιος εστρατοπέδευσε πέριξ του -Τάραντος, ο νεανίας, όστις είχε συνεννοηθή μετά του Βρεττίου -και της αδελφής του, ήλθε διά νυκτός προς αυτόν, γνωρίζων και -εξετάσας ακριβώς τον τόπον, εις όν παραφυλάττων ο Βρέττιος -έμελλε να ενδώση, και να δεχθή εντός τους προσβάλλοντας. Αλλ' ο -Φάβιος δεν εξήρτησε την επιτυχίαν του εκ μόνης της προδοσίας· -αλλ' ο ίδιος μεν, πλησιάσας εκεί, έμενεν ήσυχος· το δ' άλλο -στράτευμα προσέβαλλε τα τείχη κατά ξηράν τε και θάλασσαν, -πολλήν συγχρόνως εγείρον κραυγήν και θόρυβον, μέχρις ότου οι -πλείστοι Ταραντίνοι ώρμησαν εκεί και συνεσωρεύοντο περί τους -μαχομένους εις τα τείχη. Τότε δ' ο Βρέττιος εδήλωσε διά σημείου -τον καιρόν εις τον Φάβιον, όστις διά κλιμάκων αναβάς, εκυρίευσε -την πόλιν. Εκεί όμως φαίνεται ότι ο Φάβιος εξώκειλεν εκ -φιλοτιμίας· διότι διέταξε να φονεύσωσι πρώτους τους Βρεττίους, -όπως μη γνωσθή ότι έλαβε διά προδοσίας την πόλιν· αλλ' ούτε την -δόξαν ταύτην επέτυχε, και κατηγορήθη προσέτι δι' απιστίαν και -δι' ωμότητα. Εφόνευσε δε και πολλούς εκ των Ταραντίνων. -Επωλήθησαν δε τριάκοντα χιλιάδες, και την πόλιν διήρπασεν ο -στρατός. Και εις μεν το δημόσιον εδόθησαν τρισχίλια τάλαντα -(629). Εν ώ δε τα λοιπά όλα ελεηλατούντο, λέγεται ότι ο -γραμματεύς ηρώτησε τον Φάβιον τι διατάττει περί των Θεών, -ονομάσας ούτω τας εικόνας και τους ανδριάντας· ο δε Φάβιος ότι -είπεν· «Ας αφήσωμεν εις τους Ταραντίνους τους Θεούς -αγανακτούντας». Τον κολοσσόν όμως του Ηρακλέους μετακομίσας εκ -Τάραντος έστησεν εις το Καπιτώλιον, και πλησίον τούτου έφιππον -εαυτού ανδριάντα, εις ταύτα φανείς αγροικότερος του Μαρκέλλου, -ή μάλλον αποδείξας εκείνον άνδρα θαυμαστόν διά την πραότητα και -την φιλανθρωπίαν του, καθώς εγράψαμεν εις τον Βίον του. - -ΚΓ. Λέγεται δ' ότι ο Αννίβας, ερχόμενος μετά σπουδής, μόνον -τεσσαράκοντα στάδια καθυστέρησε (630), και ότι τότε φανερώς -μεν είπεν· «Υπήρχε λοιπόν και άλλος Αννίβας παρά τοις Ρωμαίοις· -διότι απωλέσαμεν την πόλιν των Ταραντίνων ως την εκυριεύσαμεν.» -Ιδιαιτέρως όμως ότι τότε πρώτον τω συνέβη να ειπή εις τους -φίλους του, ότι προ πολλού μεν έβλεπε δύσκολον, ήδη δε βλέπει -αδύνατον να κυριεύση την Ιταλίαν διά των δυνάμεων όσας είχεν -εις την διάθεσίν του. Τούτον εθριάμβευσεν ο Φάβιος δεύτερον -θρίαμβον, λαμπρότερον του προτέρου, ως καλός αθλητής -ανταγωνιζόμενος κατά του Αννίβου, και ευκόλως παραλύων τας -επιχειρήσεις αυτού, ως δέματα και ως κόμβους μη έχοντας πλέον -την αυτήν δύναμιν διότι μέρος μεν της δυνάμεως αυτού εχαλαρώθη -υπό της τρυφής και του πλούτου, μέρος δ' ημβλύνθη και κατετρίβη -διά των αδιακόπων αγώνων. Υπήρχε δέ τις Μάρκος Λίβιος (631), -όστις εφρούρει τον Τάραντα, όταν εκυρίευσεν αυτόν ο Αννίβας, -και εξηκολούθησε κατέχων την ακρόπολιν, χωρίς ν' αποδιωχθή, την -εφύλαξε δ' έως ότου οι Ταραντινοί υπέκυψαν πάλιν εις τους -Ρωμαίους. Τούτον δυσηρέστουν αι εις τον Φάβιον αποδιδόμεναι -τιμαί, καί ποτε υπό φθόνου και φιλαυτίας κινούμενος, είπεν εις -την σύγκλητον, ότι ουχί ο Φάβιος αλλ' αυτός έγινεν αιτία ν' -αλωθή η πόλις των Ταραντίνων. Γελάσας δ' ο Φάβιος· «Την -αλήθειαν λέγεις, είπε, διότι αν δεν είχες συ αφήσει να την -λάβωσιν οι εχθροί, εγώ δεν θα την εκυρίευον.» - -ΚΑ. Οι δε Ρωμαίοι και κατά τ' άλλα μεν λαμπρώς αντέμειβον τον -Φάβιον, και τον υιόν αυτού Φάβιον ανέδειξαν ύπατον. Αφ' ού δ' -αυτός παρέλαβε την αρχήν, και εν ώ επεμελείτο υποθέσεώς τινος -περί του πολέμου, ο πατήρ αυτού, είτε διά γήρας και ασθένειαν, -είτε θέλων να δοκιμάση τον υιόν του, ανέβη τον ίππον του, και -ήλθε προς αυτόν διά του πλήθους των περιεστώτων. Ο δε νεανίας, -ιδών αυτόν μακρόθεν, δεν υπέφερε τούτο, αλλά πέμψας ένα -υπηρέτην, παρήγγειλε τον πατέρα του να καταβή, και να έλθη -πεζός, αν έχη ν' αναφέρη τι εις τον άρχοντα. Και τους μεν -άλλους δυσηρέστησεν η διαταγή, και εν σιωπή απέβλεπον προς τον -Φάβιον, ως πάσχοντα αναξίως της δόξης του. Εκείνος όμως, -πηδήσας αμέσως από του ίππου, έδραμε ταχεί βήματι προς τον υιόν -του, και εναγκαλισθείς και ασπασθείς αυτόν, «Καλώς, τω είπεν, ω -παι, φρονείς και πράττεις, συναισθανόμενος τίνων άρχεις, και -πόσον μέγεθος εξουσίας ανέλαβες. Ούτω και ημείς και οι πρόγονοι -την Ρώμην ηυξήσαμεν, υπέρ γονείς και παίδας προτιμώντες πάντοτε -το καλόν της Ρώμης.» Λέγεται δ' ότι τω όντι ο προπάππος του -Φαβίου, αποκτήσας δόξαν και δύναμιν μεγίστην εν Ρώμη, εγένετο -πεντάκις ύπατος, και ετέλεσεν εκ μεγίστων πολέμων λαμπροτάτους -θριάμβους. Όταν δ' ο υιός αυτού ήτον ύπατος, αυτός εστάλη -πρεσβευτής εις τον πόλεμον (632) και εις τον θρίαμβον, εκείνος -μεν εισήλθεν εις την πόλιν επί τεθρίππου, ούτος δε τον -παρηκολούθει μετά των άλλων έφιππος, χαίρων ότι, εν ώ ήτον -κύριος του υιού του, εν ώ ήτον και ωνομάζετο μέγιστος των -πολιτών, ετίθετο όμως κατώτερος του άρχοντος και του νόμου. -Αλλά δεν ήσαν ταύτα μόνα τα καθιστώντα θαυμαστόν εκείνον, -Συνέβη δε ν' αποθάνη ο υιός του Φαβίου, και τότε ούτος την μεν -συμφοράν υπέμεινεν ως ανήρ φρόνιμος και ως πατήρ χρηστός, -μετριοπαθέστατα· το δ' εγκώμιον το προφερόμενον εις τας κηδείας -των επισήμων πολιτών υπό των οικείων αυτών, αυτός το εξεφώνησεν -ελθών εις την αγοράν, και έγραψε τον λόγον και τον εξέδωκε. - -ΚΕ. Κατ' εκείνους τους χρόνους σταλείς εις Ιβηρίαν (633) ο -Σκηπίων Κορνήλιος, τους μεν Καρχηδονίους απεδίωξε, νικήσας -αυτούς εις μάχας πολλάς, εκέρδησε δ' υπέρ των Ρωμαίων έθνη -πάμπολλα, και πόλεις μεγάλας, και πράγματα λαμπρά, και -επιστρέψας περιεστοιχίζετο υπ' ευνοίας του δήμου και υπό δόξης -ως ουδείς άλλος· Γενόμενος δ' ύπατος, και εννοών ότι ο δήμος -μεγάλην τινά πράξιν απήτει και περιέμενε παρ' αυτού, το να -πολεμήση προς τον Αννίβαν εν Ιταλία εθεώρει ως ιδέαν σκωριώσαν -και γεροντικήν, και διενοείτο αυτήν την Καρχηδόνα και την -Λιβύαν να πληρώση όπλων και στρατευμάτων, και να πορθήση αυτήν, -μεταβιβάζων εκεί εξ Ιταλίας των πόλεμον, και εις τούτο εξ όλης -καρδίας προέτρεπε τον δήμον. Αλλά τότε ο Φάβιος, παν είδος -φόβου εμπνέων εις την πόλιν, και λέγων ότι υπ' ανδρός ανοήτου -και νέου ερρίπτετο εις τον έσχατον και μέγιστον των κινδύνων, -ούτε λόγου εφείδετο ούτε έργου δυναμένου ν' αποτρέψη τους -πολίτας, και την μεν βουλήν έπειθεν, εις τον δήμον όμως -εφαίνετο ότι κατηγόρει τον Σκηπίωνα φθονών αυτόν διά την -επιτυχίαν του, και φοβούμενος, αν ήθελε κατορθώσει τι μέγα και -λαμπρόν, και ή παύση όλως τον πόλεμον, ή τον μακρύνη από της -Ιταλίας, μη φανή αυτός αδρανής και μαλακός, διότι τόσον καιρόν -επολέμει άνευ επιτυχίας οριστικής. Φαίνεται δ' ότι κατ' αρχάς -μεν ήρχισεν αντιλέγων ο Φάβιος εκ πολλής διά την ασφάλειαν -μερίμνης και προνοίας, και φοβούμενος τον κίνδυνον, όστις ήτον -τω όντι μέγας· αλλ' ότι έγινεν επιμονώτερος και προέβη -περαιτέρω, εμποδίζων του Σκηπίωνος την αυξήσιν εκ φιλαυτίας -τινός και εκ φιλονείκου διαθέσεως. Διά τούτο έπεισε και τον -Κράσσον, όστις ήτον συνύπατος μετά του Σκηπίωνος, να μη τω -αφήση την στρατηγίαν, ουδέ να υποκύψη εις αυτόν, αλλ' αν -εγκριθή η εκστρατεία, αυτός να εκστρατεύση κατά των -Καρχηδονίων· και δεν αφήκε να δοθώσι χρήματα διά τον πόλεμον. -Αναγκαζόμενος επομένως ο Σκηπίων να πορισθή ο ίδιος χρήματα, -έλαβεν αυτά εκ των Τυρρηνικών πόλεων, αίτινες μετ' αυτού είχον -οικειότητα, και ήθελον να τον ευχαριστήσωσι. Τον δε Κράσσον -εκώλυε ν' αναχωρήση της Ιταλίας και η φύσις αυτού, διότι δεν -ήτον φιλόνεικος αλλά πράος, και ο θείος νόμος, διότι είχε την -μεγίστην ιερωσύνην. - -ΚΣΤ. Τότε δε δι' άλλης οδού αντιταττόμενος ο Φάβιος εις τον -Σκηπίωνα, εμπόδισε τους νέους όσοι επροθυμούντο να -συνεκστρατεύσωσι μετ' αυτού, και τους συνείχε, κραυγάζων εις -τας βουλάς και τας συνελεύσεις, ότι ο Σκηπίων όχι μόνον ο ίδιος -εδραπέτευε προ του Αννίβου, αλλ' απέπλει λαμβάνων μεθ' εαυτού -και την λοιπήν δύναμιν της Ιταλίας, δημαγωγών διά ματαίων -ελπίδων τους νέους, και πείθων αυτούς να εγκαταλείψωσι γονείς -και γυναίκας και πόλιν, εις ής τας θύρας τροπαιούχος και -ανίκητος κάθηται ο εχθρός. Ταύτα λοιπόν λέγων, εφόβισε τους -Ρωμαίους, και εψήφισε να μεταχειρισθή ο Σκηπίων μόνα τα -στρατεύματα της Σικελίας, και εκ των συνοδευσάντων αυτόν εις -την Ιβηρίαν να λάβη τριακοσίους, οίτινες ήσαν πιστοί εις αυτόν. -Η πολιτική αύτη του Φαβίου ήτον σύμφωνος προς την φύσιν αυτού. -Όταν δ' ο Σκηπίων διέβη εις την Λιβύαν, και ευθύς ανηγγέλλοντο -εις την Ρώμην έργα θαυμαστά, και πράξεις υπερήφανοι το μέγεθος -και το κάλλος, και εις επικύρωσιν της φήμης ήρχοντο λάφυρα -πολλά, και ο βασιλεύς των Νομάδων αιχμάλωτος, και δύο -στρατόπεδα συγχρόνως επυρπολήθησαν, και πολλοί εφθάρησαν -άνθρωποι εν αυτοίς, και όπλα πολλά και ίπποι συγκατεκάησαν, και -πρεσβείαι εστέλλοντο υπό των Καρχηδονίων προς τον Αννίβαν, -προσκαλούσαι και ικετεύουσαι αυτόν ν' αφήση τας ανεκτελέστους -εκείνας ελπίδας, και να σπεύση εις βοήθειαν της πατρίδος του, -εις δε την Ρώμην όλοι είχον διά στόματος τον Σκηπίωνα διά τα -κατορθώματά του, τότε ο Φάβιος απήτει να πέμψωσι διάδοχον του -Σκηπίωνος, άλλην μεν μη έχων πρόφασιν, ειπών δε το γνωστόν -αξίωμα, ότι δεν είναι ασφαλές να πιστεύωνται εις ενός ανθρώπου -τύχην πράγματα τόσον μεγάλα· διότι δύσκολον είναι να επιτυγχάνη -είς και αυτός πάντοτε. Διά τούτων δε δυσηρέστησε το πλήθος, ως -άνθρωπος δύσκολος και φθονερός, ή διά το γήρας όλως άτολμος -γενόμενος, και τας ελπίδας αποκρούων, και τον Αννίβαν υπέρ παν -μέτρον τρομάζων. Και αφ' ού δ' ούτος απέπλευσε της Ιταλίας μετά -του στρατού αυτού, ουδέ τότε αφήκεν αθορύβητον και εν -πεποιθήσει ασφαλείας την χαράν και το θάρρος των πολιτών αλλά -τότε μάλιστα έλεγεν ότι η πόλις διέτρεχε τον έσχατον κίνδυνον, -και ότι επίφοβος ήτο η θέσις των πραγμάτων αυτής. Διότι εις την -Λιβύαν και προ της Καρχηδόνος βαρύτερος θα επιπέση κατ' αυτών ο -Αννίβας, και εις τον Σκηπίωνα θ' αντιταχθή θερμός έτι υπό του -αίματος πολλών αρχιστρατήγων και Δικτατώρων και υπάτων. Ώστε εκ -των λόγων τούτων εταράττετο πάλιν η πόλις, και εν ώ ο πόλεμος -είχε μετατεθή εις Λιβύαν, ενόμιζον ότι ο φόβος ήλθε -πλησιέστερον εις την Ρώμην. - -ΚΖ. Αλλ' ο Σκηπίων μετ' ολίγον καιρόν νικήσας εις μάχην κατά -κράτος τον Αννίβαν, και ταπεινώσας και καταπατήσας την -υπεροψίαν της Καρχηδόνος καταβεβλημένης, απέδωκεν εις τους -πολίτας χαράν ανωτέραν πάσης ελπίδος, και την εξουσίαν αυτών τω -όντι - - Σεισθείσαν υπό σάλου την ανώρθωσε (634). - -Του Φαβίου Μαξίμου όμως η ζωή δεν παρετάθη μέχρι του τέλους του -πολέμου, ουδ' ήκουσεν αυτός του Αννίβου την ήτταν, ουδ' είδε -την μεγάλην και βεβαίαν της πατρίδος του ευτυχίαν· αλλά καθ' όν -καιρόν ο Αννίβας απήρχετο της Ιταλίας, νοσήσας, απέθανε. Και οι -μεν Θηβαίοι έθαψαν δημοσίως τον Επαμινώνδαν διά την πενίαν ήν -αφήκεν οπίσω του· διότι μετά θάνατόν του λέγεται ότι ουδέν -ευρέθη εις την οικίαν του πλην ενός οβολού σιδηρού (635). Τον -δε Φάβιον οι Ρωμαίοι δεν ενεταφίασαν μεν δημοσίως, αλλ' έκαστος -προσέφερεν ιδιαιτέρως το μικρότατον των νομισμάτων του, ουχί ως -βοηθών δι' ένδειαν αυτού, αλλ' ως θάπτων τον πατέρα του δήμου· -και ούτως ο θάνατος αυτού έλαβε τιμήν και δόξαν της ζωής του -αξίαν. - - - -ΣΥΓΚΡΙΣΙΣ - -ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΚΑΙ - -ΦΑΒΙΟΥ ΜΑΞΙΜΟΥ - - - -Α. Και οι μεν βίοι των ανδρών τούτων τοιαύτην έχουσι την -ιστορίαν. Επειδή δε και πολιτικής και πολεμικής αρετής πολλά -και καλά παραδείγματα αφήκαν αμφότεροι, ας αρχίσωμεν εκ των -πολεμικών, παρατηρούντες, ότι ο Περικλής, διοικήσας τον δήμον -όταν ήτον εις θέσιν ευδαιμονεστάτην και μέγιστος δι' εαυτού, -και όταν εις δυνάμεως υπερτάτην περιήλθεν ακμήν, δύναται να -υποτεθή ότι ένεκα της κοινής ευτυχίας και της υγιούς -καταστάσεως των πραγμάτων, διέμεινεν ασφαλής και απρόσκοπτος. -Αι δε του Φαβίου πράξεις, αναδεχθέντος την διεύθυνσιν της -πόλεως εις καιρούς αίσχους και συμφορών, δεν διετήρησαν αυτόν -ασφαλή εις τα αγαθά, αλλ' εκ κακών τον προήγαγον εις τα -κρείττονα. Και εις μεν τον Περικλέα επέτρεψαν αι επιτυχίαι του -Κίμωνος, και του Μυρωνίδου και του Λεωκράτους τα τρόπαια, και -τα πολλά και μεγάλα κατορθώματα του Τολμίδου, εορτάζων μάλλον -και πανηγυρίζων να στρατηγή της πόλεως, παρά ν' ανακτήση και να -φυλάττη αυτήν διά του πολέμου. Ο δε Φάβιος, βλέπων πολλάς μεν -φυγάς και ήττας, πολλούς δε θανάτους και σφαγάς αυτοκρατόρων -(636) και στρατηγών, τας λίμνας δε και τας πεδιάδας και τους -δρυμούς πλήρεις νεκρών στρατοπέδων, και τους ποταμούς μέχρι της -θαλάσσης αίμα και πεφονευμένους κυλίοντας, διά της ιδίας αυτού -εμβριθείας (637) και ευσταθείας ανέλαβε και υπεστήριζε την -πόλιν, και δεν αφήκε, παρασυρομένη υπό των σφαλμάτων των άλλων, -να καταστραφή εντελώς. Αφ' ετέρου όμως δεν φαίνεται επίσης -δύσκολον να διαχειρισθή τις πόλιν τεταπεινωμένην υπό συμφορών, -και διά την ανάγκην εις ήν διατελεί υποτασσομένην εις τους -φρονίμους, ως το να χαλινώση την αυθάδειαν και την θρασύτητα -δήμου παραφερομένου και επαιρομένου διά τας ευτυχίας του. Κατά -τούτον όμως τον τρόπον φαίνεται ο Περικλής δαμάσας τους -Αθηναίους. Αλλά και το μέγεθος και πλήθος των κακών, όσα -εφώρμησαν τότε κατά της Ρώμης, ανέδειξαν τον Φάβιον άνδρα μέγαν -και ισχυρόν την διάνοιαν, διότι ούτε τον εσύγχυσαν, ούτε τον -ηνάγκασαν να εγκαταλείψη τας ιδέας του. - -Β. Και εις μεν την άλωσιν της Σάμου υπό Περικλέους δύναται ν' -αντιταχθή η κατάληψις της Τάραντος, και εις την Εύβοιαν αι κατά -την Καμπανίαν πόλεις· διότι την Καπύην εκυρίευσαν οι ύπατοι -Φούλβιος και Άππιος (638). Δεν φαίνεται δε να ενίκησεν ο -Φάβιος ποτέ εις μάχην εκ παρατάξεως, πλην εκείνης, μεθ' ήν -ετέλεσε τον πρώτον του θρίαμβον, εν ώ ο Περικλής έστησεν εννέα -τρόπαια, νικήσας τους εχθρούς κατά γην και κατά θάλασσαν. Δεν -αναφέρεται δ' ουδεμία τοιαύτη πράξις του Περικλέους, οίαν -έπραξεν ο Φάβιος αρπάσας τον Μινούκιον από των χειρών του -Αννίβου, και διασώσας ολόκληρον στρατόπεδον των Ρωμαίων· και -τούτο ήτον όντως έργον καλόν ανδρείας ομού, φρονήσεως και -χρηστότητος. Επίσης όμως πάλιν ουδέ λάθος κανέν αναφέρεται του -Περικλέους, οποίον έσφαλεν ο Φάβιος, απατηθείς υπό του -στρατηγήματος του Αννίβου διά των βοών, όταν κατέλαβε τον -εχθρόν αυτομάτως και εκ τύχης εμπεσόντα εις τα στενά, και τον -αφήκε να φύγη κρυφίως διά νυκτός, και την ημέραν να διέλθη διά -της βίας, και να τον προκαταλάβη βραδύνοντα, και να τον νικήση -εν ώ είχε συλληφθή υπ' αυτού. Αν δ' ο καλός στρατηγός πρέπη -ουχί μόνον τα παρόντα να ηξεύρη να διοική, αλλά και να προνοή -ορθώς περί των μελλόντων, ο μεν πόλεμος των Αθηναίων ετελείωσεν -ως προείδε και προείπεν ο Περικλής· διότι εις πολλά -αναμιγνύμενοι, απώλεσαν την δύναμίν των. Οι δε Ρωμαίοι, -πέμψαντες παρά την γνώμην του Φαβίου τον Σκηπίωνα κατά των -Καρχηδονίων, εγένοντο παντοκράτορες ουχί εκ τύχης, αλλά διά της -σοφίας και ανδρείας του στρατηγού όστις ενίκησε τους εχθρούς. -Ώστε υπέρ τούτου μεν μαρτυρούσιν αι αποτυχίαι της πατρίδος του -ότι καλώς προεγνώρισεν, ο δε υπό των κατορθωμάτων αυτής -εξελέγχεται ότι εντελώς ηπατήθη. Ίσον δε σφάλμα είναι του -στρατηγού το να εμπέση εις κακόν χωρίς να το περιμένη, ως το ν' -αφήση εκ δυσπιστίας να παρέλθη καιρός κατορθώματος· διότι η -αυτή, ως φαίνεται, απειρία και το θάρρος γεννά και το θάρρος -αφαιρεί. - -Γ. Εις δε τα πολιτικά λίαν αξιοκατηγόρητος είναι ο Περικλής διά -τον πόλεμον, διότι λέγεται ότι αυτός τον επέφερε, μη θελήσας να -ενδώση εις την προς τους Λακεδαιμονίους φιλονεικίαν. Νομίζω δ' -ότι ουδ' ο Φάβιος Μάξιμος θα ενέδιδέ ποτε εις τους -Καρχηδονίους, αλλ' ότι ευγενώς θα υπέμενε τον κίνδυνον υπέρ της -ηγεμονίας της Ρώμης. Του Φαβίου η προς τον Μινούκιον επιείκεια -και πραότης καταδικάζει τον στασιασμόν κατά του Κίμωνος και του -Θουκυδίδου, οίτινες άνδρες όντες αγαθοί και αριστοκρατικοί, -ηναγκάσθησαν υπό του Περικλέους να φύγωσι, και εξωστρακίσθησαν. -Η δύναμις όμως και το κράτος του Περικλέους ήτον μεγαλήτερον, -όθεν και ουδένα άλλον στρατηγόν αφήκεν εις την πόλιν να υποπέση -εις δυστυχήματα διά κακών βουλευμάτων· αλλά μόνος ο Τολμίδης, -διαφυγών και αποκρούσας διά βίας αυτόν, κατεστράφη εν Βοιωτία· -οι δ' άλλοι όλοι, διά το μέγεθος της δυνάμεώς του παρακολούθουν -αυτόν, και υπετάσσοντο εις την γνώμην του. Ο δε Φάβιος καθ' -εαυτόν ων άπταιστος και αναμάρτητος, φαίνεται ότι δεν είχεν -επίσης την δύναμιν του να εμποδίζη τους άλλους· διότι δεν θα -υπέπτιπτον εις τοσαύτας συμφοράς οι Ρωμαίοι, αν ο Φάβιος -εδύνατο παρ' αυτοίς όσον ο Περικλής εν Αθήναις. Την δ' ως προς -τα χρήματα μεγαλοφροσύνην αυτών απέδειξαν ο μεν ουδέν λαμβάνων -παρά των διδόντων, ο δε πολλά δίδων εις τους ανάγκην έχοντας, -και διά των ιδίων αυτού χρημάτων εξαγοράσας τους αιχμαλώτους. -Ταύτα όμως δεν ήσαν πολλά τον αριθμόν, αλλά μόνον έξ τάλαντα -(639)· εν ώ δεν δύναταί τις να ειπή πόσα ο Περικλής εδύνατο να -ωφεληθή και παρά συμμάχων και παρά βασιλέων, οίτινες διά την -δύναμίν του ήθελον να τον περιποιώνται, και όμως διατήρησεν -αδωροδόκητον εαυτόν και καθαρώτατον. Προς δε το μέγεθος των -έργων και των ναών, και προς την ανέγερσιν οικοδομημάτων, δι' -ών εκόσμησεν ο Περικλής τας Αθήνας, όλαι αι προ των Καισάρων -φιλότιμοι της Ρώμης ιδρύσεις δεν δύνανται αξίως να -παραβληθώσιν, αλλ' έξοχον έχει και ασύγκριτον το πρωτείον η -μεγαλουργία τούτων και η μεγαλοπρέπεια. - - - -ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΔΕΥΤΕΡΟΥ ΤΟΜΟΥ. - - - -1) Δίδυμος, ο Αλεξανδρεύς, γραμματικός επί Αυγούστου, γράψας -υπομνηματισμούς εις λογογράφους και ποιητάς. Εις αυτόν -αποδίδονται, αλλά κακώς, τα μικρά εις Όμηρον σχόλια. Ουδέν των -συγγραμμάτων του διεσώθη. - -2) Ασκληπιάδης, γραμματικός εκ Βιβυνίας, σύγχρονος του -Διδύμου. Εσχολίασε και διόρθωσε συγγράμματα φιλοσόφων. - -3) Φιλοκλής ήτον ο ανεψιός του Αισχύλου, τραγικός ποιητής, και -έτερος, τραγικός και αυτός, και τρίτος, κωμικός, χλευαζόμενος -υπ' Αριστοφάνους. - -4) Από Κόδρου, του τελευταίου Βασιλέως, του θυσιασθέντος υπέρ -της πόλεως. - -5) Ηρακλείδης ο Ποντικός, φιλόσοφος εξ Ηρακλείας του Πόντου, -μαθητής Σπευσίππου και Αριστοτέλους. - -6) Σοφοκλ. Τραχίν. 442. - -7) Συνήθως οι αρχαίοι ηλοίφοντο διά μύρων μετά το λουτρόν. Προ -των γυμνικών αγώνων όμως ηλοίφοντο στεγνοί δ' ελαίου, και μετά -ταύτα εκυλίοντο εις την άμμον. Η απαγόρευσις αύτη του Σόλωνος -τοις έκλειεν άρα και τα γυμνάσια. Η δ' ετέρα, του να μη αγαπώσι -τους παίδας, προήρχετο εκ του ότι ο έρως αυτών δεν εδύνατο να -έχη τον καθαρόν και ευγενή χαρακτήρα της φιλίας των ελευθέρων. - -8) Χάρμος, άγνωστος αλλαχόθεν. - -9) Κατά τα Παναθήναια ετελείτο ο αγών της λαμπάδος ή -λαμπαδηφορίας, καθ' όν οι αγωνιζόμενοι έτρεχον από της -Ακαδημίας προς την πόλιν λαμπάδας έχοντες, και ενίκα εκείνος -ούτινος η λάμπας δεν εσβύνετο. - -10) Ο περιπατητικός. Ίδ. Λυκ. 20. - -11) Ο Σόλων, ήτον ποιητής. Τούτο το απόσπασμα εκ των ποιημάτων -του, ηρωελεγείον, σύγκειται, ως τα πλείστα εξ αυτών, εξ -εξαμέτρων, και πενταμέτρων εναλλάξ. Έγραψε δε, ως φαίνεται εκ -των αποσπαμάτων του, εις διάφορα μέτρα, και εις εξαμέτρους, και -εις τριμέτρους ιαμβικούς, και εις τετραμέτρους τροχαϊκούς. - -12) «Έργον ουδέν όνειδος· αεργίη δε τ' όνειδος». Ησιόδ. Έργ. -και Ημ. 311. - -13) Το κείμενον λέγει «Πρώτος», άλλα βεβαίως κατά λάθος, διότι -τον οικιστήν της Μασσαλίας ονομάζει Πρώτιν ο Ιουστίνος (ΜΓ, Γ, -11), καθ' όν ενυμφεύθη Γύπτιν, την θυγατέρα Νάννου, του -βασιλέως των Κελτών. Κατά δ' Αριστοτέλην (Αθήν. ΙΓ, 36), ο -Πρώτις ην υιός του οικιστού της Μασσαλίας, Ευξείνου του -Φωκαέως, νυμφευθέντος την θυγατέρα του Νάννου, Πέλταν. - -14) Ο Μιλήσιος, είς των επτά σοφών. Κατά Διογένην τον -Λαέρτιον, (Α), εμίσθωσε τα ελαιουργεία, και εκέρδησε πολλά -χρήματα. - -15) Πιθανώς άλλος του Ιατρού. - -16) Περίανδρος, υιός Κυψέλου, τύραννος της Κορίνθου, είς των -επτά σοφών και αυτός. - -17) Αλιείς εκ της νήσου Κω. - -18) Εκ της Μιλήτου, επισήμου πόλεως της Ιωνίας. - -19) Βίας εκ Πριήνης της Ιωνίας, είς και αυτός των επτά σοφών. - -20) Ισμήνιος ελέγετο ο Απόλλων από Ισμηνού, ποταμού -παραρρέοντος τας Θήβας. Είχε δ' υπό την επωνυμίαν ταύτην -αρχαιοτάτην λατρείαν εν Θήβαις. - -21) Θεόφραστος, ο περίφημος φιλόσοφος εξ Ερεσσού της Λέσβου, -σύγχρονος του Αλεξάνδρου, μαθητής του Αριστοτέλους. - -22) Βαθυκλής, καλλιτέχνης, ιδίως τορευτής εκ Μαγνησίας της -προς Μαιάνδρω, δ' επί Κροίσου κατασκευάσας εν Λακωνία τον -θρόνον του Αμυκλαίου Απόλλωνος. - -23) Ανάχαρσις, Σκύθης, εκ της βασιλικής οικογενείας, υιός δ' -Ελληνίδος, ελθών εις την Ελλάδα περί την 47 Ολυμπιάδα και -τραφείς εις την Ελληνικήν παιδείαν, κατετάχθη, μετά των 7 -σοφών. - -24) Πάταικος, φιλόσοφος Πυθαγορικός, ιστορικός, πιθανώς και -μυθοποιός. - -25) Την αρετήν θεωρεί ενταύθα ως συμφυή μετά των ψυχικών -δυνάμεων, υφ' ών έχουσι λαβήν τα φάρμακα και αι νόσοι, και ως -δι' αυτών εκδηλουμένην και ενεργούσαν. - -26) Ελεγεία, τα έχοντα εναλλάξ ένα εξάμετρον και ένα -πεντάμετρον. - -27) Ως εφόρουν οι ασθενείς. (Πλάτ. Πολιτ. Γ. 306) - -28) Κωλιάς, ακρωτήριον της Αττικής ανατολικώς του Φαλήρου, εις -την θέαν την καλουμένην «Τρεις Πύργοι». - -29) Εις τη Κωλιάδα ελατρεύετο κυρίως η Αφροδίτη. - -30) Μεταξύ των διαφόρων ποταμών οίτινες έφερον το όνομα Ασωπός -φαίνεται ότι υπήρχεν εις και εν Αιγίνη (Πίνδ. Νεμ. Γ, 7). -Τούτου μάλλον παρά του εν Βοιωτία ήτον θυγάτηρ η Σαλαμίς. Εκτός -αν ο χρησμός ωνόμασεν Ασώπιον τον Σαλαμίνιον κόλπον δι' αυτό -τούτο, διότι η Σαλαμίς ελέγετο θυγάτηρ του Ασωπού. - -31) Περίφημος και Κυχρεύς, ήρωες της Σαλαμίνος, ο πρώτος -αλλαχόθεν άγνωστος, ο δεύτερος υιός του Ποσειδώνος και της -Σαλαμίνος, βασιλεύσας επί της ομωνύμου νήσου, διότι εφόνευσε -δράκοντα όστις την εξερήμου. - -32) Τριακόντορος, πολεμικόν πλοίον, έχον τριάκοντα κωπία. - -33) Η Εύβοια είναι πολύ μακράν, και επιπροσθεί το Σούνιον. -Εννοεί δ' ότι η άκρα εκείνη ήτον εις τα βορειοανατολικά της -νήσου. - -34) Εις αρχαιοτάτους χρόνους η Σαλαμίς ωνομάζετο και Σκιράς. -(Ευσταθ. εις Διον. 511. Στράβ. Η, 393). Το όνομα τούτο -περιωρίσθη μετά ταύτα, φαίνεται, εις έν ακρωτήριον, το -βορειανατολικόν, όπου υπήρχε και ναός της Αθηνάς Σκιράδος -(Ηρόδ. II, 84). Είχε δε το επίθετον τούτο η Αθηνά και εν -Αττική, και ώφειλεν αυτό, ει και διάφοροι παραγωγαί αυτού -αναφέρονται, εις την τραχείαν και πετρώδη θέσιν εφ' ής ίστατο ο -ναός της. - -35) Ενυάλιος, ο Άρης. - -36) Κατάλογος των πλοίων, ή Βοιωτία, μέρος της δευτέρας -ραψωδίας της Ιλιάδος, περιέχων απαρίθμησιν των πλοίων και των -στρατευμάτων μεθ' όσων οι Έλληνες εξεστράτευσαν κατά της -Τρωάδος. Τον κατάλογον τούτον λέγεται νοθεύσας ο Σόλων, διά -προσθήκης των δύω στίχων. Το τέχνασμα τούτο ήτον δυνατόν τότε, -όταν τα ποιήματα του Ομήρου εκ στήθους κυρίως απεμνημονεύοντο, -και κατά πρώτον μάλιστα επί Πεισιστράτου συνελέγησαν. - -37) Βραυρών, δήμος της Αττικής, κατά τα Μεσόγαια, Βράουνας -καλούμενος σήμερον. Η δε Μελίτη ήτον μέρος της πόλεως των -Αθηνών, πιθανώς το βορειοδυτικόν. - -38) Ηρέας, Μεγαρεύς, ιστορικός. Ίδ. και Θησ. § Κ. - -39) Ιαονία, αρχαίος, πιθανώς Ασιανός τόπος, αντί Ιωνία. - -40) Κίρρα, αρχαία πόλις εις τον Κορινθιακόν κόλπον, λιμήν των -Δελφών. Οι Κιρραίοι κατεκράτησαν γην ιεράν, ανήκουσαν εις τον -ναόν. Εντεύθεν ο αμφικτυονικός κληθείς πόλεμος, καθ' όν γενικός -μεν αρχηγός ην ο τύραννος των Σικυωνίων Κλεισθένης, στρατηγός -δε των Αθηναίων ο Αλκμαίων. Κυριευθείσα τότε η Κίρρα, -κατεδαφίσθη, και η χώρα αυτής αφιερώθη εις τον Απόλλωνα. - -41) Οι Αμφικτύονες ήσαν οι απεσταλμένοι διαφόρων πόλεων, -οίτινες είχον του ναού την επιμέλειαν. Το συνέδριον δ' αυτών -ελάμβανε πολλάκις και πολιτικόν χαρακτήρα, και απεφάσιζε -προσέτι περί ειρήνης και πολέμου, όταν μάλιστα επρόκειτο, περί -ζητημάτων αφορώντων το ιερόν. - -42) Των νικητών εις τους δημοσίους αγώνας συνετάττοντο και -διετηρούντο κατάλογοι. Των νικησάντων εις τα Πύθια, περί τους -Δελφούς, συνέταξεν ο Αριστοτέλης, μη διατηρηθέντα. - -43) Πιθανώς ο περιπατητικός φιλόσοφος, όστις έγραψε και -επισήμων φιλοσόφων βίους. Διογ. Β. 55. - -44) Ο Σάμιος Ευάνθης, συγγραφεύς άλλοθεν άγνωστος. - -45) Αλκμαίων, υιός του Μεγακλέους, έγγονος Αλκμαίωνος, του -τελευταίου ισοβίου άρχοντος. - -46) Κύλων, επίσημος Αθηναίος, γαμβρός του Θεαγένους, τυράννου -των Μεγάρων, κατέλαβε την Ακρόπολιν, επί σκοπώ να γίνη και -αυτός τύραννος των Αθηνών, κατά Ολ. 42, α', ή 45. α'. Αλλ' -επολιορκήθη στενώς, και αυτός μεν εδραπέτευσε μετά του αδελφού -του, οι δ' οπαδοί του κατέφυγον εις ναόν τον της Αθηνάς. Οι -πολιορκηταί δε, υποσχεθέντες ότι δεν θέλουσι τους βλάψει, τους -εξήγειρον εκείθεν, διά να μη αποθάνωσιν εκ πείνης εντός των -ναών, και παρά την υπόσχεσιν τους απέσφαξαν. Οι Αθηναίοι όμως -απεδοκίμασαν την ανόσιον ταύτην πράξιν, και των φονέων τους μεν -εθανάτωσαν, ρίψαντες εκτός της χώρας και τα οστά αυτών, τους δε -εξώρισαν. Τούτο είναι το Κυλώνειον ανοσιούργημα, το -Κ υ λ ώ ν ε ι ο ν ά γ ο ς, ως ονομάζεται εν τη ιστορία. (Θουκ. -Α, 126). - -47) Ο πατήρ του εν τω προλαβόντι παραγράφω μνησθέντος -Αλκμαίονος, του στρατηγού των Αθηναίων εις τον Αμφικτυονικόν -πόλεμον. - -48) Το άγαλμα τούτο ήτον το εντός του ναού της Πολιάδος επί -της Ακροπόλεως ξύλινον, το Διιπετές (ουρανοκατάβατον). Το -χρυσελεφάντινον, όν έργον του Φειδίου, δεν υπήρχε τότε. - -49) Εκράτουν την κλωστήν, ίνα μένωσιν ασφαλείς πάντοτε υπό την -προστασίαν της Θεάς. - -50) Σεμναί Θεαί ήσαν αι Ευμενίδες ή Εριννύες, ών το ιερόν ήτον -εις τους βορειανατολικούς πρόποδας του Αρείου Πάγου, άντικρυ, -της Ακροπόλεως. - -51) Μετά τον Αλκμαίονα, τον πατέρα του Μεγακλέους, έπαυσεν η -αρχοντία, και κατέστησαν εννέα άρχοντες δεκαετείς. - -52) «Ε ν α γ ε ί ς». - -53) Φλυεύς ή Φλυάσιος, από Φλύας, δήμου της Αττικής. - -54) Νίσαια, ο λιμήν των Μεγάρων, ημίσειαν ώραν απ' αυτών -απέχων. - -55) Φαίστιος, εκ Φαιστού, πόλεως Κρητικής· κατ' άλλους Φαιστός -ην η πατρίς του πατρός του, ο δ' Επιμενίδης εγεννήθη εν Κνωσσώ -της Κρήτης. Ήτον σοφός, και ιδίως περί τα ιερά, και μαγικής -τέχνης γνώσις απεδίδετο εις αυτόν, και πολλά θαυμάσια περί -αυτού διηγούνται, μεταξύ δ' άλλων ότι εκοιμήθη εντός σπηλαίου -επί 57 έτη, ότι εκαθάρισε τας Αθήνας από λοιμόν, και ότι έζησε -157 έτη χωρίς να φανή ποτέ τρώγων. - -56) Υιός Κυψέλου, τύραννος Κορίνθου, είς των 7 σοφών. - -57) Κατ' άλλους Βλάστης. - -58) Κουρήται, πανάρχαιος φυλή, κατοικούσα την Αιτωλίαν και την -Κρήτην, και ενταύθα χειρονακτικάς τινας τέχνας ασκούσασα, ιδίως -δε την λατρείαν του Διός δι' ορχήσεων και άλλων εθίμων τελούσα, -οπαδοί δε της Κυβέλης κατ' άλλους των αρχαίων ιδίως, και τον -Δία βρέφος αναθρέψαντες. Ο Επιμενίδης έγραψε ποίημα περί αυτών, -και των ιερέων της Κυβέλης Κορυβάντων. - -59) Η υποτιθεμένη αύτη προφητεία επηλήθευσεν επί Μακεδόνων, -ότε ο Αντίπατρος έθηκε Μεκεδονικήν φρουράν εις την άκραν της -Μουνυχίας, εν Ολ. 116. - -60) Η ελαία ήν εχάρισεν η Αθηνά εις τας Αθήνας όταν -εφιλονείκησε μετά του Ποσειδώνος περί της κυριαρχίας αυτών. -Ήτον δ' η ελαία αύτη εντός του ναού της Πολιάδος Αθηνάς. - -61) Ο αττικός λαός διηρείτο τότε εις τας τρεις ταύτας -γεωγραφικάς διαιρέσεις, αίτινες παρέμεινον και εις τους μετά -ταύτα χρόνους. Πεδιείς ήσαν οι κατοικούντες το περί τας Αθήνας -πεδίον, Διάκριοι κατά το βόρειον ορεινόν μέρος της Αττικής, από -του Πεντελικού και επέκεινα, και Πάραλοι, οι κατοικούντες την -ανατολικήν πλευράν, τα λεγόμενα Μεσόγαια, μέχρι της θαλάσσης. - -62) Φανίας, εξ Ερεσού της Λέσβου, περιπατητικός φιλόσοφος, -μαθητής του Αριστοτέλους. - -63) Άρχων επώνυμος. - -64) «Τ ο ί σ ο ν π ό λ ε μ ο ν ο υ π ο ι ε ί». - -65) Δηλ. νόμιμον, συγκεκερασμένην βασιλείαν, αντί της -τυραννίας. - -66) Ο Πιττακός, τύραννος των Λεσβίων, ήτον είς των επτά σοφών. - -67) Φώκον, άγνωστον τίνα. Πιθανώς προπάτορά τινα του Φωκίωνος, -όστις ήτον υιός Φώκου. - -68) Δηλ. Φιληνάδας. - -69) Σεισάχθεια, δηλαδή απόσεισις, αφαίρεσις του βάρους. - -70) Ανδροτίων, Αθηναίος ιστορικός της γ'. εκατονταετηρίδος π. -Χ. έγραψεν ιστορίαν της Αττικής εις 12 βιβλία. - -71) Ορθότερον ότι εσμίκρυνε τοσούτον την δραχμήν, ώστε αι επ' -αυτού 100 δραχμαί ήσαν ισοδύναμοι προς 73 των αρχαιοτέρων, -διότι ούτε πιθανόν είναι η αρχαία μνα να περιείχε τον παράδοξον -και δυσδιαίρετον αριθμόν των 73 δρ. (Το ημίμναιον θα ήτον -λοιπόν εκ 36 1/2 δραχμών!), ούτε εις τας καθ' ημέραν συναλλαγάς -θα εχρησίμευεν αν η μνα μόνη είχε γίνει ελαφροτέρα, η δε δραχμή -είχε μείνει η ιδία. - -72) Κόνων, προφανώς προπάτωρ του ήρωος της Κνίδου. Κλεινίας, -προπάτωρ του Αλκιβιάδου, αναμφιβόλως ο πάππος του πατρός αυτού. -Ιππόνικος, πιθανώς ο πατήρ του δαδούχου Καλλίου, όστις ην εις -την μάχην του Μαραθώνος. - -73) Το τάλαντον 6000 δραχμαί. - -74) Πολύζηλος, Ρόδιος συγγραφεύς, αλλαχόθεν άγνωστος. - -75) Εννοεί ουχί βασιλεύς· διότι άλλως ήτον εκ των ευγενεστέρων -οικογενειών των Αθηνών, καταγόμενος εξ αυτού του Κόδρου. - -76) Ο Δράκων, άρχων αιρεθείς εν Ολ. 39, δ', έδωκε νόμους εις -τας Αθήνας, εξ ών μόνους τους αφορώντας του φονείς διετήρησεν ο -Σόλων, ως έχοντας τας ποινάς αναλόγους προς το κακούργημα, και -πιθανώς αρχαιοτάτους, και προγενεστέρους του Δράκοντος. - -77) Δημάδης, είς των δέκα Αθηναίων ρητόρων, επί Φιλίππου. - -78) Ο μέδιμνος ήτον μέτρον σίτου, ισοδυναμούν προς 85 λίτρας -περίπου. - -79) Συνεισφέροντας αξίαν ίππου. - -80) Ζευγίται, διότι εδύναντο να έχωσιν έν ζεύγος βοών. - -81) Θης, ως λέγεται, παρά του Θέω, Θάω, Τίθειμι, κυρίως ο υπό -των γαιούχων τιθέμενος, εις τα κτήματα αυτών όπως επί μισθώ τα -καλλιεργή. - -82) Η βουλή του Αρείου Πάγου κοινώς επιστεύετο πολύ αρχαιοτέρα -του Σόλωνος, και πανάρχαιον δικαστήριον των Αθηνών, δικάσαν τον -Ορέστην και αυτόν τον Άρην, και εις ιστορικωτέρους χρόνους -μέλλον να επιληφθή της δίκης του Μεσσηνίου Πολυχάρους εν Ολ. -9., β'. (Παυσ. Δ, 5), μίαν και ημίσειαν εκατονταετηρίδα προ του -Σόλωνος, όστις φαίνεται ότι ερρύθμισε μόνον την πολιτικήν -δικαιοδοσίαν του συνεδρίου τούτου· εκτός αν η μεταγενεστέρα -φήμη αυτού δεν έδωκεν αφορμήν εις τους μύθους, και δεν -απεδόθησαν αυτώ τα εις άλλα δικαστήρια ανήκοντα. - -83) Οι Αθηναίοι διηρούντο τότε εις τας τέσσαρας Φυλάς, -αίτινες, ως φαίνεται, ήσαν παντός ιωνικού λαού η διαίρεσις, -επώνυμοι των τεσσάρων υιών του Ίωνος κατά τον μύθον, αληθώς -όμως επώνυμοι του βίου εις όν εκάστη επεδίδετο. Ίδ. κατωτ. ΚΓ. - -84) Την του Αρείου Πάγου. - -85) Εφέται, άλλο δικαστήριον εν Αθήναις, φονικάς δίκας -δικάζον, ιδίως τους ακουσίους φόνους. Αυτοί πιθανώς εδίκαζον -κατ' αρχάς και εις τον Άρειον Πάγον, πριν ο Σόλων κατατήση -ιδίαν βουλήν Αρειοπαγιτών. - -86) Άξονες, στρεπταί σανίδες, περί άς ήσαν γεγραμμένοι οι -νόμοι του Σόλωνος. - -87) Επίτιμος ήτον ο απολαμβάνων πάντων των πολιτικών αυτού -δικαιωμάτων, άτιμος δε, ο στερούμενος τινών εξ αυτών. - -88) Πρυτανείον, το μέρος των συνεδριάσεων των πρυτάνεων της -βουλής εις τους μετά ταύτα χρόνους, ήν έν των δικαστηρίων και -αυτό, ού προέδρευεν είς των εννέα αρχόντων, ο λεγόμενος -βασιλεύς. - -89) Ε π ί κ λ η ρ ο ς ωνομάζετο η κόρη εις ήν, δι' έλλειψιν -αδελφού, περιήρχετο η πατρική κληρονομία. Κ ύ ρ ι ο ς δε της -επικλήρου ήτον ο πλησιέστερος αυτής συγγενής, όστις ώφειλε να -προστατεύη αυτήν και την περιουσίαν. Εις τούτον ανήκε το πρώτον -δικαίωμα να την νυμφευθή. Ενιαχού η μετάφρασις αποφεύγει -επίτηδες την μεγάλην ακρίβειαν. Αλλά σπανιώτατα τούτο, και όπου -φαίνεται αναπόφευκτον. - -90) Το κυδώνιον είχον εις πολλήν υπόληψιν οι αρχαίοι (Plin. -II. Ν. XVI, II). Εδήλου δε το έθιμον, ότι πρέπει οι προς -αλλήλους λόγοι των νυμφίων να έχωσι χάριν και γοητείαν. (Πλου. -Γαμ. παραγγ.). - -91) Τας «φερνάς», όσα η νύμφη φέρει εις τον νυμφίον έπιπλα και -ενδύματα, το τ ρ ά χ ω μ α, ουχί την προίκα, διότι εξ εναντίας -πάσα γυνή, εκτός αν ήτον όλως πένητος κόρη, έπρεπε να έχη την -προίκα της. - -92) Διονύσιος, ο τύραννος των Συρακουσών. - -93) Εκ δράματός τινος επιγραφομένου Φιλοκτήτης, ουχί του -γνωστού του Σοφοκλέους, αλλ' άλλου τινος απολεσθέντος. Εις τα -ηθικά του ο Πλούταρχος (Ει πρεσβ. πολιτ. 9) αναφέρει του χωρίου -τούτου δύο πλήρεις στίχους - - «Τις δ' αν σε νύμφη, τις δε παρθένος νέα - - δέξαιτ' αν; Εύγ' ουν ως γαμείν έχεις τάλας». - -ήτοι - - Τις νύμφη, τις παρθένος θενά σε δεχθή; - - Ω! εύγε! Είσαι διά γάμους, άθλιε. - -94) Οβολός, το έκτον της δραχμής, σχεδόν 1/2 σημερινή δραχ. - -95) Δηλαδή οι επί Ρωμαίων. - -96) Γυναικονόμοι, άρχοντες, έχοντες την επιτήρησιν της κοσμίου -διαγωγής των γυναικών. - -97) Μαθητής Αριστοτέλ. ιστορικός εκ της εν Πόντω Ηρακλείας. - -98) Δημήτριος Φαληρεύς, ο επί Μακεδόνων άρχων των Αθηνών, -φιλόσοφος και συγγραφεύς. - -99) Ακριβέστερον ήσαν τα ονόματα των Ό π λ η τ ε ς, -Α ρ γ άδ ε ι ς (εκ του Άργον το έργον ή ο αγρός), -Α ι γ ι κ ο ρ ε ί ς και Τ ε λ έ ο ν τ ε ς (οι τα ιερά τελούντες -ή τους φόρους τελούντες), Οι δε Γ ε δ έ ο ν τ ε ς θα παρήγοντο -εκ του Γη και δαίω (το διαιρώ), ή αν η λέξις ήτον -Γ ε λ έ ο ν τ ε ς, εκ του γ η ς λ α ό ς. - -100) Στάδιον, έκταση 600 ποδών. Ιππικόν δε λέγεται διότι τόσην -έκτασιν διέτρεχον οι ίπποι κατ' ευθείαν εις τους αγώνας. - -101) Η οργυιά 6 πόδας. - -102) Χους είναι το δωδέκατον του μετρητού = 2 οκάδες 172 -δράμια. - -103) Διότι έλαιον εγίνετο άφθονον. - -104) Κρατίνος, Αθηναίος κωμικός ποιητής της αρχαίας κωμωδίας, -επ' Αριστοφάνους. - -105) Έξ εκ των εννέα αρχόντων ωνομάζοντο Θεσμοθέται. - -106) Εν τη αγορά υπήρχε λίθος, όθεν εγίνοντο τα δημόσια -κηρύγματα. - -107) Το μέγεθος της τιμής αποδεικνύει το σχεδόν αδύνατον της -παραβάσεως. Ο χρυσός επί Σόλωνος ήτον σπανιώτατος. - -108) Εννοεί την τελευταίαν του σεληνιακού μηνός, καθ' ήν -γίνεται μάλιστα καταφανής η ανωμαλία. - -109) «Έ ν η κ α ι ν έ α». Έ ν η είναι λέξις αρχαιοτάτη, -σημαίνουσα π α λ α ι ά ν. - -110) Ομήρ. Οδύσσ, Ξ, 162. Ο Όμηρος ομιλεί περί της αφίξεως του -Οδυσσέως εις την Ιθάκην, εννοών επομένως μίαν και την αυτήν -ημέραν. - -111) Νουμηνία, νέος μην. - -112) Εις τρεις δεκάδας διηρείτο ο αττικός μην. Η πρώτη -ωνομάζετο «μηνός αρχομένου» ή «ισταμένου», ή δευτέρα -«μεσούντος», ή τρίτη «φθίνοντος». Δια τας δυο πρώτας ηρίθμουν -τας ημέρας κατά σειράν αύξουσαν: «πρώτη, δευτέρα ισταμένου ή -μεσούντος». Δια την τρίτην ηρίθμουν κατά σειράν ελαττουμένην, -λέγοντες «δεκάτη, εννάτη φθίνοντος», αντί εικοστή, εικοστή -πρώτη. - -113) Κάνωβις, Ηλιούπολις και Σάις, πόλεις της κάτω Αιγύπτου. - -114) Πλάτων εν Τιμαίω· ότι ο Σόλων έμαθε παρ' αρχαίων -αιγυπτίων ιερέων περί μεγίστης νήσου, Ατλαντίδος καλουμένης, -ήτις υπήρχεν άλλοτε εις τον Ωκεανόν, εντός των Ηρακλείων -στηλών, και κατωκείτο υπ' αρχαιοτάτων και ισχυροτάτων εθνών, -των Ατλάντων· ότι δ' εις τους μετέπειτα χρόνους κατεποντίσθη -υπό σεισμών. Κατ' άλλο χωρίον του Πλάτωνος (Κριτ. μείζ.), οι -Άτλαντες μετ' αναριθμήτου στρατού εκυρίευσαν το πλείστον του -τότε γνωστού κόσμου, πλην μόνων των Αθηνών, αίτινες ου μόνον -δεν υπετάγησαν, αλλά και τον στόλον εκείνων κατεπόντισαν, και -τον στρατόν κατετρόπωσαν. Τα πλείστα τούτων εισίν αναμφιβόλως -μυθώδη, τινές δε νομίζουσιν ότι περιέχουσα ίσως αληθούς τινος -ιστορικού συμβάντος αμυδράς απομνημονεύσεις, και ότι η Ατλαντίς -είναι η Αμερική, εις παναρχαίους χρόνους γνωστή υπάρξασα και -μετά ταύτα λησμονηθείσα. Άλλοι πpεσβεύoυσιv ότι η Ατλαντίς δεν -απείχε τοσούτον μακράν, αλλ' ότι ήτον η Αρκαδία. Ο Σόλων έγραψε -ποίημα περί του μυθικού εκείνου πολέμου. - -115) Υψηλήν. - -116) Η Αφροδίτη. - -117) Σάρδεις, πρωτεύουσα της Λυδίας, ής βασιλεύς ήτον ο -Κροίσος. - -118) Ο Κλέοβις και ο Βίτων ήταν Αργείοι. Ο δε ναός της Ήρας, -πανάρχαιος, και περίφημος εν τη αρχαιότητι, έκειτο μίαν περίπου -ώραν ανατολικώς του Άργους, κατά τους πρόποδας των ορέων. Ο -ναός ούτος, καείς, ανωδομήθη μετά τον Πελοποννησιακόν πόλεμον, -και εις αυτόν κατεσκεύασεν ο Πολύκλειτος χρυσελεφάντινον το -άγαλμα της Θεάς. Λείψανα του ναού σώζονται μέχρι τούδε. - -119) Λ ο γ ο π ο ι ο ί λέγει το κείμενον, διότι λόγος δήλοι -ό,τι και μύθος, légende. - -120) «Τ ο ι ς β α σ ι λ ε ύ σ ι δ ε ί ω ς ή κ ι σ τ α ή -ω ς ή δ ι σ τ α ο μ ι λ ε ί ν.» — «Μ α Δ ί α· α λ λ' ω ς -ή κ ι σ τ α ή ω ς ά ρ ι σ τ α. - -121) Ίδ. § ΙΓ. - -122) Ίδ. § ΙΒ. - -123) Ίδ. § ΙH. - -124) Η τραγωδία την πρώτην αρχήν της έλαβεν εκ χορών τρύγα -ηλειμμένων το πρόσωπον, και ψαλλόντων ύμνους εις τον Διόνυσον -εν καιρώ του τρύγους, κατά πρώτον εις το Ικάριον, δήμον -Αττικής. Εκ τούτου λέγεται ότι Τρυγωδία εκλήθη (Αθήν. Β, 11), -και τραγωδία, διότι οι ψάλλοντες ελάμβανον τράγον ως βραβείον. -Πρώτος δ' ο Θέσπις παρενέβαλεν εις τας ωδάς ταύτας και πρόσωπον -ηρωικήν τινα υπόθεσιν αφηγούμενον. - -125) Ίδ. Ομήρ. Οδύσσ. Δ, 242-258, όπου η Ελένη διηγείται ότι ο -Οδυσσεύς, ως δούλος πενιχρά ενδυθείς και το σώμα του -τραυματίσας, εισήλθεν άγνωστος εις την Τρωάδα. - -126) Αρίστων, ίσως πρόγονός τις του Πλάτωνος. - -127) Ίδ. § Α. - -128) Ίδ. § Δ. - -129) Διότι ο Πλάτων ήτον προς μητρός απόγονος Δροπίδου αδελφού -του Σόλωνος. - -130) Τον λόγον τον επιγραφόμενον Κριτίας, όστις είναι ατελής. - -131) Ο ναός του Ολυμπίου Διός, θεμελιωθείς επί Δευκαλίωνος, -ήρχισεν οικοδομούμενος επί των Πεισιστρατιδών, αλλ' επί -Πλουτάρχου έμενεν ατελής έτι, και μόνον επί Αδριανού επερατώθη. - -132) Ίδ. § ΙΔ. - -133) Ο Κωμίας ήτον άρχων επώνυμος εν Ολ. 55, α', π. Χ. 560, ο -δ' Ηγέστρατος εν Ολ. 55, β', π. Χ. 559. - -134) Εβασίλευσε σφάξας τον πενθερόν και προκάτοχόν του Σέρβιov -Τύλλιον, εν Ολ. 6, δ'. - -135) Λουκρητία, θυγάτηρ Λουκρητίου, και σύζυγος Κολλατίνου, -ητιμάσθη υπό Σέξτου, του υιού του Ταρκυνίου, και εσφάγη -ορκίζουσα τους Ρωμαίους να την εκδικήσωσι. Τότε οι Ρωμαίοι -επανέστησαν, και απέκλεισαν τον Ταρκύνιον, διατελούντα εκτός -της Ρώμης εις το στρατόπεδον. Και αυτός μεν ηναγκάσθη να -καταφύγη εις Γαβίους, η δε Ρώμη εδημοκρατήθη. - -136) Ο Λεύκιος Ιούνιος ήτον υιός του Μάρκου Ιούνιου, ενός των -επισήμων Ρωμαίων ούς εθανάτωσεν ο Ταρκύνιος ότε κατέλαβε τον -θρόνον, ως εθανάτωσε και τον πρεσβύτερον των υιών αυτού. Ίνα -αποφύγη την αυτήν τύχην, ο νεώτερος, Λεύκιος Ιούνιος, -επροσποιήθη τον ηλίθιον, διό και Βρούτος (Brutus) επωνομάσθη. -Αλλ' όταν ήλθεν η στιγμή, ετιμώρησεν αυτός τον τύραννον, -μεγάλην δείξας σύνεσιν και δύναμιν χαρακτήρος. - -137) Από δούλου ελεύθερος. - -138) Φρατρία είναι φυλή. Εν Αθήναις ήτον διαίρεσις των φυλών -υπό θρησκευτικήν έποψιν. Οι πολιτογραφούμενοι Αθηναίοι -ελάμβανον συγχρόνως το δικαίωμα να εγγραφώσιν εις οίαν δήποτε -φρατρίαν ήθελον. - -139) Αληθώς εκ του Vindicare, διότι επί των απελευθερώσεων ο -κύριος του δούλου ήγγιζεν αυτόν εις την κεφαλήν διά ράβδου, -προφέρων τας λέξεις Vindicare in libertatem, ό έστιν -αποκαθιστάναι εις ελευθερίαν (Non. Marcell. IV, 487). - -140) Τον Άρην. Το χωρίον ωνομάζετο, πιθανώς έκτοτε, campus -martius. - -141) Media inter duos pontes. Πάντες όμως οι συγγραφείς -ονομάζουσιν αυτήν απλώς «νήσον», και ουδείς αναφέρει το όνομα -αυτής, το παραφραζόμενον υπό του Πλουτάρχου. Ήτον δε κυρίως -ιερά τω Ασκληπιώ, κατά Διονυσ. Αλικαρνασ. βιβλ. Ε. Ήδη δ' -ονομάζεται νήσος του αγ. Βαρθολομαίου. - -142) Ο Ταρκύνιος φαίνεται ότι είναι η προσωποποίησις της -παναρχαίας τυρρηνικής κυριαρχίας εν Ρώμη· και αυτό αυτού το -όνομα είναι τοπικόν μάλλον ή κύριον, κατ' επιχώριον προφοράν -σημαίνον Τυρρηνός (Ταρχούν, Ταρχύνιος). - -143) Arsia sylva. Κατ' άλλους, αλλ' ήττον ορθώς, ως φαίνεται, -ursum sylva. Το δε Aesuvia prata. - -144) Τελευταίαν ημέραν του Φεβρουαρίου. - -145) Αναξιμένης, ρήτωρ εκ Λαμψάκου, ού μνημονεύει και ο -Στράβων. Ίσως ο αυτός τω ιστορικώ, τω παρακολουθήσαντι τον -Αλέξανδρον εις τας εκστρατείας του. - -146) Vicæ Potæ (Τ. Liv. II, 7), ως λέγουσιν εκ του Vincere -και potire, νικάν και απολαύειν, το καρπούσθαι την νίκην. - -147) Poplicolam, εκ του populus, λαός, και cola, θεραπεύω. - -148) Δέκα οβολοί εισί δραχμή και 4 οβολοί. Οι δ' εκατόν -οβολοί, 16 δρ. 4. οβ. - -149) Κατ' άλλην γραφήν πεκούνια, τα χρήματα, αμφότερα εκ του -pecus σημαίνον το πρόβατον. Είναι δε και το pecus λέξις -ελληνική, διότι το π ε ί κ ο ς και ο π ό κ ο ς δηλούσι το -έριον, και το π έ σ κ ο ς (όθεν το πετσί), το δέρμα του -προβάτου. - -150) Suillus, εκ του Sus, ο συς. Bubulcus ή Bubalcus ο -βουκόλος, εκ του Bos, ο βους, και δωρ. Βως. Caprarius, ο -Αιπόλος. Porcius, ο συβότης, εκ του Porcus (Πόρκος), ο χοίρος. - -151) Ούτως είχον και οι Αθηναίοι τον Παρθενώνα. - -152) Fasces, αι συνδεδεμέναι ράβδοι. - -153) Ουήιοι, Veii, πόλις της Τυρρηνίας. - -154) Αι στέγαι των Τυρρηνικών ναών, οποίος ην ο επί των -Ταρκυνίων οικοδομηθείς ναός του Καπιτωλίου, ήσαν συνήθως -ξύλιναι, και πολύ προέχουσαι· διά τούτο τα αετώματα αυτών, ήτοι -τα τριγωνικά πέρατα εις τας δύο μικράς πλευράς, ήσαν πολύ -ασθενέστερα παρά τα Ελληνικά, και μη δυνάμενα να φέρωσι λίθινα -αγάλματα, εκοσμούντο πολλάκις διά κεραμίων, ως ελαφροτέρων. Την -κορυφήν δε λέγων ενταύθα ο Πλούταρχος, εννοεί το αέτωμα. - -155) Ταρκύνιος ο πρεσβύτερος, υιός του εκ Κορίνθου, περί Ολ. -25, φυγαδευθέντος Βακχιάδου Δημαράτου Ίδ. Β. Ρωμυλ. ΙΣΤ. - -156) Την 13 σεπτεμβρίου. - -157) Ο δεύτερος μην των Αθηναίων. - -158) Η λίτρα αργυρίου ελέγετο εν Αθήναις μνα, και περιείχεν -100 δραχμάς. Αι 40,000 λίτραι ήσαν άρα 4 εκατομμύρια δραχμών. -Τότε όμως δεν υπήρχεν εισέτι ρωμαϊκόν νόμισμα, διότι κατά -πρώτον εκόπη εν 485 ά. κ. Ρ. Τα δε 12,000 Τάλαντα αποτελούσι -72,000,000 δραχμάς των τότε, σήμερον δε 216,000,000. - -159) Του εν τη Αττική Πεντελικού όρους, όθεν ελήφθησαν τα -μάρμαρα των μεγάλων οικοδομημάτων των Αθηνών. - -160) Οι Τυρρηνικοί και οι διαδεχθέντες αυτούς ρωμαϊκοί κίονες -ήσαν εν γένει ισχνότεροι των Ελληνικών. Φαίνεται δε ότι οι του -Καπιτωλίου, τμηθέντες εν Αθήναις κατά τας ελληνικάς αναλογίας, -διά το Ολυμπιείον, δωρίου ρυθμού, επί Πεισιστράτου (ίδ. Σόλ. -ΛΒ,), μετεκομίσθησαν εις Ρώμην υπό Σύλλα (ΡΙ.36. 6) και -μετειργάσθησαν κατ' αναλογίας ρωμαϊκάς. - -161) Βασιλική, είδος στοάς πολυτελούς, το σχήμα και το όνομα -εχούσης εκ της εν Αθήναις στοάς, εις ήν εδίκαζεν ο άρχων -Βασιλεύς. - -162) Επίχαρμος, ο Σικελός κωμικός ποιητής. Ίδ. Νουμ. ΚΒ. - -163) Πόλις της Τυρρηνίας. - -164) Λάρον Πυρσήνον, κατά Διον. Αλικ. (Ε, 21), Lavlem, κατά -Λίβιον. - -165) Ανεψιός του υπάτου Ωρατίου, απόγονος των Ωρατίων οίτινες -επολέμησαν κατά των Κορατίων. - -166) Κόκλην, Cocles, κατ' άλλους, σημαίνον μονόφθαλμος. - -167) Κατά Διον. Αλικ. (Ε, 25) επί του λιμού. Ήσαν δ' οι -συνεισενεγκόντες τριακόσιαι χιλιάδες. - -168) Εσχάρα ήτον είδος μικρού κινητού βωμού. - -169) Εκ Ταρσού της Κιλλικίας, διδάσκαλος του Αυγούστου και του -Τιβερίου. - -170) Του Οκταβίου Αυγούστου. - -171) Πιθανώς Posthumius. - -172) Οι ευγενείς νέοι της Ρώμης εφόρουν χλαμύδας εχούσας -πορφυράν παρυφήν, togam prætextatam. - -173) Ο λαός του Λατίου. Μόνον αφ' ού ηνώθησαν μετά των Ρωμαίων -έδωσαν το όνομά των εις αυτούς. - -174) Πλέθρον, έκτασις 100 ποδών, το έκτον του Σταδίου. - -175) Ποταμός του Λατίου, εισβάλλων εις τον Τίβεριν πλησίον της -Ρώμης. Σήμερον Τ ε β ε ρ ό ν ε. - -176) Εξ ού εγένοντο Αυτοκράτορες έπειτα. - -177) Quadramus, νόμισμα περιέχον το τέταρτον της Λίτρας, ή του -οβολού, ήτοι τρεις ογγίας, ή δυο χαλκούς. - -178) Λόφος της Ρώμης. - -179) Γενεαλογικών καταλόγων. Ίδ. Νουμ. § Α. - -180) Εκ των Ουαλερίων κατήγοντο αι οικογένειαι των Μαξίμων, -των Κορβίνων, των Ποτιτίων, των Λεβινίων, και των Φλάκκων, -έχουσαι των Ουαλερίων το κοινόν επωνύμιον. Εξακόσια δ' έτη από -Ποπλικόλα φέρουσιν εις την αρχήν της βασιλείας του Τραϊανού, -ότε φαίνεται ότι ο Πλούταρχος έγραψε τον βίον τούτον. - -181) Μίμνερμος, Κολοφώνιος, ποιητής και μουσικός, ζήσας περί -την 35 Ολ. άρα προς του Σόλωνος, κατά Σουίδαν. Ούτος εφεύρε τον -Πεντάμετρον (καθ' ερμήνακτα παρ' Αθηναίω) και έγραψεν επομένως -πρώτος ελεγεία, ών μικρά λείψανα σώζονται παρ' Αθηναίω. - -182) Διότι εις το αττικόν πολίτευμα οι δικασταί ήσαν 6000 τον -αριθμόν, αυτός ο δήμος. - -183) Συστήσας την του Αρείου Πάγου. - -184) Διίμαχος, ιστορικός άλλοθεν άγνωστος. - -185) Ο δήμος των Αθηναίων διηρείτο εις δέκα, μετά ταύτα, επί -Μακεδόνων, εις 12 φυλάς· αύται δε πάλιν εις 174 δήμους ή χωρία. -Έν εξ αυτών εκαλείτο Φρέαρ, ού το δημοτικόν Φρεάριος. - -186) Νόθος ήτον ενώπιον του αττικού νόμου όστις είχε πατέρα ή -μητέρα ξένης καταγωγής. - -187) Επίγραμμα του ποιητού Αμφικράτους, και παρ' Αθηναίω -σωζόμενον (IΓ, 37). - -188) Εκ Θράκης. - -189) Φανίας, Λέσβιος, μαθητής του Αριστοτέλους. Ίδ. Σολ. ΙΔ. - -190) Εκ Καρίας. - -191) Ουδετέρως, ως πολλά αρχαία γυναικών ονόματα. - -192) Συγγραφεύς ρητορικών λόγων εκ Κυζίκου, μαθητής Φιλίσκου. - -193) Έξω των Διομείων πυλών, αίτινες ήσαν κατά τα σημερινά -ανάκτορα. Το δε Κυνόσαργες ήτον εις την θέσιν όπου ίδρυται -σήμερον η μονή των Ασωμάτων. - -194) Δηλαδή να συγγυμνασθώσι, διότι οι γυμναζόμενοι ηλείφοντο -έλαιον διά να γίνωνται τα μέλη των ολισθηρά. - -195) Επίσημος οικογένεια εν Αθήναις, καταγομένη από Λύκου του -υιού του Πανδίωνος. - -196) Φλυαί, δήμος των Αθηνών κατά τα Μεσόγεια. Το δημοτικόν -Φλυεύς και Φλυάσιος. - -197) Έκαστον των αρχαίων γενών εν Αττική είχεν ιερόν υπό την -επιμέλειάν του. - -198) Σιμωνίδης, ιστορικός. Ίδ. Θησ. § Ι. - -199) Είδος κιθάρας. - -200) Στησίμβροτος, Θάσιος συγγραφεύς, σύγχρονος του -Περικλέους. - -201) Αναξαγόρας, ο περίφημος φιλόσοφος εκ Κλαζομενών, του -Περικλέους διδάσκαλος. - -202) Μέλισσος, Σάμιος στρατηγός και φιλόσοφος, μαθητής -Παρμενίδου και Ηρακλείτου, ακμάσας περί Ολ. 84. - -203) Ο Μνησίφιλος ούτος έδωκε, καθ' Ηρόδοτον (Πλουτ. π. Ηροδ. -κακοηθ.) την συμβουλήν εις τον Θεμιστοκλήν να πείση τους -Έλληνας να πολεμήσωσιν εν Σαλαμίνι. - -204) Προ 120 ετών έζη ο Σόλων. - -205) Εκ Τέου της Ιωνίας. - -206) Αρίστων, Χίος, μαθητής του Ζήνωνος, ή άλλος ομώνυμος. - -207) Λαύριον, το όρος της Αττικής προς το Σούνιον, παράγον -άργυρον. Τα αρχαία αργυρεία του φαίνονται έτι, αλλ' είναι κατά -μέγα μέρος εξηντλημένα. - -208) Πλάτ. Νομ. Δ. - -209) Θάσσιος ραψωδός επί Περικλέους, γράψας Ομηρικ. φυσιολ. - -210) Τον ξύλινον ίππον, όστις έκρυπτε πολεμιστάς, και δι' ού -οι Έλληνες εκυρίευσαν την Τρωάδα. - -211) Εις την πανήγυριν των Ολυμπιακών αγώνων. - -212) Αι θεατρικαί παραστάσεις ήσαν μέρος των θρησκευτικών -τελετών του Βάκχου. Διά τούτο εξετελούντο κατά μέρος δι' -υποχρεωτικής δαπάνης των ιδιωτών. Έκαστον δράμα είχε χορόν. Η -ενάσκησις και ενδυμασία αυτού, λαμβανομένου ουχί εκ των -τακτικών σκηνικών, αλλ' εκ των πολιτών, ήτον η μεγαλητέρα -δαπάνη εκάστης παραστάσεως. Ταύτην ανελάμβανεν είς πάντοτε των -πλουσίων αλληλοδιαδόχως. Ούτος ήτον ο Χορηγός. Διάφορα δράματα -παριστώντο ή εδιδάσκοντο εις εκάστην εορτήν, και ιδιαίτεροι -δικασταί έκρινον ποίον ήτο το προτιμότερον κατά την πολυτέλειαν -και την ευπρέπειαν της παρασκευής. Έν εξ όλων ενίκα, και η νίκη -απεδίδετο εις τον χορηγόν, όστις ελάμβανεν ως βραβείον χαλκούν -τρίποδα, όν συνήθως οι χορηγοί αφιέρουν εις τους Θεούς. - -213) Φρύνιχος είναι ο δραματοποιός, γνωστός ποιητής, μαθητής -του Θέσπιδος. Ε δ ί δ α σ κ ε ν έλεγον διά τους ποιητάς, διότι -αυτοί αληθώς οι ίδιοι εδίδασκον τους ηθοποιούς την παράστασιν -των οραμάτων των. Ο δ' Αδείμαντος ήτον άρχων επώνυμος της Ολ. -75, δ', και αναφέρεται εις την επιγραφήν εις δήλωσιν του έτους -της νίκης. - -214) Εποίησε τας μάχας του Μαραθώνος και της Σαλαμίνος, -προσέτι τραγωδίας, ωδάς και ελεγεία. Ίδ. Θησ. I. - -215) Οι ποιηταί τότε ήσαν και μουσικοί, διότι οι ίδιοι -ερρύθμιζον και έψαλλον τα ποιήματά των. - -216) Η χειροτονία ήτον ο τρόπος της εκλογής εν Αθήναις. Οι -θέλοντες τον προτεινόμενον ύψουν την χείρα. - -217) Γην και ύδωρ εζήτησεν ο βασιλεύς των Περσών παρά των -Ελληνίδων πόλεων, εις σημείον υποταγής. - -218) Η πράξις αύτη, αντί να επαινήται, έπρεπε να ονομασθή -πατριωτικόν κακούργημα. - -219) Εκ Ζελείας, Ασιανής πόλεως, μεταξύ Πόντου και Καππαδοκίας -κειμένης· την σήμερον Ζείλια. Τον Άρθμιον και την καταδίκην του -αναφέρουσι και ο Δημοσθένης και ο Αισχίνης. - -220) Ούτος ετιμάτο ιδίως υπό των Σπαρτιατών, και συνηγόρησεν -υπέρ των Αθηναίων, επικαλουμένων την βοήθειαν της Σπάρτης κατά -του Μαρδονίου. - -221) Η στενή κοιλάς μεταξύ Ολύμπου και Όσσης. - -222) Των Περσών. - -223) Ακρωτήριον κατά τα βορειανατολικά της Ευβοίας, αντικρύ -της Θεσσαλίας. - -224) Αφέται, τόπος εις τον κόλπον της Μαγνησίας, ούτω κληθείς -διότι εκείθεν εξέπλευσε το πρώτον το πλοίον των Αργοναυτών. - -225) Η Σαλαμίνα λεγομένη, ήτις κυρίως μετέφερε τας ιεράς -Θεωρίας. Ο δε τριήραρχος, λαμβάνων το πλοίον και τα σκεύη παρά -του δημοσίου, ώφειλεν αυτός να διατρέφη το πλήρωμα. - -226) Φανία ιστορικός, Ίδ. Σόλ. §. ΙΔ. - -227) Πόλις επί της βορείας παραλίας της Ευβοίας, κατά το -Ξηροχώριον. - -228) Ολιζών, ίσως το Τρίκερι. Όλη η παραλία εκείνη της -Θεσσαλίας ήτον το βασίλειον του Φιλοκτήτου. - -229) Ανατολικής. Εκ του ναού τούτου προήρχετο το όνομα του -ακρωτηρίου. - -230) Οι Ίωνες ήσαν ή εθεωρούντο άποικοι των Αθηναίων. - -231) Εις τον ναόν της Πολιάδος Αθηνάς εις την ακρόπολιν -υπήρχεν ο οικουρός λεγόμενος όφις, αντιπρόσωπος της αυτοχθονίας -των Αθηναίων. Τούτον επεριποιούντο οι ιερείς του ναού, και τω -επρόσφερον ως τροφήν μελίπηκτον. - -232) Τον χρησμόν έχει ο Ηρόδοτος (Ζ, 14). Κατ' αυτόν η Αττική -έμελλε ν' αλωθή, οι δ' Αθηναίοι, να σωθώσιν εις ξύλινον τείχος. -Η δε θεία Σαλαμίς έμελλε να καταστρέψη πολλά τέκνα γυναικών, -όπερ μετά ταύτα εφηρμόσθη εις τους Πέρσας. - -233) Εξ ιδίων αναμφιβόλως οι Αρειοπαγίται, ή εκ συνεισφορών. - -234) Ιστορικός της Αττικής. Ίδ. Θησ. ΙΘ. - -235) Το Γοργόνειον ήτον η κεφαλή της Μεδούσης, ήτις εκρέματο -επί του στήθους της Αθηνάς. - -236) Καθ' Ηρόδοτον (II, 59). τούτα είπε ο στρατηγός των -Κορινθίων Αδείμαντος. - -237) «Π ά τ α ξ ο ν μ ε ν, ά κ ο υ σ ο ν δ ε.» - -238) Τευθίδες. Κατ' Αριστοτέλην (π. Ζώων ιστ. Δ, 1) ουδέν -μαλακόσαρκον έχει σπλάγχνα. Αι δε τευθίδες και αι σηπίαι -έχουσιν εσωτερικώς δύο στέρεα μέρη, ών το μεν καλείται σήπιον, -το δε ξίφος. - -239) Η γλαυξ ήτο το πτηνόν της Αθηνάς, και των Αθηνών το -σύμβολον. - -240) Λέγει πληθυντικώς τας νήσους διότι μεταξύ της Σαλαμίνος -και της ξηράς είναι και η έρημος Ψυττάλεια. - -241) Διότι οι νησιώται ήσαν ηναγκασμένοι να παρακολουθώσι τους -Πέρσας. Το κείμενον των πλείστων αρχαιοτέρων εκδόσεων φέρει -Τενεδία. Αλλ' ο Κοραής διόρθωσε Τηνία εξ Ηροδότου (ΙΙ, 82), -λέγοντος ότι διά την υπηρεσίαν ταύτην οι Τήνιοι ανεγράφησαν -μετά ταύτα επί του εν Δελφοίς Τρίποδος (του ήδη εις το -Ιπποδρόμιον της Κωνσταντινουπόλεως σωζομένου) μετά των -συντελεσάντων εις την κατατρόπωσιν των βαρβάρων. - -242) Φανόδημος, ιστορικός, γράψας ιστορίαν της Αττικής. - -243) Ακεστόδωρος, ιστορικός, γράψας ιστορίαν Ελληνικήν. - -244) Τα Κέρατα ονομάζονται σήμερον έτι Κερατόπυργος, και είναι -θέσις κειμένη επί του όρους του διαιρούντος την Ελευσίνα από -των Μεγάρων, αφορώσα δε προς τον κόλπον της Σαλαμίνος. Πιθανόν -δεν είναι παντάπασιν εδώ να εκάθησεν ο Ξέρξης, εις μέρος πολύ -απέχον αφ' εκατέρου των στομίων όπου η μάχη έμελλε να γίνη και -έγινε, εις μέρος προ πάντων άβατον σχεδόν εις τον πεζόν του -στρατόν, και όπου θα ήτο μεμονωμένος περίπου. Ο Φανόδημος -φαίνεται ότι έχει μάλλον δίκαιον· προήλθε δε πιθανώς η σύγχυσις -εκ του ονόματος των Κεράτων, ό έφερεν, ως φαίνεται, και η περί -το Ηράκλειον θέσις, διότι παρέμεινε και εκεί μέχρι τούδε υπό -την μορφήν Κερατσίνι. Το Ηράκλειον έκειτο όπου περίπου το -σημερινόν μοναστήριον του Σκαραμαγκά. Ο δε Πόρος, λέγεται -σήμερον Πέραμα. - -245) Δίφρον αργυρόποδα τον ονομάζουσιν ο Δημοσθένης και αι επί -της Ακροπόλεως επιγραφαί. Ούτος, ληφθείς μετά των λαφύρων, -ανετέθη μετά του ξίφους του Μαρδονίου εις τον ναόν της Πολιάδος -επί της Ακροπόλεως. - -246) Και το λαμπρόν πυρ, αναδιδόμενον εκ των θυσιών, και ο εκ -δεξιών πταρμός, εις έτι δ' αρχαιοτέρους χρόνους, επί Ομήρου. -(Οδυσσ. Ρ, 545) ο πταρμός εν γένει, ήτον αίσιος οιωνός. - -247) Τον ωμοφάγον, τον σκληρόν, διότι αρχαιότατα εθυσιάζοντο -εν Ελλάδι άνθρωποι εις αυτόν (Παυσ. Θ, 8). Η αποτρόπαιος αύτη -μαντεία είναι στίγμα εις την λαμπράν εκείνην ημέραν και εις τον -τότε των Ελλήνων πολιτισμόν. - -248) Ίδ. § Ζ. - -249) Τραγωδίαν σωζομένην. Το εγνώριζε δ' ο Aισχύλος, διότι -εμάχετο και αυτός και ο αδελφός του επί των πλοίων. - -250) Δεκέλεια, δήμος της Αττικής σήμερον Τατόι. Ο Αμεινίας -λέγεται αδελφός του ποιητού Αισχύλου. - -251) Πεδιείς ωνομάζετο επί Σόλωνος μία των τεσσάρων αρχαίων -διαιρέσεων του Αττικού λαού. Φαίνεται δ' ότι έπειτα έμεινε -τούτο ως όνομα δήμου, αλλαχόθεν όμως μη μαρτυρουμένου. - -252) Αρτεμισία, βασίλισσα της Αλικαρνασσού, συνεκστρατεύουσα -μετά πέντε πλοίων. - -253) Άρα ο Ξέρξης εκάθητο πλησιέστατα εις την μάχην. - -254) Ως γνωστόν, η Ελευσίς κείται εις το βάθος του κόλπου της -Σαλαμίνος. - -255) Εμπρός της Ελευσίνος προς τας Αθήνας εκτεινομένη μεγάλη -πεδιάς. - -256) Ο μυστικός Ίακχος ήτο πομπή ξοάνου τινός του Βάκχου, -ιδίως Ιάκχου λεγομένου, ό κατά την 20 Βοηδρομιώνος έφερον -μύρτοις εστεφανωμένον εξ Αθηνών εις Ελευσίνα, ψάλλοντες ύμνον, -όστις και αυτός Ίακχος εκαλείτο. Καθ' Ηρόδοτον η φωνή ηκούσθη -και, ουχί φως, αλλά κονιορτός πολύς, ως τρισμυρίων ανδρών, -εφάνη εις το Θριάσιον, ημέρας τινάς προ της μάχης, όταν οι -Πέρσαι επόρθουν την Αττικήν. - -257) Οι Αιακίδαι, εξ Αιακού, όστις ην Αιγινίτης, ήσαν ο -Τελαμών και ο Αίας. - -258) Πλησιέστατα του μέρους όπου εγίνετο η μάχη, εντός της -κοιλάδος του Αιγάλεω, της αγούσης, απ' Αθηνών προς το Θριάσιον -κατά τον Ελευσίνιον κόλπον, έκειτο κατά Παυσανίαν (Α, 37) ναός -του Απόλλωνος. Τούτου το ιδιαίτερον επίθετον ήτο πιθανώτατα -Δάφνιος ή Δαφνηφόρος, διότι επί των ερειπίων αυτού ανηγέρθη η -σωζομένη Βυζαντινή μονή, η ονομαζομένη Δ α φ ν ί ο ν. - -259) Του ανατολικού στομίου του κόλπου της Σαλαμίνος. - -260) Ο ποιητής Ίδ. Θησ. § Γ. - -261) Ολ. 75, ά. τη 20 Βοηδρομιώνος, ήτοι τη 23 Σεπτ. του 480 -π. Χ. - -262) Ο Ξέρξης έζευξε τον Ελλήσποντον, και διεβίβασεν τον -στρατόν του διά γεφύρας. - -263) Καθ' Ηρόδοτον ο διάλογος ούτος έγινε μετά του Ευρυβιάδου, -και τούτο είναι το πιθανώτερον. - -264) Επί του βωμού του Ποσειδώνος εψηφοφόρησαν περί του τις -ηρίστευσεν. Καθ' Ηρόδοτον ανεχώρησαν αφήσαντες εκ φθόνου την -ψηφοφορίαν άκριτον. Αλλ' η κοινή των Ελλήνων πειποίθησις -ανεκήρυξε τον Θεμιστοκλέα. - -265) Καθ' Ηρόδοτον, εις μόνον αυτόν εν τη αρχαιότητι απέδωκαν -τοιαύτην τιμήν. - -266) Βασιλεύς της Σπάρτης εν έτει 742. Ίδ. Λυκ. 17. - -267) Της Σπάρτης. - -268) Οι Αιγινήται, έχοντες ναυτικήν δύναμιν, ήσαν τότε -αντίπαλοι των Αθηναίων, οίτινες τους κατετρόπωσαν μετά είκοσι -έτη. Δεν ήθελον δ' οι Λακεδαιμόνιοι να τειχισθώσιν αι Αθήναι, -διότι τας εφοβούντο, και ίσως είχε προαποφασισθή τι μέτρον, -καθ' ό ουδεμία Ελληνική πόλις επετρέπετο να τειχισθή, μη εις -νέαν εισβολήν εύρωσι καταφύγιον οι Βάρβαροι, ως είχον εύρει εις -Θήβας (Θουκ. Λ, 90). - -269) Ιππ. 815. - -270) Κατέστησε δηλαδή την πόλιν εντελώς παραθαλασσίαν, αύτην -αναδείξας μέρος του Πειραιώς, ουχί τον Πειραιά μέρος των -Αθηνών. - -271) Τούτο είναι πρόληψις κατά των Τριάκοντα, παραχθείσα εκ -της κοινής κατ' αυτών αποστροφής. Μέχρις αυτών το βήμα της -Πνυκός δεν εδύνατο ν' αποβλέπη προς την θάλασσαν, διότι -επεπρόσθει το τείχος το εγερθέν επί Θεμιστοκλέους. Το νέον βήμα -ήτο κατά πάσαν πιθανότητα έργον αυτού του Θεμιστοκλέους, -γενόμενον όταν το αρχαίον κατεστράφη ένεκα του τειχισμού. Ίδ. -Rang. Antiquités Helléniques, II. - -272) Παγασαί, πόλις Θεσσαλική περί τον Βώλον. Ο Ελληνικός -στόλος από Σαλαμίνος ανέβη εκεί διά να επιτηρή τον Περσικόν -αναχωρήσαντα εις τον Ελλήσποντον. - -273) Οι Α μ φ ι κ τα ύ ο ν ε ς ήσαν αρχαιότατος σύνδεσμος -διαφόρων πόλεων, ιδίως σκοπόν έχων την επιμέλειαν του εν -Δελφοίς παναρχαίου ιερού, κατ' ολίγον δε και πολιτικόν λαβών -χαρακτήρα. Συνεδρίαζεν άπαξ του έτους εις Δελφούς, και άπαξ εις -Θερμοπύλας, όθεν και Π υ λ α γ ό ρ α ι εκαλούντο οι παρ' αυτώ -αντιπρόσωποι των πόλεων, ή μάλλον η μία κατηγορία των -αντιπροσώπων, διότι υπήρχον και άλλοι, λεγόμενοι Ιερομνήμονες. -Φαίνεται ότι ούτοι είχον την ψήφον, εκείνοι δε το συνηγορείν -και βουλεύεσθαι, (Ίδ. τας εμάς Antiq. Hellén. II, αρ.903-905). -Δώδεκα ήσαν κατ' αρχάς τα εν τω συλλόγω έθνη, και η -αντιπροσωπεία ανήκεν αλληλοδιαδόχως εις εκάστην των πόλεων -αυτών. - -274) Ηρόδ. Η, 11. - -275) Τιμοκρέων, ποιητής της Παλαιάς κωμωδίας. - -276) Στίχοι ασυνάρτητοι, ή περικοπαί κατά σύστημα, εκ δακτύλων -κυρίως και επιτρίτων, μετά βάσεων, αναλόγως προς τον ρυθμόν των -εκκλησιαστικών τροπαρίων (Ίδ. Προοίμ. εις τας εμάς μεταφράσεις -Ελλ. δραμάτων), καθ' όν μάλιστα και μετεφράσθησαν. - -277) Περί Παυσανίου ίδ. κατωτέρω (ΚΓ), Λεωτυχίδας Βασιλεύς της -Σπάρτης, Ξάνθιππος στρατηγός Αθηναίος, ο πατήρ του Περικλέους. - -278) Εις τα Ίσθμια πιθανώς εφιλοξένει μεγαλοδόρως τους -πανηγυρίζοντας, και τούτο διαβάλλει ο ταπεινόφρων και υβριστής -κωμικός. - -279) Η Μελίτη, συνοικία των Αθηνών, περίπου, ως φαίνεται, κατά -το σημερινόν τρίτον αστυνομικόν τμήμα κειμένην. - -280) Ατιμίαν έλεγον την στέρησιν πολιτικού τινος δικαιώματος. - -281) Παυσανίας Κλεομβρότου, θείος και επίτροπος του -Πλειστάρχου υιού και διαδόχου, του Λεωνίδου, ενίκησε τους -Πέρσας εν Πλαταιαίς. Μετά ταύτα συνέδεσε μυστικάς -συνενεννοήσεις μετά του Ξέρξου, υποσχεθέντος να τω δώση εις -γάμον την θυγατέρα του. Φωραθείς, κατέφυγεν εις τον ναόν της -Αθηνάς, όπου, τειχίσαντες τας θύρας, τον αφήκαν ν' αποθάνη της -πείνης. Η ιδία μήτηρ του έθηκε τον πρώτον λίθον. - -282) Το Ελληνικόν κείμενον φέρει Αγραλώθεν, αλλ' είναι -προφανώς εσφαλμένον, αντί Αγρυλήθεν, ως φαίνεται εις πάσας τας -επιγραφάς το δημοτικόν του δήμου Αγρυλή. Άγραυλος δεν υπήρχεν -ουδέ δήμος ουδέ χωρίον, αλλ' ήτον όνομα νύμφης, ήτις είχεν -ιερόν εν Αγρυλή πέραν του Ιλισσού. - -283) Κατά Θουκυδίδην (Α. 136) οι Κερκυραίοι εφοβήθησαν να -δεχθώσι τον Θεμιστοκλέα. Ήτον δε προχειρότατον δ' αυτόν να -περάση εις Ήπειρον, απέχουσαν μόλις μιας ώρας πλουν από της -Κερκύρας. - -284) Αχαρναί, δήμος της Αττικής, δυτικώς των Αθηνών προς τον -Πάρνηθα, περί το σημερινόν Μενίδι. - -285) Ίδ. § Δ. - -286) Θεόφραστος, ο Λεσβίος, μαθητής του Αριστοτέλους, ίδ. Σόλ. -Δ. - -287) Θουκυδ. Α. 135. - -288) Πύδνα, πόλις της Μακεδονίας, εις τον Θερμαϊκόν κόλπον. -Από της Ηπείρου μετέβη διά ξηράς εις την ά λ λ η ν -θ ά λ α σ σ α ν, την της Μακεδονίας, όπως εκείθεν πλεύση εις -την Ασίαν, χωρίς να παραπλεύση την Ελλάδα. - -289) Θεόπομπος Χίος, ρήτωρ και ιστορικός, επί Φιλίππου και -Αλεξάνδρου, μαθητής του Ισοκράτους. Έγραψε λόγους ιστορικούς -εις 58 βιβλία, μη διασωθέντας. - -290) Κύμη, πόλις της μικράς Ασίας, πρωτεύουσα της Αιολίας. - -291) Άνω εννοεί τους εν Περσία παρά τη αυλή του Μεγάλου -Βασιλέως. - -292) «Νυκτή φωνήν, νυκτί βουλήν, νυκτί την νίκην δίδου.» - -Τον στίχον τούτον, καίτοι ευεξήγητον, ηναγκάσθην να μεταφράσω, -διά το μέτρον· διότι, ως εκ της τυχαίας θέσεως των τόνων -φαινόμενος ότι έχει ρυθμόν ιαμβικόν, είναι όμως τροχαϊκός, ως -εν τη μεταφράσει. - -293) Η ράβδος ήν εκράτουν οι κήρυκες, έχουσα δύο όφεις -περιειλιμένους, και επί της κορυφής τον πτερωτόν πίλον του -Ερμού, σημείον σπονδών και ειρήνης. - -294) Η εξήγησις ήν ο Θεμιστοκλής και ο ξένος, αυτού έδωκαν εις -το όνειρον φαίνεται ότι ωδήγησε τα περαιτέρω διαβήματά των. - -295) «Των επί θύραις» λέγει το κείμενον. Δηλοί δ' η έκφρασις -ως και «αι πύλαι», ή χρήται ο Ξενοφών, την αυλήν του Μεγάλου -Βασιλέως, ως διετήρησαν αυτήν οι Οθωμανοί, ονομάζοντες την -Αυλήν Β ά β ι χ ο υ μ α ϊ ο ύ ν, η υψηλή πύλη. - -296) Ο εκ Λαμψάκου Χάρων, ιστορικός προγενέστερος του -Ηροδότου, έγραψεν ιστορίαν των Περσών. Το δε χωρίον του -Θουκυδίδου είναι Α, 137. - -297) Έφορος, περίφημος ιστορικός της Ελλάδος μεταγενέστερος -του Θουκυδίδου. Απ' αυτού απανθίζει πλείστα ο Στράβων. — -Δείνων, ιστορικός επί Αλεξάνδρου, γράψας ιστορίαν των Περσών. -— Κλείταρχος, υιός του Δείνωνος, ιστορικός και αυτός. — -Ηρακλείδης, ο εκ Πόντου ιστορικός. Ίδ. Σόλ. Α. - -298) Χρονικά, πιθανώς τα εν τη Περσική αυλή συνταττόμενα και -διατηρούμενα. Ο Ξέρξης απέθανεν εν Ολ. 78, δ'. π. Χ. 465, και -ολίγον μετά τον θάνατον αυτού ήλθεν, φαίνεται, εις Περσίαν ο -Θεμιστοκλής, επί των επτά μηνών καθ' ούς ίσχυεν έτι ο τον -Ξέρξην αναβιβάσας εις τον θρόνον Αρτάβανος, και οίτινες -καταριθμούνται εις του Ξέρξου την βασιλείαν. Εντεύθεν οι -δισταγμοί των ιστορικών. Ούτως έκρινεν ο Δοδουέλλ (Ann. Thucyd. -σ. 78-80), και παρεδέχθη ο Κλίντων (Fast. Hellen. Ann. 465). - -299) Ίδ. ανωτ. §. ΙΓ. - -300) Ερατοσθένης, ο γεωγράφος επί Πτολεμαίων Ίδ. Λυκ. Α. - -301) Έρριψε τον δακτύλιόν του κατά γης και έκυψε να τον λάβη -διά να νομισθή μόνον ότι προσεκύνησε. - -302) Περίφημον και πανάρχαιον μαντείον εις Δωδώνην, χώραν της -Ηπείρου, εις ό βεβαίως ήλθεν ο Θεμιστοκλής, όταν διέτριβε παρά -τω Αδμήτω. - -303) Δύο αρχάς, ή δύο δαίμονας ελάτρευον οι Πέρσαι, τον -Ωρομάζην, αρχήν του καλού, και τον Αριμάνιον, αρχήν του κακού. - -304) Μάγοι, οι ιερείς των Περσών. - -305) Βασιλεύς της Σπάρτης, καταφυγών προ πολλού εις την -Περσίαν. - -306) Κίθαριν, λέγει το κείμενον· υψηλόν βασιλικόν κάλυμμα της -κεφαλής. - -307) «Ω π α ί δ ε ς, α π ω λ ύ μ ε θ' α ν ε ι μ ή -α π ω λ ύ μ ε θ α». Δηλαδή, αν δεν εξωριζόμην και κατετρεχόμην -εν Ελλάδι, θα εζώμεν ακόμη αθλίαν ζωήν. - -308) Ούτως εφορολόγουν οι Πέρσαι τας πόλεις. Εκάστης το -εισόδημα προσδιωρίζετο δι' ιδιαιτέραν τινά δαπάνην. - -309) Ίδ. §Δ - -310) Πάσαι αύται αι πόλεις της μικράς Ασίας ολίγον μετά ταύτα, -επί του Πελοποννησιακού πολέμου, ήσαν υποτελείς σύμμαχοι των -Αθηναίων, Ίδ. τας εμάς Antiqu. Helléniques, I, σ. 289. - -311) Κατοίκους δηλαδή της Πισιδίας ή Πισιδινής, επαρχίας -κειμένης υπό τους βορείους πρόποδας του Ταύρου. - -312) Η Ρέα, ιδίως τιμωμένη εν Φρυγία. - -313) Δινδυμένη, επίθετον του Ρέας, εκ του όρους Δινδύμου του -εν Μυσία. - -314) Ίδ. ανωτ. § ΙΘ. - -315) Τας της εντός Ασίας. - -316) Αλωπεκή, δήμος της Αττικής, εις τους σήμερον λεγομένους -Αγγελοκήπους. - -317) Μένων σ. 93 - -318) Ανδοκίδης, είς των δέκα Αττικών ρητόρων επί Αλκιβιάδου. - -319) Φύλαρχος, Αθηναίος ή Σικυώνιος, γράψας επί Πτολεμαίου, -του Φιλοπάτορος τας εκστρατείας του Πύρρου. - -320) Διόδωρος, ο περιηγητής, γεωγράφος περίφημος, εκ της -πόλεως Χάρακος, ζήσας επί Αυγούστου. - -321) Άλκιμον, το αριστερόν τω εξιόντι, ή ανατολικόν ακρωτήριον -του λιμένος Πειραιώς. - -322) Εις την προέχουσαν άκραν του Αλκίμου, εις την θέσιν -περίπου ήν περιγράφει ο Πλούταρχος, υπάρχει τάφος εσκαμμένος εν -τω βράχω, πιθανώς αυτός όν αναφέρει ο Διόδωρος, αφ' ού όμως -εξέλιπεν η κ ρ η π ί ς ή τ ο β ω μ ο ε ι δ έ ς ύψωμα. - -323) Πλάτων, άλλος παρά τον φιλόσοφον, αλλ' εκείνου περίπου -σύγχρονος, ποιητής της αρχαίας κωμωδίας. - -324) Αμμώνιος, φιλόσοφος, περιπατητικός εξ Αλεξανδρείας, ζήσας -την ά. μετά Χριστόν εκατονταετηρίδα, διδάσκαλος του Πλουτάρχου. - -325) Φούριος ην το όνομα της οικογενείας του, το δε κύριον -αυτού όνομα ην Μάρκος. Κάμιλλος δ' εσήμαινε (ίδ. Β. Νουμά, σημ. -Α'.) νέον του Διός ιερέα, και από τοιαύτης τω παρέμεινεν -ιερατείας. Εγεννήθη δε περί τα 310 από κτήσ. Ρώμ. κατά Ολ. 84. - -326) Ο Σέξτος Φούριος είχε γίνει ύπατος εν έτει 266 από κτ. -Ρώμης, και συνεχώς το όνομα των Φουρίων απαντάται εις τον -κατάλογον των υπάτων και χιλιάρχων. - -327) Ο Π. Τούβερτος έγινε δικτάτωρ τω 324 α. κ. Ρ. δηλ. ότε -Κάμιλλος ήτον μόλις 14 ή 15 ετών. Ο Λίβιος (Βιβλι. 4) δεν -αναφέρει το ανδραγάθημα του Καμίλλου. - -328) Censor. Το αξίωμα των τιμητών εσυστήθη το πρώτον κατά τα -310 ά. κτ. Ρ. ήτοι 4 έτη προ της γεννήσεως του Καμίλλου. Ο δε -Κάμιλλος έλαβεν αυτό, ουχί αμέσως μετά την μάχην, και -δεκαπενταετής ων, αλλά, καθ' όσον γνωστόν, το πρώτον μετά του -Ποστουμίου, εν έτει β'. 353, ήτοι πολλά έτη μετά την μάχην, ής -η δόξα τον παρηκολούθει και συνετέλεσεν εις την πρόοδόν του. Οι -τιμηταί ήσαν δύο, και διωρίζοντο κατά πενταετίαν, και είχον την -εκτίμησιν των περιουσιών των πολιτών επί σκοπώ των στρατιωτικών -εισφορών. Η τοιαύτη επιμέλεια έδιδεν αυτοίς μεγάλην επιρροήν -και βαρύτητα. - -329) Veji, Vejenti και Vejentani. - -330) Η λίμνη αύτη ονομάζεται την σήμερον του Καστέλ Γανδόλφου. - -331) Επίσημοι εορταί, εις άς συνήρχοντο κατ' έτος τεσσαράκοντα -επτά πόλεις υπό την προεδρείαν της Ρώμης εις όρος υψηλόν υπέρ -την Άλβην. - -332) Περί αυτών διά μακρών διαλαμβάνει, ο Διονύσιος ο -Αλικαρνασσεύς (Ζ. 70). - -333) Και αλλαχού (π. Φιλαδελφ. 21) επικυροί ότι η Ματούτα ην η -αυτή τη Λευκοθέα. Το αυτό λέγει και ο Κικέρων (Tusc. quaest. I -και III. De Nat. deor.). Ήτον δ' η Λευκοθέα, και Ινώ άλλως -λεγομένη, αδελφή της Σεμέλης, μητρός του Βάκχου, γυνή του εν -Θήβαις Αθάμαντος. Ζηλοτυπήσασα δε κατά δούλης τινός, ερωμένης -του ανδρός της, εμίσησεν όλας τας δούλας· δι' ό και ουδέποτ' -εισήρχετο δούλη εις τον ναόν της πλην εκείνης ήν εισήγον διά να -την διώξωσι μετά ραπισμάτων. Ωνομάζετο δε Ματούτα, διότι -υπετίθετο ότι ήτον αυτή η Ηώς (Matutinus σημαίνει τον εωθινόν). -Τω όντι δε και το όνομα Λευκοθέα είναι πρόσφορον διά την Ηώ, -και το της θυγατρός αυτής Έλλης το φως κυρίως σημαίνει. - -334) Η δεξίωσις αύτη προς τους ανεψιούς γίνεται διότι ο -Διόνυσος ήτον της Λευκοθέας ανεψιός. - -335) Ο ιστορικός Τίτος Λίβιος. Το Λατινικόν V γράφει ο -Πλούταρχος πότε ΟΥ και Β. Τούτο δ' αποδεικνύει εναργέστατα ότι -επ' αυτού καν το ελληνικόν Β δεν επροφέρετο τραχέως ως ΜΠ. - -336) Ξόανον είναι το ξύλινον άγαλμα. - -337) «Δ ε ι σ ι δ α ι μ ο ν ί α ν κ α ι τ ύ φ ο ν» λέγει το -κείμενον, όπου το τύφος εξελήφθη απο Κοραή εις την σημασίαν της -πυρώδους εξάψεως, από του τύφω, του καίω. Αλλά δύναται να -σημαίνη και τον κόμπον, όν έχουσιν οι δεισιδαίμονες ως τα θεία -βέλτιον των άλλων ανθρώπων γινώσκοντες. Τινές ηθέλησαν ν' -αναγνώσωσι «δ ε ι σ ι δ α ι μ ο ν ί α ν κ α ι κ α τ ή φ ε ι α ν», -ή «δ ε ι σ ι δ α ί μ ο ν α κ α τ ή φ ε ι α ν». - -338) «Χ ρ η μ α τ ι σ ά μ ε ν ο ς» απαντάται εις όλα τα -αντίγραφα. Αλλ' ο εκδότης Ρεΐσκιος, υπολαμβάνων εσφαλμένην την -λέξιν, ενόμισε διορθωτέαν αυτήν εις «α χ ρ ή μ α τ ο ς» - -339) Κατά Λίβιον τότε ταις εδόθη μόνον το δικαίωμα του να -πορεύωνται εις τα δημόσια θεάματα εντός πολυτελών και -κεκλεισμένων αμαξών, αίτινες εκαλούντο Πιλένται, εις δε τας -συνήθεις ημέρας να οχώνται εις ανοικτάς αμάξας, τας καλουμένας -Καρπέντας. - -340) Θεωροί ήσαν οι στελλόμενοι υπό πόλεώς τινος εις -μεμακρυσμένον ιερόν, επί σκοπώ λατρείας. - -341) Αξίωμα ληφθέν, φαίνεται, έκ τινος ποιητού, αλλά -παραφθαρέν εις το κείμενον. - -342) Επτά νήσοι βορείως της Σικελίας. Την σήμερον Livari. - -343) Λιπάρα, η μεγαλητέρα των νήσων του Αιόλου. - -344) Φαλίσκιοι ή Φαλέριοι, επίσημος πόλις της Τυρρηνίας. - -345) Η φυγή του συνέβη τέσσαρα έτη μετά την άλωσιν των -Φαλερίων, 364, ά. κ. Ρ. - -346) Εν Ομήρ. Ιλ. Α. - -347) Αργύριον λέγει την αργυράν δραχμήν ή το δηνάριον και το -Ασσάριον ήτον το πρώτον χαλκούν νόμισμα, ώστε και τα δέκα -ασσάρια λέγει δεκάχαλκον. - -348) Τον Ιούλιον διεδέχθη ο Κορνήλιος. Αλλ' η επελθούσα άλωσις -της Ρώμης τοσαύτην, κατά Λίβιον, ενεποίησε δεισιδαίμονα -κατάπληξιν εις τους Ρωμαίους, ώστε έκτοτε ουδείς ήθελε πλέον να -διαδεχθή Τιμητήν αποθανόντα, και ηνάγκασαν και τον άλλον -τιμητήν να παραιτηθή. - -349) Το Κελτικόν γένος ήτον, κατά τας ιδέας των αρχαίων, λίαν -εκτεταμένον, οικούν την Γαλλίαν την Γερμανίαν και την Ισπανίαν. - -350) Ριπαία όρη, τα της Σιβηρίας. - -351) Τα Πυρρηναία. - -352) Οι Κελτόριοι εισίν άγνωστοι αλλαχόθεν. Ίσως διορθωτέον -εις Κελτιβήρων. Οι δε Σέννωνες ήσαν λαός Γαλατικός, την -Καμπανίαν οικών. - -353) Η διήγησις αύτη πρέπει να έχη τι το μυθώδες, διότι -Λουκίμων δεν ήτον παρά τοις Τυρρηνοίς όνομα κύριον, αλλά -προσηγορικόν, σημαίνον τους ευγενείς. - -354) Ουολούσκοι ή Ουόλσκοι (Volski), λαος της μεσαίας Ιταλίας, -(του Λατίου) μεσημβρινώς της Ρώμης κατοικουντες πάρα την -θάλασσαν μέχρι του Αμεσήνου ποταμού. Οι δε Φαλίσκοι, κάτοικοι -της Τυρρηνικής πόλεως Φαλερίου, την σήμερον Sta Maria di -Fallari. - -355) Ίδ. Βίον Νουμά, ΙΒ. - -356) Είκοσι στάδια απετέλουν μίαν ώραν. - -357) Σήμερον ονομάζεται ο ποταμός ούτος Torrente di Catino. - -358) Τον Τίβεριν. - -359) Η μάχη συνεκροτήθη κατά τα ρωμαϊκά χρονικά την 18 -Ιουλίου, 394 ά. κ. Ρ. - -360) Ηράκλειτος, Φιλόσοφος της 70 Ολυμ. Ίδ. Ρωμ. 84. Την δόξαν -ταύτην εκφράζει ο Ησίοδος εις το ποίημα το επιγραφόμενον «Έργα -και Ημέραι». - -361) Εις σύγγραμμα μη διατηρηθέν, και επιγραφόμενον «Π ε ρ ί -H μ ε ρ ώ ν». Ίδε και Ρωμαϊκών κεφαλαίων κ α τ α γ ρ α φ ή ν -25. - -362) Ιούνιος — Ιούλιος. - -363) Η εν Λεύκτροις μάχη, εν Ολυμ. 102. β'., καθ' ήν ο -Επαμινώνδας ενίκησε τους Σπαρτιάτας. - -364) Κερησσός, φρούριον εν Βοιωτία παρά τας Θεσπιάς επί του -Ελικώνος. - -365) Αλλαχού δεν αναφέρεται ο αρχηγός ούτος των Θεσσαλών. - -366) Βοηδρομιών, ο τρίτος μην, Αύγουστος — Σεμπτέμβιος. Η μάχη -εγένετο εν Ολυμ. 72, γ'. - -367) Εν Ολ. 75, β΄. - -368) Ο Αλέξανδρος ενίκησε τον Δαρείον εν Ολ. 112, β'. - -369) Ο Χαβρίας ενίκησε τον στόλον της Σπάρτης υπό τον Πόλλειν -εν Ολυμ. 100. - -370) Η εν Σαλαμίνι μάχη εν Ολυμ. 75, α. - -371) Ίδε ανωτέρ. Σ. 196. σημ. 1. - -372) Θαργηλιών, ο ενδέκατος, Απρίλιος — Μάιος. - -373) Εν Ολυμ. 111, γ'. - -374) Ο Τιμολέων, ελθών εκ Κορίνθου εις βοήθειαν των Σικελών -κατά του Διονυσίου και των συμμάχων αυτού Καρχηδονίων, ενίκησε -τούτους εν Κριμησώ κατ' Ολυμ. 110, ά. - -375) Έρφορος, ιστορικός μετά Θουκυδίδην. Ίδ. Θεμιστ. ΚΖ. — . -Καλλισθένης, ίσως ο Ολύνθιος, ανεψιός του Αριστοτέλους. Ή ο -Ετεονίκου, Φαληρεύς, ρήτωρ, φίλος του Δημοσθένους. — Δαμάστης, -ο Σιγιεύς, ιστοριογράφος σύγχρονος του Ηροδότου. — Φύλαρχος, -ιστοριογράφος επί Πτολεμαίων. Ίδ. Θεμιστ. ΑΒ - -376) Δεύτερος μην, Ιούλιος — Αύγουστος. - -377) Κρανών, πόλις της Πελασγιώτιδος, εν Θεσσαλία, πλησίον της -Λαρίσσης. Οι Έλληνες ηττήθησαν αυτόθι υπό του Μακεδόνος -Αντιπάτρου, του πατρός του Κασσάνδρου, εν Ολ. 114, γ'. - -378) Η εν Χαιρωνεία μάχη, καθ' ήν οι Έλληνες ενικήθησαν κατά -κράτος υπό του Φιλίππου, εγένετο εν Ολ. 110, γ'. - -379) Αρχίδαμος, υιός του Αγησιλάου, εικοστός Βασιλεύς της -Σπάρτης, απελθών εις Ιταλίαν εις βοήθειαν των Ταραντίνων, -εφονεύθη εν Μαδουρία, πόλει της Καλαβρίας. - -380) Των ελευσινιακών μυστηρίων, τελουμένων εν Αθήναις από της -15ης μέχρι της 20ης βοηδρομιώνος, του τρίτου μηνός, αυγούστου — -σεπτεμβρίου. - -381) Αι Θήβαι κατεσκάφησαν εν Ολ. 111, β'. - -382) Επί Κασάνδρου, εν Ολ. 118, β'. - -383) Μυστηριώδης του Βάκχου πομπή, μέρος αποτελούσα των -Ελευσινίων. - -384) Γ. Σερουίλιος Καιπίων (C. Servilius Caepio), ενικήθη υπό -των Κίμβρων εν έτει Ρ. 649, και ερρίφθη υπό των Ρωμαίων εις -φυλακήν. - -385) Τιγράνης, βασιλεύς της Αρμενίας, γαμβρός του Μιθριδάτου, -κατακτήσας πολλά της μεγάλης Ασίας μέρη περί το 100όν π. Χ. και -εις μακρούς πολέμους μετά των Ρωμαίων διατελέσας. - -386) Βασιλεύς της Περγάμου, μετ' Αλέξανδρον. - -387) Η μετά τας Καλάνδας και η μετά τας Νόννας αμέσως επομένη. -Ίδ. Ρωμύλ. ΙΒ. - -388) Ξόανον της Αθηνάς, υποτιθέμενον ότι έπεσεν εξ ουρανού εις -την Τρωάδα, και καθίστα την πόλιν απόρθητον. Ο Διομήδης και ο -Οδυσσεύς, εισελθόντες εις την πόλιν δι' υπονόμων, το έκλεψαν, -και ούτως εκυριεύθη το Ίλιον. Κατά την κοινοτέραν δόξαν, την -υπό των Ρωμαίων ιδίως διαδοθείσαν, ο Αινείας το έσωσεν εις -Ιταλίαν, και διετηρείτο εν Ρώμη. - -389) Δάρδανος, ο γενάρχης των Βασιλέων της Τρωάδος, ην έγγονος -του Άτλαντος, και κατήγετο εκ Σαμοθράκης, όπου υπήρχεν η -μυστηριώδης και πανάρχαιος Καβειρική ή Πελασγική λατρεία της -Ρέας. - -390) Κυρίνος, επωνομάσθη ο Ρωμύλος μετά την αποθέωσίν του. Ίδ. -Ρωμ. ΚΠ. - -391) Π ί θ ω ν φέρει το σύνηθες κείμενον του Πλουτάρχου· αλλ' -είς τινα χειρόγραφα φέρεται το εσφαλμένον Π ι θ η ν ώ ν, εξ ού -ο Κοραής ορθότατα υπενόησε την γραφήν Πιθίσκων, διότι η -λατινική επωνυμία του μέρους είναι Doliοla (Πιθίσκοι) και ουχί -Dolia (Πίθοι). - -392) Ηρακλείδης, φιλόσοφος, μαθητής του Αριστοτέλους, έζη επί -Μεγάλου Αλεξάνδρου, Ίδ. Σόλ. Α. - -393) Η διήγησις αύτη του Ηρακλείδου προέρχεται εκ της τότε -επικρατούσης έτι αγνοίας εν Ελλάδι περί των κατά την άνω και -μέσην Ιταλίαν, και περί Ρώμης. - -394) Ενταύθα παρενείρεται εις το κείμενον η επομένη φράσις. - -Κ α ι π ο ρ ε υ θ ε ί ς ε ς Ο υ η ί ο υ ς, ε ν έ τ υ χ ε -τ ο ι ς σ τ ρ α τ ι ώ τ α ι ς, κ α ι σ υ ν ή γ ε -π λ ε ί ο υ ς α π ό τ ω ν σ υ μ μ ά χ ω ν, ω ς -ε π ι θ η σ ό μ ε ν ο ς τ ο ι ς π ο λ ε μ ί ο ις». Αύτη, ως -επανάληψις των αμέσως προηγουμένων, εισέφρυσε πιθανώς εξ -αβλεψίας αντιγραφέως, προσημείωσις παραφραστού τινος ούσα. - -395) Η λίτρα ήτον ίση προς το ελληνικόν Ημίμναιον, άρα το -ημίλιτρον προς 25 δραχμ. βάρους. Η δε κοτύλη υγρού ήτον το 12ον -του Χοός ήτοι 144ον του μετρητού, αντιστοιχούντος προς 29 -οκάδες - -396) Πεντήκοντα χιλιάδας δραχμάς χρυσού, ήτο έν περίπου -εκατομμύριον δραχμών αργυρών - -397) «Νενικημένοις οδύνη». væh victis! - -398) Τρεις ώρας περίπου. - -399) Η φέρουσα προς Γαβίους, εν Δατίω, νοτιοανατολικώς της -Ρώμης, πόλιν έχουσαν την λατρείαν της Αργείας Ήρας. - -400) Κυιντίλιαι ειδοί, ήτοι τα μέσα του Ιουλίου. Ίδ. Ρωμ. ΙΒ. - -401) Επί Ταρκυνίου, σκαπτομένων επί του Ταρπηίου βράχου των -θεμελίων του ναού του Διός, ευρέθη νεοσφαγής κεφαλή, ήτις -εξηγήθη υπό των οιωνοσκόπων ως δηλούσα ότι η Ρώμη έσται της -Ιταλίας η κεφαλή. Δια τούτο μυθολογείται ότι και ο λόφος -ωνομάσθη Καπιτώλιον εκ του Capitum, του δηλούντος κεφαλήν. - -402) Η μαντική ράβδος, το Λίτυον (Lituus) ιδίως των Τυρρηνών -οιωνοσκόπων, ήτον επικαμπής άνωθεν, ως συνεχώς παρίσταται επί -Ρωμαϊκών αναγλύφων και νομισμάτων. Δι' αυτής οι μάντεις -εχάραττον γραμμάς εις τον αέρα, διαιρούντες τον ουρανόν εις -τμήματα, τα π λ ι ν θ ί α περί ών λέγει ο Πλούταρχος, ών τα μεν -εθεωρούντο καθαρά και αίσια, τα δε τουναντίον. Το πλινθία ταύτα -ρωμαϊστί εκαλούντο Templa, (εκ του τ έ μ ν ε ι ν, -τ έ μ ε ν ο ς), όθεν το Contemplor. - -403) Αικανοί, λαός Ιταλικός, κατοικών μεσημβρινώς της Ρώμης εν -τω Λατίω, και γείτων των Λατίνων και των Ουόλσκων. - -404) Πόλις της Τυρρηνίας καλουμένη σήμερον Σ ά ρ τ ι. - -405) Το όρος τούτο απέχει περί τας δέκα ώρας από της Ρώμης. - -406) Ίδ. Ρωμύλ, ΚΘ. - -407) Τη εβδόμη Ιουλίου. - -408) Εν έτει Ρώμης 369. - -409) Εις τα περίχωρα της Ρώμης. - -410) Ίδ. Ρωμύλ. §Κ. - -411) Η αυτή πόλις ήν ανωτέρω §ΛΑ ωνόμασε Σούτριον. - -412) Κάτοικοι του Τούσκλου ή Τουσκούλου (Tusculum), πόλεως -επισήμου του Λατίου. - -413) Ίο ειρηνικόν ιμάτιον ελέγετο τήβενος· το δε του πολέμου -πάγος. - -414) Ισοπολιτεία λέγεται η σχέσις δύο πόλεων, ων οι πολίται -πολιτεύονται διά των αυτών νόμων και απολαμβάνουσι των αυτών -δικαιωμάτων. - -415) Ίδε λεπτομερέστερον περί της στάσεως ταύτης εν Τίτω Λιβίω -(VI. 24-38). - -416) Θέλει να είπη αργυράς δραχμάς. Αλλά τότε το αργυρούν -νόμισμα δεν ήτο έτι εν χρήσει εν Ρώμη. - -417) Εν έτει 487 από κτίσεως Ρώμης. - -418) Ποταμός του Λατίου, ρέων από των Απενίνων, και εισβάλλων -εις τον Τίβεριν πλησίον της Ρώμης. - -419) Φαίνεται ότι ο αριθμός πρέπει να είναι ορθότερον -εικοσιτρία. - -420) Ο συμμέτοχος της στάσεως του Στόλωνος και του πενθερού -αυτού Φαβίου Αμβούστου. Τον δε Μάρκιον Αιμίλιον ονομάζει ο -Λίβιος (VII, 1) Λεύκιον Αιμίλιον Μαμερκίνον. - -421) Έτος από κτίσεως Ρώμης 389, της ηλικίας του Καμίλλου το -ογδοηκοστόν πρώτον. - -422) Αθηναίος φιλόσοφος, μαθητής του Σωκράτους, ιδρυτής της -Κυνικής σχολής, διδάσκων εις το Κυνόσαργες. Έγραψεν ιστορίαν -του Αλκιβιάόου απολεσθείσαν. Tινές νομίζουσι αυτόν Ρώδιον -ιστορικόν. - -423) Περίφημος αυλητής εκ Βοιωτίας. - -424) Τον Αλέξανδρον. - -425) Πίσα, η ιερά χώρα εν Ολυμπία, όπου ην ιδρυμένος ο ναός -του Διός, και το περίφημον χρυσελεφάντινον άγαλμα του Φειδίου. - -426) Ούτω δεν θα έκρινον ο Περικλής ουδ' ο Αλέξανδρος, οι -υπερτάτως τους καλλιτέχνας τιμώντες, αλλ' ουδ' ο Αδριανός, -όστις ηξίου ότι ην ο πρώτος καλλιτέχνης της εποχής του. - -427) Αργείος γλύπτης, σύγχρονος και συμμαθητής του Φειδίου, -ποιήσας την Αργείαν Ήραν, κολοσσιαίαν και χρυσελεφαντίνην. - -428) Ανακρέων, ο περίφημος λυρικός εκ Τέου της Ιωνικής, επί -Πεισιστράτου και Σόλωνος. Φιλήμων εκ Σόλων της Κιλικίας, -κωμικός ποιητής, επί Αλεξάνδρου. Αρχίλοχος, εκ Πάρου, μέγας -αλλά δριμύτατος σατυρικός ποιητής. - -429) Προφανές είναι και εντεύθεν και εξ άλλων χωρίων ό,τι οι -Βίοι δεν εγράφησαν εις ήν σειράν διέθηκαν αυτούς οι -αντιγραφείς, εις χρονολογικήν των γεγονότων κατάταξιν -αποβλέψαντες. - -430) Εις δέκα φυλάς διηρείτο ο αττικός λαός. Η Ακαμαντίς ήτον -η έκτη. Υποδιηρούντο δ' αι φυλαί εις 175 δήμους περίπου. Ο των -Χολαργέων ανήκεν εις την φυλήν ταύτην· η δε θέσις αυτού είναι -άγνωστος. - -431) Ακρωτήριον της Ιωνίας απέναντι της Σάμου. Ενταύθα ο -Ελληνικός στόλος υπό τον Ξάνθιππον ενίκησε τον Περσικόν, την -τρίτην βοηδρομιώνος, Ολ. 75, β'. καθ' ήν ημέραν οι Έλληνες -εθριάμβευον και εν Πλαταιαίς. - -432) Ο Αθηναίος Κλεισθένης, ο το Σολώνειον πολίτευμα επί το -δημοτικώτερον μεταρρυθμίσας, ήν εγγονός σικυωνίου τυράννου -Κλεισθένους, υιός της περιζητήτου θυγατρός αυτού Αγαρίστης, και -του Αθηναίου Αλκμαιωνίδου Μεγακλέους. Τούτου υιοί ήσαν ο -Κλεισθένης και Ιπποκράτης, του δ' Ιπποκράτους θυγάτηρ η -Αγαρίστη, η μήτηρ του Περικλέους, ώστε ο Περικλής ην κυρίως, -ουχί εγγονός, αλλά μικρός ανεψιός του Κλεισθένους. - -433) Φυτόν έχον βολβώδη και κρομμυδειδή την ρίζαν, κοινότατον -εν Αττική, παρά τοις αρχαίοις σ κ ί λ λ α και σ χ ί ν ο ς. - -434) Ποιητής της αρχαίας κωμωδίας, ως μέθυσος κωμωδούμενος υπό -του συγχρόνου αυτού Αριστοφάνους. Ίδ. Σόλ. ΚΕ. - -435) Πιθανώς από Χείρωνος, του Κενταύρου, του δεινού περί την -ιατρικήν, και διδασκάλου του Αχιλλέως. Δια της κωμωδίας ταύτης -εχλεύαζεν ίσως ο ποιητής τους παιδαγωγούς ή ιατρούς των -δημοσίων πραγμάτων, όντας όμως πραγματικώς χ ε ί ρ ω ν α ς των -ούς ήθελον να διοικήσωσι. - -436) Παρωδία του Ν ε φ ε λ η γ ε ρ έ τ η ς του Ομήρου (Ιλ. Α, -511), εκ του αγείρειν τας νεφέλας. - -437) Άλλην κωμωδίαν του Κρατίνου. - -438) «Μ α κ ά ρ ι ε» λέγει το κείμενον. Εις άλλα χειρόγραφα -κ ά ρ ιε», (εκ του κάρα, κεφαλή), ίσως το αληθές, κατά κωμικήν -συγκοπήν του μακάριε, περιεχόμενον πιθανώς είς τινα διθύραμβον -ή ύμνον εις τον Δία. Έν χειρόγραφον έχει «μ α κ ρ ο κ ά ρ η ν ε». - -439) Ποιητής και αυτός της παλαιάς κωμωδίας, ού μνημονεύονται -6 δράματα παρά Σουίδα και Αθηναίω. - -440) Τον χλευάζει ως έχοντα βαρείαν κεφαλήν. - -441) Ως ευρυχώρου αιθούσης, διότι των δωματίων η ευρυχωρία -εξεφράζετο διά του αριθμού των κλινών άς ηδύναντο να περιλάβωσι - -442) Εύπολις, κωμικός ποιητής Αθηναίος, σύγχρονος του -Αριστοφάνους. - -443) Παίζει, κ ε φ ά λ α ι ο ν λέγων τον Περικλήν, ήτοι ό,τι -εξαίρετον και λόγου άξιον, αλλά συγχρόνως ως κεφαλάν δήθεν και -μακροκέφαλον. - -444) Δηλαδή Δαμών Λαμώνος, και ουχί Δάμων Δάμωνος, παραγόμενον -εκ του Δαμάω, και ουχί εκ του Δήμος. - -445) Πυθοκλείδης, Κείος σοφιστής και μουσικός, ού και ο Πλάτων -(Πρωτ.) ποιείται μνείαν ως διδασκάλου του Περικλέους. - -446) Δηλαδή φιλόσοφος, περί τα κοινωνικά ιδίως ζητήματα -ασχολούμενος· διότι βαθμηδόν μόνον και μεταγενεστέρως η λέξις -μετέπεσεν εις την κοινήν αυτής σημασίαν, ως εκ της καταχρήσεως -ήτις εγένετο υπό των ψευδοσοφιστών. - -447) Αλείπται ήσαν οι εις τους γυμνικούς αγώνας δι' ελαίου -αλείφοντες και προπαρασκευάζοντες τους παλαιστάς. - -448) Κωμικός ποιητής. Ίδ. Θεμιστ. ΑΒ. - -449) Τον ονομάζει Χείρωνα, παραβάλλων αυτόν προς τον -διδάσκαλον του Αχιλλέως, ίσως αινιττόμενος την κωμωδίαν του -Κρατίνου. - -450) Ζήνων εξ Ελέας της Ιταλίας, φιλόσοφος, διδαχθείς υπό -Παρμενίδου, θεμελιωτού της σκεπτικής φιλοσοφίας· άλλος του -Κιτιέως Ζήνωνος, του αρχηγού της Στωικής σχολής. - -451) Φιλόσοφος, διδάσκαλος του Ζήνωνος, εξ Ελέας και αυτός, -μαθητής του Ξενοφάνους και του Αναξιμάνδρου, ζήσας εν Αθήναις, -και συναναστραφείς τον Σωκράτην, γέρων ήδη αυτός. - -452) Εκ Φλιούντος, πόλεως της Αργολίδος, φιλόσοφος στωικός -μαθητής του Πύρωνος, επί Πτολεμαίου του Φιλαδέλφου. - -453) Του επίσης τα υπέρ και τα κατά επιτυχώς διισχυριζομένου. - -454) Το κείμενον έχει «π ά ν τ ω ν ε π ι λ ή π τα ο ρ ο ς », -του επιλαμβανομένου πάντων, εις πάντα εμβαθύνοντος. Αλλ' εν -Διογένει Λαερτίω Θ'. Βίω Ζήνωνος, ο αυτός στίχος φέρεται «Π λ α -τ ω ν ε π ι λ ή π τ ο ρ ο ς η δε Μ ε λ ί σ σ ο υ», ήτοι -ελέγχοντος τον Πλάτωνα και τον Μέλισσον. - -455) Περίφημος φιλόσοφος, μαθητής του Αναξιμένους. - -456) Χίος ποιητής τραγικός και λυρικός, ακμάσας επί -Περικλέους. - -457) Αι τραγικαί παραστάσεις συνέκειντο συνήθως εκ τριών -τραγωδιών, αίτινες συνείχοντο ως εκ της αποθέσεως, και -εκαλούντο ομού Τριλογία. Εις αυτάς δε προσηρτάτο και έν -Σατυρικόν δράμα, οίον σώζεται ο Κύκλωψ του Ευριπίδου, απαρτίζον -πλήρη Τετραλογίαν. - -458) «Δοξοκομπίαν» λέγει ο Πλούταρχος, ωραίαν λέξιν -διατηρητέαν, και αντιστοιχούσαν προς το Γαλλικόν jactance. - -459) Θουκυδίδης ο Μιλησσίου, Αλωπεκήθεν, στρατηγός, γαμβρός -του Κίμωνος. - -460) Φαίνεσαι ότι παρετήρουν την βοήν του δίσκου όν -εξεσφενδόνιζον, και κατ' αυτήν εμάντευον, Ίδ. Όμ. Οδ. Θ. - -461) Σαλαμινία και Πάραλος ήσαν αι δύο δημόσιαι τριήρεις, -αίτινες εστέλλοντο διά τας σπουδαίας υπηρεσίας της πόλεως. - -462) Ο περιπατητικός φιλόσοφος, ο σταλείς υπό των Αθηναίων -πρέσβυς εις Ρώμην μετά του Διογένους του Στωικού και μετά του -Καρνεάδου. - -463) Ο Πλάτων, όστις ήτον λάτρις της νομίμου και συνετής -ελευθερίας, εθεώρει την υπερβολικήν ως άκρατον οίνον -μεθύσκοντα. - -464) Δηλαδή, κατά την γλώσσαν των κωμικών, επολέμει την -Εύβοιαν και επίεζε τας νήσους. - -465)«Παρενέτεινε», λέγει το κείμενον, δηλαδή ως χορδάς εις -κιθάραν ενέτεινε εις τον λόγον του τας φιλοσοφικας δόξας του -Αναξαγόρου. - -466) Εν Φαίδρω, σελ. 210. - -467) Αριστοφ. Αχαρν. 530. - -468) Τσίμπλαν. Το πάλαι η Αίγινα εθαλασσοκράτει και αντεφέρετο -κατά των Αθηνών. Κατά την 80ήν ολυμπιάδα οι Αθηναίοι την -εκυρίευσαν, και τους λόγους τούτους υπηγόρευεν εις τον Περικλήν -η πρόσφατος έτι έχθρα. Το λόγιον τούτο ο Αθηναίος (Γ, 99) -αποδίδει εις τον Δημάδην. - -469) Ο ποιητής Σοφοκλής διεκρίθη και διά της στρατιωτικής -αυτού ικανότητος. - -470) Θάσσιος ραψωδός, σύγχρονος του Περικλέους. Ίδ. Θεμ. Δ. - -471) Ο ιστορικός. Β, 96. - -472) Όη ή Οίη ήτον δήμος της Αττικής, κείμενος πέραν του -Πυθίου, του σημερινού Δαφνίου, επί της οδού της Ελευσίνος. - -473) Θεωρικά, τα διανεμόμενα εις το πλήθος όπως πληρώνη την -είσοδον εις τα θέατρα· δικαστικά δε, ο διδόμενος μισθός εις -τους δικάζοντας πολίτας. - -474) Εις τον Άρειον Πάγον κατετάττοντο και έμενον εις αυτόν -ισόβιοι μόνοι οι εννέα άρχοντες, αφ' ού κατέθετον την εξουσίαν, -αν ουδέν υπήρχε κατηγορία τις κατ' αυτών. Ήσαν δ' ούτοι οι έξ -Θεσμοθέται, ο Βασιλεύς, ο Πολέμαρχος, και ο κυρίως λεγόμενος -Άρχων ή ο Επώνυμος. - -475) Ουχί αιρεταί, εδίδοντο διά κλήρου, ουχί διά ψήφου των -εκλογέων. - -476) Άρειος Πάγος εξ αρχαιοτάτου είχε τας φονικάς μάλιστα -δίκας εις την δικαιοδοσίαν του. Αλλ' από του Σόλωνος προσέλαβε -την πολιτικήν σημασίαν. - -477) Τανάγρα, χώρα Βοιωτική κατά τα βόρεια μεθόρια της -Αττικής, όπου την σήμερον το Σ ά λ ε σ ι. - -478) Ήτον της Οινηίδος φυλής. - -479) Ιδομενεύς, ιστορικός άλλως άγνωστος. - -480) Πολιορκών το Κίτιον. - -481) Αλωπεκή, δήμος της Αττικής, οι σημερινοί Αγγελόκηποι. -Ούτος ήτον ο στρατηγός Θουκυδίδης ο Μιλησσίου. - -482) «Διαπλοκή» λέγει το κείμενον. Ο δε Κοραής ηθέλησε να -διορθώση «δ ι π λ ό η». - -483) Οι κληρούχοι ήσαν πολίται Αθηναίοι, πεμπόμενοι εις -κατακτηθείσαν χώραν, ενίοτε δε και εις σύμμαχον, διότι από -Περικλέους μετεχειρίζοντο τους συμμάχους ως υπηκόους· -διανεμόμενοι διά κλήρου την γην, και αποκαθιστόμενοι εις αυτήν, -χωρίς να παύωσι θεωρούμενοι ως Αθηναίοι. - -484) Χερσόνησος είναι η βορεία ή Ευρωπαϊκή χερσόνησος του -Ελλησπόντου. - -485) Βισάλται, θρακικός λαός εν Μακεδονία, παρά τον Στρυμόνα. - -486) Η Σύβαρις, πόλις της Λευκανίας, επί του Ταραντινού -κόλπου. - -487) Μετά τα μηδικά οι σύμμαχοι των Αθηναίων συνεισέφερον -ετησίως υπέρ της κοινής δήθεν σωτηρίας, και προς παρασκευάς δι' -απόκρουσιν νέας εισβολής των βαρβάρων. Αι δε συνεισφοραί αύται -ωνομάσθησαν φόροι, και το ταμείον αυτών ήτον εις Δήλον, όπου -είχεν ιδρυθή υπό την προστασίαν του Απόλλονος· μετετέθη δ' υπό -Περικλέους εις την Ακρόπολιν, επί προφάσει ότι ήτον εκεί -ασφαλέστερον. - -488) Δι' ών έκαστον δαπανώνται χίλια τάλαντα, 29 εκατομμύρια -σημερινών δραχμών. Εννοείται ότι η ποσότης αύτη δεν πρέπει να -ληφθή ως κατά γράμμα εκτίμησις της γενομένης δαπάνης. - -489) Ως έν των σκληροτέρων και ευγενεστέρων ξύλων, χρήσιμον -εις την κατασκευήν ξοάνων, ή των γλυπτών αρχιτεκτονικών -κοσμημάτων - -490) Ότι παρά τοις αρχαίοις η τεχνική έκφρασις του πλάττειν -τον χρυσόν ήτον μ α λ ά σ σε ι ν, απόδειξις το κοινόν αυτού -όνομα σήμερον, μ ά λ α γ μ α. Τινές όμως ηθέλησαν να στίξωσιν -ούτως Β α φ ε ί ς χ ρ υ σ ο ύ, μ α λ α κ τ ή ρ ε ς -ε λ έ φ α ν τ ο ς, ζ ω γ ρ ά φ ο ι, διότι οι αρχαίοι είχον, -φαίνεται, την σήμερον άγνωστον τέχνην του να καθιστώσιν -ευλύγιστον τον ελέφαντα. - -491) Ολίγον μετά ταύτα, επί Αλκιβιάδου ακμάζοντα. - -492) Εκατόμπεδον ελέγετο έν μέρος του Παρθενώνος, το -κυριώτερον, το περιέχον το άγαλμα. Εκ τούτου το όνομα -εξετείνετο και επί όλου του ναού. Υποτίθεται δ' ότι και προ του -Παρθενώνος υπήρχεν εις την αυτήν θέσιν άλλον ναός, Εκατόμπεδος -ονομαζόμενος, και καείς υπό των Περσών. - -493) Το ιερόν της Ελευσίνος ελέγετο και -Τ ε λ ε σ τ ή ρ ι ο ν, διότι αυτόθι ετελούντο τα μυστήρια, και -Ανάκτορον, ως κατοικία της Δήμητρος. - -494) Ξυπέτη, δήμος της Κεκροπίδος φυλής, παρά το Φάληρον. - -495) Ο ναός ούτος είχε σειράν ή μάλλον τέσσαρας σειράς κιόνων -επί του εδάφους ισταμένων, επί αυτών διάζωμα, πιθανώς υψηλόν -εσωτερικόν διάδρομον παρά τας πλευράς, και υπέρ αυτό δευτέραν -κιόνων σειράν. - -496) Φαίνεται ότι, ως οι μικρότεροι ναοί, ούτω και ο της -Ελευσίνος, ελάμβανε το φως άνωθεν διά φεγγίτου (Ο π α ί ο υ). -Ούτος δε ίσως διότι ένεκα των μυστηρίων το κάτω μέρος αυτού -έπρεπε να μένη εις σκότος. - -497) Χολαργείς, δήμος της Ακαμαντίδος φυλής. - -498) Τα μακρά τείχη ωκοδομήθησαν επί Κίμωνος, το έν προς τον -Πειραιά, το δ' έτερον προς το Φάληρον. Επειδή όμως ήτον μεγάλη -και δυσφύλακτος η μεταξύ αυτών απόστασις, μάλιστα κατά την -παραλίαν, ο Περικλής εγνωμοδότησε να οικοδομηθή και άλλο, -πλησίον εις το Πειραϊκόν, και ανατολικώς αυτού, ώστε τα δύο να -περιλαμβάνωσιν εκατέρωθεν την Πειραϊκήν Χερσόνησον. Τούτο -ωνομάσθη Δια μέσου τείχος, και αφ' ού ωκοδομήθη, εγκατελείφθη -το άλλο, το Φαληρικόν. Ο Σωκράτης δε ομιλεί περί αυτού εν τω -Γοργία του Πλάτωνος. - -499) Το Ωδείον ήτον θέατρον προσδιωρισμένον ιδίως διά μουσικήν -και άσματα. Ουχί δε προς μίμησιν της σκηνής του Ξέρξου, αλλά -δι' ακουστικούς λόγους είχε την οροφήν κωνικήν. Εξ αιτίας δε -της οροφής έπρεπε να είναι αυτό πολύστυλον, εν ώ τα άλλα θέατρα -ήσαν κατά πάσαν πιθανότητα ύπαιθρα. Το ωδείον ωκοδομήθη παρά -τον Ιλισσόν και υπέρ την Εννεάκρουνον. - -500) Γυναίκας εκ Θράκης, επιγραφή μιας των κωμωδιών του -Κρατίνου. - -501) Τον εξοστρακισμόν. - -502) Το βάθρον του αγάλματος τούτου σώζεται εις αυτήν την -θέσιν εις ήν έπεσεν ο τεχνίτης εις την νοτιανατολικήν γωνίαν -των Προπυλαίων, φέρον επιγραφήν «Οι Αθηναίοι τη Αθηναία τη -Υγεία. Πύρρος εποίησεν Αθηναίος». Σώζεται δ' εμπρός αυτού και -μέρος του αρχαιοτέρου βωμού. - -503) Ήτον χρυσελεφάντινον. - -504) Ουχί επί του βάθρου του αγάλματος, αλλ' επ' ιδιαιτέρας -στήλης, ίσως της περιεχούσης την αναγραφήν της δαπάνης προς -κατασκευήν. - -505) Και ο Κοραής ομολογεί ότι η έννοια του χωρίου είναι -αμφίβολος. - -506) Στησίμβροτος, ίδ. ανωτ. Θεμ. Δ. - -507) Πλάτ. Φαίδρ. Γ, 270, και Γοργ. - -508) Β, 65. - -509) Ίδ. ανωτ. § Γ. - -510) Περί του δημαγωγού και φίλου του Περικλέους Εφιάλτου, -περί του περίφημου Κίμωνος του Μηλτιάδου, και περί Θουκυδίδου -Μιλησσίου, ανωτέρω. Μυρωνίδης και Τολμίδης εισί δύο ένδοξοι -στρατηγοί, πολεμήσαντες ο μεν εν Βοιωτία, ο δ' εν Πελοποννήσω. -Ο Λεωκράτης, στρατηγός Αθηναίος επί του Πελοννησιακού πολέμου. - -511) Αν είναι ούτος ο πατήρ του εκ Κοίλης Χαιρεδήμου, όστις -κατ' επιγραφήν αναφερομένην υπό του σχολιαστού του -Αριστοφάνους, Όρνιθ. 1128, και ανευρεθείσαν εις την Ακρόπολιν -(Χαιρέδημος Ευαγγέλου εκ Κοίλης ανέθηκε) αφιέρωσεν επί της -Ακροπόλεως τον χαλκούν Δούριον ίππον, έργον του Στρογγυλίωνος, -δυνάμεθα να εικάσωμεν ότι η αυστηρά οικονομία της περιουσίας -του Περικλέους δεν ήτον όλως αφιλοκερδής. - -512) Ο Κοραής διώρθωσεν εν τω κειμένω «απεναντία», αντί του εν -τοις χειρογράφοις «άπαντα», διότι η τοιαύτη πρόνοια υπέρ των -εισοδημάτων του δεν ήτον διόλου σύμφωνος προς τον τρόπον του -σκέπτεσθαι του φιλοσόφου, αλλ' όλως τ' ανάπαλιν. - -513) Θετταλούς παρά την Οίτην. - -514) Τον κόλπον της Λαμίας. - -515) Αι προγενέστεροι επιτυχίαι του Τολμίδου ήσαν η εισβολή -εις την Λακωνικήν διά πάσης της Πελοποννήσου, και η άλωσις της -Κεφαληνίας. Περί αυτού ίδ. Διόδ. ΙΑ τέλος και ΙΒ αρχήν. - -516) Πηγαί ή Παγαί, πόλις της Μεγαρίδος εις τον κορινθ. -κόλπον. - -517) Νεμέα, κοιλάς ολίγας ώρας απέχουσα της Σικυώνος. Εκεί -ήτον ο λέων όν εφόνευσεν ο Ηρακλής, και εκεί ο ναός του Διός, -ού ερείπια σώζονται και περί όν ετελούντο τα Νέμεια. - -518) Τον ποταμόν της Ακαρνανίας, σήμερον Ασπροπόταμον. - -519) Γνωστός Αθηναίος στρατηγός. - -520) Έν των εν Δελφοίς αναθημάτων. - -521) Μετά ταύτα, επί Αλκιβιάδου. - -522) Όν επομένως έγραψε προ τούτου. - -523) 60,000 των τότε δραχμών, 288,000 των σημερινών. - -524) «Ε ι ς τ ο δ έ ο ν» ήτον η έκφρασις του Περικλέους. - -525) Γράψας και ιστορικάς πραγματείας. Ίδ. Σόλ. ΚΑ. - -526) Εστιαία, πόλις της Ευβοίας κατά το σημερινόν Ξηροχώρι. - -527) Μετά πέντε έτη. - -528) Ο ρήτωρ, αντίπαλος του Δημοσθένους. - -529) Καλλίας ο δαδούχος, έγγονος του Λ α κ κ ο π λ ο ύ τ ο υ -επονομασθέντος, Καλλίου, όστις λέγεται ευρών μέγαν περσικόν -θησαυρόν επί της εν Μαραθώνι μάχης. Ίδ. Β. Αριστ. Α. - -530) Δηλαδή Ομφάλη ήτον ως η βασίλισσα των Λυδών, ής ηράσθη -και ήν εδούλευσεν ο Ηρακλής. Δηιάνειρα, αδελφή του Μελεάγρου, -γυνή του Ηρακλέους. Ήρα δ' επωνομάζετο η Ασπασία υπό των -κωμικών, διότι εις τον Περικλήν εδίδετο το επωνύμιον Ολυμπίου. - -531) Δηλαδή ήθη άσεμνα τα της Ασπασίας. - -532) Κύρος ο νεώτερος, περί ού η του Ξενοφώντος Ανάβασις. - -533) Φώκαια, πόλις της Ιωνίας, υπέρ τον Έρμον ποταμόν. - -534) Πριήνη, πόλις Ιωνική της Καρίας, απέναντι της Σάμου. - -535) Οι Σάμιοι ήσαν σύμμαχοι των Αθηναίων. Οι δε σύμμαχοι, -κατά τον νόμον όν οι Αθηναίοι είχον επιβάλει, ώφειλον να -έρχωνται να δικάζωνται εν Αθήναις. - -536) Χρυσού στατήρ, άγων δύο χρυσάς, ήτοι 20 των τότε αργυρών -δραχμών (96 των σημερινών). - -537) Μία των Σποράδων, κατέναντι της Σάμου. - -538) Δηλαδή το εκτός των Σποράδων, το μεσημβρινόν. - -539) Ίδ. Θεμ. Δ. - -540) «Υ π ό π ρ ω ρ ο ς» εν τοις χειρογράφοις· ο δε Κοραής -ορθότατα διώρθωσεν υ ό π ρ ω ρ ο ς, καθ' Ησύχιον, γράφοντα· -«Σ ά μ α ι ν α, ε ί δ ο ς ν ε ώ ς υ ό ς έ χ ο υ σ α -Π ρ ο τ ο μ ή ν », και καθ' Ηρόδοτον λέγοντα ότι αι των Σαμίων -τριήρεις είχον «κ α π ρ ίους» τας προώρας. - -541) Ο περίφημος της Σάμου τύραννος Πολυκράτης έζη κατά τας -αρχάς της έκτης προ Χριστού εκατοενταετηρίδος. - -542) Ιστορικός. Ίδ. Θεμιστ. ΚΖ. - -543) Ιστορικός. Ίδ. Σόλ. § Α. - -544) Δούρις, Σάμιος, ιστορικός επί Πτολεμαίου του Φιλαδέλφου - -545) Αρχίλοχος, Ίδ. Θησ. Ε. Τα ποιήματά του δεν σώζονται. - -546) Ίδ. Θησ. Κ. - -547) Λ. 116. - -548) Κύριον όνομα. - -549) Νόθος παρά τοις Αθηναίοις ελέγετο ο γεννηθείς εκ πατρός -Αθηναίου και μητρός ξένης. - -550) Ίδε τον απολογισμόν της διπλής ταύτης αποστολής εν -επιγραφή Rang. Ant. Hell. I. Ν. 115. - -551) Κειμένη εν Μακεδονία εις τον Ισθμόν της Παλλήνης περί τον -Άθω. - -552) «Την ιεράν οργάδα», γην καλλιεργήσιμον μεταξύ Αττικής και -Μεγαρίδος, αφιερωμένην εις τας Θεάς της Ελευσίνος. - -553) Η πύλη ήτις ηνοίγετο επί της ιεράς οδού, της αγούσης εις -Ελευσίνα και το προ της Ελευσίνος Θριάσιον πεδίον. Έκειντο δε -όπου περίπου ίσταται σήμερον το εκκλησίδιον της Αγίας Τριάδος, -εις ό, ολίγον αλλοιωθέν, μετέβη το όνομα των Θριασίων. - -554) Αχαρνείς, σωζομένη κωμωδία του Αριστοφάνους. Οι στίχοι -624-627. - -555) Της χρυσελεφαντίνης Παρθένου Αθηνάς. - -556) Ευρέθη και διατηρείται εν Αθήναις λίθινον αγαλμάτιον, -παριστών την Αθηνάν ταύτην, και επί της ασπίδος έχον -παραστάσεις τινάς της Αμαζονομαχίας, εν άλλοις δε και την -εικόνα ταύτην του γέροντος. - -557) Απαλλαγήν από φόρων. - -558) Δημαγωγός, ού μνημονεύει και ο Αριστοφάνης εν Όρν. 988. - -559) «Ε ι σ α γ γ έ λ ε σ θ α ι», τρόπος καταμηνύσεως -γινομένης ουχί εις τα δικαστήρια, αλλ' απ' ευθείας εις τον -δήμον, όστις, αν επείθετο εις την ενοχήν, εγίνετο αυτός ενάγων. - -560) Είς των τριάκοντα έπειτα χρηματίσας. - -561) Η βουλή των 500 συνέκειτο εκ 50 βουλευτών κατ' έτος -εκλεγομένων εξ εκάστης των 10 φυλών. Εκάστης φυλής οι 50 -προέδρευον της Βουλής, και προΐσταντο της διοικήσεως υπό το -όνομα Πρυτάνεων, επί το έν δέκατον του έτους. - -562) Ίνα έχη η δίκη χαρακτήρα ιερώτερον και επισημότερον, -ετίθεντο αι ψήφοι επί βωμού, και ελάμβανον αυτάς εκείθεν οι -δικασταί. Ίδ. και Θεμιστ. ΙΖ. Δια τον αυτόν λόγον, και ίσως και -προς ασφάλειαν από των επιχειρήσεων των φίλων του Περικλέους, -επροτείνετο να δικάσωσιν εις την Ακρόπολιν, όπου δικαστήριον -δεν υπήρχεν. - -563) Όλος ο δικαστικός σύλλογος, καλούμενος Η λ ι α σ τ α ί, -συνέκειτο εξ εξακισχιλίων ανδρών, και διηρείτο εις δικαστήρια, -συνήθως εκ πεντακοσίων δικαστών, ή πλειόνων ή ολιγωτέρων κατά -την επισημότητα της δίκης. - -564) Η μήτηρ του Περικλέους ήτον εκ της οικογενείας των -Αλκμαιονιδών, των κατηγορηθέντων ότι εφόνευσαν τους περί τον -Κύλωνα, Ίδ. Σόλ. ΙΒ. - -565) Το σημερινόν Μενίδι, δύο ώρας προς δυσμάς των Αθηνών. - -566) Ανάπαιστα, στίχοι εκ ποδών των λεγομένων Αναπαίστων, -οίτινες σύγκεινται εκ δύο βραχειών και μιας μακράς συλλαβής. - -567) Έρμιππος, κωμικός ποιητής. Ίδ. Λυκούργ. Ε. - -568) Ο Τέλης υποτίθεται δειλός τις, αλλαχόθεν άγνωστος. - -569)«Αστράπτων Κλέων» λέγει αντί «αστράπτων σίδηρος» -(Α ί θ ω ν ι Κ λ έ ω ν ι, αντί «αίθωνι σιδήρω» κατά την -ομηρικήν έκφρασιν). - -570) Ήτον ιερά του Ασκληπιού. - -571) Λαμψακηνός ιστοριογράφος. - -572) Φιλόσοφος και ιστορικός. Ίδ. Σόλ. Δ. - -573) Ιστορικός, Ίδ. Σόλ. Δ. - -574) Ως αι μέλισσαι δηλαδή. - -575) Την φειδωλίαν. Ακρίβειαν λέγει και ο Πλούταρχος. - -576) Ο αθλητής ο αγωνιζόμενος τον πένταθλον αγώνα. - -577) Θεσσαλόν. - -578) Δεν είχε τόσον άδικον ο Περικλής, διότι εν Αθήναις υπήρχε -δικαστήριον δικάζον τα άψυχα ως παραίτια φόνου, όταν η ευθύνη -αυτού δεν εδύνατο να επιρριθφή εις ανθρώπους. - -579) Ίδ. ανωτέρω, § IΓ. - -580) Οι ξένοι όσοι εφωρώντο ότι οικειοποιούντο δικαιώματα -Αθηναίων, εδικάζοντο, και αν απεδείκνυτο η ενοχή των, επωλούντο -ως δούλοι. - -581) Ο Αττικός λαός διηρείτο εις 12 φρατρίας, ών εκάστη -περιείχεν ανά 30 γένη, και είχεν ανά έν κοινόν ιερόν. Έκαστον -παιδίον γνήσιον έπρεπε να εγγραφή εις την φρατρίαν του πατρός -του, οι δε πολιγραφούμενοι ελάμβανον την άδειαν να εγγραφώσιν -εις οίαν δήποτε φρατρίαν ήθελον. - -582) Εμιμήθη εξ Ισοκράτους. Προς Φιλ. ΜΘ. - -583) Ομ. εξ Ισοκρ. Βούσιρ. ΙΣΤ. - -584) Αινίτετται Ομήρ. Οδύσ. Ζ, 42 — 46 - -585) Τον Τίβεριν. - -586) Fossae. Fodere. - -587) Ήκμαζε περί Ολ. 140, ή 536 α. κ. Ρ. - -588) Ίδ. T. Liv. IX, κατά το τέλος. - -589) Maximus, μέγιστος. - -590) Verruca, ακροχορδών, ελαία, είδος εκφύματος εις την -επιδερμίδα. - -591) Ovicula. - -592) Λίγυες, οι κάτοικοι της Λιγυρίας, εις την βόρειον -Ιταλίαν, κατά το σημερινόν Πεδεμόντιον. - -593) Ο περίφημος Καρχηδόνιος στρατηγός. - -594) Άντιον, πόλις των Ουολούσκων εν Λατίω. Σήμερον Anzio. - -595) Φαλέριοι, ή Φαλίσκοι, πόλις της Τυρρηνίας. - -596) Θρασυμένη, την σήμερον Lago di Perugia. - -597) Τρεβίας, ποταμός ρέων παρά την Θρασυμένην λίμνην εκ των -Απεννίνων εις τον Πάδον. - -598) Μάρκον τον λέγουσιν ο Πολύβιος, ο Λίβιος και ο Πλίνιος. - -599) «Χρησίμων» λέγει το κείμενον, διορθωθέν υπό τινων εις -«χρησμίων» ή «χρησμωδών». - -600) Το Σεστέρτιον (Sestortium) περιείχε 250 δηνάρια, το οι -δηνάριον ήτον ίσον τη δραχμή. Η δε δραχμή είχεν 6 οβολούς, ώστε -το τριτημόριον αυτής ήτον διώβολον. - -601) Αι Πυθαγορικαί και μυστηριώδεις δοξασίαι του Πλουτάρχου -περί της φύσεως και δυνάμεως των αριθμών και αλλαχού -παρετηρήθησαν. Ίδ. Θησ. ΛΣΤ. Ο αριθμός τ ρ ί α είναι αρχή της -πληθύος, διότι οι προ αυτού εισί μονάς και δυάς. -Συμπεριλαμβάνει δε τα στοιχεία παντός αριθμού, διότι έχει τον -πρώτον περιττόν 1, και τον πρώτον άρτιον 2, εξ αρτίων δε και -περιττών σύγκεινται πάντες οι αριθμοί. Περιέχει δε τας πρώτας -διαφοράς, διότι 2-1 = 1, αλλά 1 + 2=3. - -602) Χωρίον εν Τυρρηνία. - -603) Λ ο θ ρ ό ν ο ς λείπει από τινων εκδόσεων, και -αποδοκιμάζεται υπό Κοραή. Το όνομα αυτού ήτον Vulturnus, (την -σήμερον Voltorno), και κακώς έχουσιν εκδόσεις τινές -Ο υ α τα ο υ ρ ά ν ο ν. Ρέει δε διά της Καμπάνιας μεσημβρινώς -του Λατίου. - -604) Ισπανούς. - -605) Manlius Torquatus (ψελλιοφόρος)· διά το ψέλλιον ό -αφήρεσεν από του Γαλάτου όν εφόνευσεν εν μονομαχία. Δικτάτωρ το -340 π. Χ. Εστεφάνωσε και εθανάτωσε τον υιόν του όστις ενίκησε -κατά των Γαλατών, παρακούσας εις τας διαταγάς της Ρώμης. - -606) Τον Κυνικόν φιλόσοφον. - -607) Οι Νομάδες, αφρικανοί ελαφροί ιππείς εκ Νουμιδίας. - -608) Οι αετοί εχρησίμευον ως σημαίαι εις τον στρατόν. - -609) Ο Σερβίλιος και ο Ατίλιος. Περί αυτών τα αυτά μαρτυρεί -και ο Τ. Λίβιος. Χ, 32. - -610) Κατά Λίβιον (I και ΙΙΙ) οι Ρωμαίοι ώπλιζον κατ' έτος -τέσσαρας λεγεώνας, ών έκαστος συνέκειτο εκ τετρακισχιλίων πεζών -και διακοσίων ιππέων· εν δ' ανάγκαις ηύξανον τους πεζούς εις -πεντακισχιλίους και τους ιππείς εις τριακοσίους. Προσετίθεντο -δε και ισάριθμοι πεζοί Λατίνοι, ιππείς δε διπλάσιοι, ώστε ο -λεγεών συνέκειτο τότε εκ μυρίων μεν πεζών, εννεακοσίων δε -ιππέων. Κατά ταύτην δε την περίστασιν συνετάχθησαν, όπερ -ουδέποτε άλλοτε είχε γίνει, οκτώ λεγεώνες, περιέχοντες ομού -ογδοήκοντα μεν χιλιάδας πεζών, (επτακισχιλίους δε και -διακοσίους ιππείς. - -611) Προ τριών ετών υπατεύων μετά του Μ. Λιβίου Σαλινάτορος, -κατεδικάσθη δι' άνισον διανομήν λαφύρων. - -612) Ε π ί δ ό ρ υ κ α ι ε π ί α σ π ί δ α έλεγον κατά την -αρχαίαν τακτικήν. - -613) Lentulus. - -614) Οι Απούλιοι, οι Σαμνίται, οι Ταρατίνοι κτλ. - -615) Εν Εκάβη. - -616) Του Μερακέλλου λοιπόν ο βίος εγράφη προ του Φαβίου -Μαξίμου. - -617) Ιλ. Ρ. Ρ ο δ ί ω ν α γ ε ρ ώ χ ω ν, και αλλαχού. Ο -Σχολιαστής λέγει: «Α γ έ ρ ω χ ο ι, α υ θ ά δ ε ις, -θ ρ α σ ε ί ς· έ σ τ ι δ' ό τ ε δ η λ ο ί η λ έ ξ ι ς -τ ο υ ς α γ α ν α ν δ ρ ε ί ο υ ς κ α ι ε ν τ ί μ ο υ ς, π α -ρ ά τ ο ά γ α ν α υ τ ο ύ ς ε π ί τ ο υ γ έ ρ ω ς -ο χ ε ί σ θ α ι». - -618) Ποσειδώνιος εξ Απαμείας της Συρίας, και Ρόδιος λεγόμενος, -ως διατρίψας εν Ρόδω, στωικός φιλόσοφος πολυμαθέστατος -διδάσκαλος του Κικέρωνος και του Πομπηίου· έγραψε και -γεωγραφικά και ιστορικά συγγράμματα μη διατηρηθέντα. - -619) Θ υ ρ ε ό ς. - -620) Μεταπόντιον, πόλις της Λευκανίας της Κάτω Ιταλίας εις τον -Ταραντινόν κόλπον, αποικία Ελληνική. Σήμερον Torre di Mare. - -621) Οι Ρωμαίοι παρέλαβον την μαντικήν παρά των Τυρρηνών, και -πολλήν, ως εκείνοι, εποιούντο χρήσιν αυτής. Έν δε των ειδών της -μαντικής ην και η ορνιθομαντεία ή οιωνοσκοπία. - -622) Μάρσοι, κάτοικοι της μέσης Ιταλίας, προς ανατολάς των -Σαβίνων και των Λατίνων, όπου η σημερινή επαρχία των Αβρούζων. - -623) Λευκανία, επαρχία της κάτω Ιταλίας παρά των Ταράντιον -κόλπον, η σημερινή Βασιλικάτα. - -624) Τάρας, επίσημος ελληνική πόλις πάρα την μεσημβρινήν της -Ιταλίας παραλίαν. - -625) Βρέττιοι, έθνος της μεσημβρινής Ιταλίας, συγγενείς και -όμοροι των Λευκανών. - -626) Ρήγιον, πόλις της Βρεττίας επί του ομωνύμου ακρωτηρίου, -της Σικελίας απέναντι. - -627) Καυλωνία, πόλις της Βρεττίας επί της νοτιανατολικής -παραλίας της Ιταλίας, αποικία αχαϊκή, τα νυν Castel vetere. - -628) Ίδ. Βίον Μαρκέλλου. - -629) Δεκαοκτώ εκατομμύρια των τότε δραχμών υπέρ τα 54 δε των -σημερινών. - -630) Δύο ώρας περίπου. - -631) Εις άλλα χειρόγραφα Λεύκιος. - -632) Εις τον πόλεμον κατά των Σαμνιτών. Τ. Liv. XI. - -633) Την Ισπανίαν. - -634) Σοφοκλ. Αντιγόν. 163. Π ο λ λ ώ σ ά λ ω -σ ε ί σ α ν τ ε ς, ώ ρ θ ω σ α ν π ά λ ι ν», ό μετέβαλεν o -Πλούταρχος εις ·Π ο λ λ ώ σ ά λ ω σ ε ι σ θ ε ί σ α ν, -ώ ρ θ ω σ α ν π ά λ ι ν». - -635) «Ο β ε λ ί σ κ ο υ», κατά το κείμενον. Ότι δε περί -νομίσματος ο λόγος, ίδ. Πλούτ. Β. Λυσάνδρ. 17. - -636) Αυτοκράτορες ελέγοντο οι στρατηγοί οι πληρεξουσιότητα -έχοντες. Τοιούτοι ήσαν κατ' αρχάς και οι μετά ταύτα την -ανωτάτην αρχήν διαδοχικώς διέποντες εν Ρώμη. - -637) Η ρ μ ο σ μ έ ν ω γράφει ο Κοραής, αντί του παρ' άλλοις -ο ρμ ω μ έ ν ω ή ε ρ ρ ω μ έ ν ω, όπερ ίσως ορθότερον. - -638) Κ. Φούλβιος Φλάκκων και Άππιος Κλαύδιος, ύπατοι, -επολιόρκησαν την Καπύην, και εκυρίευσαν αυτήν κατά το επόμενον -έτος. Τ. Liv. XXVI. - -639) Οι σχολιασταί παρατηρούσιν ότι κατά τα προρρηθέντα εν Βίω -Φαβ. Ζ, δέκα και ουχί έξ υπολογίζονται τα τάλαντα (240 x -250=60000 δρ.). - - - - - - - - - -End of Project Gutenberg's Plutarch's Parallel lives - Volume 2, by Plutarch - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PLUTARCH'S PARALLEL LIVES *** - -***** This file should be named 42598-0.txt or 42598-0.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/4/2/5/9/42598/ - -Produced by Sophia Canoni. Thanks to George Canonis for -his major work in proofreading. - - -Updated editions will replace the previous one--the old editions -will be renamed. - -Creating the works from public domain print editions means that no -one owns a United States copyright in these works, so the Foundation -(and you!) can copy and distribute it in the United States without -permission and without paying copyright royalties. Special rules, -set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to -copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to -protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project -Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you -charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you -do not charge anything for copies of this eBook, complying with the -rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose -such as creation of derivative works, reports, performances and -research. They may be modified and printed and given away--you may do -practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is -subject to the trademark license, especially commercial -redistribution. - - - -*** START: FULL LICENSE *** - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project -Gutenberg-tm License available with this file or online at - www.gutenberg.org/license. - - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm -electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy -all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. -If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project -Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the -terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or -entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement -and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic -works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" -or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project -Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the -collection are in the public domain in the United States. If an -individual work is in the public domain in the United States and you are -located in the United States, we do not claim a right to prevent you from -copying, distributing, performing, displaying or creating derivative -works based on the work as long as all references to Project Gutenberg -are removed. Of course, we hope that you will support the Project -Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by -freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of -this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with -the work. You can easily comply with the terms of this agreement by -keeping this work in the same format with its attached full Project -Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in -a constant state of change. If you are outside the United States, check -the laws of your country in addition to the terms of this agreement -before downloading, copying, displaying, performing, distributing or -creating derivative works based on this work or any other Project -Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning -the copyright status of any work in any country outside the United -States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate -access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently -whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the -phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project -Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, -copied or distributed: - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived -from the public domain (does not contain a notice indicating that it is -posted with permission of the copyright holder), the work can be copied -and distributed to anyone in the United States without paying any fees -or charges. If you are redistributing or providing access to a work -with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the -work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 -through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the -Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or -1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional -terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked -to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the -permission of the copyright holder found at the beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any -word processing or hypertext form. However, if you provide access to or -distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than -"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version -posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), -you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a -copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon -request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other -form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm -License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided -that - -- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is - owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he - has agreed to donate royalties under this paragraph to the - Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments - must be paid within 60 days following each date on which you - prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax - returns. Royalty payments should be clearly marked as such and - sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the - address specified in Section 4, "Information about donations to - the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." - -- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or - destroy all copies of the works possessed in a physical medium - and discontinue all use of and all access to other copies of - Project Gutenberg-tm works. - -- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any - money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days - of receipt of the work. - -- You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm -electronic work or group of works on different terms than are set -forth in this agreement, you must obtain permission in writing from -both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael -Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the -Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -public domain works in creating the Project Gutenberg-tm -collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic -works, and the medium on which they may be stored, may contain -"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or -corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual -property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a -computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by -your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium with -your written explanation. The person or entity that provided you with -the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a -refund. If you received the work electronically, the person or entity -providing it to you may choose to give you a second opportunity to -receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy -is also defective, you may demand a refund in writing without further -opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER -WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO -WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. -If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the -law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be -interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by -the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any -provision of this agreement shall not void the remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance -with this agreement, and any volunteers associated with the production, -promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, -harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, -that arise directly or indirectly from any of the following which you do -or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm -work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any -Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. - - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of computers -including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists -because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from -people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. -To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 -and the Foundation information page at www.gutenberg.org - - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive -Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent -permitted by U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. -Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered -throughout numerous locations. Its business office is located at 809 -North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email -contact links and up to date contact information can be found at the -Foundation's web site and official page at www.gutenberg.org/contact - -For additional contact information: - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To -SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any -particular state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. -To donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic -works. - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm -concept of a library of electronic works that could be freely shared -with anyone. For forty years, he produced and distributed Project -Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. -unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily -keep eBooks in compliance with any particular paper edition. - -Most people start at our Web site which has the main PG search facility: - - www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. - diff --git a/old/42598-0.zip b/old/42598-0.zip Binary files differdeleted file mode 100644 index b048c3a..0000000 --- a/old/42598-0.zip +++ /dev/null diff --git a/old/42598-h.zip b/old/42598-h.zip Binary files differdeleted file mode 100644 index 0016c83..0000000 --- a/old/42598-h.zip +++ /dev/null diff --git a/old/42598-h/42598-h.htm b/old/42598-h/42598-h.htm deleted file mode 100644 index 7e33100..0000000 --- a/old/42598-h/42598-h.htm +++ /dev/null @@ -1,9191 +0,0 @@ -<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" - "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd"> -<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml"> - -<head> -<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8" /> -<meta name="keywords" - content="Πλουτάρχου, Βίοι Παράλληλοι, Τόμος 2, Ραγκαβής" /> - -<title>Βίοι Παράλληλοι B</title> - -<style type="text/css"> - -body { -font-family: verdana, geneva, arial, helvetica, sans-serif; -line-height: 20px; -margin-left: 5%; -margin-right: 5%; -} - -h1 { font-size: 185%; font-weight: bold; text-align: center; } -h2 { font-size: 150%; font-weight: bold; text-align: center; } -h3 { font-size: 120%; font-weight: bold; text-align: center; } -h4 { font-size: 105%; font-weight: bold; text-align: center; } -h5 { font-size: 90%; font-weight: bold; text-align: center; } -h6 { font-size: 80%; font-weight: bold; text-align: center; } - -p{ - text-align: justify; - margin-top: 1em; - margin-bottom: 1em; -} - -hr{ - width: 65%; -} -.poem { - FONT-SIZE: 95%; margin-left: 30%; -} - -.sp{ - letter-spacing:3px -} - -</style> - -</head> -<body> - - -<pre> - -Project Gutenberg's Plutarch's Parallel lives - Volume 2, by Plutarch - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org - - -Title: Plutarch's Parallel lives - Volume 2 - Solon -- Poplicola -- Themistocles -- Camillus -- Pericles - -- Fabius Maximus - -Author: Plutarch - -Translator: Alexandros Rangavis - -Release Date: April 26, 2013 [EBook #42598] - -Language: Greek - -Character set encoding: UTF-8 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PLUTARCH'S PARALLEL LIVES *** - - - - -Produced by Sophia Canoni. Thanks to George Canonis for -his major work in proofreading. - - - - - - -</pre> - - - -<p style='font-size: small;'>Note: The tonic system has been changed from polytonic -to monotonic, otherwise the spelling of the book has not been changed. Footnotes -have been converted to endnotes and their -numbers are included in ().//Σημείωση: Ο τονισμός έχει αλλάξει από πολυτονικό σε -μονοτονικό, κατά τα άλλα έχει διατηρηθεί η ορθογραφία του βιβλίου. Οι υποσημειώσεις -έχουν μεταφερθεί -στο τέλος του βιβλίου και οι αριθμοί τους περικλείονται σε ().</p> - -<p style='text-align:center;'><br /><img src ="images/cover.jpg" width="388" -height="594" -alt="Εξώφυλλο" border="2" /><br /></p> - -<h2 style="text-align: center; margin-top: 6em">ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΥ</h2> -<h1 style="text-align: center; margin-top: 3em">ΒΙΟΙ ΠΑΡΑΛΛΗΛΟΙ.</h1> - -<h4 style="text-align: center; margin-top: 3em">ΜΕΤΑΦΡΑΣΙΣ<br /> - -ΥΠΟ</h4> - -<h3 style="text-align: center; margin-top: 3em">Α.Ρ. ΡΑΓΚΑΒΗ</h3> - -<h4 style="text-align: center; margin-top: 7em">TOMOΣ ΔEYTEPΟΣ.<br /><br /><br -/> - -ΣΟΛΩΝ. — ΠΟΠΛΙΚΟΛΑΣ. — ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ.<br />ΚΑΜΙΛΛΟΣ — ΠΕΡΙΚΛΗΣ — -ΦΑΒΙΟΣ ΜΑΞΙΜΟΣ.</h4> - -<h5 style="text-align: center; margin-top: 3em">ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ,<br /> -ΤΥΠΟΙΣ ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ ΚΟΡΟΜΗΛΑ.<br /> -1864</h5> - -<p style="text-align: center; margin-top: 13em">ΓΕΩΡΓΙΩ ΜΠΗΚΑ<br /> - -ΗΠΕΙΡΩΤΗ<br /> -ΦΙΛΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ<br /> -ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΦΙΛΟΤΙΜΙΑΣ ΕΝΕΚΑ<br /><br /> - -Η ΤΩΝ ΠΑΡΑΛΛΗΛΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΙΣ<br /> - -ΑΝΑΤΙΘΕΤΑΙ</p> - -<h4 style="text-align: center; margin-top: 13em"> -ΣΟΛΩΝ</h4> - -<p> -Α. Δίδυμος ο Γραμματικός -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn1' id='ref1'>1</a></span>), εις την προς -Ασκληπιάδην -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn2' id='ref2'>2</a></span>) απάντησίν -του, αναφέρει μαρτυρίαν Φιλοκλέους τινος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn3' id='ref3'>3</a></span>), λέγουσαν -τον Σόλωνα υιόν Ευφορίωνος, παρά την γνώμην όλων των άλλων, όσοι -μνημονεύουσι του Σόλωνος. Διότι όλοι ομοφώνως λέγουσιν ότι ήτον υιός του -Εξηκεστίδου, ανδρός ανήκοντος κατά μεν την περιουσίαν και την δύναμιν εις την -μέσην τάξιν των πολιτών, κατά δε την ευγένειαν εις μίαν των πρώτων οικιών, καθ' ό -Κοδρίδης ών την καταγωγήν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn4' id='ref4'>4</a></span>). Η δε μήτηρ -του Σόλωνος ιστορεί ο Ποντικός Ηρακλείδης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn5' id='ref5'>5</a></span>) ότι ήτον -εξαδέλφη της μητρός του Πεισιστράτου· και πολλή κατ' αρχάς υπήρχε φιλία μεταξύ -αυτών διά την συγγένειαν, πολλή δε διά την ευφυίαν και την καλλονήν του -Πεισιστράτου, δι' ήν, ως λέγουσί τινες, ο Σόλων έτρεφεν έρωτα προς αυτόν· όθεν -έπειτα, ως φαίνεται, όταν επί των πολιτικών διηρέθησαν, η έχθρα των δεν εξέπεσεν -εις σκληρόν και άγριον πάθος, αλλ' έμεινεν εις τας ψυχάς των η παλαιά εκείνη -ευμένεια, και διεφύλαξεν ως ζώσαν έτι, ει και συγκεκαλυμμένην φλόγα ισχυρού -πυρός, την ερωτικήν μνήμην και συμπάθειαν. Ότι δ' ο Σόλων δεν ήτον αναίσθητος -προς το κάλλος, ουδ' ικανός ν' αντιστή θαρραλέως κατά του έρωτος,</p> - -<p class="poem">«ως ο πυγμάχος εις χείρας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn6' id='ref6'>6</a></span>)»,</p> - -<p>δυνάμεθα να το συμπεράνωμεν και εκ των ποιημάτων αυτού, και εκ του νόμου -όν έγραψεν απαγορεύων εις τους δούλους ν' αλοίφωνται στεγνοί -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn7' id='ref7'>7</a></span>), και ν' -αγαπώσι τους παίδας, ως αν συγκατέταττε τούτο μετά των καλών και σεμνών -επιτηδευμάτων, και τρόπον τινά προκαλών τους αξίους εις εκείνα, αφ' ών απέκλειε -τους αναξίους. Λέγεται δ' ότι και του Χάρμου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn8' id='ref8'>8</a></span>) υπήρξεν -εραστής ο Πεισίστρατος, και ότι και του έρωτος το άγαλμα αφιέρωσεν εις την -Ακαδημίαν, όπου το πυρ ανάπτουσιν οι τρέχοντες εις την ιεράν λαμπαδηφορίαν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn9' id='ref9'>9</a></span>).</p> - -<p>Β. Ο δε Σόλων, επειδή ο πατήρ του ηλάττωσε την περιουσίαν του εις -ευεργασίας τινας, ως λέγει ο Έρμιππος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn10' id='ref10'>10</a></span>), και εις -χάριτας, ει και μη στερούμενος φίλων προθύμων να τον βοηθήσωσι, -συστελλόμενος όμως να λάβη παρ' άλλων, όταν αυτός κατήγετο εξ οικίας -συνειθισμένης άλλους να βοηθή, επεδόθη επί νεότητός του εις το εμπόριον· ει και -λέγουσί τινες ότι ο Σόλων επλανήθη ουχί διά να πλουτήση, αλλά διά ν' αποκτήση -πείραν και γνώσεις· διότι ομολογουμένως ήτον εραστής της σοφίας, και, όταν ήτον -πρεσβύτερος, έλεγεν</p> - -<p class="poem">«ότι γηράσκει, διδασκόμενος πολλά.»</p> - -<p>Τον δε πλούτον δεν εθαύμαζεν, αλλ' έλεγεν ότι πλουτεί επίσης</p> - -<p class="poem">«όστις αργύριον έχει,<br /> -όστις χρυσίον πολύ, ή σιτοφόρους αγρούς,<br /> -ίππους πολλούς κ' ημιόνους, ως όστις αυτά μόνα έχει,<br /> -κλίνην, κοιλίας τρυφήν, και μαλακά να πατή,<br /> -έτι δε νέαν γυναίκα, και κάλλος παιδίων, οπόταν<br /> -φθάσ' εις ώρας ακμήν να εντρυφά επ' αυτή -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn11' id='ref11'>11</a></span>).»</p> - -<p>Και αλλαχού λέγει.</p> - -<p class="poem">Χρήματα θέλω να έχω· αλλά ν' αποκτήσω αδίκως,<br /> -τούτο δεν θέλω· ποινή έρχεται πάντ' ασφαλής.</p> - -<p>Ουδέν δ' εμποδίζει τον αγαθόν και πολιτικόν άνδρα, ούτε των περιττών την -απόκτησιν μετά σπουδής να θηρεύη, ούτε τ' αναγκαία και επαρκή να περιφρονή. -Εις δε τους τότε χρόνους ουδέν έργον έφερεν όνειδος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn12' id='ref12'>12</a></span>), ουδ' αι -τέχναι επέφερον μεταξύ των ανθρώπων διαφοράν. Το εμπόριον και ένδοξον -μάλιστα ήτον, καθ' όσον συνωκείου προς τους Έλληνας τα βάρβαρα έθνη, και -φιλίας επρομήθευε των βασιλέων, και πείραν έδιδε πραγμάτων πολλών. Τινές δ' -έγιναν και πόλεων οικισταί μεγάλων, ως ο Πρώτις -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn13' id='ref13'>13</a></span>) της -Μασσαλίας, αγαπηθείς υπό των Κελτών των περί τον Ροδανόν· Λέγουσι δ' ότι και ο -Θαλής -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn14' id='ref14'>14</a></span>) μετήλθε -την εμπορίαν, και Ιπποκράτης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn15' id='ref15'>15</a></span>) ο -μαθηματικός, και ο Πλάτων ότι εις την αποδημίαν του έλαβεν ως εφόδιον έλαιον, -όπως διαθέση αυτό εις την Αίγυπτον.</p> - -<p>Γ. Ότι δ' ο Σόλων απέκλινε προς δαπανηράν και μαλακήν μάλλον δίαιταν, και εις -τα ποιήματά του ότι ομιλεί περί των ηδονών ουχί μετά της εις φιλόσοφον -πρεπούσης σεμνότητος, τούτο απεδόθη εις τον εμπορικόν αυτού βίον, όστις -πολλούς έχων και μεγάλους κινδύνους, απαιτεί προς αποζημίωσιν απολαύσεις και -ηδυπαθείας τινάς. Ότι δε κατέταττεν εαυτόν μετά των πενήτων και ουχί μετά των -πλουσίων, φαίνεται εκ των επομένων·</p> - -<p class="poem">«Τόσοι πλουτούσι κακοί, αγαθοί δ' εις πενίαν βιούσιν·<br /> -όμως ημείς μετ' αυτών πλούτον αντί αρετής<br /> -δεν θέν' αλλάξωμεν· αύτη ακράδαντος πάντοτε μένει·<br /> -χρήματα δ' έχει πολλά άλλοτε άλλος θνητών.»</p> - -<p>Την δε ποίησιν κατ' αρχάς φαίνεται ότι εις ουδέν σπουδαίον μετεχειρίζετο, -αλλά παίζων μόνον, και προς διασκέδασιν των αργών του στιγμών· ύστερον, δε, και -γνώμας συνέθετε φιλοσοφικάς, και πολιτικά ενέπλεκε πράγματα εις τα ποιήματά -του, ουχί προς εξιστόρησιν αυτών και απομνημόνευσιν, αλλά προς απολογίαν των -ιδίων του πράξεων, μετά προτροπών, πολλάκις και νουθεσιών, και μετ' επιπλήξεων -προς τους Αθηναίους. Τινές δε λέγουσιν ότι και τους νόμους επεχείρησε να -στιχουργήση εις εποποιίαν, και απομνημονεύουσι την αρχήν αυτής ούτως -έχουσαν</p> - -<p class="poem">«Πρώτον ευχόμεθα όπως ο Ζευς ο άναξ Κρονείων<br /> -τύχην καλήν εις τους νόμους αυτούς αποδώση και δόξαν.»</p> - -<p>Εκ δε της ηθικής φιλοσοφίας ηγάπησε κυρίως, ως οι πλείστοι των σοφών, το -μέρος το πολιτικόν. Ως προς την φυσικήν δ' επιστήμην είναι απλούς και αρχαϊκός, -ως εκ τούτων γίνεται δήλον·</p> - -<p class="poem">«Εκ των συννέφων ορμά η χιών και η χάλαζα πίπτει,<br /> -γίνεται δε η βροντή εκ της λαμπρός αστραπής.<br /> -Άνεμοι δε συγκυκώσι την θάλασσαν· όταν δε πάλιν<br /> -τίποτε δεν την κινή, τότε δικαία γελά.»</p> - -<p>Και εν γένει φαίνεται ότι τότε μόνου του Θάλητος η σοφία υψούτο διά της -θεωρίας περαιτέρω των ανθρωπίνων αναγκών· οι δε λοιποί ότι εκ της πολιτικής -αυτών εμπειρίας έλαβον φήμην σοφών.</p> - -<p>Δ. Λέγεται δ' ότι οι σοφοί ούτοι συνήλθον και εις τους Δελφούς, και πάλιν εις -την Κόρινθον, όπου τους συνεκάλεσεν ο Περίανδρος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn16' id='ref16'>16</a></span>) εις κοινόν -συμπόσιον. Έτι δε μάλλον ηύξησε την περιωπήν και την δόξαν αυτών η υπόθεσις -του τρίποδος, όν περιέφερον και αντεπέστρεφον και αντιπαρεχώρουν προς -αλλήλους μετά φιλοτίμου ευμενείας. Διότι λέγεται ότι Κώοι -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn17' id='ref17'>17</a></span>) είχον -ρίψει δίχτυα εις την θάλασσαν, και ξένοι Μιλήσιοι -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn18' id='ref18'>18</a></span>) ηγόρασαν -το προϊόν της βολής, πριν ακόμη φανερωθή. Όταν δ' ανεσύρθη η σαγήνη, εφάνη -περιέχουσα τρίποδα χρυσούν, αυτόν εκείνον, ως λέγουσιν, όν η Ελένη, εκ Τρωάδος -επιστρέφουσα, εβύθισεν αυτόθι, αρχαίον τινά ενθυμηθείσα χρησμόν. Και πρώτον -μεν ήρχισαν να φιλονεικώσι περί του τρίποδος οι ξένοι προς τους αλιείς· έπειτα δ' -ανεδέχθησαν αι πόλεις εκατέρων την έριν, προχωρήσασαν μέχρι πολέμου. Τότε δ' -η Πυθία εχρησμοδότησεν εις αμφότερα τα μέρη να δώσωσι τον τρίποδα εις τον -σοφώτατον. Και πρώτον μεν εστάλη προς τον Θαλήν εις Μίλητον, και οι Κώοι -εκουσίως τον εχάρισαν εις εκείνον μόνον, αφ' ού περί αυτού επολέμησαν προς -πάντας τους Μιλησσίους. Αλλ' ο Θαλής εκήρυξε σοφώτερόν του τον Βίαντα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn19' id='ref19'>19</a></span>), και εις -αυτόν περιήλθεν ο τρίπους· υπ' αυτού δε πάλιν εστάλη προς άλλον, ως σοφώτερον. -Έπειτα δε περιερχόμενος, και από του ενός εις τον άλλον ούτω στελλόμενος, -έφθασε και εκ δευτέρου εις τον Θαλήν και τέλος, κομισθείς εκ Μιλήτου εις Θήβας, -αφιερώθη εις τον Ισμήνιον Απόλλωνα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn20' id='ref20'>20</a></span>). Ο δε -Θεόφραστος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn21' id='ref21'>21</a></span>) λέγει ότι -πρώτον μεν ο τρίπους επέμφθη εις τον Βίαντα εις Πριήνην, δεύτερον δ' ότι ο Βίας -τον έπεμψεν εις τον Θαλήν εις Μίλητον, και ότι ούτω δι' όλων διελθών, επέστρεψε -πάλιν εις τον Βίαντα, και τέλος εστάλη εις τους Δελφούς. Ταύτα υπό πολλών -ιστορούνται, εκτός ότι άλλοι μεν λέγουσιν ότι, αντί τρίποδος, το δώρον ήτον φιάλη -υπό του Κροίσου σταλείσα, άλλοι δε, ποτήριον κληροδοτηθέν υπό του Βαθυκλέους -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn22' id='ref22'>22</a></span>).</p> - -<p>Ε. Ιδίως δ' αναφέρουσι την μετά του Αναχάρσιδος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn23' id='ref23'>23</a></span>) -συνέντευξιν του Σόλωνος, και πάλιν μετά του Θάλητος, και λόγους αυτών -σημειούσι τοιούτους· Λέγουσιν ότι ο Ανάχαρσις ήλθεν εν Αθήναις εις την οικίαν του -Σόλωνος, και κρούσας αυτήν, είπεν ότι, ξένος ων, έρχεται να συνδέση φιλίαν, και -φιλοξενίας δεσμούς προς αυτόν. Επειδή δε τω απεκρίθη ο Σόλων, ότι καλλήτερον -είναι να συνδέη τις φιλίας εις την πατρίδα του, «Λοιπόν, είπεν ο Ανάχαρσις, συ -όστις είσαι εις την πατρίδα σου, σύνδεσον προς ημάς φιλίαν και φιλοξενίαν». -Ούτως εθαύμασεν ο Σόλων την αγχίνοιαν του ανδρός, και τον εδέχθη φιλοφρόνως, -και επί τινα καιρόν τον διετήρησε πλησίον του, εν ώ ήδη ησχολείτο εις τα πολιτικά, -και συνέταττε τους νόμους. Τούτο δ' ακούσας ο Ανάχαρσις, λέγεται ότι περιεγέλα -την πρόθεσιν του Σόλωνος, όστις ενόμιζεν ότι θ' ανεχαίτιζε τας αδικίας και τας -πλεονεξίας των πολιτών διά των γραπτών του νόμων, οίτινες κατ' ουδέν διέφερον -των ιστών της αράχνης, αλλ', ως εκείνοι, εξ όσων συλλαμβάνουσιν, τους μεν -ασθενείς και λεπτούς θέλουσι κρατεί, υπό δε των δυνατών και πλουσίων θέλουσι -διασχίζεσθαι. Εις ταύτα δε, ως λέγουσιν, ο Σόλων απήντησεν ότι οι άνθρωποι -εκείνας τας συνθήκας φυλάττουσιν, όσας ουδέν εκ των δύο μερών έχει συμφέρον, -να παραβή· και αυτός ούτως εφαρμόζει τους νόμους εις τους πολίτας, ώστε να -είναι προφανές εις όλους ότι καλλήτερον τοις είναι να πράττωσι τα δίκαια παρά να -παρανομώσιν. Αλλά ταύτα μεν, απέβησαν μάλλον ως ο Ανάχαρσις ενόμιζε, παρά -κατά την ελπίδα του Σόλωνος. Παρευρεθείς δε και εις συνεδρίασιν του δήμου ο -Ανάχαρσις, είπεν ότι και τούτο, τω φαίνεται θαυμαστόν, ότι μεταξύ των Ελλήνων -ομιλούσι μεν οι σοφοί, κρίνουσι δε οι αμαθείς.</p> - -<p>ΣΤ. Λέγουσι δ' ότι και ο Σόλων ήλθε προς τον Θαλήν εις την Μίλητον, και -εθαύμαζε διατί αμέλησεν αυτός να νυμφευθή και ν' αποκτήση παιδία. Και τότε μεν -ο Θαλής εσιώπησε· μετ' ολίγας δ' ημέρας ωδήγησεν άνθρωπον ξένον, όστις είπεν -ότι έφθασεν εξ Αθηνών, προ δέκα ημερών αναχωρήσας εκείθεν. Όταν δ' ο Σόλων -τον ηρώτησεν αν υπάρχη νέον τι εις Αθήνας, διδαχθείς αυτός τι είχε ν' αποκριθή, -τίποτε άλλο, είπε, πλην ότι έγινεν εκφορά νεανίσκου τινός, ήν παρηκολούθησε -πάσα η πόλις, διότι ήτον, ως έλεγον, υιός ανδρός ενδόξου, και πρωτεύοντος μεταξύ -των πολιτών κατά την αρετήν. Δεν ήτον δ' έλεγον, παρών αυτός, αλλ' απεδήμει προ -πολλού καιρού. «Tι δυστυχής εκείνος!» είπεν ο Σόλων. «Και πώς τον ωνόμαζον;» -Ήκουσα τ' όνομά του, είπεν ο άνθρωπος, αλλά δεν το ενθυμούμαι· εκτός ότι πολύς -εγίνετο λόγος περί της δικαιοσύνης και της σοφίας του. Ούτω πάσα απόκρισις -ηύξανε τον φόβον του Σόλωνος, και τέλος όλος τεταραγμένος, υπέβαλεν αυτός το -όνομα εις τον ξένον, ερωτήσας μήπως ο αποθανών ωνομάζετο υιός του Σόλωνος. -Ναι, απεκρίθη ο άνθρωπος, και τότε ο Σόλων ήρχισε να κτυπά την κεφαλήν του, και -να πράττη και λέγη όσα οι παραδιδόμενοι εις πάθος σφοδρόν. Τότε ο Θαλής, -διακόψας αυτόν και γελάσας, «αυτά, είπεν, ω Σόλων, μ' αποτρέπουσι του να -νυμφευθώ και να έχω τέκνα, αυτά τα καταβάλλοντα και σε τον ανδρειότατον, Αλλά -μη ταράττεσαι διά τους λόγους τούτους· δεν είναι αληθείς». Ταύτα λέγει ο -Έρμιππος ότι διηγείται ο Πάταικος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn24' id='ref24'>24</a></span>) όστις -έλεγεν ότι έχει την ψυχήν του Αισώπου.</p> - -<p>Ζ. Άτοπον δε και αγενές είναι το φρόνημα του αποφεύγοντος την χρήσιν των -αναγκαίων πραγμάτων, διότι φοβείται μη τ' απολέση. Ούτως ούτε πλούτον, ούτε -δόξαν, ούτε σοφίαν θα εδέχετο μετ' ευχαριστήσεως, εκ φόβου ότι θα τα εστερείτο, -διότι και την αρετήν, το μέγιστον και γλυκύτατον των κτημάτων, την βλέπομεν -πολλάκις αφαιρουμένην υπό φαρμάκων και νόσων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn25' id='ref25'>25</a></span>). Και -αυτός ο Θαλής, μη νυμφευθείς, δεν κατώρθου βεβαίως να ζη άφοβος, εκτός αν -απέφευγε να έχη και φίλους και οικείους και πατρίδα. Αλλ' εξ εναντίας, λέγουσιν -ότι είχε και θετόν υιόν, τον της αδελφής του, καλούμενον Κύβισθον. Διότι η ψυχή -περιέχει και την δύναμιν της αγάπης και ως επλάσθη διά να αισθάνηται, να νοή και -να ενθυμήται, ούτω και διά ν' αγαπά· διά τους ανθρώπους επομένως όσοι δεν -έχουσιν οικείον τι ν' αγαπήσωσιν, άλλα αντικείμενα επιβάλλονται και -προσκολλώνται εις την δύναμιν ταύτην, και ξένοι, και νόθοι, περιποιούμενοι την -της φιλοστοργίας διάθεσιν, εισχωρούσιν, ως εις οίκον και τόπον έρημον γνησίων -διαδόχων, και κυριεύουσιν αυτήν, και εμπνέουσιν αγάπην, συγχρόνως δε και -φροντίδας και φόβους περί αυτών. Ώστε βλέπεις πολλάκις ανθρώπους, μετ' -αυστηρότητος ομιλούντας περί γάμου και περί παίδων, και όμως, όταν ασθενώσι -και αποθνήσκωσι παιδία δούλων ή θρέμματα παλλακών, να τήκωνται υπό πόθου -και αγενώς να φωνάζωσι. Τινές δε, και αν ο σκύλος ή ο ίππος των αποθάνη, -φθάνουσιν υπό της λύπης εις κατάστασιν αισχράν και αβίωτον. Άλλοι εξ εναντίας, -και αγαθών παιδίων στερούμενοι, δεν καταβάλλονται, ουδ' αισχρώς -μικροψυχούσιν, αλλ' εξακολουθούσι ζώντες ως πρέπει εις άνθρωπον λογικόν· -καθότι ουχί η αγάπη, αλλ' η ασθένεια φέρει τας απεράντους λύπας και τους -φόβους εις ανθρώπους μη ασκηθέντας υπό του λογικού ν' αντιτάττωνται εις την -τύχην, και οίτινες δεν απολαμβάνουσι παρόντα και περιπόθητα, έχοντες το μέλλον -προ οφθαλμών, και τας ωδίνας, και τους τρόμους και τους αγώνας αυτού, αν -ήθελον αυτών στερηθή. Εις την στέρησιν των χρημάτων δεν πρέπει ν' αντιτάττωμεν -την πενίαν, ούτε την αφιλίαν προς την απώλειαν των φίλων, ούτε την ατεκνίαν εις -των παιδίων τον θάνατον, αλλ' εις πάντα την σκέψιν του λογικού. Και ταύτα μεν -υπεραρκούντα προς το παρόν.</p> - -<p>Η. Ότε δ' οι πολίται, μακρόν πολεμούντες και δύσκολον πόλεμον προς τους -Μεγαρείς περί της νήσου των Σαλαμινίων, απέκαμον, και ενομοθέτησαν επί ποινή -θανάτου ουδέ να γράψη πλέον τις ουδέ να ειπή ποτέ ότι πρέπει η πόλις να θέλη ν' -αποκτήση την Σαλαμίνα, μη υποφέρων την καταισχύνην ο Σόλων, και πολλούς -βλέπων νέους, αφορμήν μόνον ζητούντας πολέμου, μη τολμώντας όμως αυτοί ν' -αρχίσωσιν, εξ αιτίας του νόμου, επροσποιήθη ότι παρεφρόνησε, και λόγος διεδόθη -κατά πάσαν την πόλιν ότι ο νους του εσάλευσεν. Ελεγεία - -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn26' id='ref26'>26</a></span>) δε -κρυφίως συνθέσας, και μελετήσας αυτά, ώστε να τα λέγη εκ στήθους, επήδησεν -αιφνηδίως εις την αγοράν, φορών πηλίδιον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn27' id='ref27'>27</a></span>) εις την -κεφαλήν· και περιστοιχισθείς υπό πολλού συρρεύσαντος όχλου, ανέβη εις τον -λίθον του κήρυκος, και εξεφώνησε ψάλλων την ελεγείαν, ής η αρχή είναι·</p> - -<p class="poem">«Κήρυξ ο ίδιος ήλθον εκ της ποθεινής Σαλαμίνος,<br /> -στίχους κοσμήσας, ωδήν, όχι δε λόγον πεζόν.»</p> - -<p>Το ποίημα τούτο επιγράφεται <span class="sp">Σαλαμίς</span>, και σύγκειται -εξ εκατόν στίχων χαριέστατα συντεταγμένων. Ως δ' έψαλε τούτο, και οι φίλοι του -Σόλωνος ήρχισαν να το επαινώσιν, ιδίως δ' ο Πεισίστρατος παρεκίνει και -ενεθάρρυνε τους πολίτας να πεισθώσιν εις τον ρήτορα, τότε, καταργήσαντες τον -νόμον, ήρχισαν πάλιν τον πόλεμον, εκλέξαντες τον Σόλωνα αρχηγόν. Τα δε κοινώς -περί του πολέμου τούτου λεγόμενα είναι ότι πλεύσας μετά του Πεισιστράτου εις -Κωλιάδα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn28' id='ref28'>28</a></span>) και εύρων -εκεί όλας τας γυναίκας, αίτινες ετέλουν την πατροπαράδοτον θυσίαν εις την -Δήμητραν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn29' id='ref29'>29</a></span>), έπεμψεν -άνδρα πιστόν εις την Σαλαμίνα, και ούτος προσποιούμενος ότι ηυτομόλησεν εκ των -Αθηνών, είπεν εις τους Μεγαρείς, αν θέλωσι να συλλάβωσι τας πρώτας γυναίκας -των Αθηναίων, να πλεύσωσιν όσον τάχιστα μετ' αυτού εις την Κωλιάδα. Πεισθέντες -λοιπόν οι Μεγαρείς, έπεμψαν άνδρας εντός πλοίου, και ως είδεν ο Σόλων το πλοίον -εξορμών εκ της νήσου, τας μεν γυναίκας διέταξεν αμέσως ν' αναχωρήσωσι, τους δε -νέους, όσοι ήσαν αγένειοι έτι, να ενδυθώσι τα φορέματα, τους κεφαλοδέσμους και -τα υποδήματα εκείνων, και κρυπτάς έχοντες μαχαίρας, να παίζωσι και να χορεύωσι -παρά την θάλασσαν, έως ότου αποβώσιν οι εχθροί, και κυριευθή το πλοίον αυτών· -ούτω λοιπόν έγιναν ταύτα· και οι Μεγαρείς απατηθέντες υπό της θέας, και -πλησιάσαντες, επήδησαν έξω, ως αν είχον εμπρός των γυναίκας, και ημιλλώντο τις -πρώτος να τας αρπάση· ώστε ουδείς διέφυγεν, αλλ' όλοι εθανατώθησαν, και οι -Αθηναίοι, πλεύσαντες εις την νήσον, αμέσως την εκυρίευσαν.</p> - -<p>Θ. Άλλοι δε λέγουσιν ότι η κατάκτησις της νήσου δεν έγινε κατά τούτον τον -τρόπον, αλλ' ότι πρώτον ο θεός των Δελφών τω έδωκε τον εξής χρησμόν</p> - -<p class="poem">«Τους αρχηγούς εξιλέου της χώρας, τους ήρωας, θύσας,<br /> -όσους καλύπτει εκ δύω μερών ο Ασώπιος κόλπος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn30' id='ref30'>30</a></span>),<br /> -οίτινες δε προς ηλίου δυσμάς μετά θάνατον βλέπουν».</p> - -<p>Τότε δ' έτι πλεύσας ο Σόλων διά νυκτός εις την νήσον, ετέλεσε θυσίαν εις τους -ήρωας Περίφημον και Κυχρέα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn31' id='ref31'>31</a></span>), και -έλαβε μετά ταύτα πεντακοσίους εθελοντάς παρά των Αθηναίων, οίτινες εψήφισαν, -αν κυριεύσωσι την νήσον, αυτοί να είναι της κυβερνήσεως αυτού κύριοι. Εκίνησε -λοιπόν επί πολλών, πλοιαρίων αλιευτικών, συνοδευόμενος και υπό τριακοντόρου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn32' id='ref32'>32</a></span>), και -ήραξεν εις την Σαλαμίνα, εις άκραν τινα ήτις βλέπει προς την Εύβοιαν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn33' id='ref33'>33</a></span>). Ως δ' -ήκουσαν οι εν Σαλαμίνι Μεγαρείς φήμην τινά περί τούτου αβέβαιον, ταραχθέντες -ώρμησαν εις τα όπλα, και έστειλαν πλοίον να κατασκοπεύσωσι τα κινήματα των -εχθρών αλλ' όταν αυτό επλησίασε, τότε το εκυρίευσεν ο Σόλων, και εφυλάκισε τους -Μεγαρείς. Επιβάσας δ' εις αυτό τους ανδρειοτάτους Αθηναίους, τους διέταξε να -πλεύσωσι προς των Μεγαρέων την πόλιν, κρυπτόμενοι όσον ήτον δυνατόν· προσέτι -δε, παραλαβών τους άλλους Αθηναίους, εκινήθη πεζή κατά των Μεγαρέων· εν ώ δε -διήρκει έτι η μάχη, έφθανον οι έχοντες το πλοίον, και κατέλαβον την πόλιν. Εις την -διήγησιν ταύτην φαίνονται συνεπιμαρτυρούντα και τα μετά ταύτα εκτελούμενα, -ότι πλοίον αττικόν έπλεε προς την Σαλαμίνα, εν σιωπή κατά πρώτον έπειτα δ' -ώρμων κατ' αυτού οι κάτοικοι μετά κραυγών και αλαλαγμών, και τότε είς ανήρ -ένοπλος επήδα εκτός του πλοίου, και μετά βοής έτρεχε προς το Σκιράδιον -ακρωτήριον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn34' id='ref34'>34</a></span>) κατά των -ερχομένων εκ της ξηράς. Εκεί δε πλησίον κείται το ιερόν του Ενυαλίου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn35' id='ref35'>35</a></span>), υπό του -Σόλωνος ιδρυθέν, διότι ενίκησε τους Μεγαρείς, και όλους όσοι δεν εφονεύθησαν -εις την μάχην, τους αφήκε διά συνθήκης. </p> - -<p>I. Επειδή όμως οι Μεγαρείς και πάλιν επέμενον, και πολλά έπραττον αμφότεροι -και έπασχον κακά εις τον πόλεμον, εζήτησαν τους Λακεδαιμονίους να τους -συνδιαλλάξωσι και να τους δικάσωσι. Και πολλοί μεν λέγουσιν ότι τότε τον Σόλωνα -εβοήθησε του Ομήρου η δόξα, διότι προσθείς στίχους εις των πλοίων τον -κατάλογον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn36' id='ref36'>36</a></span>), -ανέγνωσεν επί της δίκης·</p> - -<p class="poem">«Εκ Σαλαμίνος δε ναός δύο και δέκα φέρων ο Αίας,<br /> -των Αθηναίων φαλάγγων πλησίον κατέταξε ταύτας».</p> - -<p>Οι Αθηναίοι όμως οι ίδιοι νομίζουσιν ότι ταύτα εισί φλυαρίαι, ο δε Σόλων ότι -απέδειξεν, εις τους δικαστάς περί του Φιλίου και Ευρυσάκου, των υιών του -Αίαντος, ότι πολιτογραφηθέντες Αθηναίοι, παρέδωκαν την νήσον εις τας Αθήνας, -και κατώκησαν ο μεν εις την Βραυρώνα της Αττικής, ο δε εις την Μελίτην -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn37' id='ref37'>37</a></span>), και -έχουσιν οι Αθηναίοι δήμον, όστις έλαβε το όνομα αυτού από του Φιλαίου, τον -δήμον των Φιλαϊδών, αφ' oύ ήτον και ο Πεισίστρατος. Θέλων δε και άλλας να φέρη -αποδείξεις κατά των Μεγαρέων, επρότεινε την περί των νεκρών, ότι οι Σαλαμίνιοι -ενταφιάζουσιν ουχί ως οι Μεγαρείς, αλλ' ως οι Αθηναίοι. Θάπτουσι δ' οι Μεγαρείς -στρέφοντες τους νεκρούς προς ανατολάς, οι δ' Αθηναίοι προς δυσμάς· αλλ' Ηρέας ο -Μεγαρεύς -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn38' id='ref38'>38</a></span>), -αντιλέγων προς τούτο, διισχυρίζεται ότι και οι Μεγαρείς θέτουσιν εις την γην τα -σώματα των νεκρών τετραμμένα προς δυσμάς· το δε μεγαλήτερον, ότι έκαστος -Αθηναίος έχει ανά ένα τάφον εν ώ οι Μεγαρείς τρεις και τέσσαρες τίθενται εις έν -μνήμα. Τον Σόλωνα δε λέγουσιν ότι εβοήθησαν και χρησμοί τινες της Πυθίας, δι' ών -ο Θεός ωνόμαζεν Ιαονίαν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn39' id='ref39'>39</a></span>) την -Σαλαμίνα. Την δίκην ταύτην εδίκασαν πέντε Σπαρτιάται, ο Κριτολαίδας, ο -Αμομφάρετος, ο Υψηχίδας, ο Αναξίλας και ο Κλεομένης.</p> - -<p>ΙΑ. Και ως εκ τούτων μεν ήτον ήδη ένδοξος ο Σόλων και μέγας. Εθαυμάσθη δ' -έτι μάλλον και εφημίσθη εις τους Έλληνας, διότι είπε περί του Δελφικού ναού ότι -πρέπει να τον βοηθήσωσι, και να μη αφήνωσι τους Κιρραίους -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn40' id='ref40'>40</a></span>) να -υβρίζωσι το μαντείον, αλλά να υπερασπισθώσι τους Δελφούς χάριν του Θεού· και -υπ' αυτού πεισθέντες εκίνησαν τον πόλεμον οι Αμφικτύονες -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn41' id='ref41'>41</a></span>) ως και -άλλοι μαρτυρούσι, και ο Αριστοτέλης εις τον κατάλογον των Πυθιονικών -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn42' id='ref42'>42</a></span>), -αποδίδων την πρότασιν εις τον Σόλωνα. Αλλ' εις τον πόλεμον τούτον δεν εξελέγη -στρατηγός, ως μνημονεύει ο Έρμιππος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn43' id='ref43'>43</a></span>) ότι λέγει -Ευάνθης ο Σάμιος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn44' id='ref44'>44</a></span>). Διότι -ούτε Αισχίνης ο ρήτωρ είπε τούτο, και δις τ' απομνημονεύματα των Δελφών ο -Αλκμαίων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn45' id='ref45'>45</a></span>) είναι -αναγεγραμμένος ως στρατηγός των Αθηναίων, ουχί ο Σόλων.</p> - -<p>ΙΒ. Το δε Κυλώνειον ανοσιούργημα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn46' id='ref46'>46</a></span>) προ -πολλού ήδη ετάραττε την πόλιν, αφ' ότου τους συνωμότας του Κύλωνος, ικέτας -καθημένους εις τον βωμόν της Θεάς, κατέπεισεν ο άρχων Μεγακλής -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn47' id='ref47'>47</a></span>) να -κατέλθωσιν εις την πόλιν να δικασθώσιν. Ούτοι δε, δέσαντες κλωστήν εις το -άγαλμα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn48' id='ref48'>48</a></span>), εκράτουν -αυτήν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn49' id='ref49'>49</a></span>) αλλ' όταν, -καταβαίνοντες έφθασαν προς τας Σεμνάς Θεάς -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn50' id='ref50'>50</a></span>), εκόπη η -κλωστή αυτομάτως, και τότε ώρμησε και τους συνέλαβεν ο Μεγακλής μετά του -συναρχόντων του -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn51' id='ref51'>51</a></span>), επί λόγω -δήθεν ότι η Θεά ηρνείτο την ικεσίαν των και άλλους μεν κατελιθοβόλησαν έξω του -ιερού, άλλοι δ' εις τους βωμούς καταφυγόντες απεσφάγησαν, και μόνον εσώθησαν -όσοι των αρχόντων τας γυναίκας ικέτευσαν. Εκ τούτου λοιπόν ονομασθέντες -ανόσιοι -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn52' id='ref52'>52</a></span>)οι φονείς -εκείνοι, εμισούντο, και οι επιζήσαντες εκ των οπαδών του Κύλωνος πάλιν εγένοντο -ισχυροί, και επεφέροντο πάντοτε κατά της φατρίας του Μεγακλέους. Κατά δε τους -τότε καιρούς η διχόνοια είχε κορυφωθή, και ο δήμος ήτον διηρημέγος. Δόξαν δ' -έχων ήδη ο Σόλων, ήλθεν εις το μέσον μετά των προκρίτων των Αθηναίων, και -συμβουλεύων, έπεισε τους ανοσίους λεγομένους να υποβληθώσιν εις δίκην -ενώπιον τριακοσίων κριτών εκλεχθέντων μεταξύ των αρίστων. Την κατηγορίαν -ανέπτυξε Μύρων ο Φλυεύς -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn53' id='ref53'>53</a></span>), και -κατεδικάσθησαν οι άνδρες, οι μεν ζώντες εις εξορίαν, των δ' αποθανόντων ν' -ανορυχθώσι τα οστά και να ριφθώσιν εκτός των ορίων. Ενώ δε συνέβαινον αύται αι -ταραχαί, εκινήθησαν κατά των Αθηνών και οι Μεγαρείς, και τότε οι Αθηναίοι -απώλεσαν την Νίσαιαν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn54' id='ref54'>54</a></span>), και -εγκατέλιπον πάλιν την Σαλαμίνα, και φόβοι τινες δεισιδαίμονες και φαντάσματα -ετρόμαζον την πόλιν, και οι μάντεις έλεγον ότι εις τας θυσίας εφαίνοντο -μολύσματά τινα και μιασμοί, καθαρμών ανάγκην έχοντες. Τότε εμήνυσαν και ήλθε -προς αυτούς εκ Κρήτης ο Φαέστιος Επιμενίδης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn55' id='ref55'>55</a></span>) όν -καταριθμούσιν έβδομον μεταξύ των επτά σοφών όσοι δεν δέχονται τον -Περίανδρον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn56' id='ref56'>56</a></span>). -Ενομίζετο δε θεοφιλής τις αυτός και σοφός περί τα θεία, την ενθουσιαστικήν και -την των μυστηρίων σοφίαν· διό και οι τότε άνθρωποι τον ωνόμαζον υιόν της -νύμφης Βάλτης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn57' id='ref57'>57</a></span>) και νέον -Κούρητα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn58' id='ref58'>58</a></span>). Ελθών -δε, και φιλίαν συνδέσας μετά του Σόλωνος, πολλά συνειργάσθη μετ' αυτού προς -τον καταρτισμόν και την εισαγωγήν της νομοθεσίας του· διότι τους κατέστησε -λιτωτέρους εις τας θρησκευτικάς τελετάς, και εις τα πένθη μετριωτέρους, αναμίξας -θυσίας τινάς εις τους ενταφιασμούς, και αφαιρέσας τα σκληρά και βάρβαρα έθιμα -εις ά υπέκειντο αι πλείσται γυναίκες πρότερον. Το δε μέγιστον, δι' εξιλασμών τινων -και διά καθαρμών και δι' ανεγέρσεως αγαλμάτων αγιάσας και ιερώσας την πόλιν, -την κατέστησε δεκτικήν δικαιοσύνης και μάλλον ευπειθή εις ομόνοιαν. Λέγεται δε, -ότι ιδών την Μουνυχίαν, και σπουδάσας αυτήν πολύν καιρόν, είπε προς τους -παρευρισκομένους ότι ο άνθρωπος είναι τυφλός προς τα μέλλοντα· διότι οι -Αθηναίοι θα έτρωγον μάλλον διά των οδόντων των τον τόπον εκείνον, αν ηδύναντο -να προϊδώσι πόσον αυτός θα βλάψη την πόλιν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn59' id='ref59'>59</a></span>). Λέγουσι -δ' ότι και ο Θαλής προείδε τι όμοιον, διότι διέταξε να τον ενταφιάσωσιν αφ' ού -αποθάνη εις τόπον τινά της Μιλησσίας άσημον και περιφρονούμενον, προειπών -ότι τούτο θέλει ποτέ γίνει των Μιλησσίων αγορά. Ο Επιμενίδης λοιπόν εθαυμάσθη -μεγάλως, και οι Αθηναίοι πολλά τω προσέφερον χρήματα και μεγάλας τιμάς· αλλ' -εκείνος εζήτησε και έλαβε μόνον κλάδον από της ιεράς ελαίας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn60' id='ref60'>60</a></span>), και -ούτως απήλθε.</p> - -<p>ΙΓ. Αι δ' Αθήναι, αφ' ού έπαυσεν η Κυλώνειος ταραχή, και εξώσθησαν, ως -είπομεν, οι ανόσιοι, ήρχισαν πάλιν τας παλαιάς διχονοίας διά το πολίτευμα, και -όσαι διαφοραί υπήρχον εις την χώραν, εις τόσα μέρη διηρέθη η πόλις· και το μεν -των Διακρίων γένος ήτον δημοκρατικώτατον, ολιγαρχικώτατον δε το των Πεδιέων· -τρίτοι δ' οι Πάραλοι -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn61' id='ref61'>61</a></span>), -προτιμώντες μέσον τινά και μικτόν πολιτείας τρόπον, ήσαν εμπόδιον των άλλων -δύο φατριών, και δεν τα άφηνον να υπερισχύσωσι. Τότε δ' είχε κορυφωθή η -ανωμαλία μεταξύ των πενήτων και των πλουσίων, και η πόλις ήτον εις -κρισιμωτάτην κατάστασιν, και εφαίνετο ότι άλλως δεν εδύνατο ν' αποκαταστηθή -και να παύση ούτω ταραττομένη, εκτός αν καθιδρύετο μοναρχία. Ο δήμος όλος -ήτον οφειλέτης των πλουσίων διότι ή εγεώργουν δι' εκείνους, δίδοντές τοις τα έκτα -των προϊόντων, εκτημόριοι διά τούτο καλούμενοι και θήτες, ή δανειζόμενοι επί -υποθήκη των σωμάτων των, ήσαν υποχείριοι των δανειστών των, και άλλοι μεν -εγίνοντο δούλοι αυτών, άλλοι δ' επωλούντο εις την ξενιτείαν. Πολλοί δ' -ηναγκάζοντο να πωλώσι και τα παιδία των, διότι ουδείς νόμος το απαγόρευε, και -να φεύγωσι και εκ της πόλεως, εξ αιτίας της αυστηρότητος των δανειστών των. Οι -δε πολυαριθμότεροι και οι ανδρειότεροι συνενοούντο, και παρεκινούντο -αμοιβαίως να μη αμελήσωσιν, αλλά να εκλέξωσιν ένα αρχηγόν, άνθρωπον -εμπιστοσύνης άξιον, και να ελευθερώσωσι τους καθυστερούντας οφειλέτας, και -νέαν να ενεργήσωσι διανομήν της γης, και να μεταβάλωσι διόλου την -πολιτείαν.</p> - -<p>ΙΔ. Τότε δε των Αθηναίων οι φρονιμώτατοι, βλέποντες τον Σόλωνα μόνον όντα -υπέρ πάντα άλλον των σφαλμάτων τούτων αμέτοχον, και μήτε τας αδικίας των -πλουσίων συμμεριζόμενον, μήτε εις των πτωχών υποκείμενον τας ανάγκας, τον -παρεκάλουν ν' αναμιγή εις τα κοινά και να παύση τας διχονοίας. Αλλ' ο Λέσβιος -Φανίας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn62' id='ref62'>62</a></span>) ιστορεί -ότι αυτός ο Σόλων, απατήσας αμφοτέρους προς σωτηρίαν της πόλεως, υπεσχέθη -κρυφίως εις μεν τους απόρους την διανομήν της γης, εις δε τους κεφαλαιούχους -την επικύρωσιν των συμβολαίων. Ο ίδιος Σόλων όμως λέγει ότι μετά δισταγμού -κατ' αρχάς εισήλθεν εις τα πολιτικά, φοβηθείς των μεν την φιλοχρηματίαν, των δε -την υπερηφάνειαν. Εξελέγη δ' άρχων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn63' id='ref63'>63</a></span>) μετά τον -Φιλόμβροτον, και συμβιβαστής συγχρόνως και νομοθέτης, διότι τον εδέχθησαν -προθύμως, ως εύπορον μεν οι πλούσιοι, ως χρηστόν δε οι πένητες. Λέγεται δ' ότι -γνωμικόν τι αυτού, πρότερον ήδη περιφερόμενον, ότι «η ισότης δεν πολεμεί.» -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn64' id='ref64'>64</a></span>), ήρεσκε -και εις τους κτηματίας και εις τους ακτήμονας, διότι οι μεν ήλπιζον κατ' αξίαν και -αρετήν, οι δε κατ' αριθμόν και μέτρον να έχωσι την ισότητα. Όθεν, έχοντες -εκατέρωθεν μεγάλας ελπίδας, οι αρχηγοί και των δύο μερών προσηλούντο εις τον -Σόλωνα, προσφέροντες εις αυτόν την τυραννίδα, και θέλοντες να τον πείσωσι ν' -αναλάβη τολμηρότερον της πόλεως την διοίκησιν. Πολλοί δε και εκ των ουδετέρων -πολιτών, δυσχερή βλέποντες και δυσκολοκατόρθωτον την διά μέσου του λόγου και -του νόμου μεταβολήν, δεν απέφευγον να τάξωσιν επί της διευθύνσεως των -πραγμάτων, ένα, τον δικαιότατον και φρονιμώτατον των συμπολιτών των. Τινές δε -λέγουσιν ότι και μαντεία εδόθη εις τον Σόλωνα εκ Δελφών τοιαύτη·</p> - -<p class="poem">«Κάθησον συ εις το μέσον του πλοίου, καλού κυβερνήτου<br /> -έργα τελών, βοηθούς θενά έχης πολλούς Αθηναίους.»</p> - -<p>Προ πάντων δ' οι φίλοι του τον εμέμφοντο ότι διά το όνομα αποφεύγει την -μοναρχίαν, ως να μη την καθίστα αμέσως βασιλείαν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn65' id='ref65'>65</a></span>) η αρετή -του λαβόντος, ως έγεινεν άλλοτε μεν εις τους Ευβοείς εκλέξαντας τον Τυννώνδαν, -τότε δ' εις τους Μιτυληναίους, τον Πιττακόν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn66' id='ref66'>66</a></span>) λαβόντας -τύραννον. Αλλ' ουδέν τούτων μετέτρεψε τον Σόλωνα από της προαιρέσεώς του, -αλλά προς μεν τους φίλους του είπεν ότι καλός μεν τόπος είναι η τυραννίς, αλλά -δεν έχει έξοδον· προς δε τον Φώκον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn67' id='ref67'>67</a></span>) γράφων -εις τα πονήματά του, λέγει·</p> - -<p class="poem"> - - -«Αν εφείσθην δε της γης<br /> -της πατράδος, τυραννίας βίαν αν απέκρουσα,<br /> -να μολύνω μη θελήσας την προτέραν δόξαν μου,<br /> -δεν εντρέπομαι· νομίζω ούτω πως υπερτερώ<br /> -τους ανθρώπους πάντας».</p> - -<p>Όθεν προφανές είναι, ότι και προ της νομοθεσίας του είχε δόξαν μεγάλην. Όσα -δε πολλοί έλεγον περιπαίζοντες αυτόν, διότι απέφυγε την βασιλείαν, τα έγραψεν -ούτω·</p> - -<p class="poem">«Φρόνιμος δεν είν' ο Σόλων ουδέ συνετός ανήρ.<br /> -Ο Θεός καλά τω δίδει, και αυτός δεν δέχεται.<br /> -Περιέκλεισε την άγραν, αλιεύς, αλλ' έσυρε<br /> -δίκτυον μικρόν και θάρρος τον κατέλυε και νους<br /> -Ήθελον ισχύν κερδίσας, πλούτον άφθονον λαβών,<br /> -και ημέραν μίαν ζήσας τύραννος των Αθηνών,<br /> -να 'γδαρώ ασκός κατόπιν και το γένος μου κ' εγώ».</p> - -<p>ΙΕ. Ταύτα εισάγει εις τας ποιήσεις του λέγοντας περί αυτού τον όχλον και τους -χυδαίους. Αλλ' αν και απέκρουσε την υπερτάτην αρχήν, δεν εδείχθη όμως -πραότατος ουδέ μαλακός εις την διαχείρισιν των πραγμάτων, ουδ' ενομοθέτησεν -υπείκων εις τους δυνατούς, ή χαριζόμενος εις τους εκλέξαντας αυτόν, θεραπείαν -όμως και καινοτομίαν δεν επέφερε τας αρίστας, φοβηθείς μη συγχύση εντελώς και -συνταράξη την πόλιν, και εκ τούτου εξασθενήσας, δεν δυνηθή να την -αποκαταστήση πάλιν και να την οργανίση κατά τον άριστον τρόπον αλλ' εις όσα -ήλπιζεν ότι λέγων θα τους εύρισκεν ευπειθείς, ή αναγκάζων αυτούς θα τους -εύρισκεν υπομονητικούς, ταύτα έπραττε, βίαν ομού και δικαιοσύνην συνδέων, ως -λέγει ο ίδιος. Όθεν ύστερον ερωτηθείς αν έγραψε τους αρίστους νόμους διά τους -Αθηναίους, «τους αρίστους, είπεν, εξ όσων εδύναντο να δεχθώσιν». Ό,τι δε -λέγουσιν οι νεώτεροι περί των Αθηναίων, ότι καλύπτουσι των πραγμάτων τας -δυσκολίας διά λέξεων καλών και ηπίων, τας εκφράσεις ευγενώς μετριάζοντες, και -τας μεν δημοσίας εταίρας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn68' id='ref68'>68</a></span>) καλούσι, -τους δε φόρους <span class="sp">Συντάξεις, φυλακάς</span> δε τας φρουράς των -πόλεων, και <span class="sp">οίκημα</span> το δεσμωτήριον, ήτον, ως φαίνεται, -του Σόλωνος σόφισμα κατά πρώτον, όστις ωνόμασε Σεισάχθειαν των χρεών την -αφαίρεσιν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn69' id='ref69'>69</a></span>). Διότι -ταύτην επεχείρησε πρώτην πολιτικήν μεταρρύθμισιν, γράψας τα μεν υπάρχοντα να -εξαλειφθώσι, του λοιπού δε ουδείς να δανείζη επί υποθήκη σωμάτων. Αλλά τινές -έγραψαν, και μεταξύ άλλων και ο Ανδροτίων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn70' id='ref70'>70</a></span>) ότι οι -πένητες ηυχαριστήθησαν, ανακουφισθέντες ουχί δι' αφαιρέσεως των χρεών, αλλά -διά μετριάσεως των τόκων, και ωνόμασαν σεισάχθειαν το φιλανθρωπικόν τούτο -μέτρον, και την συνοδεύσασαν αυτό αύξησιν των μέτρων και διατίμησιν του -νομίσματος· διότι προσδιώρισε την μναν εις εκατόν δραχμάς, εν ώ πρότερον ήτον -εβδομήκοντα και τριών -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn71' id='ref71'>71</a></span>), ώστε -ωφελούντο μεν οι μεγάλας ποσότητας έχοντες να πληρώσωσι, διότι έδιδον ίσον -μεν αριθμόν νομισμάτων προς τα οφειλόμενα, αλλά μικροτέρας αξίας, δεν -εβλάπτοντο δ' οι λαμβάνοντες. Οι δε πλείστοι λέγουσιν ότι η σεισάχθεια ήτον -ακύρωσις των συμβολαίων, και προς τούτο συμφωνούσι μάλλον του Σόλωνος τα -ποιήματα· διότι ο Σόλων καυχάται εν αυτοίς, ότι της ενυποθήκου γης</p> - -<p class="poem">«αφήρεσε τα τεθειμένα όρια.<br /> -κ' είν' ελευθέρα η ποτέ δευλεύουσα,»</p> - -<p>και των πολιτών όσοι υπεδουλώθησαν δι' αργύριον, άλλους μεν επανέφερεν εκ -της ξένης, </p> - -<p class="poem">«μη πλέον γλώσσαν αττικήν<br /> -λαλούντας, ότι επλανώντο πολλαχού.<br /> -Άλλους δ' ενταύθα, εις δουλείαν μισητήν<br /> -υπήκοντας,»</p> - -<p>τους κατέστησε, λέγει, ελευθέρους. Λέγεται δ' ότι τω συνέβη πράγμα -λυπηρότατον εξ εκείνης της πράξεως· Όταν επεχείρησε ν' αποκόψη τα χρέη, και -εζήτει λόγους αρμοδίους και κατάλληλον διά τον νόμον του αρχήν, διεκοίνωσεν εις -τους σχετικωτέρους των φίλων του, εις ούς είχε πλείστην εμπιστοσύνην, εις τον -Κόνωνα, τον Κλεινίαν, και τον Ιππόνικον, -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn72' id='ref72'>72</a></span>) ότι -σκοπόν έχει την μεν κτήσιν της γης ουδόλως να συνταράξη, ν' αφαιρέση δε μόνον -τα χρέη. Ούτοι δε, προλαβόντες ευθύς, επρόφθασαν και εδανείσθησαν πολλά -χρήματα παρά των πλουσίων, και ηγόρασαν πολλάς χώρας, και έπειτα, όταν -εξεδόθη ο νόμος, τα μεν κτήματα έχοντες και καρπούμενοι, τα δε χρήματα μη -αποδίδοντες εις τους δανειστάς των, έγιναν αίτιοι να κατηγορηθή ο Σόλων και να -διαβληθή, ότι διά του νόμου του δεν αδικείται και αυτός μετά των άλλων, αλλά -τους άλλους αυτός αδικεί. Αλλ' η κατηγορία αύτη ανηρέθη ευθύς διά των πέντε -ταλάντων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn73' id='ref73'>73</a></span>), διότι -τόσα ευρέθη ότι εδάνειζε, και αυτά πρώτος αφήκε κατά τον νόμον. Άλλοι δε -λέγουσι δεκαπέντε, και είς τούτων είναι και ο εκ Ρόδου Πολύζηλος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn74' id='ref74'>74</a></span>). Τους -φίλους όμως αυτού εξηκολούθουν να τους ονομάζωσι χρεωκοπίδας.</p> - -<p>ΙΣΤ. Δεν ήρεσε δ' εις κανένα, αλλά δυσηρέστησε και τους πλουσίους, διότι -ηκύρωσε τα συμβόλαια, και έτι μάλλον τους πένητας, διότι δεν διένειμεν εκ νέου -τας γαίας, καθώς αυτοί ήλπιζον, ουδέ κατέστησεν, ως ο Λυκούργος, τας περιουσίας -εντελώς ομοίας και ίσας. Αλλ' εκείνος μεν, ενδέκατος απόγονος ων του Ηρακλέους, -και πολλά έτη βασιλεύσας της Λακεδαίμονος, είχε και υπόληψιν μεγάλην, και -φίλους, και δύναμιν, υπηρετούσαν τας καλάς περί της πολιτείας προθέσεις του, -και, μεταχειρισθείς βίαν μάλλον παρά πειθώ, ώστε και εστερήθη του ενός -οφθαλμού του, κατώρθωσε το μέγιστον προς σωτηρίαν της πόλεως και προς -ομόνοιαν, το να μη είναι ουδείς των πολιτών ουδέ πλούσιος ουδέ πένης. Ο δε -Σόλων τούτο μεν δεν κατώρθωσεν εις το πολίτευμα του, διότι ην εκ του δήμου και -της μέσης τάξεως -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn75' id='ref75'>75</a></span>), αλλ' -ουδέν έπραξε κατώτερον της ήν είχε δυνάμεως, μόνην βάσιν έχων την θέλησίν του -και την εμπιστοσύνην των πολιτών. Ότι δε προσέκρουσεν εις τους πλείστους, διότι -άλλα επρόσμενον παρά αυτού, το μαρτυρεί ο ίδιος, λέγων περί αυτών ότι·</p> - -<p class="poem">Τότε μ' επεριποιούντο· τώρα δ' οργιζόμενοι,<br /> -με λοξόν με βλέπουν όμμα όλοι ως πολέμιον.</p> - -<p>Αν όμως, λέγει, άλλος τις είχε την αυτήν δύναμιν,</p> - -<p class="poem">«δεν θέν' απείχεν, ουδέ θε να έπαυε,<br /> -πριν ή ταράξας λάβη το αφρόγαλα.»</p> - -<p>Αλλά ταχέως συνησθάνθησαν το συμφέρον των, και τας μεμψιμοιρίας αφέντες, -προσέφερον θυσίαν κοινήν, ήν ωνόμασαν Σεισάχθειαν, και τον Σόλωνα δ' ώρισαν -διορθωτήν της πολιτείας και νομοθέτην, αναθέσαντες εις αυτόν να προσδιορίση τα -πάντα άνευ εξαιρέσεως, τας αρχάς, τας συνελεύσεις, τα δικαστήρια, τας βουλάς, -και τον μισθόν εκάστου τούτων, και τον αριθμόν, και τον καιρόν, ακυρών ή -φυλάττων εκ των υπαρχόντων και των καθεστώτων ό,τι ενέκρινε.</p> - -<p>ΙΖ. Και πρώτον μεν ηκύρωσε τους νόμους του Δράκοντος, πάντας πλην των -φονικών, εξ αιτίας της αυστηρότητος αυτών, και του μεγέθους των ποινών -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn76' id='ref76'>76</a></span>). Διότι -σχεδόν εις πάντας τους πταίστας μία υπ' αυτών επεβάλλετο τιμωρία, ο θάνατος· -ώστε και οι δι' αργίαν καταδικαζόμενοι απέθνησκον, και οι κλέψαντες λάχανα ή -οπωρικά ετιμωρούντο εξ ίσου μετά των ιεροσύλων ή των φονέων· δι' ό και ο -Δημάδης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn77' id='ref77'>77</a></span>) μετά -ταύτα ενεκρίθη ειπών ότι ο Δράκων έγραψε δι' αίματος, ουχί διά μελάνης τους -νόμους του. Ο ίδιος δε, ως λέγουσιν, ερωτώμενος διατί εις τα πλείστα αμαρτήματα -έταξε ποινήν θάνατον, απεκρίθη ότι τα μεν μικρά ταύτης νομίζει άξια, διά δε τα -μεγάλα δεν έχει μεγαλητέραν.</p> - -<p>ΙΗ. Δεύτερον δ' ο Σόλων θέλων τας μεν αρχάς πάσας ν' αφήση εις τους -ευπόρους ως ήσαν και πριν, ν' αναμίξη δε την λοιπήν πολιτείαν, εν ώ ο δήμος έως -τότε δεν μετείχεν αυτής, έλαβε την εκτίμησιν της περιουσίας των πολιτών, και -πρώτους μεν έταξε τους παράγοντας ξηρών και υγρών καρπών ομού πεντακόσια -μέτρα, και ωνόμασεν αυτούς πεντακοσιομεδίμνους -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn78' id='ref78'>78</a></span>)· -δευτέρους δε τους δυναμένους να τρέφωσιν ίππον, ή να παράγωσι τριακόσια -μέτρα, και τούτους εκάλουν <span class="sp">Ιππάδατελούντας</span> -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn79' id='ref79'>79</a></span>)· <span -class="sp">Ζευγίται</span> δ' ωνομάσθησαν οι του τρίτου τιμήματος, οίτινες είχον -διακόσια μέτρα εκ των δύο ειδών -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn80' id='ref80'>80</a></span>). Οι δε -λοιποί όλοι ελέγοντο Θήτες -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn81' id='ref81'>81</a></span>), και εις -αυτούς δεν έδωκε καμμίαν αρχήν· μετείχον δε κατά τούτο μόνον των δημοσίων -πραγμάτων, ότι συναπετέλουν τας εκκλησίας του δήμου, και εδίκαζον και αυτοί. -Και τούτο μεν κατ' αρχάς εφάνη μηδέν, αλλά μετά ταύτα παμμέγιστον, διότι αι -πλείσται των διαφορών εφέροντο εις τους δικαστάς· και όσα προσδιώρισε να -κρίνωσιν οι άρχοντες, και περί εκείνων έδωκεν εις τους πολίτας, όσοι ήθελον, -έφεσιν εις τα δικαστήρια. Λέγεται δ' ότι και τους νόμους ασαφείς μάλλον γράψας, -και πολλάς εξηγήσεις επιδεχομένους, ηύξησε διά τούτου των δικαστηρίων την -δύναμιν. Διότι, μη δυνάμενοι οι πολίται να συμβιβάζωσι τας διαφοράς των διά των -νόμων, συνέβαινε να έχωσι πάντοτε ανάγκην των δικαστών, και εις αυτούς να -φέρωσι πάσαν αμφισβήτησιν, ώστε ούτως εγίνοντο τρόπον τινά και των νόμων -κύριοι. Την δ' εξίσωσιν ταύτην ήν επέφερε μαρτυρεί αυτός υπέρ εαυτού διά των -επομένων.</p> - -<p class="poem">«Όσον αρκεί, εις τον δήμον, τοσούτον απέδωκα κράτος,<br /> - ούτ' αφαιρέσας τιμήν, ούτε δε πάλιν προσθείς.<br /> -Όσοι δε δύναμιν είχον, και εις πλήθος προείχον χρημάτων,<br /> - ούτ' εις αυτούς να συμβή ήθελον τι βλαβερόν,<br /> -Έστηκα δε, ισχυράν την ασπίδ' αμφοτέροις προτείνας,<br /> - εις ουδετέρους αυτών άδικον νίκην αφείς.»</p> - -<p>Φρονών δ' ότι ώφειλε να βοηθήση έτι μάλλον το αδύνατον πλήθος, έδωκεν εις -έκαστον το δικαίωμα να ζητή λόγον υπέρ του αδικηθέντος· και όταν τις -ερραβδίζετο, εβλάπτετο, ή εβιάζετο, πας ο δυνάμενος και θέλων είχε την άδειαν να -κατηγορήση τον αδικούντα, και να καταδιώξη αυτόν εις τα δικαστήρια. Ούτως -ορθώς συνείθιζε τους πολίτας ο νομοθέτης, ως μέλη ενός σώματος, να -συναισθάνωνται και να συμπονώσιν ο είς διά τον έτερον. Απομνημονεύεται δ' -αυτού και λόγος σύμφωνος προς τούτον τον νόμον, ότι, ερωτηθείς, ως φαίνεται, τις -των πόλεων κάλλιστα κατοικείται, εκείνη, είπεν, εις ήν οι μη αδικούμενοι ουχ ήττον -των αδικουμένων εγκαλούσι και τιμωρούσι τους αδικούντας.</p> - -<p>ΙΘ. Συστήσας δε την βουλήν του Αρείου Πάγου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn82' id='ref82'>82</a></span>) εκ των -κατ' έτος αρχόντων, και εισελθών και αυτός εις αυτήν, διότι εχρημάτισεν άρχων, -αλλά βλέπων τον δήμον επαιρόμενον και θρασύν γινόμενον διά την άφεσιν των -χρεών, προσέθηκε και δευτέραν βουλήν, εκλέξας εξ εκάστης, των φυλών, αίτινες -ήσαν τέσσαρες -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn83' id='ref83'>83</a></span>), ανά -εκατόν άνδρας, και έταξεν αυτήν να προσκέπτηται τας υποθέσεις πριν -υποβάλλωνται εις τον δήμον, και να μη αφήνη τίποτε απροβούλευτον να εισάγηται -εις την εκκλησίαν αυτού. Την δ' άνω βουλήν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn84' id='ref84'>84</a></span>) εκάθισεν -επιτηρητήν των πάντων, και φύλακα των νόμων, φρονών ότι η πόλις, δύο έχουσα -βουλάς, ως αν ήτον εις δύο αγκύρας προσδεδεμένη, ολιγώτερον θα παρεφέρετο -υπό σάλου, και θα είχε μάλλον ηρεμούντα τον δήμον. Και οι πλείστοι μεν, ως -ερρέθη, λέγουσιν ότι την βουλήν του Αρείου Πάγου ο Σόλων εσύστησε, και εις -τούτο φαίνεται επιμαρτυρούν και το ότι ο Δράκων ουδαμού μνημονεύει ουδ' -ονομάζει τους Αρειοπαγίτας, αλλά τους Εφέτας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn85' id='ref85'>85</a></span>) πάντοτε -αναφέρει περί των φονικών. Ο δε δέκατος τρίτος άξων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn86' id='ref86'>86</a></span>) του -Σόλωνος ούτως έχει αυτολεξεί τον όγδοον νόμον αυτού γεγραμμένον· «Εκ των -ατίμων, όσοι ήσαν άτιμοι προ της αρχοντίας του Σόλωνος, να γίνωσιν επίτιμοι -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn87' id='ref87'>87</a></span>) όλοι, -πλην όσοι εις τον Άρειον Πάγον, ή εις τους Εφέτας, ή εις το Πρυτανείον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn88' id='ref88'>88</a></span>) -καταδικασθέντες υπό των Βασιλέων, διά φόνον, ή διά σφαγάς, ή δι' επιχείρησιν -του να καταλάβωσι την τυραννίαν, ήσαν φυγάδες όταν εφάνη ούτος ο νόμος.» -Ταύτα λοιπόν πάλιν δεικνύουσι την βουλήν του Αρείου Πάγου ως υφισταμένην ήδη -προ της αρχής του Σόλωνος· διότι τίνες ήσαν οι προ του Σόλωνος εις τον Άρειον -Πάγον καταδικασθέντες, αν πρώτος ο Σόλων έδωκεν εις τον Άρειον Πάγον την -δικαστικήν δικαιοδοσίαν; εκτός αν υπάρχη ασάφειά τις περί την σύνταξιν, ή αν -εξέλιπον λέξεις, ώστε άτιμοι να έμενον όσοι είχον καταδικασθή διά κατηγορίας άς -κρίνουσιν οι Αρειοπαγίται και οι Εφέται και οι Πρυτάνεις αφ' ότου ο νόμος εφάνη, -οι δε λοιποί να έγινον επίτιμοι. Αλλά περί τούτων σκέφθητι και συ.</p> - -<p>Κ. Εκ δε των άλλων νόμων αυτού ιδιότροπος μάλιστα και παράδοξος είναι ο -διατάττων να είναι άτιμος ο κατά τας στάσεις εις ουδετέραν των μερίδων -προστιθέμενος, θέλει δε, ως φαίνεται, κανείς να μη μένη απαθής ουδ' αναίσθητος -προς τα κοινά, εξασφαλίσας τα καθ' εαυτόν, και εγκαυχώμενος ότι δεν συμπάσχει -και δεν συμπονεί μετά της πατρίδος του· αλλ' αμέσως προστιθέμενος εις τους -πολιτευομένους δικαιότερα και καλήτερα, να συγκινδυνεύη μάλλον μετ' αυτών και -να τους βοηθή, παρά να περιμένη ακινδύνως τίνες θα υπερισχύσωσιν. Άτοπος δε -και γελοίος φαίνεται ο επιτρέπων εις την επίκληρον, αν ο κατά τον νόμον -εξουσιάζων και κύριος αυτής δεν δύναται να πλησιάζη αυτήν, να την λαμβάνη ο -πλησιέστερος του ανδρός συγγενής -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn89' id='ref89'>89</a></span>). Αλλά και -τούτο θεωρούσι τινές ορθόν, διά τους μη δυναμένους να νυμφευθώσι, -λαμβάνοντας όμως τας επικλήρους διά τα χρήματά των, και, διά του νόμου, την -φύσιν παραβιάζοντας. Διότι βλέποντες την επίκληρον εκλέγουσαν όντινα θέλει, ή -παραιτούνται του γάμου, ή εμμένουσι μετ' αισχύνης, τιμωρούμενοι διά την -κακοήθειαν και την φιλοπλουτίαν των. Καλόν δ' είναι και το ότι η επίκληρος -εδύνατο να κοινωνή ουχί μετά πάντων, αλλά μεθ' ού τινος ήθελε των συγγενών του -ανδρός της, ώστε το τέκνον της να είναι οικείον, και του ιδίου γένους μετέχον. Εις -τούτο δε συντελεί και το να συγκατακλείηται η νύμφη μετά του νυμφίου, αφ' ού -φάγη μετ' αυτού κυδώνιον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn90' id='ref90'>90</a></span>), και το -τρις εκάστου μηνός να συναπαντάται εξάπαντος μετά της επικλήρου ο λαβών -αυτήν· διότι, και παίδας αν δεν έχωσιν, άλλα τιμή τις είναι αύτη και φιλοφροσύνη -του ανδρός προς σώφρονα γυναίκα, αφαιρούσα πολλάς των δυσαρεσκειών όσαι -συμπίπτουσι πάντοτε, και μη επιτρέπουσα τας διαφοράς να καταντώσιν εις -αποστροφήν. Από δε των άλλων γάμων αφήρεσε τα προικία -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn91' id='ref91'>91</a></span>), διατάξας -μόνον τρία ιμάτια, σκεύη τινά ελαχίστης αξίας, άλλο δε τίποτε να μη φέρη η νύμφη· -διότι ήθελεν ο γάμος να μη είναι μισθωτός ουδ' αγοραστός, αλλά να συνοικώσιν -ανήρ και γυνή διά ν' αποκτώσι τέκνα, και ν' απολαμβάνωσι της αγάπης τας -ευχαριστήσεις. Ο Διονύσιος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn92' id='ref92'>92</a></span>), όταν η -μήτηρ του τω εζήτει να την δώση εις γάμον είς τινα των πολιτών, είπεν ότι «ως -τύραννος ηκύρωσε τους νόμους της πόλεως, αλλά τους νόμους της φύσεως δεν -δύναται να βιάση παρηλίκων γάμων γινόμενος προξενήτης.» Επίσης δε και εις τας -πόλεις δεν πρέπει να επιτρέπηται η αταξία αύτη, ουδέ να παραβλέπωνται -συζεύξεις παράκαιροι, και ουδεμίαν έχουσαι χάριν, ουδέ προς τα έργα και τον -σκοπόν αφορώσαι του γάμου. Αλλά, προς γέροντα νυμφευόμενον νέαν, δύναται να -ειπή ευφυής άρχων ή νομοθέτης το προς τον Φιλοκτήτην -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn93' id='ref93'>93</a></span>) και ευρών -νέον εις δωμάτιον γραίας, εκ του γάμου, ως αι πέρδικες, παχυνόμενον, να τον -μετοικίση προς παρθένον νύμφην, ανδρός ανάγκην έχουσαν. Ταύτα λοιπόν περί -τούτων.</p> - -<p>ΚΑ. Επαινείται δε του Σόλωνος και ο νόμος ο απαγορεύων να κατηγορώσι τους -αποθανόντας· διότι όσιον μεν είναι ιερούς να νομίζωμεν τους μεταλλάξαντας τον -βίον, δίκαιον δε να μη επιπίπτωμεν κατά των μη υπαρχόντων, και πολιτικόν να μη -αφήνωμεν τας έχθρας να διαιωνίζωνται. Τας δε κατά ζώντων κακολογίας -απηγόρευσεν εντός ιερών, και δικαστηρίων, και δημοσίων καταστημάτων των -αρχών, και όταν τελώνται θεωρίαι αγώνων άλλως, έταξε να δίδωνται ως -πρόστιμον, τρεις μεν δραχμαί προς τον ιδιώτην, άλλαι δε δύο εις το δημόσιον. Διότι -το να μη κρατή τις ποτέ την οργήν του, είναι ίδιον ανθρώπου απαιδεύτου και -ακολάστου· το δε να κρατή αυτήν πάντοτε, είναι δύσκολον, και είς τινας και -αδύνατον. Πρέπει δ' ο νόμος να γράφηται τα δυνατά διατάττων, αν θέλη να τιμωρή -ολίγους επωφελώς, και ουχί πολλούς ανωφελώς. Ηυδοκίμησε δε και ως προς τον -νόμον των διαθηκών, διότι πρότερον άλλως δεν επετρέπετο, αλλά τα χρήματα και ο -οίκος έπρεπε να μένωσιν εις την οικογένειαν του αποθανόντος. Ο δε νόμος όστις -επέτρεψε να δίδη τις την περιουσίαν του, όταν δεν έχη παίδας, εις όν τινα -βούλεται, ετίμησε την φιλίαν υπέρ την συγγένειαν, και την χάριν υπέρ την ανάγκην, -και κατέστησε τα χρήματα κτήματα των εχόντων. Δεν επέτρεψεν όμως να διαθέτη -τις πάλιν απλώς και άνευ περιορισμών, αλλά μόνον αν δεν έπραττε τούτο ένεκα -νόσου, ή φαρμάκων, ή εις δεσμά κατεχόμενος, ή εις γυναίκα πειθόμενος· ορθότατα -νομίζων ότι κατ' ουδέν διαφέρει το να πεισθή τις παρά το συμφέρον, του να -βιασθή, αλλ' εις την αυτήν κατηγορίαν κατατάτων την απάτην μετά της ανάγκης, -και μετά του πόνου την ηδονήν, διότι αμφότερα δύνανται επίσης να ταράξωσι του -ανθρώπου τον λογισμόν. Έθηκε δε και εις τας εξόδους των γυναικών, και εις τα -πένθη, και εις τας εορτάς νόμον προλαμβάνοντα την αταξίαν και την ακολασίαν, -διατάξας, γυνή εξερχομένη να μη έχη περισσότερα των τριών ιματίων, ούτε να -λαμβάνη μεθ' εαυτής τροφήν και ποτόν αξίας περισσοτέρας του οβολού -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn94' id='ref94'>94</a></span>), ουδέ -κοφίνιον μεγαλήτερον ενός πήχεως, μήτε την νύκτα να βαδίζη, εκτός εφ' αμάξης, -έχουσα λύχνον προπορευόμενον. Αφήρεσε δ' από των ταφών και το να τύπτωνται, -και το να θρηνώσι προσποιητώς, και το να μοιρολογώσι ξένοι ξένους. Δεν αφήκε δε -ουδέ να θυσιάζωσι βουν εις τας κηδείας, ουδέ να θάπτωσι μετά των νεκρών πλέον -των τριών ιματίων, ουδέ να βαδίζωσιν εις ξένα μνήματα, πλην όταν γίνηται -ενταφιασμός. Τούτων τα πλείστα απαγορεύουσι και οι ημέτεροι νόμοι -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn95' id='ref95'>95</a></span>). -Προστίθεται δ' εις τους ημετέρους να τιμωρώνται διά προστίμου υπό των -γυναικονόμων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn96' id='ref96'>96</a></span>) οι -τοιαύτα πράττοντες, ως υποκύπτοντες εις ανάξια ανδρών και εις γυναικώδη πάθη -κατά τα πένθη.</p> - -<p>ΚΒ. Βλέπων δ' ότι η μεν πόλις των Αθηνών επληρούτο ανθρώπων οίτινες -αδιακόπως συνέρρεον πανταχόθεν εις την Αττικήν διά την αυτόθι ασφάλειαν, το δε -πλείστον μέρος της χώρας ότι ήτον άγονον και ξηρόν, τους δε διά θαλάσσης -εμπορευομένους ουδέν εισάγοντας προς τους ουδέν έχοντας να δίδωσιν εις -αντάλλαγμα, έτρεψε τους πολίτας προς τας τέχνας, και νόμον έγραψε να μη -αναγκάζηται υιός να τρέφη τον πατέρα του όστις ουδεμίαν τω εδίδαξε τέχνην. -Διότι, ο μεν Λυκούργος, πόλιν κατοικών καθαράν όχλου ξενικού, και χώραν πολλήν -εις πολλούς επαρκούσαν</p> - -<p class="poem">«και δις τοσούτον πλείονα»</p> - -<p>κατ' Ευριπίδην, και, το μέγιστον, έχων κατά πάσαν την Λακεδαίμονα -διεσπαρμένον το πλήθος των Ειλώτων, δι' ούς συμφερώτερον ήτον να μη -σχολάζωσιν, αλλά κατατριβόμενοι πάντοτε εις εργασίας και κοπιάζοντες να -ταπεινώνται, καλώς ποιών απήλλαξε τους πολίτας ασχολιών βαναύσων και -επιπόνων, και προσήλου αυτούς εις τα όπλα, όπως ταύτην την μίαν και μόνην -τέχνην μανθάνωσι και ασκώσιν. Αλλ' ο Σόλων, προσαρμόζων τους νόμους μάλλον -εις τα πράγματα παρά τα πράγματα εις τους νόμους, και βλέπων την φύσιν της -χώρας ήτις μόλις εξήσκει εις τους γεωργούς, και δεν ηδύνατο να τρέφη όχλον -αργόν και σχολάζοντα, περιήψεν υπόληψιν εις τας τέχνας, και έταξε την βουλήν -του Αρείου Πάγου να επιτηρή, πόθεν έκαστος έχει τους πόρους του, και να τιμωρή -τους αργούς. Εκείνο δ' είναι έτι σφοδρότερον, ότι ουδ' οι εξ εταιρών γεννώμενοι -ήσαν υπόχρεοι να τρέφωσι τους πατέρας των, ως διηγείται Ηρακλείδης ο Ποντικός -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn97' id='ref97'>97</a></span>), διότι ο -κατά τον γάμον τα καλά παραβλέπων ήθη, προφανές είναι ότι έλαβε γυναίκα δι' -ευχαρίστησιν, και ουχί προς απόκτησιν τέκνων, στερείται επομένως της αμοιβής -και του δικαιώματος του ν' απαιτή τι παρά των τέκνων του, αφ' ού και αυτήν την -γέννησιν ως όνειδος τοις επέβαλεν.</p> - -<p>ΚΓ. Ατοπώτατοι δε φαίνονται οι περί των γυναικών νόμοι του Σόλωνος· διότι -επέτρεψεν, ο συλλαμβάνων μοιχόν να τον φονεύη· εις δε τον αρπάζοντα και -βιάζοντα ελευθέραν γυναίκα, έταξε πρόστιμον εκατόν δραχμών, εις τον -προαγωγεύοντα, δραχμάς είκοσι, πλην εκείνων όσαι προφανώς πωλούνται, διά -τούτου εννοών τας εταίρας, αίτινες προφανώς απέρχονται προς τους δίδοντας. -Προσέτι δε δεν επιτρέπει να πωλώσιν ούτε τας θυγατέρας, ούτε τας αδελφάς, -εκτός αν ήθελον συλλάβει παρθένον τινά ατιμασθείσαν. Αλλ' είναι άλογον, το αυτό -πράγμα πότε μεν πικρώς και αδυσωπήτως να το τιμωρή, πότε δε ευκόλως και -παίζων, ορίζων το τυχόν πρόστιμον ως ποινήν εκτός αν, επειδή το νόμισμα ήτον -σπάνιον εις την πόλιν τότε, η δυσκολία της ευρέσεως αυτού καθίστα τας τιμωρίας -μεγάλας. Εις δε τον προσδιορισμόν της τιμής των θυσιών, υπολογίζεται έν -πρόβατον και μίαν δραχμήν ισότιμα προς μέδιμνον. Εις τον νικητήν δε των ισθμίων -έταξε να δίδωνται δραχμαί εκατόν, εις δε τον νικητήν των Ολυμπίων πεντακόσιαι· -εις τον φέροντα δε λύκον, έδωκε πέντε δραχμάς, και εις τον φέροντα λύκου -σκύμνον, μίαν, ως λέγει ο Δημήτριος ο Φαληρεύς -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn98' id='ref98'>98</a></span>), το μεν -βοός, του δε προβάτου αξίαν. Αι δε τιμαί των εκλεκτών θυμάτων, άς ορίζει εις τον -δέκατον έκτον των αξόνων του, εισί φυσικώ τω λόγω πολύ ανώτεραι, αλλά και -εκείναι εισίν ευτελείς παραβαλλόμεναι προς τας σημερινάς. Είναι δε αρχαίον -έθιμον των Αθηναίων να πολεμώσι τους λύκους, διότι έχουσι χώραν -καταλληλοτέραν προς την ποιμαντικήν παρά προς την γεωργίαν. Υπάρχουσι δε καί -τινες λέγοντες ότι αι φυλαί δεν ωνομάσθησαν από των υιών του Ίωνος, αλλ' από -των γενών εις ά αι δίαιται διηρέθησαν κατά πρώτον, Οπλίται μεν το μάχιμον -πλήθος, Εργάδεις δε το εργατικόν, εκ δε των δύο άλλων Γελέοντες μεν οι γεωργοί, -Αιγικορείς δ' οι εις νομάς και ποιμενικά έργα ασχολούμενοι -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn99' id='ref99'>99</a></span>). Επειδή δ' -η χώρα διά το ύδωρ ούτε ποταμούς αεννάους είχεν, ούτε λίμνας, ούτε πηγάς -αφθόνους, αλλ' οι πλείστοι μετεχειρίζοντο χειροποίητα φρέατα, νόμον έγραψεν, -όπου μεν υπήρχε δημόσιον φρέαρ εντός αποστάσεως ιππικής, να μεταχειρίζωνται -αυτό. Ήτον δε το ιππικόν διάστημα τεσσάρων σταδίων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn100' id='ref100'>100</a></span>). Όπου -δέ τις περισσότερον απείχε, να ζητή ίδιον ύδωρ. Εάν δε, σκάψας τις δέκα οργυιών -βάθος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn101' id='ref101'>101</a></span>) εις -την οικίαν του, δεν ήθελεν εύρει, τότε να λαμβάνη παρά του γείτονος, γεμίζων δις -καθ' εκάστην ημέραν σταμνίον έξ χόας χωρούν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn102' id='ref102'>102</a></span>)· διότι -ήτον γνώμης ότι πρέπει να βοηθή την ένδειαν, ουχί και να εφοδιάζη την αργίαν. -Ώρισε δε και των φυτειών τα μέτρα μετά πολλής εμπειρίας, διατάξας, οι μεν -φυτεύοντες άλλο τι εις τον αγρόν των, ν' απέχωσι πέντε πόδας του γείτονος· οι δε -συκήν ή ελαίαν, εννέα, διότι τούτων αι ρίζαι φθάνουσι μακρύτερα, και δεν -βλαστάνουσι πλησίον των άλλων φυτών αβλαβώς, αλλά και την τροφήν αυτών -αφαιρούσι, και είς τινα εκπέμπουσιν ολεθρίας αναθυμιάσεις. Λάκκους δε και -τάφρους διέταξε να σκάπτη όστις θέλει, τοσούτον απέχων από του άλλου, όσον -είναι το βάθος των. Και ο τοποθετών σμήνη μελισσών ν' απέχη από των πρότερον -τοποτεθημένων πόδας τριακοσίους.</p> - -<p>ΚΔ. Εκ δε των προϊόντων το έλαιον μόνον επέτρεψε να πωλήται εις τους ξένους, -απηγόρευσε δε να εξάγωνται τα άλλα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn103' id='ref103'>103</a></span>)· Κατά -δε των εξαγόντων προσέταξε να προφέρη ο άρχων κατάρας, ή να πληρώνη αυτός -εκατόν δραχμάς εις το δημόσιον. Είναι δ' ο πρώτος άξων ο τούτον περιέχων τον -νόμον. Επομένως δεν πρέπει να νομισθή ότι όλως απίθανα λέγουσιν οι -διισχυριζόμενοι ότι και η των σύκων εξαγωγή ήτον απηγορευμένη το πάλαι, και ότι -ο φανερών τους εξάγοντας ωνομάσθη Συκοφάντης. Έγραψε δε και περί βλάβης -τετραπόδων νόμον, ορίζοντα προς τοις άλλοις, σκύλος όστις εδάγκασεν άνθρωπον -να δένηται εις κλοιόν τετράπηχυν· διάταξις αξιόλογος, καθ' ό εις ασφάλειαν -συντελούσα. Απορίαν δε προξενεί και ο περί των πολιτογραφουμένων νόμος, ότι -δεν επιτρέπει να γίνωνται άλλοι πολίται, πλην των όσοι κατεδικάσθησαν εις -αειφυγίαν εις την πατρίδα των, ή μετοικίζονται εις τας Αθήνας πανέστιοι, όπως -εξασκήσωσι τέχνην. Λέγουσι δ' ότι έπραξε τούτο, ουχί όπως αποβάλη τους άλλους, -αλλ' όπως τούτους καλή εις Αθήνας να μετέχωσιν ασφαλώς της πολιτείας, και -συγχρόνως αξιοπίστους νομίζων τους μεν αποβληθέντας από της πατρίδος των, εξ -ανάγκης, τους δ' εγκαταλίποντας αυτήν, εκ προαιρέσεως. Ιδιαίτερος δε νόμος του -Σόλωνος είναι και ο περί των τρεφομένων δημοσίως, όπερ εκείνος ωνόμασε -παρασιτίαν. Δεν επιτρέπει δε να τρώγη ο αυτός πολλάκις εκ του δημοσίου, αλλ' αφ' -ετέρου τιμωρεί τον καλούμενον όστις αποποιείται, διότι το μεν θεωρεί ως -πλεονεξίαν, το δε ως περιφρόνηση των κοινών.</p> - -<p>ΚΕ. Έδωκε δ' εις όλους τους νόμους του ισχύν εκατόν ετών, και κατεγράφησαν -εις ξυλίνους άξονας στρεφομένους εντός των περιεχουσών αυτούς τετραγώνων -θηκών, εξ ών έτι και μέχρις ημών διεσώζοντο μικρά λείψανα εις το Πρυτανείον. -Ωνομάσθησαν δε, ως λέγει ο Αριστοτέλης, Κύρβεις. Και Κρατίνος ο κωμικός λέγει -που -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn104' id='ref104'>104</a></span>)·</p> - -<p class="poem">«Σ' ορκίζω, μα τον Σόλωνα και Δράκοντα,<br /> -εις ών τας κύρβεις τώρα ψήνομεν κριθάς.»</p> - -<p>Τινές δε λέγουσιν ότι Κύρβεις μεν ωνομάζοντο αι περιέχουσαι τα περί ιερών και -θυσιών, Άξονες δε οι άλλοι. Ώμνυε δ' η Βουλή όρκον κοινόν, να στηρίξη τους -νόμους του Σόλωνος· έκαστος δε των θεσμοθετών ιδίως -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn105' id='ref105'>105</a></span>), εις -την αγοράν, πλησίον του λίθου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn106' id='ref106'>106</a></span>) -υπέσχετο, αν ήθελε παραβή τινά των θεσμών τούτων, ν' αναθέτη εις τους Δελφούς -ανδριάντα χρυσούν, ισόμετρον προς εαυτόν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn107' id='ref107'>107</a></span>). -Εννοήσας δε του μηνός την ανωμαλίαν, και την κίνησιν της σελήνης ότι δεν -συμφωνεί ούτε μετά της δύσεως ούτε μετά της ανατολής του ηλίου, αλλά πολλάκις -κατά την ιδίαν ημέραν και τον φθάνει και τον περνά, έταξεν αύτη η ημέρα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn108' id='ref108'>108</a></span>) να -ονομάζηται <span class="sp">Παλαιά και νέα</span> -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn109' id='ref109'>109</a></span>), -φρονών ότι το μεν μέρος αυτής το προ της συνόδου μετά του ηλίου ανήκει εις τον -παύοντα μήνα, το δε λοιπόν, εις τον ήδη αρχόμενον, πρώτος, ως φαίνεται, -εννοήσας ορθώς τον Όμηρον λέγοντα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn110' id='ref110'>110</a></span>)·</p> - -<p class="poem">Παύοντος μεν του μηνός, και του άλλου μηνός αρχομένου.</p> - -<p>Την δε μετά ταύτην ημέραν ωνόμασε νουμηνίαν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn111' id='ref111'>111</a></span>). Τας -δ' από της εικοστής ημέρας, δεν τας προσέθετεν, αλλά τας αφήρει και τας -ωλιγόστευεν, ως έβλεπεν ελαττούμενα τα φώτα της σελήνης, αριθμών μέχρι της -τριακοστής -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn112' id='ref112'>112</a></span>). Αφ' -ού δ' οι νόμοι εισήχθησαν, πολλοί ήρχοντο προς τον Σόλωνα καθ' εκάστην -επαινούντες ή κατηγορούντες αυτούς, ή συμβουλεύοντες να προσθέση εις τα -γεγραμμένα ή ν' αφαιρέση εξ αυτών ό,τι τύχοι, και ζητούντες να τοις εξηγή και να -τοις σαφηνίζη πώς είναι έκαστον, και τίνα έννοιαν έχει. Βλέπων δ' ότι και το να μη -συγκατανεύση εις ταύτα ήτον άτοπον, και το να συγκατανεύση επικίνδυνον, -ηθέλησεν εντελώς ν' απαλλαγή από τας δυσχερείας ταύτας, και να διαφύγη των -πολιτών τας δυσαρεσκείας και την φιλοκατήγορον διάθεσιν, διότι</p> - -<p class="poem">«Επί μεγάλων πραγμάτων δυσκόλως τις πάσιν αρέσκει,»</p> - -<p>ως είπεν ο ίδιος. Διά τούτο, προφασισθείς ότι θέλει να επιδοθή εις θαλάσσιον -εμπόριον, εζήτησε παρά των Αθηναίων δεκαετή άδειαν απουσίας, και απήλθε να -πλανηθή· διότι ήλπιζεν ότι εις το διάστημα τούτο οι νόμοι του ήθελον -συνηθισθή.</p> - -<p>ΚΣΤ. Και πρώτον μεν ήλθεν εις Αίγυπτον, και διέτριψεν, ως εις προηγούμενον -χωρίον ο ίδιος λέγει,</p> - -<p class="poem">«Εις Κανωβίδα ακτήν, όπου ρέων ο Νείλος προχείται».</p> - -<p>Επί τινα δε καιρόν έμεινε φιλοσοφών μετά Ψενώφιδος του Ηλιουπολίτου και -Σώγχιδος του Σαίτου, οίτινες ήσαν λογιώτατοι μεταξύ των ιερέων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn113' id='ref113'>113</a></span>). Παρά -τούτων ακούσας και τον Ατλαντικόν λόγον, ως λέγει ο Πλάτων, επεχείρησε να -διαδώση αυτόν διά ποιήματος εις τους Έλληνας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn114' id='ref114'>114</a></span>). -Έπειτα δε, πλεύσας εις την Κύπρον, ηγαπήθη μεγάλως υπό τινος των εκεί -βασιλέων, Φιλοκύπρου ονομαζομένου, όστις ήρχεν επί πόλεως ου μεγάλης, -οικισθείσης υπό Δημοφόντος, του υιού του Θησέως, περί τον Κλάριον ποταμόν, εις -μέρη οχυρά μεν, αλλά δύσβατα και άφορα. Τούτον έπεισεν ο Σόλων να μεταθέση -την πόλιν εις πεδιάδα ωραίαν, ήτις εξετείνετο υπ' αυτήν, και να την κατασκευάση -μεγαλητέραν και τερπνοτέραν. Παρευρεθείς δε και ο ίδιος, επεμελήθη του -συνοικισμού, και διέταξε τα πάντα άριστα προς την δίαιταν και προς την -ασφάλειαν, ώστε πολλοί μεν οικήτορες συνήλθον περί τον Φιλόκυπρον, εζήλωσαν -δ' αυτόν και οι άλλοι βασιλείς· διό και τιμήσας τον Σόλωνα, την πόλιν, -ονομαζομένην Αιπείαν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn115' id='ref115'>115</a></span>) πριν, -μετωνόμασεν απ' εκείνου Σόλους. Ποιείται δε και αυτός ο ίδιος, μνείαν του -συνοικισμού, όταν εις τας ελεγείας του, αποτεινόμενος προς τον Φιλόκυπρον, -λέγη;</p> - -<p class="poem">«Τώρα δε, συ μεν εις Σόλους εις έτη πολλά βασιλεύων,<br /> - οίκει την πόλιν καλώς, συ και το γένος το σον.<br /> -Αλλ' εις ταχύπορον ναυν εκ της νήσου αυτής της ενδόξου<br /> - σώον ας πέμψη εμέ Κύπρις -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn116' id='ref116'>116</a></span>) η -ιοστεφής.<br /> -Είθε δ' ένεκ' αυτής της οικίσεως, χάριν και δόξαν <br /> - δώσοι μοι, κ' είθε καλόν εις την πατρίδα μου πλουν!»</p> - -<p>ΚΖ. Την δε μετά του Κροίσου έντευξιν αυτού νομίζουσί τινες ότι, -παραβάλλοντες τους καιρούς, πρέπει πλαστήν να την θεωρήσωσιν. Εγώ δε, λόγον -τοσούτον επίσημον, και τοσούτους μάρτυρας έχοντα, και, το μεγαλήτερον, -πρέποντα εις το ήθος του Σόλωνος, και άξιον της μεγαλοφροσύνης και της σοφίας -εκείνου, δεν νομίζω ότι πρέπει να τον παραλείψω διά λεγομένους τινάς -χρονολογικούς κανόνας, ούς μυρίοι διορθούντες άχρι της σήμερον, εις ουδέν όμως -ασφαλές συμπέρασμα δύνανται να συμβιβάσωσι τας αντιφάσεις. Λέγουσι λοιπόν -ότι ο Σόλων, ελθών εις Σάρδεις κατά παράκλησιν του Κροίσου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn117' id='ref117'>117</a></span>) -έπαθεν ό,τι άνθρωπος χερσαίος, όστις καταβαίνει κατά πρώτον εις την θάλασσαν, -διότι, ως εκείνος, άλλον και άλλον βλέπων ποταμόν, εκλαμβάνει ότι είναι η -θάλασσα, ούτω και ο Σόλων, την αυλήν διερχόμενος, και πολλούς βλέπων των -οπαδών του βασιλέως κεκοσμημένους πολυτελώς, και υπερηφάνως βαδίζοντας -μεταξύ όχλου προπέμποντος και μεταξύ δορυφόρων, ενόμιζεν ότι έκαστος αυτών -ήτον ο Κροίσος, μέχρις ού ωδηγήθη προς αυτόν, φορούντα ό,τι αξιόλογον είχεν, ή -ωραίον, ή ζηλωτόν φαινόμενον, εις πολυτίμους λίθους, εις ενδύματα χρωματιστά, -ή εις έντεχνα χρυσά κοσμήματα, όπως φαίνηται θέαμα ποικιλώτατον και -μεγαλοπρεπέστατον. Ο Σόλων όμως, ελθών άντικρυς αυτού, ουδ' εξεπλάγη -παντελώς διά την όψιν, ουδ' είπε τίποτε, ως ο Κροίσος περιέμενεν, αλλ' εφαίνετο -μάλιστα εις τους φρονίμους ότι κατεφρόνει την απειροκαλίαν εκείνου και την -μικροφιλοτιμίαν. Τότε διέταξεν ο βασιλεύς να τω ανοίξωσι τους θησαυρούς των -χρημάτων, και να τω επιδείξωσι τα επίλοιπα σκεύη και την πολυτέλειαν, εν ώ -ουδεμίαν εκείνος είχε τούτων ανάγκην, διότι ήρκει ο Κροίσος αυτός δι' εαυτού να -δώση του τρόπου του έννοιαν. Αφ' ού λοιπόν τα είδεν όλα, και ωδηγήθη πάλιν -προς τον βασιλέα, τον ερώτησεν ούτος αν είδε ποτέ άνθρωπον αυτού -μακαριώτερον. Όταν δ' ο Σόλων τω απεκρίθη ότι είδε τον συμπολίτην του Τέλλον, -και τω διηγήθη ότι ο Τέλλος ήτον ανήρ χρηστός, και αφήκεν υιούς εντίμους, και -περιουσίαν επαρκή εις τας ανάγκας του βίου, και ενδόξως απέθανεν, -ανδραγαθήσας υπέρ της πατρίδος, εις τον Κροίσον εφάνη αγροίκος άνθρωπος και -αλλόκοτος, να μη λαμβάνη ως μέτρον της ευδαιμονίας το αργύριον ουδέ τον -χρυσόν, αλλά παρά την τόσην εξουσίαν και δύναμιν να προτιμά την ζωήν και τον -θάνατον κοινού ανθρώπου και ιδιώτου. Και όμως τον ηρώτησε πάλιν αν μετά τον -Τέλλον εγνώρισεν άλλον ευδαιμονέστερον άνθρωπον. Τότε δ' ο Σόλων απεκρίθη -ότι εγνώρισε τον Κλέοβιν και τον Βίτωνα, άνδρας εξόχως φιλαδέλφους και -φιλομήτορας, οίτινες, επειδή εβράδυνον οι βόες να έλθωσι, ζευχθέντες αυτοί εις -την άμαξαν, εκόμισαν την μητέρα των εις της Ήρας το ιερόν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn118' id='ref118'>118</a></span>), -μακαριζομένην υπό των πολιτών και χαίρουσαν, και έπειτα, αφ' ού προσέφερον -θυσίαν και έπιον, δεν εξύπνησαν πλέον την άλλην ημέραν, αλλ' απέθανον θάνατον -άνευ πόνου και λύπης μετά δόξαν τοσαύτην. «Ημάς δε, είπε μετ' οργής ο Κροίσος, -δεν μας καταριθμείς μετά των ευδαιμόνων ανθρώπων;» Ο δε Σόλων ούτε να -κολακεύση θέλων αυτόν, ούτε περαιτέρω να τον παροξύνη, «Εις τους Έλληνας, -είπεν, ω βασιλεύ των Λυδών, ο Θεός μέτρια μεν έδωκε και τ' άλλα όλα, προσέτι δε, -διά ταύτην την μετριότητα, έχομεν και σοφίαν θαρραλέαν τινά, ως φαίνεται, και -δημοτικήν, ουχί δε βασιλικήν και λαμπράν. Αύτη δε, βλέπουσα τον βίον -υποκείμενον πάντοτε εις τύχας παντοδαπάς, δεν μας αφήνει να επαιρώμεθα διά τα -υπάρχοντα αγαθά, ουδέ να θαυμάζωμεν ευτυχίαν ανθρώπου ήτις έχει ακόμη -καιρόν να μεταβληθή· διότι το μέλλον επέρχεται εξ αδήλου ποικίλον εις έκαστον· -ευδαίμονα δ' εκείνον νομίζομεν, εις όν μέχρι τέλους ο Θεός απένειμεν ευτυχίαν· εν -ώ μακαρισμός ανθρώπου ζώντος έτι και κινδυνεύοντος εν τω βίω, είναι αβέβαιος -και άκυρος, ως η ανακήρυξις και ο στέφανος αθλητού εισέτι αγωνιζομένου.» Ταύτα -ειπών ο Σόλων ανεχώρησε, και ελύπησε μεν, αλλά δεν εσωφρόνησε τον -Κροίσον.</p> - -<p>ΚΗ. Ο δε μυθοποιός -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn119' id='ref119'>119</a></span>) -Αίσωπος, όστις έτυχε να είναι και αυτός προσκεκλημένος εις Σάρδεις, και ετιμάτο -υπό του Κροίσου, ελυπήθη διότι ο Σόλων μηδεμιάς έτυχε φιλοξενίας, και νουθετών -αυτόν, «Ω Σόλων, τω είπε, μετά των βασιλέων πρέπει τις να συναναστρέφηται όσον -ολιγώτερον ή όσον ευαρεστότερον δύναται.» «Όχι, απεκρίθη ο Σόλων, όσον -ολιγώτερον ή όσον ωφελιμώτερον» -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn120' id='ref120'>120</a></span>). Τότε -λοιπόν ούτως ο Κροίσος κατεφρόνησε τον Σόλωνα. Όταν δε, πολεμήσας μετά του -Κύρου, ενικήθη, και εκυριεύθη η πόλις του, και αιχμαλωτισθείς και ο ίδιος έμελλε -να κατακαή, και η πυρά ήτον ετοίμη, και ανεβιβάσθη ήδη εις αυτήν, ενώπιον όλων -των Περσών και παρόντος του Κύρου, υψώσας όσον ηδύνατο την φωνήν του, -ανεβόησε τρις «Ω Σόλων !» Απορήσας δ' ο Κύρος, έπεμψε να τον ερωτήσωσι τις -άνθρωπος ή τις Θεός ήτον ούτος ο Σόλων, όν μόνον επικαλείται εις της τύχης την -εσχάτην καταδρομήν. Και ο Κροίσος, χωρίς ουδέν ν' αποκρύψη, είπεν, ότι «ούτος -ήτον είς των Ελλήνων σοφών, όν προσεκάλεσα εγώ, διότι ήθελον όχι ν' ακούσω ή -να μάθω τι αφ' όσα μοι έλειπον, αλλά διά να γίνη αυτός θεατής και ν' αναχωρήση -μάρτυς της ευδαιμονίας εκείνης, ής η στέρησις ήτον μεγαλήτερον κακόν αφ' ό,τι -ήτον καλόν η απόκτησις. Διότι, ότε την είχον, τ' αγαθά αυτής ήσαν λόγοι μόνον και -φαντασία· αι δε μεταβολαί αυτής με ρίπτουσιν εις πάθη δεινά και εις συμφοράς -ανιάτους. Ο ανήρ λοιπόν εκείνος εκ των τότε προβλέπων τα νυν, μοι έλεγε ν' -αποβλέπω εις του βίου το τέλος, και να μη υπερηφανεύωμαι θαρρών εις αβέβαια.» -Όταν δε ταύτα διεκοινώθησαν προς τον Κύρον, ων αυτός του Κροίσου σοφώτερος, -και τον λόγον του Σόλωνος βλέπων κυρούμενον εκ του παραδείγματος, ου μόνον -αφήκε τον Κροίσον, αλλά και εξακολούθησε τιμών αυτόν εφ' όσον έζη, και -εδοξάσθη ο Σόλων, ότι δι' ενός λόγου τον μεν έσωσε, τον δε εδίδαξε των -βασιλέων.</p> - -<p>ΚΘ. Οι δ' Αθηναίοι περιέπεσαν πάλιν εις στάσεις αφ' ού απήλθεν ο Σόλων και -των μεν Πεδιέων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn121' id='ref121'>121</a></span>) -αρχηγός ήτον ο Λυκούργος, των δε Παράλων ο Μεγακλής ο Αλκμαίωνος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn122' id='ref122'>122</a></span>), ο -Πεισίστρατος δε των Διακρίων, μεθ' ών συνετάττετο και ο θητικός -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn123' id='ref123'>123</a></span>) όχλος, -όστις προ πάντων κατεφέρετο κατά των πλουσίων. Και μετεχειρίζετο μεν έτι τους -νόμους η πόλις, αλλ' ήδη απέβλεπε προς νεωτερισμούς, και όλοι επόθουν άλλην -κατάστασιν, ελπίζοντες διά της μεταβολής να λάβωσι δικαιώματα, ουχί ίσα μετά -των άλλων, αλλά περισσότερα, και να υπερισχύσωσιν εντελώς των αντιπάλων των. -Εν ώ δ' ούτως είχον τα πράγματα, ο Σόλων, ελθών εις τας Αθήνας, ευλαβείτο μεν -παρά πάντων και ετιμάτο, αλλά δημοσίως να ενεργή και δημηγορή δεν είχε πλέον -δύναμιν ουδέ προθυμίαν διά το γήρας· συνομιλών όμως ιδίως μετά των ανδρών -των προϊσταμένων των φατριών, επροσπάθει να τους διαλλάξη και να τους -συμβιβάση, και προ πάντων εφαίνετο ότι έδιδε προσοχήν εις τους λόγους του ο -Πεισίστρατος, όστις εις την ομιλίαν του είχε τι γλυκύ και ευάρεστον, και ήτον -ευεργετικός προς τους πένητας, και ως προς τας έχθρας πράος και μέτριος. Όσα δε -δεν είχεν εκ φύσεως, προσεποιείτο και ταύτα, και επιστεύετο υπέρ τους έχοντας, -ως άνθρωπος ειδήμων και κόσμιος, και φίλος της ισότητος, και δυσαρεστούμενος -αν τις ήθελε να μεταβάλη την κατάστασιν των πραγμάτων, και αν επεθύμει -νεωτερισμούς. Διά τοιούτων εξηπάτα το πλήθος· αλλ' ο Σόλων ταχέως ανεκάλυψε -το ήθος αυτού, και πρώτος ενόησε την επιβουλήν. Δεν τον εμίσησεν όμως διά -τούτο, αλλ' επροσπάθει να τον καταπραΰνη και να τον νουθετή, και έλεγε και προς -αυτόν και προς άλλους, ότι αν αφαιρέση τις από της ψυχής αυτού το φιλόπρωτον, -και ιατρεύση την επιθυμίαν της τυραννίδος, δεν υπάρχει άλλος καταλληλότερος εις -αρετής άσκησιν, ουδέ καλλήτερος πολίτης. Κατ' εκείνον τον χρόνον είχεν αρχίσει ο -Θέσπις να οργανίζη την τραγωδίαν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn124' id='ref124'>124</a></span>), και -το πράγμα, ως νεοφανές είλκυσε τον λαόν, αλλά δεν είχε προχωρήσει εισέτι μέχρις -αμίλλης μεταξύ ανταγωνιστών. Ο δε Σόλων, φύσει φιλήκοος ων και φιλομαθής, έτι -δε μάλλον εις το γήρας του παρερχόμενος τον καιρόν του εις αργίαν και εις -παιγνίδια, και ακόμη και εις συμπόσια και εις μουσικήν, είδε τον ίδιον Θέσπιν -αυτοπροσώπως υποκρινόμενον, ως συνήθιζον οι παλαιοί ποιηταί. Μετά δε την -παράστασιν, αποταθείς προς αυτόν, τον ηρώτησεν αν δεν εντρέπηται τόσα να -ψεύδηται ενώπιον τόσων ανθρώπων. Ο δε Θέσπις απεκρίθη ότι δεν βλάπτει -ποσώς, όταν τα τοιαύτα λέγωνται και πράττωνται ως παιγνίδια. Τότε δε, κτυπήσας -σφοδρώς ο Σόλων την γην διά της βακτηρίας, «Επαινούντες, είπε, και τιμώντες τα -παιγνίδια ταύτα, ταχέως θα τα εύρωμεν και εντός των συμβολαίων ημών.»</p> - -<p>Λ. Ο δε Πεισίστρατος, καλύψας διά τραυμάτων το σώμα του, προέβη εις την -αγοράν κομιζόμενος εφ' αμάξης, και παρώξυνε τον δήμον, λέγων ότι οι εχθροί του -τον επεβουλεύθησαν διά τα πολιτικά του φρονήματα. Εν ώ δε πολλοί ηγανάκτουν -και έκραζον, ελθών προς αυτόν ο Σόλων, και πλησίον του στας, «Δεν προσποιείσαι -καλώς, ω υιέ του Ιπποκράτους, τω είπε, τον Ομηρικόν Οδυσσέα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn125' id='ref125'>125</a></span>) διότι -τα ίδια κάμνεις συ όπως δολιευθής τους πολίτας, όσα εκείνος, όταν επλήγωσεν -εαυτόν, διά ν' απατήση τους εχθρούς. Και το μεν πλήθος ήτον έτοιμον να -υπερμαχήση υπέρ του Πεισιστράτου, και συνήλθεν εις εκκλησσίαν ο δήμος, και -έγραψε ψήφισμα ο Αρίστων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn126' id='ref126'>126</a></span>) όπως -δοθώσιν εις τον Πεισίστρατον πεντήκοντα ροπαλοφόροι ως σωματοφύλακες. Αλλ' -ο Σόλων αντέστη, και αναστάς, πολλά ωμίλησεν όμοια προς ταύτα τα περιεχόμενα -εις τα ποιήματά του·</p> - -<p class="poem">«Σεις αφοράτε εις γλώσσαν και λόγους ανδρός γλυκυστόμου.<br -/> -Έκαστος πλην εξ υμών εις αλώπεκος ίχνη βαδίζει.<br /> -Πάλιν δε όλοι ομού χαύνον εγκρύπτετε νουν».</p> - -<p>Βλέπων δ' ότι οι μεν πένητες ήσαν πρόθυμοι να ευχαριστήσωσι τον -Πεισίστρατον, και εθορύβουν, οι δε πλούσιοι ότι εφοβούντο και εδραπέτευον, -ανεχώρησεν ειπών ότι των μεν είναι σοφώτερος, των δε ανδρειότερος· σοφώτερος -μεν εκείνων οίτινες δεν ενόουν τι συνέβαινεν, ανδρειότερος δ' εκείνων οίτινες το -ενόουν, αλλ' εφοβούντο ν' αντισταθώσιν εις την τυραννίαν. Ο δε δήμος, κυρώσας -το ψήφισμα, δεν εμικρολόγει πλέον ούτε περί του αριθμού των ροπαλοφόρων -προς τον Πεισίστρατον, αλλά τον αφήκε να τρέφη και να συνάγη φανερώς όσους -ήθελεν, έως ότου κατέλαβε την ακρόπολιν. Αφ' ού δε τούτο έγινε, και η πόλις -συνεταράχθη, ο μεν Μεγακλής ευθύς έφυγε μετά των άλλων Αλκμαιωνιδών ο δε -Σόλων ήτον ήδη πολύ γέρων, και δεν είχε τινά να τον βοηθήση· εξήλθεν όμως εις -την αγοράν, και ωμίλησε προς τους πολίτας, επιπλήττων μεν αυτούς διά την -αφροσύνην αυτών και αδράνειαν, παροξύνων δε και προκαλών αυτούς να μη -εγκαταλείψωσι την ελευθερίαν. Τότε είπε και το περίφημον εκείνο, ότι πριν μεν -τοις ήτον ευκολώτερον να εμποδίσωσι την τυραννίαν όταν ερριζούτο, ήδη δε είναι -έργον μεγαλήτερον και λαμπρότερον να την ανασπάσωσι και να την αφαιρέσωσιν, -αφ' ού συνέστη και αφ' ού εβλάστησεν. Επειδή δε, εκ φόβου, ουδείς προσείχεν εις -αυτόν, απήλθεν εις την οικίαν του, και λαβών τα όπλα του, τα έστησεν εις την οδόν -εμπρός των θυρών του, και «Εγώ μεν, είπεν, κατά την δύναμίν μου εβοήθησα την -πατρίδα και τους νόμους.» Έκτοτε δ' έμεινεν ησυχάζων, και δεν ήκουε τους φίλους -του, οίτινες τον παρεκίνουν να φύγη, αλλά ποιήματα γράφων επέπληττε τους -Αθηναίους·</p> - -<p class="poem">«Εξ ανανδρίας εάν εις δεινά ενεπέσατε τόσα,<br /> - μη συναντίους αυτών λέγετε, μη τους Θεούς.<br /> -Τούτους υψώσατε σεις, εις αυτούς την ασφάλειαν δόντες,<br /> - και διά ταύτα κακόν έχετε δούλων ζυγόν».</p> - -<p>ΛΑ. Όταν δε πολλοί τον ενουθέτουν, λέγοντές τω ότι θέλει θανατωθή υπό του -τυράννου, και τον ηρώτων εις τι εμπιστευόμενος τοιαύτα τολμά, «Εις το γήρας,» -είπεν. Ο Πεισίστρατος όμως, αφ' ού έγινε κύριος των πραγμάτων, τοσούτον -επεριποιήθη τον Σόλωνα, τιμών και φιλοφρονούμενος, και προσκαλών αυτόν -συνεχώς, ώστε και σύμβουλός του έγινε και πολλά επήνει εξ όσων εκείνος έπραττε· -διότι εφύλαττε τους πλείστους νόμους του Σόλωνος, επιμένων πρώτος αυτός εις -αυτούς, και τους φίλους του αναγκάζων εις τούτο. Ούτω και διά φόνον -προσκληθείς εις τον Άρειον Πάγον, εν ώ ήτον τύραννος ήδη, παρουσιάσθη κοσμίως -διά ν' απολογηθή· αλλ' ο κατήγορος δεν ενεφανίσθη. Και νόμους άλλους έγραψεν ο -ίδιος, εν οίς ην και ο διατάττων, οι ακρωτηριασθέντες εις τον πόλεμον να -τρέφωνται δημοσίως. Λέγει δ' ο Ηρακλείδης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn127' id='ref127'>127</a></span>) ότι -τούτον εμιμήθη ο Πεισίστρατος εκ του Σόλωνος, όστις το αυτό είχε ψηφίσει περί -του Θερσίππου, ακρωτηριασθέντος. Ως δ' ο Θεόφραστος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn128' id='ref128'>128</a></span>) -ιστορεί, και τον περί αργίας νόμον δεν έγραψεν ο Σόλων, αλλ' ο Πεισίστρατος, -καταστήσας δι' αυτού και την χώραν ευφορωτέραν, και την πόλιν ησυχωτέραν. Ο -δε Σόλων, αρχίσας μεγάλην πραγματείαν περί του λόγου ή του μύθου της -Ατλαντίδος, όν ήκουσε διηγούμενον υπό των λογίων της Σάιδος ως ανήκοντα εις -τους Αθηναίους, απέκαμεν ουχί διά τας ασχολίας του, ως λέγει ο Πλάτων, αλλά -μάλλον διά το γήρας, φοβηθείς το μέγεθος της συγγραφής. Διότι περί της πολλής -του σχολής μαρτυρούσιν ούτοι οι στίχοι αυτού·</p> - -<p class="poem">«Καταγηράσκω, διδασκόμενος πολλά»·</p> - -<p>και</p> - -<p class="poem">«Έργα της κόρης της Κύπρου μ' αρέσκουσι τώρα, του Βάκχου,<br -/> - και των Μουσών τα τερπνά εις των ανθρώπων τον νουν».</p> - -<p>ΛΒ. Φιλοτιμούμενος δ' ο Πλάτων να επεξεργασθή την Ατλαντικήν υπόθεσιν ως -καλής χώρας έρημον έδαφος, εις αυτόν δε και συγγενείας λόγω ανήκον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn129' id='ref129'>129</a></span>) έθηκε -μεν εις την αρχήν πρόθυρα μεγάλα, και περιβόλους και αυλάς, ως ουδείς ποτέ -λόγος άλλος ή μύθος ή ποίησις έλαβεν. Εξώρας δ' αρχίσας, απέθανε πριν -περατώση το έργον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn130' id='ref130'>130</a></span>), τόσω -μεγαλητέραν λύπην αφήσας διά τα ελλείποντα, όσω τερπνότερο είναι το μέρος ό -έγραψε. Διότι, ως η πόλις των Αθηναίων τον ναόν του Ολυμπίου Διός, ούτως η -σοφία του Πλάτωνος, μετά τοσούτων καλών έργων, μόνον ατελές παρήγαγε τον -Ατλαντικόν λογον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn131' id='ref131'>131</a></span>). -Απεβίωσε δ' ο Σόλων, ως μεν ο Ποντικός Ηρακλείδης ιστορεί, πολύν καιρόν αφ' ού -ήρχισε να τυραννή ο Πεισίστρατος, ως δε λέγει ο Ερέσιος Φανίας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn132' id='ref132'>132</a></span>), ουδέ -μετά δύω έτη· διότι ο μεν Πεισίστρατος ήρχισε να τυραννή επί Κωμίου άρχοντος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn133' id='ref133'>133</a></span>), ο δε -Σόλων λέγει ο Φανίας ότι απέθανεν επί Ηγεστράτου, όστις ήτον άρχων μετά τον -Κωμίαν. Η δε διασπορά της τέφρας αυτού παρά την νήσον των Σαλαμινίων αφ' ού -εκάη το σώμα του, είναι μεν άτοπος, και διά τούτο απίθανος και μυθώδης, αλλ' -αναφέρουσιν αυτήν και άλλοι αξιόλογοι άνδρες, και ο φιλόσοφος -Αριστοτέλης.</p> - -<h4 style="text-align: center; margin-top: 3em"> -ΠΟΠΛΙΚΟΛΑΣ</h4> - -<p> -<br /> -Α. Τοιούτος ήτον ο Σόλων, και προς αυτόν παραβάλλομεν τον Ποπλικόλαν, εις όν -μεταγενεστέρως εδόθη το όνομα τούτο προς τιμήν υπό του δήμου των Ρωμαίων, -προτού δ' ωνομάζετο Πόπλιος Ουαλέριος, απόγονος, ως φαίνεται Ουαλερίου, ενός -των παλαιών ανδρών, όστις μεγάλως συνετέλεσεν εις το να συγχωνευθώσιν εις ένα -λαόν οι Ρωμαίοι και οι Σαβίνοι, πριν πολέμιοι όντες· διότι εκείνος είναι όστις προ -πάντων κατέπεισε τους βασιλείς να συναντηθώσι, και τους εφιλίωσεν. Εις τούτου -το γένος ανήκων ο Ουαλέριος, ως λέγουσιν, εν ώ η Ρώμη ήτον έτι υπό βασιλείς, -διέπρεπε διά την δύναμιν του λόγου του και διά τον πλούτον του. Τούτων δε τον -μεν μετεχειρίζετο πάντοτε ορθώς και ευτόλμως υπέρ του δικαίου, τον δε μετέδιδεν -ελευθερίως και φιλανθρώπως εις τους ενδεείς· δι' ό προφανές ήτον ότι, αν εγίνετο -δημοκρατία, ήθελε πρωτεύσει. Ότε δε, ο δήμος μισών και βαρυνόμενος Ταρκύνιον -τον Σούπερβον, λαβόντα την βασιλείαν ουχί δικαίως, αλλ' ανοσίως και παρανόμως -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn134' id='ref134'>134</a></span>), και -διαχειριζόμενον αυτήν ουχί βασιλικώς, αλλ' υβριστικώς και τυραννικώς, έλαβεν ως -επαναστάσεως αφορμήν το πάθημα της Λουκρητίας, ήτις, βιασθείσα, απέσφαξεν -αυτή εαυτήν, τότε Λεύκιος ο Βρούτος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn135' id='ref135'>135</a></span>), -αρχηγός γενόμενος της αποστασίας, ήλθε κατά πρώτον προς τον Ουαλέριον, και -ευρών αυτόν προθυμότατον, απεδίωξεν ομού μετ' εκείνου τους βασιλείς. Και εν -όσω μεν ο δήμος εφαίνετο σκοπόν έχων ένα να χειροτονήση στρατηγόν αντί του -βασιλέως, ο Ουαλέριος έμενεν ήσυχος, διότι εις τον Βρούτον μάλλον ανήκεν η -αρχή, ως πρωταίτιον γενόμενον της δημοκρατίας. Επειδή όμως εμισείτο της -μοναρχίας το όνομα, και ο δήμος εφαίνετο ότι ευκολώτερον θα υπέφερε την -εξουσίαν, αν εμερίζετο, και δύο επρόβαλλε και εζήτει υπάτους, ο Ουαλέριος -ήλπισε να συνυπατεύση μετά του Βρούτου, αλλά δεν επέτυχε· διότι, αντί του -Ουαλερίου, εξελέγη συνάρχων του Βρούτου, εκουσίως αυτού, Ταρκύνιος -Κολλατίνος, ο της Λουκρητίας ανήρ, ουχί ως υπερέχων εκείνου κατά την αρετήν, -αλλά διότι οι δυνατοί, φοβούμενοι τους βασιλείς, οίτινες έξωθεν διά πολλών -επροσπάθουν να πραΰνωσι την πόλιν, ήθελον να διορίσωσι στρατηγόν τον -ασπονδότερον εκείνων εχθρόν, όστις ήτον βεβαιότερον ότι δεν ενέδιδεν.</p> - -<p>Β. Αγανακτών δ' ο Ουαλέριος ότι δεν τον επίστευον ικανόν να πράξη τα πάντα -υπέρ της πατρίδος διότι ουδέν κακόν έπαθεν αυτός υπό των τυράννων, παρητήθη -της βουλής, και αφήκε τας συνηγορίας, και έπαυσε ν' αναμίγνυται εις τα δημόσια. -Ώστε και λόγων και φόβων έδωκεν εις πολλούς αφορμήν, μη, οργιζόμενος, -συνταχθή μετά των βασιλέων και ανατρέψη τα πράγματα, και την πόλιν ήτις -διετέλει εις κινδυνώδη θέσιν. Όταν δ' ο Βρούτος, υποψίας έχων κατ' άλλων τινών, -ηθέλησε διά θυσιών να ορκίση την βουλήν, και προσδιώρισε την ημέραν, κατέβη -φαιδρότατος εις την αγοράν ο Ουαλέριος, και πρώτος ομώσας ότι ουδόλως θέλει -ενδώσει ουδ' υποχωρήσει εις τον Ταρκύνιον, αλλ' ότι θέλει πολεμήσει μέχρις -εσχάτων υπέρ της ελευθερίας, επροξένησεν ηδονήν εις την βουλήν και θάρρος εις -τους άρχοντας· και ευθύς τα έργα επεκύρουν τον όρκον του· διότι πρέσβεις ήλθον -από του Ταρκυνίου, φέροντες γράμματα, δι' ών ήθελε να ελκύση τον δήμον, και -λόγους προσηνείς, δι' ών αυτοί ήλπιζον προ πάντων να διαφθείρωσι τον λαόν, -παριστώντες ότι είπεν αυτούς ο βασιλεύς, ως ταπεινώσας δήθεν το φρόνημά του, -και ως έχων αξιώσεις μετριωτέρας. Τούτους ενόμισαν οι ύπατοι ότι ώφειλον να -τους παρουσιάσωσι εις το πλήθος· ο Ουαλέριος όμως δεν τους αφήκεν αλλ' -αντέστη, και δεν επέτρεψε να δοθή εις ανθρώπους πένητας, και βαρυνομένους τον -πόλεμον μάλλον παρά την τυραννίαν, αρχή και πρόφασις νεωτερισμών.</p> - -<p>Γ. Μετά δε ταύτα ήλθον άλλοι πρέσβεις, λέγοντες ότι ο Ταρκύνιος και της -βασιλείας παρητείτο και τον πόλεμον έπαυεν, απήτει δε μόνον τα χρήματα και τας -περιουσίας αυτού και των φίλων και οικείων του, εξ ών να ζήσωσιν εις την εξορίαν -των. Και πολλοί μεν εκάμπτοντο, και ο Κολλατίνος συνηγόρησε μάλιστα. Αλλ' ο -Βρούτος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn136' id='ref136'>136</a></span>), -άκαμπτος ων ανήρ και τραχύς εις την οργήν του, ώρμησεν έξω εις την αγοράν, τον -συνάρχοντα αυτού προδότην αποκαλών, ως θέλοντα να χαρίση πολέμου αφορμάς -και τυραννίδος εις ανθρώπους εις ούς δεινόν όντως ήτον και εφόδια φυγής να -ψηφίσωσιν. Αφ' ού δ' οι πολίται συνήλθον, πρώτος ο Γάιος Μινούκιος, ανήρ -ιδιώτης, ωμίλησεν εις τον δήμον, προτρέπων τον Βρούτον και τους Ρωμαίους -παραινών να φροντίσωσιν όπως τα χρήματα μετ' αυτών πολεμώσι τους τυράννους, -ουχί μετά των τυράννων αυτούς. Ουχ ήττον όμως απεφάσισαν οι Ρωμαίοι, αφ' ού -είχον την ελευθερίαν, υπέρ ής επολέμουν, να μη στερηθώσι της ειρήνης διά τα -χρήματα, αλλά να εξώσωσι και αυτά μετά των τυράννων. Εφρόντιζε δ' ο Ταρκύνιος -ολίγον περί των χρημάτων, και απήτει αυτά μάλλον όπως δοκιμάση τον δήμον, και -παρασκευάση προδοσίαν. Και ταύτα ενήργουν οι πρέσβεις, μένοντες επί προφάσει -των χρημάτων, και λέγοντες άλλα μεν ότι πωλούσιν άλλα δ' ότι φυλάττουσι, και -άλλα ότι πέμπουσι προς εκείνον, μέχρις ότου διέφθειραν δυο οίκους εκ των -αρίστων νομιζομένων, τον των Ακυλίων, όστις είχε τρεις βουλευτάς, και τον των -Ουιτελλίων, όστις είχε δύο. Ήσαν δ' όλοι ούτοι εκ μητέρων ανεψιοί του υπάτου -Κολλατίνου, μεταξύ δ' ιδίως των Ουιτελλίων και του Βρούτου υπήρχεν άλλη -οικειότης, ότι την αδελφήν αυτών είχεν ο Βρούτος, και πολλούς είχεν υιούς εξ -αυτής, ών δύο, τους ενήλικας, συγγενείς όντας αυτών και σχετικούς, εκέρδισαν οι -Ουιτέλλιοι, και τους έπεισαν να γίνωσι μέτοχοι της προδοσίας, και συνδεθέντες -μετά του μεγάλου γένους των Ταρκυνίων, και βασιλικών κοινωνήσαντες ελπίδων, -να εγκαταλείψωσι του πατρός των την ηλιθιότητα και την δυστροπίαν· δυστροπίαν -μεν λέγοντες την αδυσώπητον αυτού αποστροφήν προς τους πονηρούς, ηλιθιότητα -δε την χρησιμεύσασαν επί πολύν καιρόν ως προσποιήσιν και προκάλυμμα όπως -προφυλαχθή κατά των τυράννων, και ής ουδ' ύστερον απέφυγε την -επωνυμίαν.</p> - -<p>Δ. Αφ' ού δ' επείσθησαν οι νεανίσκοι, και συνενοήθησαν μετά των Ακυλίων, -απεφασίσθη υφ' όλων να ομόσωσιν όρκον μέγαν και φοβερόν, ως σπονδήν -επιχέοντες αίμα ανθρώπου σφαγέντος, και τα σπλάγχνα αυτού εγγίζοντες. Προς -ταύτα λοιπόν συνήλθον εις την οικίαν των Ακυλίων, και ο οίκος εις όν έμελλον να -πράξωσι ταύτα ήτον ως επόμενον έρημος σχεδόν και σκοτεινός· αλλά δεν -παρετήρησαν ότι εντός αυτού είχε κρυβή υπηρέτης τις, Ουινδίκιος καλούμενος, -ουχί προς επιβουλήν ή διότι προενόησέ τι εκ των μελετωμένων, αλλά διότι έτυχε -να είναι εντός, και φοβηθείς να φανή εις αυτούς, όταν τους είδε να έρχωνται μετά -σπουδής, εστάθη οπίσω κιβωτίου εκεί ευρεθέντος, ώστε και τα πραττόμενα -έβλεπε, και ήκουσεν όσα εβουλεύοντο. Απεφάσισαν δ' αυτοί να φονεύσωσι τους -Υπάτους, και γράψαντες περί τούτου επιστολάς εις τον Ταρκύνιον, επέδωκαν αυτάς -εις τους πρέσβεις, οίτινες εκεί κατώκουν φιλοξενούμενοι υπό των Ακυλίων και τότε -παρευρέθησαν εις την συνωμοσίαν. Αφ' ού δε, ταύτα πράξαντες, ανεχώρησαν, -εξήλθε κρυφίως ο Ουινδίκιος, και δεν ήξευρε πώς να ενεργήση ως προς τα εκ τύχης -εις αυτόν ανακαλυφθέντα, δεινόν μεν νομίζων, καθώς και ήτον, να κατηγορήση -προς πατέρα, τον Βρούτον, ανόσια των υιών του βουλεύματα, ή τα των ανεψιών -προς τον θείον αυτών Κολλατίνον, ουδένα δ' ιδιώτην Ρωμαίον άξιον εμπιστοσύνης -νομίζων, διά τοιαύτα απόρρητα. Αλλά παν άλλο δυνάμενος μάλλον παρά να -ησυχάση, και υπό της συνειδήσεως του πράγματος ελαυνόμενος, απηυθύνθη προς -τον Ουαλέριον, ενθαρρυνθείς προπάντων υπό των φιλολάων και φιλανθρώπων -τρόπων αυτού, διότι ήτον εις όλους ευπρόσιτος όσοι είχον ανάγκην αυτού, και την -οικίαν του είχε πάντοτε ανοικτήν, και ποτέ δεν απέρριπτε των ταπεινοτέρων -πολιτών ούτε λόγον ούτε υπόθεσιν.</p> - -<p>Ε. Όταν λοιπόν ανέβη προς αυτόν ο Ουινδίκιος, και τω είπε τα πάντα, επί -παρουσία μόνου του αδελφού του Μάρκου και της γυναικός του, εκπλαγείς και -φοβηθείς ο Ουαλέριος, δεν αφήκε τον άνθρωπον ν' αναχωρήση, αλλά κλείσας -αυτόν εις την οικίαν του, και επιστήσας την γυναίκα του φύλακα εις την θύραν, -διώρισε τον αδελφόν του να περικυκλώση την βασιλικήν έπαυλιν, και να λάβη, αν -ήτον δυνατόν, τα γράμματα, και να παραφυλάττη τους υπηρέτας. Αυτός δε, μετά -πολλών πελατών και φίλων, οίτινες ήσαν πάντοτε περί αυτόν, και μετά πολλών -θεραπόντων, εβάδισε προς την οικίαν των Ακυλλίων, οίτινες δεν ήσαν εντός, και -καθ' ήν στιγμήν ουδείς το επρόσμενεν, εισχωρήσας διά των θυρών, εύρε τα -γράμματα κείμενα, όπου κατώκουν οι πρέσβεις. Ενώ δε ταύτα έπραττεν, έδραμον -μεθ' ορμής οι Ακύλλιοι, και απαντήσαντες αυτόν περί τας θύρας, εζήτουν να τω -αφαιρέσωσι τας επιστολάς· εκείνοι δ' ανθίσταντο, και περιτιλύσσοντες τα ιμάτια -περί τους τραχήλους των, μόλις και μετά βίας, ωθούντες και ωθούμενοι διά των -στενών οδών, έφθασαν εις την αγοράν. Τα αυτά εγίνοντο, συγχρόνως και εις την -βασιλικήν έπαυλιν, όπου ο Μάρκος συνέλαβεν άλλα γράμματα, και τα έφερεν -εντός σκευών, σύρων συγχρόνως εις την αγοράν και όσους εδύνατο εκ των -βασιλικών οικετών.</p> - -<p>ΣΤ. Αφ' ού δ' οι Ύπατοι έπαυσαν τον θόρυβον και κατά παραγγελίαν του -Ουαλερίου εκομίσθη ο Ουινδίκιος εκ της οικίας του, και μετά την κατηγορίαν -ανεγνώσθησαν τα γράμματα, τότε οι άνδρες ουδέν ετόλμησαν ν' αρνηθώσι· και οι -μεν άλλοι ίσταντο κατηφείς και σιωπηλοί· ολίγοι δε, χάριν θέλοντες να κάμωσιν εις -τον Βρούτον, ωμίλουν περί εξορίας. Και ο Κολλατίνος δε τοις έδιδεν ελπίδας τινάς, -διότι εδάκρυε, και ο Ουαλέριος, σιωπών. Ο δε Βρούτος, προσφωνήσας ονομαστί -εκάτερον των υιών του, «Έλα, ω Τίτε, είπεν, έλα, ω Ουαλέριε· διατί δεν -απολογείσθε προς την κατηγορίαν;» Αφ' ού δε τρις ερωτηθέντες δεν απεκρίθησαν, -στρέψας προς τους υπηρέτας το πρόσωπον, «Εδικόν σας είναι, είπε, το επίλοιπον -έργον». Τότε δ' αυτοί, συλλαβόντες αμέσως τους νεανίσκους, έσχισαν τα ιμάτιά -των, έδεσαν οπίσω τας χείρας των, και απηνώς τους ερράβδιζον. Και οι μεν άλλοι -δεν ηδύναντο να βλέπωσι το θέαμα τούτο, ουδ' υπέμενον αυτό· εκείνος δε λέγεται -ότι ούτε τα βλέμματα απέστρεψεν αλλαχού, ούτε εξ οίκτου εμετρίασε την -έκφρασιν της οργής, και αυστηρότητος του προσώπου του, αλλ' αγρίως έβλεπε -τους υιούς του τιμωρουμένους, έως ού απλώσαντες αυτούς εις το έδαφος, τοις -έκοψαν τας κεφαλάς διά του πελέκεως. Τότε, αφήσας τους άλλους εις τον -συνάρχοντα, αυτός αναστάς, ανεχώρησεν, έργον πράξας μη επιδεχόμενον ούτε -αξίως να επαινεθή, ούτε να κατηγορηθή· διότι, ή το υψος της αρετής κατήντησε την -ψυχήν του εις απάθειαν, ή του πάθους το μέγεθος εις αναλγησίαν· ουδέ το έν δε -ουδέ το άλλο είναι ή μικρόν ή ανθρώπινον, αλλ' ή θείον ή θηριώδες. Δικαιότερον δ' -είναι η κρίσις ν' ακολουθήση μάλλον του ανδρός την δόξαν, παρά να μη πιστευθή η -αρετή αυτού, εξ αιτίας της ασθενείας του κρίνοντος. Διότι οι Ρωμαίοι ολιγώτερον -πιστεύουσιν ότι έργον του Ρωμύλου υπήρξεν η ίδρυσις της πόλεως, παρ' ό,τι η -κτίσις και αποκατάστασις της πολιτείας υπήρξεν έργον του Βρούτου.</p> - -<p>Ζ. Αφ' ού δ' απήλθεν εκ της αγοράς τότε, επί πολύν καιρόν φρίκη και σιωπή -κατείχε πάντας διά τα γενόμενα. Βλέποντες δ' οι Ακύλιοι την μαλακότητα και την -βραδύτητα του Κολλατίνου, έλαβον θάρρος, και απήτουν να λάβωσιν εις -απολογίαν καιρόν, και να τοις δοθή ο Ουινδίκιος, διότι ήτον δούλος των, και να μη -μείνη υπό τους κατηγόρους των. Και ο μεν Κολλατίνος ήθελε να συγκατανεύση εις -ταύτα, και να διαλύση την εκκλησίαν· αλλ' ο Ουαλέριος, ούτε τον άνθρωπον ήθελε -ν' αφήση ν' αναμιγή εις τον πέριξ όχλον, ούτε εις τον δήμον επέτρεπε ν' αφήση -τους προδότας να φύγωσι. Τέλος δε, συλλαβών αυτούς διά των χειρών του, -επεκαλείτο τον Βρούτον, και προς τον Κολλατίνον εβόα ότι κάκιστα πράττει, αν, αφ' -ού εις τον συνάρχοντά του επέβαλεν ανάγκην παιδοκτονίας, νομίζη τώρα ότι -πρέπει να χαρίση εις τας γυναίκας των τους προδότας και τους εχθρούς της -πατρίδος. Επειδή δ' ο ύπατος ηγανάκτει, και διέταττε να συλλάβωσι τον -Ουινδίκιον, οι μεν υπηρέται, απωθούντες τον όχλον, συνελάμβανον τον άνθρωπον, -και εκτύπων τους θέλοντας να τον αφαιρέσωσιν απ' αυτών, οι δε φίλοι του -Ουαλερίου εστάθησαν εμπρός να τον υπερασπίσωσι, και ο δήμος εβόα να έλθη ο -Βρούτος. Ήλθε λοιπόν αυτός επιστρέψας, και αφ' ού όλοι εσιώπησαν διά να τον -ακούσωσιν, είπεν ότι των μεν υιών του αυτός ήτον κατάλληλος δικαστής, περί δε -των άλλων αφήνει να ψηφίσωσιν οι πολίται, οίτινες εισίν ελεύθεροι. Ας ομιλήση -επομένως όστις θέλει, και ας πείση τον δήμον. Λόγοι όμως δεν εχρειάσθησαν -πλέον, αλλ' έγινε ψηφοφορία, και παμψηφεί καταδικασθέντες, επελεκίσθησαν. Ο -δε Κολλατίνος ήτον μεν, ως φαίνεται, και ύποπτος οπωσούν, εξ αιτίας της προς -τους βασιλείς συγγενείας του, ωργίζοντο δε κατ' αυτού οι Ρωμαίοι και διά το -δεύτερον όνομά του, μισούντες τον Ταρκύνιον. Όταν δε συνέβησαν ταύτα, -δυσαρεστήσας αυτούς εντελώς, αφήκεν εκουσίως την αρχήν, και ανεχώρησεν εκ -της πόλεως. Τότε έγινον πάλιν αρχαιρεσίαι, και ανεδείχθη ομοθύμως ύπατος ο -Ουαλέριος, λαβών την αξίαν ταύτην ως της προθυμίας του αμοιβήν. Νομίσας δ' ότι -μέρος αυτής έπρεπε ν' απολαύση και ο Ουινδίκιος, εψήφισε να γίνη αυτός πρώτος -απελεύθερος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn137' id='ref137'>137</a></span>) -πολίτης εις την Ρώμην, και να έχη δικαίωμα ψήφου, καταγραφείς εις οποιανδήποτε -φρατρίαν ήθελε -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn138' id='ref138'>138</a></span>). Εις δε -τους άλλους, απελευθέρους εξώρας και μετά πολύν χρόνον έδωκεν εξουσίαν -ψήφου ο Άππιος, χαριζόμενος εις τον δήμον. Η δ' εντελής απελευθέρωσις μέχρι -τούδε ονομάζεται Ουινδίκτα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn139' id='ref139'>139</a></span>) δι' -εκείνον, ως λέγεται, τον Ουινδίκιον.</p> - -<p>Η. Μετά δε τούτο, τα μεν χρήματα των βασιλέων αφήκαν τους Ρωμαίους να τα -διαρπάσωσι, κατέσκαψαν δε την οικίαν αυτών και την έπαυλιν· το δε τερπνότατον -μέρος του Αρείου πεδίου, κτήμα όν του Ταρκυνίου και τούτο, το αφιέρωσαν εις τον -Θεόν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn140' id='ref140'>140</a></span>). Έτυχε -δε να είναι τότε θερισμένον, και τα δέματα εκείντο κατά γης. Αλλ' ένεκα της -αφιερώσεως ενόμισαν ότι δεν πρέπει να τ' αλωνίσωσιν ουδέ να τα μεταχειρισθώσι, -και συνελθόντες όλοι, έφερον τα δράγματα εις τον ποταμόν. Ομοίως δε κόπτοντες -και τα δένδρα τα έρριπτον εις αυτόν, αφήνοντες τον τόπον εις τον θεόν γυμνόν -όλως και άκαρπον. Επειδή δε πολλά και αθρόα ωθούντο επάλληλα, ο ποταμός δεν -τα έσυρε μακράν, αλλ' όπου τα πρώτα εστάλησαν συναχθέντα και πεσόντα εις -αβαθή μέρη, και όσα ήρχοντο κατόπιν δεν είχον πόθεν να διαβώσιν, αλλ' -ανεχαιτίζοντο και περιεπλέκοντο, εκεί η σύμπηξις ενεδυναμούτο, και ελάμβανε -ρίζωσιν, ήν ηύξανεν έτι το ρεύμα· διότι επέφερε πηλόν πολύν, και ούτος -προστιθέμενος πέριξ έδιδε τροφήν συγχρόνως και κόλλησιν, και οι κτύποι των -υδάτων δεν τον εσάλευον, αλλά τον επίεζον μαλακώς, και συνήγον και -συνέπλαττον τα πάντα εις έν. Όσον δε μεγαλητέρα και στερεωτέρα εγίνετο η -συσσώρευσις, τόσον μάλλον ηύξανε το μέγεθος αυτής, και εσχηματίσθη χώρα -δεχομένη τα πλείστα των καταφερομένων υπό του ποταμού. Αύτη σήμερον, είναι -ιερά εις την πόλιν νήσος, και έχει ναούς θεών και περιπάτους, και ονομάζεται κατά -των Λατίνων την γλώσσαν «Μέση δύο γεφυρών -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn141' id='ref141'>141</a></span>).» -Τινές δε διηγούνται ότι τούτο συνέβη ουχί ότε καθιερώθη το πεδίον του -Ταρκυνίου, αλλά πολύν καιρόν μετέπειτα, ότε η Ταρκυνία ανέθηκεν άλλο -γειτνιάζον χωρίον. Ήτον δ' η Ταρκυνία παρθένος ιέρεια, μία των Εστιάδων, και -έλαβε τιμάς διά τούτο μεγάλας, μεταξύ δ' άλλων και το να δέχωνται την μαρτυρίαν -αυτής, μόνης μεταξύ όλων των γυναικών. Εψηφίσθη δε να τη επιτραπή και να -νυμφευθή· αλλ' εκείνη δεν το εδέχθη. Και ταύτα μεν μυθολογούσιν ότι ούτως -εγένοντο.</p> - -<p>Θ. Τον δε Ταρκύνιον, απελπισθέντα ν' αναλάβη την αρχήν διά προδοσίας, -εδέχθησαν οι Τυρρηνοί προθύμως, και τον συνώδευσαν μετά μεγάλης δυνάμεως -εναντίον της Ρώμης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn142' id='ref142'>142</a></span>). -Έφερον δε κατ' αυτών τους Ρωμαίους οι ύπατοι, και παρέταξαν αυτούς εις χωρία -ιερά, ών το μεν καλούσιν Άρσιον άλσος, το δε Αισούειον λειμώνα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn143' id='ref143'>143</a></span>). Άμα -δ' ήρχισαν να έρχωνται εις χείρας, Άρρων, ο υιός του Ταρκυνίου, και Βρούτος, ο -ύπατος των Ρωμαίων, συναντηθέντες, ουχί κατά τύχην, αλλ' εξ έχθρας και οργής ο -μεν κατά του τυράννου και του εχθρού της πατρίδος, ο δε ως εκδικούμενος διά την -εξορίαν του, ώρμησαν έφιπποι κατ' αλλήλων. Συγκρουσθέντες δε μετά θυμού -μάλλον ή μετά φρονήσεως, δεν εφρόντισαν να προφυλάξωσιν εαυτούς, και -εφονεύθησαν ο είς υπό του άλλου. Μετά προοίμια τοσούτον δεινά του αγώνος, -απέβη και ο αγών αυτός ουχί ημερώτερος, και οι στρατοί πολλά βλάψαντες -αλλήλους και πολλά παθόντες, εχωρίσθησαν τέλος εκ καταιγίδος. Διετέλει δ' εν -απορία ο Ουαλέριος, αγνοών της μάχης την έκβασιν, και βλέπων τους στρατιώτας -λυπουμένους διά τους αποθανόντας συντρόφους των, επαιρομένους δε διά τους -νεκρούς των εχθρών. Τόσον ο φόνος διά το πλήθος των πιπτόντων εφαίνετο ίσος -εκατέρωθεν, και δύσκολον να διακριθή τίνων ήτον ο περισσότερος. Αλλ' έκαστον -μέρος, βλέπον εκ του πλησίον τας ιδίας ζημίας, ήτον βεβαιότερον περί της ήττης -του παρά περί της νίκης, ήν εδύνατο να εικάση εκ της ζημίας των πολεμίων. Όταν δ' -επήλθεν η νυξ, οποία έπεται να είναι νυξ δι' ανθρώπους ούτω πολεμήσαντας, και -αφ' ού ησύχασαν τα στρατόπεδα, λέγουσιν ότι εσείσθη το άλσος, και εξ αυτού ότι -εξήλθε φωνή μεγάλη λέγουσα, ότι Τυρρηνοί απέθανον κατά ένα πλείονες των -Ρωμαίων. Ήτον δε βεβαίως θεία η φωνή εκείνη, και ευθύς μετ' αυτήν οι μεν -έτρεξαν αλαλάζοντες μεγάλως και θαρραλέως, οι δε Τυρρηνοί περίφοβοι και -συνταραχθέντες, ετράπησαν εις φυγήν εκ του στρατοπέδου, και διεσπάρησαν οι -πλείστοι. Τους δ' εναπομείναντας, κατά τι ολιγωτέρους των πεντακισχιλίων, -επελθόντες συνέλαβον οι Ρωμαίοι, και διήρπασαν τα λοιπά. Οι δε νεκροί -μετρηθέντες, ευρέθησαν ένδεκα μεν χιλιάδες τριακόσιοι οι των εχθρών, οι δε των -Ρωμαίων τοσούτοι και αυτοί παρά ένα. Η μάχη αύτη λέγουσιν ότι έγινε την -προτεραίαν των Καλανδών Μαρτίων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn144' id='ref144'>144</a></span>). -Επανηγύρισε δ' επ' αυτής θρίαμβον ο Ουαλέριος, πρώτος εκ των υπάτων εισελθών -εις την Ρώμην επί τεθρίππου. Και το πράγμα εφάνη θέαμα ευγενές και -μεγαλοπρεπές, ουδ' εκίνησε φθόνον ουδέ δυσαρέσκειαν, ώς τινες λέγουσι, των -ιδόντων· διότι τότε δεν θα επεθυμείτο τοσούτον, ουδέ θα προυκάλει φιλοτιμίαν -έτη πάμπολλα διαμένουσαν. Είδον δ' ευχαρίστως τον Ουαλέριον κοσμήσαντα διά -τιμών και την εκφοράν του συνάρχοντός του και τον ενταφιασμόν. Και λόγον -απήγγειλεν εις αυτόν επιτάφιον, όστις τοσούτον ήρεσεν εις τους Ρωμαίους και τους -ευχαρίστησεν, ώστε έκτοτε συνήθεια επεκράτησεν, όλοι οι αγαθοί και μεγάλοι, -όταν αποθάνωσι, να εγκωμιάζωνται υπό των αρίστων. Λέγεται δ' ότι και των -ελληνικών επιταφίων προηγήθη εκείνος, εκτός αν και τούτο είναι έθος υπό του -Σόλωνος εισαχθέν, ως ιστόρησεν ο ρήτωρ Αναξιμένης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn145' id='ref145'>145</a></span>).</p> - -<p>Ι. Αφ' ετέρου όμως δυσηρεστούντο κατά του Ουαλερίου, και τω προσήπτον ότι -ο μεν Βρούτος, όν ο δήμος εθεώρει ως πατέρα της ελευθερίας, δεν απήτησε να -άρχη μόνος, αλλ' εξελέξατο συνάρχοντας και πρώτον και δεύτερον. Ούτος δ' -έλεγον, αφ' ού συνεκέντρωσε τα πάντα εις εαυτόν, δεν είναι κληρονόμος της -υπατείας του Βρούτου, ήτις δεν τω συμφέρει, αλλά της τυραννίας του Ταρκυνίου. -Και τι ωφελεί διά των λόγων μεν να εγκωμιάζη τον Βρούτον, να μιμήται δε τον -Ταρκύνιον διά των έργων, και περικυκλούμενος υφ' όλων των ράβδων και των -πελέκεων να καταβαίνη αυτός μόνος εξ οικίας μεγαλητέρας εκείνης του βασιλέως -ήν κατεδάφισε; Διότι τω όντι ο Ουαλέριος κατώκει επιδεικτικώς, ως οι τραγωδιών -βασιλείς, έχων, εις την καλουμένην Ουαλίαν, οικίαν επικρεμαμένην εις την αγοράν, -επιβλέπουσαν εκ του ύψους τα πάντα και δυσκόλου αναβάσεως έξωθεν· ώστε -όταν αυτός κατέβαινε, εφαίνετο η μορφή αυτού ως μετέωρος, και βασιλική της -πομπής του η μεγαλοπρέπεια. Αλλ' αυτός έδειξε πόσον καλόν είναι ο εις αρχήν και -εις πράγματα μεγάλα διατελών να έχη ώτα δεχόμενα την ελευθεροστομίαν μάλλον -και τους αληθείς λογούς αντί της κολακείας. Διότι, ακούσας ότι εφαίνετο -αμαρτάνων εις τον λαόν, ότε οι φίλοι του τω διηγούντο ταύτα, δεν εφιλονείκησεν -ουδ' ηγανάκτησεν, αλλά ταχέως πολλούς συναγαγών τεχνίτας, εν ώ ήτον έτι νυξ, -εκρήμνισε την οικίαν του, και την κατέσκαψε μέχρις εδάφους, ώστε το πρωί οι -Ρωμαίοι, ότε συνέρευσαν και είδον τούτο, του μεν ανδρός επήνεσαν και -εθαύμασαν την μεγαλοφροσύνην, ελυπούντο δε διά την οικίαν, και επόθουν αυτής -το κάλλος και το μέγεθος, ως αν ήτον άνθρωπος, λέγοντες ότι αδίκως εκρημνίσθη -και διά φθόνον, και ελυπούντο προσέτι διά τον άρχοντα, ότι ανέστιος έμεινε, και -κατώκει εις ξένους οίκους. Διότι τον Ουαλέριον εδέχθησαν οι φίλοι αυτού, μέχρις -ού ο δήμος τω έδωκε τόπον, και κατεσκεύασεν οικίαν μετριωτέραν εκείνης, όπου -τώρα ίσταται το ιερόν το ονομαζόμενον της Ουίκας Πότας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn146' id='ref146'>146</a></span>). -Θέλων δ' ου μόνον, εαυτόν αλλά και την αρχήν αντί φοβεράς να καταστήση ήμερον -και αγαπητήν εις το πλήθος, και τους πελέκεις αφήρεσεν από των ράβδων, και -αυτάς τας ράβδους, όταν απήρχετο εις την συνέλευσιν, κατεβίβαζε και έκλινεν -εμπρός του δήμου, μεγαλύνων την αξιοπρέπειαν της δημοκρατίας. Τούτο δε -φυλάττουσι μέχρι τούδε οι άρχοντες. Διά τούτου δε δεν εταπεινούτο ο ίδιος, ως ο -όχλος ενόμιζεν απατώμενος, αλλά διά της μετριότητος ταύτης κατέβαλλε και -απέφευγε τον φθόνον, προσέθετε δ' εις εαυτόν τοσούτον δυνάμεως μέγεθος, όσον -εφαίνετο ότι αφήρει εκ της εξουσίας, διότι ο δήμος εδέχετο αυτόν μεθ' ηδονής και -τον υπέφερεν εκουσίως, ώστε και Ποπλικόλαν τον ανηγόρευσε. Σημαίνει δε το -όνομα Δημοκηδή ή Φιλόδημον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn147' id='ref147'>147</a></span>), και -τούτο το όνομα υπερίσχυσε του λοιπού των αρχαίων ονομάτων, και τούτο θέλομεν -μεταχειρισθή και ημείς, τον επίλοιπον βίον του ανδρός ιστορούντες.</p> - -<p>ΙΑ. Επέτρεψε δε να θηρεύη και να δύναται να λάβη την υπατείαν όστις ήθελε. -Πριν δ' ή εκλεχθή ο συνάρχων αυτού, μη γνωρίζων τι ήθελε συμβή, και -φοβούμενος αντίπραξιν εκ φθόνου ή εξ αγνοίας, μετεχειρίσθη την μοναρχίαν εις -εφαρμογήν των καλλίστων και μεγίστων πολιτικών μέτρων. Και πρώτον μεν -ανεπλήρωσε την βουλήν, ής τα μέλη είχον ελαττωθή· διότι άλλα μεν είχον φονευθή -υπό του Ταρκυνίου, άλλα δε προ ολίγου εν τη μάχη. Λέγουσι δε ότι οι υπ' αυτού -εγγραφέντες ήσαν εκατόν εξήκοντα τέσσαρες. Μετά δε ταύτα έγραψε νόμους, εξ -ών εκείνος μάλιστα ενίσχυσε τον λαόν, όστις εις τον καταδικασθέντα υπό των -υπάτων έδωκεν έφεσιν της δίκης εις τον δήμον· δεύτερος δε, ο διατάττων να -φονεύηται όστις ήθελε λάβει αρχήν μη δοθείσαν υπό του δήμου· τρίτος δε μετά -τούτους ο βοηθήσας τους πένητας, δι' ού αφήρεσε τους φόρους από των πολιτών, -και έκαμεν όλους ν' ασχολώνται προθυμότερον εις τας εργασίας. Ο δε γραφείς -κατά των απειθνούτων εις τους υπάτους, εφάνη και αυτός ότι ήτον επίσης -δημοτικός, και ότι εγράφη υπέρ του λαού μάλλον παρά υπέρ των δυνατών διότι ως -πρόστιμον της απειθείας έταξεν αξίαν πέντε βοών και δύω προβάτων. Ήτον δ' η -τιμή του μεν προβάτου οβολοί δέκα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn148' id='ref148'>148</a></span>), του -δε βοός εκατόν διότι οι Ρωμαίοι δεν μετεχειρίζοντο έτι τότε πολύ νόμισμα, αλλ' -είχον αφθονίαν προβάτων και κτηνοτροφίας. Διά τούτο και τας περιουσίας μέχρι -τούδε από των προβάτων καλούσι Πεκούλια -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn149' id='ref149'>149</a></span>), και -εις τα παλαιότατα των νομισμάτων επεχάραττον βουν, ή πρόβατον, ή αγριόχοιρον. -Έδιδον δε και εις τους υιούς των Συίλλους και Βουβούλκους και Καπραρίους -ονόματα, και Πορκίους, Κάπρας μεν τας αίγας, Πόρκους δε τους χοίρους -ονομάζοντες -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn150' id='ref150'>150</a></span>).</p> - -<p>IB. Ούτω λοιπόν ως προς ταύτα δημοτικός και μέτριος γενόμενος νομοθέτης, ως -προς την τιμωρίαν υπερεπήδησε παν όριον μετριότητος· διότι έγραψε νόμον -επιτρέποντα να φονεύωσιν άνευ κρίσεως πάντα όστις ήθελε να γίνη τύραννος· τον -δε φονεύσαντα καθίστα καθαρόν του φόνου, αν έδιδεν αποδείξεις του εγκλήματος· -διότι δεν ήτον δυνατόν ο τόσον μεγάλα επιχειρών να μη εννοηθή υπ' ουδενός, -αλλά δεν ήτον αδύνατον, εννοηθείς, να προφθάση ν' αποφύγη την κρίσιν· διά -τούτο επέτρεψεν εις πάντα τον δυνάμενον, να προλάβη κατά του αδικούντος την -κρίσιν ήν αναιρεί το αδίκημα. Επηνέθη δε και διά τον ταμιευτικόν νόμον διότι, -προκειμένου να συνεισφέρωσιν οι πολίται από των περιουσιών αυτών χρήματα εις -τον πόλεμον, ούτε αυτός θέλων ν' αναμιγή εις του δημοσίου την οικονομίαν, ούτε -να επιτρέψη εις τους φίλους του τούτο, ούτε δημόσια χρήματα να έλθωσι -παντελώς εις ιδιώτου οικίαν, ταμείον μεν κατέστησε τον ναόν του Κρόνου, όν μέχρι -τούδε προς τούτο μεταχειρίζονται -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn151' id='ref151'>151</a></span>). -Ταμίας δ' επέτρεψεν εις τον δήμον να εκλέξωσι δύο εκ των νέων, και εξελέγησαν -πρώτος ο Πούπλιος Ουετούριος και ο Μινούκιος Μάρκος, και χρήματα πολλά -συνήχθησαν, διότι η απογραφή έφερεν εκατόν τριάκοντα χιλιάδας, εξηρέθησαν δε -της συνεισφοράς αι χήραι και τα ορφανά. Αφ' ού δ' ούτω ταύτα διέταξε, κατέστησε -συνάρχοντα αυτού Λουκρήτιον, τον πατέρα της Λουκρητίας, εις όν, ως -πρεσβύτερον, παραχωρών την επισημοτέραν θέσιν, τω παρέδωκε τους -καλουμένους Φάσκους -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn152' id='ref152'>152</a></span>), και η -τιμητική αύτη διάκρισις διέμεινεν έκτοτε μέχρις ημών φυλαττομένη πάντοτε υπέρ -των γεροντοτέρων. Επειδή δ' ολίγας ημέρας μετά ταύτα απέθανεν ο Λουκρήτιος, -έγιναν πάλιν αρχαιρεσίαι, και εξελέγη ο Μάρκος Ωράτιος, και εκυβέρνησε μετά του -Ποπλικόλα τον επίλοιπον του έτους καιρόν.</p> - -<p>ΙΓ. Εν τούτοις δ' ο Ταρκύνιος ήρχισεν εν Τυρρηνία νέον κινών πόλεμον κατά των -Ρωμαίων και τότε λέγεται ότι μέγα σημείον εγένετο· Εν ώ εβασίλευεν έτι, και είχε -σχεδόν συντετελεσμένον τον ναόν του Καπιτωλίου Διός ο Ταρκύνιος, είτε κατά -μαντείαν, είτε άλλως κατ' ιδίαν αυτού απόφασιν, παρήγγειλεν εις Τυρρηνούς τινας -τεχνίτας εξ Ουηίων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn153' id='ref153'>153</a></span>) να -στήσωσιν εις την κορυφήν αυτού άρμα κεράμινον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn154' id='ref154'>154</a></span>), και -έπειτα μετ' ολίγον απεβλήθη του θρόνου. Όταν δ' οι Τυρρηνοί, πλάσαντες το -τέθριππον, το έβαλον εις την κάμινον, δεν έπαθεν αυτό ό,τι έπρεπε να πάθη πηλός -εις το πυρ, να συμπυκνωθή δηλαδή και να συγκαθήση διά την εξάτμισιν της -υγρότητος, αλλ' εξετάθη και επρήσθη, και ηύξησεν εις μέγεθος μετά δυνάμεως και -σκληρότητος τοσούτον, ώστε μόλις το εξήγαγον, αφαιρέσαντες την οροφήν της -καμίνου, και καταρρίψαντες τους τοίχους. Επειδή δ' εφάνη εις τους μάντεις ότι το -τέθριππον θα ήτο σημείον ευτυχίας και δυνάμεως δι' όποιον το είχε, απεφάσισαν -οι Ουήιοι να μη το δώσωσιν εις τους Ρωμαίους οίτινες το απήτουν, και -απεκρίθησαν ταύτα· ότι ανήκει εις τον Ταρκύνιον, ουχί εις τους εξώσαντας τον -Ταρκύνιον. Ολίγας δ' ημέρας μετά ταύτα υπήρχον ιππικοί αγώνες παρ' αυτοίς, και -κατά μεν τα λοιπά υπήρξε το θέαμα και η συρροή των θεατών κατά τα ειθισμένα· -ωδήγει δε το νικήσαν τέθριππον βραδέως ο ηνίοχος αυτού εστεφανωμένος εντός -του ιπποδρόμου, όταν οι ίπποι, τρομάξαντες, ουχί εκ φανερός τινος αφορμής, αλλ' -ή θεόθεν ελαυνόμενοι ή κατά τύχην, ώρμησαν μετά πάσης ταχύτητος, φέροντες -τον ηνίοχον προς την πόλιν. Μάτην δ' αυτός έτεινε τας ηνίας και ήθελε να πραΰνη -τους ίππους διά της φωνής· αλλ' αρπαγείς, και εις την ορμήν αυτών αφεθείς, -εφέρετο ούτως έως ότου φθάσαντες κατά το Καπιτώλιον, τον έρριψαν εκεί κατά -την πύλην, ήν ονομάζουσι σήμερον Ρατουμέναν. Ως δε τούτο εγένετο, -θαυμάσαντες οι Ουήιοι, και φοβηθέντες, επέτρεψαν εις τους τεχνίτας να δώσωσι -το άρμα.</p> - -<p>ΙΔ. Τον δε ναόν του Καπιτωλίου Διός είχε μεν τάξει ν' αφιερώση ο Ταρκύνιος, ο -υιός του Δημαράτου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn155' id='ref155'>155</a></span>) όταν -επολέμει κατά των Σαβίνων, αλλ' ωκοδόμησεν αυτόν ο Ταρκύνιος ο Σούπερβος, -όστις ήτον υιός ή εγγονός του τάξαντος· ουδ' αυτός όμως επρόφθασε να τον -αφιερώση, και ολίγον έλειπε μέχρι της τελειώσεως αυτού, όταν ο Ταρκύνιος -απεβλήθη. Όταν δ' εντελώς απεπερατώθη, και εστολίσθη προσηκόντως, ο -Ποπλικόλας είχε την φιλοτιμίαν αυτός να τον αφιερώση. Αλλά πολλοί των δυνατών -τον εφθόνουν, και ολιγώτερον ηγανάκτουν διά τας λοιπάς τιμάς ών απήλαυσεν ως -νομοθέτης και ως στρατηγός, διότι αύται τω ανήκον δικαιωματικώς· ταύτην δ' ως -ξένην εις αυτόν ενόμιζον ότι δεν πρέπει να την λάβη, και προέτρεπον και -παρώξυνον τον Ωράτιον ν' απαιτήση την αφιέρωσιν. Όταν λοιπόν ο Ποπλικόλας -απήλθεν εις αναγκαίαν τινά εκστρατείαν, εψήφισαν ν' αφιερώση τον ναόν ο -Ωράτιος, και τον ανεβίβασαν εις το Καπιτώλιον, ηξεύροντες ότι δεν θα το -κατώρθουν όταν εκείνος ήτον παρών. Τινές δε λέγουσιν, ότι κλήροι ετέθησαν -μεταξύ των υπάτων, και έλαχεν εκείνος μεν ν' απέλθη εις την εκστρατείαν παρά την -θέλησίν του, ούτος δε να μείνη διά την καθιέρωσιν. Αλλά περί του πώς συνέβησαν -ταύτα δύναται να εικάση τις εκ των γενομένων κατά την καθιέρωσιν. Κατά τας -σεπτεμβρίους Ειδούς -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn156' id='ref156'>156</a></span>), -αίτινες συμπίπτουσι περί την πανσέληνον του Μεταγειτνιώνος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn157' id='ref157'>157</a></span>), εν ώ -όλοι ήσαν συνηθροισμένοι εις το Καπιτώλιον, ο μεν Ωράτιος, αφ' ού επεκράτησε -σιωπή, τελέσας όλα τ' άλλα, και επιθέσας τας χείρας του εις τας θύρας, καθώς είναι -συνήθεια, επρόφερε τας προσδιωρισμένας λέξεις εις τας καθιερώσεις· ο δ' -αδελφός του Ποπλικόλα Μάρκος, προ πολλού ιστάμενος πλησίον των θυρών, και -παραφυλάττων τον καιρόν, «Ω ύπατε, είπεν, ο υιός σου απέθανε νοσήσας εις το -στρατόπεδον.» Τούτο ελύπησεν όλους όσοι το ήκουσαν· ο δ' Ωράτιος, ουδόλως -ταραχθείς, αλλά τούτο μόνον ειπών· «Ρίψατε λοιπόν τον νεκρόν όπου θέλετε, διότι -εγώ δεν δέχομαι το πένθος», ετελείωσε την αφιέρωσιν. Δεν ήτον δ' αληθής η -αγγελία, αλλ' ο Μάρκος εψεύσθη διά ν' αποτρέψη τον Ωράτιον της αφιερώσεως. -Είναι δε θαυμαστός ο ανήρ διά την ευστάθειάν του, είτε ενόησεν εις βραχύτατον -καιρόν την απάτην, είτε επίστευσε τον λόγον, αλλά δεν ενικήθη.</p> - -<p>ΙΕ. Φαίνεται δ' ότι η αυτή υπήρξε τύχη της καθιερώσεως και του δευτέρου -ναού. Διότι τον πρώτον, ως ευρέθη, κατεσκεύασε μεν ο Ταρκύνιος, καθιέρωσε δ' ο -Ωράτιος, και κατέστρεψε πυρ επί των εμφυλίων πολέμων. Τον δε δεύτερον -ανήγειρε μεν ο Σύλλας, επεγράφη δ' εις την αφιέρωσιν Κάτουλος, αφ' ού ο Σύλλας -απέθανεν. Αφ' ού δε και ούτος πάλιν κατεστράφη επί των στάσεων του Ουιτελλίου, -τον τρίτον, τυχηρός και κατά τούτο, ως και καθ' όλα τα άλλα, ο Ουεσπεσιανός, -ανοικοδομήσας αυτόν εξ αρχής μέχρι τέλους, τον είδε μεν συντελεσθέντα, δεν τον -είδε δε μετ' ολίγον και φθειρόμενον, τοσούτον του Σύλλα ευτυχέστερος, καθ' όσον -εκείνος μεν απέθανε προ της αφιερώσεως του έργου, ούτος δε προ της -καταστροφής αυτού· διότι άμα απέθανεν ο Ουεσπεσιανός, εκάη το Καπιτώλιον. Ο -δε τέταρτος ήδη υπάρχων, υπό του Δομετιανού και επερατώθη και αφιερώθη. -Λέγεται δ' ότι ο Ταρκύνιος εδαπάνησεν εις τα θεμέλια τεσσαράκοντα χιλιάδας -λίτρας αργυρίου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn158' id='ref158'>158</a></span>). Εις -τούτου δε του εφ' ημών ουδέ την δαπάνην της χρυσώσεως θα επήρκει ο μέγιστος -των εν Ρώμη ιδιωτικών πλούτων, συμποσωθείσαν εις πλέον των δώδεκα χιλιάδων -ταλάντων. Οι δε κίονες εκόπησαν εκ Πεντελησίου λίθου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn159' id='ref159'>159</a></span>), -καλλίστην έχοντες αναλογίαν του πάχους προς το μήκος· διότι είδομεν αυτούς εν -Αθήναις. Εις την Ρώμην όμως λαξευθέντες πάλιν και ξεσθέντες, απώλεσαν εκ της -συμμετρίας αυτών μάλλον ή ό,τι απέκτησαν γλαφυρότητα, φανέντες αραιοί και -ισχνοί υπέρ ό,τι απαιτεί το αίσθημα του καλού -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn160' id='ref160'>160</a></span>). Αλλ' -ο θαυμάσας του Καπιτωλίου την πολυτέλειαν, αν ήθελεν ιδή μίαν στοάν εν τη οικία -του Δομετιανού, ή βασιλικήν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn161' id='ref161'>161</a></span>), ή -λουτρόν, ή γυναικών κατοικίαν, ως λέγει ο Επίχαρμος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn162' id='ref162'>162</a></span>) προς -τον άσωτον,</p> - -<p class="poem">«Δεν είσαι συ φιλάνθρωπος, αλλ' άρρωστος<br /> -Μανίαν έχεις δόσεως,</p> - -<p>ούτως ήθελεν όμοιόν τι πεισθή να ειπή και προς τον Δομετιανόν· «Δεν είσαι συ -φιλότιμος ουδ' ευσεβής, αλλ' άρρωστος. Μανίαν έχεις των οικοδομών, ως ο Μίδας -εκείνος θέλων να σοι γίνωνται όλα χρυσά και λίθινα. Ταύτα λοιπόν περί -τούτων.</p> - -<p>ΙΣΤ. Ο δε Ταρκύνιος, μετά την μεγάλην μάχην καθ' ήν απώλεσε και τον υιόν του, -μονομαχήσαντα κατά του Βρούτου, κατέφυγεν εις το Κλούσιον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn163' id='ref163'>163</a></span>) ως -ικέτης προς τον Κλάραν Πορσήναν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn164' id='ref164'>164</a></span>), -άνδρα και δύναμιν μεγίστην έχοντα μεταξύ των Ιταλών βασιλέων, και αγαθόν -φαινόμενον και φιλότιμον. Ούτος δε τω υπεσχέθη να τον βοηθήση, και πρώτον μεν -έπεμψεν εις την Ρώμην, απαιτών να δεχθώσι τον Ταρκύνιον. Επειδή δε δεν -υπήκουσαν οι Ρωμαίοι, κηρύξας κατ' αυτών πόλεμον, και αναγγείλας τον καιρόν -και τον τόπον καθ' όν έμελλε να εισβάλη, έφθασε μετά πολλής δυνάμεως. Εξελέγη -δ' ο Ποπλικόλας απών ύπατος εκ δευτέρου, και μετ' αυτού ο Τίτος Λουκρήτιος· -επανελθών δ' εις την Ρώμην, και θέλων πρώτον να υπερβή κατά το φρόνημα τον -Πορσήναν, ήρχισε να κτίζη την πόλιν Σιγλιουρίαν, εν ώ αυτός ήτον ήδη πλησίον· και -τειχίσας αυτήν διά μεγάλης δαπάνης, έπεμψεν εις αυτήν επτακοσίους εποίκους ως -διά να δείξη ότι ευκόλως και αφόβως υπομένει τον πόλεμον. Αλλά τα τείχη -προσεβλήθησαν μεθ' ορμής, και οι φύλακες εξεδιώχθησαν υπό του Πορσήνα, και -φεύγοντες παρ' ολίγον να σύρωσι μεθ' εαυτών τους εχθρούς εις την πόλιν. -Επρόφθασεν όμως να βοηθήση εμπρός των πυλών, ο Ποπλικόλας, και μάχην -συνάψας παρά τον ποταμόν, αντείχε διά του πλήθους εναντίον των εχθρών, οίτινες -επετίθεντο, έως ότου καιρίας λαβών πληγάς, εκομίσθη, επί των ώμων φερόμενος, -εκτός της μάχης. Έπαθε δε το ίδιον και ο συνάρχων αυτού Λουκρήτιος, και αθυμία -κατέλαβε τους Ρωμαίους, τραπέντας εις φυγήν προς την πόλιν. Αλλά και οι εχθροί -συνωθούντο διά της ξυλίνης γεφύρας, και η Ρώμη εκινδύνευσε να κυριευθή κατά -κράτος. Πρώτος δ' ο Κόκλιος Ωράτιος, και μετ' αυτού δύο εκ των επισημοτάτων -ανδρών, ο Ερμήνιος και ο Λουκρήτιος, αντέστησαν κατά την ξυλίνην γέφυραν. Ο δ' -Ωράτιος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn165' id='ref165'>165</a></span>) έλαβε -το επωνύμιον Κόκλιος, στερηθείς εις τον πόλεμον ενός των οφθαλμών του· ως δέ -τινες λέγουσι, διά την σιμότητα της ρινός του, ήτις ήτον εισέχουσα, ώστε δεν -υπήρχε το χωρίζον τα όμματα, και τα οφρύδια συνεχέοντο, δι' ό ήθελε το πλήθος -να καλή αυτόν Κύκλωπα, αλλ' η γλώσσα των έσφαλλε, και επεκράτησε να τον καλή -ο λαός Κόκλιον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn166' id='ref166'>166</a></span>). -Ούτος, ιστάμενος εμπρός της γεφύρας, ανεχαίτιζε τους εχθρούς, μέχρις ότου οι μετ' -αυτού έκοψαν οπίσω του την γέφυραν. Τότε ριφθείς ούτω μετά των όπλων εις τον -ποταμόν, εκολύμβησε, και έφθασεν εις την πέραν όχθην, τραυματισθείς διά -τυρρηνικού δόρατος κατά τα οπίσθια. Ο δε Ποπλικόλας, θαυμάσας την ανδρείαν -αυτού, παρεκίνησεν όλους τους Ρωμαίους να συνεισφέρωσι και τω δώσωσιν όσην -τροφήν έτρωγεν έκαστος εν μια ημέρα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn167' id='ref167'>167</a></span>), και -προσέτι γην όσην αυτός ηδύνατο να σκάψη πέριξ διά του αρότρου εντός ημέρας. -Προς τούτοις δ' έστησαν χαλκούν ανδριάντα αυτού εις το ιερόν του Ηφαίστου, -τιμώντες και παρηγορούντες ούτω την χωλότητα ήν η πληγή τω επέφερε.</p> - -<p>ΙΖ. Εν ώ δ' ο Πορσήνας ηπείλει την πόλιν, επήλθε και πείνα εις τους Ρωμαίους, -και άλλος ιδιαίτερος στρατός εισέβαλεν εις την χώραν των. Ο δε Ποπλικόλας, εκ -τρίτου ύπατος ων, ενόμισεν ότι πρέπει ν' ανθίσταται εις τον Πορσήναν ησυχάζων -μόνον, και φυλάττων την πόλιν. Εκινήθη δε κατά των Τυρρηνών, και συγκρουσθείς -μετ' αυτών, τους έτρεψεν εις φυγήν, και εθανάτωσε πεντακισχιλίους. Το δε περί -Μουκίου λέγεται μεν υπό πολλών και διαφόρως· ας το ειπώμεν δε και ημείς καθώς -κοινότερον πιστεύεται. Ούτος ην ανήρ κεκτημένος αρετήν, και άριστος εις τα -πολεμικά. Συλλαβών δε την ιδέαν να φονεύση τον Πορσήναν, εισήλθε κρυφίως εις -το στρατόπεδον, ένδυμα φορών τυρρηνικόν, και την τυρρηνικήν ομιλών. Ελθών δε -μέχρι του βήματος όπου ο Βασιλεύς εκάθητο, και τούτον μεν μη γνωρίζων καλώς, -φοβούμενος δε να ερωτήση περί αυτού, έσυρε το ξίφος και εφόνευσεν εκείνον εκ -των συγκαθημένων όστις υπέρ πάντας τους άλλους τω εφάνη ότι ήτον ο Βασιλεύς. -Συλληφθείς δε διά τούτο, ανεκρίνετο. Ήτον δ' εκεί μικρά εσχάρα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn168' id='ref168'>168</a></span>) -έχουσα πυρ, ήν είχον φέρει διά τον Πορσήναν μέλλοντα να τελέση θυσίαν. -Υπεράνω αυτής τείνας την δεξιάν, ενώ η σαρξ του εκαίετο, ίστατο βλέπων προς τον -Πορσήναν, θαρραλέον και αναλλοίωτον έχων το πρόσωπον, μέχρις ού, θαυμάσας ο -Βασιλεύς αυτόν, τον αφήκε, και αποδίδων το ξίφος του, το έτεινεν από του -βήματος εις αυτόν· εκείνος δε το εδέχθη, προτείνας την αριστεράν και διά τούτο -λέγουσιν, ότι τω εδόθη η επίκλησις Σκαιόλας, όπερ εστίν Αριστερός. Είπε δε τότε, -ότι νικήσας τον φόβον του Πορσήνα, ενικήθη υπό της αρετής αυτού, και -χαριζόμενος ότι καταμηνύει όσα δεν είπεν αναγκαζόμενος. «Τριακόσιοι, είπε, -Ρωμαίοι, την αυτήν μετ' εμού γνώμην έχοντες, πλανώνται εν τω στρατοπέδω σου -καιροφυλακτούντες· εγώ δε, διά κλήρου λαχών και προ των άλλων επιχειρήσας, -δεν λυπούμαι ότι εκ τύχης δεν εφόνευσα άνδρα αγαθόν, και όστις αρμόζει φίλος -μάλλον να είναι παρά εχθρός των Ρωμαίων.» Ταύτα ακούσας ο Πορσήνας -επίστευσε, και διέκειτο προς συνδιαλλαγήν ευμενέστερος, όχι τόσον, ως νομίζω, εκ -φόβου των τριακοσίων, όσον διότι ηγάπησε και εθαύμασε το φρόνημα και την -αρετήν των Ρωμαίων. Τον άνδρα τούτον πάντες σχεδόν ομοφώνως τον καλούσι -Μούκιον και Σκαιόλαν· αλλ' Αθηνόδωρος ο Σάνδωνος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn169' id='ref169'>169</a></span>) εν τω -λόγω του τω προς την Οκταβίαν, την αδελφήν του Καίσαρος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn170' id='ref170'>170</a></span>), λέγει -ότι ωνομάζετο και Οψίγονος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn171' id='ref171'>171</a></span>).</p> - -<p>ΙΗ. Και ο Ποπλικόλας δ' αυτός, θεωρών τον Πορσήναν ολιγώτερον βαρύν ως -εχθρόν παρ' άξιον να γίνη φίλος της πόλεως και σύμμαχος, δεν απέφευγε να -δικασθή ενώπιον αυτού προς τον Ταρκύνιον, αλλ' είχε πεποίθησιν και προσεκάλει -πολλάκις εκείνον διά να τον αποδείξη κάκιστον άνθρωπον, δικαίως την αρχήν -στερηθέντα. Επειδή δ' ο Ταρκύνιος απεκρίθη τραχέως ότι ουδένα αναγνωρίζει -δικαστήν, και πάντων ολιγώτερον τον Πορσήναν, αν σύμμαχος ών μετεβάλλετο, -δυσαρεστηθείς ο Πορσήνας, και κηρυχθείς κατά του Ταρκυνίου, προσέτι δε -παρακινούμεμενος και παρακαλούμενος υπό του υιού του Αρρόντος υπέρ των -Ρωμαίων, έπαυσε τον πόλεμον, επί συμφωνία να τω αποδώσωσιν οι Ρωμαίοι όσον -μέρος είχον αφαιρέσει εκ της Τυρρηνικής χώρας, να τω αποπέμψωσι τους -αιχμαλώτους, και να λάβωσιν αυτοί οπίσω τους αυτομόλους των. Εις βεβαίωσιν δε -της συνθήκης ταύτης έδωκαν ομήρους δέκα νέους ευπατρίδας περιπορφύρους -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn172' id='ref172'>172</a></span>), και -άλλας τόσας παρθένους, εν αίς ήν και Ουαλερία, η θυγάτηρ του Ποπλικόλα.</p> - -<p>ΙΘ. Όταν δε ταύτα επράττοντο, και ο Πορσήνας, πιστεύων εις τα -συνομολογηθέντα, παρητήθη των πολεμικών παρασκευών, αι παρθένοι των -Ρωμαίων κατήλθον εις λουτρόν, όπου η όχθη του ποταμού ημικυκλικώς -προέχουσα, ήσυχον διετήρει και γαληνιαίον το κύμα. Μη ιδούσαι δ' ούτε φυλακήν -τινα, ούτε διαβάτας τινάς ή διαπλέοντας, επεθύμησαν να διαβώσι τον ποταμόν -κολυμβώσαι, αψηφούσαι το πολύ ρεύμα και τας βαθείας δίνας. Τινές δε λέγουσιν -ότι μία εξ αυτών, Κλοιλία ονομαζομένη, διήλθεν έφιππος το πέρασμα, -παρακινούσα και ενθαρρύνουσα και τας λοιπάς, αίτινες εκολύμβων. Όταν δε -σωθείσαι ήλθον εις τον Ποπλικόλαν, δεν εθαύμασεν αυτός ουδ' ευχαριστήθη, αλλ' -ελυπήθη, ότι θα εφαίνετο απιστότερος του Πορσήνα, και το τόλμημα των -παρθένων θα έδιδεν αφορμήν ν' αποδοθή εις τους Ρωμαίους κακούργημα. Διά -τούτο, συλλαβών αυτάς, τας απέστειλε πάλιν προς τον Πορσήναν. Αλλ' -εννοήσαντες τούτο οι περί τον Ταρκύνιον, εκάθισαν ενέδραν κατά των οδηγούντων -τας νέας, και εν ώ επέρων, επετέθησαν κατ' αυτών, όντες πολυπληθέστεροι. Εν ώ -όμως εκείνοι ανθίσταντο, ορμήσασα η Ουαλερία, η θυγάτηρ του Ποπλικόλα, διά -μέσου των μαχομένων, έφευγε, και τρεις οικέται, διαφυγόντες μετ' αυτής, την -υπερησπίζοντο. Αι δε λοιπαί έμενον μετά μεγίστου κινδύνου αναμεμιγμέναι μετά -των πολεμούντων, μέχρις ού μαθών τούτο Άρρων ο υιός του Πορσήνα, ώρμησεν εις -βοήθειαν αυτών, και τρέψας τους εχθρούς εις φυγήν, διέσωσε τους Ρωμαίους. -Όταν δ' εκομίσθησαν αι παρθένοι και ο Πορσήνας τας είδεν, εζήτησε την γενομένην -αρχηγόν της πράξεως και παρακινήσασαν και τας άλλας. Ακούσας δε το όνομα της -Κλοιλίας, απέβλεψε προς αυτήν μετά προσώπου ιλαρού και φαιδρού, και διατάξας -να τω φέρωσιν ένα των βασιλικών ίππων, ευπρεπώς κεκοσμημένον, τη τον εχάρισε. -Τούτο προτείνουσιν ως μαρτυρίαν όσοι λέγουσιν ότι μόνη η Κλοιλία διέπλευσεν -έφιππος τον ποταμόν· άλλοι δε λέγουσιν ουχί τούτο, αλλ' ότι ο Τυρρηνός ετίμησε -την ανδρικήν αυτής τόλμην. Ίσταται δ' επί της ιεράς οδού, όταν προχωρώμεν προς -το παλάτιον, ανδριάς αυτής έφιππος, όστις, καθ' ά τινες λέγουσιν, είναι ουχί της -Κλοιλίας, αλλά της Ουαλερίας. Ο δε Πορσήνας, συνδιαλλαγείς μετά των Ρωμαίων, -και άλλην πολλήν μεγαλοφροσύνην επέδειξεν εις την πόλιν, και διατάξας τους -Τυρρηνούς να λάβωσι τα όπλα των μόνα, άλλο δ' ουδέν, αφήκε τα χαρακώματά -του πλήρη σίτου πολλού και χρημάτων, και παρέδωκεν αυτά εις τους Ρωμαίους. -Διά τούτο και μέχρις ημών εισέτι, πωλούντες τα δημόσια, πρώτα κηρύττουσι τα -πράγματα του Πορσήνα, δι' αιωνίου μνήμης τιμώντες την χάριν ήν έλαβον παρά -του ανδρός. Ίσταται δ' ιδρυμένος χαλκούς αυτού ανδριάς παρά το Βουλευτήριον, -απλούς και αρχαϊκός κατά την εργασίαν.</p> - -<p>Κ. Μετά δε ταύτα εισέβαλον οι Σαβίνοι εις την χώραν, και ύπατος ανεδείχθη ο -Μάρκος Ουαλέριος, αδελφός του Ποπλικόλα, και ο Ποστούμιος Τούβερτος· αλλά -τα μέγιστα επράττοντο κατά γνώμην και επί παρουσία του Ποπλικόλα. Ενίκησε δ' ο -Μάρκος εις δύο μεγάλας μάχας, εις ών την δευτέραν ουδένα των Ρωμαίων -απώλεσεν, εν ώ εκ των εχθρών εφονεύθησαν δεκατρείς χιλιάδες, και πλην των -θριάμβων έλαβεν εις αμοιβήν οικίαν, ήτις τω ωκοδομήθη διά δημοσίας δαπάνης -εις το Παλάτιον. Εν ώ δ' αι άλλαι θύραι τότε ηνοίγοντο εντός της οικίας, προς την -αυλήν, εκείνης μόνης της οικίας επέτρεψαν η αύλειος θύρα ν' ανοίγηται προς τα -έξω, όπως διά της τιμητικής ταύτης παραχωρήσεως φαίνηται ως αν πάντοτε εις τον -οίκον εκείνου συμπεριελαμβάνετο και το δημόσιον έδαφος. Αι δ' Ελληνικαί θύραι -λέγουσιν ότι πρότερον τοιαύται ήσαν πάσαι, συμπεραίνοντες τούτο εκ των -κωμωδιών, διότι κτυπώσι τας θύρας αυτών έσωθεν οι θέλοντες να εξέλθωσιν διά ν' -ακούωσιν έξωθεν όσοι διέρχονται ή ίστανται εμπρός, και μη τους κτυπήσωσι τα -θυρώματα όταν ανοίγωνται εις την οδόν.</p> - -<p>ΚΑ. Κατά δε το εξής έτος υπάτευσε πάλιν ο Ποπλικόλας το τέταρτον, και υπήρχε -προσδοκία πολέμου, διότι συνεδέοντο εις συμμαχίαν οι Σαβίνοι και οι Λατίνοι -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn173' id='ref173'>173</a></span>). -Κατέλαβε δε τότε καί τις δεισιδαιμονία την πόλιν, διότι πάσαι αι έγγυοι τότε -γυναίκες απέβαλλον βεβλαμμένα παιδία, και ουδεμία γέννησις εγίνετο ευτυχής. -Όθεν καθ' οδηγίαν των Σιβυλλείων βιβλίων, ευχάς ιλασμού ο Ποπλικόλας εις τον -Άδην τελέσας, και αρχαίους τινάς αγώνας κατά χρησμούς της Πυθίας -συνεστημένους επαναλαβών, και την πόλιν καθησυχάσας διά των προς τους Θεούς -ελπίδων, έστρεψεν ήδη την προσοχήν του εις τους εκ των ανθρώπων κινδύνους· -διότι μεγάλη εφαίνετο των εχθρών η συνάθροισις και η προπαρασκευή. Ήτον δε -μεταξύ των Σαβίνων ο Άππιος Κλαύσος, ανήρ ισχύων διά του πλούτου του, και -επίσημος διά την σωματικήν του ανδρείαν, και προ πάντων πρωτεύων διά της -αρετής του την δόξαν και διά του λόγου του την δεινότητα. Δεν διέφυγε δε ουδ' -αυτός ό,τι εις όλους τους μεγάλους συμβαίνει, αλλ' εφθονείτο, και αιτίαν -κατηγοριών έδιδεν εις τους φθονούντας, ότι, εναντιούμενος εις τον πόλεμον, ήθελε -ν' αυξήση την δύναμιν των Ρωμαίων διά να δουλώση την πατρίδα του και την -τυραννήση. Βλέπων δ' ότι τους λόγους τούτους ήκουε το πλήθος μετ' -ευχαριστήσεως, και ότι ήσαν ηρεθισμένοι κατ' αυτού οι πολεμοποιοί και οι -στρατιωτικοί, εφοβείτο την κρίσιν, και διά τούτο, έχων πέριξ του εταιρείαν και -δύναμιν φίλων και οικείων, εστασίαζε, και τούτο επέφερεν αναβολήν και -παραμέλησιν του πολέμου εκ μέρους των Σαβίνων. Ταύτα λοιπόν όχι μόνον να -γνωρίζη επιμελούμενος ο Ποπλικόλας, αλλά και να τα παρακινή, και να ερεθίζη την -στάσιν, είχεν άνδρας φίλους του, οίτινες έλεγον εκ μέρους του προς τον Κλαύσον -τοιαύτα· «Ό,τι ο Ποπλικόλας, γνωρίζων σέ άνδρα χρηστόν και δίκαιον, νομίζει ότι -δεν πρέπει διά κακού να εκδικηθή τους συμπολίτας σου, ει και αδικούμενος. Αν δε -θέλης να σωθής απερχόμενος, και να φύγης τους μισούντας σε, θα σε υποδεχθή -και δημοσίως και ιδίως κατ' αξίαν και της σης αρετής και της λαμπρότητος των -Ρωμαίων.» Ταύτα εσκέφθη πολλάκις ο Πλαύσος, και τω εφάνησαν το άριστον των -μέτρων εις την ανάγκην εκείνην· δι' ό συμπαρεκίνησε και τους φίλους του, και -αναστατώσας πεντακισχιλίους οίκους μετά παίδων και γυναικών, όλον το -φιλήσυχον μέρος των Σαβίνων, το επιθυμούν βίον πράον και ατάραχον, απήλθεν -εις Ρώμην, όπου είδησιν έχων ο Ποπλικόλας, τον εδέχθη προθύμως και -φιλοφρόνως καθ' όλα τα δέοντα, ευθύς μεν πολιτογραφήσας τας οικογενείας, και -δους εις εκάστην δύο πλέθρων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn174' id='ref174'>174</a></span>) χώραν -παρά τον Ανίωνα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn175' id='ref175'>175</a></span>) -ποταμόν. Εις δε τον Κλαύσον έδωκε πλέθρα πέντε και είκοσι, και τον ενέγραψεν εις -την βουλήν. Ταύτην έλαβεν ούτος αρχήν του πολιτικού αυτού σταδίου, ο εμφρόνως -διατρέξας, ανέδραμεν εις το πρώτον αξίωμα, και δύναμιν έλαβε μεγάλην, και -κατέλιπεν εις την Ρώμην γένος ουδενός αδοξότερον, των Κλαυδίων το γένος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn176' id='ref176'>176</a></span>).</p> - -<p>ΚΒ. Αλλά και αφ' ού ούτως επερατώθησαν τα των Σαβίνων διά του μετοικισμού -των ανδρών, πάλιν οι δημαγωγοί δεν άφηνον να ησυχάσωσι και ν' -αποκαταστηθώσι τα πράγματα, αλλ' εκραύγαζον ότι δεινόν είναι ό,τι δεν τους -έπεισε παρών ων ο Κλαύσος, να το κατορθώση φυγάς ήδη και εχθρός γενόμενος, -το να μη τιμωρηθώσιν οι Ρωμαίοι διά την αυθάδειάν των. Κινηθέντες λοιπόν μετά -μεγάλου στρατού, εστρατοπέδευσαν εις Φιδήνας, και ενέδραν θέντες δισχιλίων -οπλιτών πλησίον της Ρώμης, εις τόπους κλειστούς και κοίλους, έμελλον, άμα -εξημέρωνε, να πέμψωσιν ολίγους ιππείς εις λεηλασίαν. Παρήγγειλον δ' εις αυτούς, -όταν φθάσωσι πλησίον της πόλεως, να υποχωρήσωσιν, έως ού ρίψωσι τους -πολεμίους εις την ενέδραν. Ταύτα μαθών ο Ποπλικόλας αυθημερόν παρ' -αυτομόλων, διέταξεν εν τάχει αναλόγως τα πάντα, και διένειμε την δύναμιν. Και ο -μεν Ποστούμιος Βάλβος, ο γαμβρός αυτού, αφ' εσπέρας έτι μετά τρισχιλίων -οπλιτών εξελθών, και καταλαβών τας κορυφάς των λόφων υφ' ούς ενέδρευον οι -Σαβίνοι, έμεινε παραφυλάττων εκεί. Ο δε συνάρχων αυτού Λουκρήτιος, διοικών το -ελαφροτάτον και γενναιότατον τάγμα της πόλεως, ετάχθη να επιπέση κατά των -λεηλατούντων ιππέων. Αναλαβών δ' ο ίδιος το επίλοιπον στράτευμα, περιήλθε -κύκλω τους πολεμίους. Συνέπεσε δε κατά τύχην βαθεία ομίχλη, και περί τον -όρθρον συγχρόνως ο μεν Ποστούμιος μετά βοής επέπεσεν από των άκρων επί τους -ενεδρεύοντας, και ο Λουκρήτιος αφήκε τους περί αυτόν κατά της -εμπροσθοφυλακής των ιππέων, και ο Ποπλικόλας προσέβαλε το στρατόπεδον των -εχθρών. Πανταχόθεν λοιπόν υπέφερε και κατεστρέφετο των Σαβίνων το -στράτευμα. Εφόνευον δ' αυτούς οι Ρωμαίοι, ουδέ καν ανθισταμένους, αλλά -φεύγοντας, διότι και η ελπίς αυτή εγίνετο όλεθρος εις αυτούς, όταν νομίζοντες οι -μεν ότι οι άλλοι εσώθησαν, δεν εφρόντιζον να πολεμήσωσι και να μείνωσιν, αλλ' οι -μεν εκ των χαρακωμάτων προς τους ενεδρεύοντας, ούτοι δε πάλιν προς εκείνους -εις το στρατόπεδον τρέχοντες, συνεκρούοντο οι φεύγοντες προς τους φεύγοντας, -και οι ζητούντες βοήθειαν προς τους ελπίζοντας βοήθειαν παρ' αυτών. Εις το να μη -απολεσθώσι δε πάντες οι Σαβίνοι, αλλά και να σωθώσι τινές, συνετέλεσεν η των -Φιδηνατών πόλις ούσα πλησίον, διότι εις αυτήν μάλιστα κατέφυγον οι εκ των -στρατοπέδων, ότε ταύτα εκυριεύοντο. Όσοι δε δεν κατώρθωσαν να εισέλθωσιν εις -Φιδήνας, ούτοι ή εθανατώθησαν, ή ζώντες ηχμαλωτίσθησαν υπό των -Ρωμαίων.</p> - -<p>ΚΓ. Τούτο το κατόρθωμα οι Ρωμαίοι, ει και συνηθίζοντες ν' αποδίδωσι πάσας -τας μεγάλας νίκας εις τον Θεόν, το εθεώρησαν όμως ότι ήτον ενός έργον, του -στρατηγού· και οι πολεμήσαντες άλλο δεν έλεγον, παρ' ότι ο Ποπλικόλας τοις -παρέδωκε χωλούς και τυφλούς να κρεουργήσωσι τους εχθρούς, και σχεδόν εις -φυλακήν δεδεμένους. Ενεδυναμώθη δε και διά χρημάτων ο δήμος εκ των λαφύρων -και των αιχμαλώτων. Ο δε Ποπλικόλας, τον θρίαμβον οδηγήσας, και παραδούς την -πόλιν εις τους υπάτους οίτινες μετ' αυτών εξελέγησαν, ευθύς ετελεύτησε, τον βίον -του δαπανήσας, καθ' όσον είναι δυνατόν εις τον άνθρωπον, εις ό,τι θεωρείται -αγαθόν και καλόν. Ο δε δήμος, ως αν δεν τω είχεν αποδώσει εν όσω έζη ουδέν -εκείνων ών ήτον άξιος, αλλ' αν ώφειλεν έτι πάσαν ευγνωμοσύνης ένδειξιν, -εψήφισε να ταφή δημοσίως το σώμα του, και έκαστος συνεισέφερε προς τιμήν -αυτού έν τεταρτημόριον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn177' id='ref177'>177</a></span>). Αι δε -γυναίκες, μεταξύ των ιδιαιτέρως συνεννοηθείσαι, επένθησαν έτος ολόκληρον δι' -αυτόν πένθος έντιμον και φθονητόν. Ετάφη δε κατά ψήφισμα των πολιτών εντός -της πόλεως, κατά την καλουμένην Ουελίαν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn178' id='ref178'>178</a></span>), ώστε -και εις όλον το γένος του παρέμεινε το δικαίωμα της αυτόθι ταφής. Τώρα όμως -ουδείς των απογόνων του θάπτεται εις το μέρος εκείνο, αλλά φέροντες -καταθέτουσιν εκεί τον νεκρόν, και δάδα τις καίουσαν λαβών, την θέτει μόλις υπό -το σώμα, και έπειτα την αποσύρει, ως μαρτυρών διά του έργου τούτου ότι -επιτρέπεται η τιμή αύτη, αλλ' ότι παραιτείται αυτής· και τότε αποκομίζουσι τον -νεκρόν.</p> - -<h4 style="text-align: center; margin-top: 3em"> -ΣΥΓΚΡΙΣΙΣ<br /> -ΣΟΛΩΝΟΣ<br /> -ΚΑΙ<br /> -ΠΟΠΛΙΚΟΛΑ</h4> - -<p> -<br /> -Α. Κατά την σύγκρισιν ταύτην υπάρχει ιδιαίτερον τι, και μη απαντώμενον εις άλλην -τινά εξ όσων εγράψαμεν, ότι ο είς υπήρξε μιμητής, ο δ' έτερος μάρτυς του άλλου. -Διότι παρατήρησον πόσον η κρίσις ήν ο Σόλων επέφερε προς τον Κροίσον περί -ευδαιμονίας αρμόζει εις τον Ποπλικόλαν μάλλον, παρά εις τον Τέλλον. Τω όντι τον -Τέλλον, περί ού αυτός είπεν ότι υπήρξε μακαριώτατος διά την ευδαιμονίαν, την -αρετήν και την ευτεκνίαν του, ούτε αυτός ανέφερεν ως άνδρα αγαθόν εις τα -ποιήματά του, ούτε οι παίδες του, ούτε δημόσιος τις αρχή τον εδόξασαν. Ο -Ποπλικόλας δε, και ζων επρώτευσε την δύναμιν και την δόξαν μεταξύ των -Ρωμαίων, ένεκα της αρετής αυτού, και αφ' ού απέθανε, μέχρις ημών έτι, μεταξύ -των επιφανεστάτων γενών και στεμμάτων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn179' id='ref179'>179</a></span>) οι -Ποπλικόλαι και Μεσάλαι και Ουαλέριοι -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn180' id='ref180'>180</a></span>) δι' -εξακοσίων ετών αναφέρουσι την δόξαν της ευγενείας των. Και ο μεν Τέλλος -εφονεύθη υπό των εχθρών, ως ανήρ αγαθός, εν τη τάξει του μένων. Ο δε -Ποπλικόλας, φονεύσας τους πολεμίους, και τούτο είναι ευτυχέστερον του να πέση -πολεμών, και ιδών την πατρίδα του νικώσαν, διότι αυτός ήρχε και εστρατήγει, -τιμηθείς δε και θριαμβεύσας, έτυχε του υπό του Σόλωνος ζηλουμένου και -μακαριζομένου θανάτου. Προσέτι δε και ό,τι αυτός ο Σόλων ανεφώνησεν, -αποκρινόμενος εις τα του Μιμνέρμου περί χρόνου ζωής -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn181' id='ref181'>181</a></span>),</p> - -<p class="poem">Άκλαυστος μη μοι επέλθοι ο θάνατος, είθε δ' εις φίλους<br /> -εγκαταλείψω θανών πόνους και στόνους, πολλούς»,</p> - -<p>αποδεικνύει τον Ποπλικόλαν ευδαίμονα· διότι αποθανών, ουχί εις τους φίλους -ουδ' εις τους οικείους του μόνον, αλλ' εις πάσαν την πόλιν, εις μυριάδας πολλάς -αφήκε δάκρυα και πόθον και κατήφειαν διά τον θάνατόν του· και όλαι αι γυναίκες -των Ρωμαίων τον επένθησαν, ως αν είχον απολέσει υιόν ή αδελφόν ή πατέρα -κοινόν.</p> - -<p class="poem">«Χρήματα θέλω να έχω,</p> - -<p>λέγει ο Σόλων,</p> - -<p class="poem">«αλλά ν' αποκτήσω αδίκως<br /> -τούτο δεν θέλω,»</p> - -<p>διότι επέρχεται δίκη θεία. Αλλ' ο Ποπλικόλας ου μόνον δεν επλούτει κακώς, -αλλά και καλώς εδαπάνα, ευεργετών τους ανάγκην έχοντας. Ώστε, αν ο Σόλων ήτον -πάντων σοφώτατος, ο Ποπλικόλας ήτον ευδαιμονέστατος· διότι όσα αγαθά ηύχετο -εκείνος ως μέγιστα και κάλλιστα, ταύτα ηυτύχησεν ο Ποπλικόλας να τ' αποκτήση, -και να διατηρήση αυτά μέχρι τέλους.</p> - -<p>Β. Ούτως ελάμπρυνεν ο Σόλων τον Ποπλικόλαν, και τον Σόλωνα εκείνος, λαβών -αυτόν εις τας πολιτικάς διατάξεις ως άριστον παράδειγμα ανδρός οργανίζοντος την -δημοκρατίαν και εκ μεν της αρχής αφαιρέσας τον όγκον, κατέστησεν αυτήν ευμενή -εις όλους και μη οχληράν, πολλούς δε νόμους εδανείσθη εκ των εδικών του. Διότι -κύριον του διορισμού των αρχόντων κατέστησε το πλήθος, και επέτρεψεν εις τους -καταδικασθέντας να εκκαλώσιν εις τον δήμον, καθώς ο Σόλων εις τους δικαστάς -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn182' id='ref182'>182</a></span>). Και -βουλήν μεν άλλην δεν εσύστησε, καθώς ο Σόλων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn183' id='ref183'>183</a></span>), -ηύξησε δε την υπάρχουσαν, διπλασιάσας σχεδόν τον αριθμόν των βουλευτών. -Εκείθεν ήλθε και η διάταξις των ταμιών διά τα χρήματα, όπως μήτε ο άρχων, αν -είναι χρηστός, απασχολήται από των μεγαλητέρων, μήτε, κακός αν είναι, να έχη -αφορμάς του ν' αδική περισσότερον, γενόμενος κύριος και των πράξεων και των -χρημάτων. Το δε κατά των τυράννων μίσος φαίνεται εις του Ποπλικόλα τας -διατάξεις σφοδρότερον διότι, αν τις επεχείρει να τυραννήση, ο μεν Σόλων τον -τιμωρεί αφ' ού η ενοχή του αποδειχθή, ο δ' άλλος επιτρέπει να τον φονεύωσι προ -της κρίσεως. Και εκαυχάτο μεν ορθώς και δικαίως ο Σόλων ότι, εν ώ και τα -πράγματα τω επέτρεπον να τυραννήση, και οι πολίται προθύμως τον εδέχοντο, -αυτός ηρνήθη, αλλ' ουχ ήττον καλόν είναι και το του Ποπλικολα, ότι έλαβε -τυραννικήν αρχήν και την κατέστησε δημοτικωτέραν, και όταν την είχε δεν την -μετεχειρίσθη ουδ' εις ό,τι τω ήτον επιτετραμμένον. Και τούτο δε φαίνεται πρώτος -εννοήσας ο Σόλων, ότι ο δήμος</p> - -<p class="poem">. . . . άριστα τότε τοις άρχουσι πείθεται, όταν<br /> - -ούτ' αφεθή εντελώς, ούτε πολύ πιεσθή.</p> - -<p>Γ. Ίδιον δε του Σόλωνος είναι η των χρεών άφεσις, δι' ής κυρίως εξησφάλισε την -ελευθερίαν εις τους πολίτας. Διότι ουδέν όφελος να παρέχωσιν οι νόμοι ισότητα, -όταν τα χρέη την αφήρουν από των πενήτων και όπου προ πάντων εφαίνοντο της -ελευθερίας των χρήσιν ποιούμενοι, τότε μάλιστα εδούλευον τους πλουσίους, εις τα -δικαστήρια, εις τας αρχάς, εις τας δημηγορίας, διαταγάς λαμβάνοντες και -υπηρετούντες. Το δε μεγαλήτερον τούτου, ότι, εν ώ μετά πάσαν αποκοπήν χρεών -είπετο στάσις, δι' εκείνης και μόνης, ως διά φαρμάκου παραβόλου μεν αλλ' -ισχυρού, ό εγκαίρως εφήρμοσε, κατέπαυσε και την υπάρχουσαν στάσιν, διά της -ιδίας αυτού αρετής και δόξης υπερισχύσας της αδοξίας και της κατηγορίας του -πράγματος. Όλου δε του πολιτικού βίου η μεν αρχή ήτον η του Σόλωνος -λαμπροτέρα· διότι αυτός εγένετο αρχηγός και δεν ηκολούθησε, και τα πλείστα και -μέγιστα των κοινών έπραξε μόνος του και ουχί μεθ' ετέρων. Το δε τέλος ήτον του -άλλου ευτυχέστερον και ζηλοτώτερον· διότι το μεν πολίτευμα του Σόλωνος είδεν ο -ίδιος Σόλων καταργηθέν, το δε του Ποπλικόλα διετήρησεν εν τάξει την πόλιν μέχρι -των εμφυλίων πολέμων. Προήλθε δε τούτο εκ του ότι, ο μεν, άμα θεις τους νόμους -του, αφήσας αυτούς επί ξύλων και εις γράμματα, χωρίς τινος όστις να τους -βοηθήση, απήλθεν εξ Αθηνών, ο δε μένων, και άρχων, και τα πολιτικά πράττων, -ίδρυσε και αποκατέστησεν ασφαλές το πολίτευμα. Προσέτι δ' εκείνος, καί τοι -προϊδών του Πεισιστράτου τα μέλλοντα επιχειρήματα, δεν εδυνήθη να τα -εμποδίση, αλλ' ηττήθη υπό της τυραννίας συνισταμένης· ούτος δε, βασιλείαν προ -πολλών ήδη χρόνων ισχύουσαν και επικρατούσαν, την απεδίωξε και κατήργησε, -αρετήν μεν και προαίρεσιν ίσην δείξας προς την εκείνου, υπό τύχης δε βοηθηθείς -και δυνάμεως εις υποστήριξιν της αρετής αυτού.</p> - -<p>Δ. Των δε πολεμικών πράξεων ουδέ την κατά Μεγαρέων εκστρατείαν του -Σόλωνος αναφέρει ο Πλαταιεύς Δαίμαχος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn184' id='ref184'>184</a></span>), ως -ημείς την διηγήθημεν· ο δε Ποπλικόλας τους μεγίστους αγώνας και μαχόμενος και -στρατηγών κατώρθωσεν. Αλλά και ως προς τας πολιτικάς πράξεις, ο μεν ως παίζων -τρόπον τινά, και μανίαν προσποιηθείς, εξήλθε να ομιλήση περί της Σαλαμίνας· ο δ' -αμέσως ριφθείς εις τον μέγιστον κίνδυνον, επανέστη κατά του Ταρκυνίου, και την -προδοσίαν ανεκάλυψε, και αίτιος προ παντός άλλου γενόμενος να τιμωρηθώσιν οι -κακοί και να μη διαφύγωσιν, ου μόνον εξώρισε της πόλεως τα σώματα των -τυράννων, αλλά και τας ελπίδας αυτών απέκοψεν. Ούτω δ' ανδρείαν αναπτύξας -και επιμονήν εις τα πράγματα όσα επεδέχοντο αγώνα και τόλμην και αντίστασιν, -έτι καλλήτερον προσηνέχθη ως προς όσα απήτουν ειρηνικήν ομιλίαν και πειθώ -εύπλαστον, δι' ής τον ακαταμάχητον και φοβερόν Πορσήναν, είλκυσεν επιδεξίως, -και τον μετέπεισεν εις φιλίαν. Ενταύθα θέλει τις ειπεί ότι ο μεν Σόλων ανεκτήσατο -την Σαλαμίνα υπέρ των Αθηναίων, οίτινες την είχον εγκαταλείψει, ο δε Ποπλικόλας -ότι εγκατέλιπε χώραν ήν οι Ρωμαίοι είχον αποκτήσει. Αλλά πρέπει να θεωρώμεν -τας πράξεις αναλόγως προς τους καιρούς καθ' ούς συμβαίνουσι· διότι ποικίλος ων -ο πολιτικός, μεταχειρίζεται τα πράγματα καθ' όν τρόπον έκαστον αυτών είναι -μάλλον ευκατόρθωτον, και μέρος αφείς πολλάκις, έσωσε το παν, και μικρών -παραιτούμενος επέτυχε μεγαλήτερα. Ούτω και ο ανήρ εκείνος τότε, παραιτηθείς -της ξένης χώρας, έσωσεν ασφαλώς την πατρίδα του. Όταν δε μέγα ήτον και το να -διαφυλάξη την πόλιν, αυτός κατέκτησε προσέτι και το στρατόπεδον των -πολιορκούντων. Επιτρέψας δ' εις τον εχθρόν να γίνη δικαστής, και υπερισχύσας, -προσαπέκτησε μετά της δίκης και όσα ην πρόθυμος να δώση όπως νικήση· διότι -και του πολέμου έπαυσεν ο εχθρός, και τα εφόδια του πολέμου αφήκεν εις τους -Ρωμαίους, διά την υπόληψιν της αρετής και της καλοκαγαθίας, ήν ο άρχων τω -ενέπνευσεν υπέρ του έθνους παντός.</p> - -<h4 style="text-align: center; margin-top: 3em">ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ</h4> - -<p> -<br /> -Α. ΤΟΥ δε Θεμιστοκλέους το γένος ήτον αφανέστερον, και ουχί τoσoύτov ένδοξον -διότι πατήρ αυτού ήτον ο Νεοκλής, ουχί εκ των επιφανεστάτων Αθηναίων, -Φρεάριος τον δήμον, εκ της Λεοντίδος φυλής -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn185' id='ref185'>185</a></span>). Ήτον -δε νόθος εκ μητρός -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn186' id='ref186'>186</a></span>), ως -λέγουσι ταύτα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn187' id='ref187'>187</a></span>).</p> - -<p class="poem">«Θράσσα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn188' id='ref188'>188</a></span>) το -γένος, Αβρότονον· πλην τη Ελλάδι καυχώμαι<br /> -ότι τον μέγαν εγώ έτεκον Θεμιστοκλήν.»</p> - -<p>Ο Φανίας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn189' id='ref189'>189</a></span>) όμως -την λέγει όχι Θράσσαν, αλλά Καρίνην -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn190' id='ref190'>190</a></span>), και -όχι Αβρότονον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn191' id='ref191'>191</a></span>), αλλ' -Ευτέρπην. Ο δε Νεάνθης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn192' id='ref192'>192</a></span>) -προσθέτει και την πόλιν της Καριάς εξ ής κατήγετο, την Αλικαρνασσόν. Τότε -συνήρχοντο οι νόθοι εις το Κυνόσαργες· είναι δε τούτο έξω των πυλών -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn193' id='ref193'>193</a></span>) -γυμνάσιον του Ηρακλέους, διότι και εκείνος δεν ήτον γνήσιος μεταξύ των Θεών, -αλλά μετείχε νοθείας, εξ αιτίας της μητρός του, ήτις ήτον θνητή. Ο Θεμιστοκλής -λοιπόν έπεισε τινάς των ευγενών νεανίσκων, καταβάντες εις το Κυνόσαργες, ν' -αλειφθώσι μετ' αυτού -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn194' id='ref194'>194</a></span>)· και -αφ' ού τούτο έγινε, φαίνεται ότι κατά τούτον τον τρόπον αφήρεσε πανούργως την -διάκρισιν των νόθων και των γνησίων. Προφανές δ' είναι ότι μετείχε του γένους -των Λυκομηδών -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn195' id='ref195'>195</a></span>), διότι -όταν το εν Φλυαίς -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn196' id='ref196'>196</a></span>) ιερόν, -κοινόν όν των Λυκομηδών -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn197' id='ref197'>197</a></span>), εκάη -υπό των βαρβάρων, αυτός το επεσκεύασε και το εκόσμησε με ζωγραφίας, ως -διηγείται ο Σιμωνίδης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn198' id='ref198'>198</a></span>).</p> - -<p>Β. Όταν δ' ήτον παιδίον έτι, λέγεται υπό πάντων ότι ήτον πλήρης ορμής, και -συνετός μεν την φύσιν, μεγαλοπράγμων δε την προαίρεσιν και πολιτικός. Διότι -όταν εσχόλαζε από των μαθημάτων, κατά τας στιγμάς της ανέσεως, δεν έπαιζεν, -ουδ' έμενεν αργός ως οι άλλοι παίδες, αλλ' ευρίσκετο λόγους τινάς μελετών και -συνθέτων καθ' εαυτόν, και ήσαν οι λόγοι κατηγορία τινός ή συνηγορία των παίδων. -Όθεν ο διδάσκαλος του συνείθιζε να λέγη, «Συ, ω παι, δεν θα είσαι μικρόν τι, αλλ' ή -μέγα καλόν ή μέγα κακόν.» Προσέτι δε και εκ των μαθημάτων, όσα μεν συνέτεινον -εις ρύθμισιν του ήθους, ή εσπουδάζοντο προς τέρψιν και ελευθέριον ανάπτυξιν -φυσικών χαρίτων, εμάνθανεν απροθύμως και οκνηρώς· τα δε διδασκόμενα όπως -διαμορφώσωσιν εις σύνεσιν και εις πράξιν, εφαίνετο παρ' ηλικίαν ότι δεν τα -ημέλει, διότι είχεν ήδη πεποίθησιν εις την φύσιν του. Όθεν ύστερον, χλευαζόμενος -υπό των υποτιθεμένων πεπαιδευμένων εις τας ελευθέρας λεγομένας και ευγενείς -ασκήσεις, ηναγκάζετο να υπερασπίζηται εαυτόν κομπαστικώτερον, λέγων ότι -λύραν μεν να αρμόση και να παίξη ψαλτήριον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn199' id='ref199'>199</a></span>) δεν -ηξεύρει, αλλά γνωρίζει πώς, λαβών πόλιν μικράν και άδοξον, να την καταστήση -ένδοξον και μεγάλην. Ο Στησίμβροτος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn200' id='ref200'>200</a></span>) όμως -λέγει ότι ο Θεμιστοκλής ήκουσε και τον Αναξαγόραν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn201' id='ref201'>201</a></span>), και -εσπούδασεν υπό τον φυσικόν Μέλισσον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn202' id='ref202'>202</a></span>), αλλά -δεν υπολογίζεται ορθώς τους καιρούς· διότι όταν ο Περικλής, όστις ήτον πολύ -νεώτερος του Θεμιστοκλέους, επολιόρκει τους Σαμίους, αυτών εστρατήγει ο -Μέλισσος, ο δ' Αναξαγόρας συνανεστρέφετο μετ' αυτού. Ώστε αξιοπιστότεροι εισίν -οι λέγοντες ότι ο Θεμιστοκλής εγένετο μιμητής του Φρεαρίου Μνησιφίλου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn203' id='ref203'>203</a></span>), όστις -ούτε ρήτωρ ήτον, ούτε εκ των φυσικών λεγομένων φιλοσόφων, αλλ' επάγγελμα -είχε την τότε καλουμένην σοφίαν, ούσαν δεινότητα πολιτικήν, και δραστήριον -σύνεσιν, και διέσωζεν αυτήν ως αίρεσιν διαδοχικώς από Σόλωνος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn204' id='ref204'>204</a></span>). -Ταύτην οι μεταγενέστεροι μετά δικανικών τεχνών αναμίξαντες, και την άσκησιν -αυτής από των πράξεων εις λόγους μεταγαγόντες, ωνομάσθησαν σοφισταί. Τούτον -όμως παρηκολούθει κυρίως αφ' ότου ήρχισε ν' αναμίγνυται εις τα πολιτικά. Κατά -δε τας πρώτας ορμάς της νεότητος ήτον ανώμαλος και ακατάστατος, διότι -ηκολούθει την φύσιν μόνην άνευ χειραγωγίας του λογικού και της ορθής αγωγής, -σύρουσαν αυτόν και μεταβάλλουσαν τας διαθέσεις του, και πολλάκις -μεταπίπτουσαν προς το χείρον, καθώς και αυτός ύστερον ωμολόγει, λέγων ότι και -οι τραχύτατοι πώλοι γίνονται ίπποι άριστοι, όταν τύχωσι της ανηκούσης ανατροφής -και ασκήσεως. Όσα δε πλάττουσί τινες και προσθέτουσι διηγήματα, την -αποκήρυξιν του πατρός του, και τον εκούσιον θάνατον της μητρός του, βαθέως -λυπηθείσης διά του υιού της την ατιμίαν, φαίνεται ότι είναι ψεύματα. Εξ εναντίας -δ' υπάρχουσιν οι λέγοντες ότι ο πατήρ του αποτρέπων αυτόν του ν' αναμιγή εις τα -πολιτικά, τω εδείκνυεν εις την παραλίαν ερριμμένας και λησμονουμένας τας -παλαιάς τριήρεις, αινιττόμενος ότι ούτω προσφέρεται ο λαός και προς τους -δημαγωγούς, όταν γίνωσιν άχρηστοι.</p> - -<p>Γ. Φαίνεται δ' ότι τα πολιτικά είλκυσαν τον Θεμιστοκλέα ταχέως και ζωηρώς, -και σφοδρά ότι τον εκυρίευσεν ορμή προς την δόξαν. Διά τούτο ευθύς εξ αρχής -επιθυμών να πρωτεύση, εκηρύττετο θρασέως πολέμιος των εις την πόλιν ισχυρών -και των πρωτευόντων, και μάλιστα του Αριστείδου, υιού του Λυσιμάχου, όστις -έβαινε πάντοτε οδόν εναντίαν αυτού, αν και η κατ' αυτού έχθρα μειρακιώδη -φαίνεται ότι έλαβε την αρχήν, το ότι αμφότεροι αγαπώντες τον καλόν Στησίλαον, -Τήιον το γένος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn205' id='ref205'>205</a></span>), ως -ιστορεί ο φιλόσοφος Αρίστων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn206' id='ref206'>206</a></span>), -διηρέθησαν εκ τούτου και εις τα πολιτικά. Ουχ' ήττον όμως και η των βίων και των -τρόπων αυτών ανομοιότης φαίνεται ότι ηύξησε την ασυμφωνίαν των· διότι ο -Αριστείδης, πράος ων φύσει τον τρόπον και προς καλοκαγαθίαν επιρρεπής, δεν -επολιτεύετο όπως χαρισθή είς τινας ή όπως αποκτήση δόξαν, αλλ' ηναγκάζετο υπέρ -του δημοσίου καλού, ό εζήτει μετ' ασφαλείας και δικαιοσύνης, ν' αντιπράττη -πολλάκις εις τον Θεμιστοκλέα, μετακινούντα πολλά των πραγμάτων του δήμου, και -μεγάλας επιφέροντα καινοτομίας, και ηναντιούτο εις αυτού την αύξησιν. Διότι -λέγεται ότι τόσον παράφορος ήτον προς την δόξαν, και μεγάλων πράξεων εραστής -εκ φιλοτιμίας, ώστε, ότε ήτον έτι νέος, και έγινεν η κατά των βαρβάρων μάχη του -Μαραθώνος, και διεφημίσθη η στρατηγία του Μιλτιάδου, αυτός εφαίνετο -σκεπτικός πολλάκις, και τας νύκτας ηγρύπνει, και παρητείτο των συνήθων -συμποσίων, και έλεγε προς εκείνους οίτινες τον ηρώτων και εξίσταντο διά του βίου -του την μεταβολήν, ότι δεν τον άφηνε να κοιμάται του Μιλτιάδου το τρόπαιον. -Καθότι οι μεν άλλοι ενόμιζον ότι η ήττα των βαρβάρων εις τον Μαραθώνα ήτον του -πολέμου το τέλος, ο δε Θεμιστοκλής ότι ήτον η αρχή μεγαλητέρων αγώνων, και δι' -αυτούς παρεσκεύαζε πάντοτε εαυτόν υπέρ της όλης Ελλάδος, και την πόλιν -εγύμναζε, μακρόθεν ήδη προβλέπων το μέλλον.</p> - -<p>Δ. Και πρώτον μεν, εν ώ συνήθειαν είχον οι Αθηναίοι να διανέμωνται μεταξύ -των την Λαυριωτικήν πρόσοδον των αργυρωρυχείων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn207' id='ref207'>207</a></span>), -μόνος ετόλμησε να ειπή, εμφανισθείς εις τον δήμον, ότι πρέπει ν' αφήσωσι την -διανομήν, και εκ των χρημάτων τούτων να κατασκευάσωσι τριήρεις διά τον -πόλεμον κατά των Αιγινητών διότι προ πάντων ο πόλεμος ούτος ήτον εις ακμήν -τότε εις την Ελλάδα, και οι Αιγινήται κατείχον την θάλασσαν διά του πλήθους των -πλοίων των. Δια τούτο και ευκολώτερον τους έπεισεν ο Θεμιστοκλής, απειλών -αυτούς ουχί διά του Δαρείου ουδέ διά των Περσών, οίτινες ήσαν μακράν, ουδ' -ενέπνεον τοσούτον βέβαιον φόβον ότι εδύναντο να έλθωσιν, αλλά την οργήν και -φιλονεικίαν των πολιτών προς τους Αιγινήτας καταλλήλως μεταχειρισθείς ίνα τους -διαθέση εις την παρασκευήν ταύτην. Κατεσκευάσθησαν δ' εκ των χρημάτων -εκείνων εκατόν τριήρεις, αίτινες και προς τον Ξέρξην εναυμάχησαν. Έκτοτε δε κατ' -ολίγον έλκων και καταβιβάζων την πόλιν προς την θάλασσαν, διότι διά μεν του -πεζού αυτών στρατού ουδέ κατά των γειτόνων των ήσαν ικανοί να πολεμήσωσι, -διά δε της ναυτικής των δυνάμεως και τους βαρβάρους ν' αποκρούσωσι, και της -Ελλάδος ν' άρχωσιν εδύναντο, αντί μονίμων οπλιτών τους κατέστησεν, ως λέγει ο -Πλάτων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn208' id='ref208'>208</a></span>), -ναύτας και θαλασσινούς, και έδωκεν αφορμήν να τον διαβάλλωσι λέγοντες, ότι ο -Θεμιστοκλής αφήρεσεν από των πολιτών το δόρυ και την ασπίδα, και κατήντησε -τον δήμον εις το θρονίον του ναύτου και εις το κωπίον. Έπραξε δε ταύτα -υπερισχύσας της αντιστάσεως του Μιλτιάδου, ως διηγείται ο Στησίμβροτος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn209' id='ref209'>209</a></span>). Και -αν μεν ταύτα πράξας έβλαψεν ή όχι την ακρίβειαν και την καθαρότητα του αττικού -πολιτεύματος, τούτο ας μείνη εις θεωρίας φιλοσοφικωτέρας· ότι δε τότε η σωτηρία -της Ελλάδος υπήρξεν η θάλασσα, και ότι αι τριήρεις εκείναι ανέστησαν πάλιν των -Αθηναίων την πόλιν, τούτο και τ' άλλα όλα, και αυτός ο Ξέρξης το εμαρτύρησε. -Διότι, εν ώ η πεζική του δύναμις έμενεν έτι ανέπαφος, αυτός έφυγε μετά την ήτταν -των πλοίων του, ως μη ων πλέον εις κατάστασιν να πολεμήση· και αφήκε τον -Μαρδόνιον μάλλον, καθ' όσον κρίνω, όπως εμποδίση τους Έλληνας μη τον διώξωσι, -παρά διά να τους υποδουλώση.</p> - -<p>Ε. Υπήρξε δ' ένθερμος χρηματολόγος· και οι μεν λέγουσιν, ότι εκ μεγαλοδωρίας, -διότι αγαπών τας θυσίας, και την μεγαλοπρέπειαν όταν εδαπάνα προς ξένους, -είχεν ανάγκην αφθόνων εισοδημάτων. Άλλοι δε τον κατηγορούσιν ως φειδωλόν και -μικρολόγον πολύ, ώστε και τα τρόφιμα επώλει όσα τω έστελλον. Όταν δ' εζήτησε -παρά του ιπποτρόφου Φιλίδου νέον πωλάριον, και εκείνος δεν το έδωκε, τον -ηπείλησεν ότι θέλει καταστήσει ταχέως τον οίκον του Δούρειον ίππον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn210' id='ref210'>210</a></span>), -εννοών ότι θέλει κινήσει συγγενών κατηγορίας, και δίκας κατά του ανθρώπου -τούτου εκ μέρους των οικείων αυτού. Κατά την φιλοτιμίαν δ' υπερέβαινε πάντας, -εις βαθμόν ώστε όταν ήτον νέος και άσημος, παρεκάλεσε τον εξ Ερμιόνης Επικλέα, -κιθαριστήν επιζήτητον εν Αθήναις, να μελετά παρ' αυτώ, φιλοτιμούμενος πολλοί να -ζητώσι την οικίαν του, και να έρχωνται προς αυτόν. Ελθών δ' εις την Ολυμπίαν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn211' id='ref211'>211</a></span>), και -αντιφιλοτιμούμενος προς τον Κίμωνα διά την πολυτέλειαν των δείπνων και των -σκηνών, και διά την άλλην λαμπρότητα και επίδειξιν, δεν ήρεσεν εις τους Έλληνας· -διότι εις εκείνον μεν, όντα νέον και εξ οικίας μεγάλης, ενόμιζον ότι έπρεπε να -συγχωρώσι τα τοιαύτα· ο δ' άλλος, μη ων έτι γνωστός, και φαινόμενος ότι χωρίς -υπαρχόντων και παρ' αξίαν επήρετο, κατεκρίνετο επ' αλαζονεία. Ενίκησε δε και ως -χορηγός τραγωδίας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn212' id='ref212'>212</a></span>), όταν -ήδη ο αγών ούτος ήτον περισπούδαστος, και μεγάλην εκίνει φιλοτιμίαν. Και πίνακα -της νίκης του ανέθηκεν, έχοντα τοιαύτην επιγραφήν «Θεμιστοκλής Φρεάριος -εχορήγει, Φρύνιχος εδίδασκεν, Αδείμαντος ήρχε» -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn213' id='ref213'>213</a></span>). -Ηυχαρίστει όμως το πλήθος, διότι και εκάστου των πολιτών εγνώριζε το όνομα, και -το έλεγεν από στόματος, και των συμβολαίων αυτών εγίνετο προθύμως κριτής -ασφαλής· ώστε και είπε ποτέ προς τον ποιητήν Σιμωνίδην -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn214' id='ref214'>214</a></span>) τον -Κείον, όστις εζήτησέ τι ουχί δίκαιον παρ' αυτού εν ώ εστρατήγει, ότι ούτε εκείνος -θα ήτον καλός ποιητής αν έψαλλε παραφώνως -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn215' id='ref215'>215</a></span>), ούτε -αυτός καλός άρχων, αν εχαρίζετο παρά νόμον. Άλλοτε δε πάλιν, σκώπτων τον -Σιμωνίδην, τω έλεγεν ότι νουν δεν έχει να κακολογή μεν τους Κορινθίους, οίτινες -έχουσι πόλιν μεγάλην, να κατασκευάζη δ' ιδίας εαυτού εικόνας, εν ώ είναι τόσον -άσχημος. Καθ' όσον δ' ηύξανεν η δύναμίς του και ήρεσκεν εις το πλήθος, -αντιπολιτευόμενος τον Αριστείδην, τον ενίκησε τέλος, και τον απεμάκρυνεν -εξοστρακισθέντα.</p> - -<p>ΣΤ. Ήδη δε κατέβαινεν ο Μήδος εις την Ελλάδα, και εν ώ οι Αθηναίοι -εσκέπτοντο περί στρατηγού, λέγεται ότι οι μεν άλλοι οικειοθελώς παρητούντο της -στρατηγίας, τρομάξαντες τον κίνδυνον· Επικύδης δ' ο υιός του Ευφημίδου, -δημαγωγός ων και επιτηδειότατος ρήτωρ, μαλακός όμως την ψυχήν, και ευκόλως -υπό χρημάτων διαφθειρόμενος, ότι επεθύμει την εξουσίαν, και είχεν ελπίδα να την -επιτύχη, όταν εγίνετο η χειροτονία -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn216' id='ref216'>216</a></span>)· ότι δ' -ο Θεμιστοκλής, φοβηθείς μη τα δημόσια καταστραφώσιν εντελώς, αν η κυβέρνησις -έπιπτεν εις εκείνον, ηγόρασε διά χρημάτων την φιλοτιμίαν του Επικύδους. -Επαινείται δ' αυτού και η πράξις προς τον δίγλωσσον όστις ήτον μεταξύ των -σταλέντων υπό του βασιλέως διά να ζητήσωσι γην και ύδωρ -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn217' id='ref217'>217</a></span>). Τον -ερμηνέα τούτον συλλαβών, τον εθανάτωσε διά ψηφίσματος, διότι ετόλμησε να -δανείση την ελληνικήν γλώσσαν εις βάρβαρα προστάγματα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn218' id='ref218'>218</a></span>). -Ομοίως επηνέθη και διότι, κατά πρότασιν αυτού, Άρθμιος ο Ζελείτης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn219' id='ref219'>219</a></span>), αυτός -και τα παιδία και οι απόγονοι αυτού ενεγράφησαν εις τους ατίμους, διότι έφερε -χρυσόν των Μήδων εις τους Έλληνας. Το δε μέγιστον των έργων του είναι ότι -έπαυσε τους ελληνικούς πολέμους, και συνεφιλίωσε προς αλλήλας τας πόλεις, -πείσας αυτάς ν' αναβάλωσι τας έχθρας των διά τον ξένον πόλεμον. Εις τούτο δε -λέγουσιν ότι συνηγωνίσθη μετ' αυτού και Χείλεως ο Αρκάς -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn220' id='ref220'>220</a></span>).</p> - -<p>Ζ. Άμα δε παρέλαβε την αρχήν, επεχείρησεν αμέσως να επιβιβάση τους πολίτας -εις τας τριήρεις, και τους έπεισε να εγκαταλείψωσι την πόλιν, και ν' αντιταχθώσι -προς τον βάρβαρον διά θαλάσσης όσον το δυνατόν μακρότερον της Ελλάδος. -Επειδή δε πολλοί ανθίσταντο, εξήγαγε πολύ στράτευμα μετά των Λακεδαιμονίων -εις τα Τέμπη -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn221' id='ref221'>221</a></span>), ως -θέλων εκεί να προκινδυνεύση υπέρ της Θεσσαλίας, ήτις τότε δεν εφαίνετο έτι -κλίνουσα προς τους Μήδους. Αφ' ού δ' ανεχώρησαν εκείθεν άπρακτοι, και οι -Θετταλοί εκηρύχθησαν υπέρ του βασιλέως -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn222' id='ref222'>222</a></span>), και -όλαι αι χώραι μέχρι της Βοιωτίας τα των Μήδων εφρόνουν, τότε οι Αθηναίοι -ήρχισαν να προσέχωσι μάλλον εις την περί θαλάσσης γνώμην του Θεμιστοκλέους, -και τον έπεμψαν μετά πλοίων να υπερφυλάξη τα στενά κατά το Αρτεμίσιον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn223' id='ref223'>223</a></span>). Εκεί, -οι μεν άλλοι Έλληνες έλεγον να έχωσι την αρχηγίαν ο Ευρυβιάδης και οι -Λακεδαιμόνιοι· οι δ' Αθηναίοι, επειδή κατά τον αριθμόν των πλοίων υπερέβαινον -όλους σχεδόν τους άλλους ομού, δεν ήθελον άλλους ν' ακολουθώσιν. Εννοήσας δε -τον κίνδυνον ο Θεμιστοκλής, και αυτός παρεχώρησε την εξουσίαν εις τον -Ευρυβιάδην, και τους Αθηναίους κατεπράυνεν, υποσχόμενος, αν διακριθώσιν εις -τον πόλεμον, να κάμη τους λοιπούς Έλληνας να πείθωνται εις αυτούς του λοιπού -εκουσίως. Εκ τούτου δύναται να θεωρηθή ότι προ πάντων έγινεν αίτιος της -σωτηρίας της Ελλάδος, και προήγαγε κυρίως τους Αθηναίους εις δόξαν, διότι τους -μεν εχθρούς ενίκησαν διά της ανδρείας των, τους δε συμμάχους διά της καλής των -γνώμης. Όταν δ' ο βαρβαρικός στόλος έφθασεν εις Αφέτας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn224' id='ref224'>224</a></span>), -τρομάξας ο Ευρυβιάδης το πλήθος των πλοίων όσα εφέροντο απέναντι αυτών, -ακούσας δ' ότι και άλλα διακόσια περιέπλεον υπεράνω της Σκιάθου, ήθελεν ευθύς -να επιστρέψη αυτός εις την Ελλάδα, να καταπλεύση εις την Πελοπόννησον, και να -περιφράξη τον πεζόν στρατόν διά του στόλου, νομίζων όλως απρόσβλητον την κατά -θάλασσαν δύναμιν του βασιλέως. Φοβηθέντες δ' οι Ευβοείς μη οι Έλληνες τους -εγκαταλείψωσι, συνενοήθησαν κρυφίως μετά του Θεμιστοκλέους, πέμψαντες προς -αυτόν Πελάγοντά τινα μετά χρημάτων πολλών. Ταύτα δε λαβών εκείνος, ως ο -Ηρόδοτος διηγείται, τα έδωκεν εις τον Ευρυβιάδη. Μεταξύ δε των πολιτών ο -μάλλον εναντιούμενος εις αυτόν ήτον ο Αρχιτέλης, όστις ήτον τριήραρχος της ιεράς -τριήρεως -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn225' id='ref225'>225</a></span>), αλλά -μη έχων χρήματα να δώση εις τους ναύτας, έσπευδε ν' αναχωρήση ταχέως. Κατ' -αυτού έτι μάλλον παρώξυνεν ο Θεμιστοκλής τους πολίτας, ώστε ορμήσαντες τω -ήρπασαν το δείπνον του. Εν ώ δ' ο αρχιτέλης ελυπείτο διά τούτο και ηγανάκτει, -έστειλεν ο Θεμιστοκλής προς αυτόν εντός κιβωτίου δείπνον άρτων και κρεάτων, και -υποκάτω αυτών θέσας τάλαντον αργυρίου, τω εμήνυσε να δειπνήση κατά το -παρόν, και την επαύριον να επιμεληθή τους τριηρίτας· ειδεμή, ότι θέλει τον -καταγγείλει προς τους πολίτας ότι έλαβεν αργύριον παρά του εχθρού. Ταύτα λέγει -Φανίας ο Λέσβιος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn226' id='ref226'>226</a></span>).</p> - -<p>Η. Αι δε μάχαι αι συγκροτηθείσαι τότε κατά των βαρβαρικών πλοίων περί τα -στενά, κρίσιμοι μεν κυρίως δεν ανεδείχθησαν, ωφέλησαν όμως τους Έλληνας διά -της πείρας, διότι δι' έργων εδιδάχθησαν κατά τους κινδύνους, ότι ούτε των πλοίων -ο αριθμός, ούτε οι στολισμοί και η λαμπρότης των παρασήμων, ούτε αι κραυγαί -και αι καυχήσεις, ούτε οι βάρβαροι παιάνες έχουσί τι το επίφοβον δι' άνδρας -ηξεύροντας να έρχωνται εις χείρας, και τολμώντας να μάχωνται, αλλ' ότι πρέπει τα -τοιαύτα καταφρονούντες, να ορμώσι κατά των σωμάτων, μετ' εκείνων να -συμπλέκωνται, και κατ' εκείνων ν' αγωνίζωνται. Τούτο καλώς, ως φαίνεται, -εννοήσας και ο Πίνδαρος, είπε περί της κατ' Αρτεμίσιον μάχης·</p> - -<p class="poem">«όπου παίδες Αθηναίοι κρηπίδα<br /> -λαμπράν έστησαν ελευθερίας.»</p> - -<p>Διότι τωόντι η τόλμη είναι της νίκης αρχή. Είναι δε το Αρτεμίσιον αιγιαλός της -Ευβοίας προς βορράν αναπεπταμένος, υπεράνω της Εστιαίας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn227' id='ref227'>227</a></span>). -Αντικρύζει δ' εις αυτό η Ολιζών ιδίως εκ της χώρας ήτις ήτον υπό τον Φιλοκτήτην -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn228' id='ref228'>228</a></span>). Έχει -δε μικρόν ναόν της Αρτέμιδος, της επικαλουμένης Προσηώας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn229' id='ref229'>229</a></span>), και -δένδρα φύονται περί αυτό, και στήλαι λίθου λευκού εισίν ιδρυμέναι ολόγυρά του. -Ο δε λίθος, τριβόμενος διά της χειρός, δίδει χρώμα και οσμήν ως του κρόκου. Εις -μίαν δε των στηλών ήτον γεγραμμένον τούτο το ελεγείον.</p> - -<p class="poem">«Παίδες ποτέ Αθηναίων, ανθρώπων δαμάσαντες γένη<br /> -των εν Ασία πολλά εις τας θαλάσσας αυτάς<br /> -εν ναυμαχία, αφ' ού ο στρατός κατεστράφη των Mήδων,<br /> -μνήματα εις την θεάν Άρτεμιν ίστων αυτά.»</p> - -<p>Δείκνυται δε τόπος της παραλίας όστις, εν ώ πέριξ υπάρχει άμμος πολλή, -αναδίδει εκ του πυθμένος σκόνιν μέλαιναν και τεφρώδη, ως αν είχε προέλθει εκ -πυρκαϊας, και φρονούσιν ότι ενταύθα είχον καύσει τα ναυάγια και τους -νεκρούς.</p> - -<p>Θ. Αφ' ού όμως τα συμβάντα εν Θερμοπύλαις ανηγγέλθησαν εις το Αρτεμίσιον, -ακούσαντες ότι έπεσεν ο Λεωνίδας και ότι ο Ξέρξης ήτον κύριος των κατά ξηράν -οδών, ανεχώρησαν να επιστρέψωσιν εις την Ελλάδα, και οι Αθηναίοι ετάχθησαν οι -τελευταίοι, υψηλοφρονούντες διά την ανδρείαν και τα κατορθώματά των. Όταν δε -παρέπλεε την χώραν ο Θεμιστοκλής, όπου έβλεπε μέρη εις ά έπρεπεν αναγκαίως ν' -αρράξωσι και να καταφύγωσιν οι εχθροί, εχάραττεν εις τους λίθους γράμματα -ευανάγνωστα, άλλους μεν ευρίσκων κατά τύχην, άλλους δε στήνων ο ίδιος εις τους -όρμους και παρά τας πηγάς, και προτρέπων διά των γραμμάτων τους Ίωνας, αν μεν -ήτον δυνατόν, ν' αποσκιρτήσωσι προς αυτούς, οίτινες ήσαν πατέρες των, και είχον -κινδυνεύσει υπέρ της ελευθερίας εκείνων, ειδεμή, να βλάπτωσι τους βαρβάρους -κατά τας μάχας και να τους ταράττωσι -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn230' id='ref230'>230</a></span>). Διά -τούτων δ' ήλπιζεν ή να μεταπείση τους Ίωνας, ή να τους ταράξη, καθιστών αυτούς -υπόπτους προς τους βαρβάρους. Ο δε Ξέρξης εισέβαλεν άνωθεν της Δωρίδος εις -την Φωκίδα, και έκαιε τας πόλεις των Φωκέων, χωρίς να θελήσωσι ν' αντισταθώσιν -οι Έλληνες, αν και οι Αθηναίοι τους παρεκάλουν να τον απαντήσωσιν εις την -Βοιωτίαν προ της Αττικής, καθώς αυτοί τους εβοήθησαν κατά θάλασσαν εις το -Αρτεμίσιον. Επειδή δ' ουδείς τους ήκουεν, αλλά διά την Πελοπόννησον μόνον -εφρόντιζον, και έσπευδον να συνάξωσιν όλην την δύναμιν, και ωχύρουν τον Ισθμόν -διά τείχους από θαλάσσης εις θάλασσαν, συγχρόνως μεν ωργίζοντο οι Αθηναίοι διά -την προδοσίαν, συγχρόνως δ' εκυριεύοντο υπ' αθυμίας και λύπης, διότι έμενον -μεμονωμένοι. Και να πολεμήσωσι μεν ουδόλως διενοούντο εναντίον τοσούτων -μυριάδων στρατού· το δε μόνον αναγκαίον εις την τότε περίστασιν, ήτον ν' -αφήσωσι την πόλιν και να έμβωσιν εις τα πλοία. Αλλά το πλήθος ήκουε τούτο -αγανακτούν, και έλεγον ότι ούτε νίκην θέλουσιν, ούτε σωτηρίαν ηξεύρουσιν, αν -αφήσωσι τα ιερά των Θεών και των πατέρων τους τάφους.</p> - -<p>I. Τότε ο Θεμιστοκλής, μη δυνάμενος δι' ανθρωπίνων υπολογισμών να κερδίση -το πλήθος, εκίνησε μηχανήν τινα ως εις τας τραγωδίας, και τοις έφερε θεία σημεία -και χρησμούς. Και σημείον μεν έλαβεν ότι ο δράκων κατ' εκείνας τας ημέρας έγινεν -αφανής εκ του ναού, και τας καθ' ημέραν εις αυτόν προσφερομένας τροφάς -ευρίσκοντες αψαύστους οι ιερείς, το είπον εις τον λαόν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn231' id='ref231'>231</a></span>), προς -όν ο Θεμιστοκλής διέδιδεν ότι η Θεά αφήκε την πόλιν, οδηγούσα αυτούς προς την -θάλασσαν. Εδημαγώγει δε και διά του χρησμού, λέγων ότι ουδέν άλλον σημαίνει το -ξύλινον τείχος, ειμή τα πλοία -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn232' id='ref232'>232</a></span>), δι' ό -και ονομάζει ο Θεός την Σαλαμίνα «θείαν», και ουχί αθλίαν ή δυστυχή, διότι -έμελλε να δώση τ' όνομά της εις μέγα τι των Ελλήνων ευτύχημα. Άμα δ' η γνώμη -του υπερίσχυσεν, έγραψε ψήφισμα, την μεν πόλιν να παρακαταθέσωσιν εις την -Αθηνάν, την προστάτιν των Αθηναίων, όλοι δ' οι ενήλικες να εμβώσιν εις τας -τριήρεις, τους δε παίδας και τας γυναίκας και τους δούλους να σώση έκαστος όπως -δυνηθή. Αφ' ού δ' εκυρώθη το ψήφισμα, οι πλείστοι των Αθηναίων απέστειλαν -τους γονείς και τας γυναίκας των εις την Τροιζήνα, και οι Τροιζήνιοι τους εδέχοντο -μετά πλείστης φιλοτιμίας, ψηφίσαντες να τρέφωσιν αυτούς δημοσίως, και να -δίδωσι δύο οβολούς εις έκαστον, και τα παιδία να έχωσι την άδειαν να λαμβάνωσι -πανταχόθεν οπωρικά, και προσέτι να πληρώνωνται δι' αυτά μισθοί εις -διδασκάλους. Έγραψε δε το ψήφισμα τούτο ο Νικαγόρας. Δημόσια δε χρήματα δεν -είχον οι Αθηναίοι· αλλ' ο Αριστοτέλης λέγει ότι η βουλή του Αρείου Πάγου -εχορήγησεν εις έκαστον των στρατιωτών ανά οκτώ δραχμάς -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn233' id='ref233'>233</a></span>), και -ούτως εις αυτήν προ πάντων οφείλεται ότι επληρώθησαν ανδρών αι τριήρεις. Ο δε -Κλείδημος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn234' id='ref234'>234</a></span>) και -τούτο λέγει στρατήγημα του Θεμιστοκλέους, ότι, όταν οι Αθηναίοι κατέβαινον εις -τον Πειραιά, απωλέσθη το Γοργόνειον του αγάλματος της Θεάς -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn235' id='ref235'>235</a></span>), και ο -Θεμιστοκλής, προσποιούμενος ότι ζητεί αυτό, και προς τούτο εξετάζων τα πάντα, -εύρε πλήθος χρημάτων κεκρυμμένων εις των πολιτών τας αποσκευάς, και ταύτα -έφερεν εις το μέσον, ώστε υπήρξεν ευπορία εφοδίων διά τους εμβαίνοντας εις τας -ναυς. Όταν δ' η πόλις εξέπλεεν, εις άλλους μεν επροξένει οίκτον το θέαμα, εις -άλλους δε θαυμασμόν διά την τόλμην, όταν τους μεν γονείς των έπεμπον αλλαχού, -αυτοί δ' άκαμπτοι προς των γυναικών τους στεναγμούς και τα δάκρυα, και προς -των παιδίων των τους εναγκαλισμούς, μετέβαινον εις την νήσον. Εις οίκτον όμως -εκίνουν πολλοί των πολιτών, οίτινες έμενον διά γήρας οπίσω· υπήρχε δε καί τις -γλυκεία συμπάθεια προς τα ήμερα και σύντροφα ζώα, όταν μετά φωνής και μετά -πόθου παρηκολούθουν τους τροφείς των εμβαίνοντας εις τα πλοία. Μεταξύ αυτών -ιστορείται ότι ο κύων Ξανθίππου του πατρός του Περικλέους, μη ανεχόμενος να -χωρισθή απ' αυτού, επήδησεν εις την θάλασσαν, και κολυμβών πλησίον εις την -τριήρην, έφθασεν εις την Σαλαμίνα, όπου λειποθυμήσας, αμέσως απέθανε. Τούτου -λέγουσιν ότι είναι τάφος το μέχρι τούδε δεικνύμενον και ονομαζόμενον Κυνός -σήμα.</p> - -<p>ΙΑ. Πράξεις δε μεγάλαι εισίν αύται του Θεμιστοκλέους. Εννοήσας ότι οι πολίται -επόθουν τον Αριστείδην, και εφοβούντο μη εξ αγανακτήσεως ενωθή μετά του -βαρβάρου, και ανατρέψη τα πράγματα της Ελλάδος (διότι προ του πολέμου είχεν -εξοστρακισθή καταδιωχθείς υπό του Θεμιστοκλέους), έγραψε ψήφισμα, καθ' ό -επετρέπετο εις τους προσκαίρως εξωρισμένους να επανέλθωσι, και να πράττωσι -και προτείνωσιν μετά των λοιπών πολιτών ό,τι συμφέρον εις την Ελλάδα. Προς τον -Ευρυβιάδην δε, όστις είχε την αρχηγίαν του στόλου διά της Σπάρτης την -επισημότητα, όστις όμως ήτον άτολμος προς τον κίνδυνον, και ήθελε ν' αναχωρήση -και να πλεύση εις τον Ισθμόν, ο Θεμιστοκλής αντέλεγε. Τότε λέγουσιν ότι εδέθησαν -και εκείνα τα μνημονευόμενα, ότι ο Ευρυβιάδης τω είπεν «Ω Θεμιστόκλεις, εις του -αγώνας ραπίζουσι τους προ της ώρας ανισταμένους» -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn236' id='ref236'>236</a></span>). «Ναι, -είπεν ο Θεμιστοκλής, αλλά τους μένοντας οπίσω δεν τους στεφανώνουσι». Τότε -εκείνος ύψωσε την ράβδον του διά να τον κτυπήση, και ο Θεμιστοκλής είπε· -«Κτύπα, αλλ' άκουσον» -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn237' id='ref237'>237</a></span>). Και ο -Ευρυβιάδης εθαύμασε την πραότητα αυτού, και τω είπε να ομιλήση· ο δε -Θεμιστοκλής ήρχισε να τον επαναφέρη εις τον ορθόν λόγον. Αλλά τις των -παρευρισκομένων είπεν, ότι άνθρωπος άπολις δεν είναι ορθόν να διδάσκη τους -έχοντας πατρίδας να τας εγκαταλείψωσι και ν' αδιαφορήσωσι δι' αυτάς· «Ημείς, -είπεν ο Θεμιστοκλής, ω μοχθηρέ, τας μεν οικίας και τα τείχη ημών κατελείψαμεν, -θέλοντες να μη γίνωμεν δούλοι προς χάριν αψύχων. Έχομεν δε πόλιν μεγίστην -μεταξύ των Ελληνίδων, τας διακοσίας τριήρεις, αίτινες ήλθον να σας βοηθήσωσι, -διότι περιμένετε την σωτηρίαν σας απ' αυτών. Αν δε και εκ δευτέρου αναχωρήσητε -προδίδοντες ημάς, ταχέως θ' ακούσωσιν οι Έλληνες ότι οι Αθηναίοι απέκτησαν και -πόλιν ελευθέραν και χώραν όχι κατωτέραν εκείνης ήν απώλεσαν». Ως δ' είπε ταύτα -ο Θεμιστοκλής, υπόνοια και φόβος κατέλαβε τον Ευρυβιάδην, μη οι Αθηναίοι τους -εγκαταλείψωσι και απέλθωσιν. Επειδή δε καί τις των παρόντων, Ερετριεύς, -ηθέλησε τι να ειπή απ' εναντίας αυτού, «Πώς; τω είπεν έχετε λόγον περί πολέμου -και σεις, οίτινες, ως τα καλαμάρια, ξίφος έχετε και καρδίαν δεν έχετε;» -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn238' id='ref238'>238</a></span>)</p> - -<p>IB. Λέγεται δ' υπό τινων ότι ο Θεμιστοκλής διελέγετο περί τούτων άνωθεν από -του καταστρώματος του πλοίου, όταν γλαυξ εφάνη πετώσα προς τα δεξιά των -πλοίων, και εκάθησεν εις τα εξάρτια. Διά τούτο έτι μάλλον έκλινον προς την -γνώμην του -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn239' id='ref239'>239</a></span>), και -ήτοιμάζοντο να ναυμαχήσωσιν. Αλλ' όταν ο στόλος των πολεμίων, διευθυνόμενος -προς της Αττικής το Φαληρικόν, απέκρυψεν όλους τους πέριξ αιγιαλούς, και ο -βασιλεύς μετά του πεζού στρατού καταβάς εις την θάλασσαν, εφάνη αιφνηδίως -έχων πάσας τας δυνάμεις ομού συνηγμένας, τότε εξέφυγον τους Έλληνας οι λόγοι -του Θεμιστοκλέους, και πάλιν έστρεφον τα βλέμματα οι Πελοποννήσιοι προς τον -Ισθμόν, και ωργίζοντο αν άλλος άλλο επρότεινεν. Εμελέτων δε την νύκτα ν' -αναχωρήσωσι, και παρήγγελλον εις τους κυβερνήτας να είν' έτοιμοι διά πλουν. -Τότε, δυσανασχετών ο Θεμιστοκλής, ότι αφήνοντες οι Έλληνες την βοήθειαν του -τόπου και των στενών, έμελλον να διαλυθώσι κατά πόλεις, εσκέφθη και απεφάσισε -το μετά του Σικίνου τέχνασμα. Ήτον δ' ο Σίκινος Πέρσης το γένος, αιχμάλωτος, -αγαπώμενος υπό του Θεμιστοκλέους, και των τέκνων αυτού παιδαγωγός. Έπεμψε -λοιπόν αυτόν κρυφίως προς τον Πέρσην, και τω παρήγγειλε να ειπή ότι ο -Θεμιστοκλής, ο στρατηγός των Αθηναίων, φρονών τα του βασιλέως, τω -καταγγέλλει πρώτος ότι οι Έλληνες δραπετεύουσι, και τον προτρέπει να μη τους -αφήση να φύγωσιν, αλλ' εν ώ διατελούσιν εις ταραχήν, όντες κεχωρισμένοι από -των πεζών, να επιπέση και να καταστρέψη την ναυτικήν αυτών δύναμιν. Ταύτα δ' -ακούσας ο Ξέρξης, και νομίσας ότι τω ελέγοντο εκ φιλικής προαιρέσεως, εχάρη, και -ευθύς διέταξε τους αρχηγούς των πλοίων, εις μεν τα άλλα να εισαγάγωσι τους -στρατιώτας μεθ' ησυχίας· να κινήσωσι δ' αμέσως μετά διακοσίων, και να -περικυκλώσωσι πανταχόθεν το πέραμα, και να διαζώσωσι τας νήσους -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn240' id='ref240'>240</a></span>), ώστε -ουδείς να διαφύγη εκ των εχθρών. Εν ώ δε ταύτα εξετελούντο, πρώτος εννοήσας -αυτά Αριστείδης ο Λυσιμάχου, ήλθε προς την σκηνήν του Θεμιστοκλέους, ει και δεν -ήτον φίλος του, αλλά μάλιστα, ως είπομεν, εξ αιτίας εκείνου εξοστρακισθείς. Όταν -δ' εξήλθεν ο Θεμιστοκλής προς αυτόν, τω είπε περί της περικυκλώσεως. Εκείνος δε, -γνωρίζων και την κατά τα λοιπά πάντα χρηστότητα του ανδρός, και υπερχαρείς διά -την τότε παρουσίαν του, τω είπεν όσα ενήργησεν διά του Σικίνου, και τον -παρεκάλεσε να τον βοηθήση και να συμπράξη μετά προθυμίας, όπως οι Έλληνες, -οίτινες είχον εις αυτόν περισσοτέραν εμπιστοσύνην, ναυμαχήσωσιν εντός των -στενών. Και ο μεν Αριστείδης, επαινέσας τον Θεμιστοκλέα, περιήλθε τους άλλους -στρατηγούς και τριηράρχας, παροξύνων αυτούς προς την μάχην. Αυτοί όμως -εδυσπίστουν εισέτι, όταν εφάνη αυτόμολος τριήρης Τηνία -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn241' id='ref241'>241</a></span>) ής -ναύαρχος ήτον ο Παναίτιος, και απήγγειλε την κύκλωσιν. Ώστε και εκ θυμού και εξ -ανάγκης οι Έλληνες ερίφθησαν εις τον κίνδυνον.</p> - -<p>ΙΓ. Άμα δ' εξημέρωσεν, ο Ξέρξης εκάθησεν υψηλά, επιβλέπων τον στόλον και -την παράταξιν, ως μεν λέγει ο Φανόδημος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn242' id='ref242'>242</a></span>), -υπεράνω του ναού του Ηρακλέους, όπου βραχύ πέραμα χωρίζει την Αττικήν και την -νήσον, ως δ' ο Ακεστόδωρος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn243' id='ref243'>243</a></span>), κατά -τα σύνορα της Μεγαρίδος, υπεράνω των λεγομένων Κεράτων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn244' id='ref244'>244</a></span>), -στήσας καθέδραν χρυσήν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn245' id='ref245'>245</a></span>), και -περιστοιχισθείς υπό πολλών γραμματέων, ών έργον ην να καταγράφωσι τα κατά -την μάχην γινόμενα. Εν ώ δ', ο Θεμιστοκλής ετέλει θυσίαν παρά την ναυαρχίδα -τριήρην, προσήχθησαν εις αυτόν τρεις αιχμάλωτοι, εξόχως ωραίοι το πρόσωπον, -λαμπρά δε φορέματα και χρυσά φορούντες κοσμήματα. Ελέγετο δ' ότι ήσαν υιοί -της Σανδάκης, αδελφής του βασιλέως, και του Αρταύκτου. Τούτους ιδών -Ευφραντίδης ο μάντις, επειδή συγχρόνως μεν ανέλαμψεν εκ του βωμού μέγα πυρ -και λαμπρόν, συγχρόνως δε και άλλο εδόθη σημείον, πτερνίσματος εκ δεξιών -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn246' id='ref246'>246</a></span>), -συγχαρείς τον Θεμιστοκλέα, τον διέταξε ν' αρχίση από των νεανίσκων, και να τους -σφαγιάση όλους, προσευχηθείς εις τον ωμηστήν Διόνυσον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn247' id='ref247'>247</a></span>), διότι -ούτως ήθελε δοθή εις τους Έλληνας σωτηρία και νίκη. Και ο μεν Θεμιστοκλής -εξεπλάγη ακούσας το μέγα τούτο και φοβερόν μάντευμα. Αλλ' ως συμβαίνει -συνήθως επί μεγάλων αγώνων και επί δυσκόλων πραγμάτων, οι του κοινού λαού -εκ των παραλόγων μάλλον ή εκ των ευλόγων την σωτηρίαν ελπίζοντες, -επεκαλούντο τον Θεόν όλοι ομού φωνάζοντες, και ενταυτώ, φέροντες τους -αιχμαλώτους εις τον βωμόν, ηνάγκασαν να γίνη η θυσία, ως ο μάντις εκέλευσε. -Ταύτα διηγείται ανήρ φιλόσοφος, και γνώσεων μη εστερημένος ιστορικών, ο -Λεσβίος Φανίας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn248' id='ref248'>248</a></span>).</p> - -<p>ΙΔ. Περί δε του πλήθους των βαρβαρικών πλοίων ο ποιητής Αισχύλος, ως -γνωρίζων αυτά, και δυνάμενος να τα βεβαίωση, λέγει ταύτα εις την τραγωδίαν -τους Πέρσας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn249' id='ref249'>249</a></span>).</p> - -<p class="poem">«Του Ξέρξου ήτον (το ηξεύρω) χιλιάς<br /> -ο αριθμός των πλοίων τα δε τάχιστα<br /> -δις ήσαν εκατόν κ' επτά, ως λέγεται.»</p> - -<p>Αι δ' Αττικαί ήσαν εκατόν ογδοήκοντα τον αριθμόν, και εκάστη είχε δεκαοκτώ -τους μαχομένους εκ του καταστρώματος· εκ τούτων δε τέσσαρες ήσαν τοξόται, και -οι λοιποί οπλίται. Φαίνεται δ' ότι ο Θεμιστοκλής ενόησε και παρεμόνευσε τον -καιρόν ουχ ήττον καλώς ή τον τόπον, και δεν παρέταξε τας τριήρεις του προς τας -βαρβαρικάς πριν ή φθάση η συνήθης ώρα, ήτις πάντοτε φέρει σφοδρόν τον άνεμον -και το κύμα διά των στενών από του πελάγους· διότι τας μεν ελληνικάς, ούσας -χαμηλάς, και μη εγειρομένας πολύ υπέρ την επιφάνειαν της θαλάσσης, ολίγον -έβλαπτε· πίπτων δ' εις τας βαρβαρικάς αίτινες είχον ορθάς τας πρύμνας και -εφέροντο βαρείαι εξ αιτίας των υψηλών καταστρωμάτων, τας έξωθεν του δρόμου -των, και τας παρέδιδε πλαγίως εις τους Έλληνας, οίτινες προσέβαλλον μεθ' ορμής, -προσέχοντες κυρίως εις τον Θεμιστοκλήν διότι τούτον εθεώρουν ως εννοούντα -υπέρ πάντα άλλον τι ήτον το συμφέρον, και διότι προς το μέρος εκείνου ο -ναύαρχος του Ξέρξου Αριαμένης, πλοίον έχων μέγα, ετόξευε και ηκόντιζεν ως από -τείχους, ανήρ ικανός ων, και ο άριστος και δικαιότατος εκ των αδελφών του -βασιλέως. Ούτος, όταν του Δεκελέως -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn250' id='ref250'>250</a></span>) -Αμεινίου και Σωκλέους του Πεδιέως -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn251' id='ref251'>251</a></span>), -οίτινες συνέπλεον επί του αυτού πλοίου, αι τριήρεις έπεσαν επί αλλήλων πρώραν -προς πρώραν, και μαχόμεναι διά των εμβολών, συνεκολλήθησαν, ερίφθη εις το -πλοίον αυτών αυτοί δ' αντιστάντες, και κτυπώντες αυτόν διά των δοράτων των, τον -έρριψαν εις την θάλασσαν, και το σώμα αυτού φερόμενον μετά των άλλων -ναυαγίων, ανεγνώρισεν η Αρτεμισία -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn252' id='ref252'>252</a></span>), και -το έφερεν επάνω προς τον Ξέρξην -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn253' id='ref253'>253</a></span>).</p> - -<p>ΙΕ. Εν ώ δ' εις τοιαύτην θέσιν ήτον η μάχη, λέγουσιν ότι έλαμψε μέγα φως εκ -της Eλευσίνος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn254' id='ref254'>254</a></span>), ήχος -δε και φωνή επλήρωσε το Θριάσιον πεδίον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn255' id='ref255'>255</a></span>) μέχρι -της θαλάσσης, ως αν πολλοί άνθρωποι ομού εξήγον τον μυστικόν Ίακχον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn256' id='ref256'>256</a></span>). Εκ -του μέσου δε του πλήθους των κραυγαζόντων εφάνη νέφος βαθμηδόν υψούμενον, -και έπειτα, πάλιν υποχωρούν, επέπεσεν εις τας τριήρεις. Άλλοι δ' ενόμισαν ότι -είδον φαντάσματα και είδωλα ανθρώπων ενόπλων, από της Αιγίνης εκτεινόντων -τας χείρας προ των ελληνικών τριηρών, και είκαζον ότι ήσαν οι Αιακίδαι -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn257' id='ref257'>257</a></span>) ούς -είχον προ της μάχης επικαλεσθή δι' ευχών εις βοήθειαν. Πρώτος λοιπόν εκυρίευσε -πλοίον ο Λυκομήδης, τριήραρχος Αθηναίος, και αυτού αποκόψας τα παράσημα, το -αφιέρωσεν εις τον δαφνηφόρον Απόλλωνα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn258' id='ref258'>258</a></span>). Οι δ' -άλλοι, ίσοι κατά το πλήθος γινόμενοι προς τους βαρβάρους, πολεμούντας εντός -στενού -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn259' id='ref259'>259</a></span>), και -πίπτοντας τους μεν επί τους δε, τους έτρεψαν, αφ' ού αντεστάθησαν μέχρι δείλης, -ως λέγει ο Σιμωνίδης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn260' id='ref260'>260</a></span>), την -καλήν και περιβόητον εκείνην θριαμβεύσαντες νίκην, ής ουδ' υφ' Ελλήνων ουδ' -υπό βαρβάρων ποτέ άλλο λαμπρότερον θαλάσσιον κατωρθώθη έργον, διά της -ανδρείας μεν και της προθυμίας πάντων ομού των ναυμαχησάντων, διά της -φρονήσεως δε συγχρόνως και της ικανότητος του Θεμιστοκλέους -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn261' id='ref261'>261</a></span>).</p> - -<p>ΙΣΤ. Μετά δε την ναυμαχίαν, ο Ξέρξης μη απελπιζόμενος έτι προς την -αποτυχίαν, επεχείρει διά χωμάτων να φέρη τον πεζόν του στρατόν εις την Σαλαμίνα -κατά των Ελλήνων, εμφράττων το μεταξύ πέραμα. Ο δε Θεμιστοκλής θέλων διά των -λόγων του να εννοήση τι φρονή ο Αριστείδης, επρότεινε να πλεύσωσιν εις τον -Ελλήσποντον, και να καταστρέψωσι την γέφυραν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn262' id='ref262'>262</a></span>), -«ώστε, είπε, να συλλάβωμεν την Ασίαν εντός της Ευρώπης». Αλλά δυσανασχετών -προς ταύτα ο Αριστείδης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn263' id='ref263'>263</a></span>), -«τώρα μεν, είπεν, επολεμήσαμεν κατά του βαρβάρου εν ώ εις τρυφήν παρεδίδετο· -αν δε κατακλείσωμεν εις την Ελλάδα, και διά του φόβου αναγκάσωμεν να -πολεμήση άνδρα κύριον τοσούτων δυνάμεων, δεν θα καθήση πλέον υπό σκιάδα -χρυσήν να βλέπη την μάχην ησύχως, αλλά θέλει τα πάντα τολμήσει, και θέλει -παρευρίσκεσθαι πανταχού, ένεκα του κινδύνου, όπως επανορθώση την αποτυχίαν -του, και θέλει σκεφθή καλλήτερα, προκειμένου περί των όλων. Επομένως, είπε, δεν -πρέπει, ω Θεμιστόκλεις, να καταστρέψωμεν ημείς την υπάρχουσαν γέφυραν, αλλά -και άλλην ει δυνατόν να κατασκευάσωμεν, και να εκβάλωμεν ταχέως τον -άνθρωπον εκ της Ευρώπης.» «Λοιπόν, είπεν ο Θεμιστοκλής, αν ταύτα κρίνωνται -συμφέροντα, πρέπει όλοι ημείς να σκεφθώμεν και να εύρωμεν τρόπον όπως φύγη -όσον τάχιον εκ της Ελλάδος». Αφ' ού δε ταύτα ενεκρίθησαν, έπεμψεν ένα των -βασιλικών ευνούχων, όν εύρε μεταξύ των αιχμαλώτων, Αρνάκην ονομαζόμενον, -παραγγείλας να ειπή εις τον βασιλέα, ότι οι μεν Έλληνες απεφάσισαν, αφ' ού -ενίκησαν κατά θάλασσαν, να πλεύσωσιν εις τον Ελλήσποντον, όπου ήτον -εζευγμένος, και να διαλύσωσι την γέφυραν, ο Θεμιστοκλής δε, μεριμνών υπέρ του -βασιλέως, τον συμβουλεύει να σπεύση να επιστρέψη εις τας εδικάς του θαλάσσας, -και να φθάση εν όσω αυτός επιφέρει αναβολάς τινάς και αργοπορίας εις τους -συμμάχους διά την δίωξιν. Ταύτα ακούσας ο βάρβαρος, και περίφοβος γενόμενος, -μετά πάσης ταχύτητος ετράπη εις αναχώρησιν. Και απόδειξιν της φρονήσεως του -Θεμιστοκλέους και Αριστείδου παρέσχεν ο Μαρδόνιος, διότι αντιταχθέντες εις -πολλοστημόριον της δυνάμεως του Ξέρξου εν Πλαταιαίς, εκινδύνευσαν τον -έσχατον κίνδυνον.</p> - -<p>ΙΖ. Και μεταξύ μεν των πόλεων λέγει ο Ηρόδοτος ότι ηρίστευσεν η των -Αιγινητών· εις δε τον Θεμιστοκλέα, ει και άκοντες υπό φθόνου, απέδωκαν όλοι το -πρωτείον. Διότι, όταν αναχώρησαντες εις τον Ισθμόν, εψηφοφόρουν οι στρατηγοί -εις τον βωμόν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn264' id='ref264'>264</a></span>), -πρώτον μεν κατά την ανδρείαν επρότεινεν έκαστος εαυτόν, δεύτερον δε μεθ' -εαυτόν τον Θεμιστοκλέα. Οι δε Λακεδαιμόνιοι, λαβόντες αυτόν εις την Σπάρτην, -έδοσαν ελαίας στέφανον ως αριστείον εις μεν τον Ευρυβιάδην ανδρείας, εις -εκείνον δε φρονήσεως -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn265' id='ref265'>265</a></span>) και τω -εχάρισαν την ωραιοτέραν της πόλεως άμαξαν, και έστειλαν μετ' αυτού τριακοσίους -των νέων να τον προπέμψωσι μέχρι των ορίων της πόλεως. Λέγεται δ' ότι, όταν -ετελέσθησαν τα πρώτα μετά ταύτα Ολύμπια, και προέβη εις το στάδιον ο -Θεμιστοκλής, οι θεαταί αφήκαν τους αγωνιζομένους, και όλην την ημέραν εκείνον -μόνον έβλεπον, και θαυμάζοντες και χειροκροτούντες τον επεδείκνυον εις τους -ξένους, ώστε και αυτός ευχαριστηθείς, ωμολόγησεν, εις τους ξένους, ότι -απολαμβάνει τον καρπόν των υπέρ της Ελλάδος αγώνων του.</p> - -<p>IΗ. Διότι ήτον την φύσιν φιλοτιμότατος, καθ' όσον συμπεραίνεται εκ των περί -αυτού απομνημονευομένων. Όταν εξελέγη ναύαρχος της πόλεως, δεν εθεώρει -ουδεμίαν ιδιαιτέρως υπόθεσιν ούτε ιδίαν ούτε δημοσίαν, αλλά πάσας τας -παρουσιαζομένας ανέβαλλε κατά την ημέραν εκείνην, καθ' ήν έμελλε να εκπλεύση, -ώστε πολλά ενεργών πράγματα, και μετ' ανθρώπων πολλών ομιλών, να φαίνηται -ότι είναι μέγας και πολλά δυνάμενος. Παρατηρών δε τους νεκρούς όσοι είχον -ριφθή έξω εις το παραθαλάσσιον, και ιδών πλησίον αυτού κείμενα χρυσά -περιδέραια και κοσμήματα, έδειξεν αυτά εις τον φίλον του όστις τον -παρηκολούθει, και «Λάβε ταύτα διά σε, τω είπε· Συ δεν είσαι Θεμιστοκλής.» Προς -Αντιφάτην δε τινα, όστις ήτον άλλοτε νέος ωραίος, και προσεφέρετο πρότερον -προς αυτόν υπερηφάνως, έπειτα δε τον επεριποιείτο διά την δόξαν του, «Ω -νεανίσκε, είπεν, εξώρας μεν, αλλά και οι δύο συγχρόνως εφρονιμεύσαμεν.» Έλεγε -δ' ότι οι Αθηναίοι ούτε τον τιμώσιν ούτε τον θαυμάζουσιν, αλλ' ως εις πλάτανον, εν -καιρώ μεν τρικυμιών και κινδύνων καταφεύγουσιν υπ' αυτόν, όταν δ' επανέλθη -περί αυτούς γαλήνη, τον μαδούσι και τον κολοβούσι. Προς δε Σερίφιόν τινα, όστις -τω είπεν ότι δεν εδοξάσθη ένεκα εαυτού, αλλ' εξ αιτίας της πόλεως εις ήν ανήκει, -«Αληθώς λέγεις, απεκρίθη· αλλ' ούτ' εγώ, αν ήμην Χερίφιος θα εγινόμην ένδοξος, -ούτε συ αν ήσο Αθηναίος.» Όταν δ' άλλος τις στρατηγός, όστις υπέθετεν ότι -κατώρθωσε χρήσιμόν τι εις την πόλιν, μετά θρασύτητος ομιλών προς τον -Θεμιστοκλέα, αντιπαρέβαλλε τας ιδίας αυτού πράξεις προς τας πράξεις εκείνου, -είπεν ότι «τα μεθεόρτια εφιλονείκουν ποτέ προς την εορτήν, λέγοντα ότι εκείνη μεν -είναι πλήρης κόπων και ασχολιών, επ' αυτών δ' απολαμβάνουσιν όλοι τα -προητοιμασμένα αναπαυόμενοι· προς ταύτα δ' απεκρίθη η εορτή· Αλήθειαν -λέγετε· αλλ' αν εγώ δεν ήμην, σεις δεν θα υπήρχετε. Και εγώ λοιπόν αν δεν είχον -υπάρξει τότε, πού θα ήσθε σεις σήμερον;» Αστειευόμενος δε, διότι ο υιός του είχεν -επιρροήν επί της μητρός του, και δι' εκείνης και επί αυτού, έλεγεν ότι είχε την -ανωτάτην δύναμιν, και επί των Ελλήνων· διότι επί μεν των Ελλήνων εξουσίαν είχον -οι Αθηναίοι, επί των Αθηναίων δ' αυτός, επί αυτού η μήτηρ του παιδίου, και επί της -μητρός το παιδίον. Θέλων δε να είναι ιδιότροπος κατά πάντα, ότε επώλει αγρόν, -διέταττε τον κήρυκα να φωνάζη ότι και γείτονα καλόν έχει. Μεταξύ δε των -ζητούντων εις γάμον την θυγατέρα του επροτίμησε τον χρηστόν και ουχί τον -πλούσιον, λέγων ότι ζητεί μάλλον άνδρα έχοντα ανάγκην χρημάτων, παρά χρήματα -έχοντα ανάγκην ανδρός. Τοιούτος ήτον ως προς τ' αποφθέγματά του.</p> - -<p>ΙΘ. Αμέσως δε μετά τα κατορθώματά του εκείνα, επεχείρησε ν' ανοικοδομήση -και να τειχίση την πόλιν, ως μεν ιστορεί ο Θεόπομπος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn266' id='ref266'>266</a></span>), -πείσας τους Εφόρους -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn267' id='ref267'>267</a></span>) διά -χρημάτων να μη εναντιωθώσιν, ως δ' οι πλείστοι, απατήσας αυτούς· διότι ήλθεν εις -Σπάρτην δους εις την αποστολήν του πρεσβείας όνομα. Όταν δ' οι Σπαρτιάται -ενεκάλουν τους Αθηναίους ότι περιτειχίζουσι την πόλιν, και επίτηδες σταλείς εξ -Αιγίνης ο Πολύαρχος, τους κατηγόρει διά τούτο -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn268' id='ref268'>268</a></span>), αυτός -ηρνείτο, και τοις έλεγε να στείλωσιν εις Αθήνας ανθρώπους να ιδώσιν, αφ' ενός μεν -δίδων διά της χρονοτριβής καιρόν εις τον τειχισμόν να προχωρήση, αφ' ετέρου δε -θέλων ανθ' εαυτού να έχωσιν οι Αθηναίοι τους μέλλοντας να σταλώσι. Τούτο -αληθώς και συνέβη· διότι οι Λακεδαιμόνιοι, γνωρίσαντες την αλήθειαν, δεν τον -έβλαψαν, αλλά κρυφίως οργιζόμενοι τον απέπεμψαν. Ευθύς δε μετά ταύτα ήρχισεν -ετοιμάζων τον Πειραιά, διότι ενόησε πόσον αξιόλογοι ήσαν οι λιμένες, και την -πόλιν διαθέτων διά την θάλασσαν, και τρόπον τινά προς τους παλαιούς βασιλείς -των Αθηναίων αντιπολιτευόμενος. Διότι εκείνοι, ως λέγεται, αγωνιζόμενοι ν' -αποσπάσωσι τους πολίτας από της θαλάσσης, και να τους συνηθίσωσι να ζώσι μη -πλέοντες, αλλά την χώραν φυτεύοντες, διέδοσαν τον περί της Αθηνάς λόγον, ότι -εφιλονείκησε ποτέ περί της χώρας προς τον Ποσειδώνα, και αναδείξασα την ιεράν -ελαίαν εις τους δικαστάς, ενίκησεν. Ο Θεμιστοκλής δε δεν συνεκόλλησεν, ως λέγει -ο κωμικός Αριστοφάνης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn269' id='ref269'>269</a></span>), τον -Πειραιά εις την πόλιν, αλλά την πόλιν εξήστησεν από του Πειραιώς, και την γην από -της θαλάσσης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn270' id='ref270'>270</a></span>). -Τούτο ηύξησε και την δύναμιν του δήμου κατά της αριστοκρατίας, και επλήρωσεν -αυτόν θρασύτητος, όταν η δύναμις περιήλθεν εις τους ναύτας και τους κελευστάς -και τους κυβερνήτας. Διά τούτο και το βήμα της Πνυκός, όν κατασκευασμένον ώστε -να βλέπη προς την θάλασσαν, ύστερον οι Τριάκοντα το έστρεψαν προς τα εντός της -χώρας, φρονούντες ότι η μεν κατά θάλασσαν εξουσία εγέννα την δημοκρατίαν, -προς την ολιγαρχίαν δ' ότι ολιγώτερον δυσαρεστούνται οι γεωργοί -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn271' id='ref271'>271</a></span>).</p> - -<p>Κ. Διενοήθη δ' ο Θεμιστοκλής και μεγαλήτερόν τι περί της ναυτικής δυνάμεως. -Όταν ο ελληνικός στόλος, μετά του Ξέρξου την αναχώρησιν κατέπλευσεν εις -Παγασάς -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn272' id='ref272'>272</a></span>) και -διεχείμαζε, δημηγορών ούτος εν Αθήναις, είπεν ότι έχει να προτείνη πράξιν τινα -ωφέλιμον μεν και σωτήριον εις την πόλιν, αλλά μυστικήν διά τον λαόν. Τότε οι -Αθηναίοι τον προσεκάλεσαν να την ειπή εις μόνον τον Αριστείδην, και αν εκείνος -την εγκρίνη, ήθελον την εκτελέσει. Ανήγγειλε λοιπόν εις τον Αριστείδην ότι -διενοείτο να πυρπολήση τον ναύσταθμον των Ελλήνων· και ο Αριστείδης, -εμφανισθείς εις τον δήμον, είπεν ότι, της πράξεως ήν διανοείται να πράξη ο -Θεμιστοκλής, ουδεμία υπάρχει ούτε ωφελιμωτέρα ούτε αδικωτέρα. Ταύτα δ' -ακούσαντες οι Αθηναίοι, διέταξαν τον Θεμιστοκλήν να παραιτηθή αυτής. Εις δε τ' -Αμφικτυονικά συνέδρια, όταν οι Λακεδαιμόνιοι επρότεινον ν' αποκλεισθώσι της -Αμφικτυονίας όσαι πόλεις δεν συνεμάχησαν κατά του Μήδου, φοβηθείς μήπως -αποβαλόντες του συνεδρίου τους Θεσσαλούς, τους Αργείους, προσέτι δε και τους -Θηβαίους, γίνωσιν αυτοί εντελώς των ψήφων κύριοι, συνηγόρησεν υπέρ των -πόλεων, και μετέβαλε τας γνώμας των Πυλαγορών -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn273' id='ref273'>273</a></span>) -διισχυρισθείς ότι μόνον τριάκοντα και μία πόλεις μετέσχον του πολέμου, και εξ -αυτών αι πλείσται πολύ μικροί. Δεινόν επομένως θα ήτον, ν' αποκλεισθή των -σπονδών πάσα η άλλη Ελλάς, και το συνέδριον να εξαρτάται από μόνων των δύο ή -τριών μεγάλων πόλεων. Εκ τούτου κυρίως δυσηρέστησε τους Λακεδαιμονίους, διό -και προήγον τον Κίμωνα εις τας τιμάς, καθιστάντες αυτόν πολιτικόν του -Θεμιστοκλέους αντίπαλον.</p> - -<p>ΚΑ. Ήτον δε και εις τους συμμάχους επαχθής, διότι περιπλέων τας νήσους -ηργυρολόγει αυτούς· και ο Ηρόδοτος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn274' id='ref274'>274</a></span>) -διηγείται όσα είπε και όσα ήκουσεν εις Άνδρον, όταν εζήτει και εκεί χρήματα. Δύο -είπεν εις τους Ανδρίους ότι ήλθε φέρων θεούς, την Πειθώ και την Βίαν, εκείνοι δ' -απεκρίθησαν ότι έχουσι και αυτοί δυο μεγάλους θεούς, την Πενίαν και την -Απορίαν, υφ' ών εμποδίζονται να τω δώσωσι χρήματα. Τιμοκρέων δ' ο Ρόδιος -μελοποιός -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn275' id='ref275'>275</a></span>), εις έν -των ασμάτων του κατηγορεί πικρώς τον Θεμιστοκλέα, ότι διά χρήματα -κατώρθωσεν άλλοι φυγάδες ν' ανακληθώσι, δι' αργύριον δ' εγκατέλιπεν αυτόν, εν -ώ ήτον μετ' αυτού διά φιλίας και φιλοξενίας συνδεδεμένος. Λέγει δ' ούτω -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn276' id='ref276'>276</a></span>).</p> - -<p class="poem">Αν Ξάνθιππον συ επαινής, αν επαινής Λεωτυχίδαν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn277' id='ref277'>277</a></span>)<br /> - ή Παυσανίαν, εγώ υπεραινώ τον Αριστείδην,<br /> -αφ' ιερών Αθηνών άνδρα άριστον ένα ελθόντα.<br /> - Εχθρεύεται δ' η Λατώ τον άδικον Θεμιατοκλέα,<br /> -ψεύστην, προδότην, ός πριν, του Τιμοκρέοντος ων φίλος,<br /> - εις σκύβαλ' αργύρου πεισθείς, δεν έφερεν εις την πατρίδα<br /> -την Ιάλυσον πάλιν αυτόν, και τάλαντ' αργυρίου τρία<br /> - λαβών, ανεχώρησ' ευθύς, και εις όλεθρον επήγε πλέων,<br /> -άλλους αδίκως καλών, διώκων άλλους ή φονεύων,<br /> - πλήρης χρυσού. Εις δ' ισθμόν γελοίος ήτον ξενοδόχος,<br /> -κρέατα δίδων ψυχρά· και έτρωγον αυτά οι ξένοι,<br /> - και ηύχοντ' ο Θεμιστοκλής να πάγη και να μη γυρίση -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn278' id='ref278'>278</a></span>).</p> - -<p>Πολύ δε μάλλον ακολάστους και απαρακαλύπτους ύβρεις εκτοξεύει κατά του -Θεμιστοκλέους μετά την φυγήν αυτού και την καταδίκην ο Τιμοκρέων, γράψας -άσμα ούτως αρχόμενον</p> - -<p class="poem">«Μούσα ταύτης της ωδής εις Ελλάδα δόξαν δος,<br /> - δος ορθώς και δος δικαίως.»</p> - -<p>Λέγεται δ' ότι εξωρίσθη ο Τιμοκρέων ως μηδίζων, και κατ' αυτού κατεψήφισε -και ο Θεμιστοκλής. Όταν λοιπόν μηδισμός προσήφθη και εις τον Θεμιστοκλέα, τότε -εσύνθεσε ταύτα αυτός εναντίον του·</p> - -<p class="poem"> Λοιπόν προς Μήδους συμμαχών δεν είν ο Τιμοκρέων μόνος.<br -/> - εισί και άλλοι πονηροί, δεν είμαι μόνος κοψονούρα·<br /> -και άλλαι είν' αλώπεκες.</p> - -<p>ΚΒ. Επειδή δε και οι πολίται εκ φθόνου ήκουον ευχαρίστως τας συκοφαντίας, -ηναγκάζετο να γίνηται φορτικός, πολλάκις ενώπιον του δήμου αναφέρων τας ιδίας -αυτού πράξεις· και προς τους διά τούτο δυσαρεστουμένους, «Τι βαρύνεσθε, είπεν, -ότι υπό των ιδίων ανθρώπων πολλάκις ευεργετείσθε; Προσέκρουσε δ' εις το -πλήθος και όταν ίδρυσε τον ναόν της Αρτέμιδος, ήν ωνόμασεν Αριστοβούλην, ως -άριστα δήθεν υπέρ της πόλεως και υπέρ της Ελλάδος βουλευθείς, και -κατεσκεύασεν αυτόν πλησίον της οικίας του εις την Μελίτην -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn279' id='ref279'>279</a></span>), όπου -ρίπτουσιν οι δήμιοι τα σώματα των θανατουμένων, και εκθέτουσι τα ενδύματα και -τα σχοινία των κρεμασθέντων και καταβιβαζομένων εκ της αγχόνης. Έκειτο δε και -του Θεμιστοκλέους μικρά εικών εις τον ναόν της Αριστοβούλης έτι μέχρις ημών, και -εξ αυτής φαίνεται ότι είχεν ου μόνον την ψυχήν, αλλά και την όψιν ηρωικήν. -Εξωστράκισαν δ' αυτόν, ταπεινούντες την επισημότητα αυτού και την υπεροχήν, -καθώς συνήθιζον ως προς πάντας εκείνους ων την δύναμιν ενόμιζον μεγάλως -βαρύνουσαν, και μη σύμμετρον προς την δημοκρατικήν ισότητα. Διότι ο -εξοστρακισμός δεν ήτον ποινή, αλλά παρηγορία και ανακούφισις του φθόνου, -όστις ευχαριστείτο να ταπεινή τους υπερέχοντας, και την δυσμένειάν του -εξεθύμαινεν εις ταύτην την ατιμίαν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn280' id='ref280'>280</a></span>).</p> - -<p>ΚΓ. Αφ' ού δ' εφυγαδεύθη αυτός εκ της πόλεως, και εν ώ διέτριβεν εις το Άργος, -συνέπεσαν τα κατά τον Παυσανίαν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn281' id='ref281'>281</a></span>), και -έδωκαν νέας κατ' αυτού αφορμάς εις τους εχθρούς του. Ο δε κατηγορήσας αυτόν -επί προδοσία, ήτον Λεωβότης ο Αλκμαίωνος, εξ Αγρυλής -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn282' id='ref282'>282</a></span>), και -μετ' αυτού τον κατηγόρουν και οι Σπαρτιάται. Καθ' όν καιρόν ο Παυσανίας ενήργει -τα περί την προδοσίαν του, κατ' αρχάς μεν εκρύπτετο από του Θεμιστοκλέους, καί -τοι ων φίλος αυτού. Όταν όμως τον είδεν εξωσθέντα των δημοσίων πραγμάτων και -οργιζόμενον διά τούτο, έλαβε θάρρος να τω προτείνη να συμπράξη μετ' αυτού, -δείξας εις αυτόν τα γράμματα του βασιλέως, και παροξύνων αυτόν κατά των -Ελλήνων, ούς τω έλεγε πονηρούς και αχαρίστους. Ο δε Θεμιστοκλής απέκρουσε -μεν την παράκλησιν του Παυσανίου, και ηρνήθη πάσαν σύμπραξιν, αλλ' εις ουδένα -διεκοίνωσε τους λόγους αυτού, ουδέ κατεμήνυσε την πράξιν του, προσδοκών ότι -θέλει παραιτηθή αυτής, ή ότι θέλει άλλως φανερωθή ασυλλογίστως ορεγόμενος -πραγμάτων ατόπων και παραβόλων. Αφ' ού δε τότε εθανατώθη ο Παυσανίας, -ευρεθείσαι επιστολαί τινες και γραπταί περί τούτου σημειώσεις, κατέστησαν -ύποπτον τον Θεμιστοκλέα, και κατεβόων μεν κατ' αυτού οι Λακεδαιμόνιοι, τον -κατηγόρουν δε και οι πολίται όσοι τον εφθόνουν, απόντα, και διά γραμμάτων -μόνον απολογούμενον περί των προτέρων κατηγοριών. Έγραφε δε προς τους -πολίτας απέναντι των διαβολών των εχθρών του, ότι ζητών πάντοτε να άρχη, μη ων -δε πεπλασμένος, ουδέ θέλων να άρχηται, δεν ήθελε ποτέ πωλήσει εαυτόν και την -Ελλάδα εις βαρβάρους και εις εχθρούς. Αλλ' ουχ ήττον ο δήμος πεισθείς υπό των -κατηγόρων του, έπεμψεν άνδρας παραγγελθέντας να τον συλλάβωσι και να τον -φέρωσι να κριθή ενώπιον των Ελλήνων.</p> - -<p>ΚΔ. Εννοήσας δε τούτο εκείνος, επέρασεν εις την Κέρκυραν, πόλιν ήν είχεν -ευεργετήσει άλλοτε· διότι κριτής αυτών γενόμενος ότε εφιλονείκουν ποτέ προς -τους Κορινθίους, έπαυσε την έχθραν αυτών, κρίνας να καταβάλωσιν οι Κορίνθιοι -είκοσι τάλαντα, και να νέμωνται από κοινού την Λευκάδα, ήτις ήτον αμφοτέρων -άποικος. Εκείθεν δ' έφυγεν εις την Ήπειρον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn283' id='ref283'>283</a></span>), και -διωκόμενος υπό των Αθηναίων και Λακεδαιμονίων, ερίφθη εις επισφαλείς και -απόρους ελπίδας, και κατέφυγε προς τον Άδμητον, όστις ήτον των Μολοσσών -βασιλεύς, και ότε άλλοτε είχε ζητήσει χάριν τινά παρά των Αθηναίων, -περιεφρονήθη υπό του Θεμιστοκλέους, όταν ήκμαζεν εις την πολιτείαν, δι' ό και -ωργίζετο, και προφανές ήτον ότι, αν τον συνελάμβανε, θα τον ετιμώρει. Επί της -φυγής του δε τότε ο Θεμιστοκλής, φοβηθείς μάλλον τον εγχώριον και πρόσφατον -φθόνον παρά την παλαιάν και βασιλικήν οργήν, ελθών παρεδόθη εις αυτόν, ικέτης -του Αδμήτου γενόμενος, κατ' ιδιαίτερόν τινα τρόπον και διαφέροντα του -συνήθους. Λαβών τον υιόν αυτού, όντα παιδίον, προσέπεσεν εις την εστίαν, διότι -οι Μολοσσοί ταύτην θεωρούσιν ως την μεγίστην και σχεδόν αναντίρρητον ικεσίαν. -Καί τινες μεν λέγουσιν ότι Φθία, η γυνή του βασιλέως, εσυμβούλευσεν εις τον -Θεμιστοκλέα τον τρόπον τούτον της ικεσίας, και εκάθισε μετ' αυτού τον υιόν της εις -την εστίαν· άλλοι δε, ότι αυτός ο Άδμητος, διά να προφασισθή προς τους -διώκοντας την ανάγκην δι' ήν δεν δίδει τον άνδρα, διέταξε και διεδραμάτισε τον -τρόπον της ικεσίας. Εκεί δε τω έπεμψε και τα παιδία και την γυναίκα του Επικράτης -ο Αχαρνεύς -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn284' id='ref284'>284</a></span>), -υποκλέψας αυτά εξ Αθηνών. Τούτον διά την πράξιν ταύτην κρίνας έπειτα -εφόνευσεν ο Κίμων, ως ιστορεί ο Στησίμβροτος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn285' id='ref285'>285</a></span>). -Έπειτα δε δεν εξεύρω πώς λησμονών ταύτα, ή υποθέτων ότι ο Θεμιστοκλής τα -ελησμόνησε, λέγει ότι πλεύσας αυτός εις Σικελίαν, εζήτησεν εις γάμον την -θυγατέρα του τυράννου Ιέρωνος, υποσχόμενος να τω υποτάξη τους Έλληνας, και -ότι αποποιηθέντος του Ιέρωνος, ανεχώρησεν εις Ασίαν.</p> - -<p>ΚΕ. Αλλά δεν είναι πιθανόν ότι ταύτα ούτως έγιναν διότι ο Θεόφραστος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn286' id='ref286'>286</a></span>) εις το -περί βασιλείας διηγείται ότι, όταν ο Ιέρων έπεμψεν εις Ολυμπίαν ίππους -αγωνιστάς, και έστησε σκηνήν πολυτελώς κατεσκευασμένην, ο Θεμιστοκλής -ωμίλησε προς τους Έλληνας, ότι πρέπει να διαρπάσωσι την σκηνήν του τυράννου, -και εμποδίσωσι τους ίππους του ν' αγωνισθώσιν. Ο δε Θουκυδίδης λέγει -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn287' id='ref287'>287</a></span>), ότι -καταβάς αυτός εις την άλλην θάλασσαν, έπλευσεν από Πύδνης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn288' id='ref288'>288</a></span>), χωρίς -ουδείς των συμπλεόντων να ηξεύρη τις είναι, έως ότου άνεμος έφερε το πλοίον -των εις Νάξον, πολιορκουμένην τότε υπό των Αθηναίων· και τότε φοβηθείς, -εφανερώθη εις τον ναύκληρον και τον κυβερνήτην, και παρακαλών αυτούς και -απειλών, λέγων ότι ήθελε τους κατηγορήσει ψευδόμενος προς τους Αθηναίους, ότι -τον έλαβον εις το πλοίον ουχί εν αγνοία, αλλ' εξ αρχής διά χρημάτων πεισθέντες, -ούτω τους ηνάγκασε να παραπλεύσωσι και να φθάσωσιν εις την Ασίαν. Εκ δε των -χρημάτων αυτού πολλά μεν οι φίλοι του υπεκκλέψαντες έπεμψαν εις την Ασίαν -όσα δ' εφανερώθησαν και συνήχθησαν εις το δημόσιον, ο μεν Θεόπομπος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn289' id='ref289'>289</a></span>) λέγει -ότι ήσαν εκατόν τάλαντα, ο δε Θεόφραστος ογδοήκοντα, εν ώ ουδέ τριών ταλάντων -περιουσίαν δεν είχεν ο Θεμιστοκλής πριν αναμιγή εις τα πολιτικά.</p> - -<p>ΚΣΤ. Καταπλεύσας δ' εις την Κύμην -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn290' id='ref290'>290</a></span>), -επειδή ενόησεν ότι πολλοί εκ των κατοικούντων τα παραθαλάσσια παρεφύλαττον -να τον συλλάβωσι, μάλιστα δ' ο Εργοτέλης και ο Πυθόδωρος (διότι ο βασιλεύς -είχεν υποσχεθή διακόσια τάλαντα εις όντινα ήθελε τω τον φέρει, και τον κυνήγιον -ήτον επομένως επωφελές εις τους προθύμους από παντός να κερδαίνωσιν) έφυγεν -εις τας Αιγάς, μικράν πόλιν Αιολικήν, χωρίς ουδείς να έχη γνώσιν, πλην του διά -φιλοξενίας μετ' αυτού συνδεδεμένου Νικογένους, του πλουσιωτέρου των Αιολέων, -όστις και γνώριμος ήτον των άνω δυνατών -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn291' id='ref291'>291</a></span>). Εις -την οικίαν αυτού έμεινεν ολίγας ημέρας κρυπτόμενος. Έπειτα δε, μετά το δείπνον, -κατόπιν θυσίας τινός, Όλβιος, ο παιδαγωγός των τέκνων του Νικογένους, έξω -φρενών γενόμενος, και ως εμπνεόμενος υπό των Θεών, ανεφώνησεν εμμέτρως -ταύτα.</p> - -<p class="poem">«Φωνήν, σκέψιν εις την νύκτα, νίκην εις την νύκτα δος· -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn292' id='ref292'>292</a></span>)»</p> - -<p>Μετά ταύτα δ' εκοιμήθη ο Θεμιστοκλής, και τω εφάνη ότι ωνειρεύθη δράκοντα -τυλισσόμενον εις την γαστέρα αυτού, και έρποντα επάνω προς τον λαιμόν του· ότι -δ' άμα ήγγισε το πρόσωπόν του, έγινεν αετός, και καλύψας αυτόν διά των -πτερύγων του, τον ανήρπασε και τον έφερε μακράν οδόν, έπειτα δ' ότι εφάνη -χρυσούν κηρύκειον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn293' id='ref293'>293</a></span>), και -ότι εις αυτόν τον έστησεν ασφαλώς, και ούτως απηλλάγη του μεγάλου του φόβου -και της ταραχής -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn294' id='ref294'>294</a></span>). Τον -εξαπέστειλε λοιπόν ο Νικογένης επινοήσας το εξής. Οι πλείστοι του βαρβαρικού -γένους, και μάλιστα των Περσών, έχουσι φύσει αγρίαν και δυσοικονόμητον την -προς τας γυναίκας ζηλοτυπίαν, και ου μόνον τας συζύγους των, αλλά και τας -αργυρωνήτους και τας υπηρετρίας επιμελώς φυλάττουσιν, ώστε ουδείς των εκτός -να τας βλέπη, αλλ' εις μεν τον οίκον να μένωσι κατακεκλεισμέναι, εις δε τας -οδοιπορίας να κάθηνται εις αρμαμάξας, πέριξ διά σκηνών κατακεκαλυμμένας. -Τοιαύτην ητοίμασεν άμαξαν διά τον Θεμιστοκλέα, και εις ταύτην κρυβείς αυτός -μετεκομίζετο· οι δε περί αυτόν έλεγον εις όσους τους απήντων και τους ηρώτων, -ότι φέρουσιν εξ Ιωνίας Ελληνίδα κόρην είς τινα των αυλικών -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn295' id='ref295'>295</a></span>) του -βασιλέως.</p> - -<p>ΚΖ. Και ο μεν Θουκυδίδης, και Χάρων ο Λαμψακηνός -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn296' id='ref296'>296</a></span>) -ιστορούσιν ότι αφ' ού απέθανεν ο Ξέρξης, εις τον υιόν αυτού επαρουσιάσθη ο -Θεμιστοκλής ο δ' Έφορος, ο Δείνων, ο Κλείταρχος, ο Ηρακλείδης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn297' id='ref297'>297</a></span>) και -άλλοι πολλοί, ότι ήλθε προς αυτόν τον Ξέρξην. Μετά των χρονικών -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn298' id='ref298'>298</a></span>) όμως -φαίνεται μάλλον συμφωνών ο Θουκυδίδης, ει και αυτά δεν συνετάττοντο μετά -πολλής ακριβείας. Ο Θεμιστοκλής λοιπόν εις αυτήν αφιχθείς την ακμήν των δεινών, -παρουσιάζεται κατά πρώτον εις τον Αρτάβανον τον χιλίαρχον, και τω λέγει ότι είναι -Έλλην, και θέλει να συντύχη τον βασιλέα περί μεγίστων πραγμάτων, περί ών -εκείνος ιδίως ενδιαφέρεται. Ο δ' Αρτάβανος τω είπεν· Ω ξένε, διαφέρουσιν οι νόμοι -των ανθρώπων, και αλλά θεωρούνται παρ' άλλοις καλά. Καλόν δ' είναι, όλοι να -σέβωνται και να φυλάττωσι τα ίδια έθιμα. Και σεις μεν λέγεται ότι την ελευθερίαν -και την ισότητα κυρίως θαυμάζετε. Ημείς δε πολλούς έχομεν και καλούς νόμους, -αλλά πάντων κάλλιστον τούτον, να τιμώμεν τον βασιλέα, και να τον προσκυνώμεν -ως εικόνα Θεού του τα πάντα σώζοντος. Αν λοιπόν, εγκρίνων τους ημετέρους -νόμους, τον προσκυνήσης, δύνασαι και να ιδής τον βασιλέα και να τον ομιλίσης· αν -όμως άλλως φρονής, θα μηνύσεις δι' άλλων προς αυτόν ό,τι θέλεις, διότι δεν είναι -πάτριον έθιμον να δώση ο βασιλεύς ακρόασιν εις άνθρωπον όστις δεν τον -προσκυνήση». Ακούσας δε ταύτα ο Θεμιστοκλής, λέγει προς αυτόν· Αλλ' εγώ, ω -Αρτάβανε, ήλθα διά ν' αυξήσω την δύναμιν και την φήμην του βασιλέως, και θ' -ακολουθήσω ο ίδιος τους νόμους σας, αφ' ού ούτως έδοξεν εις τον Θεόν, όστις -εμεγάλυνε τους Πέρσας, και εξ αιτίας εμού περισσότεροι θέλουσι τον προσκυνήσει -Βασιλέα αφ' όσους ήδη τον προσκυνούσιν. Ώστε τούτο δεν πρέπει να εμποδίση -τους λόγους ούς θέλω να ειπώ προς εκείνον». «Αλλά ποίος των Ελλήνων, ηρώτησεν -ο Αρτάβανος, να τω ειπώμεν ότι είσαι συ ο ελθών; Διότι δεν φαίνεσαι κοινός τις -άνθρωπος κατά την γνώμην». Και ο Θεμιστοκλής «Τούτο, είπεν, ουδείς θέλει το -ακούσει, ω Αρτάβανε, προ του βασιλέως». Ούτω λέγει ο Φανίας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn299' id='ref299'>299</a></span>). Ο δ' -Ερατοσθένης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn300' id='ref300'>300</a></span>) -προστίθησιν εις τα «Περί Πλούτου», ότι διά τινος γυναικός εξ Ερετρίας, ήν είχεν ο -χιλίαρχος, έγινεν η μετ' αυτού συνέντευξις και η σύστασις του Θεμιστοκλέους.</p> - -<p>ΚΗ. Αφ' ού δ' εισήχθη προς τον βασιλέα, και προσκυνήσας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn301' id='ref301'>301</a></span>) -εστάθη εν σιωπή, ο βασιλεύς διέταξε τον ερμηνέα να τον ερωτήση τις είναι, και ο -ερμηνεύς τον ηρώτησεν. «Έρχομαι, είπε, προς σε, ω βασιλεύ, Θεμιστοκλής ο -Αθηναίος εγώ, φυγάς διωχθείς υπό των Ελλήνων, εις όν πολλά μεν οφείλουσιν οι -Πέρσαι κακά, περισσότερα δ' αγαθά, διότι δεν αφήκα να καταδιωχθώσιν, όταν -εξασφαλισθείσης της Ελλάδος, η σωτηρία της πατρίδος μοι επέτρεπε να πράξω τι -και προς χάριν υμών. Και εγώ μεν έρχομαι παρεσκευασμένος εις πάντα τα -πρέποντα εις τας παρούσας μου συμφοράς, και την χάριν να δεχθώ παρά σου, αν -ευμενώς διαλλαγής προς εμέ, και να σε παρακαλέσω να παραιτηθής της οργής -σου, εάν έτι μνησικακής. Συ δε την μαρτυρίαν των εχθρών μου δεχόμενος περί των -προς τους Πέρσας ευεργεσιών μου, διάθες την τύχην μου όπως δείξης την αρετήν -σου μάλλον ή όπως πληρώσης την οργήν σου· διότι ή θέλεις σώσει εδικόν σου -ικέτην, ή θέλεις θανατώσει άνθρωπον όστις έγινεν εχθρός των Ελλήνων». Ταύτα δ' -ειπών ο Θεμιστοκλής, εστήριξε και διά θείου επιχειρήματος τον λόγον του, -διηγηθείς το όραμα ό είδεν εις τον όγκον του Νικογένους, και το μάντευμα του -Δωδωναίου Διός -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn302' id='ref302'>302</a></span>), όστις -τον διέταξε ν' απέλθη προς τον ομώνυμον του Θεού· και τότε σκεφθείς, απήλθε -προς εκείνον διότι αμφότεροι εισί και λέγονται Μεγάλοι Βασιλείς. Ακούσας δε -ταύτα ο Πέρσης, εις εκείνον μεν ουδέν απεκρίθη, ει και θαυμάσας το φρόνημα και -την τόλμην αυτού. Μακαρίσας δ' εαυτόν προς τους φίλους, ως αν τω συνέβη -ευτυχία μεγίστη, και ευχηθείς πάντοτε τοιαύτας φρένας να δίδη εις τους εχθρούς -του ο Αριμάνιος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn303' id='ref303'>303</a></span>), ώστε -ν' αποδιώκωσι τους αρίστους εξ εαυτών, λέγεται ότι ετέλεσε θυσίαν εις τους -Θεούς, και εκάθησεν ευθύς εις συμπόσιον, και την νύχτα ότι κοιμώμενος τρις -ανεβόησεν υπό χαράς· Έχω Θεμιστοκλέα τον Αθήναιον!»</p> - -<p>ΚΘ. Άμα δ' εξημέρωσε, συγκαλέσας τους φίλους του, εισήγαγεν αυτόν, καλάς -ελπίδας μη έχοντα, διότι έβλεπε τους αυλικούς, άμα ήκουσαν το όνομά του, ότι -ήσαν κακώς διατεθειμένοι, και εκακολόγουν. Προσέτι δε Ρωξάνης ο χιλίαρχος, όταν -τον επλησίασεν ο Θεμιστοκλής, εν ώ ο Βασιλεύς εκάθητο και οι άλλοι εσιώπων, -ησύχως στενάξας, είπεν, «Έλλην, ποικίλον οφίδιον, του Βασιλέως ο καλός δαίμων -σε έφερεν». Αλλ' όταν αυτός ήλθεν απέναντι του Βασιλέως και τον προσεκύνησε -πάλιν, χαιρετήσας και ομιλήσας φιλοφρόνως αυτόν ο Βασιλεύς, τω είπεν ότι ήδη -μεν τω οφείλει διακόσια τάλαντα· διότι αφ' ού έφερεν αυτός εαυτόν, είναι δίκαιον -να λάβη ό,τι επροκηρύχθη διά τον μέλλοντα να τον προσαγάγη. Πολύ δε -περισσότερα τούτων τω υπέσχετο, και τον ενεθάρρυνε, και τω έλεγε να ειπή μετά -παρρησίας περί των ελληνικών πραγμάτων ό,τι ήθελεν. Ο Θεμιστοκλής δ' απεκρίθη -ότι ο λόγος του ανθρώπου ομοιάζει τους ποικίλους τάπητας· διότι ως εκείνοι, ούτω -και αυτός εκτεινόμενος μεν, επιδεικνύει τα ποικίλα αυτού σχήματα, συστελλόμενος -δε τ' αποκρύπτει και τα διαφθείρει. Επομένως ότι έχει ανάγκην καιρού. Επειδή δ' ο -βασιλεύς, ευχαριστηθείς εκ της παραραβολής, τω είπε να λάβη καιρόν, εζήτησεν έν -έτος, και μαθών την περσικήν αποχρώντως, παρουσιάσθη εις τον βασιλέα άνευ -διερμηνέως· και υπό μεν των εκτός της αυλής επιστεύετο ότι ωμίλησε περί των -Ελληνικών πραγμάτων· επειδή δε πολλοί κατ' εκείνον τον καιρόν εγένοντο -νεωτερισμοί ως προς την αυλήν και τους φίλους του βασιλέως, εφθονήθη υπό των -δυνατών, διότι ενόμισαν ότι και περί εκείνων ετόλμησε να τω ομιλήση μετά -παρρησίας. Διότι αι προς αυτόν αποδοθείσαι τιμαί ουδόλως εσυγκρίνοντο προς τας -αποδιδομένας εις άλλους ξένους· αλλά και εις τα κυνήγια συνώδευε τον βασιλέα -και εις τας κατ' οίκον διασκεδάσεις, ώστε και εις την μητέρα του βασιλέως -παρουσιάσθη, και οικείος έγινεν αυτής. Ήκουσε δε και τους λόγους των μάγων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn304' id='ref304'>304</a></span>) κατά -διαταγήν του βασιλέως. Όταν δ' ο Σπαρτιάτης Δημάρατος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn305' id='ref305'>305</a></span>), -προσκληθείς να ζητήση δωρεάν τινα, εζήτησε να φορέση την κίδαριν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn306' id='ref306'>306</a></span>), ως οι -βασιλείς, και να εισέλθη ούτως εν πομπή εις τας Σάρδεις, Μιθροπαύστης, ο -ανεψιός του βασιλέως, είπε, λαβών τον Δημάρατον εκ της χειρός· «Η κίδαρις αύτη -δεν έχει εγκέφαλον να καλύψη. Συ όμως δεν θα γίνης Ζευς, και κεραυνόν εάν -λάβης». Απέβαλε δε και ο βασιλεύς τον Δημάρατον μετ' οργής διά το αίτημα -αυτού, και εφαίνετο αδυσώπητος κατ' αυτού· αλλ' ο Θεμιστοκλής διά -παρακλήσεων τον έπεισε και τον έκαμψε. Λέγεται δ' ότι και οι μετέπειτα βασιλείς, -εφ' ών προ πάντων τα περσικά πράγματα συνανεμίγησαν μετά των ελληνικών, -οσάκις είχον ανάγκην ανδρός τινος Έλληνος, υπέσχοντο και έγραφον προς έκαστον -ότι θέλει είσθαι πλησίον των μεγαλήτερος του Θεμιστοκλέους. Ο δε ίδιος, ως -λέγουσι, Θεμιστοκλής, μέγας ήδη ων και υπό πολλών περιποιούμενος, ότε εις -λαμπράν εκάθητο τράπεζαν, είπεν εις τα παιδία του· «Ω παιδία μου, θα εχανόμεθα -αν δεν εχανόμεθα» -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn307' id='ref307'>307</a></span>). -Λέγουσι δ' οι πλείστοι ότι τρεις τω εδόθησαν πόλεις, δι' άρτον, δι' οίνον και διά -προσφάγιον, η Μαγνησία, η Λάμψακος και η Μυούς -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn308' id='ref308'>308</a></span>)· ο δε -Κυζικηνός Νεάνθης, -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn309' id='ref309'>309</a></span>) και ο -Φανίας, προσθέτουσι και άλλας δύο, την Περκώτην και Παλαίσκηψιν διά στρώματα -και δι' ενδύματα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn310' id='ref310'>310</a></span>).</p> - -<p>Λ. Όταν δε κατέβαινεν εις τας ελληνικός χώρας, όπως επιχειρήση τας περί -Ελλάδος ενεργείας του, επεβουλεύθη αυτόν άνθρωπος Πέσης, Επιξύης -ονομαζόμενος, και Σατράπης ων της άνω Φρυγίας. Ούτος προ πολλού είχε -προπαρασκευάσει Πισίδας τινάς -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn311' id='ref311'>311</a></span>) διά να -τον φονεύσωσιν, όταν ήθελε φθάσει να διανυκτερεύση εις την πόλιν την -ονομαζομένην Λεοντοκεφάλον. Λέγεται δ' ότι εν ώ αυτός εκοιμάτο την -μεσημβρίαν, τω εφάνη η Μήτηρ των Θεών -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn312' id='ref312'>312</a></span>) και τω -είπεν· «Ω Θεμιστόκλεις, άπεχε της κεφαλής των λεόντων, ίνα μη περιπέσης εις -λέοντα. Εγώ δ' αντί τούτου σοι ζητώ θεράπαιναν την Μνησιπτολέμαν». Εκ τούτου -ταραχθείς ο Θεμιστοκλής, και προσευχηθείς εις την Θεάν, την μεν δημοσίαν οδόν -αφήκε, δι' άλλης δε διαβάς, και περάσας τον τόπον εκείνον, κατέλυσεν αφ' ού είχεν -ήδη νυκτώσει. Εν τούτοις έν εκ των ζώων όσα έφερον την σκηνήν έπεσεν εις την -ποταμόν, και οι υπηρέται του Θεμιστοκλέους ήπλωσαν να ξηράνωσι τα -παραπετάσματα, διότι είχον βραχή. Οι δε Πισίδαι, λαβόντες τα ξίφη των, -διευθύνθησαν προς εκείνο το μέρος, και μη διακρίναντες ακριβώς εις την σελήνην -τα ηπλωμένα, ενόμισαν ότι ήτον η σκηνή του Θεμιστοκλέους, και ότι θέλουσιν -εύρει εκείνον εντός αυτής αναπαυμόμενον. Όταν δε, φθάσαντες πλησίον -ανεσήκωσαν το παραπέτασμα, επιπίπτουσι τότε κατ' αυτών οι παραφυλάττοντες, -και τους συλλαμβάνουσιν. Ούτω δε διαφυγών τον κίνδυνον, και θαυμάσας διά την -εμφάνισιν της Θεάς, ναόν κατεσκεύασεν εις Μαγνησίαν της Δινδυμένης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn313' id='ref313'>313</a></span>), και -την θυγατέρα του Μνησιπτολέμαν κατέστησεν ιέρειαν εν αυτώ.</p> - -<p>ΛΑ. Όταν δ' ήλθεν εις τας Σάρδεις, και εν αργία ζων, παρετήρησε των ναών την -κατασκευήν, και των αφιερωμάτων το πλήθος, και είδε και εις το ιερόν της Μητρός -των Θεών την καλουμένην Υδροφόρον, κόρην χαλκήν, δύο πήχεις υψηλήν, ήν -αυτός ότε ην εν Αθήναις επιστάτης των υδάτων, και εύρε τους κλέπτοντας καν -παροχετεύοντας το ύδωρ, αφιέρωσε κατασκευάσας εκ προστίμων, συγκινηθείς διά -την αιχμαλωσίαν του αναθήματός του, είτε θέλων να δείξη εις τας Αθήνας πόσην -είχε τιμήν και δύναμιν παρά τω Βασιλεί, απετάθη προς τον Σατράπην της Λυδίας, -ζητήσας να στείλη την κόρην εις τας Αθήνας. Αλλ' ο βάρβαρος ωργίσθη εκ τούτου, -και τω είπεν ότι θα γράψη προς τον βασιλέα επιστολήν· ο δε Θεμιστοκλής, -φοβηθείς, κατέφυγεν εις την γυναικωνίτιν, και τας γυναίκας αυτού διά χρημάτων -δόσεως περιποιηθείς, και εκείνου κατεπράυνε την οργήν, και ως προς τ' άλλα ήτον -προσεκτικώτερος, φοβούμενος ήδη των βαρβάρων τον φθόνον. Διότι δεν επλανάτο -εις την Ασίαν, ως λέγει ο Θεόπομπος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn314' id='ref314'>314</a></span>) αλλά -κατώκει την Μαγνησίαν, μεγάλας δωρεάς καρπούμενος, και τιμώμενος εξ ίσου -προς τους αρίστους των Περσών, και επί πολύ έζη αφόβως, διότι ο Βασιλεύς δεν -προσείχε πολύ εις τα Ελληνικά πράγματα, έχων ασχολίας κατά τας άνω επαρχίας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn315' id='ref315'>315</a></span>). Όταν -όμως η Αίγυπτος απεστάτησε διά βοηθείας των Αθηναίων και τριήρεις ελληνικαί -ανέβησαν μέχρι της Κύπρου και Κιλικίας, και ο Κίμων εθαλασσοκράτει, τότε -ηναγκάσθη να στραφή και αυτός κατά των Ελλήνων, και να τους εμποδίση κατ' -αυτού ενισχυομένους, και δυνάμεις εκινούντο τότε, και στρατηγοί εστέλλοντο, και -κατέβησαν εις Μαγνησίαν αγγελίαι προς τον Θεμιστοκλέα, και διαταγαί του -Βασιλέως ν' αναμιγή εις τα Ελληνικά πράγματα, και να εκπληρώση τας υποσχέσεις -του. Αλλ' αυτός ούτε παροξυνθείς εκ της οργής ήν έτρεφε κατά των συμπολιτών -του, ούτε εκ της τιμής και της δυνάμεως ής απελάμβανεν επαρθείς προς τον -πόλεμον, αλλ' ίσως μεν μη θεωρήσας το έργον κατορθωτόν, διότι άλλως τε και -μεγάλους είχε τότε στρατηγούς η Ελλάς, και ο Κίμων θαυμασίως ηυδοκίμει -διευθύνων τα πράγματα των Ελλήνων, αλλά, το κυριώτερον, εξ αιδούς προς την -δόξαν των ιδίων αυτού πράξεων και των μεγάλων αυτού τροπαίων, άριστα -σκεφθείς να επιβάλη εις την ζωήν του αρμόζον το τέλος, ετέλεσε θυσίαν εις τους -Θεούς, και συναθροίσας τους φίλους του, και χαιρετήσας αυτούς, ως μεν οι -πλείστοι λέγουσιν, έπιεν αίμα ταύρου, ως δέ τινες, φάρμακον δραστήριον, και -απέθανεν εν Μαγνησία, ζήσας έτη εξήκοντα πέντε, και τα πλείστα αυτών εις τα -πολιτικά ασχολούμενος, και αρχάς κατέχων. Λέγουσι δ' ότι ο Βασιλεύς, ακούσας -την αιτίαν και τον τρόπον του θανάτου αυτού, έτι μάλλον εθαύμασε τον άνδρα, και -εξηκολούθησε προσφερόμενος ευμενώς προς τους φίλους και οικείους αυτού.</p> - -<p>ΛΒ. Αφήκε δ' ο Θεμιστοκλής παιδία εκ μεν Αρχίππης της θυγατρός του -Λυσάνδρου εξ Αλωπεκής -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn316' id='ref316'>316</a></span>), τον -Αρχέπτολιν, τον Πολύευκτον και τον Κλεόφαντον, όν αναφέρει και ο φιλόσοφος -Πλάτων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn317' id='ref317'>317</a></span>), ως -γενόμενον ιππέα άριστον, κατά δε τα λοιπά ουδενός άξιον. Εκ δε των πρεσβυτέρων -αυτών, είς μεν, ο Νεοκλής, εις παιδικήν έτι ηλικίαν δαγκασθείς υπό ίππου, -απέθανεν, έτερον δε, τον Διοκλέα, υιοθέτησεν ο πάππος του Λύσανδρος. -Θυγατέρας δ' είχε πολλάς. Εκ τούτων δε, την Μνησιπτολέμαν, ήτις εγεννήθη εκ της -δευτέρας του γυναικός, ενυμφεύθη ο αδελφός αυτής Αρχέπτολις, μη ων -ομομήτριος· την δ' Ιταλίαν ο Χίος Πανθοίδης, την Σύβαριν ο Αθηναίος Νικομήδης, -την Νικομάχην δ' έλαβε παρά των αδελφών αυτής Φρασικλής, ο ανεψιός του -Θεμιστοκλέους, πλεύσας εις την Μαγνησίαν, αφ' ού εκείνος απέθανε, και -ανέθρεψε και την νεωτάτην πάντων των τέκνων, Ασίαν ονομαζομένην. Έχουσι δε -τάφον αυτού λαμπρόν οι Μαγνήτες εν τη αγορά των. Περί δε των λειψάνων αυτού, -ούτ' ο Ανδοκίδης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn318' id='ref318'>318</a></span>) είναι -αξιόπιστος λέγων εις τον «Προς τους Εταίρους» λόγον του, ότι ευρόντες αυτά οι -Αθηναίοι, τα έρριψαν εις τον άνεμον, διότι ψεύδεται θέλων να ερεθίση τους -ολιγαρχικούς κατά των δημοκρατών, και ο Φύλαρχος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn319' id='ref319'>319</a></span>), εις -την ιστορίαν ως τραγωδίας σχεδόν μηχανήν πλάττων, εισήγαγε Νεοκλέα τινά και -Δημόπολιν, ως υιούς του Θεμιστοκλέους, και θέλει να κινήση αγώνα και πάθος -όλως πλαστόν, ως εννοεί και ο κοινότερος άνθρωπος. Διόδωρος δ' ο περιηγητής -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn320' id='ref320'>320</a></span>), εν -τοις «Περί των μνημάτων», είπεν, ως υποπτεύων τούτο μάλλον παρά ως γνωρίζων, -ότι περί τον λιμένα του Πειραιώς, από του Αλκίμου ακρωτηρίου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn321' id='ref321'>321</a></span>), -προέχει ως αγκών τις, και όταν στραφή τις εντός αυτού, όπου γαληνιά η θάλασσα, -υπάρχει βάσις μεγάλη, και το πέριξ αυτής βωμοειδές μέρος ότι είναι ο τάφος του -Θεμιστοκλέους -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn322' id='ref322'>322</a></span>). -Νομίζει δ' ότι και ο Πλάττων ο Κωμικός -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn323' id='ref323'>323</a></span>) -συμμαρτυρεί προς ταύτα, λέγων</p> - -<p class="poem">«Ο τάφος σου, εις μέρος, κείμενος καλόν<br /> -θα προσφωνήται υπ' εμπόρων πανταχού,<br /> -και θενά βλέπ' εισπλέοντας κ' εκπλέοντας,<br /> -και θα θεάται τας αμίλλας των νεών».</p> - -<p>Εις τους απογόνους δε του Θεμιστοκλέους απεδίδοντο, και μέχρι των ημερών -ημών διετηρήθησαν, τιμαί τινες εν Μαγνησία· και τούτων απελάμβανε και ο -Αθηναίος Θεμιστοκλής, φίλος και οικείος ημών γενόμενος παρά τω φιλοσόφω -Αμμωνίω -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn324' id='ref324'>324</a></span>).</p> - -<h4 style="text-align: center; margin-top: 3em">ΚΑΜΙΛΛΟΣ</h4> - -<p> -<br /> -Α. ΠΕΡΙ δε Φουρίου Καμίλλου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn325' id='ref325'>325</a></span>) πολλά -μεν και μεγάλα λέγονται, ίδιον δε και παράδοξον ως προς αυτόν είναι μάλιστα, ότι -εν ώ πλείστα και μέγιστα εις αρχηγίας κατώρθωσε, πεντάκις δ' εξελέγη δικτάτωρ, -τετράκις δ' ετέλεσε θρίαμβον, κτίστης δε δεύτερος ανεγράφη της Ρώμης, ουδ' άπαξ -όμως έγινεν ύπατος. Αίτιον δε τούτου είναι η τότε της πολιτείας κατάστασις, ότε -προς την σύγκλητον ο δήμος διαφερόμενος, υπάτους μεν ένεκα της έριδος δεν -ανεδείκνυεν, εχειροτόνει δε χιλιάρχους ως αρχηγούς, ών η αρχή, ει και -επολιτεύοντο την αυτήν εξουσίαν και δύναμιν των υπάτων έχοντες, ήτον όμως, διά -το πλήθος αυτών, ολιγώτερον επαχθής. Διότι, το να προΐστανται έξ άνδρες των -πραγμάτων και ουχί δύο, τούτο παρηγόρει τους βαρέως φέροντας την ολιγαρχίαν. -Εν μέσω λοιπόν τοιούτων περιστάσεων ακμάσας κυρίως ο Κάμιλλος κατά δόξαν και -δύναμιν, δεν ηθέλησε να γίνη ύπατος παρά την γνώμην του δήμου, ει και πολλάκις -εν τω διά μέσου η πόλις παρεδέχθη αρχαιρεσίας υπατικάς. Εις δε τας άλλας, τας -πολλάς και παντοδαπάς αρχάς εις άς διωρίσθη, τοιούτος εδείχθη, ώστε την μεν -εξουσίαν, και όταν μόνος ήρχε, να έχη μετ' άλλων κοινήν, την δε δόξαν να έχη -μόνος αυτός, και όταν μετ' άλλων συνεστρατήγει. Τούτων δ' αίτια ήσαν, του μεν η -μετριότης του, διότι ήρχε μη τους άλλους φθονών, του δε η φρόνησις αυτού, δι' ήν, -κατά κοινήν ομολογίαν, επρώτευε.</p> - -<p>Β. Δεν είχε δ' έτι μεγάλην επισημότητα των Φουριών ο οίκος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn326' id='ref326'>326</a></span>), και -αυτός πρώτος προήλθεν εις δόξαν αφ' εαυτού επί της μεγάλης μάχης κατά των -Αικανών και Ουολούσκων, εκστρατεύων υπό τον δικτάτορα Ποστούμιον Τούβερτον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn327' id='ref327'>327</a></span>). -Έφιππος προηγούμενος του στρατού, επληγώθη εις τον μηρόν δεν υπεχώρησεν -όμως, αλλ' αποσπάσας το ακόντιον εκ της πληγής, επέπεσε κατά των ανδρειοτάτων -εχθρών, και τους έτρεψεν εις φυγήν. Διά τούτο και άλλας έλαβε τιμάς, και Τιμητής -εξελέγη -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn328' id='ref328'>328</a></span>), εις -αρχήν ήτις είχε κατά τους τότε χρόνους σημασίαν μεγάλην. Μνημονεύεται δε -καλόν έργον αυτού, κατά την τιμητείαν του, το ότι διά πειστικών λόγων και δι' -απειλής προστίμων ενύμφευσε τους αγάμους μετά των χηρών γυναικών, αίτινες, εξ -αιτίας των πολέμων ήσαν τότε πολλαί· έργον δ' αναγκαίον ότι υπέβαλεν εις φόρου -απότισιν και τους ορφανούς, οίτινες πριν ουδέν εισέφερον. Αιτίαι δε του νόμου -τούτου υπήρξαν αι συνεχείς εκστρατείαι, αίτινες μεγάλας απήτουν δαπάνας. -Μάλιστα δε κατεπείγουσα ήτον η πολιορκία των Βηίων, ούς τινές Ουηιεντανούς -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn329' id='ref329'>329</a></span>) -ονομάζουσιν. Ήτον δε προπύργιον της Τυρρηνίας αύτη η πόλις, κατά τε τον -αριθμόν και κατά το πλήθος των εκστρατευόντων ουχί κατωτέρα της Ρώμης· -χαίρουσα δ' εις πλούτον και εις διαίτης αβρότητα, και εις τρυφάς και πολυτελείας, -πολλάκις επιτυχώς ηγωνίσθη πολεμούσα κατά των Ρωμαίων περί δόξης και -ηγεμονίας. Κατά δε τον τότε καιρόν, της μεν φιλοτιμίας αυτής παρητήθη, -συντριβείσα εις μάχας μεγάλας· υψώσαντες δ' οι Βήιοι τείχη μακρά και ισχυρά, και -την πόλιν όπλων και βελών και σίτου και παντοειδών εφοδίων πληρώσαντες, -υπέμενον αφόβως την πολιορκίαν, ήτις ήτον μακρά, και επίσης επίπονος και -δύσκολος εις τους πολιορκούντας. Διότι εν ώ αυτοί ήσαν συνειθισμένοι να μη -εκστρατεύωσι πολύν καιρόν έξω, αλλά μόνον κατά το θέρος, ηναγκάσθησαν υπό -των χιλιάρχων να κατασκευάσωσι φρούρια, και τειχίσαντες το στρατόπεδον, να -μένωσι συνεχώς εις των εχθρών την χώραν χειμώνα και θέρος, και ούτως είχε -φθάσει σχεδόν εις το τέλος του το έβδομον του πολέμου έτος. Διά τούτο και οι -άρχοντες κατηγορήθησαν, και εξώσθησαν της αρχής, ως απροθύμως -πολιορκούντες, και άλλοι εξελέγησαν όπως εξακολουθήσωσι τον πόλεμον. Είς εξ -αυτών ήτον και ο Κάμιλλος, εκ δευτέρου τότε διορισμένος χιλίαρχος. Αλλά κατ' -εκείνον τον χρόνον ουδέν έπραξεν ως προς την πολιορκίαν, διότι ο κλήρος τω -έπεσε να πολεμήση τους Φαλερίους και Καπηνάτας, οίτινες την χώραν αλλαχού -ασχολουμένην ευρίσκοντες, μεγάλως την έβλαψαν και την ηνόχλησαν καθ' όλον -τον τυρρηνικόν πόλεμον. Αλλ' επολεμήθησαν υπό του Καμίλλου, και -περιωρίσθησαν εις τα τείχη των, αφ' ού πολλοί αυτών εφονεύθησαν.</p> - -<p>Γ. Μετά δε ταύτα, το συμβάν εις την Αλβανίδα λίμνην -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn330' id='ref330'>330</a></span>), εν ώ -ο πόλεμος ήτον εις την ακμήν του, εφόβησε τους Ρωμαίους, διότι ήτον θαύμα -ουδενός των απιστοτέρων κατώτερον, δι' έλλειψιν αιτίας κοινής, και λόγου -φυσικήν έχοντος την αιτίαν. Ήτον φθινόπωρον, και το θέρος είχε παρέλθει ούτε -βροχερόν, ούτε πολύ ενοχλητικόν υπό νοτίων ανέμων. Εκ των πολλών δε λιμνών -και ποταμών και των παντοδαπών ρεόντων υδάτων ά έχει η Ιταλία, άλλα μεν είχον -εντελώς εκλείψει, άλλα δ' αντείχον σχεδόν και μόλις· οι δε ποταμοί όλοι, ως -πάντοτε το θέρος, είχον καταβή και ολιγοστεύσει. Το δε ύδωρ της Αλβανίδος -λίμνης, έχον εν εαυτώ την αρχήν και το τέλος του, περικυκλούμενον δ' υπό βουνών -ευφόρων, ήρχισε προφανώς αυξόμενον και εξογκούμενον, άνευ αιτίας τινός, εκτός -αν υπάρχη τις θεία ενέργεια, και ήγγιζε τας υπωρείας, και έφθασε βαθμηδόν μέχρι -των ανωτάτων λόφων, άνευ σάλου και αταράχως υψούμενον. Και κατ' αρχάς μεν -είδον το θαύμα τούτο οι ποιμένες και οι βουκόλοι. Όταν όμως το μέρος γης, το εν -είδει ισθμού χωρίζον την λίμνην από της κάτω χώρας, ερράγη εκ του πλήθους των -υδάτων και του βάρους αυτών, και ρεύμα κατέβαινε διά των καλλιεργουμένων και -φυτευομένων γαιών εις την θάλασαν, τότε όχι μόνον οι Ρωμαίοι αυτοί -εξεπλάγησαν, αλλά και όλοι οι την Ιταλίαν κατοικούντες εξέλαβον τούτο ως -σημείον πραγμάτων ουχί μικρών. Πολύς δε περί τούτου εγένετο λόγος εις το -στρατόπεδον των πολιορκούντων τους Βηίους, ώστε και εκείνοι ηχούσαν της -λίμνης το φαινόμενον.</p> - -<p>Δ. Ως δ' εις πολιορκίας πολυχρονίους συμβαίνει πολλάκις επιμιξία και -συγκοινωνία μετά των πολεμίων, ούτω και τότε Ρωμαίος είχε λάβει σχέσιν και -θάρρος μεθ' ενός των πολεμίων, ανθρώπου ηξεύροντος παλαιά λόγια, και -φαινομένου εμπειροτέρου των άλλων εις την μαντικήν. Τούτον ιδών ο Ρωμαίος ότι -υπερεχάρη όταν ήκουσε την αύξησιν της λίμνης, και περιεγέλα την πολιορκίαν, τω -είπεν ότι ο καιρός εκείνος δεν έδειξε μόνα ταύτα τα θαύματα, αλλά και αλλά -σημεία πολύ παραδοξότερα τούτων ότι εφάνησαν εις τους Ρωμαίους· ότι δε θέλει -να τα διακοινώση εις εκείνον, όπως ίσως κατορθώση να διαθέση τα ίδια καν -καλώς, όταν κακώς διέκειντο τα δημόσια. Εις ταύτα προθύμως συνήνεσεν ο -άνθρωπος, και εδέχθη να συνομιλήση, νομίζων ότι έχει απόρρητά τινα να ακούση. -Ούτως ο Ρωμαίος κατ' ολίγον, διαλεγόμενος, και αποσύρων αυτόν, όταν -εμακρύνθησαν ολίγον των πυλών, τον λαμβάνει εις τους ώμους του, ων -ευρωστότερος, και διά βοηθείας πολλών οίτινες έτρεξαν από του στρατοπέδου, -υπερισχύσας και κρατήσας αυτόν, τον παρέδωκεν εις τους στρατηγούς. Εις -τοιαύτην δ' ανάγκην υποπεσών ο άνθρωπος, και μαθών ότι αναπόφευκτον ήτον το -πεπρωμένον, εδήλωσεν απόκρυφα λόγια υπάρχοντα περί της πατρίδος του, ότι δεν -δύναται να κυριευθή πρότερον, πριν την Αλβανίδα λίμνην χυθείσαν, και ρέουσαν -δι' άλλων οδών, απωθήσωσιν οι εχθροί, και μεταστρέψαντες αυτήν, την -εμποδίσωσι ν' αναμιγή μετά της θαλάσσης. Όταν δ' ήκουσε ταύτα η Σύγκλητος -απορούσα περί του πρακτέου, απεφάσισε να στείλη εις τους Δελφούς, και να -ερωτήση τον Θεόν. Ήσαν δ' οι σταλέντες άνδρες ένδοξοι και μεγάλοι, ο Κόσσος -Λικίνιος, ο Ουαλέριος Ποτίτος και ο Φάβιος Άμβουστος. Ούτοι πλεύσαντες, και τον -Θεόν ερωτήσαντες, ήλθον και άλλας μαντείας φέροντες, αίτινες έλεγον ότι είχον -αμελήσει οι Ρωμαίοι αρχαίας τινάς εορτάς, καλουμένας Λατίνας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn331' id='ref331'>331</a></span>) και -διέταττον προσέτι να εμποδίσωσιν όσον το δυνατόν το ύδωρ της Αλβανίδος λίμνης -να ρεύση εις την θάλασσαν, και να το ωθήσωσιν επάνω πάλιν εις τον αρχαίον του -δρόμον, ή αν δεν εδύναντο τούτο, να το διοχετεύσωσι διά λάκκων και τάφρων εις -την πεδιάδα, και εκεί να το καταναλώσωσιν. Άμα δε ταύτα ανηγγέλθησαν, οι μεν -ιερείς εξετέλουν τας θυσίας, ο δε δήμος ήρχισε την εργασίαν και έστρεφε το -ύδωρ.</p> - -<p>Ε. Η δε σύγκλητος εις το δέκατον έτος του πολέμου καταλύσασα τας άλλας -αρχάς, ανέδειξε τον Κάμιλλον δικτάτωρα. Αυτός δ' εκλέξας ίππαρχον τον Κορνήλιον -Σκηπίωνα, πρώτον μεν ηυχήθη εις τους Θεούς, υποσχεθείς, αν ο πόλεμος λάβη -τέλος ένδοξον, να πανηγυρίση τας μεγάλας εορτάς -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn332' id='ref332'>332</a></span>), και ν' -αφιερώση ναόν της Θεάς νήο Ρωμαίοι καλούσι Μητέρα Ματούταν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn333' id='ref333'>333</a></span>). Αύτη, -αν τις κρίνη εκ των τελουμένων κατά την εορτήν αυτής, δύναται να νομίση ότι είναι -η Λευκοθέα· διότι αι Ρωμαίαι γυναίκες, εισάγουσαι τότε θεραπαινίδα εις το ιερόν -αυτής, την ραπίζουσι, και μετά ταύτα την αποδιώκουσι, και εναγκαλίζονται τα -παιδία των αδελφών των μάλλον ή τα εδικά των -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn334' id='ref334'>334</a></span>) και -πράττουσι κατά την θυσίαν όσα αρμόζουσιν εις τας τροφούς του Διονύσου, και εις -τα παθήματα της Ινούς εξ αιτίας της παλακίδος. Μετά δε τας ευχάς ταύτας ο -Κάμιλλος εισέβαλεν εις των Φαλίσκων την χώραν, και εις μεγάλην μάχην ενίκησε -και αυτούς και τους Καπινάτας, οίτινες ήλθον εις βοήθειάν των. Έπειτα δε, -στραφείς εις των Βηίων την πολιορκίαν, και βλέπων την εκ προσβολής άλωσιν -δύσκολον και επίπονον, έσκαψεν υπονόμους, διότι οι περί την πόλιν τόποι -επεδέχοντο ανασκαφήν, και τα έργα εδύναντο να προχωρώσιν εις βάθος άδηλον -εις τους εχθρούς. Νέας δ' ελπίδας λαμβάνων καθ' όσον προυχώρει και η υπό γην -οδός, αυτός μεν έξωθεν προσέβαλε, προσκαλών εις τα τείχη τους -πολιορκουμένους, άλλοι δε, αδήλως κάτωθεν πορευόμενοι διά των υπονόμων, -κατώρθωσαν να εισέλθωσιν αγνώστως εις την Ακρόπολιν, κατά της Ήρας το ιερόν, -τον μέγιστον, και τον υπέρ πάντας τιμώμενον ναόν της πόλεως. Εκεί λέγεται ότι -έτυχε κατ' εκείνην την στιγμήν ιερουργών ο ηγεμών των Τυρρηνών· ότι δ’ ο μάντις, -τα σπλάγχνα παρατηρήσας, μετά μεγάλης φωνής είπεν ότι ο Θεός δίδει την νίκην -εις όν τινα ήθελεν ακολουθήσει εκείνα τα ιερά. Την φωνήν ταύτην ήκουσαν οι -Ρωμαίοι εντός των υπονόμων, και ευθύς έσχισαν το έδαφος, και μετά βοής και -κρότου των όπλων εξελθόντες της γης, άμα οι εχθροί τρομάξαντες ετράπησαν εις -φυγήν, ήρπασαν τα σπλάγχνα και τα έφερον προς τον Κάμιλλον. Αλλά ταύτα μεν -ίσως φανώσιν ότι ομοιάζουσι μύθους. Εκυριεύθη δ' η πόλις κατά κράτος, και οι -Ρωμαίοι ήγον και έφερον πλούτον άπειρον. Επιβλέπων δ' από της ακροπόλεως ο -Κάμιλλος τα πραττόμενα, πρώτον μεν ήρχισε να δακρύη. Έπειτα δε, μακαριζόμενος -υπό των περιεστώτων, ύψωσε τας χείρας, και προσευχόμενος προς τους Θεούς, -είπε· «Ζευ μέγιστε, και Θεοί οι βλέποντες τα καλά έργα και τα κακά, σεις ηξεύρετε -ότι οι Ρωμαίοι ουχί αδίκως, αλλ' ημάς αυτούς υπερασπιζόμενοι, εξ ανάγκης -τιμωρούμεν πόλιν εχθρών ανδρών και παρανόμων. Αν δέ τις, είπε, και εις ημάς -οφείληται αντίστροφος ανταπόδοσις της παρούσης επιτυχίας, εύχομαι υπέρ της -πόλεως και του στρατού των Ρωμαίων, να περιορισθή εις κακόν ελάχιστον, επί εμέ -μόνον στραφείσα». Άμα δ' είπε ταύτα, ως είναι συνήθεια παρά τοις Ρωμαίοις αφ' -ού ευχηθώσι και προσκυνήσωσι να στρέφωνται εις τα δεξιά, αυτός ωλίσθησε -στρεφόμενος· και επειδή εταράχθησαν οι παρευρισκόμενοι, εγερθείς εκ της -πτώσεώς του, είπεν ότι κατά την ευχήν του τω συνέβη μικρόν σφάλμα αντί -ευτυχίας μεγίστης.</p> - -<p>ΣΤ. Λεηλατήσας δε την πόλιν, απεφάσισε να μεταφέρη και το άγαλμα της Ήρας -εις Ρώμην, καθώς είχε τάξει. Συνεκάλεσεν επομένως προς τούτο τεχνίτας, και -θυσίαν τελέσας, προσηυχήθη εις την Θεάν να δεχθή την προθυμίαν αυτών, και να -γίνη συγκάτοικος ευμενής των Θεών όσοι έλαβον εις κλήρον την Ρώμην. Λέγεται δ' -ότι το άγαλμα τούτο ωμίλησε σιγαλή τη φωνή, και είπεν ότι θέλει και -συγκατανεύει. O δε Λιούιος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn335' id='ref335'>335</a></span>) λέγει -ότι ο μεν Κάμιλλος ηύχετο εγγίζων το άγαλμα της Θεάς, και την παρεκάλει, -απεκρίθησαν δέ τινες των παρεστώτων ότι και θέλει, και συγκατανεύει, και τον -ακολουθεί προθύμως. Οι δ' υπέρ του παραδόξου διισχυριζόμενοι και επιμένοντες, -μεγίστην μεν έχουσι συνήγορον την τύχην της πόλεως, ήτις αδύνατον θα ήτον από -μικράς αρχής και περιφρονουμένης να προέλθη εις μέγαν δόξης βαθμόν και -δυνάμεως, άνευ του Θεού, όστις διά πολλών και μεγάλων επιφανειών ανήγγελλε -πολλάκις την παρουσίαν του. Εκτός δε τούτου, αναφέρουσι και ομοειδή αλλά -θαύματα, ότι ιδρώτες αγαλμάτων πολλάκις εχύθησαν, ότι στεναγμοί ηκούσθησαν, -και δεικνύουσι πολλά ξόανα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn336' id='ref336'>336</a></span>) -στρέψαντα την κεφαλήν, ή κλείσαντα τους οφθαλμούς, καθ' ά διηγούνται πολλοί -των αρχαιοτέρων συγγραφέων. Πολλά δε και παρά συγχρόνων ακούσαντες -δυνάμεθα να διηγηθώμεν αξιοθαύμαστα, άτινα δεν είναι εντελώς καταφρονητέα. -Αλλ' εις τα τοιαύτα και η πολλή πίστις και η μεγάλη δυσπιστία είν' επίσης -επισφαλής, διότι η ανθρωπίνη ασθένεια όρον δεν έχει, ουδέ συγκρατείται, αλλά -παρεκτρέπεται άλλοτε μεν εις δεισιδαίμονα έξαψιν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn337' id='ref337'>337</a></span>), -άλλοτε δ' εις των θείων αδιαφορίαν και περιφρόνησιν. Το άριστον όμως είναι η -ευλάβεια, και το μέτριον.</p> - -<p>Ζ. Ο δε Κάμιλλος, είτε διά το μέγεθος του κατορθώματός του, ότι εκυρίευσε -πόλιν αντίπαλον της Ρώμης μετά δεκαετή πολιορκίαν, είτε ένεκα των μακαριζόντων -αυτόν, επαρθείς εις όγκον, και εις φρόνημα βαρύτερον του αρμόζοντος εις -εξουσίαν νόμιμον και δημοτικήν, ετέλεσε θρίαμβον και κατά τα λοιπά υπερήφανον, -και ζεύξας εις την άμαξάν του τέσσαρας ίππους λευκούς, ανέβη εις αυτήν, και -διέβη ούτω διά της Ρώμης, εν ώ κανείς στρατηγός δεν έπραξε τούτο πριν ουδέ μετά -ταύτα, διότι το τοιούτον όχημα θεωρείται ως ιερόν, και εις τον βασιλέα και πατέρα -των Θεών καθιερωμένον. Ως εκ τούτου δυσηρέστησε τους πολίτας, οίτινες δεν -ήσαν συνετισμένοι εις ταύτας τας κομπαστικάς επιδείξεις. Έδωκε δε και άλλην -αφορμήν εναντίον του, αντισταθείς εις νόμον αφορώντα την διαίρεσιν της πόλεως· -διότι οι δήμαρχοι επρότεινον να χωρισθή και ο δήμος και η σύγκλητος εις μέρη -δύο, και οι μεν να μείνωσι κατοικούντες εκεί, όσοι δ' εκλεχθώσι διά κλήρου, να -μεταβώσιν εις την αιχμάλωτον πόλιν, λέγοντες ότι ούτω θέλουσι γίνει -πλουσιώτεροι, και διά δύο μεγάλων και καλών πόλεων ότι θέλουσι φυλάττει και -την χώραν συγχρόνως και την λοιπήν των περιουσίαν. Και ο μεν δήμος, -πολυάριθμος ήδη ων, και συσκεφθείς την πρότασιν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn338' id='ref338'>338</a></span>), την -εδέχθη μετά χαράς, και συνέρρεεν αδιακόπως περί το βήμα, ζητών θορυβοδώς να -ψηφοφορηθή. Η βουλή όμως, και οι επισημότεροι των λοιπών πολιτών, -φρονούντες ότι η πολιτική των δημάρχων ήθελεν επιφέρει ουχί την διαίρεσιν, αλλά -την καταστροφήν της Ρώμης, και διά τούτο αγανακτούντες, κατέφυγον προς τον -Κάμιλλον. Εκείνος δε, φοβούμενος την συζήτησιν, επρότεινεν εις τον δήμον πολλάς -προφάσεις και ασχολίας, και δι' αυτών ανέβαλλε πάντοτε τον νόμον. Διά ταύτα -λοιπόν δυσηρέστει· η δε φανερωτάτη και μεγίστη αποστροφή του δήμου εναντίον -αυτού προήλθεν εκ του δεκάτου των λάφυρων, ότε εδόθη εις τον λαόν αιτία ουχί -μεν πολύ δικαία, αλλ' ουχί και παράλογος. Διότι, ως φαίνεται, όταν εξεστράτευσε -κατά των Βηίων, είχε τάξει, αν κυριεύση την πόλιν, το δέκατον των λαφύρων ν' -αφιερώση εις τον Θεόν αυτών. Αφ' ού δ' εκυριεύθη και διηρπάγη η πόλις, είτε εξ -αιτίας των τότε περιστάσεων, λησμονήσας τι είχε τάξει, είτε διστάσας να -δυσαρεστήση τους πολίτας, αφήκεν αυτούς να ωφεληθώσιν. Ύστερον δε, μετά -παρέλευσιν καιρού, αφ' ού είχε παύσει από της εξουσίας εκείνης, ανέφερε περί -τούτου εις την σύγκλητον· και οι μάντεις ανήγγελλον επί των θυσιών ότι εφαίνετο η -οργή των Θεών, και ότι απητούντο εξιλεώσεις και ευχαριστήριοι τελεταί.</p> - -<p>Η. Εψήφισε δε τότε η Βουλή, της μεν ωφελείας να μη γίνη νέα διανομή, διότι -τούτο θα ήτο δύσκολον, οι δε λαβόντες τα λάφυρα να υποσχεθώσι δι' όρκου να -φέρωσι το δέκατον εις το μέσον. Αλλά συνέβησαν πολλά λυπηρά και βίαια εκ -μέρους των στρατιωτών, ανθρώπων πτωχών, οίτινες πολύ εκοπίασαν, και -ηναγκάζοντο να φέρωσι τόσον μέγα μέρος των όσα είχον λάβει και είχον -δαπανήσει. Επειδή δε θόρυβον ήγειρον κατά του Καμίλλου, μη έχων αυτός να -προτείνη πρόφασιν καλλητέραν, ηναγκάσθη να καταφύγη εις τον ατοπώτατον των -λόγων, ομολογών ότι είχε λησμονήσει την ευχήν του. Τότε δ' ωργίζοντο αυτοί, -διότι, υποσχεθείς ν' αποδεκατώση των εχθρών τας περιουσίας, απεδεκάτου ήδη -τας των πολιτών. Έφερον όμως όλοι όσον έπρεπε μέρος, και απεφασίσθη να -κατασκευάσωσι κρατήρα χρυσούν, και να τον στείλωσιν εις Δελφούς. Ήτον δε -σπάνιος ο χρυσός εις την πόλιν, και οι άρχοντες συνεζήτουν πόθεν να πορισθώσιν -αυτόν, όταν αι γυναίκες, κατ' ιδίαν συσκεφθείσαι, προσέφερον εκάστη τα ίδια -αυτής χρυσά κοσμήματα διά το ανάθημα, και συνήχθη οκτώ ταλάντων χρυσός. Και -εις αυτάς μεν η σύγκλητος την πρέπουσαν αποδίδουσα τιμήν, εψήφισε μετά -θάνατον να εκφωνήται, ως επί των ανδρών, ούτω και επί των γυναικών ο άξιος -έπαινος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn339' id='ref339'>339</a></span>)· διότι -πριν δεν ήτο συνήθεια γυνή αποθανούσα να εγκωμιάζηται δημοσίως. Εκλέξαντο δε -τρεις άνδρας εκ των αρίστων ως θεωρούς -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn340' id='ref340'>340</a></span>), και -εις μακρόν πλοίον επιβιβάσαντες πλήρωμα αξιολόγων ναυτών, και όλα τα εις -πανήγυριν αναγκαία, το απέστειλαν. Είναι δ’ ου μόνον η τρικυμία, αλλά και η -γαλήνη της θαλάσσης ολεθρία πολλάκις -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn341' id='ref341'>341</a></span>), ως -και εις εκείνους τότε συνέβη παρ' ολίγον ν' απολεσθώσι, και απροδοκήτως μόνον ν' -αποφύγωσι τον επικείμενον κίνδυνον. Παρά του Αιόλου τας νήσους -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn342' id='ref342'>342</a></span>) έπεσε -διά μιας ο άνεμος, και τριήρεις των Λιπαρέων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn343' id='ref343'>343</a></span>) -επήλθον κατ' αυτών, εκλαβούσαι αυτούς ως ληστάς. Και δεν τους προσέβαλον μεν, -διότι οι Ρωμαίοι εξέτεινον τας χείρας και παρεκάλουν, αλλά δέσαντες το πλοίον, το -έφερον εις τον λιμένα των, και επώλουν διά κήρυκος και αυτούς και τα πράγματά -των, νομίσαντες ότι ήσαν πειρατικά. Μόλις δε τους αφήκαν τέλος, πεισθέντες εις -ενός ανδρός την αρετήν και την δύναμιν, του στρατηγού Τιμησιθέου, όστις και -ιδικά του πλοία παρασκευάσας, τα έπεμψεν ομού, και αφιέρωσε μετ' αυτών το -ανάθημα. Διά τούτο και ετιμήθη διά καταλλήλων τιμών εις την Ρώμην.</p> - -<p>Θ. Ήρχισαν δε πάλιν προτείνοντες οι δήμαρχοι τον περί χωρισμού της πόλεως -νόμον, όταν, εν καιρώ επελθών ο προς Φαλίσκους -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn344' id='ref344'>344</a></span>) -πόλεμος, επέτρεψεν εις τους αρίστους να ενεργήσωσι τας αρχαιρεσίας κατ' ιδίαν -αρέσκειαν, και να εκλέξωσι τον Κάμιλλον μετ' άλλων πέντε χιλιάρχων, διότι τα -πράγματα απήτουν αρχηγόν έχοντα βαρύτητα, δόξαν και εμπειρίαν. Αφ' ού λοιπόν -εψήφισεν ο δήμος την εκλογήν, λαβών δύναμιν ο Κάμιλλος, εισέβαλεν εις των -Φαλίσκων την χώραν, και επολιόρκει τους Φαλερίους, πόλιν οχυράν, και καλώς -κατά πάντα κατηρτισμένην εις πόλεμον. Και την μεν άλωσιν αυτής δεν ενόμιζεν -έργον μικρόν, ουδ' ολιγοχρόνιον· ήθελεν όμως ν' ασχολή τους πολίτας και να τους -περισπά, διά να μη έχωσι καιρόν, αργοί εις την πατρίδα των καθήμενοι, να -δημαγωγώνται και να στασιάζωσι. Διότι σχεδόν πάντοτε τούτο το ιατρικόν -μετεχειρίζοντο, ως οι ιατροί, εις τα έξω τρέποντες τα ταρακτικά πάθη της -πολιτείας.</p> - -<p>I. Αλλ' οι Φαλέριοι, θάρρος έχοντες εις τας οχυρώσεις των, τοσούτον -κατεφρόνουν την πολιορκίαν, ώστε, πλην των φυλαττόντων τα τείχη, οι άλλοι -περιεφέροντο εις την πόλιν, φορούντες απλά ιμάτια· οι δε παίδες αυτών επήγαινον -εις τα σχολεία, και κατεβιβάζοντο υπό του διδασκάλου περί τα τείχη διά να -περιπατώσι και να γυμνάζωνται· διότι οι Φαλέριοι, ως οι Έλληνες, είχον κοινόν -διδάσκαλον, θέλοντες να συζώσι και να συναναστρέφωνται ευθύς εξ αρχής οι -παίδες. Ούτος λοιπόν ο διδάσκαλος, επιβουλευόμενος τους Φαλερίους διά των -παίδων, εξήγεν αυτούς καθ' εκάστην ημέραν υπό το τείχος, κατ' αρχάς μεν εγγύς, -και έπειτα πάλιν τους επανέφερεν εις την πόλιν αφ' ού εγυμνάζοντο. Μετά τούτο -δε, κατ' ολίγον υπάγων αυτούς απωτέρω, τους συνείθισε να έχωσι θάρρος, και να -πιστεύωσιν ότι υπήρχεν αφοβία μεγάλη· και τέλος, έχων όλους αυτούς μεθ' -εαυτού, τους έφερε και τους παρέδωκεν εις τους προ φύλακας των Ρωμαίων, -ειπών εις αυτούς να τον φέρωσι προς τον Κάμιλλον. Οδηγηθείς δε προς αυτόν, και -σταθείς εις το μέσον, είπεν ότι είναι εκπαιδευτής και διδάσκαλος, και προτιμών -εκείνον μάλλον να ευχαριστήση παρά τα καθήκοντα ταύτα να εκτελή, ήλθε φέρων -την πόλιν διά των παίδων. Εις δε τον Κάμιλλον φρικτή εφάνη αύτη η πράξις όταν -την ήκουσε, και είπε προς τους παρεστώτας ότι φοβερόν πράγμα είναι ο πόλεμος, -και διά πολλής αδικίας και διά βιαίων διεξάγεται έργων αλλ' ότι υπάρχουσι και του -πολέμου νόμοι τινές διά τους αγαθούς άνδρας, οίτινες δεν πρέπει τοσούτον να -επιδιώκωσι την νίκην, ώστε να μη αποφεύγωσι και τας ωφελείας όσαι πηγάζουσιν -εκ κακών έργων και ασεβών· διότι ο μέγας στρατηγός πρέπει να εκστρατεύη -πεποιθώς εις τα ίδια αυτού προτερήματα, ουχί εις την κακίαν των άλλων. Και ταύτα -ειπών, διέταξεν εις τους υπηρέτας, του ανθρώπου μεν τούτου να σχίσωσι τα -ιμάτια, και να δέσωσιν οπίσω τας χείρας του, ράβδους δε να δώσωσι και μάστιγας -εις τους παίδας, οίτινες δέροντες τον προδότην, να τον διώξωσιν εις την πόλιν. -Είχον δ' ήδη εννοήσει οι Φαλέριοι την προδοσίαν του διδασκάλου, και η μεν πόλις, -ως ήτον επόμενον, παρεδίδετο εις θρήνον διά την μεγίστην αυτήν συμφοράν, -άνδρες δ' εκ των επισήμων και γυναίκες ως έξω φρενών έτρεχον εις τα τείχη και εις -τας πύλας, όταν οι παίδες εφάνησαν φέροντες και ραβδίζοντες τον διδάσκαλον -γυμνόν και δεδεμένον, τον δε Κάμιλλον σωτήρα και θεόν και πατέρα καλούντες· -ώστε ου μόνον οι γονείς αυτών, αλλά και όλοι οι πολίται, ταύτα βλέποντες, -εθαύμαζον και επόθουν του Καμίλλου την δικαιοσύνην. Συνελθόντες δ' αμέσως εις -την εκκλησίαν, έπεμψαν πρέσβεις, αναθέτοντες εις εκείνον την τύχην των· ο δε -Κάμιλλος έστειλεν αυτούς εις την Ρώμην. Παρουσιασθέντες δ' εις την Βουλήν, -είπον ότι, της νίκης οι Ρωμαίοι την δικαιοσύνην προτιμήσαντες, εδίδαξαν και -αυτούς να προτιμήσωσι την υποταγήν μάλλον της ελευθερίας, καθ' όσον δεν -υπετάσσοντο εις την δύναμιν, αλλ' ωμολόγουν ότι υπό της αρετής ενικήθησαν. Η -δε Βουλή ανέθηκε πάλιν εις εκείνον να κρίνη και αποφασίση περί τούτου. Λαβών -λοιπόν χρήματα παρά των Φαλερίων, και φιλίαν συνδέσας μεθ' όλων των -Φαλίσκων, ανεχώρησεν.</p> - -<p>ΙΑ. Οι δε στρατιώται, εν ώ ήλπιζον να λεηλατήσωσι τους Φαλερίους, όταν -επανήλθον, κενάς έχοντες τας χείρας, εις Ρώμην, κατηγόρουν τον Κάμιλλον προς -τους άλλους πολίτας ως μισόλαον, και εκ φθόνου μη αφήνοντα τους πτωχούς να -ωφεληθώσιν. Επειδή δ' οι δήμαρχοι, προτείνοντες πάλιν τον νόμον περί της -διαιρέσεως της πόλεως, εκάλουν τον δήμον να ψηφοφορήση, ο Κάμιλλος μ' όλον -το θάρρος, και αδιαφορών αν ενέπνεεν απεχθείας, εφάνη υπέρ όλους τους άλλους -αντιταττόμενος εις το πλήθος· και τότε τον μεν νόμον απέρριψαν, κατά δε του -Καμίλλου ωργίζοντο, ώστε και όταν τω συνέβη οικιακόν δυστύχημα, και απέθανεν -ο είς των υιών του εκ νόσου, ο οίκτος δεν εμετρίασε την οργήν των, αν και εκείνος, -ανήρ ων ήμερος και χρηστός, δεν υπέφερε γενναίως την συμφοράν του, αλλ' εν ώ -και εις δίκην ενεκαλείτο, εξ αιτίας του πένθους έμενεν εις την οικίαν του -κεκλεισμένος μετά των γυναικών.</p> - -<p>IB. Και κατήγορος μεν αυτού ήτον ο Λεύκιος Απουλήιος· τον κατηγόρει δε δι' -έγκλημα κλοπής των Τυρρηνικών χρημάτων και ελέγετο ότι και θύραι τινές χαλκαί -εξ εκείνων αίτινες εκυριεύθησαν, εφάνησαν παρ' αυτώ. Ο δε δήμος είχεν ερεθισθή, -και προφανές ήτον ότι ήθελεν ωφεληθή εκ πάσης προφάσεως όπως καταψηφίση -εναντίον του. Τότε, συναθροίσας τους φίλους του, και όλους όσοι είχον -συνεκστρατεύσει ή είχον διοικήσει μετ' αυτού, πολυπληθείς ούτοι, τους -παρακάλεσε να μη τον αφήσωσι να καταδικασθή αδίκως και δι' αιτίας πονηράς, και -να γίνη καταγέλαστος υπό των εχθρών του. Σκεφθέντες δ' οι φίλοι του, και -συνομιλήσαντες προς αλλήλους, απεκρίθησαν ότι ως προς την κρίσιν μεν δεν -νομίζουσιν ότι δύνανται να τον βοηθήσωσιν, ότι δε, αν αποδειχθή οφειλέτης, -θέλουσι συντελέσει μετ' αυτού εις την πληρωμήν της ζημίας· αλλά μη ανεχόμενος -τούτο, απεφάσισε ν' αναχωρήση, και μετ' οργής να φύγη την πόλιν. Αποχαιρετήσας -επομένως την γυναίκα και τον υιόν του, επορεύετο σιωπηλώς από της οικίας του -μέχρι της πύλης· εκεί δ' εστάθη, και στραφείς οπίσω, και τας χείρας υψώσας προς -το Καπιτώλιον, ηυχήθη προς τους θεούς, αν δεν φεύγη δικαίως, αλλ' υπό φθόνου -και αυθαδείας του δήμου κατατρεχόμενος, ταχέως να μετανοήσωσιν οι Ρωμαίοι, -και προφανές να γίνη εις όλους τους ανθρώπους ότι έχουσιν ανάγκην αυτού, και -ότι ποθούσι τον Κάμιλλον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn345' id='ref345'>345</a></span>).</p> - -<p>ΙΓ. Εκείνος λοιπόν, ως ο Αχιλλεύς -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn346' id='ref346'>346</a></span>), -καταρασθείς τους πολίτας, και αναχωρήσας, κατεδικάσθη ερήμην εις ζημίαν -δεκαπέντε χιλιάδων ασσαρίων, ισοδυναμούντων, κατ' αργυρούν νόμισμα, εις -δραχμάς χιλίας πεντακόσιας· διότι το ασσάριον ήτον το δέκατον του αργυρίου, και -το δεκάχαλκον ούτως εκαλείτο δηνάριον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn347' id='ref347'>347</a></span>)· -ουδείς δ' υπάρχει Ρωμαίος μη πιστεύων ότι ταχέως η θεία δίκη εισήκουσε τας -ευχάς του Καμίλλου, και τω έδωκε της αδικίας εκδίκησιν ουχί γλυκείαν, αλλά -λυπηράν, ονομαστήν δε και περιβόητον τόση επήλθεν επί την Ρώμην συμφορά, και -καιρός κατέλαβε την πόλιν τοσούτον φόβον φέρων και κίνδυνον ομού μετ' -αισχύνης, είτε διότι η τύχη ούτω τα έφερε, είτε διότι είναι των Θεών τινός έργον, να -μη παραμελώσι την αρετήν προσβαλλομένην υπό της αχαριστίας.</p> - -<p>ΙΔ. Και πρώτον μεν σημείον του ότι μέγα τι κακόν επήρχετο, εφάνη ότι έγινεν ο -θάνατος Ιουλίου του τιμητού -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn348' id='ref348'>348</a></span>)· διότι -οι Ρωμαίοι υπέρ πάσαν άλλην σέβονται και θεωρούσιν ως ιεράν των τιμητών την -αρχήν. Δεύτερον δε, προ της φυγής του Καμίλλου, ανήρ ουχί μεν επίσημος, ουδέ -μέλος της Βουλής, φαινόμενος όμως έντιμος και χρηστός, ο Μάρκος Κεδίκιος, -ανέφερε προς τους χιλιάρχους πράγμα άξιον προσοχής, ειπών ότι κατά την -προλαβούσαν νύκτα, εν ώ εβάδιζε κατά την οδόν ήν ονομάζουσι Νέαν, ήκουσέ τινα -να τον καλή μεγαλοφώνως, και στραφείς, κανένα δεν είδε, ήκουσε δε φωνήν -μεγαλητέραν της των ανθρώπων, και η φωνή έλεγε ταύτα· «Ύπαγε, Μάρκε Κεδίκιε, -ευθύς την αυγήν, και είπε εις τους άρχοντας, εντός ολίγου καιρού να περιμένωσι -τους Γαλάτας». Ταύτα ακούσαντες οι χιλίαρχοι, ήρχισαν να γελώσι και ν' -αστειεύωνται. Μετ' ολίγον όμως συνέβησαν τα περί Καμίλλου.</p> - -<p>ΙΕ. Λέγεται ότι ο Γαλάται, εκ του Κελτικού όντες γένους -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn349' id='ref349'>349</a></span>), και -πολυπληθείς γενόμενοι, εγκατέλιπον την ιδίαν αυτών χώραν, μη αρκούσαν όπως -θρέψη αυτούς, και απήλθον να ζητήσωσιν άλλην. Γενόμενοι δε πολλαί μυριάδες -νέων ανδρών και μαχίμων, και έτι περισσοτέρας φέροντες μεθ' εαυτών γυναίκας -και παίδας, οι μεν λέγεται ότι εχύθησαν προς τον Βόρειον Ωκεανόν, υπερβάντες τα -Ριπαία όρη -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn350' id='ref350'>350</a></span>), και -κατέλαβον τα έσχατα της Ευρώπης· άλλοι δ' ότι αποκαταστάντες μεταξύ του όρους -Πυρρήνης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn351' id='ref351'>351</a></span>) και -των Άλπεων, κατώκησαν πολύν χρόνον μεταξύ των Σεννώνων και Κελτορίων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn352' id='ref352'>352</a></span>). Πολύ -δε μετά ταύτα, δοκιμάσαντές ποτε την γεύσιν του οίνου, όστις τότε κατά πρώτον -τοις εκομίσθη εξ Ιταλίας, τοσούτον εθαύμασαν το ποτόν, και έγιναν όλοι έξω -φρενών διά την καινοφανή ηδονήν, ώστε αρπάσαντες τα όπλα, και τους γονείς των -μεθ' εαυτών λαμβάνοντες, ώρμησαν προς τας Άλπεις, και εζήτουν την γην εκείνην, -ήτις τοιούτον καρπόν παράγει, πάσαν άλλην θεωρούντες ως άκαρπον και αγρίαν. Ο -δ' εισαγαγών παρ' αυτοίς τον οίνον, και όστις υπέρ πάντα άλλον και πρώτος τους -παρώξυνε κατά της Ιταλίας, λέγεται ότι ήτον ο Άρων, Τυρρηνός, άνθρωπος -επίσημος, και ουχί φύσεως πονηρός, αλλ' εις την εξής δυστυχίαν περιπεσών. Ούτος -ήτον επίτροπος παιδός ορφανού, πρώτου μεν κατά τον πλούτον μεταξύ των -πολιτών, και θαυμαζομένου διά την ωραιότητά του, καλουμένου δε Λουκούμωνος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn353' id='ref353'>353</a></span>). -Ούτος παιδιόθεν κατώκει εις του Άρωνος, και αφ' ού έγινε νεανίας δεν εγκατέλιπε -την οικίαν, αλλά προσεποιείτο ότι ευχαριστείτο να συζή μετ' εκείνου. Εν τούτοις δ' -επί πολύν καιρόν κρυφίως ηγάπα την γυναίκα αυτού, και ηγαπάτο υπ' αυτής. -Επειδή δε προέβη πολύ αμφοτέρων το πάθος, και ούτε να παραιτηθώσιν αυτού, -ούτε να το κρύψωσι πλέον εδύναντο, ο μεν νεανίσκος επεχείρει φανερώς ν' -αποσπάση αυτήν από του ανδρός της, και να την λάβη αυτός· ο δ' ανήρ εγκαλέσας -αυτόν, και νικηθείς εξ αιτίας του πλήθους των φίλων και των χρημάτων, όσα -αφειδώς εδαπάνησεν ο Λουκούμων, αφήκε την πατρίδα του, και ακούσας περί των -Γαλατών, ήλθε προς αυτούς, και τους ωδήγησεν εις την κατά της Ιταλίας -εκστρατείαν αυτών.</p> - -<p>ΙΣΤ. Εισβαλόντες δ' αυτοί εις την χώραν, εκυρίευσαν όσων κατείχον αρχήθεν οι -Τυρρηνοί από των Άλπεων μέχρις αμφοτέρων των θαλασσών, ως και το όνομα -αυτών συμμαρτυρεί· διότι την μεν βόρειον θάλασσαν ονομάζουσιν Αδρίαν, από -τυρρηνικής πόλεως, της Αδρίας, την δε προς νότον δι' αυτού του ονόματος των -Τυρρηνών, Τυρρηνικόν πέλαγος. Είναι δ' η χώρα όλη αύτη δενδρόφυτος, και -παχείας έχει βοσκάς θρεμμάτων, και υπό ποταμών καταρρέεται. Είχε δε και -δεκαοκτώ πόλεις καλάς και μεγάλας, και καταλλήλους διά τε τους θέλοντας να -κερδαίνωσιν εργαζόμενοι, και διά τους επιθυμούντας τας πανυγύρεις. Ταύτας -εκυρίευσαν οι Γαλάται, διώξαντες τους Τυρρηνούς. Αλλά ταύτα είχον γίνει πρό -τινος καιρού ήδη.</p> - -<p>ΙΖ. Τότε δε, εκστρατεύσαντες οι Γαλάται κατά της Τυρρηνικής πόλεως, του -Κλουσίου, επολιόρκουν αυτήν, και οι Κλουσίνοι, καταφυγόντες εις τους Ρωμαίους, -εζήτησαν παρ' αυτών πρέσβεις και γράμματα προς τους βαρβάρους. Επέμφθησαν -δ' εκ του γένους των Φαβίων τρεις άνδρες επίσημοι, και τιμάς μεγάλας έχοντες εις -την πόλιν. Τούτους εδέχθησαν οι Γαλάται φιλοφρόνως, διά της Ρώμης το όνομα, -και καταπαύσαντες την κατά των τειχών προσβολήν, συνδιελέχθησαν μετ' αυτών. -Όταν δ' αυτοί τους ηρώτησαν τι έπαθον υπό των Κλουσίνων και ήλθον κατά της -πόλεως, γελάσας ο Βασιλεύς των Γαλατών Βρέννος, «Μας αδικούσιν, είπεν, οι -Κλουσίνοι, διότι εν ώ ολίγην μόνον γην και χώραν δύνανται να καλλιεργώσι, έχουσι -την απαίτησιν να κατέχωσι πολλήν, και δεν δίδουσι και εις ημάς, οίτινες είμεθα -ξένοι, και πολλοί, και πτωχοί. Κατά τον αυτόν τρόπον σας ηδίκουν άλλοτε και σας, -ω Ρωμαίοι, οι Αλβανοί, και οι Φιδηνάται, και οι Αρδεάται, και σήμερον οι Ουήιοι, -και οι Καπηνάται, και πολλοί των Φαλίσκων και των Ουολούσκων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn354' id='ref354'>354</a></span>) καθ' -ών σεις εκστρατεύετε, και αν δεν σας δώσωσι μέρος των αγαθών των, τους -εξανδραποδίζετε, τους λεηλατείτε, και κατεσκάπτατε τας πόλεις αυτών, ούτε σεις -πράττοντες φοβερόν τι ή άδικον, αλλ' ακολουθούντες τον πρεσβύτατον των νόμων, -όστις δίδει εις τους ισχυροτέρους τα κτήματα των ασθενεστέρων, αρχόμενος από -του Θεού, και τελευτών εις τα θηρία· διότι και εις αυτά ενυπάρχει εκ φύσεως να -ζητώσι τα ισχυρότερα να υπερέχωσι των υποδεεστέρων. Παύσατε δ' οικτείροντες -τους πολιορκουμένους Κλουσίνους, διά να μη διδάξητε και τους Γαλάτας να -γίνωσιν αγαθοί και οικτίρμονες, προς τους αδικουμένους υπό των Ρωμαίων». Εκ -τούτων λοιπόν ενόησαν οι Ρωμαίοι ότι ο Βρέννος δεν ήρχετο εις συμβιβασμόν, και -ελθόντες εις το Κλούσιον, ενεθάρρυνον και παρεκίνουν τους κατοίκους να -εξορμήσωσι κατά των βαρβάρων ομού μετ' αυτών, θέλοντες ή να γνωρίσωσι την -ανδρείαν εκείνων, ή την εδικήν των να επιδείξωσι. Και τω όντι έγινεν εκδρομή των -Κλουσίνων, και μάχη περί τα τείχη, καθ' ήν είς των Φαβίων, ο Κόιντος Άμβρουστος, -ώρμησεν έφιππος εναντίον Γαλάτου ανδρός, υψηλού και ωραίου, όστις ίππευε -πολύ εμπρός των άλλων. Και κατ' αρχάς μεν δεν εγνωρίσθη, διότι σφοδρά έγινεν η -συνάντησίς των, και τα όπλα, περιλάμποντα την μορφήν του, την έκρυπτον αλλ' -όταν υπερισχύσας και φονεύσας τον άνδρα, τον ελαφυραγώγει, τότε ο Βρέννος, -γνωρίσας αυτόν, μάρτυρας εκάλει τους Θεούς, ότι παρά τα κοινώς παραδεδεγμένα -υφ' όλων των ανθρώπων ως όσια και ως δίκαια, ήλθε μεν ως πρέσβυς αυτός, -έπραξε δ' ως πολέμιος. Παύσας δ' αμέσως την μάχην, αφήκε τους Κλουσίνους, και -ωδήγησε τον στρατόν κατά της Ρώμης. Μη θελήσας δε να φανή ότι εχάρησαν διά -την αδικίαν, και την έλαβον προθύμως ως πρόφασιν, έπεμψε ζητών να τω δοθή ο -άνθρωπος διά να τιμωρηθή, και συγχρόνως προυχώρει βραδέως.</p> - -<p>ΙΗ. Εις δε την Ρώμην συνήλθεν η Βουλή, και τους Φαβίους και άλλους πολλούς -κατηγόρουν, και εκ των ιερέων τους ενήγον οι καλούμενοι Φητιαλείς, εν ονόματι -των Θεών αποφαινόμενοι, και απαιτούντες παρά της συγκλήτου να τρέψη το -ανοσιούργημα εις ένα, τον αίτιον αυτού, και να παραδώση αυτόν προς σωτηρίαν -των άλλων. Τούτους τους Φητιαλείς κατέστησεν ο Νουμάς Πομπίλιος, όστις ήτον -ημερώτατος και δικαιότατος βασιλεύς, ως φύλακας μεν της ειρήνης, ως κριτάς δε -και βεβαιωτάς των αιτιών αίτινες επάγουσι δίκαιον πόλεμον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn355' id='ref355'>355</a></span>). -Ανέφερε δε το πράγμα η Βουλή εις τον δήμον, και οι ιερείς κατηγόρησαν ομοίως -τον Φάβιον· αλλά το πλήθος τοσούτον περιύβρισε τα θεία και κατεγέλασεν, ώστε -και χιλίαρχον διώρισε τον Φάβιον μετά των αδελφών αυτού. Οι δε Κελτοί, -ακούσαντες ταύτα, και οργιζόμενοι, υπ' ουδενός πλέον προσκόμματος -ανεχαιτίζοντο, και προυχώρουν μετά μεγάλης ταχύτητος. Έφερε δε το πλήθος -αυτών, και η λαμπρότης των πολεμικών των παρασκευών, και η βία και ο θυμός -αυτών κατάπληξιν εις τους μεταξύ κατοικούντας, και πάντες ενόμιζον ότι -κατεστράφη ήδη πάσα η χώρα, και ότι έμελλον αι πόλεις ν' απολεσθώσιν ευθύς. -Αλλά παρ' ελπίδα οι Γαλάται ουδεμίαν έπραξαν αδικίαν, ουδ' ελάμβανόν τι εκ των -αγρών, αλλά, διερχόμενοι πλησίον των πόλεων, εβόων ότι πορεύονται κατά της -Ρώμης, και ότι κατά μόνων των Ρωμαίων πολεμούσι, τους άλλους ως φίλους των -θεωρούντες. Απέναντι δε των βαρβάρων μετά τοσαύτης επερχομένων ορμής, οι -χιλίαρχοι έφερον τους Ρωμαίους εις τον αγώνα, ουχί μεν ολίγους τον αριθμόν, -διότι ήσαν υπέρ τας τεσσαράκοντα οπλιτών χιλιάδες, αλλά τους πλείστους -ανασκήτους, και τότε πρώτον όπλα λαμβάνοντας. Προσέτι δε παρημέλησαν και τα -θεία, και ούτε θυσίας ετέλεσαν, ούτε μάντεις ηρώτησαν, ως έπρεπε πριν εκτεθώσιν -εις μάχην και κίνδυνον. Υπέρ πάντα δ' ετάραττε τας πράξεις αυτών η πολυαρχία, εν -ώ άλλοτε και διά μικροτέρους αγώνας καθίστων πολλάκις μονάρχας, ούς καλούσι -Δικτάτωρας· μη αγνοούντες πόσον εις δυσκόλους καιρούς είναι το όφελος του να -υποτάσσωνται όλοι ομογνωμόνως εις μίαν αρχήν ανυπεύθυνον, έχουσαν εις χείρας -της πάσαν την εξουσίαν, και ούτω να διατηρώσι την τάξιν. Επίσης δ' έβλαψε τα -πράγματα και η προς τον Κάμιλλον αγνωμοσύνη, διότι έκτοτε εφοβούντο οι -άρχοντες να διοικώσι μη χαριζόμενοι προς τον λαόν, μηδέ κολακεύοντες αυτόν. -Προχωρήσαντες λοιπόν εννενήκοντα στάδια μακράν της πόλεως -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn356' id='ref356'>356</a></span>), -εστρατοπέδευσαν παρά τον Αλίαν ποταμόν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn357' id='ref357'>357</a></span>), ου -μακράν του μέρους όπου αυτός εχύνετο εις τον Θύμβριν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn358' id='ref358'>358</a></span>). -Ενταύθα δ' εφάνησαν οι βάρβαροι, και οι Ρωμαίοι, αισχρώς πολεμήσαντες, διά την -αταξίαν, ετράπησαν εις φυγήν. Και το μεν αριστερόν κέρας ευθύς ρίψαντες εις τον -ποταμόν οι Κελτοί, το κατέστρεψαν, το δε δεξιόν, υποχωρήσαν εις την ορμήν εκ της -πεδιάδος προς τους λόφους, ολιγωτέραν φθοράν υπέφερεν. Εκ τούτων δ' οι -περισσότεροι κατέφυγον εις την πόλιν, οι δε λοιποί, όσοι εσώθησαν αφ' ού οι -εχθροί απηύδησαν φονεύοντες, έφυγον διά νυκτός εις Βηίους, φρονούντες ότι η -Ρώμη εκυριεύθη, και τα πάντα εκεί κατεστράφησαν.</p> - -<p>ΙΘ. Έγινε δ' η μάχη περί τας θερινάς τροπάς, περί την πανσέληνον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn359' id='ref359'>359</a></span>) κατά -την αυτήν ημέραν καθ' ήν και άλλοτε είχε συμβή η μεγάλη συμφορά, η περί τους -Φαβίους, όταν τριακόσιοι εκ του γένους αυτών εσφάγησαν υπό των Τυρρηνών. -Επεκράτησε δε να ονομάζωσιν από της δευτέρας ήττης την ημέραν εκείνην μέχρι -τούδε Αλιάδα, εξ αιτίας του ποταμού. Περί δ' αποφράδων ημερών, αν πρέπη να -παραδεχώμεθα τοιαύτας τινάς, ή αν ορθώς ο Ηράκλειτος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn360' id='ref360'>360</a></span>) -επέπληξε τον Ησίοδον ότι έκαμε τας μεν καλάς ημέρας τας δε κακάς, ως αγνοών ότι -όλων των ημερών η φύσις είναι η ιδία, τούτο το συζητούμεν αλλού -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn361' id='ref361'>361</a></span>). Επί -δε του προκειμένου ίσως αρμόδιον είναι ν' αναφέρωμεν τινά παραδείγματα. -Πρώτοι μεν οι Βοιωτοί επί του Ιπποδρομίου μηνός, ως δ' οι Αθηναίοι ονομάζουσιν -αυτόν, του Εκατομβαιώνος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn362' id='ref362'>362</a></span>), κατά -την πέμπτην ημέραν αυτού, δύο έτυχε να κερδίσωσι νίκας ενδοξοτάτας, δι' ών -ηλευθέρωσαν τους Έλληνας, την μεν περί τα Λεύκτρα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn363' id='ref363'>363</a></span>), την -δε άλλην εις Κερησσόν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn364' id='ref364'>364</a></span>) υπέρ -τα εκατόν έτη πρότερον, όταν ενίκησαν τον Λατταμύαν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn365' id='ref365'>365</a></span>) και -τους Θεσσαλούς. Δεύτερον δ' οι Πέρσαι κατά την έκτην του Βοηδρομιώνος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn366' id='ref366'>366</a></span>) -ηττήθησαν υπό των Ελλήνων εις τον Μαραθώνα, την τρίτην δ' εις τας Πλαταιάς και -ενταυτώ και περί την Μυκάλην -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn367' id='ref367'>367</a></span>), την -εικοστήν έκτην δ' εις τα Άρβηλα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn368' id='ref368'>368</a></span>). Οι δ' -Αθηναίοι ενίκησαν την κατά την Νάξον ναυμαχίαν υπό την στρατηγίαν του Χαβρίου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn369' id='ref369'>369</a></span>) περί -την πανσέληνον του Βοηδρομιώνος, την δ' εν Σαλαμίνι -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn370' id='ref370'>370</a></span>) περί -την εικοστήν, ως απεδείξαμεν εις την περί ημερών -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn371' id='ref371'>371</a></span>) -πραγματείαν ημών. Επέφερε δε και ο Θαργηλιών -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn372' id='ref372'>372</a></span>) μην -εις τους βαρβάρους προφανή δυστυχήματα. Διότι κατά Θαργηλιώνα ενίκησεν ο -Αλέξανδρος τους στρατηγούς του Βασιλέως εις τον Γρανικόν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn373' id='ref373'>373</a></span>), και οι -Καρχιδόνιοι περί την Σικελίαν ενικήθησαν υπό του Τιμολέοντος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn374' id='ref374'>374</a></span>) την -εικοστήν τετάρτην του αυτού μηνός, περί ήν φαίνεται ότι εκυριεύθη και το Ίλιον, -ως διηγούνται ο Έφορος, και ο Καλλισθένης, και ο Δαμαστής, και ο Φύλαρχος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn375' id='ref375'>375</a></span>). Εκ -του εναντίου δ' ο Μεταγειτνιών -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn376' id='ref376'>376</a></span>), όν οι -Βοιωτοί ονομάζουσι Πάνεμον, δεν υπήρξεν ευμενής εις τους Έλληνας· διότι κατά -την εβδόμην του μηνός τούτου και εις την εν Κρανώνι -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn377' id='ref377'>377</a></span>) μάχην -υπό του Αντιπάτρου νικηθέντες εντελώς απωλέσθησαν, και πρότερον εν -Χαιρωνεία, πολεμούντες κατά του Φιλίππου, απέτυχον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn378' id='ref378'>378</a></span>). Την -δ' αυτήν εκείνην ημέραν του ιδίου έτους οι μετά του Αρχιδάμου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn379' id='ref379'>379</a></span>) -διαβάντες εις την Ιταλίαν, κατεστράφησαν υπό των εκεί βαρβάρων. Οι δε -Καρχηδόνιοι προφυλάττονται πάντοτε από της εικοστής δευτέρας του αυτού -μηνός, καθ' ό φερούσης εις αυτούς τα πλείστα και μέγιστα των δυστυχημάτων. Δεν -μοι είναι δ' άγνωστον ότι περί τον καιρόν των μυστηρίων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn380' id='ref380'>380</a></span>) πάλιν, -αι Θήβαι κατεσκάφησαν υπό του Αλεξάνδρου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn381' id='ref381'>381</a></span>), και -μετά ταύτα οι Αθηναίοι φρουράν εδέχθησαν των Μακεδόνων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn382' id='ref382'>382</a></span>) κατ' -αυτήν την εικοστήν του Βοηδρομιώνος, καθ' ήν εξάγουσι τον μυστικόν Ίακχον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn383' id='ref383'>383</a></span>). -Ομοίως δε και οι Ρωμαίοι, την ιδίαν ημέραν, πρώτον μεν απώλεσαν το υπό τον -Καιπίωνα στρατόπεδόν των -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn384' id='ref384'>384</a></span>), -προσβληθέν υπό των Κίμβρων, ύστερον δε, όταν ο Λούκουλλος εστρατήγει, -ενίκησαν τους Αρμενίους και τον Τιγράνην -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn385' id='ref385'>385</a></span>). -Άτταλος δ' ο βασιλεύς -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn386' id='ref386'>386</a></span>), και -Πομπήιος ο Μαγνος απέθανον κατά τας ημέρας των γενεθλίων των. Και, εν γένει -πολλούς δυνάμεθα να καταδείξωμεν, εις ούς κατά τας αυτάς περιόδους συνέβησαν -και αι ευτυχίαι και αι δυστυχίαι. Διά δε τους Ρωμαίους αύτη είναι μία των -αποφράδων ημερών, και εξ αιτίας αυτής, καθ' έκαστον μήνα και άλλαι δύο -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn387' id='ref387'>387</a></span>), διότι -ο φόβος και η δεισιδαιμονία ηύξησαν ως εκ του συμβάντος τούτου, καθώς -συνήθως γίνεται. Αλλά ταύτα εξετέθησαν επιμελέστερον εις το <span -class="sp">«περί αιτιών Ρωμαϊκών</span>» πόνημα.</p> - -<p>Κ. Μετά δε την μάχην εκείνην, αν οι Γαλάται είχον αμέσως ακολουθήσει τους -φεύγοντας, ουδέν θα εμπόδιζε να καταστραφή η Ρώμη εξ ολοκλήρου, και όλοι οι -εντός αυτής ευρεθέντες να φονευθώσι· τόσον οι φεύγοντες ενέπνεον φόβον εις -εκείνους προς ούς έφευγον, και τόσης οι ίδιοι ήσαν πλήρεις ταραχής και -παραφροσύνης. Αλλά δυσπιστούντες οι βάρβαροι προς της νίκης το μέγεθος, και -υπό χαράς τραπέντες εις συμπόσια, και εις το να μοιράζωνται του στρατοπέδου τα -λάφυρα, αφήκαν εις τον όχλον τον εξερχόμενον της πόλεως, καιρόν όπως διαφύγη, -εις δε τους μένοντας αφορμήν να ελπίζωσι, και ευκαιρίαν να παρασκευασθώσι. -Τότε οι Ρωμαίοι, αφήσαντες την άλλην πόλιν, έφραξαν το Καπιτώλιον διά -τειχισμάτων, και το επλήρωσαν όπλων. Και εν πρώτοις μέν τινα των ιερών -εκόμισαν εις το Καπιτώλιον· το δε πυρ της εστίας αρπάσασαι αι παρθένοι μετά των -ιερών, έφυγον αν και τινές διηγούνται ότι το φρουρούμενον υπ' αυτών τίποτε άλλο -δεν είναι εκτός ασβέστου πυρός, ό διέταξε να σέβωνται ο βασιλεύς Νουμάς, ως -πάντων των πραγμάτων αρχήν. Διότι το πυρ είναι στοιχείον κινητικώτατον εν τη -φύσει· είναι δ' η γένεσις κίνησις, ή τουλάχιστον μετά κινήσεως γίνεται· τα δ' άλλα -της ύλης μόρια, όταν λείψη η θερμότης, μένουσιν ακίνητα και ως νεκρά, και -ποθούσι την δύναμιν του πυρός, ως ψυχήν, και όταν αύτη προσέλθη, τότε άρχονται -ενεργούντα και πάσχοντα. Ο Νουμάς λοιπόν, όστις ήτον ανήρ πολυμαθής, ώστε και -ελέγετο περί αυτού ότι διά την σοφίαν του συναναστρέφετο μετά των Μουσών, -κατέστησεν αυτό ιερόν, και διέταξε να το φρουρώσιν ακοίμητον, ως εικόνα της τα -πάντα διακοσμούσης αϊδίου δυνάμεως. Άλλοι δε διισχυρίζονται ότι το μεν πυρ -καίει εμπρός των ναών προς καθαρισμόν, καθώς εις τους Έλληνας, αλλά δ' ότι -κρύπτονται εντός αόρατα προς πάντας, πλην των παρθένων τούτων αίτινες -ονομάζονται Εστιάδες. Και πολύς μεν διέτρεχε λόγος ότι εκεί ήτον κατατεθειμένον -το Τρωικόν εκείνο Παλλάδιον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn388' id='ref388'>388</a></span>), το -κομισθέν υπό του Αινείου εις την Ιταλίαν· άλλοι δε μυθολογούσιν ότι εκεί εισι της -Σαμοθράκης τα ιερά, άτινα λαβών και κομίσας εις την Τροίαν ο Δάρδανος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn389' id='ref389'>389</a></span>), -αφιέρωσε μετ' οργίων όταν έκτισε την πόλιν, κατά δε την άλωσιν ότι τα έκλεψε ν ο -Αινείας, και τα διέσωσε μέχρις ότου κατώκησεν εις την Ιταλίαν. Όσοι δε -προσποιούνται ότι γνωρίζουσι περισσότερα περί τούτων, λέγουσιν ότι δύο εισί -μεγάλοι πίθοι εκεί κατατεθειμένοι, ο μεν ηνεωγμένος και κενός, ο δε πλήρης και -εσφραγισμένος· αμφότεροι δ' ότι είναι ορατοί εις μόνας τας αγίας παρθένους. -Άλλοι δε νομίζουσιν ότι ούτοι απατώνται, εκ του ότι τα πλείστα των ιερών τότε αι -κόραι απέθεσαν εις δύο πίθους, και τα έκρυψαν εις την γην υπό τον ναόν του -Κυρίνου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn390' id='ref390'>390</a></span>), δι' ό -και ο τόπος εκείνος μέχρι τούδε φέρει την επωνυμίαν των Πιθίσκων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn391' id='ref391'>391</a></span>).</p> - -<p>ΚΑ. Λαβούσαι δ' αύται τα κυριώτερα και μέγιστα των ιερών, ανεχώρησαν, και -έφευγον παρά τον ποταμόν. Εκεί δε, άνθρωπος εκ του λαού, Λεύκιος Αλβίνος -καλούμενος, έτυχε μεταξύ των φευγόντων αποκομίζων εφ' αμάξης τα νήπια τέκνα -και την γυναίκα του μετά των χρημάτων αυτών. Ως δε είδε τας παρθένους να -φέρωσιν εις τους κόλπους των τα ιερά των Θεών, και να βαδίζωσιν αβοήθητοι και -κακοπαθούσαι, καταβιβάσας αμέσως την γυναίκα, τα παιδία και τα πράγματά του -από της αμάξης, παρέδωκε την άμαξαν εις αυτάς διά ν' αναβώσι και διαφύγωσιν -εις Ελληνικήν τινα πόλιν. Ενομίσαμεν δ' ότι του Αλβίνου η προς το θείον ευλάβεια -και τιμή, εκδηλωθείσα εις καιρούς επισφαλέστατους, ήτον αξία να μη αποσιωπηθή -αμνημόνευτος. Οι δε των άλλων Θεών ιερείς, και οι γέροντες μεταξύ των υπατικών -και των κατά καιρούς τελεσάντων θριάμβους, δεν υπέφερον ν' αφήσωσι την πόλιν. -Ενδυθέντες δε φορέματα ιερά και λαμπρά, και αρχηγόν έχοντες Φάβιον τον -αρχιερέα, ηυχήθησαν προς τους θεούς, ως εις αυτούς υπέρ της πατρίδος -αφιερούμενοι, και εκάθησαν εις τους ελεφαντίνους δίφρους εις την αγοράν, την -επερχομένην τύχην των περιμένοντες.</p> - -<p>ΚΒ. Την τρίτην δ' από της μάχης ημέραν επήλθεν ο Βρέννος, φέρων το -στράτευμα κατά της πόλεως, και ευρών τας πύλας ηνεωγμένας, και τα τείχη -φυλάκων έρημα, πρώτον μεν εφοβήθη ενέδραν και δόλον, μη πιστεύων ότι ούτως -εντελώς παρητήθησαν οι Ρωμαίοι πάσης ελπίδος. Αφ' ού δ' εγνώρισε την αλήθειαν, -εισελθών διά της Κυλλίνης πύλης, εκυρίευσε την Ρώμην, έχουσαν ηλικίαν ολίγον -πλείονα των τριακοσίων εξήκοντα ετών από της κτίσεώς της, αν είναι πιστευτόν ότι -σώζεται ακρίβειά τις περί της τότε χρονολογίας, εν ώ και περί νεωτέρων -συμβάντων αμφιβολίαι υπάρχουσιν ως εκ της τότε συγχύσεως. Αυτής δε της -συμφοράς και της αλώσεως φαίνεται ότι αμυδρά φήμη διήλθεν αμέσως εις την -Ελλάδα· διότι Ηρακλείδης ο Ποντικός, όστις των καιρών εκείνων δεν ήτον πολύ -νεώτερος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn392' id='ref392'>392</a></span>), -αναφέρει εν τω «<span class="sp">Περί ψυχής</span>» συγγράμματί του λόγον -διαδοθέντα εκ δύσεως, ότι στρατός υπερβορείων, ελθών έξωθεν, εκυρίευσε πόλιν -Ελληνικήν, την Ρώμην, ιδρυμένην είς τι μέρος εκεί περί την μεγάλην θάλασσαν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn393' id='ref393'>393</a></span>). Δεν -απορώ δ' αν ο Ηρακλείδης, όστις είναι μυθογράφος και θαυματογράφος, -επεκόσμησε την αλήθειαν, καθ' όσον αφορά την άλωσιν, και διά των Υπερβορείων -και διά της μεγάλης θαλάσσης. Ο δε φιλόσοφος Αριστοτέλης, ότι μεν εκυριεύθη η -πόλις, είναι προφανές ότι το ήκουσεν ακριβώς. Λέγει όμως ότι ο σώσας αυτήν ήτον -ο Λεύκιος, εν ώ ο Κάμιλλος ήτον Μάρκος και όχι Λεύκιος. Αλλά ταύτα μεν λέγονται -κατ' εικασίαν. Καταλαβών δε την Ρώμην ο Βρέννος, πέριξ μεν του Καπιτωλίου -έστησε φρουράν καταβαίνων δ' ο ίδιος διά της αγοράς, εθαύμαζε βλέπων τους -περικαθημένους εκείνους άνδρας κοσμίως και εν σιωπή, οίτινες ούτε ηγέρθησαν -όταν έφθασαν οι εχθροί, ούτε ήλλαξαν όψιν ή χρώμα, αλλ' ανέτως και αφόβως -ηπλωμένοι εις τα καθέδρας των, άς έφερον εκεί, και βλέποντες ο είς τον άλλον, -ησύχαζον. Επροξένει δ' έκπληξιν εις τους Γαλάτας το παράδοξον τούτο θέαμα, και -πολύν καιρόν διστάζοντες να εγγίσωσιν αυτούς, διότι τους εθεώρουν ως -ανωτέρους ανθρώπων, και να πλησιάσωσιν εις αυτούς, ίσταντο εν απορία. Αλλά -τέλος είς αυτών, τόλμην λαβών, ήλθε πλησίον εις τον Παπείριον Μάνιον, και -εκτείνας την χείρα, ήγγισεν ελαφρώς τον πώγωνά του, και εκράτει την γενειάδα -του, ήτις ήτον πυκνή. Τότε ο Μαπείριος κτυπήσας διά της βακτηρίας την κεφαλήν -αυτού, την συνέτριψεν· ο δε βάρβαρος, σύρας την μάχαιράν του, εφόνευσεν -εκείνον. Από της στιγμής δ' εκείνης επιπεσόντες, εφόνευον και τους λοιπούς, και εκ -των άλλων πολιτών έσφαζον όσους επετύγχανον, και εγύμνουν τας οικίας, πολλάς -ημέρας λεηλατούντες την πόλιν. Μετά ταύτα δε την επυρπόλησαν και την -κατέσκαπτον, οργιζόμενοι κατά των φρουρούντων το Καπιτώλιον, διότι -προσκαλούμενοι υπ' αυτών δεν υπετάσσοντο, αλλά και όταν προσέβαλλον οι -Γαλάται, αυτοί τους εκτύπησαν, ανθιστάμενοι από του περιτειχίσματος. Διά τούτο -κατέστρεφον την πόλιν, και εξωλόθρευον όσους συνελάμβανον, ομοίως άνδρας και -γυναίκας, και γέροντας και παιδία.</p> - -<p>ΚΓ. Επειδή δε παρετείνετο η πολιορκία, οι Γαλάται είχον ανάγκην να -προμηθευθώσι τροφάς, και διαιρεθέντες, οι μεν έμειναν μετά του βασιλέως και -παρεφύλαττον το Καπιτώλιον, οι δ' άλλοι, την χώραν περιερχόμενοι, ελεηλάτουν -αυτήν, και εκυρίευον τας κώμας, επιπίπτονπες, ουχί όλοι ομού, αλλ' άλλοι αλλαχού -κατ' αρχηγίας και συντάγματα, και εσκορπίζοντο, μεγαλοφρονούντες διά τας -επιτυχίας αυτών, και ουδέν φοβούμενοι. Το δε πλείστον και μάλλον -συγκεκροτημένον μέρος αυτών προυχώρει προς την πόλιν των Αρδεατών, εις ήν -διέτριβεν ο Κάμιλλος, εν αργία και απραξία διατελών μετά την φυγήν του, και -ιδιωτεύων, ελπίδας δε τρέφων και διαλογισμούς ουχί ανθρώπου αρκουμένου να -διαφύγη τους πολεμίους, αλλά σκεπτομένου πώς να τοις αντισταθή αν -παρουσιάζετο η περίστασις. Διό βλέπων ότι οι Αρδεάται ήσαν ικανοί τον αριθμόν, -τόλμης όμως εστερημένοι, εξ αιτίας της απειρίας και της μικροψυχίας των -στρατηγών, ομίλησε πρώτον προς τους νέους, λέγων ότι δεν πρέπει να θεωρώσι -την ήτταν των Ρωμαίων ως των Κελτών ανδρίαν, ουδέ να νομίζωσιν ότι όσα έπαθον -εκείνοι διότι κακώς εσκέφθησαν ήσαν κατορθώματα των εχθρών, οίτινες ουδόλως -συνετέλεσαν εις την νίκην, αλλ' ότι ήσαν της τύχης σύμπτωσις. Προσέθετε δ' ότι -καλόν είναι και διά πολλών κινδύνων ν' απωθήσωσιν εχθρόν βάρβαρον και -αλλόφυλλον, όστις, ως το πυρ, άλλο τέλος της νίκης του δεν γνωρίζει, πλην της -εντελούς εξολοθρεύσεως του εχθρού του· ότι δ' αν λάβωσι θάρρος και δείξωσι -προθυμίαν, τοις υπέσχετο εν καιρώ την νίκην ακίνδυνον. Αφ' ού δ' εδέχθησαν -τούτους τους λόγους οι νέοι, απετάθη ο Κάμιλλος προς τους άρχοντας και τους -προβούλους των Αρδεατών, και πείσας και τούτους, ώπλησε πάντας τους ενήλικας, -και τους εκράτει εντός του τείχους, θέλων να μη τους εννοήσωσιν οι εχθροί, οίτινες -ήσαν ήδη πλησίον. Όταν δ' ούτοι, έφιπποι περιελθόντες την χώραν, και βαρείς υπό -του πλήθους των λαφύρων, αμελώς και αφροντίστως εστρατοπέδευσαν εις την -πεδιάδα, τους εύρεν η νυξ ενώ εμέθυον, και σιωπή κατέλαβε το στρατόπεδον. -Ταύτα μαθών ο Κάμιλλος παρά των κατασκόπων, έφερεν έξω τους Αρδεάτας· και -ησύχως διαβάς τον μεταξύ τόπον, περί το μεσονύκτιον έφθασεν εις το χαράκωμα, -μεγάλας εγείρων κραυγάς, και διά των σαλπίγγων πανταχόθεν ταράττων τους -ανθρώπους, οίτινες υπό μέθης μόλις και μετά δυσκολίας εξύπνων εις τον μέγαν -θόρυβον. Και ολίγοι μεν εγερθέντες έμφοβοι και οπλισθέντες αντέστησαν εις τον -Κάμιλλον, και έπεσαν πολεμούντες· τους δε πλείστους υπό του ύπνου έτι και υπό -του οίνου ευρίσκοντες κατεχομένους, τους εφόνευον αόπλους. Τους ολίγους δ' -όσοι βοήθεια της νυκτός διέφυγον διά του χαρακώματος, τούτους την ημέραν -σποράδην περιφερομένους εις την χώραν τους κατεδίωκον οι ιππείς και τους -απέκτεινον.</p> - -<p>ΚΔ. Την πράξιν δε ταύτην ταχέως εις τας πόλεις η φήμη διασαλπίζουσα, -επροκάλει πολλούς των νέων να συρρεύσωσιν εις τα όπλα. Προ πάντων δε όσοι -Ρωμαίοι, διαφυγόντες την εν Αλία μάχην ήσαν εις τους Βηίους, ωδύροντο καθ' -εαυτούς λέγοντες· «Ποίον αρχηγόν αφήρεσεν αφ' ημών ο κακός δαίμων της Ρώμης, -διά των κατορθωμάτων του Καμίλλου δοξάσας τους Αρδεάτας, εν ώ η πόλις ήτις -εγέννησε και έθρεψε τοιούτον άνδρα, απωλέσθη καταστραφείσα. Ημείς δε, -στρατηγού στερούμενοι, εκλείσθημεν εις ξένα τείχη, και καθήμεθα την Ιταλίαν -εγκαταλείψαντες. Αλλ' ας στείλωμεν να ζητήσωμεν παρά των Αρδεατών τον -στρατηγόν ημών, ή, λαβόντες τα όπλα, ας απέλθωμεν ημείς προς εκείνους· διότι -δεν είναι πλέον φυγάς, ουδ' ημείς είμεθα πλέον πολίται, αφ' ού πατρίδα δεν -έχομεν, και αύτη είναι υπό των πολεμίων την εξουσίαν.» Ταύτα ενέκρινον πάντες, -και πέμψαντες, παρεκάλεσαν τον Κάμιλλον να δεχθή την αρχηγίαν αυτών. Αλλ' -εκείνος απήντησεν ότι δεν την δέχεται πριν ή κατά τον νόμον ψηφίσωσι τούτο οι εν -τω Καπιτωλίω πολίται· διότι εκείνους θεωρεί ως πατρίδα, εν όσω σώζονται, και αν -μεν εκείνοι διατάξωσιν, ότι θέλει υπακούσει προθύμως, αν δ' εκείνοι δεν θέλωσι, -δεν θέλει αναμιχθή. Και την μεν ευλαβή μετριοφροσύνην και την καλοκαγαθίαν -του Καμίλλου εθαύμασαν· δεν ήξευρον δε τίνα να πέμψωσιν όπως ν' αναγγείλη -ταύτα εις το Καπιτώλιον, ή μάλλον όλως αδύνατον τοις εφαίνετο, εν ώ οι εχθροί -κατείχον την πόλιν, να πέμψωσιν απεσταλμένον εις την Ακρόπολιν.</p> - -<p>ΚΕ. Υπήρχε δε μεταξύ των νέων Πόντιός τις Κομίνιος καλούμενος, εκ των μέσων -πολιτών κατά το γένος, αγαπών όμως την τιμήν και την δόξαν. Ούτος ανεδέχθη -εκουσίως το δύσκολον έργον. Και γράμματα μεν δεν έλαβε προς τους εν -Καπιτωλίω, μήπως συλλαβόντες αυτόν οι εχθροί μάθωσι δι' αυτών τους σκοπούς -του Καμίλλου. Φορέσας δε πενιχρά φορέματα, και φέρων φελλούς υπ' αυτά, τον -μεν επίλοιπον δρόμον διήλθεν αφόβως εν καιρώ ημέρας. Έφθασε δε πλησίον της -πόλεως όταν είχεν ήδη επέλθει το σκότος· και μη δυνάμενος να περάση επί -γεφύρας τον ποταμόν, διότι αυτάς οι βάρβαροι παρεφύλαττον, περιετύλιξε περί -την κεφαλήν τα φορέματά του, διότι ήσαν ολίγα και όχι βαρέα, και παραδοθείς εις -τους φελλούς, οίτινες ανεκούφιζον το σώμα του, επέρασεν ούτω και απέβη εις την -πόλιν. Αποφεύγων δε τους αγρυπνούντας στρατιώτας, ούς διέκρινεν εκ των φώτων -και εκ του θορύβου, διευθύνθη προς την Καρμεντίδα πύλην, ήτις ήτον η -ησυχωτέρα, και όπου ο λόφος του Καπιτωλίου ήτον προ πάντων όρθιος, και πολλή -και τραχεία ηγείρετο πέριξ η πέτρα. Δι' αυτής ανέβη κρυφίως, και επλησίασε τους -φυλάττοντας το τείχος, δυσκόλως και μόλις κατά τα μάλλον ευεπίβατα μέρη. -Χαιρετίσας δε τους άνδρας, είπε το όνομά του, και τότε τον επήραν αυτοί, και -επήγε προς τους άρχοντας των Ρωμαίων. Έγινε δ' αμέσως σύγκλητος, και -παρουσιασθείς αυτός, ανήγγειλε του Καμίλλου την νίκην, περί ής πρότερον ουδέν -είχον ακούσει, και διηγείτο την απόφασιν των στρατιωτών, και τους παρεκάλει να -επικυρώσωσι του Καμίλλου την εξουσίαν, διότι εις μόνον εκείνον επείθοντο οι έξω -πολίται. Ακούσαντες δε ταύτα εκείνοι και συσκεφθέντες, ανεκήρυξαν τον Κάμιλλον -Δικτάτωρα, και τον Πόντιον εξαπέστειλον πάλιν διά της ιδίας οδού, και η -επιστροφή του επέτυχεν επίσης ευτυχέστατα, διότι διέφυγε τους εχθρούς, και -έφερε της βουλής τας αποφάσεις εις τους έξω Ρωμαίους.</p> - -<p>ΚΣΤ. Ως δ' εκείνοι εδέχθησαν ταύτα προθύμως, ελθών ο Κάμιλλος, εύρεν είκοσι -χιλιάδας ενόπλους, και έτι περισσοτέρους συνήθροισεν εκ των συμμάχων, και -ητοιμάζετο διά την προσβολήν. Ούτως εξελέγη εκ δευτέρου Δικτάτωρ ο Κάμιλλος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn394' id='ref394'>394</a></span>). Εις δε -την Ρώμην τινές των βαρβάρων κατά τύχην διαβαίνοντες εμπρός του μέρους δι' ού -ο Πόντιος ανέβη διά νυκτός εις το Καπιτώλιον, και παρατηρήσαντες εις πολλά μεν -μέρη ίχνη ποδών και χειρών, όπου εκείνος εκρατείτο και εστηρίζετο, και -πεπατημένα πολλά των φυτών όσα εβλάστανον επί των κρημνών, και ολισθημάτων -σημεία εις τα γαιώδη μέρη, ανέφερον ταύτα εις τον βασιλέα των. Ελθών δ' εκείνος -και ιδών ταύτα, τότε μεν έμεινεν ησυχάζων· το δ' εσπέρας, συναθροίσας εκείνους -των Κελτών όσοι είχον τα σώματα ελαφρότερα και ήσαν καταλληλότεροι διά να -βαδίζωσιν εις τα όρη, «Την μεν οδόν, είπεν, ήτις φέρει προς τους εχθρούς, και ήτις -μας ήτον άγνωστος μέχρι τούδε, μας δεικνύουσιν αυτοί οι εχθροί, ότι δεν είναι -ούτε απάτητος, ούτε άβατος εις ανθρώπους. Αισχύνη δε πολλή δι' ημάς, όταν -έχωμεν την αρχήν, να μείνωμεν ελλειπείς εις το τέλος, και ν' αφήσωμεν τον τόπον -ως αν δεν τον είχομεν κυριεύσει, ενώ αυτοί οι εχθροί μας διδάσκουσι πόθεν -πορθείται. Διότι όπου είναι εύκολον είς μόνος ν' αναβή, δεν είναι ουδ' εις πολλούς -δύσκολον όταν ανά είς αναβαίνωσι, συναλλήλως βοηθούμενοι και ενισχυόμενοι. -Θέλουσι δε δοθή εις έκαστον δωρεαί και αμοιβαί ανάλογοι προς την ανδραγαθίαν -του.» </p> - -<p>ΚΖ. Ως είπε ταύτα ο βασιλεύς, ανεδέχθησαν οι Γαλάται προθύμως την -επιχείρησιν, και περί το μεσονύκτιον πατήσαντες πολλοί ομού εις την πέτραν, -ανέβησαν μετά σιωπής, προσέρποντες εις τους κρημνούς, οίτινες ήσαν μεν τραχείς -και απότομοι, αλλ' εφάνησαν, όταν εδοκίμασαν να τους αναβώσιν, ευκολώτεροι -και ομαλώτεροι αφ' ό,τι ενόμιζον. Ώστε οι πρώτοι ανέβησαν εις την άκραν και -παρετάττοντο, και παρ' ολίγον θα κατελάμβανον το προτείχισμα, και θα επέπιπτον -κατά των φυλάκων εν ώ εκοιμώντο· διότι ουδείς τους ήκουσεν, ούτε άνθρωπος -ούτε κύων. Αλλ' υπήρχον περί τον ναόν της Ήρας ιεραί χήνες, αίτινες ετρέφοντο -αφθόνως όλον τον άλλον καιρόν τότε όμως, επειδή ολίγαι ήσαν αι τροφαί και μόλις -τοις εξήσκουν, αμελούμεναι, εις κακήν διετέλουν κατάστασιν. Και εκ φύσεως μεν -είναι το ζώον τούτο ψοφοδεές, και έχει οξείαν την ακοήν. Εκείναι δε τότε, επειδή -επείνων, έτι μάλλον αγρυπνούσαι και θορυβώδεις γενόμενοι, ήκουσαν ταχέως την -είσοδον των Γαλατών, και μεθ' ορμής και κλαγκής φερόμεναι προς αυτούς, -εξύπνισαν όλους τους φρουρούς, και οι βάρβαροι, βλέποντες ότι απεκαλύφθησαν, -επέπιπτον ήδη βιαιότερον, και μη φροντίζοντες να καταστέλλωσι πλέον τον -θόρυβον. Αρπάσαντες λοιπόν οι Ρωμαίοι ό,τι όπλον έτυχεν έκαστος, έτρεχον ν' -αντισταθώσιν όπως εδύναντο. Πρώτος δε πάντων ο Μάλλιος, υπατικήν έχων -εξουσίαν, ρωμαλέος δε το σώμα, και διαπρέπων διά της ψυχής του το φρόνημα, -απήντησε δύο συγχρόνως εχθρούς, και εν ώ ο είς ήγειρεν ήδη την κοπίδα να τον -θανατώση, επρόφθασε και του απέκοψε την δεξιάν χείρα διά του ξίφους του, τον -δ' άλλον εκτύπησε διά της ασπίδος του εις το πρόσωπον, και τον απώθησεν οπίσω -εις τον κρημνόν. Σταθείς δ' εις το τείχος μεθ' όλων των άλλων όσοι συνέρρευσαν -και τον περιεστοίχισαν, απέκρουσε τους άλλους όσοι είχον αναβή, και οίτινες ούτε -πολλοί ήσαν, ούτε άξιόν τι της τόλμης των έπραξαν. Ούτω δε διαφυγόντες τον -κίνδυνον, άμα εξημέρωσε, τον μεν αρχηγόν των φυλάκων έρριψαν εις τους -πολεμίους κατά των κρημνών, εις δε τον Μάλλιον ψηφίσαντες αριστείον της νίκης, -προς τιμήν μάλλον παρά διότι είχεν ανάγκην, συνεισέφερον υπέρ αυτού όσον -ελάμβανεν έκαστος εις τροφήν εκάστης ημέρας, σίτου μεν εντοπίου ημίλιτρον (ως -αυτοί τ' ονομάζουσιν), οίνου δε κοτύλης Ελληνικής τέταρτον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn395' id='ref395'>395</a></span>).</p> - -<p>ΚΗ. Έκτοτε ήρχισαν να προβαίνωσιν αθυμότερα τα πράγματα των Κελτών, διότι -εστερούντο τροφών αφ' ότου διά τον φόβον του Καμίλλου δεν εδύναντο να -επιδοθώσιν εις λαφυραγωγίαν και νόσος ενέσκηψε προσέτι εις αυτούς, διότι -κατεσκήνουν εις ερείπια, αναμεμιγμένοι μετά των νεκρών οίτινες έκειντο εις αυτά -σωρηδόν και προσέτι το βάθος της στάχτης, ήτις ανέπεμπεν αέρα ξηρόν και δριμύν, -και διεφθαρμένον υπό του καύσωνος και υπό των ανέμων, έβλαπτε τα σώματα διά -της αναπνοής. Προ πάντων δε τους κατέβαλεν η μεταβολή της συνήθους αυτοίς -διαίτης, διότι εκ τόπων σκιερών, και εχόντων το θέρος δροσερά καταφύγια, -κατέβησαν εις χώραν χαμηλήν, ήτις δεν ήτον ευκραής το φθινόπωρον ουχί ήττον δε -και η πολυχρόνιος πολιορκία, κρατούσα προ επτά ήδη μηνών ακινήτους αυτούς -εμπρός του Καπιτωλίου. Ένεκα τούτων φθορά μεγάλη επήλθεν εις το στρατόπεδον, -και ουδ' εθάπτοντο πλέον διά το πλήθος οι αποθνήσκοντες. Αλλ' ουδέ των -πολιορκουμένων δεν ήτον πολύ καλλητέρα η κατάστασις. Η πείνα ηύξανε πάντοτε, -και η άγνοια αυτών περί των κινημάτων του Καμίλλου τους ενέβαλλεν εις πολλήν -αθυμίαν, και κανείς δεν ήρχετο εκ μέρους αυτού, διότι η πόλις εφρουρείτο -ακριβώς υπό των βαρβάρων. Επειδή λοιπόν εις τοιαύτην ήσαν θέσιν αμφότεροι, οι -προφύλακες συναπαντώμενοι ήρχισαν να έρχωνται εις λόγους συμβιβασμού, -έπειτα δε, κατ' απόφασιν των επισημοτέρων, συνωμίλησε μετά του Βρέννου ο -Σουλπίκιος, ο χιλίαρχος των Ρωμαίων, και εσυμφωνήθη, οι μεν Ρωμαίοι να -καταβάλωσι χιλίας λίτρας χρυσού -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn396' id='ref396'>396</a></span>), οι δ' -εχθροί να λάβωσιν αυτάς, και ν' αναχωρήσωσεν αμέσως εκ της πόλεως και εκ της -χώρας. Επί τούτων έγιναν όρκοι, και το χρυσίον εκομίσθη· οι δε Κελτοί κατ' αρχάς -εδολιεύοντο κρυφίως τα ζύγια, έπειτα δε και φανερώς είλκον κάτω και διέστρεφον -την πλάστιγγα, και ηγανάκτουν δι' αυτό οι Ρωμαίοι. O δε Βρέννος, ως εφυβρίζων -και καταγελών αυτούς, λύσας την μάχαιραν μετά του ζωστήρος του, προσέθηκεν -αυτά εις τα βάρη· και όταν ο Σουλπίκιος τον ηρώτησε τι είναι τούτο, «Τι άλλο, -απεκρίθη, παρά δυστυχία εις τους νενικημένους» -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn397' id='ref397'>397</a></span>), και -τούτο έγινεν έκτοτε λόγος παροιμιώδης. Οι δε Ρωμαίοι, άλλοι μεν ηγανάκτουν, και -εφρόνουν ότι πρέπει λαβόντες το χρυσίον ν' αναχωρήσωσι, και να υπομείνωσι την -πολιορκίαν· άλλοι δ' έλεγον ότι πρέπει να υποφέρωσι την μετρίαν αυτήν αδικίαν, -μη νομίζοντες αισχρόν το να δώσωσι περισσότερα, και να υπομείνωσιν ουχί ως -δικαίαν, αλλ' ως εξ ανάγκης γινομένην την δόσιν.</p> - -<p>ΚΘ. Εν ώ δ' ούτως εφιλονείκουν οι Κελτοί και αυτοί, έφθασεν ο Κάμιλλος εις τας -πύλας, φέρων τον στρατόν, και μαθών τα γινόμενα, διέταξε τους λοιπούς να τον -ακολουθώσιν εν τάξει και βραδέως, αυτός δε, σπεύδων μετά των επισημοτέρων, -διευθύνθη αμέσως προς τους Ρωμαίους. Τότε εκείνοι υποχωρήσαντες εμπρός του, -εδέχθησαν αυτόν ως αυτοκράτορα μετ' ευκοσμίας και σιωπής· αυτός δ' επήρε τον -χρυσόν από της ζυγαριάς και τον έδωκεν εις τους υπηρέτας· την δε ζυγαριάν και τα -βαρύδια διέταξε τους Καλετούς να τα λάβωσι και ν' αναχωρήσωσιν, ειπών ότι -πάτριον έθος είναι εις τους Ρωμαίους να σώζωσι την πατρίδα διά σιδήρου, ουχί διά -χρυσού. Προς ταύτα ηγανάκτει ο Βρέννος, και έλεγεν ότι αδίκως ηθετείτο η -συμφωνία· αλλ' ο Κάμιλλος αντέκρουε ταύτα, λέγων ότι αι συνθήκαι δεν έγινον -νομίμως, ουδ' έχουσι κύρος, ως συνομολογηθείσα μετ' ανθρώπων οίτινες εξουσίαν -δεν είχον όταν αυτός ήτον ήδη Δικτάτωρ εκλελεγμένος, και ουδείς άλλος εξήσκει -αρχήν κατά νόμον. Ήδη δ' ότι πρέπει να ειπώσιν εάν τι θέλωσι, διότι ήλθεν έχων -νόμιμον εξουσίαν και να τους συγχωρήση αν παρακαλέσωσι, και να τιμωρήση τους -ενόχους, αν δεν μετανοώσι. Προς τους λόγους τούτους θορυβηθείς ο Βρέννος, -επεχείρησε να έλθη αμέσως εις χείρας, και έσυραν εκατέρωθεν τα ξίφη, και -ήρχισαν να σπρώχνωνται, αναμεμιγμένοι προς αλλήλους, ως ήτον επόμενον, διότι -εκινούντο μεταξύ οικιών και στενωπών, και εις τόπους μη επιδεχομένους -στρατιωτικήν παράταξιν. Αλλά ταχέως συνελθών ο Βρέννος, απήγαγε τους Κελτούς -εις το στρατόπεδον, χωρίς να φονευθώσι πολλοί, και εγείρας όλους την νύκτα, -εγκατέλιπε την πόλιν. Προχωρήσας δ' εξήκοντα στάδια -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn398' id='ref398'>398</a></span>) -εστρατοπέδευσε παρά την Γαβινίαν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn399' id='ref399'>399</a></span>) οδόν. -Άμα δ' εξημέρωσεν, ήλθεν ο Κάμιλλος κατ' αυτού ωπλισμένος λαμπρώς, μετά των -Ρωμαίων οίτινες είχον αναλάβει τότε το θάρρος των. Μετ' ισχυράν δε και μακράν -μάχην, έτρεψεν αυτούς εις φυγήν, αφ' ού πολλούς εφόνευσε, και εκυρίευσε το -στρατόπεδον. Εκ δε των φυγάδων άλλοι μεν ευθύς εθανατώθησαν -καταδιωχθέντες, τους δε περισσοτέρους, διασπαρέντας, απέκτεινον ορμώντες κατ' -αυτών εκ των πέριξ πόλεων και χωρίων.</p> - -<p>Λ. Ούτως η Ρώμη παραδόξως κυριευθείσα, παραδοξότερον έτι εσώθη, αφ' ού -έμεινεν επτά ολοκλήρους μήνας υπό τους βαρβάρους· διότι εισελθόντες εις αυτήν -ολίγας ημέρας μετά τας Κυιντιλίας είδους -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn400' id='ref400'>400</a></span>), -απεδιώχθησαν κατά τας ειδούς Φεβρουαρίου. Ο δε Κάμιλλος ετέλεσε θρίαμβον, -ως ήτον εύλογον, διότι έγινε σωτήρ της πατρίδος απολεσθείσης, και επανέφερε την -πόλιν αυτήν εις εαυτήν. Τότε, εν ώ αυτός εισήρχετο επί της θριαμβευτικής αμάξης -αυτού, επέστρεφον μεν οι έξωθεν μετά των γυναικών και των παίδων των, -απήντων δ' αυτούς οι εις το Καπιτώλιον πολιορκηθέντες, οίτινες εκινδύνευσαν ν' -αποθάνωσιν όλοι της πείνης, και ενηγκαλίζοντο αλλήλους και εδάκρυον, μη -πιστεύοντες εις την παρούσαν των ευτυχίαν· και οι ιερείς και διάκονοι των Θεών, -όσα ιερά φεύγοντες έκρυψαν εις την πόλιν, ή εκκλέψαντες παρέλαβον μεθ' -εαυτών, ταύτα διασωθέντα, τα έφερον ήδη, και τα εδείκνυον, θεάματα ποθητά εις -τους πολίτας, οίτινες τα εδέχοντο μετά χαράς, ως αν κατήρχοντο αυτοί πάλιν οι -Θεοί μετ' αυτών εις την Ρώμην. Θυσιάσας δ' εις τους Θεούς, και καθαρίσας την -πόλιν υπό την οδηγίαν των περί ταύτα εμπείρων, τους μεν υπάρχοντας ήδη ναούς -αποκατέστησεν αύθις, ίδρυσε δε και αυτός ναόν της Φήμης και της Κληδόνος, -ανευρών τον τόπον εκείνον, εις όν διά νυκτός προσέβαλεν εκ Θεού τον Κεδίκιον -Μάρκον η φωνή η αναγγέλλουσα των βαρβάρων την εκστρατείαν. Μετά πολλής δε -δυσκολίας και μόλις ανεκαλύπτοντο αι θέσεις των ιερών διά της φιλοτιμίας του -Καμίλλου, και διά πολλού κόπου των ιεροφαντών.</p> - -<p>ΛΑ. Επειδή δε και η πόλις ήτον εντελώς κατεστραμμένη, όταν έπρεπε ν' -ανοικοδομηθή, οκνηρία κατέλαβε τον λαόν προς τα έργα, και ανέβαλλον αυτά, -διότι εστερούντο όλων των αναγκαίων, και εχρειάζοντο μάλλον αναψυχήν τινα και -ανάπαυσιν από των κακών, παρά να κοπιάσωσι και να κακοπαθήσωσιν, εν ώ και -χρήματα τοις έλειπον, και τα σώματά των ήσαν εξησθενημένα. Ούτω κατ' ολίγον -έστρεψαν πάλιν τον νουν των προς τους Βηίους, πόλιν ήτις διετηρείτο, και είχεν -όλα τ' απαιτούμενα, και εχορήγησαν νέαν αφορμήν δημαγωγιών εις τους -συνεχομένους να κολακεύωσι τον λαόν, και έδιδον ακρόασιν εις λόγους -στασιαστικούς κατά του Καμίλλου, ότι εκείνος εκ φιλαυτίας και φιλοδοξίας στερεί -αυτούς πόλεως ετοίμης, και τους βιάζει να κατοικώσιν εις ερείπια, και ν' -ανασκάπτωσι τόσην τέφραν πυρκαϊάς, διά να λέγηται αυτός ουχί μόνον ηγεμών -των Ρωμαίων και στρατηγός, αλλά και κτίστης έτι, τον Ρωμύλον παραγκωνίσας. -Τότε φοβηθείσα τον θόρυβον η βουλή, τον μεν Κάμιλλον δεν αφήκε ν' αποθέση, ως -ήθελε, την εξουσίαν εντός ενιαυτού, αν και ουδέποτε άλλος Δικτάτωρ υπερέβη -τους έξ μήνας. Αυτή δε παρηγόρει και κατεπράυνε τον δήμον, πείθουσα και -περιποιουμένη αυτόν, και δεικνύουσα μεν τα μνημεία και τους τάφους των -πατέρων, ενθυμίζουσα δε τα ιερά χωρία και τους αγίους τόπους, όσους ο Ρωμύλος -ή ο Νουμάς ή άλλος τις των βασιλέων καθιερώσας παρέδωκεν εις αυτούς. Μεταξύ -δε των θείων αντικειμένων εν πρώτοις ανέφερον την νεοσφαγή κεφαλήν, ήτις -εφάνη κατά την θεμελίωσιν του Καπιτωλίου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn401' id='ref401'>401</a></span>), ως -δηλούσα ότι ο τόπος εκείνος ήτον πεπρωμένον να γίνη κεφαλή της Ιταλίας, και της -εστίας το πυρ, όπερ, αναπτόμενον μετά τον πόλεμον υπό των παρθένων, ήθελον -σβύσει και εξαφανίσει οι εγκαταλείποντες την πόλιν, και θα είναι όνειδος αυτών αν -την βλέπωσι κατοικουμένην ή υπ' αλλοεθνών και ξένων, ή έρημον και προβάτων -βοσκήν. Τοιαύτας προς έκαστον ιδιαιτέρως και κοινώς πολλάκις εις τον δήμον -επαναλαμβάνοντες ελεεινολογίας, εκάμπτοντο πάλιν υπό των του λαού, οίτινες -έκλαιον την αμηχανίαν των, και τους παρεκάλουν, αφ' ού εσώθησαν ως εκ -ναυαγίου γυμνοί και άποροι, να μη τους βιάσωσι να συνοικοδομήσωσι πάλιν τα -λείψανα της κατεστραμμένης πόλεως, εν ώ υπήρχεν άλλη ετοίμη.</p> - -<p>ΛΒ. Επρότεινε λοιπόν ο Κάμιλλος να συνέλθη η βουλή, και πολλά και αυτός -ωμίλησε παρακαλών υπέρ της πατρίδος, πολλά δε και όστις εκ των άλλων ήθελε. -Τέλος δε πείσας να εγερθή τον Λεύκων Λουκρήτιον, όστις συνείθιζε να γνωμοδοτή -πρώτος πάντων, τον προσεκάλεσε ν' αποφανθή, και μετά ταύτα όλους τους άλλους -κατά σειράν. Ως δ' εγένετο σιωπή, και ο Λουκρήτιος έμελλε ν' αρχίση, κατά τύχην -διαβαίνων έξωθεν εκατόνταρχος φέρων τάγμα ημερησίας φυλακής, και φωνάξας -μεγαλοφώνως τον πρώτον όστις έφερε την σημαίαν, τον διέταξε να σταθή εκεί και -να στήση την σημαίαν, διότι ήτον αυτός κάλλιστος τόπος διά να καθήσωσι και να -μείνωσιν. Ως δ' ηκούσθη η φωνή αύτη εγκαίρως, εν ώ εσκέπτοντο περί αδήλου του -μέλλοντος, ο Λουκρήτιος, προσκυνήσας, είπεν ότι εις την θείαν εντολήν προσθέτει -την γνώμην του και αυτός, και έκαστος των άλλων την ηκολούθησε. Θαυμαστή δ' -έγινε μεταβολή και της του πλήθους ορμής, και πάντες παρεκίνουν αλλήλους, και -ήρχιζον το έργον, ουχί διαιρέσαντες αυτό και κατά τάξιν, αλλά κατελάμβανεν -έκαστος κατά λόγον της προθυμίας του οποίον τόπον ήθελε. Διά τούτο μετά -σπουδής και τάχους ανεγείροντες την πόλιν, την ωκοδόμουν έχουσαν ανωμάλους -τας οδούς μεταξύ των συσσωρευομένων κατοικιών και εντός ενός έτους λέγεται ότι -ανεστήθη η πόλις νέα πάλιν και κατά τα τείχη, και κατά τας ιδιωτικάς οικοδομάς. Οι -δε ταχθέντες υπό του Καμίλλου όπως ανεύρωσι και προσδιορίσωσι τους ιερούς -τόπους, συγκεχυμένους και αυτούς, ως πάντα τα άλλα, όταν ήλθον εις τον ναΐσκον -του Άρεως, περιοδεύοντες το Παλάτιον, αυτόν μεν εύρον, ως όλα τ' άλλα -κατεστραμμένον και κεκαυμένον υπό των βαρβάρων ανερευνώντες δε και -καθαίροντες τον τόπον, απήντησαν το μαντικόν ξύλον του Ρωμύλου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn402' id='ref402'>402</a></span>), -κεχωσμένον υπό πολλήν και βαθείαν στάκτην. Είναι δε τούτο κυρτόν κατά τα δύο -πέρατα, και καλείται Λίτυον. Μεταχείζονται δ' αυτά διά να διαγράφωσι τα πλινθία, -όταν κάθηνται μαντευόμενοι διά των ορνέων. Τούτο μετεχειρίζετο και εκείνος, -διότι ήτον μαντικώτατος. Όταν δ' έγινεν άφαντος εκ του μέσου των ανθρώπων, -παραλαβόντες οι ιερείς το ξύλον, το εφύλαττον άθικτον, ως παν άλλο ιερόν. Όταν -λοιπόν, εν ώ όλα τα άλλα είχον απολεσθή, ανεύρον τούτο τότε διαφυγόν την -φθοράν, επλήσθησαν γλυκυτάτων ελπίδων υπέρ της Ρώμης, πιστεύοντες ότι το -σημείον τούτο τοις εξησφάλιζε την σωτηρίαν αΐδιον.</p> - -<p>ΛΓ. Δεν είχον δ' έτι παύσει ασχολούμενοι περί ταύτα, όταν τους κατέλαβε -πόλεμος, και οι μεν Αικανοί -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn403' id='ref403'>403</a></span>) μετά -των Ουολούσκων και Λατίνων εισέβαλον εις την χώραν, οι δε Τυρρηνοί -επολιόρκουν το Σούρτιον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn404' id='ref404'>404</a></span>), πόλιν -σύμμαχον των Ρωμαίων. Στρατοπεδεύσαντες δ' οι χιλίαρχοι, οίτινες είχον την -αρχηγίαν των Ρωμαίων, παρά το Μάρκιον όρος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn405' id='ref405'>405</a></span>), -επολιορκούντο υπό των Λατίνων, και κινδυνεύοντες ν' απολέσωσι το στρατόπεδόν -των, εμήνυσαν εις την Ρώμην, και τότε εξελέγη ο Κάμιλλος εκ τρίτου Δικτάτωρ. -Λέγονται δε περί του πολέμου τούτου λόγοι διττοί, εξ ών διηγούμαι πρώτον τον -μυθώδη. Λέγουσιν ότι οι Λατίνοι, είτε προφασιζόμενοι, είτε θέλοντες αληθώς ν' -αναμίξωσι τα γένη πάλιν εξ αρχής, έστειλαν και εζήτουν παρά των Ρωμαίων -παρθένους ελευθέρας εις γυναίκας· οι δε Ρωμαίοι ηπόρουν τι να πράξωσι, διότι, μη -αποκαταστηθέντες εισέτι, ουδ' αναλαβόντες τας δυνάμεις των, εφοβούντο τον -πόλεμον, και υποπτεύον ότι η ζήτησις των γυναικών ήτον πρόφασις διά να λάβωσιν -ομήρους, και ευπρεπείας χάριν ότι την ωνόμαζον επιγαμίαν. Τότε θεραπαινίς τις, -ονομαζομένη <span class="sp">Τουτούλα</span>, ως δέ τινες λέγουσι, Φιλωτίς -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn406' id='ref406'>406</a></span>), -εσυμβούλευσε τους άρχοντας να στείλωσι μετ' αυτής εκ των υπηρετριών τας -ωραιοτέρας και τας μάλλον κατά την μορφήν διακεκριμένας, και να τας στολίσωσιν -ως νύμφας ευγενείς, τα δε λοιπά ότι θέλουσιν είσθαι εδική της φροντίς. -Κατεπείσθησαν λοιπόν οι άρχοντες, και εκλέξαντες εκ των θεραπαινίδων όσας -εκείνη εθεώρησε καταλλήλους διά την περίστασιν, τας εστόλισαν διά λαμπρών -φορεμάτων και διά χρυσού, και τας παρέδωκαν εις τους Λατίνους, οίτινες -εστρατοπέδευον ουχί πολύ μακράν της πόλεως. Την νύκτα δε, αι μεν άλλαι -υπέκλεψαν τας μαχαίρας των εχθρών, η δε Τουτούλα ή Φιλωτίς, αναβάσα εις -μεγάλην αγριοσυκήν, και εκτείνασα το ιμάτιόν της προς τα οπίσω, ύψωσε λαμπάδα -προς την Ρώμην, καθώς είχε προσυμφωνήσει μετά των αρχόντων, χωρίς να το -γνωρίζη ουδείς άλλος εκ των πολιτών. Δια τούτο και οι στρατιώται, βιαζόμενοι υπό -των αρχόντων, εξήρχοντο θορυβωδώς, και έκραζον ο είς τον άλλον, και μόλις -έμβαινον εις τάξιν. Ελθόντες δ' εις το χαράκωμα, εν ώ οι εχθροί δεν τους -περιέμενον αλλ' εκοιμώντο, εκυρίευσαν το στρατόπεδον, και εφόνευον τους -περισσοτέρους. Λέγεται δ' ότι τούτο έγινε κατά τας Ιουλίας, ως τώρα λέγονται, ως -δ' ωνομάζοντο τότε Κυιντιλίας νόννας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn407' id='ref407'>407</a></span>), και -ότι η ήδη τελουμένη εορτή είναι της πράξεως εκείνης ενθύμησις· διότι, πρώτον -μεν, εξερχόμενοι της πύλης, πολλά των εγχωρίων και κοινών ονομάτων καλούσι -μεγαλοφώνως, Γάιον, Μάρκον, Λούκιον, και αλλά όμοια, μιμούμενοι τας κραυγάς -μεθ' ών εκαλούντο τότε εν μέσω της μεγάλης των βίας. Έπειτα, εστολισμέναι -λαμπρώς αι υπηρέτριαι, περιφέρονται, και αστειευόμεναι περιπαίζουσιν όσους -απαντώσιν. Εκτελούσι δε και μάχην τινά αύται μεταξύ των, ως είχον και τότε -μεθέξει του προς τους Λατίνους πολέμου. Κάθηνται δε και τρώγουσι, σκιαζόμεναι -υπό κλάδους συκής· και την ημέραν καλούσι Νόννας Καπρατίνας, εξ αιτίας, ως -νομίζεται, της αγριοσυκής αφ' ής η θεραπαινίς ύψωσε την λαμπάδα· διότι την -αγριοσυκήν ονομάζουσι <span class="sp">Καπρίφικον</span>. Άλλοι δε -διισχυρίζονται ότι τα περισσότερα τούτων γίνονται και λέγονται διά το συμβάν του -Ρωμύλου· διότι κατά ταύτην την ημέραν έγινεν αυτός άφαντος έξω της πύλης, όταν -επήλθε σκότος και θύελλα, και, ώς τινες νομίζουσιν, έγινεν ηλίου έκλειψις· και ότι η -ημέρα εκ τούτου ωνομάσθη Νόνναι καπρατίναι, διότι την αίγα ονομάζουσι <span -class="sp">κάπραν</span>, ο δε Ρωμύλος ανελήφθη δημηγορών περί το -καλούμενον Αιγός έλος, ως εγράψαμεν εις τον βίον εκείνου.</p> - -<p>ΛΔ. Την δ' ετέραν διήγησιν ούτω λέγουσιν οι περισσότεροι συγγραφείς, -επιδοκιμάζοντες αυτήν. Όταν έγινεν εκ τρίτου Δικτάτωρ ο Κάμιλλος, ακούσας ότι το -μετά των χιλιάρχων στράτευμα επολιορκείτο υπό των Λατίνων και των -Ουολούσκων, ηναγκάσθη να οπλίση και τους πολίτας όσοι ήσαν ουχί πλέον νέοι, -αλλά παρακμάσαντες ήδη. Πορευθείς δε διά μακρού γύρου πέριξ του Μαρκίνου -όρους, και μη εννοηθείς υπό των εχθρών, εστρατοπέδευσεν οπίσω αυτών, και -ανάψας πολλά πυρά, ούτως εδήλωσε την παρουσίαν του. Τότε οι πολιορκούμενοι, -θάρρος λαβόντες, εσκέπτοντο να εκδράμωσι, και να συνάψωσι μάχην. Οι δε -Λατίνοι και οι Ουολούσκοι, περιορισθέντες εντός των χαρακωμάτων, ωχύρουν διά -ξύλων πολλών και περιέφραττον το στρατόπεδον πανταχόθεν, όντες μεταξύ δύο -εχθρικών προσβολών, και απεφάσισαν να περιμείνωσιν άλλην δύναμιν εκ της -πατρίδος των, ελπίζοντες συγχρόνως και των Τυρρηνών βοήθειαν. Εννοήσας δε -τούτο ο Κάμιλλος, και φοβηθείς μη πάθη ό,τι αυτός έκαμεν εις τους εχθρούς όταν -τους περιεκύκλωσεν, εβιάζετο να προλάβη αυτούς. Επειδή δε το περίφραγμα ήτον -ξύλινον, και σφοδρός άνεμος κατήρχετο από των ορέων όταν εξημέρωνεν, -ετοιμάσας πολλά πυρά, και περί την αυγήν οδηγών το στράτευμα, τους άλλους -διέταξεν από του απέναντι μέρους να ρίπτωσι βέλη μετά κραυγών· ο ίδιος δ' έχων -μεθ' εαυτού τους μέλλοντας να βάλωσι το πυρ προς το μέρος του χαρακώτος όπου -συνήθως προσέπιπτε κυρίως ο άνεμος, περιέμενε την ώραν. Όταν δε, αφ' ού -ήρχισεν η μάχη, ανέτειλεν ο ήλιος, και ο άνεμος εφύσα λαμπρός, εσήμανε την -προσβολήν, και κατέσπειρε περί τον χάρακα άφθονα τα πυροβόλα. Ταχέως δ' -υψώθησαν αι φλόγες τρεφόμενοι εκ των πυκνών πάλων και των ξυλίνων -σταυρωμάτων, και εξετείνοντο πέριξ, χωρίς οι Λατίνοι να έχωσι κανέν βοήθημα -έτοιμον διά την απόσβεσιν. Επειδή δε το στρατόπεδον ήτον ήδη πλήρες πυρός, εις -ολίγον αυτοί συστελλόμενοι τόπον, ηναγκάζοντο να περιπίπτωσιν εις τους εχθρούς, -οίτινες ένοπλοι και παρατεταγμένοι τους περιέμενον έξω του χαρακώματος. Και εξ -αυτών μεν ολίγοι διέφυγον· τους δε μείναντας εις το στρατόπεδον όλους -κατέστρεψε το πυρ, έως ότου οι Ρωμαίοι το έσβεσαν διά να δοθώσιν εις την -αρπαγήν των πραγμάτων.</p> - -<p>ΛΕ. Αφ' ού δε ταύτα έγιναν, αφείς εις το στρατόπεδον τον υιόν του Λούκιον, -φύλακα των αιχμαλωτισθέντων ανθρώπων και των χρημάτων, εισέβαλεν ο ίδιος εις -των εχθρών την χώραν, και κυριεύσας την πόλιν των Αικανών, και υποτάξας τους -Ουολούσκους, ωδήγησεν ευθύς το στράτευμα προς το Σούτριον, επειδή δεν είχεν -εισέτι ακούσει τα συμβάντα εις τους Σουρτίνους, αλλ' έσπευδε να βοηθήση, -νομίζων αυτούς εις κίνδυνον και πολιορκουμένους υπό των Τυρρηνών. Αυτοί δε, -την μεν πόλιν είχον ήδη παραδώσει εις τους εχθρούς, πάντων δ' εστερημένοι, και -μετά μόνων αφειμένοι των ιματίων των, απήντησαν μετά παίδων και γυναικών -καθ' οδόν τον Κάμιλλον, διά την τύχην των οδυρόμενοι. Λυπηθείς δ' ο Κάμιλλος διά -την θέαν ταύτην, και βλέπων τους Ρωμαίους ότι εδάκρυον προς τας παρακλήσεις -των Σουτρίνων, και ηγανάκτουν διά τα γενόμενα, απεφάσισε να μη αναβάλη την -τιμωρίαν, αλλ' ευθύς, την ιδίαν εκείνην ημέραν να κινηθή κατά του Σουτρίου, -σκεπτόμενος ότι ανθρώπους οίτινες εκυρίευσαν πόλιν προ ολίγου ευδαίμονα και -πλουσίαν, και ουδένα εχθρόν αφήκαν εις αυτήν ουδέ περιέμενον έξωθεν, θέλει -τους εύρει όλως εις παραλυσίαν παραδεδομένους, και αφυλάκτους. Και ορθώς -εσκέφθη. Όχι μόνον την χώραν διήλθε χωρίς να εννοηθή, αλλά και εις τας πύλας -έφθασε, και τα τείχη κατέλαβε, διότι ουδείς τα εφύλαττεν, αλλ' ήσαν εις τας οικίας -διεσπαρμένοι, μεθύοντες και συμποσιάζοντες. Όταν δ' ενόησαν ότι οι εχθροί είχον -ήδη κυριεύσει της πόλιν, τόσον κακώς διέκειντο υπ' ακρασίας και μέθης, ώστε ουδ' -εις φυγήν ετράπησαν πολλοί, αλλ' εντός των οικιών έμενον αισχρώς φονευόμενοι, -ή παρεδίδοντο εις τους πολεμίους. Ούτω λοιπόν συνέβη εις την πόλιν των -Σουτρίνων, δις κατακτηθείσαν εντός μιας ημέρας, και ν' απολέσωσιν οι έχοντες -αυτήν, και να την λάβωσι πάλιν οπίσω, εξ αιτίας του Καμίλλου, οι αυτής -στερηθέντες.</p> - -<p>ΛΣΤ. Ο δε διά ταύτην την νίκην θρίαμβος αυτού τω περιεποίησε τιμήν και -λαμπρότητα ουχί ολιγωτέραν των δύο πρώτων. Διότι και αυτούς τους πολίτας όσοι -εφθόνουν αυτόν, και διισχυρίζοντο ότι κατώρθου τα πάντα εξ ευτυχίας τινός -μάλλον παρά εξ ικανότητος, ηνάγκασαν τότε αι πράξεις του ν' αποδώσωσι δόξαν -εις την δεινότητα και εις την δραστηριότητα του ανδρός. Επισημότατος δε μεταξύ -των αντιπάλων των φθονούντων αυτόν ήτον ο Μάρκος Μάλλιος, ο πρώτος -απωθήσας τους Κελτούς από της ακροπόλεως, ότε διά νυκτός ανέβησαν εις το -Καπιτώλιον, και διά τούτο Καπιτωλίνος επονομασθείς. Ούτος, έχων την αξίωσιν ότι -ήτον πρώτος των πολιτών, και μη δυνάμενος να υπερτερήση διά καλών τρόπων του -Καμίλλου την δόξαν, επεχείρησε τα κοινά και συνήθη των θελόντων ν' αρπάσωσι -τυραννικήν εξουσίαν, εδημαγώγει το πλήθος, μάλιστα μεν υπερασπιζόμενος τους -αφειλέτας και συνηγορών υπέρ αυτών κατά των δανειστών, άλλους δε και διά της -βίας αφαιρών από των χειρών αυτών, και εμποδίζων να δικασθώσι κατά τον νόμον· -ώστε πολλοί των απόρων ταχέως τον περιεστοίχισαν, και πολύν φόβον επροξένουν -εις τους επισημοτέρους πολίτας, αυθάδεις γινόμενοι, και την αγοράν ταράττοντες. -Εν μέσω τούτων, Δικτάτωρ γενόμενος Κόιντος ο Καπιτωλίνος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn408' id='ref408'>408</a></span>), -εφυλάκισε τον Μάλλιον· αλλ' ο λαός, άμα τούτο έγινεν, ήλλαξεν ενδύματα, πράγμα -γινόμενον διά μεγάλας και δημοσίας συμφοράς. Τότε φοβηθείσα τον θόρυβον η -σύγκλητος διέταξε ν' αφεθή ο Μάλλιος. Αλλά και αφ' ού αφέθη, δεν εβελτιώθη -αυτός, αλλά θρασύτερον εδημαγώγει, και ταραχάς διήγειρεν εις την πόλιν. Εξελέγη -δε πάλιν χιλίαρχος ο Κάμιλλος, και εις δίκην εισήχθη ο Μάλλιος. Αλλά τους -κατηγόρους αυτού έβλαπτε μεγάλως η θέα, διότι ο τόπος εφ' ού ιστάμενος ο -Μάλλιος ενυκτομάχησε κατά των Κελτών, εφαίνετο άνωθεν από του Καπιτωλίου -εις την αγοράν, και ενέπνεεν οίκτον εις τους βλέποντας αυτόν. Και αυτός δε προς -εκεί τας χείρας υψών, και δακρύων, ενεθύμιζε τους αγώνας αυτού, ώστε οι -κρίνοντες έμενον εις αμηχανίαν, και πολλάκις ανέβαλλον την δίκην, ούτε το -έγκλημα θέλοντες ν' αθωώσωσιν, εν ώ φανερά είχον αυτού τα τεκμήρια, ούτε τον -νόμον δυνάμενοι να εφαρμόσωσιν, εν ώ ως εκ της θέσεως του τόπου είχον προ -οφθαλμών των την πράξιν αυτού. Τούτο εννοήσας ο Κάμιλλος, μετέφερε το -δικαστήριον έξω της πόλεως, εις το Πετηλίνον δάσος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn409' id='ref409'>409</a></span>), όθεν -το Καπιτώλιον δεν εφαίνετο. Τότε και ο ενάγων εκατηγόρησε, και οι κρίνοντες -απέβαλον την μνήμην των παλαιών γεγονότων, ούτως ώστε παρεδίδοντο εις την -οργήν ής τα νέα αυτού εγκλήματα ήσαν άξια· Ο Μάλλιος λοιπόν καταδικασθείς, -ανεβιβάσθη εις το Καπιτώλιον, και ριφθείς κατά του κρημνού, τον αυτόν τόπον -έλαβεν ως μνημείον και των ευτυχεστάτων έργων, και των μεγίστων ατυχημάτων -αυτού. Οι δε Ρωμαίοι, κατασκάψαντες την οικίαν αυτού, ανήγειρον ιερόν Θεάς, ήν -ονομάζουσι Μονήταν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn410' id='ref410'>410</a></span>), και -εψήφισαν ότι του λοιπού ουδείς των Πατρικίων θέλει κατοικεί πλέον εις την -ακρόπολιν.</p> - -<p>ΛΖ. Ο δε Κάμιλλος, κληθείς να λάβη και έκτην φοράν την χιλιαρχίαν, παρητείτο, -διότι και την ηλικίαν ήτον ήδη προβεβηκώς, και εφοβείτο μέχρι τινός και τον -φθόνον, και χαιρεκακίαν τινα της τύχης μετά τοσαύτην δόξαν και τόσα -κατορθώματα. Η δε προτεινομένη φανερά αιτία ήτον αρρώστια του σώματος, διότι -συνέπεσε ν' ασθενή κατά τας ημέρας εκείνας. Αλλά δεν τον αφήκεν ο δήμος ν' -αποποιηθή την αρχήν, και εκραύγαζεν ότι δεν τον θέλει ούτε να ιππεύη ούτε να -οπλομαχή εις τους πολέμους, αλλά μόνον να σκέπτηται και να προστάττη· ούτω τον -ηνάγκασε να δεχθή την στρατηγίαν, και μεθ' ενός των συνάρχων του, του Λευκίου -Φουρίου, να εξαγάγη ευθύς τον στρατόν κατά των εχθρών. Ήσαν δ' ούτοι οι -Πραινεστίνοι και οι Ουολούσκοι, οίτινες μετά πολλής δυνάμεως περιέτρεχον -λεηλατούντες την συμμαχικήν των Ρωμαίων ώραν. Εξήλθε λοιπόν και -εστρατοπέδευσε πλησίον των εχθρών, και ευθύς μεν ήθελε να παρατείνη τον -πόλεμον διά χρονοτριβών, και αν ήτον ανάγκη μάχης, ν' αγωνισθώσι μόνον αφ' ού -αυτός αναλάβη την υγείαν του. Αλλ' επειδή ο σύναρχος αυτού Λεύκιος, δόξαν -επιθυμών, εφέρετο προς τον κίνδυνον ακατασχέτως, και παρεκίνει συγχρόνως και -τους ταξιάρχας και λοχαγούς, φοβηθείς μήπως φανή ότι εκ φθόνου θέλει να -εμποδίση την φιλοτιμίαν νέων ανδρών και ν' αφαιρέση απ' αυτών την αφορμήν -κατορθώματος, συνεχώρησε παρά την θέλησίν του εις εκείνον να παρατάξη την -δύναμιν, αυτός δε, εξ αιτίας της ασθενείας έμεινε μετ' ολίγων εις το στρατόπεδον. -Αλλ' ο Λεύκιος, ριφθείς μετά νεανικής προπετείας εις την μάχην, απέτυχεν. Ιδών δ' -ο Κάμιλλος την τροπήν των Ρωμαίων, δεν εκρατήθη, αλλ' εξορμήσας εκ της κλίνης, -ερρίφθη μετά των οπαδών αυτού εις τας πύλας του χαρακώματος, διά των -φευγόντων διασχίζων την οδόν του προς τους διώκοντας, ώστε οι μεν ευθύς -εστρέφοντο εις τα οπίσω και τον ηκολούθουν, όσοι δ' ήρχοντο έξωθεν, ίσταντο -εμπρός αυτού συνασπιζόμενοι, και παρεκίνουν αλλήλους να μη μείνωσιν οπίσω -του στρατηγού των. Και τότε μεν ούτως ηναγκάσθησαν να παραιτηθώσι της -διώξεως οι εχθροί. Την δ' επαύριον προχωρήσας ο Κάμιλλος μετά της δυνάμεως, -και συνάψας μάχην, και αυτούς νικά κατά κράτος, και το χαράκωμα αυτών -κυριεύει, εισορμήσας εις αυτό ομού μετά των φευγόντων, και τους περισσοτέρους -εφόνευσε. Μετά τούτο δε, ακούσας ότι η πόλις Σατρία -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn411' id='ref411'>411</a></span>) -εκυριεύθη υπό των Τυρρηνών, και ότι οι κάτοικοι αυτής, εσφάγησαν, όντες όλοι -Ρωμαίοι, το μεν πολύ και βαρύ στράτευμα έστειλεν εις την Ρώμην, αυτός δε, -παραλαβών τους ακμαιοτέρους και προθυμοτέρους, επέπεσε κατά των -κυριευσάντων την πόλιν Τυρρηνών, και νικήσας αυτούς, άλλους μεν απεδίωξεν, -άλλους δ' εφόνευσεν.</p> - -<p>ΛΗ. Επανελθών δε μετά πολλών λαφύρων εις την Ρώμην, έδειξεν ότι -φρονιμώτατοι πάντων ήσαν όσοι δεν εφοβήθησαν την ασθένειαν και το γήρας -αρχηγού έχοντος εμπειρίαν και τόλμην, αλλ' εξελέξαντο εκείνον, μη θέλοντα και -νοσούντα, μάλλον παρά τους νέους όσοι παρεκάλουν και εζήτουν να -στρατηγήσωσι. Διά τούτο και όταν ερρέθη ότι απεστάτησαν οι Τουσκλάνοι -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn412' id='ref412'>412</a></span>), -έλεγον τον Κάμιλλον να εξέλθη κατ' αυτών, εκλέξας και ένα των πέντε -συστρατηγών του. Εκείνος δε, αν και όλοι παρεκάλουν και ήθελον, αφήσας τους -άλλους, εξελέξατο τον Λεύκιον Φούριον, εν ώ ουδείς περιέμενε τούτο, διότι -εκείνος ήτον όστις προ ολίγου είχε προθυμηθή να πολεμήση παρά του Καμίλλου -την γνώμην, και είχε νικηθή εις την μάχην. Θέλων όμως, ως φαίνεται, να κρύψη την -συμφοράν αυτού, και ν' απαλλάξη από της καταισχύνης τον άνθρωπον, αυτόν αντί -όλων των άλλων προήγαγεν. Οι δε Τουσκλάνοι, το σφάλμα των διορθούντες διά -πανουργίας, εν ώ ο Κάμιλλος εβάδιζεν εναντίον των, τας μεν πεδιάδας επλήρωσαν -ανθρώπων οίτινες εγεώργουν, και έβοσκον ποίμνια, ως εν καιρώ ειρήνης, τας δε -πύλας είχον ανεωγμένας, και τα παιδία σπουδάζοντα εις τα σχολεία. Του δε λαού -οι μεν βαναυσουργοί ήσαν εις τα εργαστήρια, καταγινόμενοι εις τας τέχνας, οι δ' -αστοί εις την αγοράν, ιμάτια άνευ όπλων φορούντες -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn413' id='ref413'>413</a></span>). Οι δ' -άρχοντες περιήρχοντο μετά σπουδής προσδιορίζοντες καταλύματα διά τους -Ρωμαίους, ως ουδέν κακόν περιμένοντες ή έχοντες επί της συνειδήσεώς των. -Πράττοντες δε ταύτα, δεν έπεισαν μεν τον Κάμιλλον ότι δεν υπήρξε προδοσία· αλλ' -εκείνος οικτείρας την μετάνοιαν αυτών διά την προδοσίαν των, τοις παρήγγειλε ν' -απέλθωσιν εις την σύγκλητον να την παρακαλέσωσι να πραΰνη την οργήν αυτής· -συνέπραξε δε και αυτός εις τας παρακλήσεις των, όπως αθωωθή η πόλις από -πάσης κατηγορίας, και δοδή εις αυτήν ισοπολιτεία -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn414' id='ref414'>414</a></span>). Αύται -ήσαν της έκτης αυτού χιλιαρχίας αι επιφανέσταται πράξεις.</p> - -<p>ΛΘ. Μετά δε ταύτα, όταν ο Λικίννιος Στόλων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn415' id='ref415'>415</a></span>) ήγειρε -μεγάλην στάσιν εις την πόλιν, και ο δήμος επανίστατο κατά της συγκλήτου, -απαιτών εκ των δύο διοριζομένων υπάτων ο είς να είναι απλώς δημότης, και όχι -και οι δύο πατρίκιοι, τότε εξελέγησαν μεν, δήμαρχοι, εμπόδισε δε το πλήθος να -εκτελεσθώσι και αι υπατικαί αρχαιρεσίαι· επροχώρουν δε δι' αναρχίας τα -πράγματα εις μείζονας ταραχάς, όταν ο Κάμιλλος ανεδείχθη και εκ τετάρτου -Δικτάτωρ υπό της Βουλής παρά του δήμου την θέλησιν, ουδ' αυτός έχων -προθυμίαν να δεχθή, ουδέ θέλων να εναντιωθή προς ανθρώπους έχοντας θάρρος -απέναντι αυτού διά τους πολλούς και μεγάλους αγώνας των, διότι περισσότερα -έπραξε μετ' αυτών στρατηγών, παρά μετά των Πατρικίων εις τα πολιτικά, εννοών δ' -ότι και τώρα εξελέγη υπ' αυτών φθονούμενος δι' εκείνα, όπως ή παύση την -δημοκρατίαν, αν υπερίσχυε, ή παυθή αυτός, εάν ενικάτο. Ουχ ήττον όμως -επροσπάθησε να οικονομήση την περίστασιν, και μαθών την ημέραν καθ' ήν οι -δήμαρχοι εμελέτων να προτείνωσι τον νόμον, διεκήρυξεν απογραφήν -στρατολογικήν, και μετεκάλεσε τον λαόν από της αγοράς εις το πεδίον, διά -μεγάλων προστίμων απειλών τους μη υπακούοντας. Αλλ' επειδή οι δήμαρχοι, εις -τας απειλάς ανθιστάμενοι, τον ανεκάλουν πάλιν εκείθεν, και ώμνυον ότι θέλουσι -τον ζημιώσει διά πεντήκοντα χιλιάδων αργυρίου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn416' id='ref416'>416</a></span>) αν δεν -παύση να στερή τον δήμον του νόμου και να εμποδίζη την ψηφοφορίαν, είτε -φοβηθείς άλλην εξορίαν και κατάδίκην, μη πρέπουσαν πλέον εις αυτόν, γέροντα -όντα και απηυδημένον, είτε διότι δεν ηδυνάτο να καταβάλη την δυσνίκητον και -ακαταμάχητον βίαν του πλήθους, τότε μεν απεσύρθη εις την οικίαν του· τας δε -λοιπάς ημέρας, προσποιούμενος τον άρρωστον, παρητήθη της εξουσίας, η δε -σύγκλητος εγκατέστησεν άλλον Δικτάτωρα, όστις ανέδειξεν ίππαρχον αυτόν τον -αρχηγόν της στάσεως Στόλωνα, και τον αφήκε να κυρώση τον νόμον όστις προ -πάντων δυσηρέστει τους Πατρικίους. Ώρισε δ' ούτος, ουδείς να έχη γην -περισσοτέραν των πεντακοσίων πλέθρων. Και τότε μεν ο Στόλων ανεδείχθη -λαμπρός, νικήσας εις την ψηφοφορίαν. Ολίγον ύστερον όμως εφωράθη ο ίδιος -έχων όσην εμπόδιζεν άλλους να έχωσι, και κατά τον ίδιον νόμον ετιμωρήθη.</p> - -<p>Μ. Αλλ' ενώ έμενεν εισέτι η περί των υπατικών αρχαιρεσιών φιλονεικία, ήτις -και ήτον το δυσκολώτερον της στάσεως αντικείμενον, και πρώτη αφορμή αυτής -εγένετο, και περισσοτέρους περισπασμούς έδωκεν εις την Βουλήν, διαιρέσασα -αυτήν προς τον δήμον, ήλθον ειδήσεις σαφείς, ότι οι Κελτοί, ορμώμενοι πάλιν από -της Αδριατικής θαλάσσης, ήρχοντο μετά πολλών μυριάδων κατά της Ρώμης. Μετά -του λόγου δ' αυτού ήρχισαν και του πολέμου τα έργα, διότι η χώρα ελεηλατείτο, -και οι άνθρωποι, όσο δεν εδύναντο να καταφύγωσιν εις την Ρώμην, διεσκορπίζοντο -εις τα όρη. Ο φόβος λοιπόν ούτος έπαυσε την στάσιν, και συνελθόντες εις έν οι -άριστοι μετά του πλήθους, και η βουλή μετά του δήμου, εξελέξαντο όλοι -ομοφώνως Δικτάτωρα εκ πέμπτου τον Κάμιλλον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn417' id='ref417'>417</a></span>). Ήτον -δ' αυτός τότε πολύ γέρων, και σχεδόν ογδοηκοντούτης. Βλέπων όμως την ανάγκην -και τον κίνδυνον, ούτε απολογίαν είπεν ως πρότερον, ούτε προφάσεις -μετεχειρίσθη, αλλ' αμέσως δεχθείς την στρατηγίαν, εστρατολόγει τους -αξιοπολέμους. Γνωρίζων δ' ότι το κυριώτερον μέρος της δυνάμεως των βαρβάρων -συνίστατο εις τας μαχαίρας αυτών, άς βαρβαρικώς και όλως ατέχνως -καταφέροντες, έκοπτον ομού ώμους και κεφαλάς, διέταξε να χαλκευθώσι διά τους -περισσοτέρους περικεφαλαίαι ολοσίδηροι και έξωθεν λείαι, ώστε αι μάχαιραι να -ολισθαίνωσιν ή να θραύωνται εις αυτάς· πέριξ δε των ασπίδων ήρμοσε λεπίδα -χαλκήν, διότι το ξύλον μόνον δεν αντείχεν εις τα κτυπήματα. Εδίδαξε δ' ο ίδιος τους -στρατιώτας να μεταχειρίζωνται μακρά ακόντια, και διευθύνοντες αυτά υπό τας -μαχαίρας των εχθρών, να δέχωνται αυτάς καταφερομένας.</p> - -<p>ΜΑ. Όταν δ' επλησίασαν οι Κελτοί, και ήσαν περί τον Ανίωνα ποταμόν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn418' id='ref418'>418</a></span>), βαρύ -στρατόπεδον έχοντες και πλήρες λαφύρων αφθόνων, έφερεν έξω το στράτευμα, -και το έστησεν εις κοιλάδα σύδενδρον και μαλακήν, πολλάς κοιλότητας έχουσαν, -ώστε το μεν περισσότερον μέρος αυτής εκρύπτετο, όσον δ' εφαίνετο, ο φόβος το -εξελάμβανεν ως συστελλόμενον όλον εις τραχείς ανηφόρους. Θέλων δ' ο Καμίλλος -ν' αυξήση έτι μάλλον την περί τούτου απάτην αυτών, δεν εβοήθησε τα υπό τους -πόδας του μέρη, λεηλατούμενα, αλλά φράξας το χαράκωμα, έμεινεν εν ησυχία, -έως ότου είδον άλλους μεν σκορπισθέντας όπως τροφάς συγκομίσωσιν, άλλους δ' -εις το στρατόπεδον κατά πάσαν ώραν κατά κόρον τρώγοντας και μεθύοντας. Τότε -δ' εν ώ νυξ ήτον έτι, πέμψας εμπρός τους ψιλούς διά να εμποδίζωσι τους -βαρβάρους να παραταχθώσι, και να τους ταράττωσιν άμα εξήρχοντο του -στρατοπέδου, κατεβίβασεν, άμα εχάραξε, τους οπλίτας, και παρέταττεν αυτούς εις -την πεδιάδα, πολλούς και προθύμους, ουχί δε, ως οι βάρβαροι ήλπιζον ότι θέλουσι -τους ιδή, ολίγους και ατόλμους. Και πρώτον μεν τούτο εταπείνωσε το φρόνημα των -Κελτών, διότι δεν κατεδέχοντο να είναι αυτοί οι προσβεβλημένοι. Έπειτα δε, -επιπίπτοντες οι ψιλοί, και πριν ή λάβωσι την συνήθη τάξιν και διαιρεθώσι κατά -λόχους, ταράττοντες και βιάζοντες αυτούς, τους ηνάγκασαν να πολεμήσωσιν -ατάκτως, και όπως έτυχε. Τέλος δ' ήλθε και ο Κάμιλλος, φέρων τους οπλίτας· και -εκείνοι μεν, υψώσαντες τας μαχαίρας, ώρμησαν επί το αυτό· οι δε Ρωμαίοι, -αποκρούοντες τας πληγάς διά των ακοντίων, και εις τα κτυπήματα αντιτάττοντες -μέρη σεσιδηρωμένα, εγύριζον τον σίδηρον εκείνων, διότι ήτον μαλακός και εις -λεπτάς λεπίδας εσφυρηλατημένος, ώστε αι μάχαιραι αυτών ταχέως ελυγίζοντο και -εδιπλώνοντο, τας δε ασπίδας των διεπέρων τα ακόντια, και έλκοντα αυτάς, τας -καθίστων βαρείας. Δια τούτο, ρίπτοντες τα ίδια αυτών όπλα, επροσπάθουν να -μεταχειρισθώσι τα όπλα εκείνων, και λαμβάνοντες τα ακόντια διά των χειρών των, -αλλού να τα στρέφωσιν. Οι δε Ρωμαίοι, βλέποντες αυτούς ούτω γυμνούς, ήρχισαν -να μεταχειρίζωνται τα ξίφη αυτών, και πολλοί μεν εφονεύοντο εκ των ισταμένων -εις τας πρώτας τάξεις, οι δε λοιποί έφευγον πανταχού εις όλην την πεδιάδα, διότι -τους λόφους και τα υψηλά τα είχε προκαταλάβει ο Κάμιλλος, το δε στρατόπεδον -έχοντες άφρακτον εξ αφοβίας, ήξευρον ότι ευκόλως θα εκυριεύετο. Η μάχη αύτη -λέγουσιν ότι έγινε δεκατρία έτη μετά της Ρώμης την άλωσιν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn419' id='ref419'>419</a></span>), και -θάρρος ακλόνητον έλαβον εξ αυτής οι Ρωμαίοι, οίτινες πολύ εφοβούντο τους -βαρβάρους, πιστεύοντες ότι την πρώτην φοράν ενικήθησαν ουχί υπό της δυνάμεως -αυτών, αλλ' υπό νόσων και υπ' απροσδοκήτων συμβάντων. Τόσον δε μέγας ήτον ο -φόβος αυτών, ώστε είχον ψηφίσει νόμον, να είναι οι ιερείς ελεύθεροι της -στρατολογίας, εκτός αν επέκειτο Γαλατικός πόλεμος.</p> - -<p>ΜΒ. Και των μεν στρατιωτικών του Καμίλλου αγώνων ούτος ήτον ο τελευταίος, -διότι την πόλιν των Ουελιτράνων εκυρίευσεν ως πάρεργον της εκστρατείας ταύτης, -αμαχητί υποταγείσαν. Των δε πολιτικών τω επεφυλάττετο ο μέγιστος και ο -δυσκολώτατος, ο προς τον δήμον, όστις επέστρεφεν ισχυρός διά των νικών του, και -επέμενε ν' αναδείξη ύπατον εκ των απλών δημοτών παρά τον υφιστάμενον νόμον, -εν ώ η βουλή ανθίστατο, και δεν επέτρεπεν εις τον Κάμιλλον να καταθέση την -αρχήν, διότι ήλπιζεν ότι έχουσα μεθ' εαυτής την ισχυράν και μεγάλην εξουσίαν -εκείνου, θα ηγωνίζετο καλλήτερον υπέρ της αριστοκρατίας. Εις την αγοράν -εκάθητο ο Κάμιλλος θεωρών υποθέσεις, όταν υπηρέτης πεμφθείς παρά των -δημάρχων, τω διέταξε να τον ακολουθήση, και έθηκεν επί αυτού την χείρα του ως -διά να τον σύρη. Τότε επλήσθη η αγορά κραυγής και θορύβου, ως ποτέ άλλοτε, και -οι μεν περί τον Κάμιλλον απώθουν από του βήματος τον δημόσιον υπηρέτην, το δε -πλήθος κάτωθεν τω έλεγε να τον σύρη. Απορών δε τι να πράξη, της μεν αρχής δεν -παρητήθη, συμπεριλαβών δε τους βουλευτάς, επορεύθη προς την σύγκλητον, και -πριν ή εισέλθη, στραφείς προς το Καπιτώλιον, ηυχήθη προς τους Θεούς να -κατευθύνωσι τα πράγματα εις κάλλιστον τέλος, υποσχόμενος ν' ανεγείρη ναόν -Ομονοίας, αν η ταραχή καταπαύση. Μέγας δ' αγών ηγέρθη εις την σύγλητον -μεταξύ των εναντίων γνωμών ενίκησε δ' η μαλακωτέρα, ενδούσα εις τον δήμον, και -επιτρέπουσα ο είς εκ των υπάτων να εκλέγηται υπό του πλήθους. Ταύτα -ανεκήρυξεν ο Δικτάτωρ εις τον δήμον ότι απεφασίσθησαν υπό της βουλής και -αμέσως, ως ήτον επόμενον, πλήρεις χαράς συνεφιλιούντο μετά της βουλής, και -προέπεμπον μετά κρότου και βοής τον Κάμιλλον εις την οικίαν αυτού. Την δ' -επαύριον συνελθόντες, εψήφισαν, ιερόν μεν της Ομονοίας, ως ευχηθείς υπεσχέθη -ο Κάμιλλος, να οικοδομήσωσι, διά τα γεγονότα, εις θέσιν φαινομένην εκ της -αγοράς και εκ της εκκλησίας· εις δε τας καλουμένας Λατίνας ημέρας να -προσθέσωσι μίαν, και να εορτάζωσι τέσσαρας· αμέσως δε τότε να τελέσωσι θυσίαν -και να στεφανωθώσιν όλοι οι Ρωμαίοι. Μετά ταύτα δ' έγειναν αρχαιρεσίαι υπό του -Καμίλλου την προεδρείαν, και εξελέγησαν ύπατοι, ο μεν Μάρκος Αιμίλιος εκ των -πατρικίων, ο δε Λεύκιος Σέξτιος, εκ των δημοτών, πρώτος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn420' id='ref420'>420</a></span>). -Τούτο είναι το τέλος των πράξεων του Καμίλλου.</p> - -<p>ΜΓ. Τον μετά ταύτα δε χρόνον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn421' id='ref421'>421</a></span>) -λοιμική νόσος επέπεσεν εις την Ρώμην, και του μεν άλλου όχλου αναρίθμητον -πλήθος έφθειρε, των δ' αρχόντων τους περισσοτέρους. Απέθανε δε και ο Κάμιλλος, -ώριμος μεν, υπέρ τινα και άλλον άνθρωπον, διά την ηλικίαν και του βίου την -τελειότητα, λυπήσας όμως τους Ρωμαίους όσον δεν τους ελύπησαν όλοι οι κατά -τον χρόνον εκείνον εκ της νόσου αποθανόντες.</p> - -<h4 style="text-align: center; margin-top: 3em">ΠΕΡΙΚΛΗΣ</h4> - -<p> -<br /> -Α. ΙΔΩΝ, ως φαίνεταί ποτε ο Καίσαρ εν Ρώμη πλουσίους περιφέροντας εις τους -κόλπους των μικρούς πήθικας και κυνάρια, ηρώτησεν αν αι γυναίκες αυτών δεν -γεννώσι παιδία, νουθεσίαν δους, εις ηγεμόνα πρέπουσαν, εις τους -καταναλίσκοντας εις ζώα την ενυπάρχουσαν εις ημάς αγάπης και φιλοστοργίας -δύναμιν, ήτις οφείλεται εις τους ανθρώπους. Επειδή λοιπόν η ψυχή ημών έχει εκ -φύσεως και φιλομαθή τινα διάθεσιν και φιλοθεάμονα, δικαίως δύναται να -καθάπτηται των κατάχρησιν αυτής ποιουμένων εις σπουδής ανάξια ακούσματα και -θεάματα, παραμελούντων δε τα καλά και ωφέλιμα. Διότι η μεν αίσθησις, ήτις -αντιλαμβάνεται των αντικειμένων όταν προσβάλληται υπ' αυτών, ίσως είναι -ηναγκασμένη να θεωρή παν το φαινόμενον, είτε χρήσιμον είτε άχρηστον. Τον νουν -όμως αν θέλη τις να μεταχειρισθή, ο νους επλάσθη ευκολώτατα να τρέπηται και να -μεταβάλληται κατά το δοκούν. Πρέπει επομένως να επιδιώκη το βέλτιστον, έπειτα -ου μόνον να θεωρή, αλλά και να τρέφηται θεωρών. Διότι, ως εις τον οφθαλμόν -πρόσφορον είναι το ανθηρόν και το τερπνόν χρώμα, το αναζωπυρούν και τέρπον -την όψιν, ούτω πρέπει να στρέφωμεν την διάνοιαν προς θεάματα, άτινα -ευχαριστούντα αυτήν, την έλκουσι προς το αγαθόν, το ανήκον εις την φύσιν αυτής. -Τοιαύτα δ' εισί τα ενάρετα έργα, άτινα, εξιστορούμενα, εξάπτουσι ζήλον και -προθυμίαν εις μίμησιν διότι ως προς άλλα πολλά, καί τοι θαυμάζοντες το πραχθέν, -δεν ορμώμεθα όμως αμέσως και εις το να πράξωμεν αυτό οι ίδιοι· εξ εναντίας -μάλιστα, ευχαριστούμενοι εκ του έργου, πολλάκις περιφρονούμεν τον εργάτην -αυτού. Ούτω μας τέρπουσι τα μύρα και της αλουργίδος το χρώμα, αλλά τους -βαφείς και τους μυρεψούς θεωρούμεν ως αγενείς τινας και βαναύσους τεχνίτας. -Διά τούτο δίκαιον είχεν ο Αντισθένης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn422' id='ref422'>422</a></span>) όταν -ήκουσεν ότι ο Ισμηνίας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn423' id='ref423'>423</a></span>) ήτον -σπουδαίος αυλητής, ν' αποκριθή· «Αλλ' είναι άνθρωπος μοχθηρός· άλλως δεν θα -ήτον αυλητής τοσούτον σπουδαίος». Ο δε Φίλιππος είπε προς τον υιόν του -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn424' id='ref424'>424</a></span>), όστις -εις συμπόσιον είχε ψάλει μετά πολλής τέχνης και χάριτος· «Δεν εντρέπεσαι να -ψάλλης τόσον καλώς;» Διότι αρκεί αν Βασιλεύς καιρόν έχη ν' ακούη άλλους -ψάλλοντας, και πολύ θυσιάζει εις τας Μούσας όταν γίνηται θεατής άλλων εις -τοιούτους αγώνας ασχολουμένων.</p> - -<p>Β. Η δ' ενασχόλησις προς τα ταπεινά εξελέγχεται εκ του ότι υπέρ των αχρήστων -τις κοπιών, παραμελεί τα καλά, και ουδείς ευγενής νέος υπάρχει όστις, διότι είδε -τον Δία εν Πίση -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn425' id='ref425'>425</a></span>) -επεθύμησε να γίνη Φειδίας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn426' id='ref426'>426</a></span>), ή την -Ήραν εις το Άργος, Πολύκλειτος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn427' id='ref427'>427</a></span>), ουδ' -Ανακρέων ή Φιλήμων ή Αρχίλοχος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn428' id='ref428'>428</a></span>), διότι -τω ήρεσαν αυτών τα ποιήματα. Δεν είναι αναγκαίον, αν έργον τι τέρπη διά την -χάριν του, να είναι περισπούδαστος και ο εργάτης αυτού. Όθεν ουδ' ωφελούσι τα -τοιαύτα Θεάματα, τα μη εξάπτοντα ζήλον μιμήσεως, ουδ' εμποιούντα προθυμίαν -και ορμήν προς άμιλλαν. Αλλ' αι πράξεις της αρετής διαθέτουσιν ούτως, ώστε -συγχρόνως και τα έργα να θαυμάζωνται, και οι εργασθέντες αυτά να είναι επίζηλοι· -ώστε των μεν αγαθών της τύχης αγαπώμεν την κτήσιν και την απόλαυσιν, των δε -της αρετής αγαπώμεν τας πράξεις, και εκείνα μεν θέλομεν να προέρχωνται εις -ημάς παρ' άλλων, ταύτα δε παρ' ημών μάλλον προς άλλους να γίνωνται. Διότι το -καλόν έλκει προς εαυτό την ενέργειαν ημών, και εξορμά ημάς αμέσως εις πράξεις, -και διαρρυθμίζει τα ήθη ημών, την προαίρεσιν ημών κινούν ουχί διά θεαμάτων -μιμήσεως, αλλά δι' αυτής της του έργου εκθέσεως. Διά ταύτα ενεκρίναμεν και -ημείς να εμμείνωμεν εις την των βίων περιγραφήν, και συνετάξαμεν δέκατον το -βιβλίον τούτο -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn429' id='ref429'>429</a></span>), -περιέχον τον βίον του Περικλέους και τον του Φαβίου Μαξίμου, του πολεμήσαντος -προς τον Αννίβαν, ανδρών ομοίων μεν και κατά τας λοιπάς αρετάς, μάλιστα δε -κατά την πραότητα και την δικαιοσύνην, και διότι εγένοντο ωφελιμώτατοι εις τας -πατρίδας των, έχοντες την υπομονήν να υποφέρωσι την αγνωμοσύνην των δήμων -και των συναρχόντων αυτών. Αν δε ορθώς εσκέφθημεν, θέλει κρίνει έκαστος εκ των -ανωτέρω γραφομένων.</p> - -<p>Γ. Ο Περικλής ήτον την φυλήν Ακαμαντίδης, Χολαργεύς δε τον δήμον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn430' id='ref430'>430</a></span>), -γένους και οίκου πατρόθεν και μητρόθεν του πρώτου· διότι Ξάνθιππος, ο νικήσας -εις την Μυκάλην -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn431' id='ref431'>431</a></span>) τους -στρατηγούς του βασιλέως, ενυμφεύθη την Αγαρίστην, έγγονον του Κλεισθένους -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn432' id='ref432'>432</a></span>), -εκείνου όστις εδίωξε τους Πεισιστρατίδας, και κατέλυσε γενναίως την τυραννίαν, -και έδωκε νόμους, και κατέστησε την πολιτείαν άριστα συγκεκερασμένην προς -ομόνοιαν και προς σωτηρίαν. Αύτη είδεν εις τον ύπνον της ότι εγέννησε λέοντα, και -μετ' ολίγας ημέρας εγέννησε τον Περικλέα, κατά τα λοιπά μεν άμεμπτον ως προς -την του σώματος μόρφωσιν, την κεφαλήν όμως έχοντα επιμήκη και ασύμμετρον. -Όθεν αι μεν εικόνες αυτού σχεδόν όλαι φέρουσι περικεφαλαίαν, διότι, ως -φαίνεται, οι τεχνίται δεν ήθελον να τον εκθέσωσιν εις την χλεύην. Οι δ' Αττικοί -ποιηταί τον ωνόμαζον <span class="sp">σχινοκέφαλον</span>, διότι ενίοτε -ονομάζουσι Σχίνον και το <span class="sp">σκυλλοκρόμμυον</span> -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn433' id='ref433'>433</a></span>). Εκ δε -των κωμικών ο Κρατίνος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn434' id='ref434'>434</a></span>) λέγει -εις τους <span class="sp">«Χείρονας»</span> αυτού -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn435' id='ref435'>435</a></span>),</p> - -<p class="poem">Ο Κρόνος ο πρεσβυγενής και η στάσις, αλλήλοις μιγέντες,<br /> -τύραννον μέγαν έτεκον, όν κεφαληγερέτην -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn436' id='ref436'>436</a></span>)<br /> -επικαλούσιν οι θεοί. »</p> - -<p>Και πάλιν εις την «Νέμεσιν» αυτού -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn437' id='ref437'>437</a></span>)</p> - -<p class="poem">«Ελθέ, Ζευ ξένιε και μακροκέφαλε -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn438' id='ref438'>438</a></span>)»</p> - -<p>Ο δε Τηλεκλείδης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn439' id='ref439'>439</a></span>) ποτέ -μεν λέγει περί αυτού ότι αμηχανών διά τα δημόσια πράγματα, εκάθητο εις την -πόλιν καρηβαρών -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn440' id='ref440'>440</a></span>), ποτέ -δε μόνον ότι εκ κεφαλής <span class="sp">ενδεκακλίνου</span> -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn441' id='ref441'>441</a></span>) μέγαν -εξέπεμπε θόρυβον. Ο δ' Εύπολις εν τοις Δήμοις -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn442' id='ref442'>442</a></span>) -εξετάζων περί εκάστου των δημαγωγών ανερχομένων εκ του άδου, όταν ο -Περικλής ωνομάσθη τελευταίος, ερωτά·</p> - -<p class="poem">«Τι εκ των κάτω έφερες κεφάλαιον; -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn443' id='ref443'>443</a></span>)»</p> - -<p>Δ. Διδάσκαλον δ' αναφέρουσιν οι πλείστοι ότι είχεν εις την μουσικήν τον -Δάμωνα, ού το όνομα λέγουσιν ότι πρέπει να προφέρηται βραχυνομένης της -πρώτης αυτού συλλαβής -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn444' id='ref444'>444</a></span>). Ο δ' -Αριστοτέλης λέγει ότι ειργάσθη εις την εκμάθησιν της μουσικής και παρά τω -Πυθοκλείδη -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn445' id='ref445'>445</a></span>). -Φαίνεται δ' ότι ήτον ο Δάμων έξοχος σοφιστής -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn446' id='ref446'>446</a></span>), και -συνεκαλύπτετο διά του ονόματος της μουσικής, θέλων να κρύψη την πολλήν του -δεινότητα· μετά του Περικλέους δε συνανεστρέφετο, ως αλείπτης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn447' id='ref447'>447</a></span>) και -διδάσκαλος μετ' αθλητού των πολιτικών. Δεν κατώρθωσεν όμως ο Δάμων να μη -γνωρισθή ότι μεταχειρίζετο την λύραν ως πρόσχημα, αλλ' ως μεγαλοπράγμων και -φιλοτύραννος την διάθεσιν, εξωστρακίσθη, και έδωκεν ύλην εις των κωμικών τα -σκώμματα. Ο Πλάτων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn448' id='ref448'>448</a></span>), φερ' -ειπείν, παρεισάγει τινά ερωτώντα αυτόν ούτω·</p> - -<p class="poem">«Ειπέ μοι πρώτον, σε καθικετεύω. Συ,<br /> -ως λέγουν, Χείρων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn449' id='ref449'>449</a></span>), -έθρεψας τον Περικλήν.»</p> - -<p>Ήκουσε δ' ο Περικλής και τον Ελεάτην Ζήνωνα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn450' id='ref450'>450</a></span>). όστις -επραγματεύετο περί της φύσεως ως ο Παρμενίδης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn451' id='ref451'>451</a></span>), και -είχεν αποκτήσει την συνήθειαν του να συζητή και δι' αντιλογιών να φέρη εις -απορίαν ως και Τίμων ο Φλιάσιος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn452' id='ref452'>452</a></span>) λέγει -διά των εξής·</p> - -<p class="poem">«Ζήνωνος του διπλογλώσσου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn453' id='ref453'>453</a></span>) το -μέγα, δυσδάμαστον σθένος,<br /> -επισταμένου τα πάντα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn454' id='ref454'>454</a></span>).</p> - -<p>Ο δε περισσότερον μετά του Περικλέους συναναστραφείς και προ πάντων -βαρύτητα δους εις αυτόν και δημαγωγίας εμβριθέστερον φρόνημα, και την -αξιοπρέπειαν εξυψώσας του ήθους του, ήτον Αναξαγόρας ο Κλαζομένιος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn455' id='ref455'>455</a></span>), όν οι -τότε άνθρωποι «Νουν» επωνόμαζον, είτε την σύνεσιν αυτού θαυμάσαντες, ήτις εις -την έρευναν της φύσεως εφάνη μεγάλη και έξοχος, είτε διότι πρώτος ως αρχήν της -των όλων διακοσμήσεως έστησεν ουχί την τύχην ή την ανάγκην, αλλά τον νουν -καθαρόν και άκρατον, διαχωρίζοντα τα όμοια μέρη εις την κοινήν όλων των άλλων -ανάμιξιν.</p> - -<p>Ε. Τούτον τον άνδρα υπερτάτως θαυμάσας ο Περικλής, και εντραφείς παρ' -αυτώ εις την λεγομένην μετεωρολογίαν, και εις βαθείας συζητήσεις, ου μόνον -είχεν, ως φαίνεται, το φρόνημα σοβαρόν, και τον λόγον υψηλόν και καθαρόν -χυδαίας και επιτετηδευμένης βωμολοχίας, αλλά και του προσώπου αυτού η -σοβαρότης, μη φαιδρυνομένου εις γέλωτα, και του βαδίσματος η πραότης, και η -σεμνότης της ενδυμασίας, ήν, όταν ωμίλει, το πάθος ουδέποτε συνετάραττε, και -της φωνής του ο αθόρυβος τόνος, και όσα τοιαύτα, εκίνουν πάντας εις θαυμασμόν -και εις έκπληξιν. Υβριζόμενος δέ ποτε και κακολογούμενος δι' όλης ημέρας υπό -τινος των βδελυρών και ακολάστων ανθρώπων, τον υπέφερε σιωπών εις την -αγοράν, και ασχολούμενος εις υπόθεσιν κατεπείγουσαν. Το δ' εσπέρας απήλθεν -ησύχως εις την οικίαν του, παρακολουθούμενος υπό του ανθρώπου, όστις πάσαν -ύβριν εξετόξευε κατ' αυτού. Όταν δ' έμελλε να εισέλθη, επειδή ήτον ήδη σκότος, -διέταξεν ένα των υπηρετών του να λάβη φως, και συνοδεύσας τον άνθρωπον να -τον φέρη εις την οικίαν του. Ο δε ποιητής Ίων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn456' id='ref456'>456</a></span>) λέγει -ότι οι τρόποι του Περικλέους ήσαν αλαζωνικοί και μάλλον τετυφωμένοι, και ότι εις -τας μεγαλαυχίας αυτού πολλή ήτον αναμεμιγμένη υπεροψία και περιφρόνησις των -άλλων. Επαινεί δε του Κίμωνος την χάριν και την γλυκύτητα και την ευγένειαν κατά -την συμπεριφοράν. Αλλ' ας αφήσωμεν τον Ίωνα, όστις απαιτεί, καθώς αι τραγικαί -παραστάσεις, ούτω και η αρετή να έχη αφεύκτως και το σατυρικόν αυτής μέρος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn457' id='ref457'>457</a></span>). Τους -δ' αποκαλούντας την σοβαρότητα του Περικλέους τύφον και δοξοκομπίαν -προέτρεπεν ο Ζήνων να δοξοκομπώσι -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn458' id='ref458'>458</a></span>) και -αυτοί πως κατά τον ίδιον τρόπον, διότι και η προσποίησις αυτή των καλών -διεγείρει κατ' ολίγον ζήλον αυτών και συνήθειαν.</p> - -<p>ΣΤ. Δεν απήλαυσε δε μόνον ταύτα εκ της συναναστροφής του Αναξαγόρου ο -Περικλής, αλλά φαίνεται ότι και δεισιδαιμονίας εγένετο ανώτερος, ήτις -καταπλήττει τους αγνοούντας τας αιτίας των μετεώρων, όσοι δι' απειρίαν αυτών -πληρούνται φόβων και ταραχής περί τα θεία. Την απειρίαν ταύτην θεραπεύουσα η -φιλοσοφία της φύσεως, αντί της φοβεράς και πυρεσσούσης δεισιδαιμονίας -εμπνέει αληθή ευσέβειαν μετ' αγαθών ελπίδων. Λέγεται δ' ότι έφερόν ποτε εκ των -αγρών κριού μονοκέρου κεφαλήν εις τον Περικλέα, και ο μεν μάντις Λάμπων, ως -είδε το κέρας φυόμενον ισχυρόν και στερεόν εκ της μέσης του μετώπου, είπεν ότι -εν ώ τότε ήσαν δύο μερίδες ισχυραί εις την πόλιν, η του Θουκυδίδου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn459' id='ref459'>459</a></span>) και η -του Περικλέους, η δύναμις ήθελε περιέλθει εις ένα, εκείνον εις ού τους αγρούς το -σημείον εφάνη. Ο δ' Αναξαγόρας, κόψας το κρανίον, έδειξεν ότι ο εγκέφαλος δεν -κατείχε πάσαν την βάσιν, αλλ' οξύς ως αυγόν, εξ όλου του αγγείου είχεν ολισθήσει -εις εκείνο το μέρος, όθεν άρχεται η ρίζα του κέρατος. Και τότε μεν εθαυμάσθη ο -Αναξαγόρας υπό των παρευρεθέντων· ολίγον δ' έπειτα ο Λάμπων, όταν ο μεν -Θουκυδίδης εξέπεσε της αρχής, όλα δε του δήμου τα πράγματα περιήλθον εις τον -Περικλέα. Τίποτε δε, νομίζω, δεν εμπόδιζε και ο φυσικός να είχε δίκαιον, και ο -μάντις, αν ο μεν την αιτίαν, ο δε το τέλος καλώς ενόησε· διότι του μεν έργον ήτον -να θεωρήση πόθεν και πώς τι εγένετο· του δε, να προειπή προς τι εγένετο και τι -σημαίνει. Οι δε λέγοντες ότι της αιτίας η εύρεσις είναι του σημείου αναίρεσις, δεν -εννοούσιν ότι αρνούνται ομού και τα θεία σημεία και τα τεχνητά, τους κρότους των -δίσκων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn460' id='ref460'>460</a></span>), και -των πυρών τα φώτα, και τας σκιάς των ηλιακών ωρολογίων, ών έκαστον ως έκ τινος -αιτίας και ως εκ της κατασκευής του εγένετο τοιούτον, ώστε να είναι πράγματός -τινος σημείον. Αλλά ταύτα ίσως εις άλλην ανήκουσι πραγματείαν.</p> - -<p>Ζ. Ο δε Περικλής, όταν ήτον νέος, εφοβείτο πολύ τον λαόν και κατά την μορφήν -εφαίνετο ομοιάζων τον τύραννον Πεισίστρατον· η φωνή του ήτον επίσης γλυκεία, -και η γλώσσα του εύστροφος και ταχεία εις την ομιλίαν, ώστε οι πολύ γέροντες -εξεπλήττοντο διά την ομοιότητα. Επειδή δ' είχε πλούτον και γένος λαμπρόν και -ισχυρούς φίλους, φοβούμενος μη εξοστρακισθή, εις τα πολιτικά μεν ουδόλως -ανεμίγνυτο, εις τας εκστρατείας όμως εδείκνυντο γενναίος και ριψοκίνδυνος. Αφ' -ού δ' ο μεν Αριστείδης απέθανεν, ο δε Θεμιστοκλής έφυγε, τον δε Κίμωνα εις -εκστρατείας απησχόλουν ως επί το πλείστον εκτός της Ελλάδος, τότε ο Περικλής -προσετέθη εις την δημοτικήν μερίδα, αντί των πλουσίων και ολίγων προτιμήσας -τους πολλούς και πένητας, παρά την φύσιν αυτού, ήτις ήτον πολύ ολίγον δημοτική. -Αλλ' ως φαίνεται, φοβηθείς μη δώση υπόνοιαν ότι θέλει να γίνη τύραννος, βλέπων -δε τον Κίμωνα αριστοκρατικόν, και πολύ υπό των αρίστων αγαπώμενον, ηνώθη -μετά του λαού, λαμβάνων ούτως ασφάλειαν δι' εαυτόν και δύναμιν κατ' εκείνου. -Ευθύς δ' ήλλαξε και της διαίτης αυτού την τάξιν και εις μεν την πόλιν εφαίνετο μίαν -πάντοτε οδόν πορευόμενος, την εις την αγοράν και το βουλευτήριον· αφήκε δε τας -προσκλήσεις εις δείπνους, και πάσαν τοιαύτην φιλοφροσύνην· ώστε καθ' όλον τον -χρόνον καθ' όν έπραττε τα πολιτικά, και ούτος ήτον μακρός, εις ουδενός φίλου του -την οικίαν ποτέ εδείπνησε, εκτός ότι, όταν ενυμφεύετο ο εξάδελφός του -Ευρυπτόλεμος, παραμείνας μέχρι των σπονδών, ευθύς ανεχώρησε· διότι αι -τοιαύται δεξιώσεις ελαττούσι πολύ τον όγκον, και δυσκόλως εις τας -συναναστροφάς δύναται να φυλαχθή η κατ' επίδειξιν σοβαρότης. Η δ' αληθινή -αρετή, όσον περισσότερον φαίνεται, τόσον φαίνεται ωραιοτέρα· και των αγαθών -ανδρών ουδέν υπάρχει τοσούτον διά τους ξένους θαυμάσιον, όσον ο καθημερινός -αυτών βίος διά τους συναστρεφομένους αυτούς. Ο δε Περικλής απέφευγε την -συνεχή και κατά κόρον κοινωνίαν του δήμου, και επλησίαζεν εκ διαλειμμάτων -μόνον αυτόν, ουδ' ωμίλει επί παντός πράγματος, ουδ' ενεφανίζετο πάντοτε εις το -πλήθος, αλλ' ως η Σαλαμινία τριήρης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn461' id='ref461'>461</a></span>) λέγει -ο Κριτόλαος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn462' id='ref462'>462</a></span>), εις τα -μεγάλα μόνον επιδιδόμενος, τα λοιπά έπραττεν ανατιθέμενος αυτά εις φίλους και -σχετικούς αυτού ρήτορας. Τούτων είς λέγουσιν ότι ην και ο Εφιάλτης, όστις έπαυσε -την δύναμιν της Βουλής του Αρείου Πάγου, πολλήν, κατά τον Πλάτωνα, και -άκρατον εις τους πολίτας την ελευθερίαν οινοχοών -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn463' id='ref463'>463</a></span>). Τότε, -λέγουσιν οι κωμικοί ποιηταί, ο δήμος, ως ίππος αφηνιάσας, δεν εγνώριζε πλέον -χαλινόν πειθαρχίας, αλλ' εδάγκανε την Εύβοιαν, και επήδα εις τας νήσους -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn464' id='ref464'>464</a></span>).</p> - -<p>Η. Ρυθμίζων δε τον λόγον του εναρμονίως ως όργανον προς του βίου αυτού το -σύστημα και προς του φρονήματός του το μέγεθος, παρενέβαλλε -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn465' id='ref465'>465</a></span>) -πολλαχού τον Αναξαγόραν, διά των περί φύσεως πραγματειών χρωματίζων ούτως -ειπείν την ρητορίαν του. Διότι πλην του ότι ην ευφυής, απέκτησε και εκ της περί -την φύσιν θεωρίας το ύψος εκείνο του πνεύματος, δι' ού κατώρθου τα πάντα, ως -λέγει ο θείος Πλάτων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn466' id='ref466'>466</a></span>), και εξ -αυτού εις την τέχνην των λόγων εφαρμόζων ότι ήν πρόσφορον εις αυτήν, -ανεδείχθη πολύ ανώτερος όλων. Εκ τούτου λέγεται ότι τω εδόθη και η επωνυμία, -αν καί τινες, φρονούσιν ότι επωνομάσθη Ολύμπιος διά τα μνημεία δι' ών εκόσμησε -την πόλιν, άλλοι δε διά την δύναμιν ής απελάμβανεν ως πολιτικός ανήρ και ως -στρατηγός. Δεν είναι δε απίθανον ότι πάντα ταύτα τα προσόντα συνέδραμον όπως -απαρτίσωσι του ανδρός την δόξαν. Αι δε κωμωδίαι των τότε ποιητών, πολλά ή -σπουδαίως ή προς γέλωτα κατ' αυτού φωνασκούντων, δηλούσιν ότι η προσωνυμία -τω εδόθη διά τον λόγον του μάλιστα, διότι λέγουσιν ότι εβρόντα και ήστραπτεν -όταν εδημηγόρει -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn467' id='ref467'>467</a></span>), και -ότι έφερε φοβερόν κεραυνόν εις την γλώσσαν του. Αναφέρεται δε και λόγος τις -Θουκυδίδου του Μιλησσίου, όν είπε αστειευόμενος περί της Ρητορικής του -Περικλέους δεινότητος. Ο Θουκυδίδης ούτος ην εκ των επισημοτάτων πολιτών, και -πολύν χρόνον αντιπολιτευόμενος κατά του Περικλέους· ερωτηθείς δ' υπό του -Αρχιδάμου, του βασιλέως των Λακεδαιμονίων, αν αυτός ή ο Περικλής παλαίη -καλλίτερα, «όταν, είπεν, εγώ τον ρίψω κατά γης παλαίων, εκείνος αντιλέγων, ότι -δεν έπεσε, νικά, και μεταπείθει τους θεατάς». Ήτον δε λίαν περιεσκεμμένος ο -Περικλής ως προς τον λόγον, ώστε όταν ανέβαινεν εις το βήμα, ηύχετο πάντοτε -προς τους Θεούς ουδέ λέξις ανάρμοστος προς το προκείμενον να πέση εκ των -χειλέων του χωρίς της θελήσεώς του. Και έγγραφον μεν ουδέν αφήκε, πλην των -ψηφισμάτων αυτού· αποφθέγματα δ' ολίγιστα αυτού απομνημονεύονται· ως ότι -είπε ν' αφαιρέσωσι την Αίγιναν, ως λήμην -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn468' id='ref468'>468</a></span>) του -Πειραιώς, και άλλοτε έλεγεν ότι βλέπει τον πόλεμον ταχεί βήματι επερχόμενον εκ -Πελοποννήσου. Προς τον Σοφοκλέα δε, επαινέσαντα ωραίον παιδίον όταν ποτέ -συνεξέπλεε και συνεξεστράτευε μετ' αυτού -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn469' id='ref469'>469</a></span>), «Ο -στρατηγός, είπεν, ω Σοφόκλεις, πρέπει να έχη ου μόνον τας χείρας, αλλά και τας -όψεις καθαράς». Ο δε Στησίμβροτος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn470' id='ref470'>470</a></span>) λέγει, -ότι εγκωμιάζων από του βήματος τους εν Σάμω πεσόντας, είπεν ότι έγινον -αθάνατοι ως οι Θεοί· διότι δεν βλέπομεν τους Θεούς, αλλ' εκ των τιμών άς έχουσι -και εκ των αγαθών ά παρέχουσι συμπεραίνομεν ότι είναι αθάνατοι. Το αυτό λοιπόν -συμβαίνει και ως προς τους υπέρ πατρίδος αποθανόντας.</p> - -<p>Θ. Επειδή δ' ο Θουκυδίδης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn471' id='ref471'>471</a></span>) -χαρακτηρίζει ως αριστοκρατικόν το πολίτευμα του Περικλέους, και λεγόμενον μεν -μόνον δημοκρατίαν, αληθώς δ' όν ενός και πρώτου ανδρός εξουσίαν, άλλοι δε -λέγουσιν ότι υπ' εκείνου κατά πρώτον ο δήμος έλαβε κληρουχίας και θεωρικά και -μισθών διανομάς, και εκακοσυνείθισε, και αντί σώφρονος και εργατικού έγινεν εξ -αιτίας των πολιτικών διατάξεων τούτων, πολυτελής και ακόλαστος, ας εξετασθή -διά των πραγμάτων αυτών η αιτία της μεταβολής. Και κατ' αρχάς μεν, ως ανωτέρω -είπομεν, εις την δόξαν του Κίμωνος αντιταττόμενος, επεριποιείτο τον δήμον. Αλλά -δεν είχεν όσον εκείνος πλούτον και χρήματα, δι' ών ο Κίμων εκέρδιζε τους πτωχούς, -δίδων καθ' ημέραν δείπνον εις τους Αθηναίους όσοι είχον ανάγκην, και τους -γέροντας ενδύων, και αφαιρών τους φραγμούς των κήπων του, όπως λαμβάνωσιν -επί αυτών οπωρικά όσοι ήθελον. Διά ταύτα, βλέπων ο Περικλής υπερτερούσαν του -αντιπάλου του την δημοτικότητα, ετράπη εις των δημοσίων πόρων την διανομήν, -κατά συμβουλήν Δημωνίδου του εξ Οίης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn472' id='ref472'>472</a></span>), ως -ιστορεί ο Αριστοτέλης. Και ταχέως διά θεωρικών -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn473' id='ref473'>473</a></span>) και -δικαστικών χρημάτων, και δι' άλλων μισθοδοσιών και χορηγιών δελεάσας το -πλήθος, μετεχειρίζετο αυτό κατά της Βουλής του Αρείου Πάγου, ής μέλος δεν ήτον -ο ίδιος, διότι δεν είχε κληρωθή ποτέ ούτε άρχων, ούτε θεσμοθέτης, ούτε βασιλεύς, -ούτε πολέμαρχος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn474' id='ref474'>474</a></span>). Διότι -αι αρχαί αύται ήσαν ανέκαθεν κληρωταί -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn475' id='ref475'>475</a></span>) και δι' -αυτών, όσοι επεδοκιμάζοντο ως καλώς άρξαντες, ανέβαινον εις Άρειον Πάγον. Διά -τούτο, όταν ο Περικλής έλαβε μείζονα ισχύν εν τω δήμω, στάσεις αντεξήγειρε κατά -της Βουλής ταύτης, ώστε εφηρέθησαν μεν απ' αυτής αι πλείσται κρίσεις -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn476' id='ref476'>476</a></span>) διά -του Εφιάλτου, εξωστρακίσθη δ' ο Κίμων ως φιλολάκων και ως μισόδημος, αυτός -όστις ουδενός ην κατώτερος κατά γένος και πλούτον, καλλίστας δε νίκας ενίκησε -κατά των βαρβάρων, και πολλών χρημάτων και λαφύρων ενέπλησε την πόλιν, ως -εγράψαμεν εις τον βίον εκείνου. Τοσαύτην επιρροήν εξήσκει επί του δήμου ο -Περικλής.</p> - -<p>I. Η διάρκεια της δι' εξοστρακισμού εξορίας ήτον ωρισμένη εις δέκα έτη. Εν δε -τω μεταξύ χρόνω εισήλασαν οι Λακεδαιμόνιοι μετά μεγάλου στρατού εις την -χώραν των Ταναγραίων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn477' id='ref477'>477</a></span>), και -ευθύς οι Αθηναίοι ώρμησαν επί αυτούς. Τότε δ' επανελθών ο Κίμων εκ της φυγής, -κατετάχθη ένοπλος εις τον λόχον των φυλετών του -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn478' id='ref478'>478</a></span>), και -ήθελε δι' έργων ν' αποπλυθή από της κατηγορίας του λακωνισμού, -συγκινδυνεύσας μετά των πολιτών. Αλλ' οι φίλοι του Περικλέους συνενωθέντες, -τον απεδίωξαν ως φυγάδα. Διά τούτο μάλιστα φαίνεται ότι ο Περικλής κατ' εκείνην -την μάχην μετά πολλής ανδρείας επολέμησε, και διεκρίθη υπέρ πάντας, -αδιαφορών διά την σωτηρίαν του. Έπεσαν δ' εις αυτήν και πάντες ομού οι φίλοι -του Κίμωνος, όσους ο Περικλής ομού μετ' αυτού κατηγόρει ως λακωνίζοντας. Και -ισχυρά μεταμέλεια κατέλαβε τους Αθηναίους, και πόθος του Κίμωνος, διότι -ενικήθησαν εις τα μεθόρια της Αττικής, περιέμενον δε βαρύν τον πόλεμον κατά το -επόμενον έαρ. Εννοήσας δε τας διαθέσεις ταύτας ο Περικλής, δεν παρέλειψε να -ευχαριστήση το πλήθος, αλλά γράψας ψήφισμα, εκάλεσεν ο ίδιος οπίσω τον -άνδρα, και εκείνος επανελθών, έκλεισε την ειρήνην μεταξύ των δύο πόλεων· διότι -οι Λακεδαιμόνιοι είχον σχέσιν προς αυτόν, εν ώ απεστρέφοντο τον Περικλήν και -τους άλλους δημαγωγούς. Τινές δε λέγουσιν ότι το ψήφισμα της επανόδου του -Κίμωνος δεν εγράφη υπό του Περικλέους πριν γίνωσι μεταξύ αυτών μυστικαί -συνθήκαι δι' Ελπινίκης της αδελφής του Κίμωνος, καθ' άς ο μεν Κίμων ν' -αναχωρήση μετά διακοσίων πλοίων, στρατηγών εκτός της Αττικής, και -καταστρέφων του βασιλέως την χώραν ο δε Περικλής να έχη την δύναμιν εις την -πόλιν. Και πρότερον δε φαίνεται ότι η Ελπινίκη είχε καταστήσει τον Περικλέα -πραότερον προς τον Κίμωνα, όταν εδικάζετο την θανατικήν δίκην. Τότε ήτον και ο -Περικλής είς των υπό του δήμου εκλεχθέντων κατηγόρων. Ήλθε δε προς αυτόν η -Ελπινίκη και τον παρεκάλει. Μειδιάσας δ' εκείνος, «Ω Ελπινίκη, τη είπεν, είσαι -γραία, ώστε τοιαύτα πράγματα να διαπραγματεύησαι.» Ουχ ήττον όμως άπαξ -μόνον έλαβε τον λόγον εις το δικαστήριον, καθ' ό ηναγκασμένος εκ της εκλογής, -και ανεχώρησε κατηγορήσας αυτόν ολιγώτερον όλων των άλλων. Πώς λοιπόν να -πιστεύση τις τον Ιδομενέα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn479' id='ref479'>479</a></span>), όταν -κατηγορή τον Περικλέα ότι τον δημαγωγόν Εφιάλτην, όστις ήτον φίλος του και -κοινωνός των πολιτικών του ενεργειών, εδολοφόνησεν εκ ζηλοτυπίας, και φθονών -την δόξαν του; Δεν ηξεύρω δε πόθεν συνέλεξε ταύτα, και τα επέχυσεν ως χολήν εις -άνδρα ουχί μεν ίσως εντελώς ανεπίληπτον, αλλ' έχοντα το φρόνημα ευγενές και -την ψυχήν φιλότιμον, εξ ής ουδέν βλαστάνει πάθος σκληρόν τοσούτον και -θηριώδες. Αλλά τον μεν Εφιάλτην, όστις ήτον φοβερός κατά των ολιγαρχικών, και -άκαμπτος εις την καταδίωξιν και την απαίτησιν ευθύνης παρά των αδικούντων τον -δήμον, επιβουλευθέντες οι εχθροί αυτού δι' Αριστοδίκου του Ταναγρικού, τον -εθανάτωσαν κρυφίως, ως λέγει ο Αριστοτέλης. Ο δε Κίμων απέθανεν εις την -Κύπρον στρατηγών -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn480' id='ref480'>480</a></span>).</p> - -<p>ΙΑ. Οι δ' αριστοκράται, βλέποντες τον Περικλέα και πρότερον ήδη μέγιστον όντα -των πολιτών, και θέλοντες να υπάρχη τις εις την πόλιν όστις ν' αντιταχθή εις αυτόν, -και να μετριάζη την δύναμίν του, ώστε να μη καταντήση εντελώς μοναρχία, -αντέταξαν εις αυτόν διά να τον εναντιώται τον Θουκυδίδην εξ Αλωπεκής -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn481' id='ref481'>481</a></span>), -άνδρα σώφρονα και συγγενή του Κίμωνος. Ούτος ολιγώτερον μεν πολεμικός του -Κίμωνος, αλλ' εμπειρότερος της αγοράς και των πολιτικών, κατοικών πάντοτε εις -την πόλιν, και εις το βήμα αγωνιζόμενος κατά του Περικλέους, ταχέως -αποκατέστησε την ισορροπίαν εις το πολίτευμα· διότι δεν αφήκε τους καλούς -καγαθούς άνδρας, ως ελέγοντο τότε οι άριστοι, να διασπαρώσιν εις τον δήμον και -να συναναμιγώσι μετ' αυτού, ως πρότερον, ότε η αξία αυτών επεσκοτίζετο υπό του -πλήθους. Αλλά χωρίσας αυτούς, και εις έν συνάψας όλην αυτών την δύναμιν, -έδωκε μείζονα βαρύτητα εις αυτούς, και ούτω κατώρθωσεν υπέρ αυτών να κλίνη η -πλάστιγξ. Διότι υπήρχε πριν δυσδιάκριτός τις περιπλοκή -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn482' id='ref482'>482</a></span>) -αυτών, ως παρατηρείται εις του σιδήρου τα μόρια, υποφαίνουσα όμως την -υφισταμένην διαφοράν μεταξύ των δημοτικών και των αριστοκρατικών διαθέσεων. -Εκείνων όμως των ανδρών η άμιλλα και η φιλοδοξία, βαθυτάτην χαράξασα -εντομήν, έκαμεν ώστε μέρος μεν των πολιτών να καλήται δήμος, μέρος δε -ολιγάρχαι. Όθεν και τότε, εις τον δήμον μάλιστα αφείς τας ηνίας ο Περικλής, -επολιτεύετο ούτως, ώστε αυτόν να ευχαριστή, επιτηδευόμενος να υπάρχη εις τας -Αθήνας πάντοτε ή θέαμά τι πανηγυρικόν, ή συμπόσιον, ή πομπή, διασκεδάζων την -πόλιν δι' ευγενών ηδονών, και πέμπων ενταυτώ και εξήκοντα κατ' έτος τριήρεις, -εφ' ών πολλοί των πολιτών έπλεον οκτώ μήνας έμμισθοι, μελετώντες και -μανθάνοντες συγχρόνως τα ναυτικά. Προς δε τούτοις έστειλε χιλίους κληρούχους -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn483' id='ref483'>483</a></span>) εις -την Χερρόνησον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn484' id='ref484'>484</a></span>), -πεντακοσίους εις την Νάξον, τους ημίσεις αυτών εις την Άνδρον, και εις την Θράκην -χιλίους, όπως κατοικήσωσι μετά των Βισαλτών -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn485' id='ref485'>485</a></span>). -Άλλους δ' έστειλεν εις Ιταλίαν, όταν ωκίζετο η Σύβαρις, ήν ωνόμασαν Θουρίους -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn486' id='ref486'>486</a></span>). -Έπραττε δε ταύτα ελαφρών την πόλιν από όχλου αργού και φιλοταράχου, -θεραπεύων δε του λαού την ένδειαν, φρουράν δ' οικίζων επίφοβον πλησίον των -συμμάχων, όπως μη επαναστατώσιν.</p> - -<p>ΙΒ. Αλλ' ό,τι προ πάντων έτερψε και εκόσμησε τας Αθήνας, και μεγάλως -εξέπληξε τους άλλους ανθρώπους, και μόνον μαρτυρεί ως μη ψευδή την -φημιζομένην εκείνην δύναμιν και τον παλαιόν της Ελλάδος όλβον, είναι η των -μνημείων κατασκευή, ά ανήγειρεν εν Αθήναις. Διά τούτο το πολιτικόν αυτού έργον -εφθόνουν κυρίως τον Περικλέα οι εχθροί του, και τον κατηγόρουν εις τας -εκκλησίας βοώντες, ότι «ο μεν δήμος ατιμάζεται και υβρίζεται διότι έλαβεν εκ -Δήλου τα κοινά των Ελλήνων χρήματα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn487' id='ref487'>487</a></span>)· την -δε πρόφασιν ήν εδύνατο ευλογοφανώς να προτείνη εις τους κατηγόρους, ότι -φοβηθείς τους βαρβάρους επήρεν εκείθεν τα κοινά χρήματα και τα φυλάττει εις -οχυρόν τόπον, και αυτήν ο Περικλής την ανήρεσε· και η Ελλάς φαίνεται δεινώς -υβριζομένη, και τυραννείται προδήλως, βλέπουσα ότι διά των όσων αυτή κατ' -ανάγκην συνεισφέρει διά τον πόλεμον, ημείς καταχρυσούμεν και καλλωπίζομεν την -πόλιν ημών, ως γυναίκα φιλάρεσκον, κοσμουμένην διά πολυτελών λίθων, δι' -αγαλμάτων και διά ναών χιλιοταλάντων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn488' id='ref488'>488</a></span>)» Αλλ' -ο Περικλής, απαντών εις ταύτα, έλεγε προς τον δήμον, ότι των χρημάτων ουδένα -οφείλουσι λόγον εις τους συμμάχους, διότι οι Αθηναίοι πολεμούσιν υπέρ εκείνων, -και βιάζουσι μακράν να μένωσι τους βαρβάρους, εν ώ εκείνοι ούτε ίππον, ούτε -πλοίον, ούτε οπλίτην, αλλά χρήματα συνεισφέρουσι μόνον· ταύτα δ' ότι ανήκουσιν -ουχί εις τους δίδοντας, αλλ' εις τους λαμβάνοντας, αν τοις χορηγώσιν εκείνα δι' ά -τα έλαβον. Πρέπει δε, αφ' ού η πόλις είναι ικανώς εφωδιασμένη διά των προς τον -πόλεμον, να καταναλίσκηται η ευπορία αυτής εις τα πράγματα εξ ών, αφ' ού -γίνωσι, θέλει αρυσθή δόξαν αθάνατον, έν ώ δε γίνονται μετέχει ευπορίας ετοίμης, -διότι δι' αυτών αναφαίνεται παντοδαπή εργασία και ποικίλαι ανάγκαι, πάσαν μεν -διεγείρουσαι τέχνην, πάσαν δε χείρα κινούσαι, και έμμισθον καθιστώσαι σχεδόν -όλην την πόλιν, ήτις αφ' εαυτής και κοσμείται και τρέφεται. Διότι εις μεν τους -έχοντας ηλικίαν και ρώμην, αι εκστρατείαι παρείχον αφορμήν να μετέχωσι της -κοινής ευπορίας· θέλων δ' ώστε και ο βάναυσος όχλος, ο μη κατατεταγμένος εις -τον στρατόν, ούτε χρηματικών να στερήται ωφελημάτων, ούτε να λαμβάνη αυτά εν -αργία και οκνηρία, εισήγαγεν εις τον δήμον μεγάλας επιχειρήσεις οικοδομών, και -σχέδια έργων μακροχρονίων και πολυτέχνων, όπως έχωσιν αφορμήν, ως οι -πλέοντες, οι φρουρούντες και οι εκστρατεύοντες, ούτω και οι οίκαδε μένοντες, να -ωφελώνται και να μετέχωσι των δημοσίων χρημάτων. Διότι όπου ύλη μεν -κατηργάζετο ο λίθος, ο χαλκός, ο ελέφας, ο χρυσός, ο έβενος, η κυπάρισσος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn489' id='ref489'>489</a></span>), οι δ' -αυτήν μεταχειριζόμενοι και κατεργαζόμενοι τεχνίται ήσαν οι τέκτονες, πλάσται, -χαλκείς, λιθουργοί, βαφείς, χρυσού μαλακτήρες -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn490' id='ref490'>490</a></span>), -ελέφαντος ζωγράφοι, ποικιλταί, τορευταί· οι δε προμηθευταί και συνεργοί αυτών, -κατά θάλασσαν μεν έμποροι, ναύται, κυβερνήται, κατά ξηράν δε αμαξουργοί, -ζευγηλάται και ηνίοχοι, και σχοινοπλόκοι, και λινουργοί, και σκυτοτόμοι, και -οδοποιοί, και μεταλλείς· όπου τέχνη, ως στρατηγός, είχε τον εργατικόν και -ιδιωτεύοντα όχλον συντεταγμένον εις ίδιον στράτευμα, όργανον και σώμα της -υπηρεσίας αυτής γινόμενον, εκεί αι διάφοροι ανάγκαι διένειμον και διέσπειρον την -ευπορίαν εις πάσαν, ούτως ειπείν, ηλικίαν και φύσιν.</p> - -<p>ΙΓ. Ανέβαινον δε τα έργα, υπερήφανα κατά το μέγεθος, αμίμητα δε την μορφήν -και την χάριν, και μεγάλη ην των τεχνιτών η φιλοτιμία να υπερβώσι την -δημιουργικήν επίνοιαν διά της καλλιτεχνικής εντελείας, και θαυμάσιον ην το τάχος -της προόδου αυτών. Διότι εν ώ έκαστον ενομίζετο ότι μόλις μετά πολλάς αρχόντων -διαδοχάς και μετά πολλάς ηλικίας εδύνατο να φθάση εις τέλος, όλα ομού -συνετελέσθησαν επί της ακμής της διοικήσεως ενός μόνου ανθρώπου. Λέγουσιν -ότι ακούσας ποτέ ο Ζεύξις τον ζωγράφον Αγάθαρχον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn491' id='ref491'>491</a></span>) -κομπάζοντα ότι ταχέως και ευκόλως εζωγράφει, είπεν «Εγώ δε ζωγραφώ -βραδέως». Διότι η ευχέρεια και η ταχύτης της κατασκευήν δεν δίδει εις το έργον -βαρύτητα μόνιμον, ουδέ καλλονής ακρίβειαν· ο δε καιρός όν ο τεχνίτης δανείζει εις -την επιμέλειαν της παραγωγής, τω αποδίδεται εις δύναμιν και εις σωτηρίαν του -παραχθέντος. Διά τούτο έτι μάλλον θαυμάζονται τα έργα του Περικλέους, ότι εντός -ολίγου χρόνου έγιναν τοιαύτα, ώστε να ζήσωσι χρόνον πολύν. Διότι κατά μεν το -κάλλος του έκαστον αυτών ην ευθύς τότε αρχαίον, κατά δε την ακμήν αυτού είναι -μέχρι τούδε πρόσφατον έτι και καινουργές. Ούτως επιπνέει εις αυτά νεότης -διατηρούσα ανέπαφον πάντοτε υπό του χρόνου την όψιν αυτών, ως αν είχον τα -έργα πνεύμα αειθαλές εγκαταμεμιγμένον και ψυχήν μη γηράσκουσαν. Πάντων δε -τούτων διευθυντήν και επιτηρητήν είχε τον Φειδίαν, ει και εκάστου έργου -προΐσταντο μεγάλοι αρχιτέκτονες και τεχνίται· διότι τον μεν Εκατόμπεδον -Παρθενώνα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn492' id='ref492'>492</a></span>) -ηργάζετο ο Καλλικράτης και ο Ικτίνος, το δε τελεστήριον της Ελευσίνος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn493' id='ref493'>493</a></span>) -ήρχισε μεν να οικοδομή ο Κόροιβος, και έστησε τους στήλους οίτινες υψούνται από -του εδάφους, και τους ήνωσεν άνωθεν διά των επιστηλίων· αφ' ού δ' απέθανεν -ούτος, ο Ξυπέτιος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn494' id='ref494'>494</a></span>) -Μεταγένης έστησεν επί αυτών το διάζωμα και τους άνω κίονας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn495' id='ref495'>495</a></span>). Τον -δε φεγγίτην εις την κορυφήν του Ανακτόρου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn496' id='ref496'>496</a></span>) -προσέθηκε Ξενοκλής ο Χολαργεύς -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn497' id='ref497'>497</a></span>). Το -μακρόν δε τείχος περί ού ο Σωκράτης λέγει ότι ήκουσεν ο ίδιος γνωμοδοτούντα τον -Περικλήν, έλαβεν εις εργολαβίαν ο Καλλικράτης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn498' id='ref498'>498</a></span>). -Κωμωδεί δε το έργον ο Κρατίνος, ως Βραδέως προχωρούν·</p> - -<p class="poem">«Διά των λόγων,</p> - -<p>Λέγει</p> - -<p class="poem"> - -προ πολλού ο Περικλής<br /> -το κτίζει· πλην δι' έργων ουδέ το κινεί».</p> - -<p>Το δε Ωδείον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn499' id='ref499'>499</a></span>), κατά -μεν την εντός διάταξιν πολύεδρον, έχον δε κεκλιμένην και κατωφερή την οροφήν, -εις έν σημείον κορυφουμένην, λέγουσιν ότι έγινε κατ' εικόνα και μίμησιν της -σκηνής του Βασιλέως, υπό την επιστασίαν του Περικλέους και τούτο. Διά τούτο και -πάλιν ο Κρατίνος εις τας Θράττας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn500' id='ref500'>500</a></span>) -κωμωδεί αυτόν ούτως·</p> - -<p class="poem">«Προσέρχεται ο Ζευς ο σχινοκέφαλος,<br /> -ο Περικλής, και επί του κρανίου του<br /> -τ' Ωδείον έχει, τ' όστρακον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn501' id='ref501'>501</a></span>) -αποφυγών.</p> - -<p>Φιλοτιμούμενος δ' ο Περικλής, τότε πρώτον εψήφισε να τελήται αγών μουσικός -εις τα Παναθήναια, και εκλεχθείς αθλοθέτης, διέταξεν ο ίδιος πώς οι αγωνιζόμενοι -να αυλώσι, να ψάλλωσιν ή να κιθαρίζωσι. Και τότε δε, και καθ' όλον τον άλλον -καιρόν εκεί ήτον των μουσικών αγώνων το θέατρον. Το δε Προπύλαια της -Ακροπόλεως ωκοδομήθησαν εν πενταετία, διά του αρχιτέκτονος Μνησικλέους. -Τύχη δε θαυμαστή συμβάσα επί της οικοδομής, απέδειξεν ότι η Θεά ου μόνον δεν -δυσηρεστείτο προς το έργον, αλλά και συνετέλει εις αυτό και συνεβοήθει. -Ολισθήσας έπεσεν εκ του ύψους ο εργατικώτατος και προθυμότατος των τεχνιτών, -και ήτον εις κακίστην κατάστασιν, ώστε οι ιατροί τον απήλπισαν. Τούτο έθλιβε τον -Περικλέα· η δε Θεά, φανείσα κατ' όναρ, τω παρήγγειλε θεραπείαν, ήν -ακολουθήσας ο Περικλής, ταχέως και ευκόλως ιάτρευσε τον άνθρωπον. Επί τούτω -έστησεν εις την Ακρόπολιν το χαλκούν άγαλμα της Υγείας Αθηνάς πλησίον του -βωμού αυτής, όστις και πρότερον υπήρχεν, ως λέγουσιν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn502' id='ref502'>502</a></span>) Ο δε -Φειδίας ηργάζετο της Θεάς το χρυσούν άγαλμα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn503' id='ref503'>503</a></span>), και -επί της στήλης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn504' id='ref504'>504</a></span>) είναι -γεγραμμένον ότι αυτός είναι ο τεχνίτης αυτού. Όλα δε σχεδόν ήσαν εις αυτόν -ανατεθειμένα, και δι' όλα, ως είπομεν, επεστάτει επί των τεχνιτών εκ φιλίας προς -τον Περικλέα. Τούτο δ' έδωκεν αφορμήν εις φθόνον και εις υβριστικάς -συκοφαντίας, ότι ο Φειδίας προς χάριν του Περικλέους υπεδέχετο ελευθέρας -γυναίκας, ερχομένας να ιδώσι τα έργα. Του λόγου δε τούτου δραττόμενοι οι -κωμικοί, αφθόνως τω προσήψαν ακολασίαν, διαβάλλοντες αυτόν διά την γυναίκα -του Μενίππου, ανδρός φίλου και υπ' αυτόν στρατηγούντος, και διά τας -ορνιθοτροφίας του Πυριλάμπους, όστις, φίλος ων του Περικλέους, κατηγορείτο ότι -έστειλε κρυφίως παγώνια εις τας γυναίκας μεθ' ών ο Περικλής είχε σχέσιν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn505' id='ref505'>505</a></span>). Και -πώς να θαυμάση τις δι' ανθρώπους επάγγελμα έχοντας τον σατυρισμόν, και οίτινες -προσφέρουσιν εκάστοτε θυσίαν ευάρεστον εις του πλήθους τον φθόνον, ως εις -κακόν δαίμονα, τας κατά των αρίστων βλασφημίας, όταν και αυτός ο Στησίμβροτος -ο Θάσιος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn506' id='ref506'>506</a></span>) -φοβεράν ασέβειαν ετόλμησε να προσάψη εις τον Περικλέα κατά της γυναικός του -υιού του; Τόσον δύσκολος και δυσέφικτος φαίνεται η αλήθεια εις την ιστορίαν, -όταν οι μεν μεταγενέστεροι έχωσι τον καιρόν επιπροσθούντα, και εμποδίζοντα των -πραγμάτων την γνώσιν, η δε σύγχρονος ιστορία των πράξεων και των βίων, μέρος -μεν ένεκα φθόνων και δυσμενείας, μέρος δε χαριζομένη και κολακεύουσα, -παραμορφοί και διαστρέφη την αλήθειαν.</p> - -<p>ΙΔ. Οι δε περί τον Θουκυδίδην ρήτορες κατεβόων κατά του Περικλέους ότι -κατησώτευε τα χρήματα και κατέστρεφε τας προσόδους. Τότε ηρώτησεν εκείνος -απ' εκκλησίας τον δήμον αν νομίζη ότι πολλά εδαπανήθησαν· επειδή δ' -απεκρίθησαν ότι πάμπολλα, «Έστω λοιπόν, είπεν, ότι δεν εδαπανήθησαν εκ των -εδικών σας, αλλ' εκ των εδικών μου· και εις τα μνημεία θέλω επιγράψει την ιδίαν -εμού επιγραφήν». Ως δε είπε ταύτα ο Περικλής, είτε θαυμάσαντες την -μεγαλοφροσύνην αυτού, είτε αντιφιλοτιμούμενοι προς την δόξαν των έργων του, -ανέκραξαν λέγοντες να δαπανήση και να δώση εκ των δημοσίων, χωρίς ουδενός να -φεισθή. Τέλος δε, ανταγωνισθείς προς τον Θουκυδίδην περί εξοστρακισμού, και -διακινδυνεύσας, εκείνον μεν εξώρισε, διέλυσε δε την αντίπαλον αυτού -φατρίαν.</p> - -<p>ΙΕ. Αφ' ού λοιπόν έπαυσεν η έρις παντάπασι, και η πόλις έγινε πάλιν ομαλή και -μία ούτως ειπείν, και έφερεν εντελώς υπό την εξουσίαν του τας Αθήνας, και πάντα -τα υπό των Αθηναίων εξαρτώμενα, τους φόρους, τα στρατεύματα, τας τριήρεις, τας -νήσους, την θάλασσαν, και την πολλήν μεν επί των Ελλήνων, πολλήν δ' επί των -βαρβάρου ισχύν και ηγεμονίαν, δι' εθνών υπηκόων, διά φιλίας βασιλέων και διά -συμμαχίας δυναστών εξησφαλισμένην, έκτοτε δεν ήτον πλέον ο ίδιος, ουδ' επίσης -ήμερος προς τον δήμον, και εύκολος να υπείκη και να ενδίδη εις τας επιθυμίας του -πλήθους, ως εις τον άνεμον ενδίδει το κύμα. Αλλ' εκ της χαλαράς εκείνης και -υποχωρούσης δημαγωγίας, ως εκ μαλακής τινος και ανθηράς αρμονίας, μεθήρμοσε -την πολιτείαν εις αριστοκρατικήν και βασιλικήν, και ορθώς και αμέμπτως ο ίδιος -πολιτευόμενος υπέρ του βελτίστου, ωδήγει τον δήμον, ως επί το πλείστον μεν -πείθων και διδάσκων εκόντα αυτόν, ενίοτε όμως και καταναγκάζων αυτόν λίαν -δυσαρεστούμενον, και διά βίας τω επέβαλλε το συμφέρον· τον ιατρόν εντελώς -μιμούμενος, όστις εις μακρόν και ποικίλον νόσημα ενίοτε μεν ηδονάς παραγγέλλει -μετρίας, ενίοτε όμως πονούντα επιθέτει και σωτήρια φάρμακα. Τα παντοδαπά δε -πάθη, τα φυσικώς αναφυόμενα εις όχλον έχοντα εξουσίαν τοσούτον μεγάλην, -μόνος ήτον ικανός να τα διευθύνη καταλλήλως, προπάντων ως δύο πηδάλια την -ελπίδα και τον φόβον μεταχειριζόμενος· και την μεν θρασύτητα αυτών εξ αρχής -καταστέλλων, την δ' αθυμίαν μετριάζων και παρηγορών, έδειξεν ότι η ρητορική -είναι, ως διδάσκει ο Πλάτων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn507' id='ref507'>507</a></span>), η -διαμορφωτίς της ψυχής, και ότι το μέγιστον έργον αυτής είναι η περί τα ήθη και τα -πάθη μέθοδος, ως αν ήσαν τόνοι της ψυχής και φθόγγοι, ούς πρέπει να θίγη τις και -να κρούη μετά μεγίστης επιτηδειότητος. Αιτία δε της επιτυχίας του δεν ήτον απλώς -η του λόγου του δύναμις, αλλ' ως λέγει ο Θουκυδίδης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn508' id='ref508'>508</a></span>), και η -δόξα του βίου του, και η εμπιστοσύνη ήν ενέπνεεν ο ανήρ, διά της περιφανούς του -αφιλοκερδείας, και ανώτερος ων δωροδοκιών. Καταστήσας την πόλιν εκ μεγάλης -μεγίστην και πλουσιωτάτην, και γενόμενος κατά την δύναμιν ανώτερος πολλών -τυράννων και βασιλέων, ών τινές και διά διαθηκών καταλείπουσιν εις τους υιούς -των τας κτήσεις αυτών, εκείνος ουδέ κατά μίαν δραχμήν ηύξησε την περιουσίαν ήν -τω κατέλιπεν ο πατήρ του. </p> - -<p>ΙΣΤ. Την δύναμιν αυτού διηγείται σαφώς ο Θουκυδίδης, αλλ' οι κωμικοί -διαστρέφουσι κακοήθως τα περί αυτής, και νέους μεν Πεισιστρατίδας καλούσι τους -περιστοιχίζοντας αυτόν φίλους, ζητούσι δε να ομώση αυτός ότι δεν θέλει γίνει -τύραννος, αινιττόμενοι διά τούτου ότι η υπεροχή αυτού είναι υπερβολική και -βαρεία ως προς δημοκρατίαν. Ο δε Τηλεκλείδης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn509' id='ref509'>509</a></span>) λέγει -ότι οι Αθηναίοι τω παρέδωκαν</p> - -<p class="poem">«Τους των πόλεων φόρους, τας πόλεις αυτάς, να δεσμεύη<br /> - - - - - - αυτάς ή να λύη,<br /> -και πετρόκτιστα τείχη, να κτίζη τα μεν, τα δ' εις έδαφος<br /> - - - - - - πάλιν να ρίπτη,<br /> -σπονδάς, δύναμιν, κράτος, ειρήνην, προς δε ευτυχίαν και<br /> - - - - - - άφθονον πλούτον.»</p> - -<p>Και ταύτα δεν ήσαν πρόσκαιρα, ουδ' ακμή και καρποί πολιτείας στιγμιαίως -ανθούσης, αλλ' επί τεσσαράκοντα μεν έτη επρώτευε μεταξύ των Εφιαλτών, και των -Λεωκρατών, και των Μυρωνιδών, και των Κιμώνων, και των Τολμιδών και των -Θουκυδιδών -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn510' id='ref510'>510</a></span>).</p> - -<p>Μετά δε την πτώσιν και τον εξοστρακισμόν του Θουκυδίδου, εξηκολούθησεν -έτι η υπεροχή αυτού ουχί ολιγώτερον των δεκαπέντε ετών. Απολαύσας δε συνεχή -διά των ενιαυσίων στρατηγιών την αρχήν και την δυναστείαν, εφύλαξεν όμως -εαυτόν άτρωτον υπό των χρημάτων· ουχί ότι παρημέλει εντελώς τα χρηματικά του -συμφέροντα, αλλά τον πατρικόν του και νόμιμον πλούτον διέταξε κατ' οικονομίαν -ήν ενόμιζεν αρίστην και ακριβεστάτην, ώστε ούτε αμελούμενος να καταστραφή, -ούτε ν' απαιτή διαρκή αυτού ασχολίαν, και να τον εμβάλλη εις φροντίδας, και να -του αφαιρή τον καιρόν. Προς τούτο επώλει όλους ομού τους ετησίους καρπούς -του, έπειτα αγοράζων εκ της αγοράς όσα τω ήσαν εκάστοτε αναγκαία, ούτω -διέθετε τον βίον αυτού και την δίαιταν. Διά τον λόγον τούτον δεν ευχαρίστει τους -νέους παίδας, ούτε μεγαλόδωρος ήτον προς τας γυναίκας, αλλ' εμέμφοντο αύται -την τοσούτον ακριβώς και προς την χρείαν εκάστης ημέρας περιεσταλμένην -δαπάνην αυτού, ήτις δεν υπερεχείλιζεν ως εις τας μεγάλας οικίας και όπου -αφθονία επικρατεί αλλά παν ανάλωμα και πάσα είσπραξις εβάδιζε κατά μέτρον και -αριθμόν. Ο δε διατηρών πάσαν ταύτην την ακρίβειαν εις την οικίαν αυτού ήτον είς -οικέτης, ο Ευάγγελος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn511' id='ref511'>511</a></span>), ως -ουδείς άλλος εκ φύσεως πεπλασμένος ή υπό του Περικλέους διαπλασθείς διά την -οικονομίαν. Ταύτα, όμως ήσαν όλως εναντία -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn512' id='ref512'>512</a></span>) προς -την σοφίαν του Αναξαγόρου, αφ' ού εκείνος και την οικίαν του εγκατέλιπε, και τα -χωράφια αυτού αφήκεν ακαλλιέργητα εις ζώων βοσκάς, υπ' ενθουσιασμού -κινούμενος και μεγαλοφροσύνης. Δεν είναι όμως το ίδιον, νομίζω, ο βίος του -θεωρητικού φιλοσσόφου και ο του πολιτικού· αλλ' ο μεν φέρει εις τα καλά την -διάνοιάν του, ούτε οργάνων ούτε της εκτός ύλης ανάγκην έχουσαν· ο δε, -εφαρμόζων την αρετήν του εις την ωφέλειαν των ανθρώπων, δύναται να -μεταχειρισθή τον πλούτον ου μόνον διά τ' αναγκαία, αλλά και διά τα καλά. Ούτω -μετεχειρίζετο αυτόν και ο Περικλής, βοηθών πολλούς των πενήτων. Λέγουσι δε -περί του Αναξαγόρου, ότι ενώ ο Περικλής ην υπ' ασχολιών περιστοιχισμένος, αυτός -κατέκειτο παρημελημένος, γέρων ήδη, και καλύψας την κεφαλήν του, περιέμενε -μετά καρτερίας τον εκ πείνης θάνατον. Ακούσας δ' ο Περικλής το πράγμα, -εξεπλάγη, και έδραμεν ευθύς προς τον άνδρα, πάσαν παράκλησιν εις αυτόν -αποτείνων, και κλαίων ουχί εκείνον, αλλά τον εαυτόν του, αν ήθελεν απολέσει -τοιούτον της πολιτείας σύμβουλον. Τότε δε λέγουσιν ότι αποκαλύψας την κεφαλήν -του ο Αναξαγόρας, είπε προς αυτόν· «Ω Περίκλεις, όστις έχει χρείαν του λύχνου, -χύνει έλαιον εις αυτόν.»</p> - -<p>ΙΖ. Ως δ' ήρχισαν οι Λακεδαιμόνιοι να δυσαρεστώνται διά των Αθηναίων, την -αυξήσιν, παροτρύνων ο Περικλής έτι μάλλον τον δήμον εις μεγαλοφροσύνην, και -εις το να θεωρή εαυτόν μεγάλων πραγμάτων άξιον, γράφει ψήφισμα, να -προσκληθώσι πάντες οι Έλληνες, οι οπουδήποτε κατοικούντες ή της Ευρώπης ή της -Ασίας, πάσαι αι πόλεις, μικραί ή μεγάλαι, να πέμψωσιν αντιπροσώπους εις Αθήνας, -όπως εν συλλόγω συσκεφθώσι περί των Ελληνικών ιερών όσα έκαυσαν οι -βάρβαροι, και περί των θυσιών άς οφείλουσιν υπέρ της Ελλάδος, τάξαντες αυτάς -εις τους Θεούς, όταν επολέμουν προς τους βαρβάρους, και περί της θαλάσσης, πώς -να πλέωσι πάντες αφόβως, και πώς να διατηρήσωσι, την ειρήνην. Προς τούτο -απεστάλησαν άνδρες είκοσι, έχοντες ηλικίαν επέκεινα των πεντήκοντα ετών, πέντε -μεν όπως προσκαλέσωσι τους Ίωνας και τους Δωριείς της Ασίας, και τους νησιώτας -μέχρι Λέσβου και μέχρι Ρόδου· πέντε δε περιήλθον τους τόπους του Ελλησπόντου -και της Θράκης, μέχρι του Βυζαντίου, και πέντε μετά τούτους απεστάλησαν εις -Βοιωτίαν και Φωκίδα και Πελοπόννησον, και εκείθεν διά των Λοκρών εις τα -πλησίον μέρη της Ηπείρου μέχρις Ακαρνανίας και Αμβρακίας. Οι δε λοιποί επήγον -διά της Ευβοίας εις τους Οιταίους -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn513' id='ref513'>513</a></span>) και -τον Μαλιέα κόλπον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn514' id='ref514'>514</a></span>), και -τους Φθιώτας, και τους Αχαιούς, και τους Θεσσαλούς, πείθοντες τους λαούς να -έλθωσι και μετάσχωσι της συσκέψεως περί της ειρήνης και της κοινής -συνεννοήσεως της Ελλάδος. Αλλά δεν έγινε τίποτε, ουδέ συνήλθον αι πόλεις, διότι -οι Λακεδαιμόνιοι εναντιώθησαν, ως λέγεται, και κατά πρώτον η απόπειρα έγεινεν -εις την Πελοπόννησον. Ταύτα διηγήθην διά να δείξω το φρόνημα αυτού και την -μεγαλοφροσύνην.</p> - -<p>ΙΗ. Κατά δε τας στρατηγίας διεκρίνετο προ πάντων ως μεριμνών υπέρ της -ασφαλείας· διότι ούτε μάχην συνήπτεν ακουσίως, όταν ήτον λίαν άδηλος και -κινδυνώδης, ούτε εζήλου και εμιμείτο τους στρατηγούς όσοι, ριψοκινδυνεύοντες, -λαμπράν απέκτησαν τύχην και εθαυμάσθησαν. Έλεγε δε πάντοτε εις τους πολίτας -ότι καθ' όσον εξ αυτού εξαρτάται, θα μείνωσι διά παντός αθάνατοι. Βλέπων δ' ότι ο -Τολμίδης ο υιός του Τολμαίου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn515' id='ref515'>515</a></span>), -θαρρών εις τας προτέρας επιτυχίας του, και εις το ότι μεγάλως ετιμάτο διά τα -πολεμικά αυτού κατορθώματα, ητοιμάζετο ακαίρως να εισβάλη εις την Βοιωτίαν, -και είχε πείσει τους αρίστους και φιλοτιμοτάτους των εχόντων την στρατεύσιμον -ηλικίαν να συνεκστρατεύσωσιν ως εθελονταί, συμποσούμενοι εις χιλίους, εκτός της -άλλης δυνάμεως, επροσπάθησε ν' αναχαιτίση αυτόν, και τον παρεκάλει εις την -εκκλησίαν του δήμου, ειπών το μνημονευόμενον εκείνο, ότι, αν δεν πείθηται εις -τον Περικλήν, δεν θέλει καν σφάλει περιμένων τον σοφώτατον σύμβουλον, τον -καιρόν. Και τότε μεν ολίγον επεδοκιμάσθη διά του λόγου τούτου. Μετ' ολίγας δ' -ημέρας, όταν ανηγγέλθη ότι εφονεύθη μεν ο Τολμίδης, νικηθείς περί την -Κορώνειαν, απέθανον δε πολλοί και αγαθοί πολίται, μεγάλην τούτο έφερε δόξαν -εις τον Περικλέα, και μεγάλην εύνοιαν των συμπολιτών του, διότι εθεωρήθη ως -ανήρ φρόνιμος και φιλοπολίτης.</p> - -<p>ΙΘ. Εκ δε των στρατηγιών αυτού επηνέθη προ πάντων η κατά την Χερρόνησον, -γενομένη σωτήριος εις τους εκεί κατοικούντας Έλληνας· διότι όχι μόνον έφερε -χιλίους Αθηναίους εποίκους, και ενεδυνάμωσε διά των ανδρείων τούτων τας -πόλεις, αλλά και το στενώτερον του ισθμού, διαζώσας δι' οχυρώματος και πύργων -από θαλάσσης εις θάλασσαν, εμπόδισε διά του τείχους τας καταδρομάς των -Θρακών όσοι ήσαν πέριξ της Χερρονήσου· και απέκλεισε τον βαρύν και συνεχή -πόλεμον εις όν ην δι' όλου του χρόνου εκτεθειμένη η χώρα, επιμιξίαν έχουσα μετά -βαρβαρικών γειτνιάσεων, και γέμουσα ληστών ομόρων και εγχωρίων. Εθαυμάσθη -δε και εφημίσθη προς τους ξένους, όταν περιέπλευσε την Πελοπόννησον, κινήσας -μεθ' εκατόν τριήρεων, εκ των Πηγών της Μεγαρικής -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn516' id='ref516'>516</a></span>)· διότι -όχι μόνον επόρθησε πόλεις της παραλίας, καθώς ο Τολμίδης πρότερον, αλλά και -μακράν της θαλάσσης προχωρήσας μετά των οπλιτών οίτινες ήσαν εκτός των -πλοίων, τους μεν άλλους περιώρισεν εις τα τείχη των, φοβηθέντας αυτού την -έφοδον, εις δε την Νεμέαν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn517' id='ref517'>517</a></span>) τους -Σικυωνίους αντιστάντας και συνάψαντας μάχην, ενίκησε κατά κράτος, και έστησε -τρόπαιον. Λαβών δε στρατιώτας διά τα πλοία του εκ της Αχαΐας, ήτις διέκειτο -φιλικώς, έπλευσε μετά του στόλου του εις την απέναντι Ήπειρον, και παραπλεύσας -τον Αχελώον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn518' id='ref518'>518</a></span>), -επέδραμε την Ακαρνανίαν, και κατέκλεισε τους Οινεάδας εις το τείχος των, και -λεηλατήσας την γην, και βλάψας αυτήν, επέστρεψεν εις τας Αθήνας, φοβερός μεν -φανείς εις τους εχθρούς, άπταιστος δε και δραστήριος εις τους πολίτας· διότι -ουδέν ουδ' εκ τύχης καν δυστύχημα συνέβη εις τους εκστρατεύσαντας.</p> - -<p>Κ. Εις δε τον πόντον εισπλεύσας μετά στόλου μεγάλου και κεκοσμημένου -λαμπρώς, υπέρ μεν των ελληνικών πόλεων κατώρθωσεν όλα όσων είχον ανάγκην, -και προσηνέχθη προς αυτάς φιλανθρώπως· εις δε τα πέριξ κατοικούντα βάρβαρα -έθνη, και τους βασιλείς αυτών και δυνάστας επέδειξε της δυνάμεώς του το -μέγεθος, και την αφοβίαν, και το θάρρος μεθ' ού έπλεεν όπου ήθελε, και είχεν -υποτάξει πάσαν την θάλασσαν. Εις δε τους Σινωπείς αφήκε δεκατρία πλοία μετά -του Λαμάχου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn519' id='ref519'>519</a></span>), και -στρατιώτας κατά του τυράννου αυτών Τιμησιλάου. Αφ' ού δ' εξεδιώχθη ούτος και -οι οπαδοί αυτού, εψήφισε να πλεύσωσιν εις την Σινώπην Αθηναίοι εθελονταί -εξακόσιοι, και να συγκατοικήσωσι μετά των Σινωπέων, διανεμηθέντες τας οικίας -και την χώραν ήν κατείχον οι τύραννοι πριν. Ως προς τ' άλλα δε δεν ενέδιδεν εις -των πολιτών τας ορμάς, ουδέ παρεσύρετο μετ' αυτών, όταν επαιρόμενοι διά την -τόσην των δύναμιν και την τόσην των ευτυχίαν, ήθελον ν' αρχίσωσι πάλιν τας κατά -της Αιγύπτου επιχειρήσεις των, και ν' αναστατώσωσι τα παραθαλάσσια μέρη της -επικρατείας του βασιλέως. Πολλούς δ' είχε καταλάβει και ο δυστυχής εκείνος και -ολέθριος έρως της Σικελίας, όν ύστερον εκορύφωσαν οι περί τον Αλκιβιάδην -ρήτορες. Τινές δε ωνειρεύοντο και την Τυρρηνίαν και την Καρχηδόνα, και δεν ήσαν -εστερημένοι ελπίδος, διά το μέγεθος της ηγεμονίας ήν εξήσκουν οι Αθηναίοι, και -διά την διηνεκή των πραγμάτων επιτυχίαν.</p> - -<p>ΚΑ. Αλλ' ο Περικλής εκώλυε την εκστρατείαν ταύτην, και ανεχαίτιζε την -πολυπραγμοσύνην, και το πλείστον της δυνάμεως έτρεπεν εις φύλαξιν και -ασφάλειαν των όσων είχον χωρών, μέγα πράγμα φρονών το να συνέχη τους -Λακεδαιμονίους, εις ούς ηναντιούτο πάντοτε, ως και δι' άλλων πολλών το έδειξε, -και δι' όσων έγιναν κατά τον ιερόν πόλεμον. Εν ώ είχον το ιερόν οι Φωκείς, -εκστρατεύσαντες εκεί οι Λακεδαιμόνιοι, το έδωκαν εις τους Δελφούς· αλλ' άμα -αυτοί ανεχώρησαν, επελθών ο Περικλής, μετά στρατευμάτων, πάλιν εισήγαγε τους -Φωκείς, και ως οι Λακεδαιμόνιοι ενέγραψαν εις το μέτωπον του χαλκού λύκου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn520' id='ref520'>520</a></span>) το -δικαίωμα του να μαντεύωνται προ των άλλων, ό έδωκαν εις αυτούς οι Δελφοί, -ούτω και αυτός, λαβών υπέρ των Αθηναίων το αυτό της προμαντείας δικαίωμα, το -εχάραξεν εις του ιδίου λύκου την δεξιάν πλευράν.</p> - -<p>ΚΒ. Ότι δ' ορθώς έπραξε συνέχων εντός της Ελλάδος την δύναμιν των -Αθηναίων, αυτά τα γεγονότα το εμαρτύρησαν. Διότι πρώτον μεν απεστάτησαν οι -Ευβοείς, και διέβη μετά δυνάμεως κατ' αυτών. Ευθύς δ' έπειτα ανηγγέλθη ότι -Μεγαρείς εκήρυξαν τον πόλεμον, και ότι εχθρών στράτευμα ήτον εις τα όρια της -Αττικής, υπό την στρατηγίαν του Πλειστάνακτος, του Βασιλέως των Λακεδαιμονίων. -Πάλιν λοιπόν ο Περικλής ταχέως επέστρεψεν εξ Ευβοίας διά τον πόλεμον όστις -ήτον εν Αττική. Και να έλθη μεν εις χείρας δεν ετόλμησε, διότι ήσαν πολλοί και -ανδρείοι οπλίται οι προκαλούντες αυτόν εχθροί. Βλέπων δ' ότι ο Πλειστάναξ ήτον -όλως νέος, και ότι πρώτιστον σύμβουλον είχε τον Κλεανδρίδην, όν οι έφοροι -έπεμψαν μετ' αυτού ως πάρεδρον και ως φύλακα, ένεκα της ηλικίας του, ήρχισε να -δοκιμάζη αυτόν κρυφίως· και διαφθείρας αυτόν ταχέως διά χρημάτων, τον -κατέπεισε ν' αποσύρη της Αττικής τους Πελοποννησίους. Ως δ' ανεχώρησε το -στράτευμα και διελύθη εις τας πόλεις, οι Λακεδαιμόνιοι αγανακτούντες διά τούτο· -εις μεν τον βασιλέα επέβαλον χρημάτων πρόστιμον, ό μη έχων ν' αποτίση, -ανεχώρησεν εκ της Λακεδαίμονος· τον δε Κλεανδρίδην φεύγοντα κατεδίκασαν εις -θάνατον. Ήτον δ' ούτος πατήρ του Γυλίππου, όστις κατεπολέμησε -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn521' id='ref521'>521</a></span>) τους -Αθηναίους εις την Σικελίαν. Φαίνεται δ' ότι η φύσις μετέδωκε και εις τούτον ως -συγγενικόν νόσημα την φιλοχρηματίαν διότι, και αυτός διά κακά έργα αισχρώς -καταδικασθείς, έφυγεν εκ της Σπάρτης. Αλλά ταύτα εξεθέσαμεν εν τω βίω του -Λυσάνδρου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn522' id='ref522'>522</a></span>).</p> - -<p>ΚΓ. Εις τον απολογισμόν δε της στρατηγίας του έγραψεν ο Περικλής δέκα -τάλαντα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn523' id='ref523'>523</a></span>), -δαπανηθέντα εις τας ανάγκας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn524' id='ref524'>524</a></span>), και ο -δήμος εδέχθη αυτά, χωρίς να πολυερευνήση, ουδέ να εξελέγξη της δαπάνης το -μυστηριώδες. Τινές δε διηγούνται, και μεταξύ αυτών Θεόφραστος ο φιλόσοφος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn525' id='ref525'>525</a></span>), ότι -κατ' έτος εστέλλοντο παρά του Περικλέους δέκα τάλαντα εις την Σπάρτην, δι' ών -περιποιούμενος τους έχοντας τας αρχάς, απεμάκρυνε τον πόλεμον, και εξηγόραζεν -ουχί την ειρήνην, αλλά τον καιρόν καθ' όν, ησύχως ετοιμασθείς, έμελλε να -πολεμήση καλλήτερα. Ευθύς λοιπόν στραφείς κατά των επαναστάντων, και διαβάς -εις Εύβοιαν μετά πεντήκοντα πλοίων και πεντακισχιλίων οπλιτών, κατέστρεψε τας -πόλεις. Και των μεν Χαλκιδέων απεδίωξε τους Ιπποβότας λεγομένους, οίτινες ήσαν -οι κατά πλούτον και δόξαν διακρινόμενοι μεταξύ αυτών. Τους δ' Εστιαιείς -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn526' id='ref526'>526</a></span>) όλους -εκτοπίσας εκ της χώρας αυτών, κατώκισεν εις αυτήν Αθηναίους, κατ' εκείνων -μόνων άκαμπτος δειχθείς, διότι συλλαβόντες πλοίον αττικόν, εφόνευσαν τους -άνδρας.</p> - -<p>ΚΔ. Μετά τούτο -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn527' id='ref527'>527</a></span>) έγινε -συνθήκη ειρήνης επί τριάκοντα έτη μεταξύ Αθηναίων και Λακεδαιμονίων, και τότε -εψήφισεν εκστρατείαν κατά της Σάμου, κατηγορών τους Σαμίους ότι διαταττόμενοι -να παύσωσι τον προς τους Μιλησίους πόλεμον αυτών, δεν υπήκουσαν. Επειδή -όμως φαίνεται ότι έπραξε τα περί της Σάμου προς χάριν της Ασπασίας, εδώ καιρός -είναι να εκφράσωμεν την απορίαν ημών περί ταύτης της γυναικός, ποίαν τέχνην ή -ποίαν δύναμιν είχεν ώστε και τους πρωτίστους των πολιτικών να καθυποτάξη, και -εις τους φιλοσόφους σπουδαίου και πολλού λόγου να δώση αιτίαν. Κοινώς -γνωστόν είναι ότι ήτον Μιλησία το γένος, θυγάτηρ του Αξιόχου. Λέγουσι δ' ότι κατά -παράδειγμα παλαιάς τινός Ιωνίας, Θαργηλίας, επετέθη κατά των ισχυροτάτων -ανδρών. Διότι η Θαργηλία, ωραία ούσα, και χάριν έχουσα και ευφυίαν, μετά -πολλών μεν εσχετίσθη Ελλήνων, είλκυσε δ' όλους όσοι την επλησίαζον υπέρ του -Βασιλέως, και επειδή ήσαν ούτοι εκ των μεγίστων και δυνατωτάτων, διέσπειρε δι' -αυτών λεληθότως εις πάσας τας πόλεις αρχάς μηδισμού. Περί δε της Ασπασίας -τινές μεν λέγουσιν ότι ο Περικλής προσηλώθη εις αυτήν ως εις γυναίκα σοφήν και -πολιτικήν διότι και ο Σωκράτης επεσκέπτετο αυτήν ενίοτε μετά των γνωρίμων του, -και οι φίλοι αυτής τη έφερον τας γυναίκας των να την ακούωσιν, αν και δεν είχε -κοσμίαν ουδέ σεμνήν ενασχόλησιν, αλλ' έτρεφε παρ' εαυτή κόρας κακής διαγωγής. -Ο δ' Αισχίνης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn528' id='ref528'>528</a></span>) λέγει, -ότι Λυσικλής ο προβατοκάπηλος, αγενής και ταπεινός ων εκ γενετής, έγινε πρώτος -των Αθηναίων, διότι συνώκησε μετά της Ασπασίας αφ' ού ο Περικλής απέθανεν. Εις -δε του Πλάτωνος τον Μενέξενον, αν και η αρχή του διαλόγου εκείνου είναι -γεγραμμένη αστείως, ιστορικώς όμως αναφέρεται η υπόληψις ην είχεν η γυνή, και -ότι εδέχετο πολλούς Αθηναίους όπως τοις διδάσκη την ρητορικήν. Ο δε Περικλής -φαίνεται ότι μάλλον ερωτικώς ηγάπα την Ασπασίαν, ότι είχε μεν αυτός γυναίκα, -ήτις και συγγενής του ήτον, και είχε νυμφευθή πριν τον Ιππόνικον, εξ ού εγέννησε -Καλλίαν τον πλούσιoν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn529' id='ref529'>529</a></span>), μετά -δε του Περικλέους εγέννησε τον Ξάνθιππον και τον Πάραλον. Επειδή δε μετά ταύτα -δεν τοις ήρεσκεν η συμβίωσις, ο Περικλής έδωκεν αυτήν εις άλλον άνδρα, όν αυτή -ήθελε, και έλαβε την Ασπασίαν, ήν μεγάλως ηγάπησε. Λέγουσιν ότι καθ' ημέραν -οσάκις εξήρχετο εις την αγοράν και οσάκις επανήρχετο, την ησπάζετο πάντοτε -φιλών αυτήν. Δια τούτο εις τας Κωμωδίας ονομάζεται Ομφάλη, Δηιάνειρα, ως και -Ήρα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn530' id='ref530'>530</a></span>). Ο δε -Κρατίνος την λέγει εταίραν διά τούτων.</p> - -<p class="poem">«Την Ήραν Ασπασίαν τω εγέννησε,<br /> -την αναιδή εταίραν, την αναίσχυντον».</p> - -<p>Φαίνεται ότι και νόθον υιόν απέκτησεν εξ αυτής, περί ού παρεισάγει ο Εύπολις -εν τη κωμωδία τη επιγραφομένη «Δήμος» τον Περικλήν ούτως ερωτώντα·</p> - -<p class="poem">«Μοι ζη ο νόθος ;»</p> - -<p>Τον δε Μυρωνίδην αποκρινόμενον·</p> - -<p class="poem"> - «Και θα ήτον έγγαμος, <br /> -εάν δεν εφοβείτο τον εταιρισμόν». -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn531' id='ref531'>531</a></span>)</p> - -<p>Λέγουσι δ' ότι η Ασπασία εγένετο τοσούτον ένδοξος και ονομαστή, ώστε και ο -Κύρος, ο πολεμήσας τον Βασιλέα όπως τω αφαιρέση των Περσών την ηγεμονίαν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn532' id='ref532'>532</a></span>), την -γυναίκα ήν υπέρ πάσας ηγάπα ωνόμασεν Ασπασίαν, εν ώ πριν εκαλείτο Μιλτώ. -Ήτον δ' αυτή εκ της Φωκαίας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn533' id='ref533'>533</a></span>), -θυγάτηρ Ερμοτίμου· και όταν εις την μάχην έπεσεν ο Κύρος, κομισθείσα αύτη προς -τον Βασιλέα, έλαβε μεγάλην ισχύν παρ' αυτώ. Ταύτα επελθόντα μοι εις την μνήμην -εν ώ έγραφον, ενόμισα υπέρ το δέον ίσως αυστηρόν ν' αποκρούσω, και να -παρέλθω υπό σιωπήν.</p> - -<p>ΚΕ. Τον κατά των Σαμίων πόλεμον λοιπόν κατηγορούσι κυρίως τον Περικλέα ότι -εψήφισεν εξ αιτίας των Μιλησίων, και κατά παράκλησιν της Ασπασίας. Αι δύο -πόλεις αύται επολέμουν τότε περί της Πριήνης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn534' id='ref534'>534</a></span>) και -ενίκων οι Σάμιοι. Προσκληθέντες δ' υπό των Αθηναίων να παύσωσι τον πόλεμον, -και να δικασθώσιν εν Αθήναις -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn535' id='ref535'>535</a></span>), δεν -επείσθησαν· δι' ό πλεύσας εις Σάμον ο Περικλής, κατέλυσε την ολιγαρχικήν αυτής -κυβέρνησιν, λαβών δ' εκ των πρώτων πολιτών πεντήκοντα ομήρους, και άλλους -τόσους παίδας, έστειλεν αυτούς εις την Λήμνον, ει και λέγεται ότι έκαστος μεν των -ομήρων τούτων τω έδιδεν ανά έν τάλαντον υπέρ εαυτού, πολλά δε και αλλά έδιδον -οι μη θέλοντες να γίνη εις την πόλιν δημοκρατία. Προσέτι δε Πισσούθνης ο Πέρσης, -προς τους Σαμίους ευνοϊκώς διακείμενος, τω έπεμψε δεκακισχιλίους χρυσούς -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn536' id='ref536'>536</a></span>), -παρακαλών αυτόν να φεισθή της πόλεως. Αλλ' ο Περικλής ουδέν τούτων έλαβε, και -μεταχειρισθείς τους Σαμίους ως αυτός ενέκρινε, και εγκαταστήσας την -δημοκρατίαν, απέπλευσεν εις τας Αθήνας. Εκείνοι όμως αμέσως επανεστάτησαν, -διότι ο Πισσούνθης έκλεψε και τοις απέδωκε τους ομήρους, και κατά τ' άλλα -ητοιμάσθησαν προς τον πόλεμον. Εκ νέου λοιπόν ο Περικλής εξέπλευσε κατ' -αυτών, και εύρεν αυτούς ούτε ησυχάζοντας ούτε πεφοβισμένους, αλλά πάσαν -έχοντας προθυμίαν να επιζητήσωσι την θαλασσοκρατίαν. Έγινεν επομένως ισχυρά -ναυμαχία περί την νήσον ήν καλούσι Τραγίας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn537' id='ref537'>537</a></span>), και -λαμπράν ενίκησε νίκην ο Περικλής, διά τεσσαράκοντα τεσσάρων πλοίων -κατατροπώσας εβδομήκοντα, ών τα είκοσιν έφερον στρατιώτας.</p> - -<p>ΚΣΤ. Ως δε τους εδίωξε και τους έτρεψεν εις φυγήν, επολιόρκησε τους Σαμίους, -οίτινες όμως ετόλμησαν να εκδράμωσιν έτι, και να πολεμώσιν εμπρός του τείχους. -Ως δ' ήλθε και έτερος στόλος εξ Αθηνών, και οι Σάμιοι απεκλείσθησαν εντελώς, -λαβών ο Περικλής εξήκοντα τριήρεις, έπλευσεν εις το έξω πέλαγος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn538' id='ref538'>538</a></span>), ως -μεν οι περισσότεροι λέγουσι, διότι φοινικικαί τριήρεις ήρχοντο εις βοήθειαν των -Σαμίων, και ήθελε να τας απαντήση και να ναυμαχήση προς αυτάς μακράν της -νήσου· ως δε λέγει ο Στησίμβροτος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn539' id='ref539'>539</a></span>), -πλέων προς την Κύπρον, όπερ δεν φαίνεται πιθανόν. Αλλ' είτε τον ένα είτε τον -άλλον είχε σκοπόν, φαίνεται ότι επίσης απέτυχε· διότι, αφ' ού απέπλευσεν αυτός, -Μέλισσος ο Ιθαγένους, φιλόσοφος και στρατηγός ων τότε της Σάμου, -περιφρονήσας την ολιγότητα των πλοίων ή την απειρίαν των στρατηγών, κατέπεισε -τους πολίτας να επιτεθώσι κατά των Αθηναίων. Έγινε λοιπόν μάχη, και νικήσαντες -οι Σάμιοι, και πολλούς μεν άνδρας αιχμαλωτίσαντες, πολλά δε πλοία -καταστρέψαντες, είχον ελεύθερον τον πλουν της θαλάσσης, και επρομηθεύοντο τα -προς πόλεμον αναγκαία, όσων πρότερον εστερούντο. Ο δ' Αριστοτέλης λέγει ότι -υπό του Μελίσσου και αυτός ο Περικλής ενικήθη πρότερον εις ναυμαχίαν. Οι δε -Σάμιοι, ανθυβρίζοντες τους αιχμαλώτους των Αθηναίων, τους εσφράγιζον εις το -μέτωπον διά σημείου γλαυκός· διότι και εκείνους οι Αθηναίοι είχον σφραγίσει διά -Σαμαίνης. Είναι δ' η Σάμαινα πλοίον έχον κάπρου μεν κεφαλήν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn540' id='ref540'>540</a></span>) εις το -πλατύ της πρώρας, κοίλον δε μάλλον και γαστροειδές, ώστε ικανόν είναι και ν' -αντέχη εις την θάλασσαν, και να πλέη ταχέως. Ωνομάσθη δ' ούτω, διότι κατά -πρώτον εφάνη εις την Σάμον, κατασκευασθέν υπό Πολυκράτους του τυράννου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn541' id='ref541'>541</a></span>). Τα -στίγματα δε ταύτα λέγουσιν ότι αινίττεται και ο στίχος ούτος του -Αριστοφάνους·</p> - -<p class="poem">«Οι Σάμιοι, τι δήμος πολυγράμματος!»</p> - -<p>ΚΖ. Ακούσας δ' ο Περικλής την κατά το στρατόπεδον συμφοράν, έσπευσε -ταχέως εις βοήθειαν, και νικήσας τον Μέλισσον, όστις αντιπαρετάχθη, και εις -φυγήν τρέψας τους εχθρούς, ευθύς τους περιετείχιζε, θέλων να υπερισχύση και να -κυριεύση την πόλιν διά της δαπάνης μάλλον και διά του καιρού, παρά διά πληγών -και κινδύνων των πολιτών. Επειδή δε δυσκόλως εδύνατο ν' αναχαιτίση τους -Αθηναίους, δυσαρεστουμένους διά την χρονοτριβήν, και προθυμίαν έχοντας να -πολεμήσωσι, διαιρέσας εις οκτώ μέρη το πλήθος αυτών, έρριψε κλήρον, και εις τον -λαβόντα τον λευκόν κύαμον επέτρεψε να διασκεδάζη και να μένη αργός, εν ώ οι -άλλοι εμάχοντο. Διά τούτο λέγουσιν ότι οι ευχαρίστους τινάς ημέρας έχοντες, τας -ωνόμαζον λευκάς ημέρας, από των λευκών κυάμων. Ο Έφορος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn542' id='ref542'>542</a></span>) δε -λέγει ό,τι ο Περικλής μετεχειρίσθη και τας καινοφανείς μηχανάς, άς εθαύμασε, του -συνοδεύοντος αυτόν Αρτέμωνος του μηχανικού, όστις ήτον χωλός, και, επί φορείου -διότι περιεφέρετο εις τα κατεπείγοντα των έργων, ωνομάσθη Περιφόρητος. Αλλ' -Ηρακλείδης ο Ποντικός -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn543' id='ref543'>543</a></span>) -αναιρεί τούτο διά των ποιημάτων του Ανακρέοντος, εν οίς αναφέρεται ο -Περιφόρητος Αρτέμων, κατά πολλάς γενεάς αρχαιότερος του εν Σάμω πολέμου και -των πραγμάτων εκείνων. Λέγει δ' ούτος ότι ο Αρτέμων ήτον τρυφερός τις κατά την -δίαιταν, και ψοφοδεής και δειλός, και ως επί το πλείστον μεν εις την οικίαν του -καθήμενος, εν ώ δύο υπηρέται εβάσταζον χαλκήν ασπίδα υπέρ την κεφαλήν του, -μη πέση τι άνωθεν επί αυτήν· αν δ' εβιάζετο να εξέλθη, εκομίζετο περιφερόμενος -εις μικράν κλίνην και χαμηλήν παρά το έδαφος, και διά τούτο ωνομάσθη -Περιφόρητος.</p> - -<p>ΚΗ. Τον έννατον δε μήνα παρεδόθησαν οι Σάμιοι, και ο Περικλής εκρήμνησε τα -τείχη, και παρέλαβε τα πλοία, και τοις επέβαλε πολλών χρημάτων πρόστιμον, ών τα -μεν αμέσως έφερον, τα δ' υποσχεθέντες να καταβάλωσιν εις ρητόν χρόνον, έδωκαν -ομήρους. Δούρις -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn544' id='ref544'>544</a></span>) δ' ο -Σάμιος ταύτα τραγικώτερον παριστών, προσάπτει πολλήν ωμότητα εις τους -Αθηναίους και εις τον Περικλέα, ήν ούτε ο Θουκυδίδης, ούτε ο Έφορος, ούτε ο -Αριστοτέλης εξιστορεί, αλλ' ουδ' αληθές φαίνεται, ότι τους τριηράρχους και τους -επιβάτας των Σαμίων έφερεν εις των Μιλησίων την αγοράν, και δέσας αυτούς εις -σανίδας επί δέκα ημέρας εν ώ ήδη κακώς δειέκειντο, διέταξε να τους φονεύσωσι, -θραύοντες τας κεφαλάς αυτών διά ξύλων, και έπειτα να ρίψωσι τα σώματα αυτών -άταφα. Αλλ' ο Δούρις όστις, ουδ' όταν υπ' ουδενός ιδίου πάθους κινήται συνηθίζει -να συνέχη τας διηγήσεις του εντός της αληθείας, φαίνεται ότι ηύξησεν ενταύθα έτι -μάλλον τας συμφοράς της πατρίδος του, ίνα διαβάλη τους Αθηναίους. Ο δε -Περικλής, αφ' ού κατέστρεψε την Σάμον, ως επανήλθεν εις τας Αθήνας, έθαψε -λαμπρώς τους εις τον πόλεμον αποθανόντας, και εθαυμάσθη διά τον λόγον, όν -κατά την συνήθειαν επρόφερεν επί των τάφων αυτών. Ότε δε κατέβαινεν από του -βήματος, αι μεν άλλαι γυναίκες τον ησπάζοντο και τον έστεφον διά στεφάνων και -ταινιών, ως αθλητήν νικηφόρον· η δ' Ελπινίκη, ελθούσα πλησίον· «Ταύτα, είπεν, -εισί θαυμαστά, και στεφάνων άξια, ω Περίκλεις, όστις μας εφόνευσας πολλούς και -ανδρείους πολίτας, ουχί πολεμών τους Φοίνικας ουδέ τους Μήδους, καθώς ο -Κίμων ο αδελφός μου, αλλά καταστρέφων σύμμαχον πάλιν και συγγενή.» Εν ώ δ' -έλεγε ταύτα η Ελπινίκη, λέγεται ότι ο Περικλής, μειδιάσας ησύχως, τη είπε το του -Αρχιλόχου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn545' id='ref545'>545</a></span>)·</p> - -<p class="poem">«Γραυς είσαι. Μύρ' αλείφου ολιγώτερα.»</p> - -<p>Λέγει δ' ο Ίων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn546' id='ref546'>546</a></span>) ότι -εξαισίως υπερηφανεύθη ότι ενίκησε τους Σαμίους, διότι ο μεν Αγαμέμνων -κατετρόπωσε βάρβαρον πόλιν εις δέκα έτη, αυτός δ' εις εννέα μήνας τους πρώτους -και δυνατωτάτους των Ιόνων. Και η αξίωσίς του δεν ήτον άδικος· διότι τω όντι -πολλήν είχεν αδηλότητα και πολύν κίνδυνον ο πόλεμος ούτος, αν, ως λέγει ο -Θουκυδίδης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn547' id='ref547'>547</a></span>), παρ' -ολίγον ήλθεν η πόλις των Σαμίων ν' αφαιρέση την θαλασσοκρατίαν από των -Αθηνών.</p> - -<p>ΚΘ. Μετά δε ταύτα, εν ώ προεμηνύετο ήδη ο Πελοποννησιακός πόλεμος, -έπεισε τον δήμον να στείλωσι βοήθειαν εις τους Κερκυραίους, πολεμουμένους υπό -των Κορινθίων, και να οικειωθώσι νήσον έχουσαν ισχυράν ναυτικήν δύναμιν· διότι -οι Πελοποννήσιοι διέκειντο υπέρποτε εις πολεμικάς προς αυτούς διαθέσεις. Ως δ' -εψήφισεν ο δήμος την βοήθειαν, έστειλε τον Λακεδαιμόνιον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn548' id='ref548'>548</a></span>), υιόν -του Κίμωνος, έχοντα δέκα πλοία μόνον, ως εξυβρίζων αυτόν διότι ο οίκος του -Κίμωνος πολλήν έτρεφεν εύνοιαν και φιλίαν προς τους Λακεδαιμονίους. Διά να -συκοφαντηθή λοιπόν έτι μάλλον ως λακωνίζων ο Λακεδαιμόνιος, αν επί της -στρατηγίας του ουδέν εγίνετο μέγα και ένδοξον, διά τούτο τω έδωκεν ολίγα πλοία, -και τον έστειλε χωρίς να θέλη. Και κατά πάντα τρόπον ανθίστατο εις την πρόοδον -των υιών του Κίμωνος, λέγων ότι και εκ των ονομάτων αυτών εφαίνετο ότι δεν -ήσαν γνήσιοι, αλλά νόθοι -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn549' id='ref549'>549</a></span>) και -ξένοι, διότι ο μεν ωνομάζετο Λακεδαιμόνιος, ο δε Θεσσαλός, και ο άλλος Ηλείος. -Φαίνεται δ' ότι όλοι εγεννήθησαν εκ μητρός Αρκαδίας. Κατηγορούμενος δ' ο -Περικλής διά τας δέκα ταύτας τριήρεις, ότι εχορήγησε μικράν μεν βοήθειαν εις -τους έχοντας ανάγκην αυτής, μεγάλην δε πρόφασιν εις τους εγκαλούντας τους -Αθηναίους, έστειλε πάλιν και άλλας περισσοτέρας εις την Κέρκυραν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn550' id='ref550'>550</a></span>), -αίτινες έφθασαν μετά την μάχην. Εν ώ δ' ωργίζοντο οι Κορίνθιοι, και κατηγόρουν -τους Αθηναίους εις την Λακεδαίμονα, ήλθον οι Μεραγείς, παραπονούμενοι ότι αφ' -όλων των αγορών και των λιμένων όπου κρατούσιν οι Αθηναίοι, εμποδίζουσι και -διώκουσιν αυτούς παρά το κοινόν δίκαιον και παρά τους όρκους των Ελλήνων. Οι -δ' Αιγινήται, αδικούμενοι και αυτοί, ως φαίνεται, και πιεζόμενοι, παρεπονούντο -κρυφίως προς τους Λακεδαιμονίους, μη έχοντες θάρρος να κατηγορήσωσι -φανερώς τους Αθηναίους. Εν τούτοις δε και η Ποτίδαια -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn551' id='ref551'>551</a></span>) πόλις -υπήκοος των Αθηναίων, άποικος δε των Κορινθίων, αποστατήσασα και -πολιορκουμένη, επετάχυνεν έτι μάλλον τον πόλεμον. Επειδή όμως πρεσβείαι -εστάλησαν εις Αθήνας, και ο βασιλεύς των Λακεδαιμονίων Αρχίδαμος διήλλαξε τας -πλείστας των διαφορών, και επράυνε τους συμμάχους, ο πόλεμος εφαίνετο, ως εκ -των άλλων αιτιών, ότι δεν ήθελεν εκραγή κατά των Αθηναίων, αν είχον πεισθή να -καταργήσωσι το Μεγαρικόν ψήφισμα, και να φιλιωθώσι μετά των Μεγαρέων. Δι' ό -προ πάντων ο Περικλής, εναντιωθείς εις τούτο, και παροξύνας τον δήμον να -επιμείνη εις την προς τους Μεγαρείς φιλονεικίαν του, μόνος εκατηγορήθη ως αιτία -του πολέμου γενόμενος.</p> - -<p>Λ. Λέγουσι δ' ότι όταν ήλθε περί τούτου πρεσβεία εις Αθήνας εκ Λακεδαίμονος, -και ο Περικλής επρότεινε νόμον απαγορεύοντα ν' αφαιρεθή το πινάκιον, εφ' ού -ήτον γεγραμμένον το ψήφισμα, ο Πολυάρκης, είς των πρέσβεων, είπε· «Μη το -αφαιρής λοιπόν, αλλά στρέψον αυτό εντός. Δεν υπάρχει νόμος όστις ν' απαγορεύη -και τούτο.» Και ο μεν λόγος εφάνη ευφυής, αλλ' ο Περικλής δεν ενέδωκε. Φαίνεται -δ' ότι είχε και ιδιαιτέραν τινά κατά των Μεγαρέων απέχθειαν. Κοινόν δε -προσάπτων, και φανερόν έγκλημα εις αυτούς, ότι κατατέμνουσι τα ιερά λειβάδια -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn552' id='ref552'>552</a></span>), -γράφει ψήφισμα, να σταλή κήρυξ, ο ίδιος προς αυτούς και προς τους -Λακεδαιμονίους, και να κατηγορήση τους Μεγαρείς. Και τούτο μεν το ψήφισμα του -Περικλέους περιείχεν εύλογον δικαιολογίαν και ήμερον. Επειδή όμως ο σταλείς -κήρυξ Ανθεμόκριτος εθανατώθη, και ο θάνατός του προσήφθη εις τους Μεγαρείς, -γράφει ψήφισμα κατ' αυτών ο Χαρίνος, να υπάρχη κατ' αυτών άσπονδος και -ακήρυττος έχθρα, όστις δε Μεγαρεύς εισέλθη εις την Αττικήν, να τιμωρήται διά -θανάτου, οι δε στρατηγοί, όταν ομνύωσι τον πατρικόν όρκον, να ορκίζωνται ότι δις -κατ' έτος θα εισβάλλωσιν εις την Μεγαρικήν· ο δ' Ανθεμόκριτος να ταφή παρά τας -Θριασίας πύλας, αίτινες τώρα ονομάζονται Δίπυλον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn553' id='ref553'>553</a></span>). Οι δε -Μεγαρείς, αρνούμενοι τον φόνον του Ανθεμοκρίτου, επιρρίπτουσι την ευθύνην εις -την Ασπασίαν και τον Περικλήν, αναφέροντες τα περιβόητα και δημώδη ταύτα -στιχάρια των Αχαρνέων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn554' id='ref554'>554</a></span>).</p> - -<p class="poem">Σιμαίθαν την εταίραν εις τα Μέγαρα<br /> -κρασοπατέρες νέοι ήλθαν κ' έκλεψαν,<br /> -κ' οι Μεγαρείς πονέσαντες, αντέκλεψαν<br /> -της Ασπασίας δύο εταιρίδια.</p> - -<p>ΛΑ. Και η μεν αρχή ποία τις ήτον δεν είν' εύκολον να το ηξεύρωμεν. Της δε μη -ακυρώσεως του ψηφίσματος την αιτίαν όλοι ομοφώνως αποδίδουσιν εις τον -Περικλέα. Πλην, οι μεν λέγουσιν ότι επέμεινεν αυτός εκ μεγαλοφροσύνης και εκ -φρονήσεως, προς το δημόσιον καλόν, φρονών ότι η απαίτησις των Λακεδαιμονίων -ήτον δοκιμή αν η πόλις ενδίδη, και ότι η παραδοχή αυτής θα ήτον ασθενείας -εξομολόγησις· οι δε, ότι μετ' αυθαδείας μάλλον τινός, και τον πόλεμον επιθυμών -όπως λάβη ισχύν και δόξαν, περιεφρόνησε τους Λακεδαιμονίους. Η δε χειροτέρα -όλων των αιτιών, ήτις όμως έχει τους πλείστους μάρτυρας, ούτω πώς λέγεται. Ο -γλύπτης Φειδίας, ήτον, ως είπομεν, εργολάβος του αγάλματος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn555' id='ref555'>555</a></span>). Ήτον -δε φίλος του Περικλέους, και μεγίστην είχεν επιρροήν παρ' αυτώ· δι' ό, -φθονούμενος, είχεν εχθρούς, τινάς μεν δι' εαυτόν, άλλοι δε θέλοντες δι' αυτού να -δοκιμάσουν οποίος κριτής θα εδείκνυτο ο δήμος ως προς τον Περικλέα, κατέπεισαν -Μένωνά τινα, ένα των εργατών του Φειδίου, και τον εκάθισαν οικέτην εις την -αγοράν, ζητούντα άδειαν να καταμηνύση και κατηγορήση τον Φειδίαν. Ο δήμος -λοιπόν εδέχθη τον άνθρωπον, και εγένετο καταγγελία εις την εκκλησίαν. Και περί -κλοπών μεν ουδέν ελέγετο, διότι ο Φειδίας ούτως ειργάσθη εξ αρχής αμέσως και -προσέθηκεν εις το άγαλμα τον χρυσόν, κατά συμβουλήν του Περικλέους, ώστε -δυνατώτατον ήτον να τον αφαιρέσωσι, και ν' αποδείξωσι το βάρος αυτού· και -τούτο είπε τότε ο Περικλής εις τους κατηγόρους να πράξωσιν. Αλλά τον Φειδίαν -επίεζεν υπό φθόνου η δόξα των έργων του, και μάλιστα διότι παραστήσας επί της -ασπίδος την μάχην των Αμαζόνων, ενετύπωσε την ιδίαν αυτού μορφήν, ως -γέροντος φαλακρού, αίροντος πέτραν διά των δύο χειρών του -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn556' id='ref556'>556</a></span>), και -προσέθηκεν ωραιοτάτην εικόνα του Περικλέους, μαχομένου προς Αμαζόνα. Το δε -σχήμα της χειρός, υψούσης το δόρυ εμπρός του προσώπου του Περικλέους, ήτον -τοσούτον επιτηδείως διατεθειμένον, ώστε θέλει τρόπον τινά να κρύπτη την -ομοιότητα, υποφαινομένην όμως εκατέρωθεν. Και ο μεν Φειδίας εις το -δεσμωτήριον ριφθείς, απέθανε νοσήσας, ως δέ τινες λέγουσι, φαρμακευθείς υπό -των εχθρών του Περικλέους, νέαν ζητούντων διαβολής αφορμήν. Εις δε τον -κατήγορον Μένωνα, διά ψηφίσματος ό έγραψεν ο Γλύκων, έδωκεν ο δήμος -ατέλειαν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn557' id='ref557'>557</a></span>), και -προσέταξε τους στρατηγούς να επιμελώνται περί της ασφαλείας του -ανθρώπου.</p> - -<p>ΛΒ. Κατά τον αυτόν δε περίπου χρόνον εδικάζετο και η Ασπασία δι' ασέβειαν, -εγκαλουμένη υπό Ερμίππου του κωμωδοποιού, και κατηγορουμένη προσέτι ότι -εδέχετο ελευθέρας γυναίκας προς χάριν του Περικλέους. Και ψήφισμα έγραψεν ο -Διοπείθης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn558' id='ref558'>558</a></span>), να -καταγελθώσιν εις τον δήμον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn559' id='ref559'>559</a></span>) οι μη -τα θεία πιστεύοντες, ή διδάσκοντες λόγους περί των μετεωρολογικών, αντανακλών -ούτω την υπόνοιαν διά του Αναξαγόρου εις τον Περικλέα. Ως δ' εδέχθη και -ενέκρινε την καταμήνυσιν ο δήμος, εκυρώθη ψήφισμα προταθέν υπό του -Δρακοντίδου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn560' id='ref560'>560</a></span>), ο -Περικλής να καταθέση εις τους Πρυτάνεις -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn561' id='ref561'>561</a></span>) τους -απολογισμούς των χρημάτων, οι δε δικασταί, την ψήφον φέροντες από του βωμού, -να κρίνωσιν εντός της Ακροπόλεως -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn562' id='ref562'>562</a></span>). Ο δε -Άγνων τούτο μεν αφήρεσεν από του ψηφίσματος, έγραψε δε να κριθή η δίκη υπό -χιλίων πεντακοσίων δικαστών -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn563' id='ref563'>563</a></span>), είτε -κλοπής και δωροδοκίας, είτε αδικίας ήθελέ τις να ονομάση την καταμήνυσιν. Και -της μεν Ασπασίας κατώρθωσε την απόλυσιν, πολλά, ως ο Αισχίνης λέγει, χύσας -υπέρ αυτής δάκρυα επί της δίκης, και πολλάς παρακλήσεις απευθύνας εις τους -δικαστάς. Τον δ' Αναξαγόραν, φοβηθείς, εξαπέστειλε, και συνώδευσεν ο ίδιος -εκτός της πόλεως. Όταν δε διά του Φειδίου δυσηρέστησε τον δήμον, φοβηθείς το -δικαστήριον, ανήψε τον πόλεμον, απειλούντα ήδη και υπεκκαιόμενον, διότι ήλπιζε -να διασκεδάση τας κατηγορίας και να ταπεινώση τον φθόνον, όταν, εν μέσω -μεγάλων πραγμάτων και κινδύνων, η πόλις ήθελεν εις εκείνον μόνον εμπιστευθή -εαυτήν διά την επισημότητα αυτού και την δύναμιν. Αύται λοιπόν λέγονται αι -αιτίαι δι' άς δεν αφήκε τον δήμον να ενδώση εις τους Λακεδαιμονίους. Το δ' -αληθές είναι άδηλον.</p> - -<p>ΛΓ. Οι δε Λακεδαιμόνιοι ηξεύροντες ότι αν εκείνου την δύναμιν καταβάλωσι, -θέλουσιν έχει τους Αθηναίους κατά πάντα μαλακωτέρους, τους προέτρεπον ν' -αποδιώξωσι το μίασμα το κηλιδούν, το εκ μητρός γένος αυτού -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn564' id='ref564'>564</a></span>)· ως -λέγει ο Θουκυδίδης. Αλλ' η απόπειρα απέβη όλως εναντία εις τους προτείναντας. -Διότι αντί υποψίας και διαβολής, ο Περικλής έτι περισσοτέραν απήλαυσε τιμήν και -εμπιστοσύνην παρά τοις πολίταις, όταν είδον ότι τον εμίσουν και τον εφοβούντο -μάλιστα οι εχθροί. Διό και πριν εισβάλη εις την Αττικήν ο Αρχίδαμος μετά των -Πελοποννησίων, είπεν ο Περικλής εις τους Αθηναίους, αν, λεηλατών τ' άλλα μέρη ο -Αρχίδαμος, εφείδετο των εδικών του κτημάτων εξ αιτίας της παλαιάς σχέσεως ήτις -υπήρχε μεταξύ των, ή όπως δώση εις τους εχθρούς του διαβολής αφορμάς, ότι -αυτός εχάριζε και τα κτήματα και τας επαύλεις του εις την πόλιν. Εισέβαλον λοιπόν -εις την Αττικήν μετά στρατού μεγάλου οι Λακεδαιμόνιοι και οι σύμμαχοι, υπό την -αρχηγίαν του Βασιλέως Αρχιδάμου· και λεηλατούντες την χώραν, προυχώρησαν εις -τας Αχαρνάς -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn565' id='ref565'>565</a></span>), και -εστρατοπέδευσαν εκεί, πιστεύοντες ότι οι Αθηναίοι δεν θα το ανείχοντο, αλλά θ' -αντιπαρετάττοντο μετ' οργής και υπερηφανείας. Εις τον Περικλέα όμως δύσκολον -εφαίνετο να συνάψη μάχην υπέρ αυτής της πόλεως προς εξήκοντα χιλιάδας -Πελοποννησίων και Βοιωτών· διότι τοσούτοι ήσαν οι κατ' αρχάς εισβαλόντες. Τους -δε θέλοντας να πολεμήσωσι και δυσαρεστούμενους διά τα γινόμενα κατεπράυνε -λέγων, ότι δένδρα μεν καταρριφθέντα και κοπέντα αναφύονται ταχέως, άνδρες δε -φονευθέντες, ευκόλως δεν αναζώσι. Δεν συνεκάλει δε τον δήμον εις εκκλησίαν, -φοβηθείς μη παρά την θέλησίν του βιασθή· αλλ' ως κυβερνήτης πλοίου, όταν -άνεμος επέρχηται εις το πέλαγος, διαθέσας τα πάντα, και καλώς εξαρτήσας τα -άρμενα, μεταχειρίζεται την τέχνην αυτού αφήνων τα δάκρυα και τας παρακλήσεις -των επιβατών όσοι πάσχουσιν υπό ναυτίας ή φόβου, ούτω και αυτός, κλείσας την -πόλιν, και φύλακας πανταχού τάξας προς ασφάλειαν, ηκολούθει τας ιδίας αυτού -εμπνεύσεις, ολίγον φροντίζων περί των καταβοώντων και των αγανακτούντων, ει -και πολλοί μεν των φίλων του επέμενον παρακαλούντες αυτόν, πολλοί δε των -εχθρών του τον ηπείλουν και κατηγόρουν, πολλοί δ' έψαλλον άσματα και -χλευασμούς προς καταισχύνην, υβρίζοντες την στρατηγίαν αυτού ως άνανδρον, και -τα πράγματα εις τους εχθρούς αφήνουσαν. Επέπιπτε δε κατ' αυτού και ο Κλέων, -ωφελούμενος εκ της εναντίον του οργής των πολιτών όπως δημαγωγήση, ως -δηλούσι και τ' ανάπαιστα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn566' id='ref566'>566</a></span>) ταυτά -του ποιητού Ερμίππου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn567' id='ref567'>567</a></span>).</p> - -<p class="poem">«Βασιλεύ των σατύρων, ειπέ, διατί<br /> -να βαστάξης το δόρυ δεν θέλεις λοιπόν,<br /> -αλλά λόγους πολέμου κηρύττεις δεινούς,<br /> -την ψυχήν δε του Τέλητος έχεις; -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn568' id='ref568'>568</a></span>)<br /> -Κ' οι οδόντες σου τρύζουν, ως όταν κοπίς <br /> -εις ακόνην ακούσης να τρύζη σκληράν,<br /> -και σε δάκνει αστράτττων ο Κλέων; -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn569' id='ref569'>569</a></span>)»</p> - -<p>ΛΔ. Πλην υπ' ουδενός των τοιούτων εκινήθη ο Περικλής, αλλά πράως και εν -σιωπή την αδοξίαν και την απέχθειαν υπομένων, και πέμψας στόλον εκατόν -πλοίων περί την Πελοπόννησον, αυτός δεν συνεξέπλευσεν, αλλ' έμεινεν οικουρών -και εις την εξουσίαν του έχων την πόλιν, έως ότου ανεχώρησαν οι Πελοποννήσιοι. -Περιποιούμενος όμως το πλήθος, αγανακτούν ουχ ήττον ένεκα του πολέμου, το -εκολάκευε διά διανομών χρημάτων, και έγραφε ψηφίσματα περί κληρουχιών, και -αποδιώξας όλους τους Αιγινήτας, διένειμε διά λαχνών την νήσον εις τους -Αθηναίους. Παρηγορούντο δ' ούτοι οπωσούν και εξ όσων έπασχον οι εχθροί· διότι -περιπλέοντες την Πελοπόννησον, ελεηλάτουν πολλήν χώραν και τας μικράς πόλεις -αυτής· και ο ίδιος, εισβαλών εις την Μεγαρικήν, την κατέφθειρε πάσαν. Εκ τούτου, -δ' εγίνετο προφανές ότι πολλά μεν κακοποιούντες οι εχθροί τους Αθηναίους, πολλά -δε πάσχοντες υπ' εκείνων διά θαλάσσης, δεν θα παρέτεινον τοσούτον τον πόλεμον, -αλλά ταχέως θ' απέκαμνον, καθώς εξ αρχής προείπεν ο Περικλής, αν θεία τις -βούλησις δεν είχεν εναντιωθή εις των ανθρώπων τους διαλογισμούς. Τώρα δε, -πρώτον μεν επέπεσεν η λοιμική φθορά, και εξηφάνισε πάσαν την ακμάζουσαν -ηλικίαν και πάσαν την δύναμιν. Υπ' αυτής προσβαλλόμενοι και κατά τα σώματα και -κατά τας ψυχάς, εξηγριώθησαν εντελώς κατά του Περικλέους, και ως αν υπό της -νόσου παραφρονήσαντες εξανίσταντο κατ' ιατρού ή κατά πατρός, προσηνέχθησαν -αδικώτατα κατ' αυτού, πεισθέντες υπό των εχθρών ότι την μεν νόσον επέφερεν η -συσσώρευσις του πλήθους των χωρικών εις την πόλιν, διότι εν καιρώ θέρους -ηναγκάζοντο πολλοί ομού να διάγωσιν εις μικρά οικήματα και εις πνιγηράς σκηνάς -ζωήν οικουρόν και αργήν, αντί της καθαράς διαίτης ήν είχον εις τον ανοικτόν αέρα -το πρότερον· τούτου δ' αίτιος ότι ήτον εκείνος, όστις ένεκα του πολέμου έχυσε τον -όχλον των αγρών εις τα τείχη, χωρίς εις ουδέν να μεταχειρίζηται τους τόσους -ανθρώπους, και εμάνδρωσεν αυτούς ως βοσκήματα, αφήνων να μεταδίδηται το -μίασμα αμοιβαίως, και μη χορηγών εις αυτούς ουδεμίαν της τύχης των μεταβολήν -ή ανακούφισιν.</p> - -<p>ΛΕ. Ταύτα θέλων να θεραπεύση, και να βλάψη ολίγον τους εχθρούς, -εισεβίβασεν εις εκατόν πεντήκοντα πλοία πολλούς και ανδρείους οπλίτας και -ιππείς, και έμελλε ν' αποπλεύση, χορηγών διά της τοιαύτης δυνάμεως μεγάλην -ελπίδα εις τους πολίτας, και όχι ολιγώτερον φόβον εις τους εχθρούς. Εν ώ δ' ήσαν -πλήρη τα πλοία, και ο Περικλής είχεν ήδη αναβή εις την ιδίαν αυτού τριήρη, -συνέβη ηλίου έκλειψις, και έγινε σκότος, και όλοι είδον μετά καταπλήξεως τούτο, -ως μέγα σημείον. Βλέπων δ' ο Περικλής τον κυβερνήτην περίφοβον και απορούντα -τι να πράξη, ύψωσε την χλαμύδα εμπρός των οφθαλμών του, και καλύψας αυτούς, -τον ηρώτησεν αν θεωρή τούτο ως μέγα δεινόν ή ως σημείον δεινού τινος. Ως δ' -απεκρίθη «όχι» ο κυβερνήτης· «Τι λοιπόν, είπε, διαφέρει τούτου εκείνο, εκτός ότι -το σώμα εξ ού προήλθεν η επισκότισις είναι μεγαλήτερον της χλαμύδος;» Αλλά -ταύτα συζητούνται εις τα σχολεία των φιλοσόφων. Εκπλεύσας δ' ο Περικλής, ουδέν -φαίνεται πράξας άξιον της προπαρασκευής. Πολιορκήσας δε την ιεράν Επίδαυρον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn570' id='ref570'>570</a></span>), ήτις -παρείχεν ελπίδας ότι θέλει κυριευθή, απέτυχεν εξ αιτίας της νόσου· διότι -επελθούσα εξολόθρευσεν όχι μόνον αυτούς, αλλά και όλους όσοι έλαβον οπωσούν -επιμιξίαν μετά του στρατού. Ως εκ τούτου ωργίζοντο οι Αθηναίοι κατ' αυτού, και -επροσπάθει να τους παρηγορή και να τους ενθαρρύνη. Αλλά δεν έπαυσε την οργήν -των, ουδέ τους μετέπεισεν, έως ου λαβόντες κατ' αυτού εις τας χείρας τας ψήφους, -και της τύχης του γινόμενοι κύριοι, τω αφόρεσαν την στρατηγίαν, και τω επέβαλον -ζημίαν χρηματικήν, ήν οι μεν λέγουσι δεκαπέντε ταλάντων εις ελάχιστον όρον, οι -δε εις ανώτατον πεντήκοντα. Κατήγορος δ' εις την δίκην, επεγράφη, ως μεν λέγει ο -Ιδομενεύς -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn571' id='ref571'>571</a></span>), ο -Κλέων, ως δ' ο Θεόφραστος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn572' id='ref572'>572</a></span>), ο -Σιμμίας, ο δ' Ηρακλείδης ο Ποντικός -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn573' id='ref573'>573</a></span>), λέγει -τον Λακρατίδαν.</p> - -<p>ΛΣΤ. Το δημόσια όμως ατυχήματά του έμελλον ταχέως να παύσωσι, διότι το -πλήθος μετά της πληγής είχεν αφήσει εις αυτόν και το κέντρον του -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn574' id='ref574'>574</a></span>). Αλλά -τα του οίκου του ήσαν εις δυστυχεστάτην κατάστασιν, διότι επί του λοιμού -απέθανον ουκ ολίγοι των οικείων του, και προ πολλού ετάραττον διαιρέσεις -αυτούς. Ούτως ο πρεσβύτερος των γνησίων υιών του Ξάνθιππος, πολυδάπανος ων -και αυτός εκ φύσεως, και γυναίκα νέαν και πολυτελή νυμφευθείς, την θυγατέρα -Ισάνδρου του Επιλύκου, ηγανάκτει διά την ακρίβειαν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn575' id='ref575'>575</a></span>) του -πατρός του, όστις ολίγα και κατ' ολίγον τω έδιδεν. Ούτος έστειλε και έλαβε παρ' -ενός φίλου του αργύριον, ως εκ μέρους του Περικλέους. Επειδή δ' έπειτα εκείνος -απήτει αυτό, ο μεν Περικλής και δίκην εκίνησε κατ' αυτού· ο δε νεανίσκος -Ξάνθιππος επί τούτω δυσαρεστηθείς, εκακολόγει τον πατέρα του, και πρώτον μεν -διηγείτο χλευαστικώς τας κατ' οίκον συναναστροφάς αυτού, και τας συνομιλίας άς -είχε μετά των σοφιστών. Όταν πένταθλός τις -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn576' id='ref576'>576</a></span>) φερ' -ειπείν, εκτύπησε διά του ακοντίου του ακουσίως τον Φαρσάλιον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn577' id='ref577'>577</a></span>) -Επιτίμιον, και τον εφόνευσεν, έλεγεν ότι εδαπάνησεν ολόκληρον ημέραν ο -Περικλής μετά του Πρωταγόρου, συζητών αν το ακόντιον ή ο ρίψας αυτό, ή οι -αγωνοθέται έπρεπε κατ' ορθότατον λόγον να θεωρηθώσιν ως αίτιοι του κακού -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn578' id='ref578'>578</a></span>). -Προσότι δε και την περί της ιδίας αυτού γυναικός κατηγορίαν λέγει ο Στησίμβροτος -ότι αυτός ο Ξάνθιππος διέδωκεν εις το πλήθος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn579' id='ref579'>579</a></span>), και -ότι μέχρι του θανάτου του διετήρησεν ο νέος άσπονδον την κατά του πατρός αυτού -αντιπάθειαν. Απέθανε δ' ο Ξάνθιππος ασθενήσας επί του λοιμού. Απώλεσε δε τότε -ο Περικλής και την αδελφήν του και των συγγενών και φίλων του τους πλείστους -και τους χρησιμωτάτους εις τα της πολιτείας. Αλλά δεν απηλπίσθη, ουδ' -εταπεινώθη το φρόνημα και το μέγεθος της ψυχής αυτού υπό των συμφορών και -ουδέ κλαίων, ουδέ νεκρόν συνοδεύων, ουδέ παρά τον τάφον εφάνη τινός των -οικείων του, μέχρις ού απώλεσε και τον έσχατον των γνησίων υιών του, τον -Πάραλον. Ο θάνατος όμως αυτού τον εκλόνισε· και επροσπάθει μεν να εμμείνη -καρτερικώς εις το ήθος του, και να διαφυλάξη την μεγαλοψυχίαν. Φέρων όμως -στεφάνον εις τον νεκρόν, κατεβλήθη υπό του πάθους άμα τον είδε, και εις -κλαυθμόν παρεδόθη, και έχυσε πλήθος δακρύων, εν ώ ποτέ καθ' όλον τον βίον του -τοιούτον τι δεν έπραξεν άλλοτε.</p> - -<p>ΛΖ. Η δε πόλις, αφ' ού εδοκίμασε τους άλλους στρατηγούς και ρήτορας διά τον -πόλεμον τούτον, επειδή ουδείς εφαίνετο έχων την ανάλογον προς τας περιστάσεις -βαρύτητα, ουδ' αξίαν παρέχουσαν τας δεούσας εγγυήσεις προς τοιαύτην αρχήν, -ήρχισε να ποθή πάλιν εκείνον, και να τον καλή εις το βήμα και εις την στρατηγίαν. -Εκείνος δε κατέκειτο εις την οικίαν του αθυμών διά το πένθος αυτού, μέχρις ού -τέλος ο Αλκιβιάδης και οι άλλοι του φίλοι τον έπεισαν να εξέλθη· και αφ' ού ο -δήμος εζήτησε συγχώρησιν διά την προς αυτόν αγνωμοσύνην του, ανεδέχθη πάλιν -την διεύθυνσιν των πραγμάτων, και εκλεχθείς στρατηγός, επρότεινε την -κατάργησιν του περί νόθων νόμου, όν ο ίδιος είχεν άλλοτε εισαγάγει, ίνα μη -εκλείψη παντάπασιν από του οίκου αυτού το όνομα και το γένος δι' έλλειψιν -διαδοχής. Ήσαν δε τα κατά τον νόμον τοιαύτα. Όταν ήκμαζεν ο Περικλής εις την -πολιτείαν, προ πάρα πολλών χρόνων, και έχων, ως είπομεν, υιούς γνησίους, -έγραψε νόμον, Αθηναίοι να είναι μόνοι οι εκ δύο Αθηναίων γεννηθέντες. Όταν δ' ο -βασιλεύς των Αιγυπτίων έστειλε δωρεάν εις τον δήμον τεσσαράκοντα χιλιάδας -μεδίμνων σίτου, και επρόκειτο να διανεμηθώσιν αυτόν οι πολίται, πολλαί ως εκ -του ψηφίσματος εκείνου ανεφύοντο δίκαι κατά των νόθων, οίτινες πρότερον δεν -εγνωρίζοντο και παρεβλέποντο, πολλοί δε και συκοφαντιών εγίνοντο θύματα. Και -διά τούτο καταδικασθέντες επωλήθησαν περί τους πεντακισχιλίους σχεδόν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn580' id='ref580'>580</a></span>) οι δε -μείναντες εις την πολιτείαν και κριθέντες Αθηναίοι, ευρέθησαν δεκατέσσαρες -χιλιάδες και τεσσαράκοντα. Ήτον λοιπόν δεινόν, νόμος όστις εφηρμόσθη κατά -τοσούτων, ν' ακυρωθή πάλιν υπ' αυτού εκείνου όστις τον επρότεινεν· αλλ' η -οικιακή δυστυχία του Περικλέους, δι' ής εφαίνετο τιμωρηθείς διά την υπεροψίαν -και την μεγαλαυχίαν του, εκίνησε τους Αθηναίους εις οίκτον· και φρονούντες ότι -αφ' ού υπέστη την θείαν δίκην, είχεν ανάγκην φιλανθρώπου επιεικείας, τω -επέτρεψαν να εγγράψη τον νόθον εις τους φράτορας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn581' id='ref581'>581</a></span>) δίδων -εις αυτόν το ίδιον αυτού όνομα. Και τούτον μεν μετέπειτα, νικήσαντα τους -Λακεδαιμονίους εις την εν Αργινούσαις ναυμαχίαν, εφόνευσεν ο δήμος μετά των -συστρατήγων του.</p> - -<p>ΛH. Τότε φαίνεται ότι τον Περικλέα κατέλαβεν ο λοιμός, ουχί μετ' οξύτητος και -ορμής καθώς άλλους, αλλ' ως ηπία τις αρρωστία, ήτις παρατεινομένη και ποικίλως -μεταβαλλομένη, βραδέως κατέστρεφε το σώμα, και κατέβαλλε της ψυχής την -μεγαλοφροσύνην. Ο δε Θεόφραστος, εις τα ηθικά αυτού, συζητών αν τα ήθη -συμμεταβάλλωνται μετά της τύχης, και υπό των παθών του σώματος -συνταραττόμενα, αποβάλλωσι την αρετήν, διηγείται ότι ο Περικλής εις φίλον τινά -όστις τον επεσκέπτετο έδειξεν ότι αι γυναίκες τω είχον δέσει φυλακτόν περί τον -τράχηλον, απόδειξιν λέγων τούτο ότι πολύ κακώς διέκειτο, αφ' ού και ταύτην -υπέμεινε την αβελτηρίαν. Εν ώ δ' αυτός επλησίαζεν εις τον θάνατον, καθήμενοι -πέριξ αυτού οι επισημότεροι των πολιτών, ωμίλουν περί της αρετής αυτού, και -έλεγον πόση υπήρξεν αυτού η δύναμις, και απηρίθμουν τας πράξεις και των -τροπαίων αυτού το πλήθος· διότι στρατηγών και νικών, εννέα έστησε τρόπαια. -Ωμίλουν δε ταύτα προς αλλήλους, νομίζοντες ότι δεν τους ακούει, και ότι είχεν ήδη -απολέσει την αίσθησιν. Αλλ' εκείνος προσείχεν εις όλα όσα ελέγοντο, και διακόψας -αυτούς, είπεν ότι απορεί ακούων αυτούς να επαινώσι και ν' απομνημονεύωσιν -έργα αυτού εις ά συνετέλεσε και η τύχη, και κατωρθώθησαν πολλάκις και, υπό -πολλών στρατηγών, ότι δε δεν λέγουσι το κάλλιστον και το μέγιστον, «ότι εξ αιτίας -εμού ουδείς Αθηναίος εμελανοφόρησεν.»</p> - -<p>ΛΘ. Ήτον δ' ο ανήρ θαυμαστός ου μόνον διά την επιείκειαν και πραότητα ήν εν -μέσω τοσούτων περιστάσεων και απέναντι μεγάλων αντιπαθειών διετήρησεν, αλλά -και διά το φρόνημα αυτού, θεωρούντος ως το άριστον εξ όλων αυτού των καλών, -ότι εν μέσω τοσαύτης δυνάμεως ούτε εις φθόνον ούτε εις θυμόν ποτέ ενέδωκεν, -ούτε κατά τινος ως εχθρός άσπονδος κατηνέχθη. Και μοι φαίνεται ότι του ήθους -του η ευμένεια, και ο βίος αυτού όν διετήρησε καθαρόν και αμίαντον εν τω μέσω -της εξουσίας, αναδεικνύουσιν ουχί κατακριτέαν, αλλά πρέπουσαν εις αυτόν την -ογκώδη και σοβαράν του Ολυμπίου προσωνυμίαν. Διότι περί του γένους των Θεών -φρονούμεν ότι, αίτιον όν των καλών -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn582' id='ref582'>582</a></span>), -παντός δε κακού αναίτιον, διά τούτο άρχει και βασιλεύει των όντων ουχί καθώς οι -ποιηταί -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn583' id='ref583'>583</a></span>) -συνταράττουσιν ημάς διά δοξασιών, αίτινες εξ αυτών των ποιημάτων αυτών -ελέγχονται αμαθέσταται· διότι τον μεν τόπον εις όν λέγουσιν ότι οι Θεοί -κατοικούσι, καλούσιν έδαφος ασφαλές -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn584' id='ref584'>584</a></span>) και -ασάλευτον, ουδ' ανέμους ουδέ σύννεφα έχον, αλλ' υπό μαλακής αιθρίας και υπό -φωτός καθαρού διά παντός του χρόνου ομαλώς περιλαμπόμενον τοιαύτη τω όντι -διαμονή αρμόζει μάλιστα εις την μακαρίαν και αθάνατον αυτών φύσιν αυτούς δε -τους Θεούς παριστώσι ταραχής πλήρεις, και δυσμενείας, και οργής, και άλλων -παθών, μη πρεπόντων ουδ' εις ανθρώπους νουν έχοντας. Αλλά ταύτα μεν ίσως -κριθή μάλλον ότι εις άλλην ανήκουσι πραγματείαν. Ταχέως δ' η κατάστασις των -πραγμάτων επαισθητήν κατέστησεν εις τους Αθηναίους του Περικλέους την -στέρησιν, και πόθον αυτού τοις ενέπνευσε. Διότι όσοι επί ζωής του ησθάνθησαν -βαρείαν αυτού την δύναμη, ήτις τους επεσκίαζεν, άμα εκείνος εξέλιπε, και -απεπειράθησαν άλλων ρητόρων και δημαγωγών, ωμολόγουν ότι ουδέποτε υπήρξε -συμπεριφορά μετριωτέρα μετά μεγαλοπρεπείας, και σοβαρωτέρα μετά πραότητος. -Η δ' επίφθονος ισχύς εκείνη, ήτις πριν ελέγετο μοναρχία και τυραννίς, εφάνη τότε -ότι ήτον σωτήριον της πολιτείας στήριγμα· διότι την τοσαύτην ορμήν και το πλήθος -της κακίας ήτις έφθειρε τα δημόσια πράγματα, εξασθενών εκείνος και ταπεινών, -την απέκρυπτε, και δεν την άφηνε ν' αποβή ολεθρία εις την εξουσίαν.</p> - -<h4 style="text-align: center; margin-top: 3em">ΦΑΒΙΟΣ ΜΑΞΙΜΟΣ</h4> - -<p> -<br /> -A. ΚΑI ο μεν Περικλής τοιούτος ην κατά τα περί αυτού μάλλον αξιομνημόνευτα, όσα -περιήλθον μέχρις ημών. Ήδη δε μεταβαίνομεν εις του Φαβίου την ιστορίαν. -Λέγουσιν ότι νύμφη τις, ή επιχώριός τις γυνή, συζευχθείσα μετά του Ηρακλέους -περί τον ποταμόν Θύμβριν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn585' id='ref585'>585</a></span>) -εγέννησε τον Φάβιον, εξ ού προέκυψε τα μέγα και επίσημον γένος των Φαβίων εν -Ρώμη. Ιστορούσι δέ τινες ότι οι του γένους τούτου αρχηγοί, πρώτοι -μεταχειρισθέντες ορύγματα τάφρων προς άγραν των ζώων, ωνομάζοντο το πάλαι -Φόδιοι, διότι <span class="sp">Φόσσαι</span> μέχρι τούδε καλούνται τα -ορύγματα, και το σκάπτειν <span class="sp">Φόδερε</span> -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn586' id='ref586'>586</a></span>)· μετά -καιρόν δ' ότι μετεβλήθησαν δύο γράμματα, και ωνομάσθησαν Φάβιοι. Εξήλθον δ' -εκ της οικίας άνδρες πολλοί και μεγάλοι· ο δε Φάβιος Μάξιμος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn587' id='ref587'>587</a></span>), περί -ού ταύτα γράφομεν, ήτον τέταρτος από Ρούλλου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn588' id='ref588'>588</a></span>) του -μεγίστου, και διά τούτο Μαξίμου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn589' id='ref589'>589</a></span>) -επονομασθέντος παρά Ρωμαίοις. Ήτον δε το σωματικόν αυτού επωνύμιον ο -Βερούκωσσος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn590' id='ref590'>590</a></span>), διότι -είχεν έκφυμα μικρόν εις το επάνω χείλος. Οουικούλας δε σημαίνει το μικρόν -πρόβατον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn591' id='ref591'>591</a></span>). Τω -εδόθη δε και η επωνυμία αύτη, διότι είχε πράον και βαρύ το ήθος κατά την -παιδικήν ηλικίαν του· διότι ο ήσυχος και σιωπηλός αυτού χαρακτήρ, και η ολίγη -του προθυμία προς τας ηδονάς των παιδίων, και το ότι βραδέως και επιπόνως -εμάνθανεν, ην δε προς τους συντρόφους του ευπειθής και εύκολος, έδιδον εις τους -ξένους υπόνοιαν αμβλύτητός τινος και νωθρότητος του νοός· ολίγοι δ' ήσαν οι -εννοούντες ότι η δυσκινησία αυτού προήρχετο υπό βάθους, και ότι εις την φύσιν -αυτού ενυπήρχε τι το μεγαλόψυχον και το λεοντώδες. Αλλά μετ' ου πολύ, ως ο -καιρός προυχώρει, υπό των πραγμάτων εξεγειρόμενος, απέδειξεν εις πάντας ότι -ήτον απάθεια το νομιζόμενον αδιαφορία, φρόνησις ότι ήτον η περίσκεψις, και το -να μη ορμά, ουδέ ταχέως να μετακινήται, ότι ήτον ευστάθεια και ασφάλεια. -Βλέπων δε και της πολιτείας το μέγεθος, και των πολέμων το πλήθος, εξήσκει μεν -το σώμα του προς τον πόλεμον, ως όπλον εκ φύσεως εις αυτόν δεδομένον, -εγύμναζε δε και τον λόγον του εις όργανον πειθούς προς τον δήμον, καλώς προς -τον τρόπον του βίου του διαρρυθμίζων αυτόν, διότι εις τον λόγον του δεν υπήρχον -καλλωπισμοί, ουδέ ματαία χάρις και αγοραία, αλλά νους έχων ίδιον εκφράσεως -τρόπον, και μέγα βάθος ιδεών, καθ' ό λέγουσιν ότι ομοιάζει κυρίως του -Θουκυδίδου τον ρητορικόν χαρακτήρα· διότι σώζεται λόγος αυτού όν εξεφώνησεν -εις την συνέλευσιν του δήμου, εγκώμιον του υιού αυτού, αποθανόντος αφ' ού -υπάτευσεν.</p> - -<p>Β. Υπάτευσε δε και ο ίδιος πεντάκις, και η πρώτη των υπατειών του εδοξάσθη -διά του κατά των Λιγύων θριάμβου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn592' id='ref592'>592</a></span>)· διότι -νικηθέντες υπ' αυτού, και πολλούς απολέσαντες εις την μάχην, περιωρίσθησαν εις -τας Άλπεις, και έπαυσαν λεηλατούντες και κακοποιούντες τας γείτονας της Ιταλίας -χώρας. Όταν δ' ο Αννίβας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn593' id='ref593'>593</a></span>), -εισβαλών εις την Ιταλίαν, και νικήσας κατά πρώτον εις μάχην παρά τον Τρεβίαν -ποταμόν, διήρχετο διά της Τυρρηνίας πορθών την χώραν, και μεγάλην έκπληξιν και -φόβον προυξένησεν εις την Ρώμην, εγίνοντο τότε σημεία τινά μη συνήθη εις τους -Ρωμαίους, τα διά κεραυνών, άλλα δε όλως αλλόκοτα και παράδοξα, οίον ότι, ως -ερρέθη, ασπίδες εβράχησαν εφ' εαυτών δι' αίματος, και κατά το Άντιον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn594' id='ref594'>594</a></span>) από -των θεριζομένων σταχύων έρρεεν αίμα, και λίθοι πεπυρωμένοι και φλέγοντες ότι -έπιπτον εκ του αέρος, υπέρ δε τους Φαλερίους -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn595' id='ref595'>595</a></span>) ότι -εφάνη ο ουρανός σχισθείς, και ότι απ' αυτού έπεσον και διεσπάρησαν πολλά -γραμμάτια, και εφ' ενός εφάνη γεγραμμένον κατά λέξιν «Ο Άρης σαλεύει τα όπλα -του.» Και τούτων μεν ουδέν συνετάραξε τον Γάιον Φλαμίνιον, άνδρα φύσει μεν -ορμητικόν και φιλότιμον, επαιρόμενον δε και διά τας μεγάλας επιτυχίας του, όταν -παρά πάσαν προσδοκίαν, εναντίον των διαταγών της Βουλής και της γνώμης του -συνάρχοντός του, συγκρουσθείς βιαίως μετά των Γαλατών, τους ενίκησε. Τον δε -Φάβιον ολίγον ετρόμαξαν τα σημεία, διότι ήσαν παράλογα, αν και ισχυράν επί -πολλών απετέλουν εντύπωσιν. Μανθάνων όμως ότι οι εχθροί ήσαν ολίγοι, και -εστερούντο χρημάτων, παρεκίνει τους Ρωμαίους να δειχθώσι καρτερικοί, και να μη -πολεμήσωσι κατ' ανθρώπου έχοντος στράτευμα διά πολλών αγώνων εξησκημένον -εις τον πόλεμον· αλλά να στείλωσι βοηθείας εις τους συμμάχους, και κρατούντες -τας πόλεις, ν' αφήνωσι την ακμήν του Αννίβου να μαραίνηται αφ' εαυτής, ως -φλόγα ήτις ανέλαμψεν ολίγην έχουσα και ουχί στερεάν την τροφήν.</p> - -<p>Γ. Αλλά δεν κατεπείθετο ο Φλαμίνιος· και λέγων ότι δεν θέλει ανεχθή να -πλησιάση την Ρώμην ο πόλεμος, ουδέ θέλει πολεμήσει, ως ο αρχαίος Κάμιλλος, -εντός της Ρώμης προς σωτηρίαν αυτής, διέταξε τους χιλιάρχους να εξαγάγωσι τον -στρατόν, και επήδησεν εις ίππον ο ίδιος. Αλλ' ο ίππος άνευ προφανούς λόγου και -αναιτίως κατελήφθη υπό τρόμου, και αγριεύσας, τον έρριψε· και έπεσε μεν ο -Φλαμίνιος κατά κεφαλής, αλλά δεν μετέβαλε παντάπασι την γνώμην του, και ως εξ -αρχής είχε την πρόθεσιν να κινηθή κατά του Αννίβου, παρετάχθη κατά την -λεγομένην Θρασυμένην -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn596' id='ref596'>596</a></span>) -λίμνην της Τυρρηνίας. Ως δε συνεκρούσθησαν οι στρατιώται, επί αυτής της μάχης -συνέπεσε σεισμός, όστις και πόλεις κατέστρεψε, και ρεύματα ποταμού εκ της -κοίτης αυτών μετέτρεψε, και κρημνών υπωρείας διέσχισεν· αλλ' αν και μετά -τοσαύτης βίας επήλθεν, εκ των πολεμούντων όμως ουδείς τον εννόησε. Και ο μεν -Φλαμίνιος διά πολλών και τόλμης και ανδρείας έργων διακριθείς, έπεσε, και περί -αυτόν οι άριστοι των στρατιωτών. Οι δε λοιποί ετράπησαν εις φυγήν, και πολύς -εγένετο αυτών φόνος, και δεκαπεντακισχίλιοι κατακόπησαν, και άλλοι τόσοι -συνελήφθησαν ζώντες. Το δε σώμα του Φλαμινίου φιλοτιμούμενος να θάψη ο -Αννίβας, και να το τιμήση διά την ανδρείαν αυτού, δεν το εύρε, και ουδείς ήξευρε -πώς έγινεν άφαντον. Ουδείς δε, ούτε ο στρατηγός, όστις έγραψεν εις την Ρώμην, -ούτε ο σταλείς ως κομιστής της αγγελίας, ωμολόγησεν αληθώς την κατά τον -Τρεβίαν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn597' id='ref597'>597</a></span>) -γενομένην ήτταν, αλλ' είπε ψευσθείς ότι η νίκη έμεινεν άκριτος και αμφίβολος. -Άμα δ' ήκουσε περί αυτής ο στρατηγός Πομπώνιος, συνεκάλεσε τον δήμον εις -εκκλησίαν, και προσελθών ευθύς, είπεν απαρακαλύπτως, χωρίς περιπλοκών και -δόλων· «Ενικήθημεν, ω άνδρες Ρωμαίοι, εις μεγάλην μάχην, και κατεστράφη το -στρατόπεδον ημών, και ο ύπατος Φλαμίνιος εφονεύθη. Σκεφθήτε περί της -σωτηρίας και ασφαλείας σας». Τούτον ρίψας τον λόγον ως καταιγίδα εις πέλαγος -τοσούτου πλήθους, συνετάραξε πάσαν την πόλιν, ουδ' εδύναντο οι λογισμοί ν' -αντιστώσιν εις τοιαύτην έκπληξιν και να την υπομείνωσιν. Όλοι δ' εις μίαν -συνέπεσαν γνώμην, ότι τα πράγματα χρειάζονται ανεύθυνον μοναρχίαν, ήν -καλούσι δικτατωρίαν, και άνθρωπον όστις να διαχειρισθή αυτήν αυστηρώς και -αφόβως. Είς δε μόνος ότι είναι ούτος, ο Φάβιος Μάξιμος, όστις είχε φρόνημα και -ήθους σοβαρότητα ανάλογον προς της αρχής ταύτης το μέγεθος, και εις την -περίοδον εκείνην ήτον της ηλικίας του, καθ' ήν το σώμα διά της ρώμης του βοηθεί -εισέτι τα βουλεύματα της ψυχής, και το θάρρος συγκιρνάται μετά της -φρονήσεως.</p> - -<p>Δ. Ως δ' απεφάσισαν ταύτα, εξελέγη μεν Δικτάτωρ ο Φάβιος, ωνόμασε δ' αυτός -ίππαρχον τον Λεύκιον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn598' id='ref598'>598</a></span>) -Μινούκιον, και πρώτον μεν εζήτησε παρά της συγκλήτου την άδειαν να -μεταχειρίζηται ίππον εις τας εκστρατείας· διότι τούτο δεν επετρέπετο, και παλαιός -νόμος το απηγόρευεν, είτε διότι η κυριωτέρα του στρατού δύναμις εθεώρουν ότι -συνίστατο εις το πεζικόν, και διά τούτο ενόμιζον ότι ο στρατηγός πρέπει να μένη -μετά της φάλαγγος, και να μη αφήνη αυτήν είτε διότι ήθελον, ο δικτάτωρ, έχων -καθ' όλα τα άλλα τυραννικήν και μεγάλην της αρχής του την εξουσίαν, να φαίνηται -καθ' έν και μόνον, κατά τούτο, κατώτερος του δήμου. Θέλων δ' ο Φάβιος ευθύς να -δείξη της εξουσίας του το μέγεθος και τον όγκον, όπως τω είναι ευπειθέστεροι και -μάλλον τω υπακούωσιν οι πολίται, εξήλθε συναθροίσας περί εαυτόν -εικοσιτέσσαρας ραβδούχους, και ιδών τον άλλον ύπατον ερχόμενον προς αυτόν, -έστειλεν υπηρέτην και τω είπε ν' αποπέμψη τους ραβδούχους του, να καταθέση τα -παράσημα της αρχής, και να προσέλθη ως ιδιώτης. Έπειτα δε, κάλλιστα από Θεών -αρχόμενος, και εξηγήσας εις τον δήμον ότι εδυστύχησε διότι ο στρατηγός -ελησμόνησε και περιεφρόνησε τα θεία, ουχί διότι οι αγωνισθέντες εδείχθησαν -άνανδροι, παρεκίνει αυτόν να μη φοβήται τους εχθρούς, συγχρόνως δε να -εξιλεώση τους Θεούς και να τους τιμά. Διά τούτων δε δεν τοις ενέπνεε -δεισιδαιμονίαν, αλλά τους ενεθάρρυνεν εις την αρετήν διά της ευσεβείας, και -αφήρει των Θεών τον φόβον, και τους παρηγόρει διά της ελπίδος προς τους Θεούς. -Κατά την εποχήν δι' εκείνην ηνεώχθησαν και πολλά εκ των μυστικών βιβλίων -αυτών, χρησμούς -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn599' id='ref599'>599</a></span>) -περιέχοντα, άτινα καλούνται Σιβύλλεια, και λέγεται ότι τινές εκ των λόγων των -εγγεγραμμένων εις αυτά εσυμφώνουν προς τας τότε τύχας και πράξεις των -Ρωμαίων αλλά δεν επετρέπετο να γνωσθώσιν αυτά και εις άλλους. Ελθών λοιπόν ο -δικτάτωρ εις το μέσον, ηυχήθη προς τους Θεούς, τάξας να προσφέρη εις θυσίαν -όλα τα κατ' εκείνο το έτος νεογέννητα των αιγών και των χοίρων και των προβάτων -και των βοών, όσα μέχρι της προσεχούς ανοίξεως ήθελον θρέψει της Ιταλίας τα όρη -και αι πεδιάδες και οι ποταμοί και τα λειβάδια· να τελέση δε πανηγύρεις μουσικάς -και θεατρικάς, διά δαπάνης σεστερτίων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn600' id='ref600'>600</a></span>) -τριακοσίων τριάκοντα τριών, και δηναρίων τριακοσίων τριάκοντα τριών, και -προσέτι ενός τρίτου του δηναρίου. Αποτελεί δ' η ποσότης αύτη δραχμών -ογδοήκοντα τρεις χιλιάδας και πεντακοσίας ογδοήκοντα τρεις, και οβολούς δύο. -Τον λόγον δε διά την ποσότητα ταύτην και διά την ακρίβειαν της διανομής είναι -δύσκολον να τον ειπώμεν, εκτός αν ήθελε τις να υμνήση της τριάδος την δύναμιν, -διότι και φύσει είναι αριθμός τέλειος, και πρώτος είναι των περιττών, και αρχή καθ' -εαυτόν της πληθύος, και συμπεριλαμβάνει εν εαυτώ, συναναμίξας και -συναρμόσας, τας πρώτας διαφοράς και τα στοιχεία παντός αριθμού -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn601' id='ref601'>601</a></span>).</p> - -<p>Ε. Ούτω λοιπόν οικοδομήσας προς το θείον την γνώμην του πλήθους ο Φάβιος, -κατέστησεν αυτό θαρραλεώτερον προς το μέλλον. Αυτός δε τας ελπίδας της νίκης -εις εαυτόν στηρίξας, εν πεποιθήσει ότι ο Θεός διά της φρονήσεως και διά της -αρετής χορηγεί τας επιτυχίας, τρέπεται κατά του Αννίβου, ουχί επί σκοπώ του να -πολεμήση αυτόν, αλλά θέλων να κατατρίψη και βραδέως να καταναλώση την -δύναμιν αυτού διά της πολυκαιρίας, και διά χρημάτων την αχρηματίαν αυτού, και -διά της πολυανθρωπίας την ολιγότητα των στρατευμάτων του. Όθεν, -προφυλαττόμενος από του εχθρικού ιππικού, εστρατοπέδευε πάντοτε εις θέσεις -υψηλάς και ορεινάς, και όταν μεν εκείνος εκάθητο, ησύχαζε και αυτός, όταν δ' -εκινείτο εκείνος, τον παρηκολούθει κύκλω εις τας κορυφάς, και εφαίνετο ολίγον εις -τόσην απόστασιν, ώστε να μη βιασθή να πολεμήση χωρίς να θέλη, διά της τοιαύτης -όμως αναβολής να φοβίζη πάντοτε τους εχθρούς· ότι μέλλει να πολεμήση. Ούτω -κατατρίβων τον καιρόν, περιεφρονείτο υφ' όλων, και κατηγορείτο μεν εις το -στρατόπεδον, εις δε τους εχθρούς εφαίνετο άτολμος, και όλοι τον εθεώρουν -μηδέν, εκτός ενός, του Αννίβου. Εκείνος δε μόνος εννοήσας την επιτηδειότητα -αυτού, και τον τρόπον καθ' όν είχεν αποφασίσει να διευθύνη τον πόλεμον, -εσκέφθη ότι διά παντός τεχνάσματος ή διά πάσης βίας έπρεπε ν' αναγκάση εις -μάχην τον άνθρωπον, ή ότι άλλως ήσαν κατεστραμμένοι οι Καρχηδόνιοι, όταν δεν -εδύναντο να μεταχειρισθώσι τα όπλα καθ' ά υπερείχον, ματαίως δε -κατεδαπανώντο και ολιγόστευον εκείνα, καθ' ά ήσαν πολύ κατώτεροι, οι άνθρωποι -και τα χρήματα. Δι' ό παν στρατήγημα και παν τέχνασμα σοφιζόμενος, και λαβήν -επί εκείνου ζητών, ως έμπειρος αθλητής, προσέβαλλε και ετάραττε τον Φάβιον, και -εις πολλά τον περιέστρεφε μέρη, θέλων να τον αποσπάση της ασφαλούς πορείας -αυτού. Αλλ' ο Φάβιος, πεπεισμένος περί του συμφέροντος, έμενε σταθερός και -αμετάτρεπτος εις την κρίσιν αυτού. Τον ηνόχλει όμως ο ίππαρχος Μινούκιος, -άκαιρον έχων προθυμίαν να πολεμήση και αυθαδείας πλήρης, δημαγωγών το -στράτευμα, και εμπνέων εις αυτό πολεμικήν μανίαν και ελπίδας άφρονας· ώστε οι -στρατιώται ειρωνευόμενοι και κατηγορούντες τον Φάβιον, τον ωνόμαζον -παιδαγωγόν του Αννίβου, τον δε Μινούκιον ωνόμαζον και μέγαν άνδρα, και της -Ρώμης άξιον στρατηγόν. Εκ τούτων ούτος μάλλον επαιρόμενος και θρασύτερος -γινόμενος, εχλεύαζε τας επί των κορυφών στρατοπεδεύσεις, λέγων ότι ο Δικτάτωρ -τοις ητοίμαζεν ωραία θέατρα, αφ' ών να βλέπωσι την Ιταλίαν λεηλατουμένην και -εις φλόγας παραδιδομένην. Ηρώτα δε τους φίλους του Φαβίου, αν εκ της γης -απελπισθείς, φέρη το στράτευμα εις τον ουρανόν, ή αν ζητή να διαφεύγη τους -εχθρούς, εις σύννεφα και εις ομίχλας κρυπτόμενος. Ταύτα έλεγον προς τον Φάβιον -οι φίλοι αυτού, και τον παρεκίνουν διά τινων κινδύνων να παύση ταύτην την -αδοξίαν. Αλλ' εκείνος, τότε μάλιστα, είπε, θα εγινόμην πολύ δειλότερος αφ' ό,τι -φαίνομαι τώρα, αν φοβηθείς ύβρεις και χλευασμούς, εγκατέλειπον την απόφασίν -μου. Να φοβήται τις υπέρ της πατρίδος του δεν είναι αισχρόν αλλά να τρομάζη διά -των ανθρώπων την γνώμην και τας διαβολάς και τας κατακρίσεις αυτών, είναι -ανάξιον ανθρώπου τοιαύτην αρχήν περιβεβλημένου, είναι ίδιον δούλου -υποτασσομένου εις εκείνους εις ούς πρέπει αυτός να επιβάλλη θέλησιν, όταν υπό -κακών φρονημάτων εμπνέωνται.</p> - -<p>ΣΤ. Μετά ταύτα δ' υπέπεσεν εις σφάλμα ο Αννίβας· διότι θέλων να μακρύνη -περισσότερον το στράτευμά του από του Φαβίου, και να καταλάβη πεδιάδας -έχουσας νομάς, διέταξε τους οδηγούς μετά το δείπνον ευθύς να τους οδηγήσωσιν -εις το Κασινάτον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn602' id='ref602'>602</a></span>), -εκείνοι δε, μη ακούσαντες καλώς την λέξιν εξ αιτίας της βαρβάρου του προφοράς, -ωδήγησαν την δύναμιν αυτού και την έφερον εις της Καμπανίας τα έσχατα άκρα, -εις την πόλιν Κασιλίνον, ήν σχίζει, διά μέσου ρέων αυτής, ο Λοθρόνος ποταμός -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn603' id='ref603'>603</a></span>) όν οι -Ρωμαίοι καλούσι Ουουλτούρνον. Περιλαμβάνετε δ' η χώρα εκείνη κατά μεν τα -λοιπά μέρη αυτής υπό στεφάνης βουνών μία δε μόνη στενή κοιλάς ανοίγεται προς -την θάλασσαν, όπου εκβάλλουσιν οι βάλτοι οι σχηματιζόμενοι υπό του πόταμου -όταν εκχειλίζηται, και άμμους έχει βαθείς, και εις θάλασσαν ανοίγεται κυματώδη -και επικίνδυνον. Εδώ κατέβη ο Αννίβας· ο δε Φάβιος, έμπειρος ων των οδών, ήλθε -πέριξ, και οπλίτας στήσας τετρακισχιλίους, έφραξε την διέξοδον. Τον δ' επίλοιπον -στρατόν καθίσας εις καταλλήλους θέσεις υπεράνω των άλλων άκρων, ώρμησε μετά -των ελαφροτάτων και των προχειροτάτων στρατιωτών εις τας τελευταίας των -εχθρών τάξεις, και συνετάραξεν όλον το στράτευμα, και εφόνευσε σχεδόν -οκτακοσίους. Τότε ο Αννίβας ηθέλησε να μακρύνη εκείθεν το στράτευμα, εννοήσας -το λάθος ως προς τον τόπον και τον κίνδυνον, και ετιμώρησε μεν τους οδηγούς, -σταυρώσας αυτούς, ελπίδα δ' ουδεμίαν είχε να βιάση τους εχθρούς εις μάχην, εν ώ -ήσαν των υψωμάτων κύριοι. Αθυμία λοιπόν κατέλεβε τότε πάντας και φόβος, διότι -έβλεπον ότι είχον περιέλθει πανταχόθεν εις αμηχανίαν, εξ ής δεν υπήρχεν -απαλλαγή δι' αυτούς. Απεφάσισεν επομένως ο Αννίβας ν' απατήση τους εχθρούς -διά δόλου, και έπραξε ταύτα. Διέταξε να λάβωσιν ως δύο χιλιάδας βοών εκ των -αιχμαλωτισθέντων, και να δέσωσιν εις έκαστον των κεράτων αυτών δέμα λυγαριάς -ή ξηρών φρυγάνων και έπειτα την νύκτα, όταν δοθή το σημείον, ν' ανάψωσιν αυτά, -και να διώξωσι τα ζώα προς τα όρη, κατά τα στενά και τας φυλακάς των εχθρών. Εν -ώ δ' ητοίμαζον ταύτα οι διαταχθέντες, παραλαβών αυτός το επίλοιπον στράτευμα, -προέβαινε μετ' αυτού βραδέως. Οι δε βόες, εν όσω μεν το πυρ ήτον ολίγον, και -έκαιε μόνον τα δέματα, επροχώρουν ησύχως διωκόμενοι προς τους πρόποδας των -βουνών και μετά θαυμασμού έβλεπον οι ποιμένες και οι βουκόλοι από των -κορυφών τας φλόγας ως έλαμπον εις τον κεράτων τα άκρα, και εφαίνοντο ως αν -εβάδιζε στρατόπεδον εν τάξει μετά λαμπάδων πολλών. Όταν όμως πυρούμενα τα -κέρατα μέχρι ρίζης διέδωκαν την αίσθησιν εις την σάρκα, και υπό του πόνου -παραφερόμενοι και τας κεφαλάς τινάσσοντες, μετέδιδον οι βόες εις αλλήλους τας -φλόγας, τότε δεν έμεινον πλέον εις της πορείας την τάξιν, αλλ' ήρχισαν υπό φόβου -και αλγηδόνος να τρέχωσι προς τα όρη, λάμποντες κατά τας ουράς και τα μέτωπα, -και τους θάμνους ανάπτοντες δι' ών έφευγον. Ήτον δε το θέαμα τούτο -καταπληκτικόν διά τους Ρωμαίους, οίτινες παρεφύλαττον τας διαβάσεις· διότι αι -φλόγες εφαίνοντο ως λαμπάδες άνω και κάτω φερόμεναι υπ' ανθρώπων οίτινες -έτρεχον. Και θόρυβος διηγέρθη και φόβος πολύς μεταξύ αυτών, και ενόμιζον ότι -εχθροί επήρχοντο κατ' αυτών άλλοι άλλοθεν, και πανταχόθεν ότι τους -περιεκύκλουν. Διά τούτο δεν ετόλμησαν να παραμείνωσιν, αλλ' ανεχώρησαν προς -το μέγα στρατόπεδον, αφήσαντες τα στενά. Συγχρόνως δ' επελθόντες οι ψιλοί του -Αννίβου, κατέλαβον τας διόδους. Η δε λοιπή αυτών δύναμις προυχώρησε τότε -αφόβως, σύρουσα μεθ' εαυτής τα πολλά και βαρέα λάφυρα.</p> - -<p>Ζ. Ο δε Φάβιος, εν ώ ήτο νυξ έτι ενόησε τον δόλον, διότι φεύγοντες τινές βόες -και διεσπαρμένοι έπεσον εις τας χείρας του. Φοβούμενος όμως ενέδρας εν μέσω -του σκότους, εκράτει το στράτευμα ωπλισμένον αλλ' ακινητούν. Ως δ' εξημέρωσεν, -ετράπη εις καταδίωξιν, και έφθασε τους εσχάτους, και συμπλοκή έγινε κατά τα -στενά, και πολύς ήν ο θόρυβος, έως ότου ο Αννίβας εκ του μετώπου του στρατού -του έστειλεν Ίβηρας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn604' id='ref604'>604</a></span>) -άνδρας εμπείρους ν' αναβαίνωσιν εις τα όρη, ελαφρούς και ταχείς, οίτινες -επιπεσόντες εις βαρείς τους Ρωμαίους οπλίτας, εφόνευσαν πολλούς, και έστρεψαν -οπίσω τον Φάβιον. Τότε δε μάλιστα κατηγορήθη και κατεφρονήθη ο Φάβιος· διότι -παρητήθη της τόλμης των όπλων, διισχυριζόμενος ότι θέλει νικήσει τον Αννίβαν διά -της φρονήσεως και διά της προνοίας· αντί δε τούτου εφαίνετο νικηθείς και -απατηθείς εκ των στρατηγημάτων εκείνου. Θέλων δ' έτι μάλλον ν' αυξήση την κατ' -αυτού οργήν των Ρωμαίων ο Αννίβας, όταν ήλθεν εις τους αγρούς αυτού, όλα μεν τ' -άλλα διέταξε να τα καύσωσι και να τα καταστρέψωσιν, απηγόρευσε δε να -εγγίσωσιν εκείνους μόνους, και έθεσε φυλακήν, διά να μη τους βλάψη κάνεις ουδέ -λάβη τι εξ αυτών. Ταύτα, όταν εγνώσθησαν εις την Ρώμην, ηύξησαν τας κατά του -Φαβίου διαβολάς· και πολλή μεν υπήρχε καταβοή κατ' αυτού εκ μέρους των -δημάρχων προς τον δήμον, ήν διήγειρε και παρώξυνε προ πάντων ο Μετίλιος, ουχί -έχων έχθραν τινά προς τον Φάβιον, αλλά διότι ήτο φίλος του ιππάρχου Μινουκίου, -και ενόμιζεν ότι αι κατά τούτου κατηγορίαι έφερον τιμήν εις εκείνον και δόξαν. -Ωργίσθη δε και η βουλή κατ' αυτού, μεμφομένη τας περί αιχμαλώτων -συνθηκολογίας αυτού μετά του Αννίβου· διότι εσυμφώνησαν ν' ανταλλάσσωσιν -άνδρα προς άνδρα, και αν οι του ενός μέρους ήσαν περισσότεροι, ο εξαγοράζων -αυτούς να δίδη δραχμάς διακοσίας πεντήκοντα δι' έκαστον. Όταν λοιπόν έγινεν η -κατ' άνδρα ανταλλαγή, και, ευρέθησαν παρά τω Αννίβα υπόλοιποι Ρωμαίοι -διακόσιοι τεσσαράκοντα, η σύγκλητος απεφάσισε να μη στείλη τούτων τα λύτρα, -και κατηγόρει προσέτι τον Φάβιον ότι εξηγόραζεν, ούτε προς την αξιοπρέπειαν -συμφώνως, ούτε προς το συμφέρον της πόλεως, άνδρας οίτινες εζωγρήθησαν υπό -των εχθρών. Ταύτα ακούσας ο Φάβιος, την μεν οργήν των πολιτών υπέφερε -πράως· χρήματα δε μη έχων, και μη ανεχόμενος να ψευσθή προς τον Αννίβαν και ν' -αφήση τους πολίτας, έστειλε τον υιόν του εις την Ρώμην, διατάξας αυτόν να -πωλήση τους αγρούς του, και να τω φέρη αμέσως τα χρήματα εις το στρατόπεδον. -Άμα λοιπόν ο νέος επώλησε τα κτήματα, και επέστρεψεν, έστειλε τα λύτρα, προς -τον Αννίβαν, και έλαβεν οπίσω τους αιχμαλώτους· και όταν μετά ταύτα πολλοί τω -τα απέδιδον, δεν τα έλαβε παρ' ουδενός, αλλά τα εχάρισεν εις όλους.</p> - -<p>Η. Μετά ταύτα δε, επειδή οι ιερείς τον εκάλουν εις την Ρώμην διά τινας θυσίας, -παρέδωκε τον στρατόν εις τον Μινούκιον, μετά παραγγελίας να μη πολεμήση, ουδέ -να συγκρουσθή παντάπασι μετά του εχθρού· και ταύτα απηγόρευσεν ού μόνον ως -στρατηγός, αλλά και παραινέσεις τω έδωκε, και παρακλήσεις πολλάς τω -απεύθυνεν. Αλλ' εκείνος, ολίγον διά τούτο φροντίσας, ευθύς εκινήθη κατά των -εχθρών. Παραφυλάξας δε τον Αννίβαν όταν αφήκε τον πλείστον στρατόν του να -σιτολογήση, προσέβαλε τους υπολειπομένους, τους κατέκλεισεν εις τα -χαρακώματά των, και πολλούς εφόνευσε, και φόβον ενέπνευσεν εις όλους, ότι -θέλει τους πολιορκήσει. Τότε, εν ώ η δύναμις του Αννίβου συνήρχετο πάλιν εις το -στρατόπεδον, αυτός ανεχώρησεν ασφαλώς, πλήρης αμέτρου μεγαλαυχίας, και -θάρρους εμπλήσας το στράτευμα. Τέλος δ' έφθασεν εις Ρώμην η φήμη του έργου, -έτι μάλλον εξογκωθείσα. Και ο μεν Φάβιος, όταν ήκουσεν αυτήν, είπεν ότι έτι -μάλλον φοβείται του Μινουκίου την ευτυχίαν· ο δε δήμος επαρθείς, συνέτρεχε -μετά χαράς εις την αγοράν και αναβάς εις το βήμα ο δήμαρχος Μετίλιος, -εδημηγόρει εγκωμιάζων τον Μινούκιον, τον δε Φάβιον κατηγόρει ουχί διά -χαυνότητα ή δι' ανανδρίαν, αλλ' ήδη διά προδοσίαν, συνεγκαλών και τους -ισχυροτάτους και τους πρώτους εκ των άλλων ανδρών, ότι αυτοί προκάλεσαν τον -πόλεμον εξ αρχής, όπως διαλύσωσι την δημοκρατίαν, και παραδώσασι την πόλιν -εις ανεύθυνον μοναρχίαν, ήτις, χρονοτριβούσα, να δώση καιρόν εις τον Αννίβαν να -καθιδρύση την δύναμίν του, και κυριεύων ήδη της Ιταλίας, να φέρη και άλλην -δύναμιν εκ Λιβύας.</p> - -<p>Θ. Προσελθών δε μετά ταύτα ο Φάβιος, εις μεν τον δήμαρχον ουδ' εφρόντισε ν' -απολογηθή· είπε δε να γίνωσι τάχιστα αι θυσίαι και αι ιερουργίαι, διά ν' απέλθη εις -το στράτευμα να τιμωρήση τον Μινούκιον, διότι συνεκρούσθη μετά των εχθρών, εν -ώ αυτός τω είχεν απαγορεύσει τούτο. Τότε θόρυβος ηγέρθη εν τω δήμω πολύς, διά -τον κίνδυνον όν διέτρεχεν ο Μινούκιος· Διότι εις τον Δικτάτωρα επιτρέπεται και να -φυλακίση και να θανατώση προ της δίκης. Ενόμιζον δ' ότι ο θυμός του Φαβίου, -παρεκτραπείς εκ της συνήθους αυτού πραότητος, έπρεπε να είναι βαρύς και -αδυσώπητος. Όθεν οι μεν άλλοι φοβηθέντες, ησύχαζον. Ο δε Μετίλιος, άφοβος εξ -αιτίας της δημαρχικής αυτού θέσεως, ήτις μόνη, όταν εκλέγηται Δικτάτωρ, δεν -στερείται της εξουσίας της, αλλά μένει εν ώ αι λοιπαί καταλύονται, επέμενε παρά -τω δήμω, και τον παρεκάλει να μη εγκαταλείψη τον Μινούκιον και να μη τον -αφήση να πάθη ό,τι ο Μάλλιος Τουρκουάτος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn605' id='ref605'>605</a></span>) -έπραξε προς τον υιόν του, αποκεφαλίσας αυτόν διά πελέκεως, αφ' ού ηρίστευσε -και εστεφανώθη. Προέτρεπε δε ν' αφαιρέσωσιν από του Φαβίου την τυραννίδα, -και ν' αναθέσωσι τα πράγματα εις τον δυνάμενον και θέλοντα να τα σώση. Εκ -τοιούτων λόγων παρακινηθέντες οι άνθρωποι, τον μεν Φάβιον δεν ετόλμησαν ν' -αναγκάσωσι να παραιτήση την μοναρχίαν, αν και ουδεμίας απελάμβανε δόξης, -εψήφισαν δ' ο Μινούκιος να ήναι της στρατηγίας ομότιμος, και να διευθύνη τον -πόλεμον μετ' ίσης εξουσίας ως και ο Δικτάτωρ, πράγμα απαραδειγμάτιστον άλλοτε, -επαναληφθέν δ' ολίγον μετά ταύτα, μετά την εν Κάνναις ήτταν. Τότε Δικτάτωρ ήτον -επί των στρατοπέδων ο Μάρκος Ιούνιος. Εις δε την πόλιν εφάνη αναγκαίον ν' -αναπληρωθή το βουλευτικόν σώμα, διότι πολλοί συγκλητικοί είχον πέσει εις την -μάχην, και τότε εξελέξαντο και άλλον Δικτάτωρα, τον Φάβιον Βουστεώνα. Αλλ' -ούτος, άμα εφάνη εις το δημόσιον, και κατέταξε τους άνδρας, και συνεπλήρωσε -την βουλήν, αυθημερόν απέπεμψε τους ραβδούχους, και διαφυγών τους θέλοντας -να τον προαγάγωσιν, εισήλθεν εις τον όχλον, και συνανεμίγη μετ' αυτού, και ως -ιδιώτης διέτριβεν εις την αγοράν, διοικών και διαθέτων τας ιδίας αυτού -υποθέσεις.</p> - -<p>I. Αναδείξαντες δε τον Μινούκιον ισοδύναμον προς τον Δικτάτωρα, ενόμιζον ότι -κατέβαλον και εταπείνωσαν τούτον, πολύ ολίγον γνωρίζοντες τον άνδρα· διότι -αυτός την ανοησίαν εκείνην δεν εθεώρει ως συμφοράν εδικήν του. Όταν ποτέ τις -είπε προς τον σοφόν Διογένην -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn606' id='ref606'>606</a></span>), -«Αυτοί σε περιγελώσιν,» «Αλλ' εγώ δεν περιγελώμαι», απεκρίθη εκείνος· διότι -εφρόνει ότι εκείνοι μόνον περιγελώνται, όσοι συναισθάνονται τα τοιαύτα, και -ταράττονται εξ αυτών. Ούτω και ο Φάβιος ανείχετο απαθώς και ευκόλως το καθ' -εαυτόν τα γινόμενα, συντελών εις απόδειξιν του αξιώματος των φιλοσόφων, ότι ο -αγαθός και σπουδαίος ανήρ ούτε υβρίζεται ούτε ατιμάζεται. Τον ελύπει όμως του -πλήθους η αφροσύνη διά τα κοινά, διότι έδιδεν αφορμήν προς πόλεμον εις άνδρα -μη έχοντα υγιαίνουσαν την φιλοτιμίαν. Φοβηθείς δε μη εντελώς υπό κενοδοξίας -και υπεροψίας παραφερόμενος, προφθάση να πράξη κακόν τι, εξήλθε της πόλεως -χωρίς ουδείς να τον εννοήση, και έφθασεν εις το στρατόπεδον. Ευρών δε τον -Μινούκιον όστις δεν εκρατείτο πλέον, βαρύν και τετυφωμένον, και αξίωσιν έχοντα -να στρατηγή και αυτός εξ ημισείας, τούτο μεν δεν το συνεχώρησε· διήρεσε δε την -δύναμιν μετ' αυτού, φρονών ότι είναι προτιμώτερον να διοική μέρος μόνον, παρά -να συμμερίζηται μετ' εκείνου την του όλου διοίκησιν. Και το μεν πρώτον τάγμα και -το τέταρτον έλαβεν αυτός, το δε δεύτερον και το τρίτον παρέδωκεν εις εκείνον, και -διήρεσεν επίσης και τα τάγματα των συμμάχων. Βλέπων δε τον Μινούκιον -καυχώμενον και χαίροντα διότι το αξίωμα της ακροτάτης και μεγίστης εξουσίας -εταπεινώθη και εξουθενώθη εξ αιτίας αυτού, τω ενεθύμιζεν ο Φάβιος, ότι ουχί -προς τον Φάβιον, αλλά προς τον Αννίβαν είχε ν' αγωνισθή. Αν δε φιλονεική και -προς τον συνάρχοντά του, να προσέξη μη ο νικήσας και τιμηθείς φανή ολιγώτερον -του νικηθέντος και του υβρισθέντος υπό των πολιτών φροντίζων υπέρ της -σωτηρίας και υπέρ της ασφαλείας αυτών.</p> - -<p>ΙΑ. Εκείνος δε, τους λόγους μεν τούτους εξελάμβανεν ως ειρωνίαν γεροντικήν· -λαβών δε την δύναμιν ήτις τω εδόθη εις την μερίδα του, εστρατοπέδευσε κατ' ιδίαν -και χωριστά· ο δ' Αννίβας εκ των γινομένων τούτων ουδέν ηγνόει, αλλ' επετήρει τα -πάντα. Υπήρχε δε λόφος μεταξύ αυτών, εύκολος να κυριευθή, οχυρός δ' εις -στρατοπέδευσιν δι' όντινα ήθελε τον κυριεύσει, και έχων όλα τ' απαιτούμενα. Η δε -πέριξ πεδιάς, άδενδρος ούσα, εφαίνετο μακρόθεν ομαλή και λεία, είχεν όμως -τάφρους τινάς ουχί μεγάλας, και άλλας κοιλότητας. Ο Αννίβας εδύνατο μετ' -ευκολίας να κυριεύση κρυφίως τον λόφον αλλά δεν ηθέλησε, και τον αφήκεν εν τω -μέσω να μένη πρόφασις μάχης. Όταν δε είδεν ότι ο Μινούκιος εχωρίσθη του -Φαβίου, διά νυκτός διέσπειρε στρατιώτας τινάς εις τας τάφρους και τας -κοιλότητας. Άμα δ' εξημέρωσεν, έστειλε φανερώς ολίγον αριθμόν να καταλάβη τον -λόφον, διά να παροξύνη τον Μινούκιον να πολεμήση υπέρ του τόπου. Τούτο και -συνέβη τω όντι· διότι ούτος πρώτον μεν έστειλεν ελαφρόν στρατόν, έπειτα δ' -ιππείς, και τέλος, βλέπων τον Αννίβαν ότι ήρχετο να βοηθήση τους επί του λόφου, -κατέβη παρατάξας πάσαν την δύναμιν, και συνάψας ισχυράν μάχην, προσέβαλλε -τους τον λόφον κατέχοντας, συμπλακείς μετ' αυτών, και ισορρόπως αγωνιζόμενος, -έως ότου, ιδών αυτόν ο Αννίβας καλώς ηπατημένον, και τα νώτα παρουσιάζοντα -εις τους ενεδρεύοντας, ύψωσε το σημείον, και πανταχόθεν εγερθέντες αυτοί, και -μετά κραυγών ορμώντες, εφόνευον τους των τελευταίων τάξεων, και ταραχή και -τρόμος κατέλαβε τους Ρωμαίους. Τότε απώλεσε το θάρρος του και αυτός ο -Μινούκιος, και στρέφων τα βλέμματα αυτού από αρχηγού εις αρχηγόν, τους -έβλεπε μη τολμώντας να μένωσιν εις τας θέσεις των, αλλά συνωθουμένους εις -φυγήν, ήτις δεν συνέτεινεν όμως εις σωτηρίαν των διότι οι Νομάδες -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn607' id='ref607'>607</a></span>) -νικώντες ήδη περιέτρεχον το πεδίον, και εφόνευον τους σκορπιζομένους.</p> - -<p>ΙΒ. Εν ώ δ' εις τοιαύτα κακά περιήρχοντο οι Ρωμαίοι, ο Φάβιος δεν ηγνόησε τον -κίνδυνον, αλλά και προλαμβάνων αυτόν πριν επέλθη, είχε την δύναμιν εις τα όπλα -παρατεταγμένην, και εφρόντιζε να γνωρίζη τα συμβαίνοντα, ουχί δι' -αγγελιαφόρων, αλλά κατασκοπεύων αυτά ο ίδιος έμπροσθεν του χαρακώματος. -Άμα λοιπόν είδεν ότι το στράτευμα περιεκυκλούτο και περιήρχετο εις αταξίαν, και -έφθασε μέχρις αυτού η κραυγή των καταλειπόντων τας τάξεις των, και τρεπομένων -εις φυγήν υπό φόβου, κτυπήσας τον μηρόν του και μεγαλοφώνως στενάξας, «Ω -Ηράκλεις, είπε προς τους παρόντας, πόσον ταχύτερον αφ' ό,τι περιέμενον, -βραδύτερον δ' αφ' ό,τι επροσπάθει ο ίδιος, κατεστράφη ο Μινούκιος!» Διατάξας δε -να εξαγάγωσι τάχιστα τας σημαίας, και ο στρατός να τον παρακολουθήση, -ανέκραξε· «Τώρα, ω στρατιώται, ενθυμηθήτε τον Μάρκον Μινούκιον, και σπεύσατε -υπέρ αυτού· διότι είναι ανήρ λαμπρός και φιλόπατρις· Αν δ' έσφαλε κατά τι εκ της -ανυπομονησίας του του ν' αποδιώξη τους εχθρούς, άλλοτε θέλομεν τον επιπλήξει.» -Και πρώτον μεν άμα εφάνη, έτρεψεν εις φυγήν και διεσκόρπισε τους -περιτρέχοντας την πεδιάδα Νομάδας. Έπειτα δε προυχώρει προς τους μαχομένους -και περιβάλλοντας όπισθεν τους Ρωμαίους, και εφόνευε τους ανθισταμένους· οι δε -λοιποί, πριν ή απομονωθώσι, και περιπέσωσιν εις όσα αυτοί έπραξαν εις τους -Ρωμαίους, στραφέντες εδόθησαν εις φυγήν. Βλέπων δ' ο Αννίβας την μεταβολήν -των πραγμάτων, και τον Φάβιον ότι μετ' ευρωστίας ανωτέρας της ηλικίας του -προυχώρει, διά των εχθρών ωθούμενος, προς τον Μινούκιον άνω εις τον λόφον, -διέκοψε την μάχην, και ανακαλών διά της σάλπιγος τους Καρχηδονίους, τους -έφερεν οπίσω εις τα χαρακώματα, εν ώ και οι Ρωμαίοι μετά χαράς επέστρεφον εις -τα εδικά των. Λέγεται δ' ότι όταν απήρχετο, είπε προς τους φίλους του περί του -Φαβίου αστειευόμενος. «Δεν σας προέλεγον πολλάκις ότι η νεφέλη εκείνη ήτις -εκάθητο εις τας κορυφάς, θέλει εκρήξει ποτέ βροχήν μετ' ανεμοζάλης και -καταιγίδων;»</p> - -<p>ΙΓ. Μετά δε την μάχην, λαφυραγωγήσας ο Φάβιος τους εχθρούς όσους -εφόνευσε, ανεχώρησε χωρίς ουδέν τι προσβλητικόν ή δυσάρεστον να ειπή περί του -συνάρχοντός του. Ο δε Μινούκιος, συναθροίσας τον στρατόν του, «Άνδρες, είπε, -συστρατιώται, το να μη σφάλη ποτέ τις επί μεγάλων πραγμάτων είναι ανθρώπου -ανώτερον· το δε, όταν σφάλη, να τω γίνωνται τα σφάλματα διδάγματα διά το εξής, -τούτο είναι ίδιον ανδρός αγαθού και φρονίμου. Εγώ λοιπόν ομολογώ, ολίγον διά -την τύχην παραπονούμενος, ότι μάλλον τη ευγνωμονώ. Διότι ό,τι δεν ενόουν -τοσούτον χρόνον, τούτο εδιδάχθην εις μικρόν μέρος μιας ημέρας, γνωρίσας ότι εγώ -δεν δύναμαι να είμαι άρχων, αλλ' έχω ανάγκην εις άλλον άρχοντα να υπόκειμαι· -ουδέ πρέπει να φιλοτιμώμαι να νικώ εκείνους, υφ' ών καλλήτερον είναι να -νικώμαι. Άρχων υμών δι' όλα τα λοιπά είναι ο Δικτάτωρ, αλλ' ως προς έν έσομαι -εγώ αρχηγός σας, την προς εκείνον ευγνωμοσύνην, πρώτος εγώ δεικνύμενος -ευπειθής, και πράττων ό,τι εκείνος προστάττει.» Ταύτα ειπών, και διατάξας να -λάβωσι τους αετούς -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn608' id='ref608'>608</a></span>), και -πάντες να τον ακολουθήσωσιν, επήγεν εις το χαράκωμα του Φαβίου, και εισελθών, -προυχώρει προς την στρατηγικήν σκηνήν, ώστε όλοι εθαύμαζον και ηπόρουν. Ως δ' -εξήλθεν ο Φάβιος, στήσας τας σημαίας εμπρός του, τον ησπάζετο μεγαλοφώνως -πατέρα, οι δε στρατιώται τους στρατιώτας του εκάλουν πάτρονας. Τούτο δ' είναι το -όνομα ό δίδουσιν οι απελεύθεροι εις τους ελευθερώσαντας αυτούς. Έγινε δε τέλος -ησυχία, και ο Μινούκιος είπε· «Δύο νίκας, ω Δικτάτωρ, την σήμερον ημέραν -ενίκησας, διά της ανδρίας σου μεν τον Αννίβαν, διά της φρονήσεως δε και διά της -χρηστότητός σου τον συνάρχοντα· και διά της μεν έσωσας εμέ, διά της άλλης δε μ' -εδίδαξας· και ηττήθην ήτταν αισχράν μεν υπ' εκείνου, καλήν δε και σωτήριον υπό -σου. Σ' ονομάζω δε πατέρα χρηστόν, μη έχων εντιμοτέραν επωνυμίαν διότι -μεγαλητέραν χάριν οφείλω εις σε, παρά εις τον γεννήσαντά με. Υπ' εκείνου -εγεννήθην μόνος, υπό σου δε σώζομαι μετά τοσούτων». Ταύτα δ' ειπών, και -εναγκαλισθείς το Φάβιον, τον ησπάζετο. Το αυτό δ' έπραττον και οι στρατιώται, -ριπτόμενοι εις τας αγκάλας αλλήλων και καταφιλούμενοι, ώστε το στρατόπεδον ην -πλήρες χαράς και γλυκυτάτων δακρύων.</p> - -<p>ΙΔ. Μετά τούτο δ' ο Φάβιος παρητήθη της αρχής, και εξελέγησαν πάλιν ύπατοι -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn609' id='ref609'>609</a></span>). Και οι -μεν πρώτοι αυτών διεφύλαξαν εκείνου το σχέδιον περί του πολέμου, ν' -αποφεύγωσι μεν τας εκ παρατάξεως μάχας προς τον Αννίβαν, να βοηθώσι δε τους -συμμάχους, και να εμποδίζωσι τας αποστασίας των. Αλλ' ο Τερέντιος Ουάρων, -προαχθείς εις την υπατείαν εκ γένους ασήμου, επίσημος δε γενόμενος διά την -δημοκοπίαν και την προπέτειάν του, εφάνη αμέσως ότι εξ απειρίας και εκ -θρασύτητος ήθελεν αναρρίψει τον περί των όλων κύβον. Διότι εβόα εις τας -εκκλησίας ότι ο πόλεμος θέλει μένει εν όσω η πόλις μεταχειρίζεται στρατηγούς -Φαβίους, αυτός δε ότι την ιδίαν ημέραν θέλει ιδή και θέλει νικήσει τους εχθρούς. -Συγχρόνως δε μετά τούτων των λόγων συνήγε και κατέγραψε τόσην δύναμιν, όσην -ποτέ κατ' ουδενός εχθρού η Ρώμη δεν εκίνησε· διότι εστρατολογήθησαν εννέα -μυριάδες παρά δύο χιλιάδας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn610' id='ref610'>610</a></span>) Τούτο -δ' εφόβισε πολύ τον Φάβιον και τους νουνεχείς των Ρωμαίων, διότι, αν -κατεστρέφετο πάσα αύτη η πολυπληθής νεολαία, ελπίς δεν υπήρχε ν' ανακύψη -πλέον η πόλις. Διά τούτο παρεκίνει τον συνάρχοντα του Τερεντίου Παύλον -Αιμίλιον, άνδρα πολλών μεν πολέμων έμπειρον, αλλά μη αρέσκοντα εις τον δήμον, -και πεφοβισμένον αφ' ότου είχε ποτέ καταδικασθή -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn611' id='ref611'>611</a></span>), και -τον ενεθάρρυνε να καταστέλλη την μανίαν εκείνον, λέγων εις αυτόν ότι, θέλει έχει -ν' αγωνίζηται ουχί τοσούτον προς τον Αννίβαν, όσον προς τον Τερέντιον υπέρ της -πατρίδος· διότι θέλουσι σπεύσει να πολεμήσωσιν, ο μεν μη εννοών την δύναμίν -του, ο δε εννοών την αδυναμίαν του. «Εγώ δε, ω Παύλε, τω είπε, δικαιούμαι -μάλλον να πιστευθώ παρά ο Τερέντιος, διαβεβαιών σε περί των πραγμάτων του -Αννίβου, ότι αν κανείς δεν τον πολεμήση τούτο το έτος, ή θα καταστραφή, αν -μείνη, ο άνθρωπος, ή θέλει φύγει και μας αφήσει. Και σήμερον, όταν φαίνηται ότι -νικά και υπερισχύει, ουδείς μεν των εχθρών προσήλθεν εις αυτόν, της δε δυνάμεως -ήν έφερε μεθ' εαυτού εκ της πατρίδος του, ουδέ καν το τρίτον διασώζεται μέρος.» -Εις ταύτα λέγεται ότι ο Παύλος απήντησε. «Το κατ' εμέ, ω Φάβιε, αν μόνον εις -εμαυτόν απέβλεπον, προτιμότερον θα ήτον να πέσω υπό τα δόρατα των εχθρών, -παρά εκ νέου από τας ψήφους των πολιτών. Αν όμως ούτως έχωσι τα δημόσια -πράγματα, θα προσπαθήσω μάλλον εις σε να φανώ καλός στρατηγός, παρά εις -όλους τους άλλους όταν με βιάζωσι διά τα εναντία.» Τοιαύτην έχων ο Παύλος -προαίρεσιν, εξήλθεν εις τον πόλεμον.</p> - -<p>ΙΕ. Αλλ' ο Τερέντιος πείσας αυτόν να διοικώσιν ημέραν παρ' ημέραν, και -στρατοπεδεύσας πλησίον του Αννίβου παρά τον Αυφίδιον ποταμόν και τας -λεγομένας Κάννας, ευθύς ως εξημέρωσεν ύψωσε το σημείον της μάχης. Είναι δε -τούτο χιτών κόκκινος εκτεινόμενος υπέρ την στρατηγικήν σκηνήν, ώστε και οι -Καρχηδόνιοι κατ' αρχάς εταράχθησχν ιδόντες την τόλμην του στρατηγού και το -πλήθος του στρατοπέδου, εν ώ αυτοί δεν ήσαν ουδ' οι ημίσεις. Ο δ' Αννίβας, την -δύναμιν διατάξας να οπλισθή, έφιππος μετ' ολίγων κατεσκόπευεν εξ ομαλού -λόφου τους εχθρούς παραταττομένους. Εκεί είς εκ των οπαδών αυτού, ανήρ εξ -ευγενών και αυτός, Γίσκων ονομαζόμενος, είπεν ότι θαυμαστόν τω φαίνεται το -πλήθος των εχθρών. Αλλ' ο Αννίβας, συστείλας τας οφρύς, «λησμονείς άλλο τι, τω -είπεν, έτι θαυμαστότερον.» «Το ποίον;» ερώτησεν ο Γίσκων. «Ότι, απεκρίθη, εν ώ -είναι τόσοι, κανείς εξ αυτών δεν ονομάζεται Γίσκων.» Επειδή δε το σκώμμα τούτο -εφάνη απροσδόκητον εις τους άλλους, τους κατέλαβεν όλους γέλως, και -κατέβαινον από του λόφου, λέγοντες εις όσους τους απήντων τον αστεϊσμόν, ώστε -πολύς πολλών ην ο γέλως, και δεν εδύναντο να συνέλθωσιν οι περί τον Αννίβαν. -Τούτο βλέποντες οι Καρχηδόνιοι, έλαβον θάρρος, αναλογιζόμενοι ότι εκ πολλής και -ισχυράς καταφρονήσεως εγέλων ούτω, και ο στρατηγός ηστεΐζετο παρ' αυτόν τον -κίνδυνον.</p> - -<p>ΙΣΤ. Κατά δε την μάχην μετεχειρίσθη στρατηγήματα, πρώτον μεν ως εκ του -τόπου, λαβών κατά νότον τον άνεμον· διότι επήρχετο σφοδρός ως φλογερός -πρίων, και εις πεδιάδας ανοικτάς και αμμώδεις τραχύν διεγείρων κονιορτόν, εφύσα -αυτόν υπέρ την φάλαγγα των Καρχηδονίων προς τους Ρωμαίους, και προσβάλλων -αυτούς, τους ηνάγκαζε να στρέφωσι τα πρόσωπα και τους ετάραττε. Δεύτερον δ' -ετεχνάσθη ως προς την τάξιν διότι το ισχυρότατον και μαχιμώτατον της δυνάμεως -τάξας εκατέρωθεν του μέσου, το μέσον τούτο συνεπλήρωσεν εκ των αχρειοτέρων, -και το μετεχειρίσθη ως έμβολον πολύ προέχον της άλλης φάλαγγος. Ερρέθη δ' εις -τους αρίστους, όταν οι Ρωμαίοι διαρρήξαντες τούτους, και ορμώντες κατά των -υποχωρούντων, εισέλθωσιν εντός της φάλαγγος, ταχέως αυτοί στραφέντες -εκατέρωθεν, να επιπέσωσιν εις τα πλάγια αυτών, και να τους περικυκλώσωσι, -κλείοντες τον κύκλον των όπισθεν. Τούτο φαίνεται ότι επέφερε τον μεγαλήτερον -φόνον. Διότι άμα ενέδωκε το μέσον, και εδέχθησαν τους Ρωμαίους διώκοντας, και -η φάλαγξ του Αννίβου, μεταβαλούσα σχήμα, έγινε μηνοειδής, και οι ταξίαρχοι των -επιτάκτων ταχέως κλίναντες τους μεν επί δεξιά τους δ' επί αριστερά -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn612' id='ref612'>612</a></span>) -επέπεσαν εις τα γυμνά, τότε όλους όσοι δεν επρόφθασαν να διαφύγωσι την -κύκλωσιν, τους κατέκοψαν κλείσαντες εν τω μέσω και τους εφόνευσαν. Λέγεται δ' -ότι και το ιππικόν των Ρωμαίων υπέπεσεν εις σφάλμα παράδοξον. Πληγωθείς ο -ίππος του Παύλου, έρριψεν αυτόν, ως φαίνεται, καί τινες των περί αυτόν, -καταβάντες των ίππων των, εβοήθουν πεζοί τον ύπατον. Τούτο δ' ιδόντες οι ιππείς, -και νομίσαντες ότι εδόθη κοινόν παράγγελμα, επήδησαν όλοι κατά γης, και -εμάχοντο πεζοί μετά των εχθρών. Ιδών δ' αυτούς ο Αννίβας, «Τούτο ήθελον -μάλλον, είπε, παρ' αν τους συνελάμβανον δεδεμένους.» Αλλά ταύτα διηγούνται οι -γράψαντες τας διεξοδικάς ιστορίας. Εκ δε των υπάτων, ο μεν Βάρρων μετ' -ολιγίστων ιππέων έφυγεν εις την πόλιν Ουενουσίαν. Ο δε Παύλος, εις το ρεύμα και -την ανεμοζάλην της φυγής εκείνης, το σώμα έχων πλήρες βελών μενόντων έτι εντός -των πληγών, και την ψυχήν υπό πένθους βαρείαν, εκάθησεν εις λίθον, και -περιέμενε τον εχθρόν όστις ελθών να τον σφάξη. Αίμα δε πολύ έρρεε, και ην -κεκολλημένον εις την κεφαλήν αυτού και το πρόσωπον, ώστε ην αγνώριστος, και -φίλοι και υπηρέται αυτού παρήλθον εμπρός του χωρίς να τον διακρίνωσι. Μόνος δ' -ο Κορνήλιος Λέντλος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn613' id='ref613'>613</a></span>), νέος -ευπατρίδης, ιδών και εννοήσας αυτόν, επέζευσε, και φέρων τον ίππον του, τον -παρεκάλει να τον μεταχειρισθή, και να σωθή υπέρ των πολιτών, οίτινες τότε προ -πάντων είχον ανάγκην αγαθού άρχοντος. Εκείνος δ' απέρριψε την παράκλησιν -ταύτην, και ηνάγκασε τον νεανίαν ν' αναβή δακρύων εις τον ίππον του πάλιν. -Έπειτα δε, δους εις αυτόν την δεξιάν, και αναστάς, «Ανάγγειλε, είπεν, ω Λέντλε εις -τον Φάβιον Μάξιμον, και έσο μάρτυς ο ίδιος, ότι ο Παύλος Αιμίλιος ενέμεινεν εις -την γνώμην αυτού μέχρι τέλους, και ουδέν ηθέτησεν εξ όσων τω υπεσχέθη, αλλ' -ενικήθη πρώτον μεν υπό του Βάρωνος, έπειτα δ' υπό του Αννίβου.» Τοιαύτα -εμήνυσε, και τον μεν Λέντλον απέπεμψε, ριφθείς δε μεταξύ των φονευομένων, -απέθανε. Λέγεται δ' ότι έπεσαν μεν εις την μάχην πεντήκοντα χιλιάδες Ρωμαίων, -εζωγρήθησαν δε τετρακισχίλιοι, και μετά την μάχην ότι ηχμαλωτίσθησαν εις τα δύο -στρατόπεδα ουχί ολιγώτεροι των δεχακισχιλίων.</p> - -<p>ΙΖ. Μετά το τόσον δ' εξαίσιον κατόρθωμα τούτο πολλοί των φίλων παρεκίνουν -τον Αννίβαν ν' ακολουθήση την τύχην, και μετά των φευγόντων εχθρών να -εισορμήση και αυτός εις την πόλιν, διότι θα εδείπνει εις το Καπιτώλιον την πέμπτην -ημέραν μετά την νίκην. Δεν είναι εύκολον όμως να ειπώμεν τις σκέψις τον -απέτρεψεν αλλά μάλλον η αναστολή και η αργοπορία αυτού φαίνεται ότι ήτον -έργον δαίμονός τινος ή Θεού όστις τον εμπόδισε, δι' ό και λέγουσιν ότι Βάρκας ο -Καρχηδόνιος είπε προς αυτόν μετ' οργής· «Ηξεύρεις να νικάς, όχι όμως και να -ωφελήσαι εκ της νίκης.» Τόσην δε μεταβολήν επέφερε περί αυτόν η νίκη, ώστε εν -ώ προ της μάχης δεν είχεν ούτε πόλιν, ούτε εμπορικήν τινα θέσιν, ούτε λιμένα της -Ιταλίας, δυσκόλως δε και μόλις εφωδίαζε δι' αρπαγής το στράτευμα, και ουδένα -πόρον ασφαλή είχε προς τον πόλεμον, αλλ' επλανάτο και περιεφέρετο μετά του -στρατοπέδου ως μετά μεγάλης φωλεάς ληστών, τότε καθυπέταξε σχεδόν όλην την -Ιταλίαν· διότι τα πλείστα και μέγιστα έθνη -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn614' id='ref614'>614</a></span>) -προσήλθον εις αυτόν εκουσίως, και κατέλαβεν υποταγείσαν την Καπύην, ήτις μετά -την Ρώμην έχει την μεγίστην επισημότητα. Δεν είναι δε μόνον μεγάλη δυσχέρεια, -ως λέγει ο Ευριπίδης -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn615' id='ref615'>615</a></span>) το να -γνωρίση τις τους φίλους, αλλά και το να γνωρίση τους φρονίμους στρατηγούς. Η -προ της μάχης λεγομένη δειλία και ψυχρότης του Φαβίου, μετά την μάχην ευθύς -εφαίνετο ουχί ανθρώπινος διαλογισμός, αλλά θεία διάνοια και δαιμόνιος, -προβλέπουσα προ μακρού χρόνου τα μέλλοντα, ά και αυτοί οι παθόντες αυτά -εδύναντο μόλις να πιστεύσωσι. Όθεν ευθύς η Ρώμη εις εκείνον συγκεντρώσασα τας -λοιπάς της ελπίδας, προσέφυγεν εις την συμβουλήν του ανδρός ως εις ιερόν -βωμόν, και η φρόνησις εκείνου έγινε πρώτη και μεγίστη αιτία του να μείνη αυτή -και να μη διαλυθή καθώς επί των Κελτικών συμφορών. Και εν ώ, όταν οι καιροί δεν -ήσαν επικίνδυνοι, εφαίνετο πεφοβισμένος αυτός και μικράς έχων ελπίδας, τότε, -όταν όλοι ήσαν καταβεβλημένοι, και εις απέραντα παραδεδομένοι πένθη, και εις -ταραχάς αίτινες πάσαν πράξιν εκώλυον, μόνος διέβαινε διά της πόλεως πράως -βαδίζων, και ήσυχον έχων το πρόσωπον, και μετά φιλοφροσύνης ομιλών τους -πολίτας, και απηγόρευε των γυναικών τους θρήνους, και διέλυε τας -συσσωματώσεις, αίτινες δημοσίως εγίνοντο, διά να κλαύσωσιν από κοινού. Έπεισε -δε και την Βουλήν να συνέλθη, και ενεθάρρυνε τας αρχάς, ο ίδιος ων η ρώμη και η -δύναμις πάσης αρχής, ήτις απέβλεπεν εις αυτόν.</p> - -<p>ΙΗ. Εις τας πύλας λοιπόν έστησε φρουράν, όπως εμποδίζει τον όχλον όστις -έφευγεν αφήνων την πόλιν. Προσδιώρισε δε και καιρόν και τόπον του πένθους, -διατάξας, όστις ήθελε να θρηνή τριάκοντα ημέρας εντός της οικίας· μετά ταύτα δ' -έπρεπε να παύση παν πένθος, και η πόλις να μείνη καθαρά των τοιούτων. Επειδή -δε κατά τας ημέρας εκείνας συνέπιπτεν εορτή της Δήμητρος, καλόν εφάνη να -παραιτηθώσι παντάπασιν αι θυσίαι και η πομπή, ίνα μη διά της ολιγότητος και της -κατηφείας των συνερχομένων φανή της συμφοράς το μέγεθος. Διότι οι Θεοί -ευχαριστούνται υπ' ευτυχούντων τιμώμενοι. Επράττοντο όμως όλα όσα οι μάντεις -συνεβούλευον προς εξιλέωσιν των Θεών και προς τεραστίων συμβάντων -αποφυγήν. Και έπεμψαν μεν εις Δελφούς τον Πίκτορα, συγγενή του Φαβίου, να -ερωτήση τον χρησμόν, εκ δύο δ' Εστιάδων αίτινες ευρέθησαν προδούσαι τον όρκον -των, η μία ετάφη ζώσα, ως είναι συνήθεια, η δ' άλλη έγινεν αυτόχειρ. Άξιον δε -θαυμασμού εφάνη το φρόνημα και η πραότης της πόλεως, όταν επιστρέφοντα τον -Βάρρωνα από της φυγής, ταπεινόν και κατηφή ως ουδείς ποτ' επέστρεψε μετά -τοιούτον αίσχος και μετά τοιαύτην συμφοράν, τον προϋπάντησαν περί τας πύλας η -βουλή και το πλήθος όλον και τον ησπάσθησαν· οι δ' άρχοντες και οι πρώτοι της -Γερουσίας, εν οίς ην και ο Φάβιος, αφ' ού εγένετο ησυχία, τον επήνεσαν ότι δεν -απηλπίσθη περί της πόλεως μετά δυστυχίαν τοσαύτην, αλλ' ήλθε ν' αναλάβη τα -πράγματα, και να διοικήση τους νόμους και τους πολίτας, ως πιστεύων ότι -δύνανται να σωθώσιν.</p> - -<p>ΙΘ. Ως δ' ήκουσαν ότι ο Αννίβας μετά την μάχην ετράπη προς την άλλην Ιταλίαν, -λαβόντες θάρρος, έστελλον στρατηγούς και στρατεύματα. Τούτων δ' επισημότατοι -ήσαν ο Φάβιος Μάξιμος και ο Κλαύδιος Μάρκελλος, οίτινες δι' εναντίας ιδιότητας -εθαυμάζοντο εξ ίσου· διότι ο μεν Μάρκελλος, ως το είπον εν τω βίω του -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn616' id='ref616'>616</a></span>), έχων -δραστηριότητα λαμπράν και θρασείαν, ανήρ ανδρείος την χείρα, και της φύσεως -εκείνων ούς ο Όμηρος καλεί μάλιστα <span class="sp">φιλοπτολέμους</span> και -<span class="sp">αγερώχους</span> -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn617' id='ref617'>617</a></span>), -επεχείρησε τους πρώτους αγώνας του κατ' ανδρός τολμηρού, του Αννίβου, ίσην -τόλμην και αυτός δείξας, και τρόπον πολέμου παράβολον και προπετών. Ο δε -Φάβιος, εις την πρώτην γνώμην του επιμένων, ήλπιζεν, αν ουδείς πολεμήση ουδ' -ερεθίση τον Αννίβαν, αυτός εαυτόν να βλάψη, και να κατατριβή εις τον πόλεμον, -καθώς τα αθλητικά σώματα, όταν η δύναμις αυτών υπέρ το δέον ταθή και κοπιάση, -παρακμάζουσι τάχιστα. Διά τούτο λέγει ο Ποσειδόνιος - -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn618' id='ref618'>618</a></span>) ότι -ούτος μεν ωνομάζετο υπό των Ρωμαίων <span class="sp">ασπίς</span> -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn619' id='ref619'>619</a></span>), ο δε -Μάρκελλος <span class="sp">ξίφος</span>, ότι δε συγκερασθείσα η ευστάθεια και -η επιμονή του Φαβίου μετά του ήθους του Μαρκέλλου, εγένετο σωτήριος εις τους -Ρωμαίους. Του δ' Αννίβου η δύναμις, τον μεν πολλάκις ως σφοδρώς ρέοντα -ποταμόν απαντώσα, υπεσείετο υπ' αυτού, και εθραύετο· υπό δε του άλλου, άνευ -κρότου και κατ' ολίγον ρέοντος, αλλά μετ' επιμονής επιφερομένου, εδαπανάτο -απαρατηρήτως και κατέπιπτεν εις ερείπιον. Και μέχρι τέλους εις τοιαύτην -αμηχανίαν κατήντησεν αυτός, ώστε απέκαμε μεν πολεμών προς τον Μάρκελλον, -εφοβείτο δε τον Φάβιον μη πολεμούντα. Τον περισσότερον τω όντι καιρόν μετ' -αυτών επολέμησεν, είτε στρατηγοί εξελέγοντο, είτε ανθύπατοι ή ύπατοι· διότι -έκαστος αυτών υπάτευσε πεντάκις. Αλλά τον Μάρκελλον, όταν ήτον το πέμπτον -ύπατος, τον ενέπλεξεν εις ενέδραν, και τον εφόνευσε. Προς δε τον Φάβιον, πάσαν -απάτην και πάσαν τέχνην δοκιμάσας πολλάκις, ουδέν κατώρθου, εκτός ότι άπαξ, -καταδολιευθείς αυτόν, τον έρριψεν εις μικρόν σφάλμα. Συνέθεσε δηλ. και έστειλε -προς τον Φάβιον επιστολάς ως εκ των δυνατωτέρων και πρώτων κατοίκων του -Μεταποντίου -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn620' id='ref620'>620</a></span>), δι' ών -τω ελέγετο ότι η πόλις θα τω παρεδίδετο, αν ήρχετο ο ίδιος, και ότι οι ταύτα -διενεργούντες εκείνον μόνον περιμένουσι να έλθη και να τοις φανή πλησίον. Τα -γράμματα ταύτα έπεισαν τον Φάβιον, και λαβών μέρος του στρατεύματος, έμελλε -να κινήση διά νυκτός. Αλλ' επειδή των ορνέων αι μαντείαι δεν εφάνησαν αίσιαι -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn621' id='ref621'>621</a></span>), -μετέβαλε γνώμην, και μετ' ολίγον έγινε γνωστόν ότι ο Αννίβας είχε μετά δόλου -συνθέσει τα γράμματα, και ότι ενέδρευεν εκείνος υπό την πόλιν. Αλλά ταύτα -δύνανται ν' αποδοθώσιν εις την εύνοιαν των Θεών.</p> - -<p>Κ. Ενόμιζε δ' ο Φάβιος ότι των πόλεων τας αποστασίας και τα κινήματα των -συμμάχων έπρεπε μάλλον να τα εμποδίζη και να τα διαλύη δι' ηπίου -συμπεριφοράς και διά πραότητος, μη εξελέγχων πάσαν υπόνοιαν, ουδέ λίαν -αυστηρός προς τους υπόπτους δεικνύμενος. Ούτως, ως λέγεται, ακούσας ποτέ ότι -στρατιώτης τις Μάρσος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn622' id='ref622'>622</a></span>), εκ -των πρώτων μεταξύ των συμμάχων κατά το γένος και την ανδρείαν, είχεν ομιλήσει -μετά τινων άλλων εκτός του στρατοπέδου διά ν' αποστατήσωσι, δεν ηρέθισεν -αυτόν, αλλά τω ωμολόγησεν ότι είχεν αμεληθή παρ' αξίαν, και τότε μεν ότι έπταιον -διά τούτο οι αρχηγοί του, οίτινες διένεμον τας τιμάς χαριζόμενοι μάλλον παρ' -αναλόγως της αρετής, έκτοτε όμως ότι εκείνον θέλει θεωρεί ως πταίοντα, αν, όταν -έχη τινά ανάγκην, δεν αποτείνηται εις αυτόν και δεν τω την λέγη. Και ταύτα ειπών, -τω εχάρισεν ίππον μάχιμον, και δι' άλλων τον εστόλισεν αριστείων, ώστε έκτοτε ο -ανήρ ούτος έγινε πιστότατος και προθυμότατος. Διότι δεινόν ενόμιζεν, οι μεν εις -την ιππικήν και εις το κυνήγιον ασχολούμενοι να πραΰνωσι την απείθειαν, τον -θυμόν και την αγριότητα των ζώων διά της επιμελείας μάλλον και της συνηθείας -και της τροφής, παρά διά των μαστίγων και των δεσμών, οι δε άρχοντες των -ανθρώπων να μη ζητώσι να διορθώσιν αυτούς διά της γλυκύτητος και διά της -πραότητος, αλλά να φέρονται προς αυτούς μετά περισσοτέρας σκληρότητος και -βίας παρ' ό,τι οι γεωργοί προς τας αγριελαίας και τας αγριαχράδας και τους -ερινεούς, ας διά περιποιήσεων εξημερούσιν εις ελαίας εις απιδέας και εις συκάς. -Ομοίως τω είπον ποτέ οι λοχαγοί ότι άλλος στρατιώτης, το γένος Λευκανός -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn623' id='ref623'>623</a></span>), -περιεφέρετο εκτός του στρατοπέδου, και εγκατέλειπε πολλάκις την τάξιν του. Τότε -ηρώτησε να μάθη οποίος τις ήτον κατά τ' άλλα ο άνθρωπος. Όλοι δ' εμαρτύρουν -ότι δεν υπήρχεν άλλος τοιούτος στρατιώτης, και διηγούντο ενδόξους τινάς αυτού -ανδραγαθίας και κατορθώματα. Εξετάζων δε περί της αιτίας της αταξίας του, εύρεν -ότι είναι ο έρως προς νέαν κόρην, και δι' αυτήν εκινδύνευε μακράς οδούς προς -εκείνην πορευόμενος εκτός του στρατοπέδου. Έστειλε λοιπόν και συνέλαβε την -κόρην, και κρύψας αυτήν εντός της σκηνής, εκάλεσε τον Λευκανόν ιδαιτέρως προς -εαυτόν· «Δεν αγνοώ, τω είπεν, ότι παρά την πατροπαράδοτον πειθαρχίαν και παρά -τους νόμους της Ρώμης διανυκτερεύεις εκτός του στρατοπέδου πολλάκις. Επίσης -όμως δεν αγνοώ ότι πριν ήσο καλός στρατιώτης. Διά τας ανδραγαθίας σου σοι -συγχωρώ το σφάλμα σου· εις το εξής όμως θέλω εμπιστευθή εις άλλον να σε -φρουρή». Προς ταύτα έμεινεν εκπεπληγμένος ο στρατιώτης. Καλέσας δ' ο Φάβιος -έξω την νεάνιδα, την παρέδωκεν εις αυτόν, και τω είπεν. «Αύτη μεν εγγυάται ότι -θέλεις μένει μεθ' ημών. Συ δε διά των έργων σου θα δείξης αν δεν απεδήμεις δι' -άλλην μοχθηράν αιτίαν, και αν ο έρως και αύτη δεν ήσαν παρ' απλαί προφάσεις.» -Ταύτα περί τούτων ιστορούσιν.</p> - -<p>ΚΑ. Εκυρίευσε δε την πόλιν των Ταραντίνων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn624' id='ref624'>624</a></span>) κατά -τον εξής τρόπον. Εις το στράτευμα αυτού ήτον κατατεταγμένος νεανίας Ταραντίνος, -έχων αδελφήν εις Τάραντα, πολλήν προς αυτόν τρέφουσαν φιλοστοργίαν και -πίστιν. Ηγάπα δ' αυτήν ανήρ Βρέττιος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn625' id='ref625'>625</a></span>), εξ -εκείνων ούς είχε διορίσει ο Αννίβας να φρουρώσι και διοικώσι την πόλιν. Τούτο -έδωκεν εις τον Ταραντίνον ελπίδα επιτυχίας, και εν γνώσει του Φαβίου εισήλθεν -εις την πόλιν, επί λόγω ότι απέδρα προς την αδελφήν του. Και τας μεν πρώτας -ημέρας ο Βρέττιος έμεινε μακράν της κόρης, νομίζων ότι ο αδελφός της ηγνόει τας -σχέσεις της. Έπειτα δε λέγει προς αυτήν ο νεανίας. «Εκεί εκοινολογείτο ότι έχεις -σχέσεις μετά τινος των μεγάλων ενταύθα και των δυνατών. Τις είναι ούτος; Αν -είναι, ως τον λέγουσιν, άνθρωπος αρετής και λαμπρός, ολίγον φροντίζει περί της -καταγωγής ο πόλεμος, όστις τα πάντα αναμιγνύει. Αισχρόν δεν είναι ουδέν ό,τι -επιβάλλεται υπό της ανάγκης, και ευτυχία μάλιστα είναι εις καιρούς εφ' ών είναι -ασθενής η δικαιοσύνη, να είναι πράος ο της βίας χρήσιν ποιούμενος». Ταύτα -ακούσασα, εμήνυσεν η κόρη τον Βρέττιον, και τον παρουσίασεν εις τον αδελφόν -της. Ούτος δε, υποβοηθών του βαρβάρου τον έρωτα, και φαινόμενος ότι καθίστα -την αδελφήν του έτι μάλλον ή πρότερον εύνουν και ήμερον προς αυτόν, εκέρδισε -την εμπιστοσύνην του, ώστε άνευ δυσκολίας μετέβαλε την διάνοιαν ανθρώπου, -ερώντος και ιδιοτελούς, δι' ελπίδων μεγάλων δωρεών, άς τω υπέσχετο ότι θέλει τω -δώσει ο Φάβιος. Ταύτα γράφουσιν οι πλείστοι περί τούτων. Τινές δε λέγουσιν ότι η -γυνή υφ' ής μετεπεισθη ο Βρέττιος δεν ήτον Ταραντίνη, αλλά Βρεττία το γένος, -ερωμένη δε του Φαβίου. Ως δ' ήκουσεν ότι ο αρχηγός των Βρεττίων ήτον -συμπολίτης αυτής και γνώριμος, το είπεν εις τον Φάβιον, και ελθούσα μετ' αυτού -εις συνομιλίας υπό το τείχος, έπεισε και διέφθειρε τον άνθρωπον.</p> - -<p>ΚΒ. Εν ώ δε ταύτα εγίνοντο, ο Φάβιος, σοφιζόμενος ν' αντιπερισπάση τον -Αννίβαν, εμήνυσεν εις τους εν Ρηγίω -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn626' id='ref626'>626</a></span>) -στρατιώτας να εισβάλωσιν εις την Βρεττίαν, και έχει στρατοπεδεύσαντες να -κυριεύσωσι κατά κράτος την Καυλωνίαν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn627' id='ref627'>627</a></span>). Ήσαν -δ' ούτοι οκτώ χιλιάδες, αυτόμολοι οι περισσότεροι, οι αχρειέστεροι εκ των ατίμων -ούς ο Μάρκελλος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn628' id='ref628'>628</a></span>) είχε -φέρει εκ Σικελίας. Η απώλεια αυτών μικράν λύπην και μικράν βλάβην ήθελε φέρει -εις την πόλιν. Ήλπιζε λοιπόν, αφήνων τούτους εις τον Αννίβαν, και δελεάσας αυτόν -διά τούτου, να τον μακρύνη από του Τάραντος. Τούτο δε και συνέβη· διότι ο -Αννίβας εχύθη αμέσως εκεί μετά της δυνάμεώς του, εις καταδίωξιν των -εισβαλόντων. Την δ' έκτην ημέραν, αφ' ού ο Φάβιος εστρατοπέδευσε πέριξ του -Τάραντος, ο νεανίας, όστις είχε συνεννοηθή μετά του Βρεττίου και της αδελφής -του, ήλθε διά νυκτός προς αυτόν, γνωρίζων και εξετάσας ακριβώς τον τόπον, εις όν -παραφυλάττων ο Βρέττιος έμελλε να ενδώση, και να δεχθή εντός τους -προσβάλλοντας. Αλλ' ο Φάβιος δεν εξήρτησε την επιτυχίαν του εκ μόνης της -προδοσίας· αλλ' ο ίδιος μεν, πλησιάσας εκεί, έμενεν ήσυχος· το δ' άλλο στράτευμα -προσέβαλλε τα τείχη κατά ξηράν τε και θάλασσαν, πολλήν συγχρόνως εγείρον -κραυγήν και θόρυβον, μέχρις ότου οι πλείστοι Ταραντίνοι ώρμησαν εκεί και -συνεσωρεύοντο περί τους μαχομένους εις τα τείχη. Τότε δ' ο Βρέττιος εδήλωσε διά -σημείου τον καιρόν εις τον Φάβιον, όστις διά κλιμάκων αναβάς, εκυρίευσε την -πόλιν. Εκεί όμως φαίνεται ότι ο Φάβιος εξώκειλεν εκ φιλοτιμίας· διότι διέταξε να -φονεύσωσι πρώτους τους Βρεττίους, όπως μη γνωσθή ότι έλαβε διά προδοσίας την -πόλιν· αλλ' ούτε την δόξαν ταύτην επέτυχε, και κατηγορήθη προσέτι δι' απιστίαν -και δι' ωμότητα. Εφόνευσε δε και πολλούς εκ των Ταραντίνων. Επωλήθησαν δε -τριάκοντα χιλιάδες, και την πόλιν διήρπασεν ο στρατός. Και εις μεν το δημόσιον -εδόθησαν τρισχίλια τάλαντα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn629' id='ref629'>629</a></span>). Εν ώ -δε τα λοιπά όλα ελεηλατούντο, λέγεται ότι ο γραμματεύς ηρώτησε τον Φάβιον τι -διατάττει περί των Θεών, ονομάσας ούτω τας εικόνας και τους ανδριάντας· ο δε -Φάβιος ότι είπεν· «Ας αφήσωμεν εις τους Ταραντίνους τους Θεούς -αγανακτούντας». Τον κολοσσόν όμως του Ηρακλέους μετακομίσας εκ Τάραντος -έστησεν εις το Καπιτώλιον, και πλησίον τούτου έφιππον εαυτού ανδριάντα, εις -ταύτα φανείς αγροικότερος του Μαρκέλλου, ή μάλλον αποδείξας εκείνον άνδρα -θαυμαστόν διά την πραότητα και την φιλανθρωπίαν του, καθώς εγράψαμεν εις τον -Βίον του.</p> - -<p>ΚΓ. Λέγεται δ' ότι ο Αννίβας, ερχόμενος μετά σπουδής, μόνον τεσσαράκοντα -στάδια καθυστέρησε -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn630' id='ref630'>630</a></span>), και -ότι τότε φανερώς μεν είπεν· «Υπήρχε λοιπόν και άλλος Αννίβας παρά τοις -Ρωμαίοις· διότι απωλέσαμεν την πόλιν των Ταραντίνων ως την εκυριεύσαμεν.» -Ιδιαιτέρως όμως ότι τότε πρώτον τω συνέβη να ειπή εις τους φίλους του, ότι προ -πολλού μεν έβλεπε δύσκολον, ήδη δε βλέπει αδύνατον να κυριεύση την Ιταλίαν διά -των δυνάμεων όσας είχεν εις την διάθεσίν του. Τούτον εθριάμβευσεν ο Φάβιος -δεύτερον θρίαμβον, λαμπρότερον του προτέρου, ως καλός αθλητής -ανταγωνιζόμενος κατά του Αννίβου, και ευκόλως παραλύων τας επιχειρήσεις -αυτού, ως δέματα και ως κόμβους μη έχοντας πλέον την αυτήν δύναμιν διότι μέρος -μεν της δυνάμεως αυτού εχαλαρώθη υπό της τρυφής και του πλούτου, μέρος δ' -ημβλύνθη και κατετρίβη διά των αδιακόπων αγώνων. Υπήρχε δέ τις Μάρκος Λίβιος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn631' id='ref631'>631</a></span>), όστις -εφρούρει τον Τάραντα, όταν εκυρίευσεν αυτόν ο Αννίβας, και εξηκολούθησε -κατέχων την ακρόπολιν, χωρίς ν' αποδιωχθή, την εφύλαξε δ' έως ότου οι -Ταραντινοί υπέκυψαν πάλιν εις τους Ρωμαίους. Τούτον δυσηρέστουν αι εις τον -Φάβιον αποδιδόμεναι τιμαί, καί ποτε υπό φθόνου και φιλαυτίας κινούμενος, είπεν -εις την σύγκλητον, ότι ουχί ο Φάβιος αλλ' αυτός έγινεν αιτία ν' αλωθή η πόλις των -Ταραντίνων. Γελάσας δ' ο Φάβιος· «Την αλήθειαν λέγεις, είπε, διότι αν δεν είχες συ -αφήσει να την λάβωσιν οι εχθροί, εγώ δεν θα την εκυρίευον.»</p> - -<p>ΚΑ. Οι δε Ρωμαίοι και κατά τ' άλλα μεν λαμπρώς αντέμειβον τον Φάβιον, και -τον υιόν αυτού Φάβιον ανέδειξαν ύπατον. Αφ' ού δ' αυτός παρέλαβε την αρχήν, -και εν ώ επεμελείτο υποθέσεώς τινος περί του πολέμου, ο πατήρ αυτού, είτε διά -γήρας και ασθένειαν, είτε θέλων να δοκιμάση τον υιόν του, ανέβη τον ίππον του, -και ήλθε προς αυτόν διά του πλήθους των περιεστώτων. Ο δε νεανίας, ιδών αυτόν -μακρόθεν, δεν υπέφερε τούτο, αλλά πέμψας ένα υπηρέτην, παρήγγειλε τον πατέρα -του να καταβή, και να έλθη πεζός, αν έχη ν' αναφέρη τι εις τον άρχοντα. Και τους -μεν άλλους δυσηρέστησεν η διαταγή, και εν σιωπή απέβλεπον προς τον Φάβιον, -ως πάσχοντα αναξίως της δόξης του. Εκείνος όμως, πηδήσας αμέσως από του -ίππου, έδραμε ταχεί βήματι προς τον υιόν του, και εναγκαλισθείς και ασπασθείς -αυτόν, «Καλώς, τω είπεν, ω παι, φρονείς και πράττεις, συναισθανόμενος τίνων -άρχεις, και πόσον μέγεθος εξουσίας ανέλαβες. Ούτω και ημείς και οι πρόγονοι την -Ρώμην ηυξήσαμεν, υπέρ γονείς και παίδας προτιμώντες πάντοτε το καλόν της -Ρώμης.» Λέγεται δ' ότι τω όντι ο προπάππος του Φαβίου, αποκτήσας δόξαν και -δύναμιν μεγίστην εν Ρώμη, εγένετο πεντάκις ύπατος, και ετέλεσεν εκ μεγίστων -πολέμων λαμπροτάτους θριάμβους. Όταν δ' ο υιός αυτού ήτον ύπατος, αυτός -εστάλη πρεσβευτής εις τον πόλεμον -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn632' id='ref632'>632</a></span>) και εις -τον θρίαμβον, εκείνος μεν εισήλθεν εις την πόλιν επί τεθρίππου, ούτος δε τον -παρηκολούθει μετά των άλλων έφιππος, χαίρων ότι, εν ώ ήτον κύριος του υιού του, -εν ώ ήτον και ωνομάζετο μέγιστος των πολιτών, ετίθετο όμως κατώτερος του -άρχοντος και του νόμου. Αλλά δεν ήσαν ταύτα μόνα τα καθιστώντα θαυμαστόν -εκείνον, Συνέβη δε ν' αποθάνη ο υιός του Φαβίου, και τότε ούτος την μεν -συμφοράν υπέμεινεν ως ανήρ φρόνιμος και ως πατήρ χρηστός, μετριοπαθέστατα· -το δ' εγκώμιον το προφερόμενον εις τας κηδείας των επισήμων πολιτών υπό των -οικείων αυτών, αυτός το εξεφώνησεν ελθών εις την αγοράν, και έγραψε τον λόγον -και τον εξέδωκε.</p> - -<p>ΚΕ. Κατ' εκείνους τους χρόνους σταλείς εις Ιβηρίαν -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn633' id='ref633'>633</a></span>) ο -Σκηπίων Κορνήλιος, τους μεν Καρχηδονίους απεδίωξε, νικήσας αυτούς εις μάχας -πολλάς, εκέρδησε δ' υπέρ των Ρωμαίων έθνη πάμπολλα, και πόλεις μεγάλας, και -πράγματα λαμπρά, και επιστρέψας περιεστοιχίζετο υπ' ευνοίας του δήμου και υπό -δόξης ως ουδείς άλλος· Γενόμενος δ' ύπατος, και εννοών ότι ο δήμος μεγάλην τινά -πράξιν απήτει και περιέμενε παρ' αυτού, το να πολεμήση προς τον Αννίβαν εν -Ιταλία εθεώρει ως ιδέαν σκωριώσαν και γεροντικήν, και διενοείτο αυτήν την -Καρχηδόνα και την Λιβύαν να πληρώση όπλων και στρατευμάτων, και να πορθήση -αυτήν, μεταβιβάζων εκεί εξ Ιταλίας των πόλεμον, και εις τούτο εξ όλης καρδίας -προέτρεπε τον δήμον. Αλλά τότε ο Φάβιος, παν είδος φόβου εμπνέων εις την -πόλιν, και λέγων ότι υπ' ανδρός ανοήτου και νέου ερρίπτετο εις τον έσχατον και -μέγιστον των κινδύνων, ούτε λόγου εφείδετο ούτε έργου δυναμένου ν' αποτρέψη -τους πολίτας, και την μεν βουλήν έπειθεν, εις τον δήμον όμως εφαίνετο ότι -κατηγόρει τον Σκηπίωνα φθονών αυτόν διά την επιτυχίαν του, και φοβούμενος, αν -ήθελε κατορθώσει τι μέγα και λαμπρόν, και ή παύση όλως τον πόλεμον, ή τον -μακρύνη από της Ιταλίας, μη φανή αυτός αδρανής και μαλακός, διότι τόσον καιρόν -επολέμει άνευ επιτυχίας οριστικής. Φαίνεται δ' ότι κατ' αρχάς μεν ήρχισεν -αντιλέγων ο Φάβιος εκ πολλής διά την ασφάλειαν μερίμνης και προνοίας, και -φοβούμενος τον κίνδυνον, όστις ήτον τω όντι μέγας· αλλ' ότι έγινεν επιμονώτερος -και προέβη περαιτέρω, εμποδίζων του Σκηπίωνος την αυξήσιν εκ φιλαυτίας τινός -και εκ φιλονείκου διαθέσεως. Διά τούτο έπεισε και τον Κράσσον, όστις ήτον -συνύπατος μετά του Σκηπίωνος, να μη τω αφήση την στρατηγίαν, ουδέ να -υποκύψη εις αυτόν, αλλ' αν εγκριθή η εκστρατεία, αυτός να εκστρατεύση κατά των -Καρχηδονίων· και δεν αφήκε να δοθώσι χρήματα διά τον πόλεμον. Αναγκαζόμενος -επομένως ο Σκηπίων να πορισθή ο ίδιος χρήματα, έλαβεν αυτά εκ των Τυρρηνικών -πόλεων, αίτινες μετ' αυτού είχον οικειότητα, και ήθελον να τον ευχαριστήσωσι. Τον -δε Κράσσον εκώλυε ν' αναχωρήση της Ιταλίας και η φύσις αυτού, διότι δεν ήτον -φιλόνεικος αλλά πράος, και ο θείος νόμος, διότι είχε την μεγίστην ιερωσύνην.</p> - -<p>ΚΣΤ. Τότε δε δι' άλλης οδού αντιταττόμενος ο Φάβιος εις τον Σκηπίωνα, -εμπόδισε τους νέους όσοι επροθυμούντο να συνεκστρατεύσωσι μετ' αυτού, και -τους συνείχε, κραυγάζων εις τας βουλάς και τας συνελεύσεις, ότι ο Σκηπίων όχι -μόνον ο ίδιος εδραπέτευε προ του Αννίβου, αλλ' απέπλει λαμβάνων μεθ' εαυτού -και την λοιπήν δύναμιν της Ιταλίας, δημαγωγών διά ματαίων ελπίδων τους νέους, -και πείθων αυτούς να εγκαταλείψωσι γονείς και γυναίκας και πόλιν, εις ής τας -θύρας τροπαιούχος και ανίκητος κάθηται ο εχθρός. Ταύτα λοιπόν λέγων, εφόβισε -τους Ρωμαίους, και εψήφισε να μεταχειρισθή ο Σκηπίων μόνα τα στρατεύματα της -Σικελίας, και εκ των συνοδευσάντων αυτόν εις την Ιβηρίαν να λάβη τριακοσίους, -οίτινες ήσαν πιστοί εις αυτόν. Η πολιτική αύτη του Φαβίου ήτον σύμφωνος προς -την φύσιν αυτού. Όταν δ' ο Σκηπίων διέβη εις την Λιβύαν, και ευθύς ανηγγέλλοντο -εις την Ρώμην έργα θαυμαστά, και πράξεις υπερήφανοι το μέγεθος και το κάλλος, -και εις επικύρωσιν της φήμης ήρχοντο λάφυρα πολλά, και ο βασιλεύς των -Νομάδων αιχμάλωτος, και δύο στρατόπεδα συγχρόνως επυρπολήθησαν, και -πολλοί εφθάρησαν άνθρωποι εν αυτοίς, και όπλα πολλά και ίπποι συγκατεκάησαν, -και πρεσβείαι εστέλλοντο υπό των Καρχηδονίων προς τον Αννίβαν, προσκαλούσαι -και ικετεύουσαι αυτόν ν' αφήση τας ανεκτελέστους εκείνας ελπίδας, και να σπεύση -εις βοήθειαν της πατρίδος του, εις δε την Ρώμην όλοι είχον διά στόματος τον -Σκηπίωνα διά τα κατορθώματά του, τότε ο Φάβιος απήτει να πέμψωσι διάδοχον -του Σκηπίωνος, άλλην μεν μη έχων πρόφασιν, ειπών δε το γνωστόν αξίωμα, ότι δεν -είναι ασφαλές να πιστεύωνται εις ενός ανθρώπου τύχην πράγματα τόσον μεγάλα· -διότι δύσκολον είναι να επιτυγχάνη είς και αυτός πάντοτε. Διά τούτων δε -δυσηρέστησε το πλήθος, ως άνθρωπος δύσκολος και φθονερός, ή διά το γήρας -όλως άτολμος γενόμενος, και τας ελπίδας αποκρούων, και τον Αννίβαν υπέρ παν -μέτρον τρομάζων. Και αφ' ού δ' ούτος απέπλευσε της Ιταλίας μετά του στρατού -αυτού, ουδέ τότε αφήκεν αθορύβητον και εν πεποιθήσει ασφαλείας την χαράν και -το θάρρος των πολιτών αλλά τότε μάλιστα έλεγεν ότι η πόλις διέτρεχε τον έσχατον -κίνδυνον, και ότι επίφοβος ήτο η θέσις των πραγμάτων αυτής. Διότι εις την Λιβύαν -και προ της Καρχηδόνος βαρύτερος θα επιπέση κατ' αυτών ο Αννίβας, και εις τον -Σκηπίωνα θ' αντιταχθή θερμός έτι υπό του αίματος πολλών αρχιστρατήγων και -Δικτατώρων και υπάτων. Ώστε εκ των λόγων τούτων εταράττετο πάλιν η πόλις, και -εν ώ ο πόλεμος είχε μετατεθή εις Λιβύαν, ενόμιζον ότι ο φόβος ήλθε πλησιέστερον -εις την Ρώμην.</p> - -<p>ΚΖ. Αλλ' ο Σκηπίων μετ' ολίγον καιρόν νικήσας εις μάχην κατά κράτος τον -Αννίβαν, και ταπεινώσας και καταπατήσας την υπεροψίαν της Καρχηδόνος -καταβεβλημένης, απέδωκεν εις τους πολίτας χαράν ανωτέραν πάσης ελπίδος, και -την εξουσίαν αυτών τω όντι</p> - -<p class="poem">Σεισθείσαν υπό σάλου την ανώρθωσε -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn634' id='ref634'>634</a></span>).</p> - -<p>Του Φαβίου Μαξίμου όμως η ζωή δεν παρετάθη μέχρι του τέλους του πολέμου, -ουδ' ήκουσεν αυτός του Αννίβου την ήτταν, ουδ' είδε την μεγάλην και βεβαίαν της -πατρίδος του ευτυχίαν· αλλά καθ' όν καιρόν ο Αννίβας απήρχετο της Ιταλίας, -νοσήσας, απέθανε. Και οι μεν Θηβαίοι έθαψαν δημοσίως τον Επαμινώνδαν διά την -πενίαν ήν αφήκεν οπίσω του· διότι μετά θάνατόν του λέγεται ότι ουδέν ευρέθη εις -την οικίαν του πλην ενός οβολού σιδηρού -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn635' id='ref635'>635</a></span>). Τον -δε Φάβιον οι Ρωμαίοι δεν ενεταφίασαν μεν δημοσίως, αλλ' έκαστος προσέφερεν -ιδιαιτέρως το μικρότατον των νομισμάτων του, ουχί ως βοηθών δι' ένδειαν αυτού, -αλλ' ως θάπτων τον πατέρα του δήμου· και ούτως ο θάνατος αυτού έλαβε τιμήν και -δόξαν της ζωής του αξίαν.</p> - -<h4 style="text-align: center; margin-top: 3em"> -ΣΥΓΚΡΙΣΙΣ<br /> -ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΚΑΙ<br /> -ΦΑΒΙΟΥ ΜΑΞΙΜΟΥ</h4> - -<p> -<br /> -Α. Και οι μεν βίοι των ανδρών τούτων τοιαύτην έχουσι την ιστορίαν. Επειδή δε και -πολιτικής και πολεμικής αρετής πολλά και καλά παραδείγματα αφήκαν αμφότεροι, -ας αρχίσωμεν εκ των πολεμικών, παρατηρούντες, ότι ο Περικλής, διοικήσας τον -δήμον όταν ήτον εις θέσιν ευδαιμονεστάτην και μέγιστος δι' εαυτού, και όταν εις -δυνάμεως υπερτάτην περιήλθεν ακμήν, δύναται να υποτεθή ότι ένεκα της κοινής -ευτυχίας και της υγιούς καταστάσεως των πραγμάτων, διέμεινεν ασφαλής και -απρόσκοπτος. Αι δε του Φαβίου πράξεις, αναδεχθέντος την διεύθυνσιν της πόλεως -εις καιρούς αίσχους και συμφορών, δεν διετήρησαν αυτόν ασφαλή εις τα αγαθά, -αλλ' εκ κακών τον προήγαγον εις τα κρείττονα. Και εις μεν τον Περικλέα επέτρεψαν -αι επιτυχίαι του Κίμωνος, και του Μυρωνίδου και του Λεωκράτους τα τρόπαια, και -τα πολλά και μεγάλα κατορθώματα του Τολμίδου, εορτάζων μάλλον και -πανηγυρίζων να στρατηγή της πόλεως, παρά ν' ανακτήση και να φυλάττη αυτήν διά -του πολέμου. Ο δε Φάβιος, βλέπων πολλάς μεν φυγάς και ήττας, πολλούς δε -θανάτους και σφαγάς αυτοκρατόρων -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn636' id='ref636'>636</a></span>) και -στρατηγών, τας λίμνας δε και τας πεδιάδας και τους δρυμούς πλήρεις νεκρών -στρατοπέδων, και τους ποταμούς μέχρι της θαλάσσης αίμα και πεφονευμένους -κυλίοντας, διά της ιδίας αυτού εμβριθείας -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn637' id='ref637'>637</a></span>) και -ευσταθείας ανέλαβε και υπεστήριζε την πόλιν, και δεν αφήκε, παρασυρομένη υπό -των σφαλμάτων των άλλων, να καταστραφή εντελώς. Αφ' ετέρου όμως δεν -φαίνεται επίσης δύσκολον να διαχειρισθή τις πόλιν τεταπεινωμένην υπό -συμφορών, και διά την ανάγκην εις ήν διατελεί υποτασσομένην εις τους -φρονίμους, ως το να χαλινώση την αυθάδειαν και την θρασύτητα δήμου -παραφερομένου και επαιρομένου διά τας ευτυχίας του. Κατά τούτον όμως τον -τρόπον φαίνεται ο Περικλής δαμάσας τους Αθηναίους. Αλλά και το μέγεθος και -πλήθος των κακών, όσα εφώρμησαν τότε κατά της Ρώμης, ανέδειξαν τον Φάβιον -άνδρα μέγαν και ισχυρόν την διάνοιαν, διότι ούτε τον εσύγχυσαν, ούτε τον -ηνάγκασαν να εγκαταλείψη τας ιδέας του.</p> - -<p>Β. Και εις μεν την άλωσιν της Σάμου υπό Περικλέους δύναται ν' αντιταχθή η -κατάληψις της Τάραντος, και εις την Εύβοιαν αι κατά την Καμπανίαν πόλεις· διότι -την Καπύην εκυρίευσαν οι ύπατοι Φούλβιος και Άππιος -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn638' id='ref638'>638</a></span>). Δεν -φαίνεται δε να ενίκησεν ο Φάβιος ποτέ εις μάχην εκ παρατάξεως, πλην εκείνης, -μεθ' ήν ετέλεσε τον πρώτον του θρίαμβον, εν ώ ο Περικλής έστησεν εννέα τρόπαια, -νικήσας τους εχθρούς κατά γην και κατά θάλασσαν. Δεν αναφέρεται δ' ουδεμία -τοιαύτη πράξις του Περικλέους, οίαν έπραξεν ο Φάβιος αρπάσας τον Μινούκιον -από των χειρών του Αννίβου, και διασώσας ολόκληρον στρατόπεδον των -Ρωμαίων· και τούτο ήτον όντως έργον καλόν ανδρείας ομού, φρονήσεως και -χρηστότητος. Επίσης όμως πάλιν ουδέ λάθος κανέν αναφέρεται του Περικλέους, -οποίον έσφαλεν ο Φάβιος, απατηθείς υπό του στρατηγήματος του Αννίβου διά των -βοών, όταν κατέλαβε τον εχθρόν αυτομάτως και εκ τύχης εμπεσόντα εις τα στενά, -και τον αφήκε να φύγη κρυφίως διά νυκτός, και την ημέραν να διέλθη διά της βίας, -και να τον προκαταλάβη βραδύνοντα, και να τον νικήση εν ώ είχε συλληφθή υπ' -αυτού. Αν δ' ο καλός στρατηγός πρέπη ουχί μόνον τα παρόντα να ηξεύρη να διοική, -αλλά και να προνοή ορθώς περί των μελλόντων, ο μεν πόλεμος των Αθηναίων -ετελείωσεν ως προείδε και προείπεν ο Περικλής· διότι εις πολλά αναμιγνύμενοι, -απώλεσαν την δύναμίν των. Οι δε Ρωμαίοι, πέμψαντες παρά την γνώμην του -Φαβίου τον Σκηπίωνα κατά των Καρχηδονίων, εγένοντο παντοκράτορες ουχί εκ -τύχης, αλλά διά της σοφίας και ανδρείας του στρατηγού όστις ενίκησε τους -εχθρούς. Ώστε υπέρ τούτου μεν μαρτυρούσιν αι αποτυχίαι της πατρίδος του ότι -καλώς προεγνώρισεν, ο δε υπό των κατορθωμάτων αυτής εξελέγχεται ότι εντελώς -ηπατήθη. Ίσον δε σφάλμα είναι του στρατηγού το να εμπέση εις κακόν χωρίς να το -περιμένη, ως το ν' αφήση εκ δυσπιστίας να παρέλθη καιρός κατορθώματος· διότι η -αυτή, ως φαίνεται, απειρία και το θάρρος γεννά και το θάρρος αφαιρεί.</p> - -<p>Γ. Εις δε τα πολιτικά λίαν αξιοκατηγόρητος είναι ο Περικλής διά τον πόλεμον, -διότι λέγεται ότι αυτός τον επέφερε, μη θελήσας να ενδώση εις την προς τους -Λακεδαιμονίους φιλονεικίαν. Νομίζω δ' ότι ουδ' ο Φάβιος Μάξιμος θα ενέδιδέ -ποτε εις τους Καρχηδονίους, αλλ' ότι ευγενώς θα υπέμενε τον κίνδυνον υπέρ της -ηγεμονίας της Ρώμης. Του Φαβίου η προς τον Μινούκιον επιείκεια και πραότης -καταδικάζει τον στασιασμόν κατά του Κίμωνος και του Θουκυδίδου, οίτινες άνδρες -όντες αγαθοί και αριστοκρατικοί, ηναγκάσθησαν υπό του Περικλέους να φύγωσι, -και εξωστρακίσθησαν. Η δύναμις όμως και το κράτος του Περικλέους ήτον -μεγαλήτερον, όθεν και ουδένα άλλον στρατηγόν αφήκεν εις την πόλιν να υποπέση -εις δυστυχήματα διά κακών βουλευμάτων· αλλά μόνος ο Τολμίδης, διαφυγών και -αποκρούσας διά βίας αυτόν, κατεστράφη εν Βοιωτία· οι δ' άλλοι όλοι, διά το -μέγεθος της δυνάμεώς του παρακολούθουν αυτόν, και υπετάσσοντο εις την -γνώμην του. Ο δε Φάβιος καθ' εαυτόν ων άπταιστος και αναμάρτητος, φαίνεται ότι -δεν είχεν επίσης την δύναμιν του να εμποδίζη τους άλλους· διότι δεν θα -υπέπτιπτον εις τοσαύτας συμφοράς οι Ρωμαίοι, αν ο Φάβιος εδύνατο παρ' αυτοίς -όσον ο Περικλής εν Αθήναις. Την δ' ως προς τα χρήματα μεγαλοφροσύνην αυτών -απέδειξαν ο μεν ουδέν λαμβάνων παρά των διδόντων, ο δε πολλά δίδων εις τους -ανάγκην έχοντας, και διά των ιδίων αυτού χρημάτων εξαγοράσας τους -αιχμαλώτους. Ταύτα όμως δεν ήσαν πολλά τον αριθμόν, αλλά μόνον έξ τάλαντα -(<span style='font-size: small;'><a href='#fn639' id='ref639'>639</a></span>)· εν ώ -δεν δύναταί τις να ειπή πόσα ο Περικλής εδύνατο να ωφεληθή και παρά συμμάχων -και παρά βασιλέων, οίτινες διά την δύναμίν του ήθελον να τον περιποιώνται, και -όμως διατήρησεν αδωροδόκητον εαυτόν και καθαρώτατον. Προς δε το μέγεθος -των έργων και των ναών, και προς την ανέγερσιν οικοδομημάτων, δι' ών εκόσμησεν -ο Περικλής τας Αθήνας, όλαι αι προ των Καισάρων φιλότιμοι της Ρώμης ιδρύσεις -δεν δύνανται αξίως να παραβληθώσιν, αλλ' έξοχον έχει και ασύγκριτον το πρωτείον -η μεγαλουργία τούτων και η μεγαλοπρέπεια.</p> - -<h4 style="text-align: center; margin-top: 3em"> -ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΔΕΥΤΕΡΟΥ ΤΟΜΟΥ.</h4> - -<hr></hr> - -<p id='fn1'>1) Δίδυμος, ο Αλεξανδρεύς, γραμματικός επί Αυγούστου, γράψας -υπομνηματισμούς εις λογογράφους και ποιητάς. Εις αυτόν αποδίδονται, αλλά -κακώς, τα μικρά εις Όμηρον σχόλια. Ουδέν των συγγραμμάτων του διεσώθη. -<a href='#ref1' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn2'>2) Ασκληπιάδης, γραμματικός εκ Βιβυνίας, σύγχρονος του Διδύμου. -Εσχολίασε και διόρθωσε συγγράμματα φιλοσόφων.<a href='#ref2' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn3'>3) Φιλοκλής ήτον ο ανεψιός του Αισχύλου, τραγικός ποιητής, και -έτερος, τραγικός και αυτός, και τρίτος, κωμικός, χλευαζόμενος υπ' -Αριστοφάνους.<a href='#ref3' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn4'>4) Από Κόδρου, του τελευταίου Βασιλέως, του θυσιασθέντος υπέρ της -πόλεως.<a href='#ref4' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn5'>5) Ηρακλείδης ο Ποντικός, φιλόσοφος εξ Ηρακλείας του Πόντου, -μαθητής Σπευσίππου και Αριστοτέλους.<a href='#ref5' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn6'>6) Σοφοκλ. Τραχίν. 442.<a href='#ref6' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn7'>7) Συνήθως οι αρχαίοι ηλοίφοντο διά μύρων μετά το λουτρόν. Προ των -γυμνικών αγώνων όμως ηλοίφοντο στεγνοί δ' ελαίου, και μετά ταύτα εκυλίοντο εις -την άμμον. Η απαγόρευσις αύτη του Σόλωνος τοις έκλειεν άρα και τα γυμνάσια. Η -δ' ετέρα, του να μη αγαπώσι τους παίδας, προήρχετο εκ του ότι ο έρως αυτών δεν -εδύνατο να έχη τον καθαρόν και ευγενή χαρακτήρα της φιλίας των ελευθέρων. -<a href='#ref7' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn8'>8) Χάρμος, άγνωστος αλλαχόθεν.<a href='#ref8' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn9'>9) Κατά τα Παναθήναια ετελείτο ο αγών της λαμπάδος ή -λαμπαδηφορίας, καθ' όν οι αγωνιζόμενοι έτρεχον από της Ακαδημίας προς την -πόλιν λαμπάδας έχοντες, και ενίκα εκείνος ούτινος η λάμπας δεν εσβύνετο. -<a href='#ref9' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn10'>10) Ο περιπατητικός. Ίδ. Λυκ. 20.<a href='#ref10' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn11'>11) Ο Σόλων, ήτον ποιητής. Τούτο το απόσπασμα εκ των ποιημάτων -του, ηρωελεγείον, σύγκειται, ως τα πλείστα εξ αυτών, εξ εξαμέτρων, και -πενταμέτρων εναλλάξ. Έγραψε δε, ως φαίνεται εκ των αποσπαμάτων του, εις -διάφορα μέτρα, και εις εξαμέτρους, και εις τριμέτρους ιαμβικούς, και εις -τετραμέτρους τροχαϊκούς.<a href='#ref11' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn12'>12) «Έργον ουδέν όνειδος· αεργίη δε τ' όνειδος». Ησιόδ. Έργ. και Ημ. -311.<a href='#ref12' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn13'>13) Το κείμενον λέγει «Πρώτος», άλλα βεβαίως κατά λάθος, διότι τον -οικιστήν της Μασσαλίας ονομάζει Πρώτιν ο Ιουστίνος (ΜΓ, Γ, 11), καθ' όν -ενυμφεύθη Γύπτιν, την θυγατέρα Νάννου, του βασιλέως των Κελτών. Κατά δ' -Αριστοτέλην (Αθήν. ΙΓ, 36), ο Πρώτις ην υιός του οικιστού της Μασσαλίας, Ευξείνου -του Φωκαέως, νυμφευθέντος την θυγατέρα του Νάννου, Πέλταν.<a href='#ref13' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn14'>14) Ο Μιλήσιος, είς των επτά σοφών. Κατά Διογένην τον Λαέρτιον, -(Α), εμίσθωσε τα ελαιουργεία, και εκέρδησε πολλά χρήματα.<a href='#ref14' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn15'>15) Πιθανώς άλλος του Ιατρού.<a href='#ref15' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn16'>16) Περίανδρος, υιός Κυψέλου, τύραννος της Κορίνθου, είς των επτά -σοφών και αυτός.<a href='#ref16' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn17'>17) Αλιείς εκ της νήσου Κω.<a href='#ref17' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn18'>18) Εκ της Μιλήτου, επισήμου πόλεως της Ιωνίας.<a href='#ref18' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn19'>19) Βίας εκ Πριήνης της Ιωνίας, είς και αυτός των επτά σοφών. -<a href='#ref19' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn20'>20) Ισμήνιος ελέγετο ο Απόλλων από Ισμηνού, ποταμού -παραρρέοντος τας Θήβας. Είχε δ' υπό την επωνυμίαν ταύτην αρχαιοτάτην λατρείαν -εν Θήβαις.<a href='#ref20' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn21'>21) Θεόφραστος, ο περίφημος φιλόσοφος εξ Ερεσσού της Λέσβου, -σύγχρονος του Αλεξάνδρου, μαθητής του Αριστοτέλους.<a href='#ref21' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn22'>22) Βαθυκλής, καλλιτέχνης, ιδίως τορευτής εκ Μαγνησίας της προς -Μαιάνδρω, δ' επί Κροίσου κατασκευάσας εν Λακωνία τον θρόνον του Αμυκλαίου -Απόλλωνος.<a href='#ref22' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn23'>23) Ανάχαρσις, Σκύθης, εκ της βασιλικής οικογενείας, υιός δ' -Ελληνίδος, ελθών εις την Ελλάδα περί την 47 Ολυμπιάδα και τραφείς εις την -Ελληνικήν παιδείαν, κατετάχθη, μετά των 7 σοφών.<a href='#ref23' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn24'>24) Πάταικος, φιλόσοφος Πυθαγορικός, ιστορικός, πιθανώς και -μυθοποιός.<a href='#ref24' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn25'>25) Την αρετήν θεωρεί ενταύθα ως συμφυή μετά των ψυχικών -δυνάμεων, υφ' ών έχουσι λαβήν τα φάρμακα και αι νόσοι, και ως δι' αυτών -εκδηλουμένην και ενεργούσαν.<a href='#ref25' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn26'>26) Ελεγεία, τα έχοντα εναλλάξ ένα εξάμετρον και ένα -πεντάμετρον.<a href='#ref26' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn27'>27) Ως εφόρουν οι ασθενείς. (Πλάτ. Πολιτ. Γ. 306)<a href='#ref27' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn28'>28) Κωλιάς, ακρωτήριον της Αττικής ανατολικώς του Φαλήρου, εις την -θέαν την καλουμένην «Τρεις Πύργοι». <a href='#ref28' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn29'>29) Εις τη Κωλιάδα ελατρεύετο κυρίως η Αφροδίτη.<a href='#ref29' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn30'>30) Μεταξύ των διαφόρων ποταμών οίτινες έφερον το όνομα Ασωπός -φαίνεται ότι υπήρχεν εις και εν Αιγίνη (Πίνδ. Νεμ. Γ, 7). Τούτου μάλλον παρά του εν -Βοιωτία ήτον θυγάτηρ η Σαλαμίς. Εκτός αν ο χρησμός ωνόμασεν Ασώπιον τον -Σαλαμίνιον κόλπον δι' αυτό τούτο, διότι η Σαλαμίς ελέγετο θυγάτηρ του Ασωπού. -<a href='#ref30' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn31'>31) Περίφημος και Κυχρεύς, ήρωες της Σαλαμίνος, ο πρώτος -αλλαχόθεν άγνωστος, ο δεύτερος υιός του Ποσειδώνος και της Σαλαμίνος, -βασιλεύσας επί της ομωνύμου νήσου, διότι εφόνευσε δράκοντα όστις την -εξερήμου.<a href='#ref31' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn32'>32) Τριακόντορος, πολεμικόν πλοίον, έχον τριάκοντα κωπία. -<a href='#ref32' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn33'>33) Η Εύβοια είναι πολύ μακράν, και επιπροσθεί το Σούνιον. Εννοεί δ' -ότι η άκρα εκείνη ήτον εις τα βορειοανατολικά της νήσου.<a href='#ref33' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn34'>34) Εις αρχαιοτάτους χρόνους η Σαλαμίς ωνομάζετο και Σκιράς. -(Ευσταθ. εις Διον. 511. Στράβ. Η, 393). Το όνομα τούτο περιωρίσθη μετά ταύτα, -φαίνεται, εις έν ακρωτήριον, το βορειανατολικόν, όπου υπήρχε και ναός της -Αθηνάς Σκιράδος (Ηρόδ. II, 84). Είχε δε το επίθετον τούτο η Αθηνά και εν Αττική, -και ώφειλεν αυτό, ει και διάφοροι παραγωγαί αυτού αναφέρονται, εις την -τραχείαν και πετρώδη θέσιν εφ' ής ίστατο ο ναός της.<a href='#ref34' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn35'>35) Ενυάλιος, ο Άρης.<a href='#ref35' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn36'>36) Κατάλογος των πλοίων, ή Βοιωτία, μέρος της δευτέρας ραψωδίας -της Ιλιάδος, περιέχων απαρίθμησιν των πλοίων και των στρατευμάτων μεθ' όσων -οι Έλληνες εξεστράτευσαν κατά της Τρωάδος. Τον κατάλογον τούτον λέγεται -νοθεύσας ο Σόλων, διά προσθήκης των δύω στίχων. Το τέχνασμα τούτο ήτον -δυνατόν τότε, όταν τα ποιήματα του Ομήρου εκ στήθους κυρίως -απεμνημονεύοντο, και κατά πρώτον μάλιστα επί Πεισιστράτου συνελέγησαν. -<a href='#ref36' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn37'>37) Βραυρών, δήμος της Αττικής, κατά τα Μεσόγαια, Βράουνας -καλούμενος σήμερον. Η δε Μελίτη ήτον μέρος της πόλεως των Αθηνών, πιθανώς το -βορειοδυτικόν.<a href='#ref37' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn38'>38) Ηρέας, Μεγαρεύς, ιστορικός. Ίδ. και Θησ. § Κ.<a href='#ref38' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn39'>39) Ιαονία, αρχαίος, πιθανώς Ασιανός τόπος, αντί Ιωνία. -<a href='#ref39' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn40'>40) Κίρρα, αρχαία πόλις εις τον Κορινθιακόν κόλπον, λιμήν των -Δελφών. Οι Κιρραίοι κατεκράτησαν γην ιεράν, ανήκουσαν εις τον ναόν. Εντεύθεν ο -αμφικτυονικός κληθείς πόλεμος, καθ' όν γενικός μεν αρχηγός ην ο τύραννος των -Σικυωνίων Κλεισθένης, στρατηγός δε των Αθηναίων ο Αλκμαίων. Κυριευθείσα τότε -η Κίρρα, κατεδαφίσθη, και η χώρα αυτής αφιερώθη εις τον Απόλλωνα. -<a href='#ref40' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn41'>41) Οι Αμφικτύονες ήσαν οι απεσταλμένοι διαφόρων πόλεων, οίτινες -είχον του ναού την επιμέλειαν. Το συνέδριον δ' αυτών ελάμβανε πολλάκις και -πολιτικόν χαρακτήρα, και απεφάσιζε προσέτι περί ειρήνης και πολέμου, όταν -μάλιστα επρόκειτο, περί ζητημάτων αφορώντων το ιερόν.<a href='#ref41' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn42'>42) Των νικητών εις τους δημοσίους αγώνας συνετάττοντο και -διετηρούντο κατάλογοι. Των νικησάντων εις τα Πύθια, περί τους Δελφούς, -συνέταξεν ο Αριστοτέλης, μη διατηρηθέντα.<a href='#ref42' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn43'>43) Πιθανώς ο περιπατητικός φιλόσοφος, όστις έγραψε και επισήμων -φιλοσόφων βίους. Διογ. Β. 55.<a href='#ref43' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn44'>44) Ο Σάμιος Ευάνθης, συγγραφεύς άλλοθεν άγνωστος. -<a href='#ref44' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn45'>45) Αλκμαίων, υιός του Μεγακλέους, έγγονος Αλκμαίωνος, του -τελευταίου ισοβίου άρχοντος.<a href='#ref45' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn46'>46) Κύλων, επίσημος Αθηναίος, γαμβρός του Θεαγένους, τυράννου -των Μεγάρων, κατέλαβε την Ακρόπολιν, επί σκοπώ να γίνη και αυτός τύραννος των -Αθηνών, κατά Ολ. 42, α', ή 45. α'. Αλλ' επολιορκήθη στενώς, και αυτός μεν -εδραπέτευσε μετά του αδελφού του, οι δ' οπαδοί του κατέφυγον εις ναόν τον της -Αθηνάς. Οι πολιορκηταί δε, υποσχεθέντες ότι δεν θέλουσι τους βλάψει, τους -εξήγειρον εκείθεν, διά να μη αποθάνωσιν εκ πείνης εντός των ναών, και παρά την -υπόσχεσιν τους απέσφαξαν. Οι Αθηναίοι όμως απεδοκίμασαν την ανόσιον ταύτην -πράξιν, και των φονέων τους μεν εθανάτωσαν, ρίψαντες εκτός της χώρας και τα -οστά αυτών, τους δε εξώρισαν. Τούτο είναι το Κυλώνειον ανοσιούργημα, το <span -class="sp">Κυλώνειον άγος</span>, ως ονομάζεται εν τη ιστορία. (Θουκ. Α, 126). -<a href='#ref46' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn47'>47) Ο πατήρ του εν τω προλαβόντι παραγράφω μνησθέντος -Αλκμαίονος, του στρατηγού των Αθηναίων εις τον Αμφικτυονικόν πόλεμον. -<a href='#ref47' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn48'>48) Το άγαλμα τούτο ήτον το εντός του ναού της Πολιάδος επί της -Ακροπόλεως ξύλινον, το Διιπετές (ουρανοκατάβατον). Το χρυσελεφάντινον, όν -έργον του Φειδίου, δεν υπήρχε τότε.<a href='#ref48' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn49'>49) Εκράτουν την κλωστήν, ίνα μένωσιν ασφαλείς πάντοτε υπό την -προστασίαν της Θεάς.<a href='#ref49' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn50'>50) Σεμναί Θεαί ήσαν αι Ευμενίδες ή Εριννύες, ών το ιερόν ήτον εις -τους βορειανατολικούς πρόποδας του Αρείου Πάγου, άντικρυ, της Ακροπόλεως. -<a href='#ref50' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn51'>51) Μετά τον Αλκμαίονα, τον πατέρα του Μεγακλέους, έπαυσεν η -αρχοντία, και κατέστησαν εννέα άρχοντες δεκαετείς.<a href='#ref51' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn52'>52) «Ε ν α γ ε ί ς».<a href='#ref52' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn53'>53) Φλυεύς ή Φλυάσιος, από Φλύας, δήμου της Αττικής. -<a href='#ref53' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn54'>54) Νίσαια, ο λιμήν των Μεγάρων, ημίσειαν ώραν απ' αυτών -απέχων.<a href='#ref54' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn55'>55) Φαίστιος, εκ Φαιστού, πόλεως Κρητικής· κατ' άλλους Φαιστός ην -η πατρίς του πατρός του, ο δ' Επιμενίδης εγεννήθη εν Κνωσσώ της Κρήτης. Ήτον -σοφός, και ιδίως περί τα ιερά, και μαγικής τέχνης γνώσις απεδίδετο εις αυτόν, και -πολλά θαυμάσια περί αυτού διηγούνται, μεταξύ δ' άλλων ότι εκοιμήθη εντός -σπηλαίου επί 57 έτη, ότι εκαθάρισε τας Αθήνας από λοιμόν, και ότι έζησε 157 έτη -χωρίς να φανή ποτέ τρώγων.<a href='#ref55' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn56'>56) Υιός Κυψέλου, τύραννος Κορίνθου, είς των 7 σοφών. -<a href='#ref56' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn57'>57) Κατ' άλλους Βλάστης.<a href='#ref57' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn58'>58) Κουρήται, πανάρχαιος φυλή, κατοικούσα την Αιτωλίαν και την -Κρήτην, και ενταύθα χειρονακτικάς τινας τέχνας ασκούσασα, ιδίως δε την λατρείαν -του Διός δι' ορχήσεων και άλλων εθίμων τελούσα, οπαδοί δε της Κυβέλης κατ' -άλλους των αρχαίων ιδίως, και τον Δία βρέφος αναθρέψαντες. Ο Επιμενίδης -έγραψε ποίημα περί αυτών, και των ιερέων της Κυβέλης Κορυβάντων. -<a href='#ref58' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn59'>59) Η υποτιθεμένη αύτη προφητεία επηλήθευσεν επί Μακεδόνων, -ότε ο Αντίπατρος έθηκε Μεκεδονικήν φρουράν εις την άκραν της Μουνυχίας, εν -Ολ. 116.<a href='#ref59' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn60'>60) Η ελαία ήν εχάρισεν η Αθηνά εις τας Αθήνας όταν εφιλονείκησε -μετά του Ποσειδώνος περί της κυριαρχίας αυτών. Ήτον δ' η ελαία αύτη εντός του -ναού της Πολιάδος Αθηνάς.<a href='#ref60' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn61'>61) Ο αττικός λαός διηρείτο τότε εις τας τρεις ταύτας γεωγραφικάς -διαιρέσεις, αίτινες παρέμεινον και εις τους μετά ταύτα χρόνους. Πεδιείς ήσαν οι -κατοικούντες το περί τας Αθήνας πεδίον, Διάκριοι κατά το βόρειον ορεινόν μέρος -της Αττικής, από του Πεντελικού και επέκεινα, και Πάραλοι, οι κατοικούντες την -ανατολικήν πλευράν, τα λεγόμενα Μεσόγαια, μέχρι της θαλάσσης.<a href='#ref61' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn62'>62) Φανίας, εξ Ερεσού της Λέσβου, περιπατητικός φιλόσοφος, -μαθητής του Αριστοτέλους.<a href='#ref62' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn63'>63) Άρχων επώνυμος.<a href='#ref63' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn64'>64) «<span class="sp">Το ίσον πόλεμον ου ποιεί</span>». -<a href='#ref64' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn65'>65) Δηλ. νόμιμον, συγκεκερασμένην βασιλείαν, αντί της τυραννίας. -<a href='#ref65' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn66'>66) Ο Πιττακός, τύραννος των Λεσβίων, ήτον είς των επτά σοφών. -<a href='#ref66' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn67'>67) Φώκον, άγνωστον τίνα. Πιθανώς προπάτορά τινα του Φωκίωνος, -όστις ήτον υιός Φώκου.<a href='#ref67' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn68'>68) Δηλ. Φιληνάδας.<a href='#ref68' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn69'>69) Σεισάχθεια, δηλαδή απόσεισις, αφαίρεσις του βάρους. -<a href='#ref69' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn70'>70) Ανδροτίων, Αθηναίος ιστορικός της γ'. εκατονταετηρίδος π. Χ. -έγραψεν ιστορίαν της Αττικής εις 12 βιβλία.<a href='#ref70' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn71'>71) Ορθότερον ότι εσμίκρυνε τοσούτον την δραχμήν, ώστε αι επ' -αυτού 100 δραχμαί ήσαν ισοδύναμοι προς 73 των αρχαιοτέρων, διότι ούτε πιθανόν -είναι η αρχαία μνα να περιείχε τον παράδοξον και δυσδιαίρετον αριθμόν των 73 -δρ. (Το ημίμναιον θα ήτον λοιπόν εκ 36 1/2 δραχμών!), ούτε εις τας καθ' ημέραν -συναλλαγάς θα εχρησίμευεν αν η μνα μόνη είχε γίνει ελαφροτέρα, η δε δραχμή -είχε μείνει η ιδία.<a href='#ref71' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn72'>72) Κόνων, προφανώς προπάτωρ του ήρωος της Κνίδου. Κλεινίας, -προπάτωρ του Αλκιβιάδου, αναμφιβόλως ο πάππος του πατρός αυτού. Ιππόνικος, -πιθανώς ο πατήρ του δαδούχου Καλλίου, όστις ην εις την μάχην του -Μαραθώνος.<a href='#ref72' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn73'>73) Το τάλαντον 6000 δραχμαί.<a href='#ref73' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn74'>74) Πολύζηλος, Ρόδιος συγγραφεύς, αλλαχόθεν άγνωστος. -<a href='#ref74' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn75'>75) Εννοεί ουχί βασιλεύς· διότι άλλως ήτον εκ των ευγενεστέρων -οικογενειών των Αθηνών, καταγόμενος εξ αυτού του Κόδρου.<a href='#ref75' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn76'>76) Ο Δράκων, άρχων αιρεθείς εν Ολ. 39, δ', έδωκε νόμους εις τας -Αθήνας, εξ ών μόνους τους αφορώντας του φονείς διετήρησεν ο Σόλων, ως έχοντας -τας ποινάς αναλόγους προς το κακούργημα, και πιθανώς αρχαιοτάτους, και -προγενεστέρους του Δράκοντος.<a href='#ref76' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn77'>77) Δημάδης, είς των δέκα Αθηναίων ρητόρων, επί Φιλίππου. -<a href='#ref77' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn78'>78) Ο μέδιμνος ήτον μέτρον σίτου, ισοδυναμούν προς 85 λίτρας -περίπου.<a href='#ref78' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn79'>79) Συνεισφέροντας αξίαν ίππου.<a href='#ref79' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn80'>80) Ζευγίται, διότι εδύναντο να έχωσιν έν ζεύγος βοών. -<a href='#ref80' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn81'>81) Θης, ως λέγεται, παρά του Θέω, Θάω, Τίθειμι, κυρίως ο υπό των -γαιούχων τιθέμενος, εις τα κτήματα αυτών όπως επί μισθώ τα καλλιεργή. -<a href='#ref81' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn82'>82) Η βουλή του Αρείου Πάγου κοινώς επιστεύετο πολύ αρχαιοτέρα -του Σόλωνος, και πανάρχαιον δικαστήριον των Αθηνών, δικάσαν τον Ορέστην και -αυτόν τον Άρην, και εις ιστορικωτέρους χρόνους μέλλον να επιληφθή της δίκης του -Μεσσηνίου Πολυχάρους εν Ολ. 9., β'. (Παυσ. Δ, 5), μίαν και ημίσειαν -εκατονταετηρίδα προ του Σόλωνος, όστις φαίνεται ότι ερρύθμισε μόνον την -πολιτικήν δικαιοδοσίαν του συνεδρίου τούτου· εκτός αν η μεταγενεστέρα φήμη -αυτού δεν έδωκεν αφορμήν εις τους μύθους, και δεν απεδόθησαν αυτώ τα εις -άλλα δικαστήρια ανήκοντα.<a href='#ref82' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn83'>83) Οι Αθηναίοι διηρούντο τότε εις τας τέσσαρας Φυλάς, αίτινες, ως -φαίνεται, ήσαν παντός ιωνικού λαού η διαίρεσις, επώνυμοι των τεσσάρων υιών -του Ίωνος κατά τον μύθον, αληθώς όμως επώνυμοι του βίου εις όν εκάστη -επεδίδετο. Ίδ. κατωτ. ΚΓ.<a href='#ref83' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn84'>84) Την του Αρείου Πάγου.<a href='#ref84' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn85'>85) Εφέται, άλλο δικαστήριον εν Αθήναις, φονικάς δίκας δικάζον, -ιδίως τους ακουσίους φόνους. Αυτοί πιθανώς εδίκαζον κατ' αρχάς και εις τον -Άρειον Πάγον, πριν ο Σόλων κατατήση ιδίαν βουλήν Αρειοπαγιτών.<a href='#ref85' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn86'>86) Άξονες, στρεπταί σανίδες, περί άς ήσαν γεγραμμένοι οι νόμοι του -Σόλωνος.<a href='#ref86' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn87'>87) Επίτιμος ήτον ο απολαμβάνων πάντων των πολιτικών αυτού -δικαιωμάτων, άτιμος δε, ο στερούμενος τινών εξ αυτών.<a href='#ref87' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn88'>88) Πρυτανείον, το μέρος των συνεδριάσεων των πρυτάνεων της -βουλής εις τους μετά ταύτα χρόνους, ήν έν των δικαστηρίων και αυτό, ού -προέδρευεν είς των εννέα αρχόντων, ο λεγόμενος βασιλεύς.<a href='#ref88' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn89'>89) <span class="sp">Επίκληρος</span> ωνομάζετο η κόρη εις ήν, δι' -έλλειψιν αδελφού, περιήρχετο η πατρική κληρονομία. <span -class="sp">Κύριος</span> δε της επικλήρου ήτον ο πλησιέστερος αυτής συγγενής, -όστις ώφειλε να προστατεύη αυτήν και την περιουσίαν. Εις τούτον ανήκε το -πρώτον δικαίωμα να την νυμφευθή. Ενιαχού η μετάφρασις αποφεύγει επίτηδες την -μεγάλην ακρίβειαν. Αλλά σπανιώτατα τούτο, και όπου φαίνεται αναπόφευκτον. -<a href='#ref89' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn90'>90) Το κυδώνιον είχον εις πολλήν υπόληψιν οι αρχαίοι (Plin. II. Ν. XVI, -II). Εδήλου δε το έθιμον, ότι πρέπει οι προς αλλήλους λόγοι των νυμφίων να έχωσι -χάριν και γοητείαν. (Πλου. Γαμ. παραγγ.).<a href='#ref90' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn91'>91) Τας «φερνάς», όσα η νύμφη φέρει εις τον νυμφίον έπιπλα και -ενδύματα, το <span class="sp">τράχωμα</span>, ουχί την προίκα, διότι εξ εναντίας -πάσα γυνή, εκτός αν ήτον όλως πένητος κόρη, έπρεπε να έχη την προίκα της. -<a href='#ref91' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn92'>92) Διονύσιος, ο τύραννος των Συρακουσών. <a href='#ref92' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn93'>93) Εκ δράματός τινος επιγραφομένου Φιλοκτήτης, ουχί του γνωστού -του Σοφοκλέους, αλλ' άλλου τινος απολεσθέντος. Εις τα ηθικά του ο Πλούταρχος -(Ει πρεσβ. πολιτ. 9) αναφέρει του χωρίου τούτου δύο πλήρεις στίχους</p> -<p class="poem">«Τις δ' αν σε νύμφη, τις δε παρθένος νέα<br /><br />δέξαιτ' αν; -Εύγ' ουν ως γαμείν έχεις τάλας».</p> -<p>ήτοι</p> -<p class="poem">Τις νύμφη, τις παρθένος θενά σε δεχθή;<br /><br />Ω! εύγε! -Είσαι διά γάμους, άθλιε. <a href='#ref93' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn94'>94) Οβολός, το έκτον της δραχμής, σχεδόν 1/2 σημερινή δραχ. -<a href='#ref94' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn95'>95) Δηλαδή οι επί Ρωμαίων.<a href='#ref95' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn96'>96) Γυναικονόμοι, άρχοντες, έχοντες την επιτήρησιν της κοσμίου -διαγωγής των γυναικών.<a href='#ref96' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn97'>97) Μαθητής Αριστοτέλ. ιστορικός εκ της εν Πόντω Ηρακλείας. -<a href='#ref97' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn98'>98) Δημήτριος Φαληρεύς, ο επί Μακεδόνων άρχων των Αθηνών, -φιλόσοφος και συγγραφεύς.<a href='#ref98' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn99'>99) Ακριβέστερον ήσαν τα ονόματα των <span class="sp">Όπλητες, -Αργάδεις</span> (εκ του Άργον το έργον ή ο αγρός), <span -class="sp">Αιγικορείς</span> και <span class="sp">Τελέοντες</span> (οι τα ιερά -τελούντες ή τους φόρους τελούντες), Οι δε <span class="sp">Γεδέοντες</span> θα -παρήγοντο εκ του Γη και δαίω (το διαιρώ), ή αν η λέξις ήτον <span -class="sp">Γελέοντες</span>, εκ του <span class="sp">γης λαός</span>. -<a href='#ref99' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn100'>100) Στάδιον, έκταση 600 ποδών. Ιππικόν δε λέγεται διότι τόσην -έκτασιν διέτρεχον οι ίπποι κατ' ευθείαν εις τους αγώνας.<a href='#ref100' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn101'>101) Η οργυιά 6 πόδας.<a href='#ref101' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn102'>102) Χους είναι το δωδέκατον του μετρητού = 2 οκάδες 172 -δράμια.<a href='#ref102' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn103'>103) Διότι έλαιον εγίνετο άφθονον.<a href='#ref103' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn104'>104) Κρατίνος, Αθηναίος κωμικός ποιητής της αρχαίας κωμωδίας, επ' -Αριστοφάνους.<a href='#ref104' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn105'>105) Έξ εκ των εννέα αρχόντων ωνομάζοντο Θεσμοθέται. -<a href='#ref105' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn106'>106) Εν τη αγορά υπήρχε λίθος, όθεν εγίνοντο τα δημόσια -κηρύγματα.<a href='#ref106' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn107'>107) Το μέγεθος της τιμής αποδεικνύει το σχεδόν αδύνατον της -παραβάσεως. Ο χρυσός επί Σόλωνος ήτον σπανιώτατος.<a href='#ref107' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn108'>108) Εννοεί την τελευταίαν του σεληνιακού μηνός, καθ' ήν γίνεται -μάλιστα καταφανής η ανωμαλία.<a href='#ref108' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn109'>109) «<span class="sp">Ένη και νέα</span>». <span -class="sp">Ένη</span> είναι λέξις αρχαιοτάτη, σημαίνουσα <span -class="sp">παλαιάν</span>.<a href='#ref109' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn110'>110) Ομήρ. Οδύσσ, Ξ, 162. Ο Όμηρος ομιλεί περί της αφίξεως του -Οδυσσέως εις την Ιθάκην, εννοών επομένως μίαν και την αυτήν ημέραν. -<a href='#ref110' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn111'>111) Νουμηνία, νέος μην.<a href='#ref111' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn112'>112) Εις τρεις δεκάδας διηρείτο ο αττικός μην. Η πρώτη ωνομάζετο -«μηνός αρχομένου» ή «ισταμένου», ή δευτέρα «μεσούντος», ή τρίτη «φθίνοντος». -Δια τας δυο πρώτας ηρίθμουν τας ημέρας κατά σειράν αύξουσαν: «πρώτη, δευτέρα -ισταμένου ή μεσούντος». Δια την τρίτην ηρίθμουν κατά σειράν ελαττουμένην, -λέγοντες «δεκάτη, εννάτη φθίνοντος», αντί εικοστή, εικοστή πρώτη. -<a href='#ref112' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn113'>113) Κάνωβις, Ηλιούπολις και Σάις, πόλεις της κάτω Αιγύπτου. -<a href='#ref113' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn114'>114) Πλάτων εν Τιμαίω· ότι ο Σόλων έμαθε παρ' αρχαίων αιγυπτίων -ιερέων περί μεγίστης νήσου, Ατλαντίδος καλουμένης, ήτις υπήρχεν άλλοτε εις τον -Ωκεανόν, εντός των Ηρακλείων στηλών, και κατωκείτο υπ' αρχαιοτάτων και -ισχυροτάτων εθνών, των Ατλάντων· ότι δ' εις τους μετέπειτα χρόνους κατεποντίσθη -υπό σεισμών. Κατ' άλλο χωρίον του Πλάτωνος (Κριτ. μείζ.), οι Άτλαντες μετ' -αναριθμήτου στρατού εκυρίευσαν το πλείστον του τότε γνωστού κόσμου, πλην -μόνων των Αθηνών, αίτινες ου μόνον δεν υπετάγησαν, αλλά και τον στόλον εκείνων -κατεπόντισαν, και τον στρατόν κατετρόπωσαν. Τα πλείστα τούτων εισίν -αναμφιβόλως μυθώδη, τινές δε νομίζουσιν ότι περιέχουσα ίσως αληθούς τινος -ιστορικού συμβάντος αμυδράς απομνημονεύσεις, και ότι η Ατλαντίς είναι η -Αμερική, εις παναρχαίους χρόνους γνωστή υπάρξασα και μετά ταύτα -λησμονηθείσα. Άλλοι πpεσβεύoυσιv ότι η Ατλαντίς δεν απείχε τοσούτον μακράν, -αλλ' ότι ήτον η Αρκαδία. Ο Σόλων έγραψε ποίημα περί του μυθικού εκείνου -πολέμου.<a href='#ref114' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn115'>115) Υψηλήν.<a href='#ref115' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn116'>116) Η Αφροδίτη.<a href='#ref116' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn117'>117) Σάρδεις, πρωτεύουσα της Λυδίας, ής βασιλεύς ήτον ο -Κροίσος.<a href='#ref117' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn118'>118) Ο Κλέοβις και ο Βίτων ήταν Αργείοι. Ο δε ναός της Ήρας, -πανάρχαιος, και περίφημος εν τη αρχαιότητι, έκειτο μίαν περίπου ώραν -ανατολικώς του Άργους, κατά τους πρόποδας των ορέων. Ο ναός ούτος, καείς, -ανωδομήθη μετά τον Πελοποννησιακόν πόλεμον, και εις αυτόν κατεσκεύασεν ο -Πολύκλειτος χρυσελεφάντινον το άγαλμα της Θεάς. Λείψανα του ναού σώζονται -μέχρι τούδε.<a href='#ref118' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn119'>119) <span class="sp">Λογοποιοί</span> λέγει το κείμενον, διότι -λόγος δήλοι ό,τι και μύθος, légende. <a href='#ref119' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn120'>120) «<span class="sp">Τοις βασιλεύσι δεί ως -ήκιστα ή ως ήδιστα ομιλείν</span>.» — «<span class="sp">Μα Δία· αλλ' ως ήκιστα -ή ως άριστα</span>.<a href='#ref120' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn121'>121) Ίδ. § ΙΓ.<a href='#ref121' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn122'>122) Ίδ. § ΙΒ.<a href='#ref122' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn123'>123) Ίδ. § ΙH.<a href='#ref123' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn124'>124) Η τραγωδία την πρώτην αρχήν της έλαβεν εκ χορών τρύγα -ηλειμμένων το πρόσωπον, και ψαλλόντων ύμνους εις τον Διόνυσον εν καιρώ του -τρύγους, κατά πρώτον εις το Ικάριον, δήμον Αττικής. Εκ τούτου λέγεται ότι -Τρυγωδία εκλήθη (Αθήν. Β, 11), και τραγωδία, διότι οι ψάλλοντες ελάμβανον -τράγον ως βραβείον. Πρώτος δ' ο Θέσπις παρενέβαλεν εις τας ωδάς ταύτας και -πρόσωπον ηρωικήν τινα υπόθεσιν αφηγούμενον.<a href='#ref124' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn125'>125) Ίδ. Ομήρ. Οδύσσ. Δ, 242-258, όπου η Ελένη διηγείται ότι ο -Οδυσσεύς, ως δούλος πενιχρά ενδυθείς και το σώμα του τραυματίσας, εισήλθεν -άγνωστος εις την Τρωάδα.<a href='#ref125' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn126'>126) Αρίστων, ίσως πρόγονός τις του Πλάτωνος.<a href='#ref126' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn127'>127) Ίδ. § Α.<a href='#ref127' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn128'>128) Ίδ. § Δ.<a href='#ref128' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn129'>129) Διότι ο Πλάτων ήτον προς μητρός απόγονος Δροπίδου αδελφού -του Σόλωνος.<a href='#ref129' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn130'>130) Τον λόγον τον επιγραφόμενον Κριτίας, όστις είναι ατελής. -<a href='#ref130' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn131'>131) Ο ναός του Ολυμπίου Διός, θεμελιωθείς επί Δευκαλίωνος, -ήρχισεν οικοδομούμενος επί των Πεισιστρατιδών, αλλ' επί Πλουτάρχου έμενεν -ατελής έτι, και μόνον επί Αδριανού επερατώθη.<a href='#ref131' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn132'>132) Ίδ. § ΙΔ.<a href='#ref132' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn133'>133) Ο Κωμίας ήτον άρχων επώνυμος εν Ολ. 55, α', π. Χ. 560, ο δ' -Ηγέστρατος εν Ολ. 55, β', π. Χ. 559.<a href='#ref133' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn134'>134) Εβασίλευσε σφάξας τον πενθερόν και προκάτοχόν του Σέρβιov -Τύλλιον, εν Ολ. 6, δ'.<a href='#ref134' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn135'>135) Λουκρητία, θυγάτηρ Λουκρητίου, και σύζυγος Κολλατίνου, -ητιμάσθη υπό Σέξτου, του υιού του Ταρκυνίου, και εσφάγη ορκίζουσα τους -Ρωμαίους να την εκδικήσωσι. Τότε οι Ρωμαίοι επανέστησαν, και απέκλεισαν τον -Ταρκύνιον, διατελούντα εκτός της Ρώμης εις το στρατόπεδον. Και αυτός μεν -ηναγκάσθη να καταφύγη εις Γαβίους, η δε Ρώμη εδημοκρατήθη.<a href='#ref135' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn136'>136) Ο Λεύκιος Ιούνιος ήτον υιός του Μάρκου Ιούνιου, ενός των -επισήμων Ρωμαίων ούς εθανάτωσεν ο Ταρκύνιος ότε κατέλαβε τον θρόνον, ως -εθανάτωσε και τον πρεσβύτερον των υιών αυτού. Ίνα αποφύγη την αυτήν τύχην, ο -νεώτερος, Λεύκιος Ιούνιος, επροσποιήθη τον ηλίθιον, διό και Βρούτος (Brutus) -επωνομάσθη. Αλλ' όταν ήλθεν η στιγμή, ετιμώρησεν αυτός τον τύραννον, μεγάλην -δείξας σύνεσιν και δύναμιν χαρακτήρος.<a href='#ref136' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn137'>137) Από δούλου ελεύθερος.<a href='#ref137' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn138'>138) Φρατρία είναι φυλή. Εν Αθήναις ήτον διαίρεσις των φυλών υπό -θρησκευτικήν έποψιν. Οι πολιτογραφούμενοι Αθηναίοι ελάμβανον συγχρόνως το -δικαίωμα να εγγραφώσιν εις οίαν δήποτε φρατρίαν ήθελον.<a href='#ref138' -title='πίσω'>↩</a></p> - -<p id='fn139'>139) Αληθώς εκ του Vindicare, διότι επί των απελευθερώσεων ο -κύριος του δούλου ήγγιζεν αυτόν εις την κεφαλήν διά ράβδου, προφέρων τας -λέξεις Vindicare in libertatem, ό έστιν αποκαθιστάναι εις ελευθερίαν (Non. Marcell. -IV, 487).<a href='#ref139' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn140'>140) Τον Άρην. Το χωρίον ωνομάζετο, πιθανώς έκτοτε, campus -martius.<a href='#ref140' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn141'>141) Media inter duos pontes. Πάντες όμως οι συγγραφείς -ονομάζουσιν αυτήν απλώς «νήσον», και ουδείς αναφέρει το όνομα αυτής, το -παραφραζόμενον υπό του Πλουτάρχου. Ήτον δε κυρίως ιερά τω Ασκληπιώ, κατά -Διονυσ. Αλικαρνασ. βιβλ. Ε. Ήδη δ' ονομάζεται νήσος του αγ. Βαρθολομαίου. -<a href='#ref141' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn142'>142) Ο Ταρκύνιος φαίνεται ότι είναι η προσωποποίησις της -παναρχαίας τυρρηνικής κυριαρχίας εν Ρώμη· και αυτό αυτού το όνομα είναι -τοπικόν μάλλον ή κύριον, κατ' επιχώριον προφοράν σημαίνον Τυρρηνός (Ταρχούν, -Ταρχύνιος).<a href='#ref142' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn143'>143) Arsia sylva. Κατ' άλλους, αλλ' ήττον ορθώς, ως φαίνεται, ursum -sylva. Το δε Aesuvia prata.<a href='#ref143' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn144'>144) Τελευταίαν ημέραν του Φεβρουαρίου.<a href='#ref144' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn145'>145) Αναξιμένης, ρήτωρ εκ Λαμψάκου, ού μνημονεύει και ο -Στράβων. Ίσως ο αυτός τω ιστορικώ, τω παρακολουθήσαντι τον Αλέξανδρον εις τας -εκστρατείας του.<a href='#ref145' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn146'>146) Vicæ Potæ (Τ. Liv. II, 7), ως λέγουσιν εκ του Vincere -και potire, νικάν και απολαύειν, το καρπούσθαι την νίκην.<a href='#ref146' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn147'>147) Poplicolam, εκ του populus, λαός, και cola, θεραπεύω. -<a href='#ref147' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn148'>148) Δέκα οβολοί εισί δραχμή και 4 οβολοί. Οι δ' εκατόν οβολοί, 16 -δρ. 4. οβ.<a href='#ref148' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn149'>149) Κατ' άλλην γραφήν πεκούνια, τα χρήματα, αμφότερα εκ του -pecus σημαίνον το πρόβατον. Είναι δε και το pecus λέξις ελληνική, διότι το <span -class="sp">πείκος</span> και ο <span class="sp">πόκος</span> δηλούσι το έριον, -και το <span class="sp">πέσκος</span> (όθεν το πετσί), το δέρμα του προβάτου. -<a href='#ref149' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn150'>150) Suillus, εκ του Sus, ο συς. Bubulcus ή Bubalcus ο βουκόλος, εκ -του Bos, ο βους, και δωρ. Βως. Caprarius, ο Αιπόλος. Porcius, ο συβότης, εκ του -Porcus (Πόρκος), ο χοίρος.<a href='#ref150' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn151'>151) Ούτως είχον και οι Αθηναίοι τον Παρθενώνα.<a href='#ref151' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn152'>152) Fasces, αι συνδεδεμέναι ράβδοι.<a href='#ref152' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn153'>153) Ουήιοι, Veii, πόλις της Τυρρηνίας.<a href='#ref153' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn154'>154) Αι στέγαι των Τυρρηνικών ναών, οποίος ην ο επί των Ταρκυνίων -οικοδομηθείς ναός του Καπιτωλίου, ήσαν συνήθως ξύλιναι, και πολύ προέχουσαι· -διά τούτο τα αετώματα αυτών, ήτοι τα τριγωνικά πέρατα εις τας δύο μικράς -πλευράς, ήσαν πολύ ασθενέστερα παρά τα Ελληνικά, και μη δυνάμενα να φέρωσι -λίθινα αγάλματα, εκοσμούντο πολλάκις διά κεραμίων, ως ελαφροτέρων. Την -κορυφήν δε λέγων ενταύθα ο Πλούταρχος, εννοεί το αέτωμα.<a href='#ref154' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn155'>155) Ταρκύνιος ο πρεσβύτερος, υιός του εκ Κορίνθου, περί Ολ. 25, -φυγαδευθέντος Βακχιάδου Δημαράτου Ίδ. Β. Ρωμυλ. ΙΣΤ.<a href='#ref155' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn156'>156) Την 13 σεπτεμβρίου.<a href='#ref156' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn157'>157) Ο δεύτερος μην των Αθηναίων.<a href='#ref157' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn158'>158) Η λίτρα αργυρίου ελέγετο εν Αθήναις μνα, και περιείχεν 100 -δραχμάς. Αι 40,000 λίτραι ήσαν άρα 4 εκατομμύρια δραχμών. Τότε όμως δεν -υπήρχεν εισέτι ρωμαϊκόν νόμισμα, διότι κατά πρώτον εκόπη εν 485 ά. κ. Ρ. Τα δε -12,000 Τάλαντα αποτελούσι 72,000,000 δραχμάς των τότε, σήμερον δε -216,000,000.<a href='#ref158' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn159'>159) Του εν τη Αττική Πεντελικού όρους, όθεν ελήφθησαν τα -μάρμαρα των μεγάλων οικοδομημάτων των Αθηνών.<a href='#ref159' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn160'>160) Οι Τυρρηνικοί και οι διαδεχθέντες αυτούς ρωμαϊκοί κίονες -ήσαν εν γένει ισχνότεροι των Ελληνικών. Φαίνεται δε ότι οι του Καπιτωλίου, -τμηθέντες εν Αθήναις κατά τας ελληνικάς αναλογίας, διά το Ολυμπιείον, δωρίου -ρυθμού, επί Πεισιστράτου (ίδ. Σόλ. ΛΒ,), μετεκομίσθησαν εις Ρώμην υπό Σύλλα -(ΡΙ.36. 6) και μετειργάσθησαν κατ' αναλογίας ρωμαϊκάς.<a href='#ref160' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn161'>161) Βασιλική, είδος στοάς πολυτελούς, το σχήμα και το όνομα -εχούσης εκ της εν Αθήναις στοάς, εις ήν εδίκαζεν ο άρχων Βασιλεύς. -<a href='#ref161' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn162'>162) Επίχαρμος, ο Σικελός κωμικός ποιητής. Ίδ. Νουμ. ΚΒ. -<a href='#ref162' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn163'>163) Πόλις της Τυρρηνίας.<a href='#ref163' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn164'>164) Λάρον Πυρσήνον, κατά Διον. Αλικ. (Ε, 21), Lavlem, κατά -Λίβιον.<a href='#ref164' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn165'>165) Ανεψιός του υπάτου Ωρατίου, απόγονος των Ωρατίων οίτινες -επολέμησαν κατά των Κορατίων.<a href='#ref165' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn166'>166) Κόκλην, Cocles, κατ' άλλους, σημαίνον μονόφθαλμος. -<a href='#ref166' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn167'>167) Κατά Διον. Αλικ. (Ε, 25) επί του λιμού. Ήσαν δ' οι -συνεισενεγκόντες τριακόσιαι χιλιάδες.<a href='#ref167' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn168'>168) Εσχάρα ήτον είδος μικρού κινητού βωμού.<a href='#ref168' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn169'>169) Εκ Ταρσού της Κιλλικίας, διδάσκαλος του Αυγούστου και του -Τιβερίου.<a href='#ref169' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn170'>170) Του Οκταβίου Αυγούστου.<a href='#ref170' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn171'>171) Πιθανώς Posthumius.<a href='#ref171' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn172'>172) Οι ευγενείς νέοι της Ρώμης εφόρουν χλαμύδας εχούσας -πορφυράν παρυφήν, togam prætextatam.<a href='#ref172' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn173'>173) Ο λαός του Λατίου. Μόνον αφ' ού ηνώθησαν μετά των -Ρωμαίων έδωσαν το όνομά των εις αυτούς.<a href='#ref173' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn174'>174) Πλέθρον, έκτασις 100 ποδών, το έκτον του Σταδίου. -<a href='#ref174' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn175'>175) Ποταμός του Λατίου, εισβάλλων εις τον Τίβεριν πλησίον της -Ρώμης. Σήμερον <span class="sp">Τεβερόνε</span>.<a href='#ref175' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn176'>176) Εξ ού εγένοντο Αυτοκράτορες έπειτα.<a href='#ref176' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn177'>177) Quadramus, νόμισμα περιέχον το τέταρτον της Λίτρας, ή του -οβολού, ήτοι τρεις ογγίας, ή δυο χαλκούς.<a href='#ref177' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn178'>178) Λόφος της Ρώμης.<a href='#ref178' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn179'>179) Γενεαλογικών καταλόγων. Ίδ. Νουμ. § Α.<a href='#ref179' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn180'>180) Εκ των Ουαλερίων κατήγοντο αι οικογένειαι των Μαξίμων, των -Κορβίνων, των Ποτιτίων, των Λεβινίων, και των Φλάκκων, έχουσαι των Ουαλερίων -το κοινόν επωνύμιον. Εξακόσια δ' έτη από Ποπλικόλα φέρουσιν εις την αρχήν της -βασιλείας του Τραϊανού, ότε φαίνεται ότι ο Πλούταρχος έγραψε τον βίον τούτον. -<a href='#ref180' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn181'>181) Μίμνερμος, Κολοφώνιος, ποιητής και μουσικός, ζήσας περί την -35 Ολ. άρα προς του Σόλωνος, κατά Σουίδαν. Ούτος εφεύρε τον Πεντάμετρον (καθ' -ερμήνακτα παρ' Αθηναίω) και έγραψεν επομένως πρώτος ελεγεία, ών μικρά -λείψανα σώζονται παρ' Αθηναίω.<a href='#ref181' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn182'>182) Διότι εις το αττικόν πολίτευμα οι δικασταί ήσαν 6000 τον -αριθμόν, αυτός ο δήμος.<a href='#ref182' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn183'>183) Συστήσας την του Αρείου Πάγου.<a href='#ref183' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn184'>184) Διίμαχος, ιστορικός άλλοθεν άγνωστος.<a href='#ref184' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn185'>185) Ο δήμος των Αθηναίων διηρείτο εις δέκα, μετά ταύτα, επί -Μακεδόνων, εις 12 φυλάς· αύται δε πάλιν εις 174 δήμους ή χωρία. Έν εξ αυτών -εκαλείτο Φρέαρ, ού το δημοτικόν Φρεάριος.<a href='#ref185' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn186'>186) Νόθος ήτον ενώπιον του αττικού νόμου όστις είχε πατέρα ή -μητέρα ξένης καταγωγής.<a href='#ref186' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn187'>187) Επίγραμμα του ποιητού Αμφικράτους, και παρ' Αθηναίω -σωζόμενον (IΓ, 37). <a href='#ref187' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn188'>188) Εκ Θράκης.<a href='#ref188' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn189'>189) Φανίας, Λέσβιος, μαθητής του Αριστοτέλους. Ίδ. Σόλ. ΙΔ. -<a href='#ref189' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn190'>190) Εκ Καρίας.<a href='#ref190' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn191'>191) Ουδετέρως, ως πολλά αρχαία γυναικών ονόματα. -<a href='#ref191' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn192'>192) Συγγραφεύς ρητορικών λόγων εκ Κυζίκου, μαθητής Φιλίσκου. -<a href='#ref192' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn193'>193) Έξω των Διομείων πυλών, αίτινες ήσαν κατά τα σημερινά -ανάκτορα. Το δε Κυνόσαργες ήτον εις την θέσιν όπου ίδρυται σήμερον η μονή των -Ασωμάτων.<a href='#ref193' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn194'>194) Δηλαδή να συγγυμνασθώσι, διότι οι γυμναζόμενοι ηλείφοντο -έλαιον διά να γίνωνται τα μέλη των ολισθηρά.<a href='#ref194' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn195'>195) Επίσημος οικογένεια εν Αθήναις, καταγομένη από Λύκου του -υιού του Πανδίωνος.<a href='#ref195' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn196'>196) Φλυαί, δήμος των Αθηνών κατά τα Μεσόγεια. Το δημοτικόν -Φλυεύς και Φλυάσιος.<a href='#ref196' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn197'>197) Έκαστον των αρχαίων γενών εν Αττική είχεν ιερόν υπό την -επιμέλειάν του.<a href='#ref197' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn198'>198) Σιμωνίδης, ιστορικός. Ίδ. Θησ. § Ι.<a href='#ref198' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn199'>199) Είδος κιθάρας.<a href='#ref199' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn200'>200) Στησίμβροτος, Θάσιος συγγραφεύς, σύγχρονος του -Περικλέους.<a href='#ref200' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn201'>201) Αναξαγόρας, ο περίφημος φιλόσοφος εκ Κλαζομενών, του -Περικλέους διδάσκαλος.<a href='#ref201' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn202'>202) Μέλισσος, Σάμιος στρατηγός και φιλόσοφος, μαθητής -Παρμενίδου και Ηρακλείτου, ακμάσας περί Ολ. 84.<a href='#ref202' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn203'>203) Ο Μνησίφιλος ούτος έδωκε, καθ' Ηρόδοτον (Πλουτ. π. Ηροδ. -κακοηθ.) την συμβουλήν εις τον Θεμιστοκλήν να πείση τους Έλληνας να -πολεμήσωσιν εν Σαλαμίνι.<a href='#ref203' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn204'>204) Προ 120 ετών έζη ο Σόλων.<a href='#ref204' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn205'>205) Εκ Τέου της Ιωνίας.<a href='#ref205' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn206'>206) Αρίστων, Χίος, μαθητής του Ζήνωνος, ή άλλος ομώνυμος. -<a href='#ref206' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn207'>207) Λαύριον, το όρος της Αττικής προς το Σούνιον, παράγον -άργυρον. Τα αρχαία αργυρεία του φαίνονται έτι, αλλ' είναι κατά μέγα μέρος -εξηντλημένα.<a href='#ref207' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn208'>208) Πλάτ. Νομ. Δ.<a href='#ref208' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn209'>209) Θάσσιος ραψωδός επί Περικλέους, γράψας Ομηρικ. φυσιολ. -<a href='#ref209' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn210'>210) Τον ξύλινον ίππον, όστις έκρυπτε πολεμιστάς, και δι' ού οι -Έλληνες εκυρίευσαν την Τρωάδα.<a href='#ref210' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn211'>211) Εις την πανήγυριν των Ολυμπιακών αγώνων.<a href='#ref211' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn212'>212) Αι θεατρικαί παραστάσεις ήσαν μέρος των θρησκευτικών -τελετών του Βάκχου. Διά τούτο εξετελούντο κατά μέρος δι' υποχρεωτικής δαπάνης -των ιδιωτών. Έκαστον δράμα είχε χορόν. Η ενάσκησις και ενδυμασία αυτού, -λαμβανομένου ουχί εκ των τακτικών σκηνικών, αλλ' εκ των πολιτών, ήτον η -μεγαλητέρα δαπάνη εκάστης παραστάσεως. Ταύτην ανελάμβανεν είς πάντοτε των -πλουσίων αλληλοδιαδόχως. Ούτος ήτον ο Χορηγός. Διάφορα δράματα παριστώντο -ή εδιδάσκοντο εις εκάστην εορτήν, και ιδιαίτεροι δικασταί έκρινον ποίον ήτο το -προτιμότερον κατά την πολυτέλειαν και την ευπρέπειαν της παρασκευής. Έν εξ -όλων ενίκα, και η νίκη απεδίδετο εις τον χορηγόν, όστις ελάμβανεν ως βραβείον -χαλκούν τρίποδα, όν συνήθως οι χορηγοί αφιέρουν εις τους Θεούς. -<a href='#ref212' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn213'>213) Φρύνιχος είναι ο δραματοποιός, γνωστός ποιητής, μαθητής του -Θέσπιδος. <span class="sp">Εδίδασκεν</span> έλεγον διά τους ποιητάς, διότι -αυτοί αληθώς οι ίδιοι εδίδασκον τους ηθοποιούς την παράστασιν των οραμάτων -των. Ο δ' Αδείμαντος ήτον άρχων επώνυμος της Ολ. 75, δ', και αναφέρεται εις την -επιγραφήν εις δήλωσιν του έτους της νίκης.<a href='#ref213' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn214'>214) Εποίησε τας μάχας του Μαραθώνος και της Σαλαμίνος, προσέτι -τραγωδίας, ωδάς και ελεγεία. Ίδ. Θησ. I.<a href='#ref214' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn215'>215) Οι ποιηταί τότε ήσαν και μουσικοί, διότι οι ίδιοι ερρύθμιζον και -έψαλλον τα ποιήματά των.<a href='#ref215' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn216'>216) Η χειροτονία ήτον ο τρόπος της εκλογής εν Αθήναις. Οι -θέλοντες τον προτεινόμενον ύψουν την χείρα.<a href='#ref216' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn217'>217) Γην και ύδωρ εζήτησεν ο βασιλεύς των Περσών παρά των -Ελληνίδων πόλεων, εις σημείον υποταγής.<a href='#ref217' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn218'>218) Η πράξις αύτη, αντί να επαινήται, έπρεπε να ονομασθή -πατριωτικόν κακούργημα.<a href='#ref218' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn219'>219) Εκ Ζελείας, Ασιανής πόλεως, μεταξύ Πόντου και Καππαδοκίας -κειμένης· την σήμερον Ζείλια. Τον Άρθμιον και την καταδίκην του αναφέρουσι και -ο Δημοσθένης και ο Αισχίνης.<a href='#ref219' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn220'>220) Ούτος ετιμάτο ιδίως υπό των Σπαρτιατών, και συνηγόρησεν -υπέρ των Αθηναίων, επικαλουμένων την βοήθειαν της Σπάρτης κατά του -Μαρδονίου.<a href='#ref220' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn221'>221) Η στενή κοιλάς μεταξύ Ολύμπου και Όσσης.<a href='#ref221' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn222'>222) Των Περσών.<a href='#ref222' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn223'>223) Ακρωτήριον κατά τα βορειανατολικά της Ευβοίας, αντικρύ της -Θεσσαλίας.<a href='#ref223' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn224'>224) Αφέται, τόπος εις τον κόλπον της Μαγνησίας, ούτω κληθείς -διότι εκείθεν εξέπλευσε το πρώτον το πλοίον των Αργοναυτών.<a href='#ref224' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn225'>225) Η Σαλαμίνα λεγομένη, ήτις κυρίως μετέφερε τας ιεράς -Θεωρίας. Ο δε τριήραρχος, λαμβάνων το πλοίον και τα σκεύη παρά του δημοσίου, -ώφειλεν αυτός να διατρέφη το πλήρωμα.<a href='#ref225' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn226'>226) Φανία ιστορικός, Ίδ. Σόλ. §. ΙΔ.<a href='#ref226' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn227'>227) Πόλις επί της βορείας παραλίας της Ευβοίας, κατά το -Ξηροχώριον.<a href='#ref227' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn228'>228) Ολιζών, ίσως το Τρίκερι. Όλη η παραλία εκείνη της Θεσσαλίας -ήτον το βασίλειον του Φιλοκτήτου.<a href='#ref228' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn229'>229) Ανατολικής. Εκ του ναού τούτου προήρχετο το όνομα του -ακρωτηρίου.<a href='#ref229' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn230'>230) Οι Ίωνες ήσαν ή εθεωρούντο άποικοι των Αθηναίων. -<a href='#ref230' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn231'>231) Εις τον ναόν της Πολιάδος Αθηνάς εις την ακρόπολιν υπήρχεν ο -οικουρός λεγόμενος όφις, αντιπρόσωπος της αυτοχθονίας των Αθηναίων. Τούτον -επεριποιούντο οι ιερείς του ναού, και τω επρόσφερον ως τροφήν μελίπηκτον. -<a href='#ref231' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn232'>232) Τον χρησμόν έχει ο Ηρόδοτος (Ζ, 14). Κατ' αυτόν η Αττική -έμελλε ν' αλωθή, οι δ' Αθηναίοι, να σωθώσιν εις ξύλινον τείχος. Η δε θεία Σαλαμίς -έμελλε να καταστρέψη πολλά τέκνα γυναικών, όπερ μετά ταύτα εφηρμόσθη εις -τους Πέρσας.<a href='#ref232' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn233'>233) Εξ ιδίων αναμφιβόλως οι Αρειοπαγίται, ή εκ συνεισφορών. -<a href='#ref233' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn234'>234) Ιστορικός της Αττικής. Ίδ. Θησ. ΙΘ.<a href='#ref234' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn235'>235) Το Γοργόνειον ήτον η κεφαλή της Μεδούσης, ήτις εκρέματο επί -του στήθους της Αθηνάς.<a href='#ref235' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn236'>236) Καθ' Ηρόδοτον (II, 59). τούτα είπε ο στρατηγός των Κορινθίων -Αδείμαντος.<a href='#ref236' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn237'>237) «<span class="sp">Πάταξον μεν, άκουσον δε</span>.» -<a href='#ref237' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn238'>238) Τευθίδες. Κατ' Αριστοτέλην (π. Ζώων ιστ. Δ, 1) ουδέν -μαλακόσαρκον έχει σπλάγχνα. Αι δε τευθίδες και αι σηπίαι έχουσιν εσωτερικώς -δύο στέρεα μέρη, ών το μεν καλείται σήπιον, το δε ξίφος.<a href='#ref238' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn239'>239) Η γλαυξ ήτο το πτηνόν της Αθηνάς, και των Αθηνών το -σύμβολον.<a href='#ref239' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn240'>240) Λέγει πληθυντικώς τας νήσους διότι μεταξύ της Σαλαμίνος και -της ξηράς είναι και η έρημος Ψυττάλεια.<a href='#ref240' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn241'>241) Διότι οι νησιώται ήσαν ηναγκασμένοι να παρακολουθώσι τους -Πέρσας. Το κείμενον των πλείστων αρχαιοτέρων εκδόσεων φέρει Τενεδία. Αλλ' ο -Κοραής διόρθωσε Τηνία εξ Ηροδότου (ΙΙ, 82), λέγοντος ότι διά την υπηρεσίαν -ταύτην οι Τήνιοι ανεγράφησαν μετά ταύτα επί του εν Δελφοίς Τρίποδος (του ήδη -εις το Ιπποδρόμιον της Κωνσταντινουπόλεως σωζομένου) μετά των συντελεσάντων -εις την κατατρόπωσιν των βαρβάρων.<a href='#ref241' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn242'>242) Φανόδημος, ιστορικός, γράψας ιστορίαν της Αττικής. -<a href='#ref242' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn243'>243) Ακεστόδωρος, ιστορικός, γράψας ιστορίαν Ελληνικήν. -<a href='#ref243' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn244'>244) Τα Κέρατα ονομάζονται σήμερον έτι Κερατόπυργος, και είναι -θέσις κειμένη επί του όρους του διαιρούντος την Ελευσίνα από των Μεγάρων, -αφορώσα δε προς τον κόλπον της Σαλαμίνος. Πιθανόν δεν είναι παντάπασιν εδώ -να εκάθησεν ο Ξέρξης, εις μέρος πολύ απέχον αφ' εκατέρου των στομίων όπου η -μάχη έμελλε να γίνη και έγινε, εις μέρος προ πάντων άβατον σχεδόν εις τον πεζόν -του στρατόν, και όπου θα ήτο μεμονωμένος περίπου. Ο Φανόδημος φαίνεται ότι -έχει μάλλον δίκαιον· προήλθε δε πιθανώς η σύγχυσις εκ του ονόματος των -Κεράτων, ό έφερεν, ως φαίνεται, και η περί το Ηράκλειον θέσις, διότι παρέμεινε -και εκεί μέχρι τούδε υπό την μορφήν Κερατσίνι. Το Ηράκλειον έκειτο όπου περίπου -το σημερινόν μοναστήριον του Σκαραμαγκά. Ο δε Πόρος, λέγεται σήμερον -Πέραμα.<a href='#ref244' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn245'>245) Δίφρον αργυρόποδα τον ονομάζουσιν ο Δημοσθένης και αι επί -της Ακροπόλεως επιγραφαί. Ούτος, ληφθείς μετά των λαφύρων, ανετέθη μετά του -ξίφους του Μαρδονίου εις τον ναόν της Πολιάδος επί της Ακροπόλεως. -<a href='#ref245' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn246'>246) Και το λαμπρόν πυρ, αναδιδόμενον εκ των θυσιών, και ο εκ -δεξιών πταρμός, εις έτι δ' αρχαιοτέρους χρόνους, επί Ομήρου. (Οδυσσ. Ρ, 545) ο -πταρμός εν γένει, ήτον αίσιος οιωνός.<a href='#ref246' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn247'>247) Τον ωμοφάγον, τον σκληρόν, διότι αρχαιότατα εθυσιάζοντο εν -Ελλάδι άνθρωποι εις αυτόν (Παυσ. Θ, 8). Η αποτρόπαιος αύτη μαντεία είναι στίγμα -εις την λαμπράν εκείνην ημέραν και εις τον τότε των Ελλήνων πολιτισμόν. -<a href='#ref247' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn248'>248) Ίδ. § Ζ. <a href='#ref248' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn249'>249) Τραγωδίαν σωζομένην. Το εγνώριζε δ' ο Aισχύλος, διότι -εμάχετο και αυτός και ο αδελφός του επί των πλοίων.<a href='#ref249' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn250'>250) Δεκέλεια, δήμος της Αττικής σήμερον Τατόι. Ο Αμεινίας λέγεται -αδελφός του ποιητού Αισχύλου.<a href='#ref250' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn251'>251) Πεδιείς ωνομάζετο επί Σόλωνος μία των τεσσάρων αρχαίων -διαιρέσεων του Αττικού λαού. Φαίνεται δ' ότι έπειτα έμεινε τούτο ως όνομα -δήμου, αλλαχόθεν όμως μη μαρτυρουμένου.<a href='#ref251' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn252'>252) Αρτεμισία, βασίλισσα της Αλικαρνασσού, συνεκστρατεύουσα -μετά πέντε πλοίων.<a href='#ref252' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn253'>253) Άρα ο Ξέρξης εκάθητο πλησιέστατα εις την μάχην. -<a href='#ref253' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn254'>254) Ως γνωστόν, η Ελευσίς κείται εις το βάθος του κόλπου της -Σαλαμίνος.<a href='#ref254' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn255'>255) Εμπρός της Ελευσίνος προς τας Αθήνας εκτεινομένη μεγάλη -πεδιάς.<a href='#ref255' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn256'>256) Ο μυστικός Ίακχος ήτο πομπή ξοάνου τινός του Βάκχου, ιδίως -Ιάκχου λεγομένου, ό κατά την 20 Βοηδρομιώνος έφερον μύρτοις εστεφανωμένον -εξ Αθηνών εις Ελευσίνα, ψάλλοντες ύμνον, όστις και αυτός Ίακχος εκαλείτο. Καθ' -Ηρόδοτον η φωνή ηκούσθη και, ουχί φως, αλλά κονιορτός πολύς, ως τρισμυρίων -ανδρών, εφάνη εις το Θριάσιον, ημέρας τινάς προ της μάχης, όταν οι Πέρσαι -επόρθουν την Αττικήν.<a href='#ref256' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn257'>257) Οι Αιακίδαι, εξ Αιακού, όστις ην Αιγινίτης, ήσαν ο Τελαμών και -ο Αίας.<a href='#ref257' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn258'>258) Πλησιέστατα του μέρους όπου εγίνετο η μάχη, εντός της -κοιλάδος του Αιγάλεω, της αγούσης, απ' Αθηνών προς το Θριάσιον κατά τον -Ελευσίνιον κόλπον, έκειτο κατά Παυσανίαν (Α, 37) ναός του Απόλλωνος. Τούτου το -ιδιαίτερον επίθετον ήτο πιθανώτατα Δάφνιος ή Δαφνηφόρος, διότι επί των -ερειπίων αυτού ανηγέρθη η σωζομένη Βυζαντινή μονή, η ονομαζομένη <span -class="sp">Δαφνίον</span>.<a href='#ref258' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn259'>259) Του ανατολικού στομίου του κόλπου της Σαλαμίνος. -<a href='#ref259' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn260'>260) Ο ποιητής Ίδ. Θησ. § Γ.<a href='#ref260' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn261'>261) Ολ. 75, ά. τη 20 Βοηδρομιώνος, ήτοι τη 23 Σεπτ. του 480 π. Χ. -<a href='#ref261' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn262'>262) Ο Ξέρξης έζευξε τον Ελλήσποντον, και διεβίβασεν τον στρατόν -του διά γεφύρας.<a href='#ref262' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn263'>263) Καθ' Ηρόδοτον ο διάλογος ούτος έγινε μετά του Ευρυβιάδου, -και τούτο είναι το πιθανώτερον.<a href='#ref263' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn264'>264) Επί του βωμού του Ποσειδώνος εψηφοφόρησαν περί του τις -ηρίστευσεν. Καθ' Ηρόδοτον ανεχώρησαν αφήσαντες εκ φθόνου την ψηφοφορίαν -άκριτον. Αλλ' η κοινή των Ελλήνων πειποίθησις ανεκήρυξε τον Θεμιστοκλέα. -<a href='#ref264' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn265'>265) Καθ' Ηρόδοτον, εις μόνον αυτόν εν τη αρχαιότητι απέδωκαν -τοιαύτην τιμήν.<a href='#ref265' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn266'>266) Βασιλεύς της Σπάρτης εν έτει 742. Ίδ. Λυκ. 17.<a href='#ref266' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn267'>267) Της Σπάρτης.<a href='#ref267' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn268'>268) Οι Αιγινήται, έχοντες ναυτικήν δύναμιν, ήσαν τότε αντίπαλοι -των Αθηναίων, οίτινες τους κατετρόπωσαν μετά είκοσι έτη. Δεν ήθελον δ' οι -Λακεδαιμόνιοι να τειχισθώσιν αι Αθήναι, διότι τας εφοβούντο, και ίσως είχε -προαποφασισθή τι μέτρον, καθ' ό ουδεμία Ελληνική πόλις επετρέπετο να τειχισθή, -μη εις νέαν εισβολήν εύρωσι καταφύγιον οι Βάρβαροι, ως είχον εύρει εις Θήβας -(Θουκ. Λ, 90).<a href='#ref268' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn269'>269) Ιππ. 815.<a href='#ref269' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn270'>270) Κατέστησε δηλαδή την πόλιν εντελώς παραθαλασσίαν, αύτην -αναδείξας μέρος του Πειραιώς, ουχί τον Πειραιά μέρος των Αθηνών. -<a href='#ref270' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn271'>271) Τούτο είναι πρόληψις κατά των Τριάκοντα, παραχθείσα εκ της -κοινής κατ' αυτών αποστροφής. Μέχρις αυτών το βήμα της Πνυκός δεν εδύνατο ν' -αποβλέπη προς την θάλασσαν, διότι επεπρόσθει το τείχος το εγερθέν επί -Θεμιστοκλέους. Το νέον βήμα ήτο κατά πάσαν πιθανότητα έργον αυτού του -Θεμιστοκλέους, γενόμενον όταν το αρχαίον κατεστράφη ένεκα του τειχισμού. Ίδ. -Rang. Antiquités Helléniques, II.<a href='#ref271' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn272'>272) Παγασαί, πόλις Θεσσαλική περί τον Βώλον. Ο Ελληνικός στόλος -από Σαλαμίνος ανέβη εκεί διά να επιτηρή τον Περσικόν αναχωρήσαντα εις τον -Ελλήσποντον.<a href='#ref272' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn273'>273) Οι <span class="sp">Αμφικτύονες</span> ήσαν αρχαιότατος -σύνδεσμος διαφόρων πόλεων, ιδίως σκοπόν έχων την επιμέλειαν του εν Δελφοίς -παναρχαίου ιερού, κατ' ολίγον δε και πολιτικόν λαβών χαρακτήρα. Συνεδρίαζεν -άπαξ του έτους εις Δελφούς, και άπαξ εις Θερμοπύλας, όθεν και <span -class="sp">Πυλαγόραι</span> εκαλούντο οι παρ' αυτώ αντιπρόσωποι των πόλεων, -ή μάλλον η μία κατηγορία των αντιπροσώπων, διότι υπήρχον και άλλοι, λεγόμενοι -Ιερομνήμονες. Φαίνεται ότι ούτοι είχον την ψήφον, εκείνοι δε το συνηγορείν και -βουλεύεσθαι, (Ίδ. τας εμάς Antiq. Hellén. II, αρ.903-905). Δώδεκα ήσαν κατ' -αρχάς τα εν τω συλλόγω έθνη, και η αντιπροσωπεία ανήκεν αλληλοδιαδόχως εις -εκάστην των πόλεων αυτών.<a href='#ref273' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn274'>274) Ηρόδ. Η, 11.<a href='#ref274' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn275'>275) Τιμοκρέων, ποιητής της Παλαιάς κωμωδίας.<a href='#ref275' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn276'>276) Στίχοι ασυνάρτητοι, ή περικοπαί κατά σύστημα, εκ δακτύλων -κυρίως και επιτρίτων, μετά βάσεων, αναλόγως προς τον ρυθμόν των -εκκλησιαστικών τροπαρίων (Ίδ. Προοίμ. εις τας εμάς μεταφράσεις Ελλ. δραμάτων), -καθ' όν μάλιστα και μετεφράσθησαν.<a href='#ref276' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn277'>277) Περί Παυσανίου ίδ. κατωτέρω (ΚΓ), Λεωτυχίδας Βασιλεύς της -Σπάρτης, Ξάνθιππος στρατηγός Αθηναίος, ο πατήρ του Περικλέους. -<a href='#ref277' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn278'>278) Εις τα Ίσθμια πιθανώς εφιλοξένει μεγαλοδόρως τους -πανηγυρίζοντας, και τούτο διαβάλλει ο ταπεινόφρων και υβριστής κωμικός. -<a href='#ref278' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn279'>279) Η Μελίτη, συνοικία των Αθηνών, περίπου, ως φαίνεται, κατά το -σημερινόν τρίτον αστυνομικόν τμήμα κειμένην.<a href='#ref279' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn280'>280) Ατιμίαν έλεγον την στέρησιν πολιτικού τινος δικαιώματος. -<a href='#ref280' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn281'>281) Παυσανίας Κλεομβρότου, θείος και επίτροπος του Πλειστάρχου -υιού και διαδόχου, του Λεωνίδου, ενίκησε τους Πέρσας εν Πλαταιαίς. Μετά ταύτα -συνέδεσε μυστικάς συνενεννοήσεις μετά του Ξέρξου, υποσχεθέντος να τω δώση εις -γάμον την θυγατέρα του. Φωραθείς, κατέφυγεν εις τον ναόν της Αθηνάς, όπου, -τειχίσαντες τας θύρας, τον αφήκαν ν' αποθάνη της πείνης. Η ιδία μήτηρ του έθηκε -τον πρώτον λίθον.<a href='#ref281' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn282'>282) Το Ελληνικόν κείμενον φέρει Αγραλώθεν, αλλ' είναι προφανώς -εσφαλμένον, αντί Αγρυλήθεν, ως φαίνεται εις πάσας τας επιγραφάς το δημοτικόν -του δήμου Αγρυλή. Άγραυλος δεν υπήρχεν ουδέ δήμος ουδέ χωρίον, αλλ' ήτον -όνομα νύμφης, ήτις είχεν ιερόν εν Αγρυλή πέραν του Ιλισσού.<a href='#ref282' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn283'>283) Κατά Θουκυδίδην (Α. 136) οι Κερκυραίοι εφοβήθησαν να -δεχθώσι τον Θεμιστοκλέα. Ήτον δε προχειρότατον δ' αυτόν να περάση εις Ήπειρον, -απέχουσαν μόλις μιας ώρας πλουν από της Κερκύρας. <a href='#ref283' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn284'>284) Αχαρναί, δήμος της Αττικής, δυτικώς των Αθηνών προς τον -Πάρνηθα, περί το σημερινόν Μενίδι.<a href='#ref284' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn285'>285) Ίδ. § Δ.<a href='#ref285' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn286'>286) Θεόφραστος, ο Λεσβίος, μαθητής του Αριστοτέλους, ίδ. Σόλ. -Δ.<a href='#ref286' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn287'>287) Θουκυδ. Α. 135.<a href='#ref287' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn288'>288) Πύδνα, πόλις της Μακεδονίας, εις τον Θερμαϊκόν κόλπον. Από -της Ηπείρου μετέβη διά ξηράς εις την <span class="sp">άλλην θάλασσαν</span>, -την της Μακεδονίας, όπως εκείθεν πλεύση εις την Ασίαν, χωρίς να παραπλεύση την -Ελλάδα.<a href='#ref288' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn289'>289) Θεόπομπος Χίος, ρήτωρ και ιστορικός, επί Φιλίππου και -Αλεξάνδρου, μαθητής του Ισοκράτους. Έγραψε λόγους ιστορικούς εις 58 βιβλία, μη -διασωθέντας.<a href='#ref289' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn290'>290) Κύμη, πόλις της μικράς Ασίας, πρωτεύουσα της Αιολίας. -<a href='#ref290' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn291'>291) Άνω εννοεί τους εν Περσία παρά τη αυλή του Μεγάλου -Βασιλέως.<a href='#ref291' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn292'>292) «Νυκτή φωνήν, νυκτί βουλήν, νυκτί την νίκην δίδου.»<br /><br -/>Τον στίχον τούτον, καίτοι ευεξήγητον, ηναγκάσθην να μεταφράσω, διά το -μέτρον· διότι, ως εκ της τυχαίας θέσεως των τόνων φαινόμενος ότι έχει ρυθμόν -ιαμβικόν, είναι όμως τροχαϊκός, ως εν τη μεταφράσει.<a href='#ref292' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn293'>293) Η ράβδος ήν εκράτουν οι κήρυκες, έχουσα δύο όφεις -περιειλιμένους, και επί της κορυφής τον πτερωτόν πίλον του Ερμού, σημείον -σπονδών και ειρήνης.<a href='#ref293' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn294'>294) Η εξήγησις ήν ο Θεμιστοκλής και ο ξένος, αυτού έδωκαν εις το -όνειρον φαίνεται ότι ωδήγησε τα περαιτέρω διαβήματά των.<a href='#ref294' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn295'>295) «Των επί θύραις» λέγει το κείμενον. Δηλοί δ' η έκφρασις ως και -«αι πύλαι», ή χρήται ο Ξενοφών, την αυλήν του Μεγάλου Βασιλέως, ως διετήρησαν -αυτήν οι Οθωμανοί, ονομάζοντες την Αυλήν <span class="sp">Βάβι -χουμαϊούν</span>, η υψηλή πύλη.<a href='#ref295' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn296'>296) Ο εκ Λαμψάκου Χάρων, ιστορικός προγενέστερος του -Ηροδότου, έγραψεν ιστορίαν των Περσών. Το δε χωρίον του Θουκυδίδου είναι Α, -137.<a href='#ref296' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn297'>297) Έφορος, περίφημος ιστορικός της Ελλάδος μεταγενέστερος του -Θουκυδίδου. Απ' αυτού απανθίζει πλείστα ο Στράβων. — Δείνων, ιστορικός επί -Αλεξάνδρου, γράψας ιστορίαν των Περσών. — Κλείταρχος, υιός του Δείνωνος, -ιστορικός και αυτός. — Ηρακλείδης, ο εκ Πόντου ιστορικός. Ίδ. Σόλ. Α. -<a href='#ref297' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn298'>298) Χρονικά, πιθανώς τα εν τη Περσική αυλή συνταττόμενα και -διατηρούμενα. Ο Ξέρξης απέθανεν εν Ολ. 78, δ'. π. Χ. 465, και ολίγον μετά τον -θάνατον αυτού ήλθεν, φαίνεται, εις Περσίαν ο Θεμιστοκλής, επί των επτά μηνών -καθ' ούς ίσχυεν έτι ο τον Ξέρξην αναβιβάσας εις τον θρόνον Αρτάβανος, και οίτινες -καταριθμούνται εις του Ξέρξου την βασιλείαν. Εντεύθεν οι δισταγμοί των -ιστορικών. Ούτως έκρινεν ο Δοδουέλλ (Ann. Thucyd. σ. 78-80), και παρεδέχθη ο -Κλίντων (Fast. Hellen. Ann. 465).<a href='#ref298' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn299'>299) Ίδ. ανωτ. §. ΙΓ.<a href='#ref299' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn300'>300) Ερατοσθένης, ο γεωγράφος επί Πτολεμαίων Ίδ. Λυκ. Α. -<a href='#ref300' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn301'>301) Έρριψε τον δακτύλιόν του κατά γης και έκυψε να τον λάβη διά -να νομισθή μόνον ότι προσεκύνησε.<a href='#ref301' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn302'>302) Περίφημον και πανάρχαιον μαντείον εις Δωδώνην, χώραν της -Ηπείρου, εις ό βεβαίως ήλθεν ο Θεμιστοκλής, όταν διέτριβε παρά τω Αδμήτω. -<a href='#ref302' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn303'>303) Δύο αρχάς, ή δύο δαίμονας ελάτρευον οι Πέρσαι, τον -Ωρομάζην, αρχήν του καλού, και τον Αριμάνιον, αρχήν του κακού.<a href='#ref303' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn304'>304) Μάγοι, οι ιερείς των Περσών.<a href='#ref304' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn305'>305) Βασιλεύς της Σπάρτης, καταφυγών προ πολλού εις την -Περσίαν.<a href='#ref305' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn306'>306) Κίθαριν, λέγει το κείμενον· υψηλόν βασιλικόν κάλυμμα της -κεφαλής.<a href='#ref306' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn307'>307) «<span class="sp">Ω παίδες, απωλύμεθ' αν ειμή -απωλύμεθα</span>». Δηλαδή, αν δεν εξωριζόμην και κατετρεχόμην εν Ελλάδι, θα -εζώμεν ακόμη αθλίαν ζωήν.<a href='#ref307' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn308'>308) Ούτως εφορολόγουν οι Πέρσαι τας πόλεις. Εκάστης το -εισόδημα προσδιωρίζετο δι' ιδιαιτέραν τινά δαπάνην. <a href='#ref308' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn309'>309) Ίδ. §Δ<a href='#ref309' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn310'>310) Πάσαι αύται αι πόλεις της μικράς Ασίας ολίγον μετά ταύτα, επί -του Πελοποννησιακού πολέμου, ήσαν υποτελείς σύμμαχοι των Αθηναίων, Ίδ. τας -εμάς Antiqu. Helléniques, I, σ. 289.<a href='#ref310' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn311'>311) Κατοίκους δηλαδή της Πισιδίας ή Πισιδινής, επαρχίας κειμένης -υπό τους βορείους πρόποδας του Ταύρου.<a href='#ref311' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn312'>312) Η Ρέα, ιδίως τιμωμένη εν Φρυγία. <a href='#ref312' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn313'>313) Δινδυμένη, επίθετον του Ρέας, εκ του όρους Δινδύμου του εν -Μυσία.<a href='#ref313' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn314'>314) Ίδ. ανωτ. § ΙΘ.<a href='#ref314' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn315'>315) Τας της εντός Ασίας.<a href='#ref315' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn316'>316) Αλωπεκή, δήμος της Αττικής, εις τους σήμερον λεγομένους -Αγγελοκήπους.<a href='#ref316' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn317'>317) Μένων σ. 93<a href='#ref317' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn318'>318) Ανδοκίδης, είς των δέκα Αττικών ρητόρων επί Αλκιβιάδου. -<a href='#ref318' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn319'>319) Φύλαρχος, Αθηναίος ή Σικυώνιος, γράψας επί Πτολεμαίου, του -Φιλοπάτορος τας εκστρατείας του Πύρρου.<a href='#ref319' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn320'>320) Διόδωρος, ο περιηγητής, γεωγράφος περίφημος, εκ της πόλεως -Χάρακος, ζήσας επί Αυγούστου.<a href='#ref320' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn321'>321) Άλκιμον, το αριστερόν τω εξιόντι, ή ανατολικόν ακρωτήριον του -λιμένος Πειραιώς.<a href='#ref321' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn322'>322) Εις την προέχουσαν άκραν του Αλκίμου, εις την θέσιν περίπου -ήν περιγράφει ο Πλούταρχος, υπάρχει τάφος εσκαμμένος εν τω βράχω, πιθανώς -αυτός όν αναφέρει ο Διόδωρος, αφ' ού όμως εξέλιπεν η <span class="sp">κρηπίς ή -το βωμοειδές</span> ύψωμα.<a href='#ref322' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn323'>323) Πλάτων, άλλος παρά τον φιλόσοφον, αλλ' εκείνου περίπου -σύγχρονος, ποιητής της αρχαίας κωμωδίας.<a href='#ref323' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn324'>324) Αμμώνιος, φιλόσοφος, περιπατητικός εξ Αλεξανδρείας, ζήσας -την ά. μετά Χριστόν εκατονταετηρίδα, διδάσκαλος του Πλουτάρχου. -<a href='#ref324' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn325'>325) Φούριος ην το όνομα της οικογενείας του, το δε κύριον αυτού -όνομα ην Μάρκος. Κάμιλλος δ' εσήμαινε (ίδ. Β. Νουμά, σημ. Α'.) νέον του Διός -ιερέα, και από τοιαύτης τω παρέμεινεν ιερατείας. Εγεννήθη δε περί τα 310 από -κτήσ. Ρώμ. κατά Ολ. 84.<a href='#ref325' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn326'>326) Ο Σέξτος Φούριος είχε γίνει ύπατος εν έτει 266 από κτ. Ρώμης, -και συνεχώς το όνομα των Φουρίων απαντάται εις τον κατάλογον των υπάτων και -χιλιάρχων.<a href='#ref326' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn327'>327) Ο Π. Τούβερτος έγινε δικτάτωρ τω 324 α. κ. Ρ. δηλ. ότε -Κάμιλλος ήτον μόλις 14 ή 15 ετών. Ο Λίβιος (Βιβλι. 4) δεν αναφέρει το -ανδραγάθημα του Καμίλλου.<a href='#ref327' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn328'>328) Censor. Το αξίωμα των τιμητών εσυστήθη το πρώτον κατά τα -310 ά. κτ. Ρ. ήτοι 4 έτη προ της γεννήσεως του Καμίλλου. Ο δε Κάμιλλος έλαβεν -αυτό, ουχί αμέσως μετά την μάχην, και δεκαπενταετής ων, αλλά, καθ' όσον -γνωστόν, το πρώτον μετά του Ποστουμίου, εν έτει β'. 353, ήτοι πολλά έτη μετά την -μάχην, ής η δόξα τον παρηκολούθει και συνετέλεσεν εις την πρόοδόν του. Οι -τιμηταί ήσαν δύο, και διωρίζοντο κατά πενταετίαν, και είχον την εκτίμησιν των -περιουσιών των πολιτών επί σκοπώ των στρατιωτικών εισφορών. Η τοιαύτη -επιμέλεια έδιδεν αυτοίς μεγάλην επιρροήν και βαρύτητα.<a href='#ref328' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn329'>329) Veji, Vejenti και Vejentani.<a href='#ref329' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn330'>330) Η λίμνη αύτη ονομάζεται την σήμερον του Καστέλ -Γανδόλφου.<a href='#ref330' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn331'>331) Επίσημοι εορταί, εις άς συνήρχοντο κατ' έτος τεσσαράκοντα -επτά πόλεις υπό την προεδρείαν της Ρώμης εις όρος υψηλόν υπέρ την Άλβην. -<a href='#ref331' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn332'>332) Περί αυτών διά μακρών διαλαμβάνει, ο Διονύσιος ο -Αλικαρνασσεύς (Ζ. 70).<a href='#ref332' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn333'>333) Και αλλαχού (π. Φιλαδελφ. 21) επικυροί ότι η Ματούτα ην η -αυτή τη Λευκοθέα. Το αυτό λέγει και ο Κικέρων (Tusc. quaest. I και III. De Nat. -deor.). Ήτον δ' η Λευκοθέα, και Ινώ άλλως λεγομένη, αδελφή της Σεμέλης, μητρός -του Βάκχου, γυνή του εν Θήβαις Αθάμαντος. Ζηλοτυπήσασα δε κατά δούλης τινός, -ερωμένης του ανδρός της, εμίσησεν όλας τας δούλας· δι' ό και ουδέποτ' εισήρχετο -δούλη εις τον ναόν της πλην εκείνης ήν εισήγον διά να την διώξωσι μετά -ραπισμάτων. Ωνομάζετο δε Ματούτα, διότι υπετίθετο ότι ήτον αυτή η Ηώς -(Matutinus σημαίνει τον εωθινόν). Τω όντι δε και το όνομα Λευκοθέα είναι -πρόσφορον διά την Ηώ, και το της θυγατρός αυτής Έλλης το φως κυρίως -σημαίνει.<a href='#ref333' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn334'>334) Η δεξίωσις αύτη προς τους ανεψιούς γίνεται διότι ο Διόνυσος -ήτον της Λευκοθέας ανεψιός.<a href='#ref334' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn335'>335) Ο ιστορικός Τίτος Λίβιος. Το Λατινικόν V γράφει ο Πλούταρχος -πότε ΟΥ και Β. Τούτο δ' αποδεικνύει εναργέστατα ότι επ' αυτού καν το ελληνικόν Β -δεν επροφέρετο τραχέως ως ΜΠ.<a href='#ref335' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn336'>336) Ξόανον είναι το ξύλινον άγαλμα.<a href='#ref336' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn337'>337) «<span class="sp">Δεισιδαιμονίαν και τύφον</span>» λέγει το -κείμενον, όπου το τύφος -εξελήφθη απο Κοραή εις την σημασίαν της πυρώδους εξάψεως, από του τύφω, του -καίω. Αλλά δύναται να σημαίνη και τον κόμπον, όν έχουσιν οι δεισιδαίμονες ως τα -θεία βέλτιον των άλλων ανθρώπων γινώσκοντες. Τινές ηθέλησαν ν' αναγνώσωσι -«<span class="sp">δεισιδαιμονίαν και κατήφειαν</span>», ή «<span -class="sp">δεισιδαίμονα κατήφειαν</span>».<a href='#ref337' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn338'>338) «<span class="sp">Χρηματισάμενος</span>» απαντάται εις όλα -τα αντίγραφα. Αλλ' ο εκδότης Ρεΐσκιος, υπολαμβάνων εσφαλμένην την λέξιν, -ενόμισε διορθωτέαν αυτήν εις «<span class="sp">αχρήματος</span>» -<a href='#ref338' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn339'>339) Κατά Λίβιον τότε ταις εδόθη μόνον το δικαίωμα του να -πορεύωνται εις τα δημόσια θεάματα εντός πολυτελών και κεκλεισμένων αμαξών, -αίτινες εκαλούντο Πιλένται, εις δε τας συνήθεις ημέρας να οχώνται εις ανοικτάς -αμάξας, τας καλουμένας Καρπέντας.<a href='#ref339' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn340'>340) Θεωροί ήσαν οι στελλόμενοι υπό πόλεώς τινος εις -μεμακρυσμένον ιερόν, επί σκοπώ λατρείας.<a href='#ref340' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn341'>341) Αξίωμα ληφθέν, φαίνεται, έκ τινος ποιητού, αλλά παραφθαρέν -εις το κείμενον.<a href='#ref341' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn342'>342) Επτά νήσοι βορείως της Σικελίας. Την σήμερον Livari. -<a href='#ref342' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn343'>343) Λιπάρα, η μεγαλητέρα των νήσων του Αιόλου.<a href='#ref343' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn344'>344) Φαλίσκιοι ή Φαλέριοι, επίσημος πόλις της Τυρρηνίας. -<a href='#ref344' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn345'>345) Η φυγή του συνέβη τέσσαρα έτη μετά την άλωσιν των -Φαλερίων, 364, ά. κ. Ρ.<a href='#ref345' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn346'>346) Εν Ομήρ. Ιλ. Α.<a href='#ref346' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn347'>347) Αργύριον λέγει την αργυράν δραχμήν ή το δηνάριον και το -Ασσάριον ήτον το πρώτον χαλκούν νόμισμα, ώστε και τα δέκα ασσάρια λέγει -δεκάχαλκον.<a href='#ref347' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn348'>348) Τον Ιούλιον διεδέχθη ο Κορνήλιος. Αλλ' η επελθούσα άλωσις -της Ρώμης τοσαύτην, κατά Λίβιον, ενεποίησε δεισιδαίμονα κατάπληξιν εις τους -Ρωμαίους, ώστε έκτοτε ουδείς ήθελε πλέον να διαδεχθή Τιμητήν αποθανόντα, και -ηνάγκασαν και τον άλλον τιμητήν να παραιτηθή.<a href='#ref348' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn349'>349) Το Κελτικόν γένος ήτον, κατά τας ιδέας των αρχαίων, λίαν -εκτεταμένον, οικούν την Γαλλίαν την Γερμανίαν και την Ισπανίαν.<a href='#ref349' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn350'>350) Ριπαία όρη, τα της Σιβηρίας.<a href='#ref350' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn351'>351) Τα Πυρρηναία.<a href='#ref351' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn352'>352) Οι Κελτόριοι εισίν άγνωστοι αλλαχόθεν. Ίσως διορθωτέον εις -Κελτιβήρων. Οι δε Σέννωνες ήσαν λαός Γαλατικός, την Καμπανίαν οικών. -<a href='#ref352' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn353'>353) Η διήγησις αύτη πρέπει να έχη τι το μυθώδες, διότι Λουκίμων -δεν ήτον παρά τοις Τυρρηνοίς όνομα κύριον, αλλά προσηγορικόν, σημαίνον τους -ευγενείς.<a href='#ref353' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn354'>354) Ουολούσκοι ή Ουόλσκοι (Volski), λαος της μεσαίας Ιταλίας, (του -Λατίου) μεσημβρινώς της Ρώμης κατοικουντες πάρα την θάλασσαν μέχρι του -Αμεσήνου ποταμού. Οι δε Φαλίσκοι, κάτοικοι της Τυρρηνικής πόλεως Φαλερίου, -την σήμερον Sta Maria di Fallari.<a href='#ref354' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn355'>355) Ίδ. Βίον Νουμά, ΙΒ. <a href='#ref355' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn356'>356) Είκοσι στάδια απετέλουν μίαν ώραν.<a href='#ref356' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn357'>357) Σήμερον ονομάζεται ο ποταμός ούτος Torrente di Catino. -<a href='#ref357' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn358'>358) Τον Τίβεριν.<a href='#ref358' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn359'>359) Η μάχη συνεκροτήθη κατά τα ρωμαϊκά χρονικά την 18 Ιουλίου, -394 ά. κ. Ρ.<a href='#ref359' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn360'>360) Ηράκλειτος, Φιλόσοφος της 70 Ολυμ. Ίδ. Ρωμ. 84. Την δόξαν -ταύτην εκφράζει ο Ησίοδος εις το ποίημα το επιγραφόμενον «Έργα και Ημέραι». -<a href='#ref360' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn361'>361) Εις σύγγραμμα μη διατηρηθέν, και επιγραφόμενον -<span class="sp">«Περί Hμερών»</span>. Ίδε και <span class="sp">Ρωμαϊκών -κεφαλαίων καταγραφήν</span> 25.<a href='#ref361' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn362'>362) Ιούνιος — Ιούλιος.<a href='#ref362' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn363'>363) Η εν Λεύκτροις μάχη, εν Ολυμ. 102. β'., καθ' ήν ο Επαμινώνδας -ενίκησε τους Σπαρτιάτας.<a href='#ref363' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn364'>364) Κερησσός, φρούριον εν Βοιωτία παρά τας Θεσπιάς επί του -Ελικώνος.<a href='#ref364' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn365'>365) Αλλαχού δεν αναφέρεται ο αρχηγός ούτος των Θεσσαλών. -<a href='#ref365' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn366'>366) Βοηδρομιών, ο τρίτος μην, Αύγουστος — Σεμπτέμβιος. Η μάχη -εγένετο εν Ολυμ. 72, γ'.<a href='#ref366' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn367'>367) Εν Ολ. 75, β΄.<a href='#ref367' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn368'>368) Ο Αλέξανδρος ενίκησε τον Δαρείον εν Ολ. 112, β'. -<a href='#ref368' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn369'>369) Ο Χαβρίας ενίκησε τον στόλον της Σπάρτης υπό τον Πόλλειν εν -Ολυμ. 100.<a href='#ref369' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn370'>370) Η εν Σαλαμίνι μάχη εν Ολυμ. 75, α. <a href='#ref370' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn371'>371) Ίδε ανωτέρ. Σ. 196. σημ. 1.<a href='#ref371' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn372'>372) Θαργηλιών, ο ενδέκατος, Απρίλιος — Μάιος.<a href='#ref372' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn373'>373) Εν Ολυμ. 111, γ'.<a href='#ref373' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn374'>374) Ο Τιμολέων, ελθών εκ Κορίνθου εις βοήθειαν των Σικελών κατά -του Διονυσίου και των συμμάχων αυτού Καρχηδονίων, ενίκησε τούτους εν -Κριμησώ κατ' Ολυμ. 110, ά.<a href='#ref374' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn375'>375) Έρφορος, ιστορικός μετά Θουκυδίδην. Ίδ. Θεμιστ. ΚΖ. — . -Καλλισθένης, ίσως ο Ολύνθιος, ανεψιός του Αριστοτέλους. Ή ο Ετεονίκου, -Φαληρεύς, ρήτωρ, φίλος του Δημοσθένους. — Δαμάστης, ο Σιγιεύς, ιστοριογράφος -σύγχρονος του Ηροδότου. — Φύλαρχος, ιστοριογράφος επί Πτολεμαίων. Ίδ. -Θεμιστ. ΑΒ<a href='#ref375' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn376'>376) Δεύτερος μην, Ιούλιος — Αύγουστος.<a href='#ref376' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn377'>377) Κρανών, πόλις της Πελασγιώτιδος, εν Θεσσαλία, πλησίον της -Λαρίσσης. Οι Έλληνες ηττήθησαν αυτόθι υπό του Μακεδόνος Αντιπάτρου, του -πατρός του Κασσάνδρου, εν Ολ. 114, γ'.<a href='#ref377' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn378'>378) Η εν Χαιρωνεία μάχη, καθ' ήν οι Έλληνες ενικήθησαν κατά -κράτος υπό του Φιλίππου, εγένετο εν Ολ. 110, γ'.<a href='#ref378' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn379'>379) Αρχίδαμος, υιός του Αγησιλάου, εικοστός Βασιλεύς της -Σπάρτης, απελθών εις Ιταλίαν εις βοήθειαν των Ταραντίνων, εφονεύθη εν -Μαδουρία, πόλει της Καλαβρίας.<a href='#ref379' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn380'>380) Των ελευσινιακών μυστηρίων, τελουμένων εν Αθήναις από της -15ης μέχρι της 20ης βοηδρομιώνος, του τρίτου μηνός, αυγούστου — -σεπτεμβρίου.<a href='#ref380' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn381'>381) Αι Θήβαι κατεσκάφησαν εν Ολ. 111, β'.<a href='#ref381' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn382'>382) Επί Κασάνδρου, εν Ολ. 118, β'.<a href='#ref382' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn383'>383) Μυστηριώδης του Βάκχου πομπή, μέρος αποτελούσα των -Ελευσινίων. <a href='#ref383' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn384'>384) Γ. Σερουίλιος Καιπίων (C. Servilius Caepio), ενικήθη υπό των -Κίμβρων εν έτει Ρ. 649, και ερρίφθη υπό των Ρωμαίων εις φυλακήν. -<a href='#ref384' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn385'>385) Τιγράνης, βασιλεύς της Αρμενίας, γαμβρός του Μιθριδάτου, -κατακτήσας πολλά της μεγάλης Ασίας μέρη περί το 100όν π. Χ. και εις μακρούς -πολέμους μετά των Ρωμαίων διατελέσας.<a href='#ref385' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn386'>386) Βασιλεύς της Περγάμου, μετ' Αλέξανδρον. <a href='#ref386' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn387'>387) Η μετά τας Καλάνδας και η μετά τας Νόννας αμέσως επομένη. -Ίδ. Ρωμύλ. ΙΒ.<a href='#ref387' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn388'>388) Ξόανον της Αθηνάς, υποτιθέμενον ότι έπεσεν εξ ουρανού εις -την Τρωάδα, και καθίστα την πόλιν απόρθητον. Ο Διομήδης και ο Οδυσσεύς, -εισελθόντες εις την πόλιν δι' υπονόμων, το έκλεψαν, και ούτως εκυριεύθη το Ίλιον. -Κατά την κοινοτέραν δόξαν, την υπό των Ρωμαίων ιδίως διαδοθείσαν, ο Αινείας το -έσωσεν εις Ιταλίαν, και διετηρείτο εν Ρώμη.<a href='#ref388' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn389'>389) Δάρδανος, ο γενάρχης των Βασιλέων της Τρωάδος, ην έγγονος -του Άτλαντος, και κατήγετο εκ Σαμοθράκης, όπου υπήρχεν η μυστηριώδης και -πανάρχαιος Καβειρική ή Πελασγική λατρεία της Ρέας.<a href='#ref389' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn390'>390) Κυρίνος, επωνομάσθη ο Ρωμύλος μετά την αποθέωσίν του. Ίδ. -Ρωμ. ΚΠ.<a href='#ref390' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn391'>391) <span class="sp">Πίθων</span> φέρει το σύνηθες κείμενον του -Πλουτάρχου· αλλ' είς τινα χειρόγραφα φέρεται το εσφαλμένον <span -class="sp">Πιθηνών</span>, εξ ού ο Κοραής ορθότατα υπενόησε την γραφήν <span -class="sp">Πιθίσκων</span>, διότι η λατινική επωνυμία του μέρους είναι Doliοla -(Πιθίσκοι) και ουχί Dolia (Πίθοι).<a href='#ref391' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn392'>392) Ηρακλείδης, φιλόσοφος, μαθητής του Αριστοτέλους, έζη επί -Μεγάλου Αλεξάνδρου, Ίδ. Σόλ. Α.<a href='#ref392' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn393'>393) Η διήγησις αύτη του Ηρακλείδου προέρχεται εκ της τότε -επικρατούσης έτι αγνοίας εν Ελλάδι περί των κατά την άνω και μέσην Ιταλίαν, και -περί Ρώμης.<a href='#ref393' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn394'>394) Ενταύθα παρενείρεται εις το κείμενον η επομένη φράσις. <br -/><br /> -<span class="sp">Και πορευθείς ες Ουηίους, ενέτυχε τοις στρατιώταις, -και συνήγε πλείους από των συμμάχων, ως επιθησόμενος τοις πολεμίοις».</span> Αύτη, -ως επανάληψις των αμέσως προηγουμένων, εισέφρυσε πιθανώς εξ αβλεψίας -αντιγραφέως, προσημείωσις παραφραστού τινος ούσα. -<a href='#ref394' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn395'>395) Η λίτρα ήτον ίση προς το ελληνικόν Ημίμναιον, άρα το -ημίλιτρον προς 25 δραχμ. βάρους. Η δε κοτύλη υγρού ήτον το 12ον του Χοός ήτοι -144ον του μετρητού, αντιστοιχούντος προς 29 οκάδες<a href='#ref395' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn396'>396) Πεντήκοντα χιλιάδας δραχμάς χρυσού, ήτο έν περίπου -εκατομμύριον δραχμών αργυρών<a href='#ref396' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn397'>397) «Νενικημένοις οδύνη». væh victis!<a href='#ref397' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn398'>398) Τρεις ώρας περίπου.<a href='#ref398' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn399'>399) Η φέρουσα προς Γαβίους, εν Δατίω, νοτιοανατολικώς της -Ρώμης, πόλιν έχουσαν την λατρείαν της Αργείας Ήρας.<a href='#ref399' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn400'>400) Κυιντίλιαι ειδοί, ήτοι τα μέσα του Ιουλίου. Ίδ. Ρωμ. ΙΒ. -<a href='#ref400' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn401'>401) Επί Ταρκυνίου, σκαπτομένων επί του Ταρπηίου βράχου των -θεμελίων του ναού του Διός, ευρέθη νεοσφαγής κεφαλή, ήτις εξηγήθη υπό των -οιωνοσκόπων ως δηλούσα ότι η Ρώμη έσται της Ιταλίας η κεφαλή. Δια τούτο -μυθολογείται ότι και ο λόφος ωνομάσθη Καπιτώλιον εκ του Capitum, του -δηλούντος κεφαλήν.<a href='#ref401' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn402'>402) Η μαντική ράβδος, το Λίτυον (Lituus) ιδίως των Τυρρηνών -οιωνοσκόπων, ήτον επικαμπής άνωθεν, ως συνεχώς παρίσταται επί Ρωμαϊκών -αναγλύφων και νομισμάτων. Δι' αυτής οι μάντεις εχάραττον γραμμάς εις τον αέρα, -διαιρούντες τον ουρανόν εις τμήματα, τα <span class="sp">πλινθία</span> περί ών -λέγει ο Πλούταρχος, ών τα μεν εθεωρούντο καθαρά και αίσια, τα δε τουναντίον. Το -πλινθία ταύτα ρωμαϊστί εκαλούντο Templa, (εκ του <span class="sp">τέμνειν, -τέμενος</span>), όθεν το Contemplor.<a href='#ref402' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn403'>403) Αικανοί, λαός Ιταλικός, κατοικών μεσημβρινώς της Ρώμης εν τω -Λατίω, και γείτων των Λατίνων και των Ουόλσκων.<a href='#ref403' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn404'>404) Πόλις της Τυρρηνίας καλουμένη σήμερον <span -class="sp">Σάρτι</span>.<a href='#ref404' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn405'>405) Το όρος τούτο απέχει περί τας δέκα ώρας από της Ρώμης. -<a href='#ref405' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn406'>406) Ίδ. Ρωμύλ, ΚΘ.<a href='#ref406' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn407'>407) Τη εβδόμη Ιουλίου.<a href='#ref407' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn408'>408) Εν έτει Ρώμης 369.<a href='#ref408' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn409'>409) Εις τα περίχωρα της Ρώμης.<a href='#ref409' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn410'>410) Ίδ. Ρωμύλ. §Κ.<a href='#ref410' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn411'>411) Η αυτή πόλις ήν ανωτέρω §ΛΑ ωνόμασε Σούτριον. -<a href='#ref411' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn412'>412) Κάτοικοι του Τούσκλου ή Τουσκούλου (Tusculum), πόλεως -επισήμου του Λατίου.<a href='#ref412' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn413'>413) Ίο ειρηνικόν ιμάτιον ελέγετο τήβενος· το δε του πολέμου -πάγος.<a href='#ref413' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn414'>414) Ισοπολιτεία λέγεται η σχέσις δύο πόλεων, ων οι πολίται -πολιτεύονται διά των αυτών νόμων και απολαμβάνουσι των αυτών -δικαιωμάτων.<a href='#ref414' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn415'>415) Ίδε λεπτομερέστερον περί της στάσεως ταύτης εν Τίτω Λιβίω -(VI. 24-38).<a href='#ref415' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn416'>416) Θέλει να είπη αργυράς δραχμάς. Αλλά τότε το αργυρούν -νόμισμα δεν ήτο έτι εν χρήσει εν Ρώμη.<a href='#ref416' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn417'>417) Εν έτει 487 από κτίσεως Ρώμης.<a href='#ref417' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn418'>418) Ποταμός του Λατίου, ρέων από των Απενίνων, και εισβάλλων -εις τον Τίβεριν πλησίον της Ρώμης.<a href='#ref418' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn419'>419) Φαίνεται ότι ο αριθμός πρέπει να είναι ορθότερον -εικοσιτρία.<a href='#ref419' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn420'>420) Ο συμμέτοχος της στάσεως του Στόλωνος και του πενθερού -αυτού Φαβίου Αμβούστου. Τον δε Μάρκιον Αιμίλιον ονομάζει ο Λίβιος (VII, 1) -Λεύκιον Αιμίλιον Μαμερκίνον.<a href='#ref420' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn421'>421) Έτος από κτίσεως Ρώμης 389, της ηλικίας του Καμίλλου το -ογδοηκοστόν πρώτον.<a href='#ref421' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn422'>422) Αθηναίος φιλόσοφος, μαθητής του Σωκράτους, ιδρυτής της -Κυνικής σχολής, διδάσκων εις το Κυνόσαργες. Έγραψεν ιστορίαν του Αλκιβιάόου -απολεσθείσαν. Tινές νομίζουσι αυτόν Ρώδιον ιστορικόν.<a href='#ref422' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn423'>423) Περίφημος αυλητής εκ Βοιωτίας.<a href='#ref423' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn424'>424) Τον Αλέξανδρον.<a href='#ref424' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn425'>425) Πίσα, η ιερά χώρα εν Ολυμπία, όπου ην ιδρυμένος ο ναός του -Διός, και το περίφημον χρυσελεφάντινον άγαλμα του Φειδίου.<a href='#ref425' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn426'>426) Ούτω δεν θα έκρινον ο Περικλής ουδ' ο Αλέξανδρος, οι -υπερτάτως τους καλλιτέχνας τιμώντες, αλλ' ουδ' ο Αδριανός, όστις ηξίου ότι ην ο -πρώτος καλλιτέχνης της εποχής του.<a href='#ref426' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn427'>427) Αργείος γλύπτης, σύγχρονος και συμμαθητής του Φειδίου, -ποιήσας την Αργείαν Ήραν, κολοσσιαίαν και χρυσελεφαντίνην.<a href='#ref427' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn428'>428) Ανακρέων, ο περίφημος λυρικός εκ Τέου της Ιωνικής, επί -Πεισιστράτου και Σόλωνος. Φιλήμων εκ Σόλων της Κιλικίας, κωμικός ποιητής, επί -Αλεξάνδρου. Αρχίλοχος, εκ Πάρου, μέγας αλλά δριμύτατος σατυρικός ποιητής. -<a href='#ref428' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn429'>429) Προφανές είναι και εντεύθεν και εξ άλλων χωρίων ό,τι οι Βίοι -δεν εγράφησαν εις ήν σειράν διέθηκαν αυτούς οι αντιγραφείς, εις χρονολογικήν -των γεγονότων κατάταξιν αποβλέψαντες.<a href='#ref429' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn430'>430) Εις δέκα φυλάς διηρείτο ο αττικός λαός. Η Ακαμαντίς ήτον η -έκτη. Υποδιηρούντο δ' αι φυλαί εις 175 δήμους περίπου. Ο των Χολαργέων ανήκεν -εις την φυλήν ταύτην· η δε θέσις αυτού είναι άγνωστος.<a href='#ref430' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn431'>431) Ακρωτήριον της Ιωνίας απέναντι της Σάμου. Ενταύθα ο -Ελληνικός στόλος υπό τον Ξάνθιππον ενίκησε τον Περσικόν, την τρίτην -βοηδρομιώνος, Ολ. 75, β'. καθ' ήν ημέραν οι Έλληνες εθριάμβευον και εν -Πλαταιαίς.<a href='#ref431' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn432'>432) Ο Αθηναίος Κλεισθένης, ο το Σολώνειον πολίτευμα επί το -δημοτικώτερον μεταρρυθμίσας, ήν εγγονός σικυωνίου τυράννου Κλεισθένους, υιός -της περιζητήτου θυγατρός αυτού Αγαρίστης, και του Αθηναίου Αλκμαιωνίδου -Μεγακλέους. Τούτου υιοί ήσαν ο Κλεισθένης και Ιπποκράτης, του δ' Ιπποκράτους -θυγάτηρ η Αγαρίστη, η μήτηρ του Περικλέους, ώστε ο Περικλής ην κυρίως, ουχί -εγγονός, αλλά μικρός ανεψιός του Κλεισθένους.<a href='#ref432' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn433'>433) Φυτόν έχον βολβώδη και κρομμυδειδή την ρίζαν, κοινότατον εν -Αττική, παρά τοις αρχαίοις <span class="sp">σκίλλα</span> και <span -class="sp">σχίνος.</span><a href='#ref433' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn434'>434) Ποιητής της αρχαίας κωμωδίας, ως μέθυσος κωμωδούμενος -υπό του συγχρόνου αυτού Αριστοφάνους. Ίδ. Σόλ. ΚΕ.<a href='#ref434' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn435'>435) Πιθανώς από Χείρωνος, του Κενταύρου, του δεινού περί την -ιατρικήν, και διδασκάλου του Αχιλλέως. Δια της κωμωδίας ταύτης εχλεύαζεν ίσως ο -ποιητής τους παιδαγωγούς ή ιατρούς των δημοσίων πραγμάτων, όντας όμως -πραγματικώς <span class="sp">χείρωνας</span> των ούς ήθελον να διοικήσωσι. -<a href='#ref435' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn436'>436) Παρωδία του <span class="sp">Νεφεληγερέτης</span> του -Ομήρου (Ιλ. Α, 511), εκ του αγείρειν τας νεφέλας.<a href='#ref436' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn437'>437) Άλλην κωμωδίαν του Κρατίνου.<a href='#ref437' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn438'>438) <span class="sp">«Μακάριε»</span> λέγει το κείμενον. Εις -άλλα χειρόγραφα <span class="sp">κάριε»</span>, (εκ του κάρα, κεφαλή), ίσως το -αληθές, κατά κωμικήν συγκοπήν του μακάριε, περιεχόμενον πιθανώς είς τινα -διθύραμβον ή ύμνον εις τον Δία. Έν χειρόγραφον έχει <span -class="sp">«μακροκάρηνε»</span>.<a href='#ref438' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn439'>439) Ποιητής και αυτός της παλαιάς κωμωδίας, ού μνημονεύονται 6 -δράματα παρά Σουίδα και Αθηναίω. <a href='#ref439' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn440'>440) Τον χλευάζει ως έχοντα βαρείαν κεφαλήν.<a href='#ref440' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn441'>441) Ως ευρυχώρου αιθούσης, διότι των δωματίων η ευρυχωρία -εξεφράζετο διά του αριθμού των κλινών άς ηδύναντο να περιλάβωσι -<a href='#ref441' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn442'>442) Εύπολις, κωμικός ποιητής Αθηναίος, σύγχρονος του -Αριστοφάνους.<a href='#ref442' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn443'>443) Παίζει, <span class="sp">κεφάλαιον</span> λέγων τον -Περικλήν, ήτοι ό,τι εξαίρετον και λόγου άξιον, αλλά συγχρόνως ως κεφαλάν δήθεν -και μακροκέφαλον.<a href='#ref443' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn444'>444) Δηλαδή Δαμών Λαμώνος, και ουχί Δάμων Δάμωνος, -παραγόμενον εκ του Δαμάω, και ουχί εκ του Δήμος.<a href='#ref444' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn445'>445) Πυθοκλείδης, Κείος σοφιστής και μουσικός, ού και ο Πλάτων -(Πρωτ.) ποιείται μνείαν ως διδασκάλου του Περικλέους.<a href='#ref445' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn446'>446) Δηλαδή φιλόσοφος, περί τα κοινωνικά ιδίως ζητήματα -ασχολούμενος· διότι βαθμηδόν μόνον και μεταγενεστέρως η λέξις μετέπεσεν εις -την κοινήν αυτής σημασίαν, ως εκ της καταχρήσεως ήτις εγένετο υπό των -ψευδοσοφιστών.<a href='#ref446' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn447'>447) Αλείπται ήσαν οι εις τους γυμνικούς αγώνας δι' ελαίου -αλείφοντες και προπαρασκευάζοντες τους παλαιστάς.<a href='#ref447' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn448'>448) Κωμικός ποιητής. Ίδ. Θεμιστ. ΑΒ.<a href='#ref448' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn449'>449) Τον ονομάζει Χείρωνα, παραβάλλων αυτόν προς τον -διδάσκαλον του Αχιλλέως, ίσως αινιττόμενος την κωμωδίαν του Κρατίνου. -<a href='#ref449' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn450'>450) Ζήνων εξ Ελέας της Ιταλίας, φιλόσοφος, διδαχθείς υπό -Παρμενίδου, θεμελιωτού της σκεπτικής φιλοσοφίας· άλλος του Κιτιέως Ζήνωνος, -του αρχηγού της Στωικής σχολής.<a href='#ref450' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn451'>451) Φιλόσοφος, διδάσκαλος του Ζήνωνος, εξ Ελέας και αυτός, -μαθητής του Ξενοφάνους και του Αναξιμάνδρου, ζήσας εν Αθήναις, και -συναναστραφείς τον Σωκράτην, γέρων ήδη αυτός.<a href='#ref451' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn452'>452) Εκ Φλιούντος, πόλεως της Αργολίδος, φιλόσοφος στωικός -μαθητής του Πύρωνος, επί Πτολεμαίου του Φιλαδέλφου.<a href='#ref452' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn453'>453) Του επίσης τα υπέρ και τα κατά επιτυχώς διισχυριζομένου. -<a href='#ref453' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn454'>454) Το κείμενον έχει <span class="sp">«πάντων -επιλήπτορος»</span>, του επιλαμβανομένου πάντων, εις πάντα εμβαθύνοντος. -Αλλ' εν Διογένει Λαερτίω Θ'. Βίω Ζήνωνος, ο αυτός στίχος φέρεται <span -class="sp">«Πλατωνεπιλήπτορος</span> η δε <span -class="sp">Μελίσσου»</span>, ήτοι ελέγχοντος τον Πλάτωνα και τον Μέλισσον. -<a href='#ref454' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn455'>455) Περίφημος φιλόσοφος, μαθητής του Αναξιμένους. -<a href='#ref455' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn456'>456) Χίος ποιητής τραγικός και λυρικός, ακμάσας επί Περικλέους. -<a href='#ref456' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn457'>457) Αι τραγικαί παραστάσεις συνέκειντο συνήθως εκ τριών -τραγωδιών, αίτινες συνείχοντο ως εκ της αποθέσεως, και εκαλούντο ομού -Τριλογία. Εις αυτάς δε προσηρτάτο και έν Σατυρικόν δράμα, οίον σώζεται ο -Κύκλωψ του Ευριπίδου, απαρτίζον πλήρη Τετραλογίαν.<a href='#ref457' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn458'>458) «Δοξοκομπίαν» λέγει ο Πλούταρχος, ωραίαν λέξιν διατηρητέαν, -και αντιστοιχούσαν προς το Γαλλικόν jactance.<a href='#ref458' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn459'>459) Θουκυδίδης ο Μιλησσίου, Αλωπεκήθεν, στρατηγός, γαμβρός -του Κίμωνος.<a href='#ref459' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn460'>460) Φαίνεσαι ότι παρετήρουν την βοήν του δίσκου όν -εξεσφενδόνιζον, και κατ' αυτήν εμάντευον, Ίδ. Όμ. Οδ. Θ.<a href='#ref460' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn461'>461) Σαλαμινία και Πάραλος ήσαν αι δύο δημόσιαι τριήρεις, αίτινες -εστέλλοντο διά τας σπουδαίας υπηρεσίας της πόλεως.<a href='#ref461' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn462'>462) Ο περιπατητικός φιλόσοφος, ο σταλείς υπό των Αθηναίων -πρέσβυς εις Ρώμην μετά του Διογένους του Στωικού και μετά του Καρνεάδου. -<a href='#ref462' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn463'>463) Ο Πλάτων, όστις ήτον λάτρις της νομίμου και συνετής -ελευθερίας, εθεώρει την υπερβολικήν ως άκρατον οίνον μεθύσκοντα. -<a href='#ref463' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn464'>464) Δηλαδή, κατά την γλώσσαν των κωμικών, επολέμει την Εύβοιαν -και επίεζε τας νήσους.<a href='#ref464' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn465'>465) «Παρενέτεινε», λέγει το κείμενον, δηλαδή ως χορδάς εις -κιθάραν ενέτεινε εις τον λόγον του τας φιλοσοφικας δόξας του Αναξαγόρου. -<a href='#ref465' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn466'>466) Εν Φαίδρω, σελ. 210.<a href='#ref466' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn467'>467) Αριστοφ. Αχαρν. 530.<a href='#ref467' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn468'>468) Τσίμπλαν. Το πάλαι η Αίγινα εθαλασσοκράτει και αντεφέρετο -κατά των Αθηνών. Κατά την 80ήν ολυμπιάδα οι Αθηναίοι την εκυρίευσαν, και τους -λόγους τούτους υπηγόρευεν εις τον Περικλήν η πρόσφατος έτι έχθρα. Το λόγιον -τούτο ο Αθηναίος (Γ, 99) αποδίδει εις τον Δημάδην.<a href='#ref468' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn469'>469) Ο ποιητής Σοφοκλής διεκρίθη και διά της στρατιωτικής αυτού -ικανότητος.<a href='#ref469' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn470'>470) Θάσσιος ραψωδός, σύγχρονος του Περικλέους. Ίδ. Θεμ. Δ. -<a href='#ref470' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn471'>471) Ο ιστορικός. Β, 96.<a href='#ref471' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn472'>472) Όη ή Οίη ήτον δήμος της Αττικής, κείμενος πέραν του Πυθίου, -του σημερινού Δαφνίου, επί της οδού της Ελευσίνος.<a href='#ref472' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn473'>473) Θεωρικά, τα διανεμόμενα εις το πλήθος όπως πληρώνη την -είσοδον εις τα θέατρα· δικαστικά δε, ο διδόμενος μισθός εις τους δικάζοντας -πολίτας.<a href='#ref473' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn474'>474) Εις τον Άρειον Πάγον κατετάττοντο και έμενον εις αυτόν ισόβιοι -μόνοι οι εννέα άρχοντες, αφ' ού κατέθετον την εξουσίαν, αν ουδέν υπήρχε -κατηγορία τις κατ' αυτών. Ήσαν δ' ούτοι οι έξ Θεσμοθέται, ο Βασιλεύς, ο -Πολέμαρχος, και ο κυρίως λεγόμενος Άρχων ή ο Επώνυμος.<a href='#ref474' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn475'>475) Ουχί αιρεταί, εδίδοντο διά κλήρου, ουχί διά ψήφου των -εκλογέων.<a href='#ref475' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn476'>476) Άρειος Πάγος εξ αρχαιοτάτου είχε τας φονικάς μάλιστα δίκας -εις την δικαιοδοσίαν του. Αλλ' από του Σόλωνος προσέλαβε την πολιτικήν -σημασίαν.<a href='#ref476' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn477'>477) Τανάγρα, χώρα Βοιωτική κατά τα βόρεια μεθόρια της Αττικής, -όπου την σήμερον το <span class="sp">Σάλεσι</span>.<a href='#ref477' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn478'>478) Ήτον της Οινηίδος φυλής.<a href='#ref478' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn479'>479) Ιδομενεύς, ιστορικός άλλως άγνωστος.<a href='#ref479' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn480'>480) Πολιορκών το Κίτιον.<a href='#ref480' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn481'>481) Αλωπεκή, δήμος της Αττικής, οι σημερινοί Αγγελόκηποι. Ούτος -ήτον ο στρατηγός Θουκυδίδης ο Μιλησσίου.<a href='#ref481' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn482'>482) «Διαπλοκή» λέγει το κείμενον. Ο δε Κοραής -ηθέλησε να διορθώση <span class="sp">«διπλόη»</span>.<a href='#ref482' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn483'>483) Οι κληρούχοι ήσαν πολίται Αθηναίοι, πεμπόμενοι εις -κατακτηθείσαν χώραν, ενίοτε δε και εις σύμμαχον, διότι από Περικλέους -μετεχειρίζοντο τους συμμάχους ως υπηκόους· διανεμόμενοι διά κλήρου την γην, -και αποκαθιστόμενοι εις αυτήν, χωρίς να παύωσι θεωρούμενοι ως Αθηναίοι. -<a href='#ref483' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn484'>484) Χερσόνησος είναι η βορεία ή Ευρωπαϊκή χερσόνησος του -Ελλησπόντου.<a href='#ref484' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn485'>485) Βισάλται, θρακικός λαός εν Μακεδονία, παρά τον Στρυμόνα. -<a href='#ref485' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn486'>486) Η Σύβαρις, πόλις της Λευκανίας, επί του Ταραντινού κόλπου. -<a href='#ref486' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn487'>487) Μετά τα μηδικά οι σύμμαχοι των Αθηναίων συνεισέφερον -ετησίως υπέρ της κοινής δήθεν σωτηρίας, και προς παρασκευάς δι' απόκρουσιν -νέας εισβολής των βαρβάρων. Αι δε συνεισφοραί αύται ωνομάσθησαν φόροι, και -το ταμείον αυτών ήτον εις Δήλον, όπου είχεν ιδρυθή υπό την προστασίαν του -Απόλλονος· μετετέθη δ' υπό Περικλέους εις την Ακρόπολιν, επί προφάσει ότι ήτον -εκεί ασφαλέστερον.<a href='#ref487' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn488'>488) Δι' ών έκαστον δαπανώνται χίλια τάλαντα, 29 εκατομμύρια -σημερινών δραχμών. Εννοείται ότι η ποσότης αύτη δεν πρέπει να ληφθή ως κατά -γράμμα εκτίμησις της γενομένης δαπάνης. <a href='#ref488' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn489'>489) Ως έν των σκληροτέρων και ευγενεστέρων ξύλων, χρήσιμον εις -την κατασκευήν ξοάνων, ή των γλυπτών αρχιτεκτονικών κοσμημάτων -<a href='#ref489' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn490'>490) Ότι παρά τοις αρχαίοις η τεχνική έκφρασις του πλάττειν τον -χρυσόν ήτον <span class="sp">μαλάσσειν</span>, απόδειξις το κοινόν αυτού -όνομα σήμερον, <span class="sp">μάλαγμα</span>. Τινές όμως ηθέλησαν να -στίξωσιν ούτως <span class="sp">Βαφείς χρυσού, μαλακτήρες ελέφαντος, -ζωγράφοι</span>, διότι οι αρχαίοι είχον, φαίνεται, την σήμερον άγνωστον τέχνην -του να καθιστώσιν ευλύγιστον τον ελέφαντα.<a href='#ref490' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn491'>491) Ολίγον μετά ταύτα, επί Αλκιβιάδου ακμάζοντα. -<a href='#ref491' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn492'>492) Εκατόμπεδον ελέγετο έν μέρος του Παρθενώνος, το -κυριώτερον, το περιέχον το άγαλμα. Εκ τούτου το όνομα εξετείνετο και επί όλου -του ναού. Υποτίθεται δ' ότι και προ του Παρθενώνος υπήρχεν εις την αυτήν θέσιν -άλλον ναός, Εκατόμπεδος ονομαζόμενος, και καείς υπό των Περσών. -<a href='#ref492' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn493'>493) Το ιερόν της Ελευσίνος ελέγετο και <span -class="sp">Τελεστήριον</span>, διότι αυτόθι ετελούντο τα μυστήρια, και -Ανάκτορον, ως κατοικία της Δήμητρος.<a href='#ref493' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn494'>494) Ξυπέτη, δήμος της Κεκροπίδος φυλής, παρά το Φάληρον. -<a href='#ref494' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn495'>495) Ο ναός ούτος είχε σειράν ή μάλλον τέσσαρας σειράς κιόνων επί -του εδάφους ισταμένων, επί αυτών διάζωμα, πιθανώς υψηλόν εσωτερικόν -διάδρομον παρά τας πλευράς, και υπέρ αυτό δευτέραν κιόνων σειράν. -<a href='#ref495' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn496'>496) Φαίνεται ότι, ως οι μικρότεροι ναοί, ούτω και ο της Ελευσίνος, -ελάμβανε το φως άνωθεν διά φεγγίτου (<span class="sp">Οπαίου</span>). Ούτος -δε ίσως διότι ένεκα των μυστηρίων το κάτω μέρος αυτού έπρεπε να μένη εις -σκότος.<a href='#ref496' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn497'>497) Χολαργείς, δήμος της Ακαμαντίδος φυλής.<a href='#ref497' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn498'>498) Τα μακρά τείχη ωκοδομήθησαν επί Κίμωνος, το έν προς τον -Πειραιά, το δ' έτερον προς το Φάληρον. Επειδή όμως ήτον μεγάλη και -δυσφύλακτος η μεταξύ αυτών απόστασις, μάλιστα κατά την παραλίαν, ο Περικλής -εγνωμοδότησε να οικοδομηθή και άλλο, πλησίον εις το Πειραϊκόν, και ανατολικώς -αυτού, ώστε τα δύο να περιλαμβάνωσιν εκατέρωθεν την Πειραϊκήν Χερσόνησον. -Τούτο ωνομάσθη Δια μέσου τείχος, και αφ' ού ωκοδομήθη, εγκατελείφθη το άλλο, -το Φαληρικόν. Ο Σωκράτης δε ομιλεί περί αυτού εν τω Γοργία του Πλάτωνος. -<a href='#ref498' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn499'>499) Το Ωδείον ήτον θέατρον προσδιωρισμένον ιδίως διά μουσικήν -και άσματα. Ουχί δε προς μίμησιν της σκηνής του Ξέρξου, αλλά δι' ακουστικούς -λόγους είχε την οροφήν κωνικήν. Εξ αιτίας δε της οροφής έπρεπε να είναι αυτό -πολύστυλον, εν ώ τα άλλα θέατρα ήσαν κατά πάσαν πιθανότητα ύπαιθρα. Το -ωδείον ωκοδομήθη παρά τον Ιλισσόν και υπέρ την Εννεάκρουνον.<a href='#ref499' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn500'>500) Γυναίκας εκ Θράκης, επιγραφή μιας των κωμωδιών του -Κρατίνου.<a href='#ref500' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn501'>501) Τον εξοστρακισμόν.<a href='#ref501' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn502'>502) Το βάθρον του αγάλματος τούτου σώζεται εις αυτήν την θέσιν -εις ήν έπεσεν ο τεχνίτης εις την νοτιανατολικήν γωνίαν των Προπυλαίων, φέρον -επιγραφήν «Οι Αθηναίοι τη Αθηναία τη Υγεία. Πύρρος εποίησεν Αθηναίος». -Σώζεται δ' εμπρός αυτού και μέρος του αρχαιοτέρου βωμού.<a href='#ref502' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn503'>503) Ήτον χρυσελεφάντινον.<a href='#ref503' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn504'>504) Ουχί επί του βάθρου του αγάλματος, αλλ' επ' ιδιαιτέρας -στήλης, ίσως της περιεχούσης την αναγραφήν της δαπάνης προς κατασκευήν. -<a href='#ref504' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn505'>505) Και ο Κοραής ομολογεί ότι η έννοια του χωρίου είναι -αμφίβολος. <a href='#ref505' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn506'>506) Στησίμβροτος, ίδ. ανωτ. Θεμ. Δ.<a href='#ref506' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn507'>507) Πλάτ. Φαίδρ. Γ, 270, και Γοργ.<a href='#ref507' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn508'>508) Β, 65.<a href='#ref508' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn509'>509) Ίδ. ανωτ. § Γ.<a href='#ref509' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn510'>510) Περί του δημαγωγού και φίλου του Περικλέους Εφιάλτου, περί -του περίφημου Κίμωνος του Μηλτιάδου, και περί Θουκυδίδου Μιλησσίου, -ανωτέρω. Μυρωνίδης και Τολμίδης εισί δύο ένδοξοι στρατηγοί, πολεμήσαντες ο -μεν εν Βοιωτία, ο δ' εν Πελοποννήσω. Ο Λεωκράτης, στρατηγός Αθηναίος επί του -Πελοννησιακού πολέμου.<a href='#ref510' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn511'>511) Αν είναι ούτος ο πατήρ του εκ Κοίλης Χαιρεδήμου, όστις κατ' -επιγραφήν αναφερομένην υπό του σχολιαστού του Αριστοφάνους, Όρνιθ. 1128, -και ανευρεθείσαν εις την Ακρόπολιν (Χαιρέδημος Ευαγγέλου εκ Κοίλης ανέθηκε) -αφιέρωσεν επί της Ακροπόλεως τον χαλκούν Δούριον ίππον, έργον του -Στρογγυλίωνος, δυνάμεθα να εικάσωμεν ότι η αυστηρά οικονομία της περιουσίας -του Περικλέους δεν ήτον όλως αφιλοκερδής.<a href='#ref511' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn512'>512) Ο Κοραής διώρθωσεν εν τω κειμένω «απεναντία», αντί του εν -τοις χειρογράφοις «άπαντα», διότι η τοιαύτη πρόνοια υπέρ των εισοδημάτων του -δεν ήτον διόλου σύμφωνος προς τον τρόπον του σκέπτεσθαι του φιλοσόφου, αλλ' -όλως τ' ανάπαλιν.<a href='#ref512' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn513'>513) Θετταλούς παρά την Οίτην.<a href='#ref513' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn514'>514) Τον κόλπον της Λαμίας. <a href='#ref514' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn515'>515) Αι προγενέστεροι επιτυχίαι του Τολμίδου ήσαν η εισβολή εις -την Λακωνικήν διά πάσης της Πελοποννήσου, και η άλωσις της Κεφαληνίας. Περί -αυτού ίδ. Διόδ. ΙΑ τέλος και ΙΒ αρχήν.<a href='#ref515' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn516'>516) Πηγαί ή Παγαί, πόλις της Μεγαρίδος εις τον κορινθ. κόλπον. -<a href='#ref516' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn517'>517) Νεμέα, κοιλάς ολίγας ώρας απέχουσα της Σικυώνος. Εκεί ήτον ο -λέων όν εφόνευσεν ο Ηρακλής, και εκεί ο ναός του Διός, ού ερείπια σώζονται και -περί όν ετελούντο τα Νέμεια.<a href='#ref517' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn518'>518) Τον ποταμόν της Ακαρνανίας, σήμερον Ασπροπόταμον. -<a href='#ref518' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn519'>519) Γνωστός Αθηναίος στρατηγός.<a href='#ref519' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn520'>520) Έν των εν Δελφοίς αναθημάτων.<a href='#ref520' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn521'>521) Μετά ταύτα, επί Αλκιβιάδου.<a href='#ref521' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn522'>522) Όν επομένως έγραψε προ τούτου.<a href='#ref522' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn523'>523) 60,000 των τότε δραχμών, 288,000 των σημερινών. -<a href='#ref523' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn524'>524) «<span class="sp">Εις το δέον</span>» ήτον η έκφρασις του -Περικλέους.<a href='#ref524' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn525'>525) Γράψας και ιστορικάς πραγματείας. Ίδ. Σόλ. ΚΑ. -<a href='#ref525' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn526'>526) Εστιαία, πόλις της Ευβοίας κατά το σημερινόν Ξηροχώρι. -<a href='#ref526' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn527'>527) Μετά πέντε έτη.<a href='#ref527' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn528'>528) Ο ρήτωρ, αντίπαλος του Δημοσθένους.<a href='#ref528' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn529'>529) Καλλίας ο δαδούχος, έγγονος του <span -class="sp">Λακκοπλούτου</span> επονομασθέντος, Καλλίου, όστις λέγεται ευρών -μέγαν περσικόν θησαυρόν επί της εν Μαραθώνι μάχης. Ίδ. Β. Αριστ. Α. -<a href='#ref529' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn530'>530) Δηλαδή Ομφάλη ήτον ως η βασίλισσα των Λυδών, ής ηράσθη -και ήν εδούλευσεν ο Ηρακλής. Δηιάνειρα, αδελφή του Μελεάγρου, γυνή του -Ηρακλέους. Ήρα δ' επωνομάζετο η Ασπασία υπό των κωμικών, διότι εις τον -Περικλήν εδίδετο το επωνύμιον Ολυμπίου.<a href='#ref530' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn531'>531) Δηλαδή ήθη άσεμνα τα της Ασπασίας.<a href='#ref531' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn532'>532) Κύρος ο νεώτερος, περί ού η του Ξενοφώντος Ανάβασις. -<a href='#ref532' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn533'>533) Φώκαια, πόλις της Ιωνίας, υπέρ τον Έρμον ποταμόν. -<a href='#ref533' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn534'>534) Πριήνη, πόλις Ιωνική της Καρίας, απέναντι της Σάμου. -<a href='#ref534' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn535'>535) Οι Σάμιοι ήσαν σύμμαχοι των Αθηναίων. Οι δε σύμμαχοι, κατά -τον νόμον όν οι Αθηναίοι είχον επιβάλει, ώφειλον να έρχωνται να δικάζωνται εν -Αθήναις.<a href='#ref535' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn536'>536) Χρυσού στατήρ, άγων δύο χρυσάς, ήτοι 20 των τότε αργυρών -δραχμών (96 των σημερινών).<a href='#ref536' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn537'>537) Μία των Σποράδων, κατέναντι της Σάμου.<a href='#ref537' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn538'>538) Δηλαδή το εκτός των Σποράδων, το μεσημβρινόν. -<a href='#ref538' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn539'>539) Ίδ. Θεμ. Δ.<a href='#ref539' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn540'>540) <span class="sp">«Υπόπρωρος»</span> εν τοις χειρογράφοις· ο -δε Κοραής ορθότατα διώρθωσεν <span class="sp">υόπρωρος</span>, καθ' -Ησύχιον, γράφοντα· -<span class="sp">«Σάμαινα, είδος νεώς υός έχουσα προτομήν»</span>, και καθ' -Ηρόδοτον λέγοντα ότι αι των Σαμίων τριήρεις είχον <span -class="sp">«καπρίους»</span> τας προώρας.<a href='#ref540' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn541'>541) Ο περίφημος της Σάμου τύραννος Πολυκράτης έζη κατά τας -αρχάς της έκτης προ Χριστού εκατοενταετηρίδος.<a href='#ref541' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn542'>542) Ιστορικός. Ίδ. Θεμιστ. ΚΖ. <a href='#ref542' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn543'>543) Ιστορικός. Ίδ. Σόλ. § Α.<a href='#ref543' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn544'>544) Δούρις, Σάμιος, ιστορικός επί Πτολεμαίου του Φιλαδέλφου -<a href='#ref544' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn545'>545) Αρχίλοχος, Ίδ. Θησ. Ε. Τα ποιήματά του δεν σώζονται. -<a href='#ref545' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn546'>546) Ίδ. Θησ. Κ. <a href='#ref546' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn547'>547) Λ. 116.<a href='#ref547' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn548'>548) Κύριον όνομα.<a href='#ref548' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn549'>549) Νόθος παρά τοις Αθηναίοις ελέγετο ο γεννηθείς εκ πατρός -Αθηναίου και μητρός ξένης.<a href='#ref549' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn550'>550) Ίδε τον απολογισμόν της διπλής ταύτης αποστολής εν επιγραφή -Rang. Ant. Hell. I. Ν. 115.<a href='#ref550' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn551'>551) Κειμένη εν Μακεδονία εις τον Ισθμόν της Παλλήνης περί τον -Άθω.<a href='#ref551' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn552'>552) «Την ιεράν οργάδα», γην καλλιεργήσιμον μεταξύ Αττικής και -Μεγαρίδος, αφιερωμένην εις τας Θεάς της Ελευσίνος.<a href='#ref552' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn553'>553) Η πύλη ήτις ηνοίγετο επί της ιεράς οδού, της αγούσης εις -Ελευσίνα και το προ της Ελευσίνος Θριάσιον πεδίον. Έκειντο δε όπου περίπου -ίσταται σήμερον το εκκλησίδιον της Αγίας Τριάδος, εις ό, ολίγον αλλοιωθέν, μετέβη -το όνομα των Θριασίων.<a href='#ref553' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn554'>554) Αχαρνείς, σωζομένη κωμωδία του Αριστοφάνους. Οι στίχοι 624- -627.<a href='#ref554' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn555'>555) Της χρυσελεφαντίνης Παρθένου Αθηνάς.<a href='#ref555' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn556'>556) Ευρέθη και διατηρείται εν Αθήναις λίθινον αγαλμάτιον, -παριστών την Αθηνάν ταύτην, και επί της ασπίδος έχον παραστάσεις τινάς της -Αμαζονομαχίας, εν άλλοις δε και την εικόνα ταύτην του γέροντος.<a href='#ref556' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn557'>557) Απαλλαγήν από φόρων.<a href='#ref557' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn558'>558) Δημαγωγός, ού μνημονεύει και ο Αριστοφάνης εν Όρν. 988. -<a href='#ref558' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn559'>559) <span class="sp">«Εισαγγέλεσθαι»</span>, τρόπος -καταμηνύσεως γινομένης ουχί εις τα δικαστήρια, αλλ' απ' ευθείας εις τον δήμον, -όστις, αν επείθετο εις την ενοχήν, εγίνετο αυτός ενάγων.<a href='#ref559' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn560'>560) Είς των τριάκοντα έπειτα χρηματίσας.<a href='#ref560' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn561'>561) Η βουλή των 500 συνέκειτο εκ 50 βουλευτών κατ' έτος -εκλεγομένων εξ εκάστης των 10 φυλών. Εκάστης φυλής οι 50 προέδρευον της -Βουλής, και προΐσταντο της διοικήσεως υπό το όνομα Πρυτάνεων, επί το έν -δέκατον του έτους.<a href='#ref561' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn562'>562) Ίνα έχη η δίκη χαρακτήρα ιερώτερον και επισημότερον, -ετίθεντο αι ψήφοι επί βωμού, και ελάμβανον αυτάς εκείθεν οι δικασταί. Ίδ. και -Θεμιστ. ΙΖ. Δια τον αυτόν λόγον, και ίσως και προς ασφάλειαν από των -επιχειρήσεων των φίλων του Περικλέους, επροτείνετο να δικάσωσιν εις την -Ακρόπολιν, όπου δικαστήριον δεν υπήρχεν.<a href='#ref562' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn563'>563) Όλος ο δικαστικός σύλλογος, καλούμενος <span -class="sp">Ηλιασταί</span>, συνέκειτο εξ εξακισχιλίων ανδρών, και διηρείτο εις -δικαστήρια, συνήθως εκ πεντακοσίων δικαστών, ή πλειόνων ή ολιγωτέρων κατά -την επισημότητα της δίκης.<a href='#ref563' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn564'>564) Η μήτηρ του Περικλέους ήτον εκ της οικογενείας των -Αλκμαιονιδών, των κατηγορηθέντων ότι εφόνευσαν τους περί τον Κύλωνα, Ίδ. Σόλ. -ΙΒ.<a href='#ref564' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn565'>565) Το σημερινόν Μενίδι, δύο ώρας προς δυσμάς των Αθηνών. -<a href='#ref565' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn566'>566) Ανάπαιστα, στίχοι εκ ποδών των λεγομένων Αναπαίστων, -οίτινες σύγκεινται εκ δύο βραχειών και μιας μακράς συλλαβής.<a href='#ref566' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn567'>567) Έρμιππος, κωμικός ποιητής. Ίδ. Λυκούργ. Ε.<a href='#ref567' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn568'>568) Ο Τέλης υποτίθεται δειλός τις, αλλαχόθεν άγνωστος. -<a href='#ref568' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn569'>569) «Αστράπτων Κλέων» λέγει αντί «αστράπτων σίδηρος» <span -class="sp">(Αίθωνι Κλέωνι</span>, αντί «αίθωνι σιδήρω» κατά την ομηρικήν -έκφρασιν).<a href='#ref569' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn570'>570) Ήτον ιερά του Ασκληπιού.<a href='#ref570' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn571'>571) Λαμψακηνός ιστοριογράφος.<a href='#ref571' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn572'>572) Φιλόσοφος και ιστορικός. Ίδ. Σόλ. Δ.<a href='#ref572' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn573'>573) Ιστορικός, Ίδ. Σόλ. Δ. <a href='#ref573' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn574'>574) Ως αι μέλισσαι δηλαδή.<a href='#ref574' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn575'>575) Την φειδωλίαν. Ακρίβειαν λέγει και ο Πλούταρχος. -<a href='#ref575' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn576'>576) Ο αθλητής ο αγωνιζόμενος τον πένταθλον αγώνα. -<a href='#ref576' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn577'>577) Θεσσαλόν.<a href='#ref577' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn578'>578) Δεν είχε τόσον άδικον ο Περικλής, διότι εν Αθήναις υπήρχε -δικαστήριον δικάζον τα άψυχα ως παραίτια φόνου, όταν η ευθύνη αυτού δεν -εδύνατο να επιρριθφή εις ανθρώπους.<a href='#ref578' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn579'>579) Ίδ. ανωτέρω, § IΓ.<a href='#ref579' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn580'>580) Οι ξένοι όσοι εφωρώντο ότι οικειοποιούντο δικαιώματα -Αθηναίων, εδικάζοντο, και αν απεδείκνυτο η ενοχή των, επωλούντο ως δούλοι. -<a href='#ref580' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn581'>581) Ο Αττικός λαός διηρείτο εις 12 φρατρίας, ών εκάστη περιείχεν -ανά 30 γένη, και είχεν ανά έν κοινόν ιερόν. Έκαστον παιδίον γνήσιον έπρεπε να -εγγραφή εις την φρατρίαν του πατρός του, οι δε πολιγραφούμενοι ελάμβανον την -άδειαν να εγγραφώσιν εις οίαν δήποτε φρατρίαν ήθελον.<a href='#ref581' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn582'>582) Εμιμήθη εξ Ισοκράτους. Προς Φιλ. ΜΘ.<a href='#ref582' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn583'>583) Ομ. εξ Ισοκρ. Βούσιρ. ΙΣΤ.<a href='#ref583' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn584'>584) Αινίτετται Ομήρ. Οδύσ. Ζ, 42 — 46<a href='#ref584' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn585'>585) Τον Τίβεριν.<a href='#ref585' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn586'>586) Fossae. Fodere.<a href='#ref586' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn587'>587) Ήκμαζε περί Ολ. 140, ή 536 α. κ. Ρ.<a href='#ref587' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn588'>588) Ίδ. T. Liv. IX, κατά το τέλος.<a href='#ref588' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn589'>589) Maximus, μέγιστος.<a href='#ref589' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn590'>590) Verruca, ακροχορδών, ελαία, είδος εκφύματος εις την -επιδερμίδα.<a href='#ref590' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn591'>591) Ovicula.<a href='#ref591' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn592'>592) Λίγυες, οι κάτοικοι της Λιγυρίας, εις την βόρειον Ιταλίαν, κατά -το σημερινόν Πεδεμόντιον.<a href='#ref592' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn593'>593) Ο περίφημος Καρχηδόνιος στρατηγός.<a href='#ref593' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn594'>594) Άντιον, πόλις των Ουολούσκων εν Λατίω. Σήμερον Anzio. -<a href='#ref594' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn595'>595) Φαλέριοι, ή Φαλίσκοι, πόλις της Τυρρηνίας.<a href='#ref595' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn596'>596) Θρασυμένη, την σήμερον Lago di Perugia.<a href='#ref596' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn597'>597) Τρεβίας, ποταμός ρέων παρά την Θρασυμένην λίμνην εκ των -Απεννίνων εις τον Πάδον.<a href='#ref597' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn598'>598) Μάρκον τον λέγουσιν ο Πολύβιος, ο Λίβιος και ο Πλίνιος. -<a href='#ref598' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn599'>599) «Χρησίμων» λέγει το κείμενον, διορθωθέν υπό τινων εις -«χρησμίων» ή «χρησμωδών». <a href='#ref599' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn600'>600) Το Σεστέρτιον (Sestortium) περιείχε 250 δηνάρια, το οι -δηνάριον ήτον ίσον τη δραχμή. Η δε δραχμή είχεν 6 οβολούς, ώστε το τριτημόριον -αυτής ήτον διώβολον.<a href='#ref600' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn601'>601) Αι Πυθαγορικαί και μυστηριώδεις δοξασίαι του Πλουτάρχου -περί της φύσεως και δυνάμεως των αριθμών και αλλαχού παρετηρήθησαν. Ίδ. Θησ. -ΛΣΤ. Ο αριθμός <span class="sp">τρία</span> είναι αρχή της πληθύος, διότι οι προ -αυτού εισί μονάς και δυάς. Συμπεριλαμβάνει δε τα στοιχεία παντός αριθμού, διότι -έχει τον πρώτον περιττόν 1, και τον πρώτον άρτιον 2, εξ αρτίων δε και περιττών -σύγκεινται πάντες οι αριθμοί. Περιέχει δε τας πρώτας διαφοράς, διότι 2-1 = 1, αλλά -1+2=3.<a href='#ref601' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn602'>602) Χωρίον εν Τυρρηνία.<a href='#ref602' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn603'>603) <span class="sp">Λοθρόνος</span> λείπει από τινων εκδόσεων, -και αποδοκιμάζεται υπό Κοραή. Το όνομα αυτού ήτον Vulturnus, (την σήμερον -Voltorno), και κακώς έχουσιν εκδόσεις τινές <span -class="sp">Ουατουράνον</span>. Ρέει δε διά της Καμπάνιας μεσημβρινώς του -Λατίου.<a href='#ref603' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn604'>604) Ισπανούς.<a href='#ref604' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn605'>605) Manlius Torquatus (ψελλιοφόρος)· διά το ψέλλιον ό αφήρεσεν -από του Γαλάτου όν εφόνευσεν εν μονομαχία. Δικτάτωρ το 340 π. Χ. Εστεφάνωσε -και εθανάτωσε τον υιόν του όστις ενίκησε κατά των Γαλατών, παρακούσας εις τας -διαταγάς της Ρώμης.<a href='#ref605' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn606'>606) Τον Κυνικόν φιλόσοφον.<a href='#ref606' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn607'>607) Οι Νομάδες, αφρικανοί ελαφροί ιππείς εκ Νουμιδίας. -<a href='#ref607' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn608'>608) Οι αετοί εχρησίμευον ως σημαίαι εις τον στρατόν. -<a href='#ref608' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn609'>609) Ο Σερβίλιος και ο Ατίλιος. Περί αυτών τα αυτά μαρτυρεί και ο Τ. -Λίβιος. Χ, 32.<a href='#ref609' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn610'>610) Κατά Λίβιον (I και ΙΙΙ) οι Ρωμαίοι ώπλιζον κατ' έτος τέσσαρας -λεγεώνας, ών έκαστος συνέκειτο εκ τετρακισχιλίων πεζών και διακοσίων ιππέων· εν -δ' ανάγκαις ηύξανον τους πεζούς εις πεντακισχιλίους και τους ιππείς εις -τριακοσίους. Προσετίθεντο δε και ισάριθμοι πεζοί Λατίνοι, ιππείς δε διπλάσιοι, -ώστε ο λεγεών συνέκειτο τότε εκ μυρίων μεν πεζών, εννεακοσίων δε ιππέων. Κατά -ταύτην δε την περίστασιν συνετάχθησαν, όπερ ουδέποτε άλλοτε είχε γίνει, οκτώ -λεγεώνες, περιέχοντες ομού ογδοήκοντα μεν χιλιάδας πεζών, (επτακισχιλίους δε -και διακοσίους ιππείς.<a href='#ref610' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn611'>611) Προ τριών ετών υπατεύων μετά του Μ. Λιβίου Σαλινάτορος, -κατεδικάσθη δι' άνισον διανομήν λαφύρων.<a href='#ref611' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn612'>612) <span class="sp">Επί δόρυ και επί ασπίδα</span> έλεγον κατά -την αρχαίαν τακτικήν.<a href='#ref612' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn613'>613) Lentulus.<a href='#ref613' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn614'>614) Οι Απούλιοι, οι Σαμνίται, οι Ταρατίνοι κτλ.<a href='#ref614' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn615'>615) Εν Εκάβη.<a href='#ref615' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn616'>616) Του Μερακέλλου λοιπόν ο βίος εγράφη προ του Φαβίου -Μαξίμου.<a href='#ref616' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn617'>617) Ιλ. Ρ. <span class="sp">Ροδίων αγερώχων</span>, και αλλαχού. -Ο Σχολιαστής λέγει: -<span class="sp">«Αγέρωχοι, αυθάδεις, θρασείς· έστι δ' ότε δηλοί η λέξις τους -αγανανδρείους και εντίμους, παρά το άγαν αυτούς επί του γέρως -οχείσθαι</span>».<a href='#ref617' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn618'>618) Ποσειδώνιος εξ Απαμείας της Συρίας, και Ρόδιος λεγόμενος, ως -διατρίψας εν Ρόδω, στωικός φιλόσοφος πολυμαθέστατος διδάσκαλος του -Κικέρωνος και του Πομπηίου· έγραψε και γεωγραφικά και ιστορικά συγγράμματα -μη διατηρηθέντα.<a href='#ref618' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn619'>619) <span class="sp">Θυρεός</span>.<a href='#ref619' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn620'>620) Μεταπόντιον, πόλις της Λευκανίας της Κάτω Ιταλίας εις τον -Ταραντινόν κόλπον, αποικία Ελληνική. Σήμερον Torre di Mare.<a href='#ref620' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn621'>621) Οι Ρωμαίοι παρέλαβον την μαντικήν παρά των Τυρρηνών, και -πολλήν, ως εκείνοι, εποιούντο χρήσιν αυτής. Έν δε των ειδών της μαντικής ην και η -ορνιθομαντεία ή οιωνοσκοπία.<a href='#ref621' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn622'>622) Μάρσοι, κάτοικοι της μέσης Ιταλίας, προς ανατολάς των -Σαβίνων και των Λατίνων, όπου η σημερινή επαρχία των Αβρούζων. -<a href='#ref622' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn623'>623) Λευκανία, επαρχία της κάτω Ιταλίας παρά των Ταράντιον -κόλπον, η σημερινή Βασιλικάτα.<a href='#ref623' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn624'>624) Τάρας, επίσημος ελληνική πόλις πάρα την μεσημβρινήν της -Ιταλίας παραλίαν.<a href='#ref624' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn625'>625) Βρέττιοι, έθνος της μεσημβρινής Ιταλίας, συγγενείς και όμοροι -των Λευκανών.<a href='#ref625' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn626'>626) Ρήγιον, πόλις της Βρεττίας επί του ομωνύμου ακρωτηρίου, της -Σικελίας απέναντι. <a href='#ref626' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn627'>627) Καυλωνία, πόλις της Βρεττίας επί της νοτιανατολικής παραλίας -της Ιταλίας, αποικία αχαϊκή, τα νυν Castel vetere.<a href='#ref627' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn628'>628) Ίδ. Βίον Μαρκέλλου.<a href='#ref628' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn629'>629) Δεκαοκτώ εκατομμύρια των τότε δραχμών υπέρ τα 54 δε των -σημερινών.<a href='#ref629' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn630'>630) Δύο ώρας περίπου.<a href='#ref630' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn631'>631) Εις άλλα χειρόγραφα Λεύκιος.<a href='#ref631' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn632'>632) Εις τον πόλεμον κατά των Σαμνιτών. Τ. Liv. XI. <a href='#ref632' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn633'>633) Την Ισπανίαν.<a href='#ref633' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn634'>634) Σοφοκλ. Αντιγόν. 163. <span class="sp">Πολλώ σάλω σείσαντες, -ώρθωσαν πάλιν</span>», ό μετέβαλεν o Πλούταρχος εις ·<span class="sp">Πολλώ -σάλω σεισθείσαν, ώρθωσαν πάλιν</span>».<a href='#ref634' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn635'>635) «<span class="sp">Οβελίσκου</span>», κατά το κείμενον. Ότι -δε περί νομίσματος ο λόγος, ίδ. Πλούτ. Β. Λυσάνδρ. 17.<a href='#ref635' -title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn636'>636) Αυτοκράτορες ελέγοντο οι στρατηγοί οι πληρεξουσιότητα -έχοντες. Τοιούτοι ήσαν κατ' αρχάς και οι μετά ταύτα την ανωτάτην αρχήν -διαδοχικώς διέποντες εν Ρώμη. <a href='#ref636' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn637'>637) <span class="sp">Ηρμοσμένω</span> γράφει ο Κοραής, αντί -του παρ' άλλοις <span class="sp">ορμωμένω ή ερρωμένω</span>, όπερ ίσως -ορθότερον.<a href='#ref637' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn638'>638) Κ. Φούλβιος Φλάκκων και Άππιος Κλαύδιος, ύπατοι, -επολιόρκησαν την Καπύην, και εκυρίευσαν αυτήν κατά το επόμενον έτος. Τ. Liv. -XXVI.<a href='#ref638' title='πίσω'>↩</a></p> -<p id='fn639'>639) Οι σχολιασταί παρατηρούσιν ότι κατά τα προρρηθέντα εν Βίω -Φαβ. Ζ, δέκα και ουχί έξ υπολογίζονται τα τάλαντα (240 x 250=60000 δρ.). -<a href='#ref639' title='πίσω'>↩</a></p> -<p> -</p> -<p></p> - - - - - - - -<pre> - - - - - -End of Project Gutenberg's Plutarch's Parallel lives - Volume 2, by Plutarch - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK PLUTARCH'S PARALLEL LIVES *** - -***** This file should be named 42598-h.htm or 42598-h.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/4/2/5/9/42598/ - -Produced by Sophia Canoni. Thanks to George Canonis for -his major work in proofreading. - - -Updated editions will replace the previous one--the old editions -will be renamed. - -Creating the works from public domain print editions means that no -one owns a United States copyright in these works, so the Foundation -(and you!) can copy and distribute it in the United States without -permission and without paying copyright royalties. Special rules, -set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to -copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to -protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project -Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you -charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you -do not charge anything for copies of this eBook, complying with the -rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose -such as creation of derivative works, reports, performances and -research. They may be modified and printed and given away--you may do -practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is -subject to the trademark license, especially commercial -redistribution. - - - -*** START: FULL LICENSE *** - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project -Gutenberg-tm License available with this file or online at - www.gutenberg.org/license. - - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm -electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy -all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. -If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project -Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the -terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or -entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement -and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic -works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" -or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project -Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the -collection are in the public domain in the United States. If an -individual work is in the public domain in the United States and you are -located in the United States, we do not claim a right to prevent you from -copying, distributing, performing, displaying or creating derivative -works based on the work as long as all references to Project Gutenberg -are removed. Of course, we hope that you will support the Project -Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by -freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of -this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with -the work. You can easily comply with the terms of this agreement by -keeping this work in the same format with its attached full Project -Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in -a constant state of change. If you are outside the United States, check -the laws of your country in addition to the terms of this agreement -before downloading, copying, displaying, performing, distributing or -creating derivative works based on this work or any other Project -Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning -the copyright status of any work in any country outside the United -States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate -access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently -whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the -phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project -Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, -copied or distributed: - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived -from the public domain (does not contain a notice indicating that it is -posted with permission of the copyright holder), the work can be copied -and distributed to anyone in the United States without paying any fees -or charges. If you are redistributing or providing access to a work -with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the -work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 -through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the -Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or -1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional -terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked -to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the -permission of the copyright holder found at the beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any -word processing or hypertext form. However, if you provide access to or -distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than -"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version -posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), -you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a -copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon -request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other -form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm -License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided -that - -- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is - owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he - has agreed to donate royalties under this paragraph to the - Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments - must be paid within 60 days following each date on which you - prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax - returns. Royalty payments should be clearly marked as such and - sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the - address specified in Section 4, "Information about donations to - the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." - -- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or - destroy all copies of the works possessed in a physical medium - and discontinue all use of and all access to other copies of - Project Gutenberg-tm works. - -- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any - money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days - of receipt of the work. - -- You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm -electronic work or group of works on different terms than are set -forth in this agreement, you must obtain permission in writing from -both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael -Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the -Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -public domain works in creating the Project Gutenberg-tm -collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic -works, and the medium on which they may be stored, may contain -"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or -corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual -property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a -computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by -your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium with -your written explanation. The person or entity that provided you with -the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a -refund. If you received the work electronically, the person or entity -providing it to you may choose to give you a second opportunity to -receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy -is also defective, you may demand a refund in writing without further -opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER -WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO -WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. -If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the -law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be -interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by -the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any -provision of this agreement shall not void the remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance -with this agreement, and any volunteers associated with the production, -promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, -harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, -that arise directly or indirectly from any of the following which you do -or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm -work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any -Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. - - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of computers -including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists -because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from -people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. -To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 -and the Foundation information page at www.gutenberg.org - - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive -Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent -permitted by U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. -Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered -throughout numerous locations. Its business office is located at 809 -North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email -contact links and up to date contact information can be found at the -Foundation's web site and official page at www.gutenberg.org/contact - -For additional contact information: - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To -SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any -particular state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. -To donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic -works. - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm -concept of a library of electronic works that could be freely shared -with anyone. For forty years, he produced and distributed Project -Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. -unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily -keep eBooks in compliance with any particular paper edition. - -Most people start at our Web site which has the main PG search facility: - - www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. - - - -</pre> - -</body> -</html> - - - - - diff --git a/old/42598-h/images/cover.jpg b/old/42598-h/images/cover.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index be81e0f..0000000 --- a/old/42598-h/images/cover.jpg +++ /dev/null diff --git a/old/readme.htm b/old/readme.htm deleted file mode 100644 index fe7cd02..0000000 --- a/old/readme.htm +++ /dev/null @@ -1,13 +0,0 @@ -<!DOCTYPE html> -<html lang="en"> -<head> - <meta charset="utf-8"> -</head> -<body> -<div> -Versions of this book's files up to October 2024 are here.<br> -More recent changes, if any, are reflected in the GitHub repository: -<a href="https://github.com/gutenbergbooks/42598">https://github.com/gutenbergbooks/42598</a> -</div> -</body> -</html> |
