diff options
| -rw-r--r-- | .gitattributes | 4 | ||||
| -rw-r--r-- | LICENSE.txt | 11 | ||||
| -rw-r--r-- | README.md | 2 | ||||
| -rw-r--r-- | old/62511-0.txt | 2767 | ||||
| -rw-r--r-- | old/62511-0.zip | bin | 56540 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/62511-h.zip | bin | 152018 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/62511-h/62511-h.htm | 2844 | ||||
| -rw-r--r-- | old/62511-h/images/cover.jpg | bin | 89256 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/62511-h/images/devizo.jpg | bin | 4358 -> 0 bytes |
9 files changed, 17 insertions, 5611 deletions
diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes new file mode 100644 index 0000000..d7b82bc --- /dev/null +++ b/.gitattributes @@ -0,0 +1,4 @@ +*.txt text eol=lf +*.htm text eol=lf +*.html text eol=lf +*.md text eol=lf diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt new file mode 100644 index 0000000..6312041 --- /dev/null +++ b/LICENSE.txt @@ -0,0 +1,11 @@ +This eBook, including all associated images, markup, improvements, +metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be +in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES. + +Procedures for determining public domain status are described in +the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org. + +No investigation has been made concerning possible copyrights in +jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize +this eBook outside of the United States should confirm copyright +status under the laws that apply to them. diff --git a/README.md b/README.md new file mode 100644 index 0000000..b7ee9f0 --- /dev/null +++ b/README.md @@ -0,0 +1,2 @@ +Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for +eBook #62511 (https://www.gutenberg.org/ebooks/62511) diff --git a/old/62511-0.txt b/old/62511-0.txt deleted file mode 100644 index b9987e8..0000000 --- a/old/62511-0.txt +++ /dev/null @@ -1,2767 +0,0 @@ -The Project Gutenberg EBook of Ses noveloj el "Rakontoj de mistero kaj -imago", by Edgar Allen Poe - -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most -other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of -the Project Gutenberg License included with this eBook or online at -www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you'll have -to check the laws of the country where you are located before using this ebook. - -Title: Ses noveloj el "Rakontoj de mistero kaj imago" - -Author: Edgar Allen Poe - -Translator: Albert Frank Milward - -Release Date: June 28, 2020 [EBook #62511] - -Language: Esperanto - -Character set encoding: UTF-8 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK SES NOVELOJ EL "RAKONTOJ DE *** - - - - -Produced by Andrew Sly - - - - - - INTERNACIA - MONDLITERATURO - - Kolekto de la plej famaj verkoj - el ĉiuj naciaj literaturoj - -[Devizo: Ni fosu nian sulkon] - - FERDINAND HIRT & SOHN EN LEIPZIG / 1924 - ESPERANTO-FAKO - - - - -EDGAR ALLEN POE - - SES NOVELOJ - el - „Rakontoj de Mistero kaj Imago“ - - El la angla originalo tradukis - A. Frank Milward - -FERDINAND HIRT & SOHN EN LEIPZIG / 1924 - -ESPERANTO-FAKO - - - - -TABELO DE ENHAVO - Paĝo - Antaŭparolo 7 - Liĝeja 9 - La ovala portreto 29 - La barelo de amontilado 34 - Kelkaj vortoj kun mumio 43 - La homo, kiu troviĝis eluzita 63 - La silento -- Fabelo 76 - - - - -ANTAŬPAROLO - - -La stranga genio de la amerika poeto kaj verkisto Edgar Allen Poe -estas kvazaŭ enigmo por kritikistoj. Lia kapablo, trovi por sia -artismo esprimon aŭ per profunda melankolio, aŭ per skeptika rido, -foje per gaja sprito, kaj eĉ per klera scienco, faras el li figuron -gravan tute malproporcie kun la kvanto da verkaĵo de li lasita. Li -naskiĝis en 1809 ĉe Boston (Mass. Usono) kaj devenis de familio -anglo-irlanda. La melankolio en lia naturo multe profundiĝis pro la -frua morto de liaj gepatroj kaj la freneziĝo de lia fratino. - -Unue li fariĝis soldato, tiam poeto (lia plej fama poemo „_La korvo_“ -estas konata vastege), kaj poste gazetisto, kritikisto kaj aŭtoro -samtempe. Lia edziĝo kun lia kuzino, kiam ŝi nur estis dekkvarjara, -malgraŭ kontraŭaj profetoj, daŭris tre feliĉe; sed ŝia frua morto -enigis lin en eĉ pli profundan malĝojon, el kiu li neniam plu eliĝis; -kaj li mem mortis jam dum sia kvardeka jaro, post longa malsano, -parte kaŭzita de liaj penoj akiri forgeson per alkoholo. - -La eksterordinaraj ecoj de liaj verkaĵoj kaŭzis kontraŭ li atakojn -ĉiuspecajn; liaj kontraŭuloj ne hezitis akuzi lin eĉ pri frenezeco, -kaj ne haltis post lia morto, ĉar lia bopatrino devis batali longe -kaj akre poste, por defendi lian karakteron. La forta kaj atakema -naturo de liaj recenzoj ankaŭ havigis al li multajn malamikojn, sed -la servoj faritaj al vera literaturo per tiu kritiko estis tre grandaj. - -La ses noveloj elektitaj por tiu ĉi libro donos bonan ideon minimume -pri du flankoj de lia verko. La tri mistikaj rakontoj bone montros -la pezajn amasojn da mallumaj koloroj, kiujn li amis enmeti en siajn -verkojn. Aliflanke la aldonitaj du komikaĵoj (kiujn aliaj eble nomus -skeptikaĵoj) same montros lian fonton da preta sprito kaj plenan -bonhumoron. Sed pri ĉio ĉi la leganto mem juĝu. - - _A. Frank Milward._ - - Birmingham, Anglujo - Aprilo 1923. - -NB. La pluraj neologismoj, elĉerpitaj kaj klarigitaj laŭ la -_Vortaro Fulĉer kaj Long_, estas signitaj per „F. L.“ - - - - -LIĜEJA - -„Kaj tie enkuŝas la Volo, kiu ne mortas. Kiu scias la misterojn -de la Volo, kun ĝia vigleco? Ĉar Dio nur estas granda Volo, -enpenetranta ĉion, pro la naturo de sia intenseco. La homo ne sin -submetus al la anĝeloj, nek al la morto absolute, se ne pro la -malfortikeco de sia malvigla volo.“ - -_Jozefo Glanvil._ - - -Mi ne povas, por mia animo, memori kiel, kiam aŭ eĉ precize kie mi -unue konatiĝis kun la Lady Liĝeja[1]. Longaj jaroj de tiam estas -forpasintaj, kaj mia cerbo estas malforta pro intensa suferado. Aŭ -eble, mi _nun_ ne povas rememori tiujn punktojn pro tio, ke reale -la karaktero de mia amatino, ŝia neordinara klereco, ŝia stranga -sed serena speco de beleco, kaj la travibriga kaj ravega elokventeco -de ŝia mallaŭta, muzika voĉo, eniris en mian koron per paŝoj -tiel firme kaj enŝteleme progresaj, ke ili estis nerimarkataj kaj -nekonataj. Tamen, mi kredas, ke mi renkontis ŝin unue kaj plej -ofte en iu granda, malnova, ruiniĝanta urbo apud la Rhejno. Pri -ŝia familio -- preskaŭ certe mi aŭdis ŝin paroli! Tio, ke ĝi -estis treege malnova, estas senduba. Liĝeja! Liĝeja! Absorbite -en studaĵoj tianaturaj, ke pli ol io alia ili taŭgas por nuligi -impresojn el la ekstera mondo, sole per tiu ĉi dolĉa vorto -- per -Liĝeja -- mi povas venigi antaŭ la okulojn de mia imago la formon -de ŝi, kiu ne plu ekzistas. Kaj nun, dum mi skribas, rememoro -eklumas en mi, ke mi _neniam konis_ la patran nomon de ŝi, kiu estis -mia amikino kaj fianĉino, kaj kiu iĝis la partoprenanto de mia -studado kaj mia amata edzino. Ĉu tio estis ludema postulo, parte -de mia Liĝeja? aŭ ĉu ĝi estis provo pri la forto de mia amo, -ke mi ĉi tiupunkte ne faru demandojn? aŭ, plivole, ĉu ĝi estis -mia propra kaprico, -- freneze romantika oferaĵo sur la altaro -de la plej pasia sindono? Mi nur malprecize rememoras la fakton -mem -- ne estas mirinde, ke mi plene forgesis la okazojn, kiuj -ĝin iniciatis kaj akompanis. Kaj vere, se iam tiu fantomo, kiun -oni titolas Romaneco -- se iam ŝi, la pala kaj la nebuleflugila -Astofeto de idolserva Egipto prezidas, kiel oni diras, ĉe edziĝoj -malbonsignitaj, tiam tre certe ŝi prezidis ĉe la mia. - -Ekzistas tamen unu kara temo, pri kiu ne nebuliĝas mia memoro. Tio -estas la persona aspekto de Liĝeja. Stature ŝi estis altkreska, -gracila, kaj, dum siaj lastaj tagoj, eĉ marasma. Estus vane, se mi -penus priskribi la majestecon, la kvietan serenecon de ŝia sinteno, -aŭ la nekompreneblan senpezecon kaj elastecon de ŝiaj piedpaŝoj. -Ŝi venis kaj iris kvazaŭ ombro. Neniam mi eksciis pri ŝia eniro -en mia fermita studejo, krom per la kara muziko de ŝia mallaŭta -dolĉa voĉo, dum ŝi metis la marmorecan manon sur mian ŝultron. -Je vizaĝa beleco neniam virgulino ŝin egalis. Ĝi estis la brilo -de opiosonĝo -- aera kaj animlevanta vizio pli rave dia ol la -fantaziaĵoj, kiuj flirtis ĉirkaŭ la dormantaj animoj de la filinoj -de Deloso. Sed, tamen, ŝiaj trajtoj ne estis laŭ tiu regula formo, -kiun ni false estas instruitaj adori en la klasikaj laboroj de la -idolanoj. „Ne ekzistas ia ravega beleco“, diras Bakon, Lordo Verulam, -parolante prave pri ĉiuj specoj kaj genroj de beleco, „ne havanta -ian strangecon de proporcio“. Sed kvankam mi vidis, ke la trajtoj de -Liĝeja ne estas laŭ klasika reguleco -- kvankam mi rimarkis, ke -ŝia beleco estas ja „ravega“; kaj sentis, ke estas enestanta en ĝi -multe da „strangeco“, mi senfrukte penis trovi la „neregulecon“, kaj -sekvi ĝisfine mian propran percepton de la „strango“. Mi ekzamenis -la konturon de la alta kaj pala frunto -- ĝi estis perfekta -- kiel -malvarma tiu vorto, kiam ĝi rilatas al tiu dia majesteco! -- la -karnon, kiu egalis la plej puran eburon; la rimarkindan larĝecon kaj -serenecon, la molan malkavecon de la partoj super la tempioj, kaj -poste, la korvonigrajn, la brilajn, la abundajn kaj nature buklajn -harojn, kiuj malkaŝis la plenan potencon de la Homera epiteto -„hiacinta“! Mi rigardis la delikatajn konturojn de ŝia nazo -- -kaj nenie, krom en la graciaj medalionoj de la Hebreoj, mi estas -vidinta similan perfektecon. Tie troviĝis la sama belega surfaca -glateco, la sama, apenaŭ perceptebla inklino al kurbiĝo, la samaj, -harmonie kurbaj naztruoj, montrantaj la liberan spiriton. Mi rigardis -la dolĉan buŝon. Jen vere estis la triumfo de ĉio ĉiela -- la -belega kurbo de la suprolipo malalta -- la mola, sentameta dormo de -la malsupra -- la kavetoj, kiuj ludis, kaj la koloro, kiu parolis; -la dentoj rebrilantaj, per preskaŭ timiga brilo, ĉiun radion de -la sankta lumo, kiu falis sur ilin dum ŝiaj serenaj kaj pacaj, sed -plej ĝoje radiaj el ĉiuj ridetoj. Mi primeditis la formon de la -mentono, kaj ankaŭ tie ĉi mi trovis la mildan larĝecon, la molecon -kaj majeston, plenkurbecon kaj spiriton de la Grekoj -- la konturon, -kiun la dio Apolo malkaŝis nur en sonĝo al Kleomeno la filo de la -Atenano. Kaj tiam mi ekrigardis en la grandajn okulojn de Liĝeja. - -Ni ne posedas modelojn por okuloj en la treege antikvaj restaĵoj. -Verŝajne, ankaŭ la sekreto, kiun aludis Lordo Verulam, kuŝis -en la okuloj de mia amatino. Ili estis, mi devas kredi, multe pli -grandaj ol la ordinaraj okuloj de nia raso. Ili estis eĉ pli grandaj -ol la plej grandaj el tiuj de la gento en la valo de Nurjahad. Sed -nur malofte, je momentoj de intensa ekscitiĝo, tiu ĉi kuriozeco -iĝis pli ol iomete rimarkinda en Liĝeja. Je tiaj momentoj iĝis -ŝia beleco -- eble pro mia pasia imago ĝi tiel nur ŝajnis -- la -beleco de estaĵoj aŭ superaj aŭ apartaj de la tero, la beleco de -la fabelaj hurioj[2] de la Turkoj. La nuanco de la okuloj estis la -plej brilanta nigro, kaj super ili pendis gagate nigraj okulharoj -tre longaj. La brovoj iomete neregulaj konture, estis samkoloraj. -La „strangeco“, tamen, kiun mi trovis en la okuloj, estis laŭ -naturo distingebla kaj de la formo, la brilo, kaj de la koloro de la -trajtoj, kaj devas malgraŭ ĉio esti rilatigata al la _esprimo_. Ha, -vorto sen signifo, malantaŭ kies granda latitudo el nura sono ni -kaŝas multe da nia nescio pri tiom da spiritaj aferoj! La esprimo -en la okuloj de Liĝeja! Kiel dum longaj horoj mi pripensis ĝin! -Kiel mi, tra tuta someromeza nokto, baraktis por sondi ĝin! Kio -estis tio, tiu _io_ pli profunda ol la puto de Demokrito, kiu kuŝis -profunde en la pupiloj de mia amatino? Kio ĝi _estis_? Firmtenis min -la fervoro sciiĝi. Tiuj okuloj, tiuj larĝaj, tiuj brilaj, tiuj diaj -sferoj? Ili fariĝis por mi la ĝemelaj steloj de Ledo, kaj mi por ili -la plej pia el la astrologoj. - -Ne estas iu punkto, inter la multaj nekompreneblaj anomalioj de -la mensoscienco, pli travibre ekscitiga ol la fakto -- neniam, mi -kredas, rimarkita de la skoloj -- ke, dum niaj penoj memori ion longe -forgesitan, ofte ni troviĝas sur la ekstrema rando de rememoro, ne -povante, fine, memori. Kaj tiel, plej ofte, intense rigardante la -okulojn de Liĝeja, mi sentis alproksimiĝi la plenan scion pri la -esprimo -- sentis ĝin alproksimiĝi -- sed ne plene esti mia -- kaj, -tiel, fine tute foriĝi! Kaj (stranga, ho plej stranga mistero el -ĉiuj!) mi malkaŝis, en la plej ordinaraj objektoj de la universo, -cirklon da analogioj por tiu esprimo. Mi volas diri, ke post kiam -la beleco de Liĝeja eniris mian animon, por loĝi tie kvazaŭ en -sanktejo, mi elĉerpis, de multaj ekzistaĵoj en la materia mondo, -sentimenton tian, kian mi ĉiam sentis vekata en mi de ŝiaj grandaj -lumaj okuloj. Tamen, mi ne povis plie difini tiun ĉi sentimenton, -aŭ analizi aŭ eĉ fikse rigardadi ĝin. Mi ĝin rekonis, mi ripetu, -iafoje dum observado de rapide kreskanta vinberujo -- dum medito pri -nokta aŭ taga papilio, krisalido, aŭ rivereto el fluanta akvo. -Mi sentis ĝin pro la oceano, pro la defalo de aerolito. Mi sentis -ĝin en la ekrigardoj de neordinare maljunaj personoj. Kaj troviĝis -unu aŭ du steloj en la firmamento (speciale unu, stelo de la sesa -grandeco, duobla kaj varia, trovebla apud la granda stelo en Liro), -kies aspekto dum lornega observado sentigis al mi la emocion. Mi -estis plenigita per ĝi de certaj sonoj el kordinstrumentoj, kaj ne -malofte de pecoj el libroj. Inter nenombreblaj aliaj ekzemploj, mi -bone memoras ion el volumo de Jozefo Glanvil, kiu (eble nur pro sia -kuriozeco -- kiu povas scii?) neniam malsukcesis inspiri al mi la -sentimenton: - -„Kaj tie enkuŝas la Volo, kiu ne mortas. Kiu scias la misterojn -de la Volo, kun ĝia vigleco. Ĉar Dio nur estas granda Volo -enpenetrante ĉion pro la naturo de sia intenseco. La homo ne sin -submetus al la anĝeloj, nek al la morto absolute, se ne pro la -malfortikeco de sia malvigla volo.“ - -La daŭro de jaroj kaj posta pripenso povigis min ektrovi ian -malproksiman rilaton inter tiu ĉi libropeco el la angla moralisto, -kaj io el la karaktero de Liĝeja. _Intenseco_ de penso, ago aŭ -parolo eble estis ĉe ŝi rezulto, aŭ almenaŭ montrilo de tiu -grandega volo, kiu, dum nia longa interrilato, ne sukcese donis alian -kaj pli proksiman ateston pri sia ekzisto. El ĉiuj virinoj, kiujn -mi iam konis, ŝi, la ŝajne trankvila, la ĉiame serena Liĝeja, -estis la plej terura viktimo por la tumultaj vulturoj de malmilda -pasio. Kaj tian pasion mi ne kapablus taksi, se ne per la mirakla -pligrandiĝo de tiuj okuloj, kiuj samtempe tiom ĝojigis kaj teruris -min -- per la preskaŭ magia melodio, modulado, distingebleco kaj -kvieteco de ŝia tre mallaŭta voĉo -- kaj per la sovaĝa energio de -la vortoj, kiujn ŝi kutime parolis; kiuj estis duoble efektaj pro -kontrasto kun ŝia parolmaniero. - -Mi estas parolinta pri la klereco de Liĝeja; ĝi estis grandega -- -tia, kian mi neniam alie konis ĉe virino. Pri la klasikaj lingvoj -ŝi estis profunde instruita, kaj ĝis tiom, kiom etendiĝis mia -propra scio pri la modernaj idiomoj de Eŭropo, mi neniam trovis -ŝin eraranta. Plie, pri iu temo el la plej admirataj, kiuj estas -nure la plej profundaj el la prifanfaronata temaro de la akademio, -ĉu ŝi iam troviĝis malsukcesa? Kiel strange, kiel travibrige -tiu ĉi unu trajto en la naturo de mia edzino perforte altrudas -sin al mi nur je ĉi tiu malfrua tempo! Mi diris, ke ŝia scio -estis tia, kian mi neniam trovis ĉe virino -- sed kie spiras la -_viro_, kiu trapasis, kaj sukcesplene, _ĉiujn_ vastajn areojn -de morala, fizika kaj matematika sciencoj? Tiam mi ne komprenis -tion, kion nun mi klare perceptas, ke la akiraĵoj de Liĝeja estis -gigantaj, estis miregindaj; kvankam mi sufiĉe sciis ŝian senliman -superecon kaj submetiĝis kun infaneca fido al ŝia gvido tra la -ĥaosa mondo de metafizika esplorado, pro kiu mi estis tre peneme -okupita dum la fruaj jaroj post nia geedziĝo. Kun kiel granda -triumfo -- kiel viva ĝojo -- kiom da ĉio, kio estas etera en la -espero -- mi sentis, kiam ŝi kliniĝis super mi dum studoj ne -multe serĉitaj -- sed malpli konitaj -- tiun ravan perspektivon -disetendiĝantan malrapidagrade antaŭ mi, laŭ kies longa, grandioza -kaj tute nesurpaŝita vojo mi povis fine antaŭeniri al la celo de -saĝo tro die grandvalora ne esti malpermesita! - -Kiel dolorega, do, devis esti mia malĝojo, kiam, post kelkaj -jaroj, mi vidis prenantaj al si flugilojn kaj forflugantaj miajn -fortebazitajn esperojn! Sen Liĝeja mi estis kvazaŭ infano -serĉpalpanta en la nokto. Ŝia ĉeesto kaj nura legado forte lumigis -la multajn misterojn de la transcendismo, en kiun ni ambaŭ estis nin -mergintaj. Pro manko de la radia brilo de ŝiaj okuloj la literoj -lumaj kaj oraj fariĝis pli malhelaj ol Saturna plumbo. Kaj nun tiuj -okuloj heligis malpli kaj malpli ofte la paĝojn, super kiuj mi -kliniĝis. Liĝeja malsaniĝis. La ekstazaj okuloj flamis per tro --- tro glora lumo; la palaj fingroj alprenis la travideblan vaksan -koloron de la tombo, kaj la bluaj vejnoj sur la alta frunto ŝvelis -kaj malŝvelis impulse pro la tajdo eĉ de la plej milda emocio. - -Mi vidis, ke ŝi devas morti -- kaj en spirito mi luktis malespere -kun la drakona Azraelo. Kaj la baraktado de la pasia edzino estis, -miasurprize, eĉ pli energia ol la mia. Troviĝis antaŭe en ŝia -serioza naturo multo, kio impresis sur min la kredon, ke por ŝi la -morto venos sen sia teruro; sed tiel ne estis. Vortoj estas senpovaj -komprenigi ian pravan ideon pri la furioza kontraŭstaro en ŝia -luktado kun la ombro. Mi angoroĝemis je la kompatinda vido. Mi -estus konsolinta -- mi estus rezoninta; sed pro la intenseco de ŝia -fortega deziro por vivo -- por vivo -- nur por vivo -- la konsolado -kaj rezonado same estus la plej grandaj malsaĝoj. Tamen, ne antaŭ -la lasta momento, meze de la plej konvulsiaj tordiĝoj de ŝia -furioza spirito, iel foriĝis la ekstera trankvileco de ŝia mieno. -Ŝia voĉo plimoliĝis, plimallaŭtiĝis -- sed mi ne ŝatas pripensi -la frenezan signifon de la kviete dirataj vortoj. Mia cerbo turniĝis -kiam, ravate, mi aŭskultis melodion superhoman -- konjektojn kaj -aspirojn, kiujn la mortemularo neniam antaŭe konis. - -Ke ŝi min amas, mi ne estis dubinta; kaj mi povis facile scii, ke -en sino kiel la ŝia la amo ne reĝus kiel ordinara pasio. Sed nur -je ŝia morto mem mi estis plene impresata pri la potenco de ŝia -afekcio. Dum longaj horoj, tenante mian manon, ŝi elverŝis antaŭ -mi la superfluon de koro, kies pli ol pasia amego ensume atingis al -idolservado. Kiel mi estis meritinta tiel beniĝi per tiaj konfesoj? --- Kiel meritinta tiel malbeniĝi per la foriro de mia amatino je -la horo, kiam ŝi faris ilin? Sed pritrakti tiun ĉi temon mi ne -povas elporti. Mi diru sole, ke en ŝia pli ol virina sinfordono al -amo (bedaŭrinde tute nemeritita, tute al malindo donita), mi fine -rekonis la principon, kial ŝi deziregis, per tiel furioze serioza -avideco, la vivon, kiu nun tiel rapide estis forfluganta. Estas -tiu ĉi dezirego -- estas tiu ĉi avida forteco de deziro por vivo --- _nur_ por vivo -- kiun mi ne havas la povon pentri, nek parolon -esprimi ĝin. - -Je la ĝusta mezo de la nokto en kiu ŝi foriĝis, mansigninte min -al si, ŝi postulis, ke mi ripetu certajn stancojn verkitajn de ŝi -antaŭ ne multaj tagoj. Ili estis jenaj: - - Jen! estas nokto karnavala - Dum la solecaj postaj jaroj; - Anĝelamas’, flugila kaj vuala, - Dronante nun en larmaj maroj, - Kunsidas en teatro por elstudi - Dramon el timoj kaj esperoj; - Dum la orkestro halte daŭras ludi - Muzikon de la sferoj. - - Sub form’ de alta Di’, murmure - Flustraĉas mimikistaj aroj; - Tien kaj reen flugas ili nure, - Pupetoj, kies pensoj, faroj - Venas laŭ vol’ de vastaj senformaĵoj, - Kiuj la scenon movas fatan, - Kaj svingas de kondoraj flugilaĵoj - Malĝojon nevidatan. - - Miksaĉa dramo! -- ho, ja fidu, - Ke ne ĝi estos forgesata! - Fantomon ĝian nun ĉasata vidu, - De homamas’, sed ne kaptata; - Rondkuras ili, kaj la vojostreko - Sampunkten venos ĝis eterno, - Tra multe da Frenezo, pli da Peko, - Kaj Timo, ja la kerno! - - Sed vidu! en la ludistaron - Formaĉo trudas sin rampante! - Sangruĝa aĵo lasas la scenaron - El la soleco sin tordante! - Ĝi rampas -- rampas! ĝiaj por manĝegoj - Mortas la mimikistoj blekaj; - Dum la serafoj ĝemas je dentegoj - Per homa sang’ malsekaj. - - For -- for! la lumoj iĝas for! - Kaj antaŭ ĉiu form’ tremanta - Kurteno (la funebra, lasta hor’) - Defalas tra venteg’ blovanta; - L’ anĝeloj, palaj, pri la epitomo, - Bedaŭras ĝin de Viv’ la ĝermo, - Ĉar estas ĝi la tragedio _homo_, - Kaj la Venkint’ -- _la vermo_. - -„Ho, Dio!“, duone ŝirkriis Liĝeja, salte stariĝante kaj etendante -supren per konvulsia movo la brakojn, kiam mi finis tiujn ĉi -versojn, „ho, Dio! ho, dia Patro! ĉu tiuj ĉi aferoj estos -neŝanĝeble tiaj? Ĉu tiu ĉi venkinto ne unufoje kuŝos venkita? -Ĉu ni ne estas partoj kaj membroj de Vi? Kiu -- kiu scias la -misterojn de la Volo, kun ĝia vigleco? La Homo ne sin submetus al la -anĝeloj, _nek al la morto absolute_, se ne pro la malfortikeco de -sia malvigla volo.“ - -Kaj nun, kvazaŭ eluzita pro emocio ŝi lasis defali la blankajn -brakojn, kaj reiris solene al sia morta lito. Kaj, kiam ŝi spiris -siajn lastajn sopirojn, venis miksita kun ili mallaŭta murmuro de -ŝiaj lipoj. Mi kliniĝis al ili, kaj distingis denove la finajn -vortojn de la peco el Glanvil. „_La Homo ne sin submetus al la -anĝeloj, nek al la morto absolute, se ne pro la malfortikeco de sia -malvigla volo_.“ - -Ŝi mortis, kaj mi, premegita ĝis la terpolvo pro malĝojo, ne plu -povis toleri la solecan malplenecon de mia domego en la malhela -kaj kaduka urbo apud la Rhejno. Ne mankis al mi tio, kion la mondo -nomas riĉo. Liĝeja alhavigis al mi multe pli, tre multe pli, ol -ordinare fariĝas la sorto de mortemuloj. Post nemultaj monatoj, -do, lacege kaj sencele vagadinte, mi aĉetis kaj iome riparigis -abatejon, kiun mi ne intencas nomi, en unu el la plej sovaĝaj kaj -malplej vizitataj partoj de bela Anglujo. La senluma kaj malgaja -grandiozeco de la konstruaĵo, la preskaŭ sovaĝa aspekto de la -bieno, la multaj longedaŭraj kaj melankoliaj memoroj ĉirkaŭ -ambaŭ, multon posedis harmonian kun la sentoj de tuta forlasiteco, -kiuj min estis pelintaj en tiun malproksiman kaj nesocietan regionon -de la lando. Sed kvankam la ekstera abatejo, kun sia verda masko -pendanta ĉirkaŭe, suferis pro nur malmulte da aliigo, mi al mi -permesis, pro infana kontraŭemo, kaj eble pro iometa espero disigi -miajn malĝojojn, pompon pli ol reĝe grandiozan interne. Por tiaj -malsaĝaĵoj jam dum mia infaneco mi akiris guston, kaj nun ili -revenis al mi, kvazaŭ dum kadukeco pro malĝojo. Mi sentas, ke multe -eĉ da ĝermanta frenezo povus esti trovita en la grandiozaj kaj -fantaziaj drapiraĵoj, en la solenaj skulptaĵoj el Egiptujo, en la -sovaĝaj kornicoj kaj meblaro, en la Bedlamaj[3] desegnaĵoj sur la -tapiŝoj el tufa oro. Mi estis sklavo ligita en la katenoj de opio -- -kaj miaj laboroj kaj ordonoj koloriĝis de miaj sonĝoj. Sed tiujn -ĉi absurdaĵojn mi ne pritraktu pli detale. Mi parolu nur pri tiu -unu ĉambro, por ĉiam malbenita, kien, dum momento de cerba foresto, -mi kondukis de la altaro, kiel mia novedzino -- kiel la postvenanto -de la neforgesota Liĝeja -- la blondharan kaj bluokulan Lady Rovena -Trevanjon el Tremajno. - -Estis neniu aparta peco el la arkitekturo kaj dekoracio de tiu -novedziĝa ĉambro, kiu ne estas nun videbla antaŭ mi. Kie estis -la animoj de la fierega familio de la novedzino, kiam, pro avideco -je oro, ili permesis transiri la sojlon de ĉambro _tiel_ ornamita -fraŭlinon tiom amatan? Mi diras, ke mi ĝisfunde memoras la detalojn -de la ĉambro, sed mi estas bedaŭrinde forgesema pri temoj profunde -gravaj, kaj tie ĉi troviĝis nenia sistemo, nenia agordo en la -fantazia pompo, por ekteni la memoron. La ĉambro staris en alta -tureto de la kastelforma abatejo; ĝi estis kvinangula forme, kaj -grandege ampleksa. Okupis la tutan sudan lateron de la kvinangulo -la sola fenestro -- grandega plato da senkadra vitro el Venezio --- unu sola peco kolorigita ĝis la nuanco de plumbo, tiel, ke la -radioj, aŭ de la suno aŭ la luno, pasinte tra ĝin, kuŝiĝis kun -mortpala lumo sur la objektojn interne. Ekster la supra parto de tiu -ĉi grandega fenestro etendiĝis la retaĵo de grandaĝa vinberujo, -kiu suprengrimpis la masivajn murojn de la tureto. La plafono, el -malgajaspekta kverkoligno, estis troe alta, arkaĵa, kaj ellaboreme -skulptita kun tre sovaĝaj kaj groteskaj specimenoj de duone gotikaj, -duone druidaj desegnaĵoj. El interne de la plej centra niĉo de -tiu ĉi malĝojiga arkaĵo dependis, per unu ora ĉeno el longaj -ĉeneroj, grandega incensilo el la sama metalo, de saracena modo, kaj -kun multaj boraĵoj tiel faritaj, ke tordiĝis en kaj el ili, kvazaŭ -enhavanta serpentan vivecon, konstanta intersekvo da plurkoloraj -flamoj. - -Kelkaj sofoj kaj oraj kandelabroj laŭ orienta desegno estis dise -starigitaj; kaj staris tie ankaŭ la lito -- la edziĝa lito -- -laŭ hinda modelo, malalta, kaj skulptita el solida ebono, kun -supre baldakeno kiel ĉerkomantelo. En ĉiu angulo de la ĉambro -vertikale staris giganta sarkofago el nigra granito, de la Tomboj -de la Reĝoj kontraŭ Luksoro, kun siaj antikvaj kovriloj plenaj je -belegaj skulptaĵoj. Sed en la drapiraĵo de la ĉambro troviĝis la -ĉefa fantazio el ĉiuj. La muroj, grandege altaj -- eĉ malproporcie -tiel -- estis drapiritaj de supro ĝis fundo, kun grandaj faldoj, -per peza kaj dikaspekta tapeto -- tapeto el ŝtofo, kiu troviĝis -sammaniere kiel planka tapiŝo, kiel la tegaĵoj de la sofoj kaj -la ebona lito, kiel baldakeno por la lito, kaj kiel la grandiozaj -spiraloj de la kurtenoj, kiuj duone ŝirmis la fenestron. La -ŝtofo estis la plej riĉa orodrapo. Ĝi estis tute surmakulita, -je variaj distancoj, per arabeskaj figuroj diametraj je unu futo, -kaj teksitaj sur la drapo laŭ desegnaĵoj el tre gagata nigro. -Sed tiuj figuroj posedis la veran karakteron de la arabesko, nur -rigardataj de unu sola vidpunkto. Per metodo nun bone konata, kaj -fakte trovebla posten ĝis tre malproksima antikveco, ili fariĝis -variemaj aspekte. Por personoj envenantaj la ĉambron ili aspektis -kiel simplaj monstraĵoj, sed, ĉe plua antaŭeniro, tiu ĉi aspekto -grade foriĝis, kaj, paŝo post paŝo, dum la vizitanto movis sian -starlokon en la ĉambro, li trovis sin ĉirkaŭita de senlima -intersekvo de la teruraj figuroj, kiuj apartenas al la superstiĉo -de la Normano, aŭ leviĝas dum la kulpa dormo de la monaĥo. La -fantazmagora efekto multe pligrandiĝis pro la artaĵa konduko de -forta, senĉesa fluo da vento malantaŭ la tapetoj, -- kiu donis -malpacan kaj abomenan vivecon al la luto. - -En ĉambroj tiuspecaj -- en tiuspeca edziĝa ĉambro -- mi pasigis, -kune kun la Lady el Tremajno, la malsanktajn horojn de la unua monato -post nia geedziĝo -- pasigis ilin kun nemulte da maltrankvileco. -Ke mia edzino timegas la sovaĝan necertecon de mia kolero -- ke -ŝi evitas min kaj ne multe amas min -- mi ne povis ne percepti; -sed tio al mi donis plivole plezuron ol ion alian. Mi abomenis ŝin -per malamo taŭga pli por demono ol homo. Mia memoro postenflugis -(ho, kun kiel intensa bedaŭro!) al Liĝeja la amata, la statueca, -la bela, la enlombigita. Mi ĝojis je memoroj pri ŝia virteco, pri -ŝia saĝo, pri ŝia altpensa, ŝia spirita naturo, pri ŝia pasia, -ŝia idolserva amo. Nun, tamen, mia animo plene kaj libere brulis pro -pli ol la fajroj de la ŝia. En la ekscitiĝo de miaj opiaj sonĝoj -(ĉar mi estis kutime katenata en la ĉenoj de la drogo) mi kriis -laŭte ŝian nomon, dum la nokta silento, aŭ inter la ŝirmataj -lokoj de la valetoj dum la tago, kvazaŭ, per la sovaĝa avideco, la -solena pasio, kaj la brula ardo de mia dezirego por la foririnto, mi -povis ŝin revenigi al la vojo, kiun ŝi estis forlasinta -- ho, ĉu -_povis_ esti por ĉiam? -- ree sur la teron. - -Ĉirkaŭ la komenciĝo de la dua monato post mia edziĝo la Lady -Rovena estis atakata de subita malsano, el kiu estis malrapida ŝia -resaniĝo. La febro, kiu bruligis ŝin, maltrankviligis ŝiajn -noktojn; kaj, dum ŝia malkvieta duondorma stato, ŝi parolis pri -sonoj kaj movoj en kaj ĉirkaŭ la ĉambro en la tureto, kiuj, -miakonjekte, ne posedis alian originon krom ŝia malsana imago, aŭ, -eble, la fantasmagoraj influoj de la ĉambro mem. Post kelke da -tempo ŝi estis resaniĝanta, kaj fine plene sana. Sed nur mallonga -tempo pasis antaŭ ol dua kaj pli fortega malsano denove deĵetis -ŝin sur la liton de suferado; kaj el tiu ĉi atako ŝia korpo, -ĉiam malforta, neniam plene resaniĝis. Ŝiaj atakoj estis, post -tiu ĉi tempo, tre timigaj, kaj, pro sia eĉ pli timiga reokazado, -kontraŭstaris same la instruitecon kaj la grandajn penojn de ŝiaj -kuracistoj. Kune kun la kresko de la kronika malsano, kiu ŝajne, -estis tiel ekpreninta ŝian organaron tro forte por foriĝi pro homaj -rimedoj, mi ne povis ne rimarki similan kreskon de la nerva agaciĝo -de ŝia temperamento, kaj de ŝia ekscitiĝo pro trivialaj kaŭzoj -por timo. Ŝi denove parolis, kaj nun pli ofte kaj persisteme, pri la -sonoj -- la iometaj sonoj -- kaj pri la neordinaraj movoj inter la -murtapetoj, kiujn ŝi jam antaŭe aludis. - -Unu nokton, proksime de la fermiĝo de Septembro, ŝi obstinis -tiun ĉi embarasan temon per pli ol kutima emfazo. Ŝi ĵus estis -vekiĝinta el netrankvila dormo, kaj mi rigardis ŝin, kun sentoj -duone doloraj, duone nebule timemaj, la movadon de ŝia malgrasega -vizaĝo. Mi sidis apud ŝia ebona lito, sur unu el la hindaj sofoj. -Ŝi duone leviĝis kaj parolis, per serioza mallaŭta flustro pri -sonoj, kiujn ŝi _tiam_ aŭdis, sed kiujn mi ne povis aŭdi -- pri -movoj, kiujn ŝi _tiam_ vidis, sed kiujn mi ne povis percepti. La -vento rapide fluis malantaŭ la tapetoj, kaj mi volis pruvi al ŝi -tion (kion, mi konfesu, mi mem ne povis tute kredi), ke tiuj preskaŭ -neaŭdeblaj spiroj, kaj tiuj tre kvietaj ŝanĝiĝoj de la figuroj -sur la muro, nur estas la naturaj efektoj de tiu kutima rapidado de -la vento. Sed mortaspekta paleco, blankigante ŝian vizaĝon, pruvis -al mi, ke miaj penoj recertigi ŝin estos senfruktaj. Ŝi ŝajne -svenis, kaj neniu flegistino estis sufiĉe proksima esti vokata. Mi -memoris kie estis metita karafo da malforta vino, kiun ordonis por -ŝi ŝiaj kuracistoj, kaj pasis trans la ĉambron por havigi ĝin -al mi. Sed, kiam mi paŝis sub la lumo de la incensilo, du timigaj -cirkonstancoj altiris mian atenton. Mi estis sentinta, ke iu palpebla -sed ne videbla objekto pasas senpeze preter mi, kaj mi vidis, ke -kuŝas sur la ora tapiŝo, ĝuste meze de la riĉa lumo deĵetita -de la incensilo, ombro -- tian ombron, kian oni povas imagi kiel la -ombro de fantomo. Sed mi estis sovaĝa pro ekscitiĝo, post malmodera -dozo da opio, kaj nemulte atentis tiujn aferojn, nek parolis pri -ili al Rovena. Trovinte la vinon, mi ree transiris la ĉambron, kaj -elverŝis plentason da ĝi, kiun mi metis al la lipoj de la svenanta -Lady. Ŝi nun parte estis refortiĝinta, kaj mem prenis la pokalon, -dum mi sidfalis sur sofon apude, kvankam miaj okuloj rigardis ŝin -senĉese. Estis tiam, ke mi klare rimarkis molan piedpaŝon sur la -tapiŝo kaj apud la lito; kaj, post sekundo, kiam Rovena levis la -vinon al siaj lipoj, mi vidis, aŭ eble revis, ke mi vidas, falanta -en la pokalon, kvazaŭ de ia nevidebla fonto en la atmosfero de -la ĉambro, tri aŭ kvar grandajn gutojn da brila kaj rubenkolora -fluidaĵo. Dum mi ĉi tion vidis, Rovena ne tion faris. Ŝi glutis la -vinon senhezite, kaj mi min detenis de parolo pri okazo, kiu devas, -malgraŭ ĉio, mi opiniis, esti nur la sugesto de troviva imago -iĝinta fantazie agema pro la teruro de la Lady, pro la opio kaj la -horo. - -Tamen, mi ne povas kaŝi al mi tion, ke tuj post la falo de -la rubenecaj gutoj, rapida plimalboniĝo okazis je la sano de -mia edzino, tiel ke, je la tria nokto poste, la manoj de ŝiaj -servistinoj pretigis ŝin por la tombo; kaj, la kvaran, mi sidis -sola, kune kun ŝia morttuke volvita korpo, en tiu fantazia ĉambro, -kiu ŝin estis ricevinta kiel mian novedzinon. Fantaziaj vizioj, -opionaskitaj, flirtis ombrece antaŭ mi. Mi rigardis per malkvieta -okulo la sarkofagojn en la anguloj de la ĉambro, la variemajn -figurojn de la drapiraĵo, kaj la tordiĝadon de la partkoloraj -fajroj supre en la incensilo. Miaj rigardoj poste falis, kiam mi -memoris la cirkonstancojn de la antaŭa nokto, al la loko sub la -brilego de la incensilo, kie mi estis vidinta la nebulajn signojn de -la ombro. Ĝi jam ne estis tie, tamen, kaj spirante pli libere, mi -turnis la rigardojn al la palega kaj rigida figuro sur la lito. Tiam -surfluis sur min mil memoraĵoj pri Liĝeja -- kaj tiam revenis en -mian koron, per la tumulta forteco de diluvo, ĉiom da tiu nedirebla -malĝojego, tra kiu mi estis rigardinta _ŝin_ tiel volvitan. La -nokto ekforiĝis, kaj ankoraŭ, kun sino plena je akraj pensoj pri -ŝi, sole kaj superege amata, mi restis rigardante la kadavron de -Rovena. - -Eble estis noktmezo -- aŭ eble pli frue, aŭ malfrue, ĉar mi ne -notis la pasadon de tempo -- kiam plorĝemo, mallaŭta, delikata, sed -tre distingebla, ekvekis min el mia revo. Mi _sentis_, ke ĝi venas -de la lito el ebono -- la morta lito. Mi aŭskultegis tra angoro -da superstiĉa timo -- sed ne venis ripeto de la sono. Mi streĉis -la vidon por distingi ian movon de la kadavro -- sed ne troviĝis -io iomete perceptebla. Tamen, mi ne povis esti min trompinta. Mi -ja aŭdis la bruon, kiel ajn malklare, kaj mia animo estis vekita -interne de mi. Mi serioze kaj persiste tenis mian atenton fiksita al -la kadavro. Multaj minutoj pasis antaŭ ol okazis iu cirkonstanco, -kiu tendencis lumigi la misteron. Post kelke da tempo evidentiĝis ke -iometa, tre malforta, kaj apenaŭ rimarkebla nuanco de koloro estas -enfluanta en ŝiajn vangojn, kaj tra la kavintaj vejnetoj de ŝiaj -palpebroj. Tra speco de nedirebla teruro kaj respektego, por kiu -neniu lingvo de mortema homaro enhavas sufiĉe energian esprimon, mi -sentis mian koron ĉesi bati, miajn membrojn rigidiĝi tie, kie mi -sidas. Tamen, la ideo pri la devo fine efikis min reaplombigi. Mi ne -plu povis dubi, ke estis tro fruaj niaj preparoj -- ke ankoraŭ vivas -Rovena. Necesis, ke ia tuja peno estu farata, sed la tureto staris -tute aparte de la parto de la abatejo, en kiu loĝis la servistoj --- ne troviĝis iu vokebla -- mi ne havis rimedon por alvoki ilin -por helpi min, ne forlasante la ĉambron dum multaj minutoj, kaj -tiel mi ne kuraĝis agi. Tial mi baraktis sola dum miaj penoj por -revoki la animon, kiu ankoraŭ estis ŝancelanta. Post nelonge, -tamen, certiĝis, ke estas okazinta denova senviviĝo; la koloro -malaperis de palpebro kaj vango, lasante palecon eĉ pli ol marmora; -la lipoj duoble iĝis sulkitaj kaj kuntiritaj per la kadavra aspekto -de morto; abomena malsekeco kaj malvarmeco kovris rapide la surfacon -de la korpo; kaj ĉiu kutima rigora rigideco tuj sekvis. Tremante mi -ree kuŝfalis sur la sofon, de kiu mi estis tiel timige vekita, kaj -denove mi min okupis per pasiaj, maldormaj vizioj pri Liĝeja. - -Horo tiel estis pasinta, kiam (ĉu povis esti eble?) mi dufoje -sciiĝis pri ia malklara sono venanta de la apudaĵo de la lito. Mi -aŭskultis -- en ekstrema teruro. La sono denove venis -- ĝi estis -sopiro. Kurante al la kadavro, mi vidis -- klare vidis -- tremon sur -la lipoj. Unu momenton poste ili malfermiĝis, malkaŝante brilan -linion de la perlaj dentoj. Mirego nun luktis en mia sino kun la -profunda respektego, kiu ĝis tiam estis reĝinta tie sola. Mi -sentis, ke mia vido malheliĝas, ke mia cerbo vagas; kaj, sole per -fortega peno, mi fine sukcesis min kuraĝigi por la tasko, kiun la -devo tiel ankoraŭ unufoje montris. Nun estis parta rozeco sur la -frunto, kaj sur la vangoj kaj kolo; videbla varmeco trakuris la tutan -korpon; eĉ troviĝis iometa pulsado ĉe la koro. La Lady _vivis_; -kaj per duobligita ardo mi komencis la taskon venigi ŝian animon. -Mi frotis kaj malsekigis la tempiojn kaj la manojn, kaj uzis ĉiun -rimedon, kiun sperto kaj mia ne malvasta legado kuraca povis sugesti. -Sed senfrukte. Subite la koloro forfluis, la pulsado ĉesiĝis, la -lipoj reprenis la aspekton de la mortintoj, kaj unu momenton poste la -tuta korpo montris la glacian malvarmecon, la mortblankan nuancon, -la intensan rigidecon, la kaviĝintan profilon, kaj ĉiujn abomenajn -kuriozecojn de kadavro, kiu estas restinta multajn tagojn en la -tombo. - -Kaj denove mi ekrevis, pri Liĝeja -- kaj denove (ĉu mirinde, ke -mi tremas, skribante?) _denove_ atingis al miaj oreloj mallaŭta -plorĝemo el la ebona lito. Sed kial detale priskribus mi la -nedireblajn terurojn de tiu nokto? Kial mi paŭzus por rakonti -kiel, fojon post fojo, ĝis preskaŭ la horo de la griza ektagiĝo, -tiu abomena dramo de reekvivado sin ripetis; kiel ĉiu fortega -resenviviĝo estis nur al pli severa, kaj ŝajne pli neforlasebla -morto; kiel ĉiu angoro aspektis kvazaŭ batalo kontraŭ iu nevidebla -malamiko; kaj kiel ĉiu barakto estis sekvata de, mi ne scias kia, -strangega ŝanĝiĝo en la persona aspekto de la kadavro? Mi rapidu -ĝis la fino. - -La plejparto de tiu terura nokto estis pasinta, kaj ŝi, kiu jam -estis mortinta, ankoraŭ unu fojon moviĝis -- kaj nun pli vigle -ol antaŭe, kvankam elveninte el mortiĝo pli konsternanta ol iu, -pro ĝia kompleta senesperigo. Delonge mi estis ĉesinta barakti -aŭ moviĝi, kaj sidadis rigide sur la sofo, senpova viktimo por -kirlego da tumultaj emocioj, el kiuj, eble, treega respektotimo estis -la malplej terura, la malplej forbruliga. La kadavro, mi ripetas, -moviĝis, kaj nun pli vigle ol antaŭe. La vivaj koloroj enruĝiĝis -per nekutima energio en la vizaĝo -- la membroj malrigidiĝis -- -kaj sen tio, ke la palpebroj ankoraŭ estas forte kunpremitaj, -kaj ke la bandaĝoj kaj drapiraĵoj de la ĉerko ankoraŭ donas -sian tomban mienon al la figuro, mi povis revi, ke Rovena ja estas -tute formetinta de si la katenojn de la morto. Sed se tiu ideo -ne estis, eĉ tiam, tute kredata, mi almenaŭ ne povis dubi plu, -kiam, leviĝante de la lito, ŝanceliĝante per malfortaj paŝoj, -kun fermitaj okuloj, kaj kun mieno de iu konfuzita per sonĝo, la -objekto, kiu estis mortvualita, antaŭeniris kuraĝe kaj videble en -la mezon de la ĉambro. - -Mi ne tremis -- mi ne moviĝis, ĉar amaso da nedireblaj fantazioj -rilate la mienon, la staturon, la irmanieron de la figuro, fluante -rapide tra mia cerbo, estis paralizinta -- estis frostinta min en -ŝtonon. Mi ne moviĝis, sed rigardadis la aperaĵon. Estis freneza -malordo en miaj pensoj -- tumulto netrankvilebla. Ĉu reale tiu ĉi -povis esti la vivanta Rovena, kiu kontraŭis min? Ĉu ĝi povis esti -Rovena _iel ajn_ -- la helehara kaj blueokula Lady Rovena Trevanjon -el Tremajno? Kial, _kial_ mi dubis ĝin? La bandaĝo kuŝis peze sur -la buŝo -- sed, do, ĉu ĝi ne eble estis la buŝo de la spiranta -Lady el Tremajno? Kaj la vangoj -- troviĝis la rozoj en ŝiaj -vangoj, same kiel dum ŝia tagmezo de vivo -- jes, efektive, tiuj -ĉi povis esti la belaj vangoj de la vivanta Lady el Tremajno. Kaj -la mentono, kun ĝiaj kavetoj, same kiel dum saneco, ĉu tiu ne -verŝajne estis la ŝia? -- sed _ĉu ŝi estis iĝinta pli altkreska -dum ŝia malsano?_ Kia neesprimebla frenezo min ekprenis ĉe tiu -penso! Unu salto, kaj mi atingis al ŝiaj piedoj! Detirante sin de -mia tuŝo, ŝi defaligis de sia kapo, malligitajn, la kadavrecajn -tukojn, kiuj antaŭe ĝin malliberigis, kaj elfluis en la blovantan -atmosferon de la ĉambro grandaj masegoj da longaj kaj implikitaj -haroj -- _ili estis pli nigraj ol la korvaj flugiloj de Noktmezo_! -Kaj nun malrapide malfermiĝis _la okuloj_ de la figuro, kiu staradis -antaŭ mi. „Jen, do, almenaŭ“, mi kriegis laŭtvoĉe, „povas mi -neniam, mi neniam min trompi; ĉi tiuj estas la plenaj, kaj la -nigraj, kaj la brulantaj okuloj -- de mia perdita amatino, de la Lady --- _la lady liĝeja_“. - - - - -LA OVALA PORTRETO - - -La kastelo, kiun mia valeto[4] kuraĝetis perforte eniri, plivole ol -permesi ke mi, dum mia terure vundita stato, pasigu nokton subĉiele, -estis unu el tiaj konstruaĵoj, mikse mallumaj kaj grandiozaj, kiuj -tiel longe estas malridantaj inter la Apeninoj, ne malpli fakte ol en -la imago de novelistinoj. Ŝajnis, ke ĝi estas portempe kaj antaŭ -nelonge forlasita. Ni loĝigis nin en unu el la plej malgrandaj -kaj malplej lukse meblitaj ĉambroj. Ĝi staris en fora tureto de -la konstruaĵo. Ĝiaj dekoracioj estis riĉaj, sed ĉifonitaj kaj -antikvaj. La muroj estis drapiritaj per tekstapeto, kaj ornamitaj -per multnombraj kaj multformaj blazonaj trofeoj, kune kun neordinara -nombro da tre viglaj, modernaj pentraĵoj, en kadroj el riĉa ora -arabesko. Pri tiuj ĉi pentraĵoj, kiuj dependis sur la muroj ne nur -sur la ĉefaj surfacoj, sed ankaŭ en multaj niĉoj, kiujn la stranga -arkitekturo de la kastelo necesigis -- pri tiuj ĉi pentraĵoj mia -komenciĝa delirio, verŝajne, profunde estis interesiginta min; -tiel ke mi ordonis al Petro, ke li fermu la pezajn kovrilojn de la -fenestroj -- ĉar jam estis nokte -- ekbruligu la meĉojn en alta -kandelabro, kiu staris apud la kapaĵo de mia lito, kaj dismetu -larĝe la franĝitajn kurtenojn el nigra veluro, kiuj ĉirkaŭis -la liton mem. Mi volis, ke li faru ĉion ĉi, por ke mi povu min -pretigi, se ne por dormi, almenaŭ por alterne primediti la bildojn, -kaj legi etan libron, kiun ni trovis sur la kapkuseno, kaj kiu celis -ilin kritiki kaj priskribi. - -Longe -- longe mi legis -- kaj pie, adoreme mi rigardadis. Rapide -kaj glore la horoj flugpasis, kaj la profunda noktmezo alvenis. La -pozicio de la kandelabro malplaĉis al mi, kaj etendante malfacile -mian manon, plivole ol ĝeni mian dormantan valeton, mi metis tiun -tiele, ke ĝi ĵetis siajn radiojn pli plene sur la libron. - -Sed la ago kaŭzis efekton tute neatenditan. La radioj de la -multnombraj kandeloj (ĉar estis multaj), nun falis en niĉon de -la ĉambro, kiu ĝis tiam estis profunde ombrita de unu el la -litstangoj. Mi tial vidis sub brila lumo ne antaŭe rimarkitan -bildon. Tiu estis la portreto de junulino ĵus maturiĝanta al -virineco. Mi ekvidis la pentraĵon rapide, kaj tiam fermis miajn -okulojn. Kial mi faris tion, ne tuj estis komprebla eĉ por mia -propra percepto. Sed dum miaj palpebroj restis tiel fermitaj, mi -trameditis la kaŭzon, kial mi fermis ilin. Tio estis impulsa movo -por gajni la tempon por pripensi -- por certigi min, ke mia vidpovo -ne trompis min -- por trankviligi kaj subigi mian imagon, por pli -sobra kaj certa rigardo. Post nemultaj minutoj mi denove fikse -rigardis la pentraĵon. - -Ke mi nun vidas prave, mi nek povis nek volis dubi; ĉar la unua -brilo de la kandeloj sur tiun kanvason ŝajne estis foriginta -la revan svenon, kiu estis ŝtelanta super miajn sentojn, kaj -eksurprizis min tuj al maldorma vivo. La portreto, mi jam estas -dirinta, estis tio de juna knabino. Ĝin konsistigis nuraj kapo kaj -ŝultroj, pentritaj laŭ tio, kio teknike nomiĝas la „vinjeta“ -maniero; tre laŭ la stilo de la favorataj kapoportretoj de Sully. -La brakoj, la brusto, kaj eĉ la finoj de la haroj, fandiĝis -nepercepteble en la malprecizan sed profundan ombron, kiu formis -la fonon de la tuto. La kadro estis ovala, riĉe orumita, kaj -filigranita laŭ maŭra stilo. Kiel artverkaĵo nenio povis esti pli -admirinda ol la pentraĵo mem. Sed ne povis esti la metodo de la -verkado, nek la nemorta beleco de la vizaĝo tio, kio tiel subite kaj -tiel energie estis min emociinta. - -Malplej eble el ĉio ĝi povis esti tio, ke mia imago, vekate el -ĝia duondormo, erare prenis la kapon por tiu de vivanta persono. Mi -vidis tuj, ke la strangecoj de la desegno, de la vinjetado kaj de la -kadro devis tuj forigi tian ideon -- devis malhelpi eĉ iun momentan -kredon pri ĝi. Pripensante serioze tiujn punktojn, mi restis, eble, -unu horon, duone sidante, duone kuŝante, kun mia rigardo fiksita al -la portreto. Fine, kontenta pri la vera sekreto de ĝia efekto, mi -ree kuŝiĝis en la lito. Mi estis trovinta la sorĉon de la bildo, -ĉar tio estis la absoluta _vivsimileco_ de la esprimo, kio, unue -surprizante min, fine min konfuzegis, subigis kaj konsternis. Per -profunda kaj respektega soleneco, mi remetis la kandelabron en ĝian -antaŭan lokon. La kaŭzon de mia profunda agitiĝo tiel kaŝinte al -mia vido, mi avide serĉis en la libro, kiu priskribis la pentraĵojn -kaj iliajn historiojn. Trovante la numeron, kiu reprezentis la ovalan -portreton, mi legis la strangajn, malklarajn vortojn sekvantajn. - -„Ŝi estis virgulino ravege bela, kaj ne pli bela ol plena je gajeco. -Kaj malbona la horo, kiam ŝi vidis, kaj ekamis, kaj edziniĝis kun -la pentristo. Li, pasia, studiema, severa, kaj jam posedanta edzinon, -sian arton; ŝi, virgulino ravege bela, kaj ne pli bela ol plena -je gajeco; ĉio da ŝi lumo kaj ridetoj: kaj petolema kiel juna -cervidino: amanta kaj prizorganta ĉion: malamanta nur la arton, -kiu staris ŝia rivalo: timanta nur la paletron kaj penikojn, kaj -aliajn malfeliĉajn instrumentojn, kiuj forprenis de ŝi la vizaĝon -de ŝia amanto. Estis tial terura afero por tiu ĉi virineto aŭdi -la pentriston parolanta pri sia deziro portreti eĉ sian junan -novedzinon. Sed ŝi estis humila kaj obeema, kaj sidadis milde dum -multaj semajnoj en la malluma, altloka, tureta ĉambro, kie la lumo -tragutis sur la palan kanvason nur de supre. Sed li, la pentristo, -trovis gloron en sia verko, kiu daŭris horon post horo, kaj tagon -post tago. Kaj li estis pasia, kaj sovaĝa, kaj melankolia viro, -kiu perdiĝis en revoj; tiel ke li ne _volis_ vidi ke la lumo, kiu -falis tiel mortece en tiun solecan ĉambron, forigas la sanon kaj -la spiriton de lia novedzino, kiu velkis videble al ĉiu, nur ne al -li. Sed ŝi ankoraŭ ridetis kaj ankoraŭ plu, neplende, ĉar ŝi -komprenis, ke la pentristo (kiu estis fame konata) trovas fervoran -kaj brulantan plezuron en sia tasko, kaj laboras tage kaj nokte por -portreti ŝin, kiu amis lin, sed kiu ĉiutage iĝis pli malvigla kaj -malforta. Kaj vere iuj, kiuj vidis la portreton, parolis pri ĝia -simileco per mallaŭtaj vortoj, kvazaŭ pri forta mirindaĵo, kaj -pruvo ne malpli pri la povo de la pentristo, ol pri lia profunda amo -al ŝi, kiun li bildigis tiel superege bone. Sed, post kelka tempo, -kiam la verkaĵo alproksimiĝis al sia finiĝo, neniu estis enlasata -en la tureton, ĉar la pentristo deliriiĝis pro ardo pri sia verko, -kaj malofte forturnis siajn okulojn de la kanvaso, eĉ por rigardi -la vizaĝon de sia edzino. Kaj li ne _volis_ vidi, ke la koloriloj, -kiun li ŝmiris sur la kanvason estas eltirataj el la vangoj de -ŝi, kiu sidas apud li. Kaj kiam multaj semajnoj estis forpasintaj, -kaj nur malmulte restis farota, krom unu tuŝo sur la buŝo, kaj -unu nuanco sur la okulo, la spirito de la virineto denove flagretis -supren, kvazaŭ la flamo en la flamingo de lampo. Kaj tiam la tuŝo -estis donita, kaj la nuanco surmetita, kaj unu momenton la pentristo -staris ensorĉite antaŭ la verkaĵo, kiun li estis kreinta: sed la -proksiman, dum li ankoraŭ rigardis, li tremis kaj tre paliĝis, -kaj kriante laŭtvoĉe: ‚Tio ĉi estas ja la _Vivo_ mem!‘ li -turniĝis por rigardi sian amatinon. -- _Ŝi estis mortinta_. - - - - -LA BARELO DA AMONTILADO[5] - - -La mil ofendojn de Fortunato mi estis tolerinta tiel trankvile, -kiel mi kapablis; sed kiam li riskis min insulti, mi ĵuris min -venĝi. Vi, kiu tiel plene scias la naturon de mia animo, ne supozos, -tamen, ke mi ellasis minacon. Ke _fine_ mi estos venĝita, tio estis -punkto definitive decidita -- sed la definitiveco mem, per kio ĝi -decidiĝis, forbaris ĉian riskon. Mi ne nur devis puni, sed ankaŭ -puni senpune. Maljustaĵo estas ne rebonigita, se puno atingos al -la reboniganto. Ĝi estas egale ne rebonigita, kiam la punanto -malsukcesas sentigi sin kiel tio al tiu, kiu faris la maljustaĵon. - -Devas esti komprenata tio, ke nek per vorto nek ago mi estis doninta -al Fortunato kaŭzon por dubi mian bonvolon. Mi daŭris, kiel mi -kutimis, rideti antaŭ lia vizaĝo, kaj li ne perceptis, ke la rideto -_nun_ estas je la penso pri lia oferiĝo. - -Li posedis malfortan punkton -- tiu ĉi Fortunato -- kvankam alie li -estis viro respektinda kaj eĉ timinda. Li fieris pro sia spertuleco -pri vino. Malmultaj Italoj havas la veran virtuozan spiriton. -Plejparte ilia entuziasmo estas alprenita por taŭgi por la tempo -kaj oportuno -- por praktiki trompon al la britaj kaj aŭstraj -milionuloj. Pri la pentrarto kaj gemarto Fortunato, same kiel siaj -samlandanoj, estis ĉarlatano -- sed pri tiu afero, malnovaj vinoj, -li estis sincera. En tio, mi ne diferencis de li esence, mi mem estis -sperta pri la italaj vinbero-rikoltoj, kaj aĉetis grande, kiam ajn -mi povis. - -Ĉirkaŭ krepusko, unu tagon dum la plej alta frenezo de la karnavala -sezono, mi renkontis mian amikon. Li alparolis min per troa varmeco, -ĉar li multon estis trinkinta. Li portis ŝercistan veston. Li havis -malvastan partstrekitan vestaĵon, kaj lia kapo kovriĝis per konusa -ĉapo kun tintiloj. Mi tiom ĝojis vidi lin, ke mi pensis, ke mi -neniam finos premegi al li la manon. - -Mi diris al li: „Kara Fortunato mia, bonsanĉe mi renkontas vin. Kiel -rimarkinde sana vi aspektas hodiaŭ! Sed mi estas ricevinta barelon -da io, kio pretendas esti amontilado, kaj mi dubas.“ - -„Kio?“ li diris, „amontilado? Barelon? Neeble! kaj ĝuste meze de la -karnavalo!“ - -„Mi mem dubas“, mi respondis, „kaj mi sufiĉe estis malsaĝa pagi la -plenan amontiladan prezon, ne konsultinte vin pri l’ afero. Vi ne -estis trovebla, kaj mi timis perdi bonŝancon.“ - -„Amontilado!“ -- „Mi sentas dubojn.“ - -„Amontilado!“ -- „Kaj mi devas kontentigi min.“ - -„Amontilado!“ - -„Ĉar vi estas okupita, mi iras nun al Lukesio. Se iu posedas -kritikpovon, tiu estas li. Li diros al mi --“ - -„Lukesio ne povas distingi amontiladon de ŝereo.“ - -„Kaj tamen, iuj malsaĝuloj pretendas, ke lia gusto egalas al la -via.“ - -„Venu! Ni iru.“ - -„Kien?“ - -„Al viaj keloj.“ - -„Mia amiko, ne; mi ne intencas altrudiĝi sur vian bonkorecon. Mi -vidas, ke vi iras al rendevuo. Lukesio --“ - -„Mi iras al neniu rendevuo; venu!“ - -„Amiko mia, ne; ne gravis la rendevuo, sed gravas la severa -malvarmumo, pro kio mi vidas, ke vi suferas. La keloj estas -netolereble malsekaj. Ili estas inkrustitaj per nitro.“ - -„Ni iru, malgraŭ tio. La malvarmumo estas nura neniaĵo. Amontilado! -Oni estas trompinta vin. Kaj koncerne Lukesion, li ne povas distingi -ŝereon de amontilado.“ - -Tiel parolante, Fortunato prenis mian brakon. - -Surmetante maskon el nigra silko, kaj tirante preme ĉirkaŭ mia -korpo mantelon, mi lasis lin rapidigi min al mia palaco. - -Estis nenia servisto hejme; ili estis forkurintaj por gajiĝi pro -honoro de la tago. Mi estis dirinta al ili, ke mi ne revenos ĝis la -mateno proksima, kaj ordoninta severe, ke ili ne moviĝu el la domo. -Tiuj ĉi ordonoj sufiĉis, mi sciis, certigi la tujan malaperon de -ĉiuj, kiam mi turnis al ili mian dorson. - -Mi prenis el la ingoj du torĉojn, kaj donante unu al Fortunato, -riverencante kondukis lin tra kelkaj ĉambraroj al la arkaĵo, kiu -enlasis nin en la kelaron. Mi pasis malsupren laŭ longa serpenta -ŝtuparo, petante lin, ke li atentu dum li sekvas. Ni atingis fine -la fundon de la ŝtuparo, kaj kune staris sur la malseka tero de la -katakomboj de la Montresoroj. - -La irmaniero de mia amiko estis ŝancelema, kaj la tintiloj sur lia -ĉapo tintis dum li paŝis. - -„La barelo?“ li diris. - -„Ĝi kuŝas pli malproksime“, mi diris, „sed observu la blankan -kvazaŭ-teksaĵon, kiu brilas sur la muroj de la kavernoj.“ - -Li turniĝis al mi, kaj rigardis min per du filmaj okuloj, kiuj -enhavis malsekon pro ebrieco. - -„Ĉu nitro?“ li demandis fine. - -„Nitro“, mi respondis, „kiel longe vi estas suferinta pro tiu tuso?“ - -„Uh! uh! uh! -- uh! uh! uh! -- uh! uh! uh! -- uh! uh! uh! -- uh! uh! -uh!“ - -Mia kompatinda amiko tute ne povis respondi dum multaj minutoj. - -„Ĝi estas nenio“, li diris fine. - -„Venu“, mi diris decideme, „ni reiru; via sano tre valoras. Vi estas -riĉa, respektata, admirata, amata; vi estas feliĉa, kiel iam mi -estis. Vi estas viro kies manko sentiĝus. Pri mi ne gravas. Ni -reiru; vi certe malsaniĝos, kaj mi ne povas respondi tion. Krome, -ekzistas Lukesio --“ - -„Sufiĉe!“ li diris, „tiu ĉi tuso estas nura neniaĵo; ĝi ne -mortigos min. Mi ne mortos pro tuso.“ - -„Vere -- vere“, mi respondis, „kaj efektive mi ne intencis timigi vin -nenecese; sed vi devus uzi ĉiun taŭgan singardon. Trinko da tiu ĉi -medoko[6] defendos nin kontraŭ la malseko.“ - -Tiam mi rompis la kolon al botelo, kiun mi tiris el longa vico da -samaĵoj kuŝantaj sur la tero. - -„Trinku“, mi diris, prezentante al li la vinon. - -Li levis ĝin al siaj lipoj kun ridetaĉo. Li paŭzis kaj balancis la -kapon al mi familiare, dum liaj tintiloj tintis. - -„Mi trinkas“, li diris, „al la enterigitoj, kiuj ripozas ĉirkaŭ -ni.“ - -„Kaj mi al via longa vivo.“ - -Li denove prenis mian brakon, kaj ni antaŭeniris. - -„Tiuj keloj“, li diris, „estas vastaj!“ - -„La Montresoroj“, mi respondis, „estis granda kaj multnombra -familio.“ -- „Mi forgesis vian blazonon.“ - -„Grandega homa piedo ora, en kampo lazura; la piedo subpremas -serpenton furiozan, kies dentoj estas enfiksitaj en la kalkano.“ -- -„Kaj la moto?“ - -„_Nemo me impune lacessit_.“ (Neniu min senpune incitas.) - -„Bone!“ li diris. - -La vino briletis en liaj okuloj, kaj la tintiloj tintis. Mia imago -varmiĝis pro la medoko. Ni estis pasintaj inter muroj el amasigitaj -ostoj, kun bareloj kaj barelegoj intermiksitaj, en la plej internajn -lokojn de la katakomboj. Mi denove paŭzis, kaj tiun ĉi fojon prove -ekprenis Fortunaton je la brako, super la kubuto. - -„La nitro“, mi diris, „vidu kiel ĝi pliiĝas. Ĝi pendas kiel musko -de la keloj. Ni staras sub la riverlito. La gutoj da malseko fluetas -sur la ostojn. Venu, ni reiru antaŭ ol tromalfruiĝas. Via tuso --“ - -„Ĝi estas neniaĵo“, li diris, „ni antaŭeniru! Sed unue, alia -trinko de la medoko!“ - -Mi rompis kaj donis al li botelon da De Grâve. Li ĝin malplenigis -dum unu spiro. Liaj okuloj ekbrilis per sovaĝa lumo. Li ridis, kaj -ĵetis supren la botelon per gesto, kiun mi ne komprenis. - -Mi lin rigardis mirante. Li ripetis la movon -- groteskan movon. - -„Vi ne komprenas?“ li diris. -- „Mi, ne“, mi respondis. - -„Do, vi ne estas el la frataro?“ -- „Kiel?“ - -„Vi ne estas el la framasonoj?“ -- „Jes, jes“, mi diris, „jes, jes.“ - -„Vi? neeble! Framasono?“ -- „Framasono“, mi respondis. - -„Donu signon.“ -- „Jen ĝi“, mi respondis, eltirante trulon[7] el sub -la faldoj de mia mantelo. - -„Vi ŝercas“, li ekkriis, saltante kelkajn paŝojn posten, „sed ni -iru al la amontilado.“ - -„Konsentite“, mi diris, remetante la ilon sub la mantelon, kaj -ree prezentante al li mian brakon. Li apogis sin sur ĝi peze; ni -rekomencis nian promenon por serĉi la amontiladon. Ni trapasis -aron da malaltaj arkaĵoj, malsupreniris, pasis pluen, kaj, denove -malsuprenirante, alvenis en profundan kripton, en kiu la malpureco de -la aero igis niajn torĉojn plivole subbruli ol flami. - -Ĉe la plej malproksima fino de la kripto aperis alia, malpli vasta. -Ĝiaj muroj estis interne kovritaj per homaj restaĵoj, amasigitaj -ĝis la volbo super ni, laŭ la metodo en la grandaj katakomboj de -Parizo. Tri flankoj de tiu ĉi interna kripto troviĝis ornamitaj -tiumaniere. De la kvara la ostoj estis deĵetitaj, kaj kuŝis mikse -sur la tero, formante ĉe unu loko amason iom grandan. Interne de -la muro tiel malkovrita pro la delokiĝo de la ostoj, ni vidis pli -internan alkovon, profundan je ĉirkaŭ kvar futoj, larĝan je tri, -kaj altan je ses ĝis sep. Ĝi ŝajnis esti konstruita por neniu -speciala utilo, sed formis nure la interspacon inter du el la kolosaj -subteniloj de la plafono de la katakomboj, kaj estis enfermita -malantaŭe per unu el iliaj ĉirkaŭlimigantaj muroj el solida -granito. - -Senfrukte Fortunato, levante sian nebulan torĉon, penis spioni en la -profundon de la alkovo. Ĝian finon la malvigla lumo ne ebligis al ni -vidi. - -„Antaŭen“, mi diris, „tie ĉi kuŝas la amontilado. Kaj pri Lukesio --“ - -„Li estas malklerulo“, interrompe diris mia amiko, paŝante malfirme -antaŭen, dum mi sekvis rekte post liaj kalkanoj. Post unu momento -li estis atinginta al la fino de la niĉo, kaj, trovante pluan -antaŭeniron malhelpata de la roko, staradis stulte konfuzegita. -Pluan momenton, kaj mi estis kateninta lin al la granito. En ĝia -surfaco troviĝis du feraj najlkrampoj, malproksimaj je ĉirkaŭ du -futoj unu de la alia, horizonte. De unu el tiuj ĉi dependis mallonga -ĉeno, de la alia pendseruro. Ĵetante la ĉenerojn ĉirkaŭ lia -talio, estis la laboro de nemultaj sekundoj fiksi ĝin. Li estis tro -konsternita rezisti min. Eltirante la ŝlosilon, mi paŝis posten el -la alkovo. - -„Pasigu vian manon“, mi diris, „trans la muron. Vi ne povas ne senti -la nitron. Efektive ĝi estas _tre_ malseka. Unu fojon ankoraŭ lasu -min _petegi_, ke ni revenu. Ne? Do, mi devas nepre forlasi vin. Sed -unue, mi devas fari por vi ĉiun etan servon, kiun mi kapablas“. - -„La amontilado?“ ekdiris mia amiko, ne ankoraŭ veninte el sia -mirego. -- „Certe“, mi respondis, „la amontilado“. - -Dirante tiujn vortojn, mi klopodis ĉe la amaso da ostoj, pri kiuj -antaŭe mi parolis. Ĵetante ilin flanken, mi baldaŭ malkovris -kvanton da konstrua ŝtono kaj mortero. Per tiuj materialoj, kaj per -helpo de mia trulo, mi komencis vigle murenfermi la enirejon de la -niĉo. - -Apenaŭ mi estis masoninta la unuan vicon de la ŝtonoj, kiam mi -rimarkis, ke la ebrieco de Fortunato grandamezure estas foriĝinta. -La plej fruan ideon mi ricevis pri tio per mallaŭta ĝema krio el -la profundo de la alkovo. Ĝi _ne_ estis la krio de ebriulo. Okazis -poste longa kaj obstina silento. Mi masonis la duan vicon, kaj la -trian, kaj la kvaran; kaj tiam mi aŭdis furiozan vibrigadon de la -ĉeno. La bruo daŭris kelkajn minutojn, dum kiuj, por ke mi povu -aŭskulti ĝin kun pli da kontento, mi ĉesis labori kaj sidiĝis -sur la ostojn. Kiam fine la tintego ĉesis, mi reprenis la trulon -kaj finis neinterrompite la kvinan, la sesan kaj la sepan vicojn. -La muro nun estis preskaŭ je la nivelo de mia brusto. Mi denove -paŭzis, kaj, tenante la torĉojn trans la masonaĵon, ĵetis kelkajn -malfortajn radiojn sur la figuron interne. - -Serio da laŭtaj kaj akraj kriegoj, krevante subite de la gorĝo -de la katenita formo, ŝajnis ŝovi min malantaŭen fortege. Dum -mallonga momento mi hezitis -- mi tremis. Elingigante mian rapiron, -mi komencis serĉi per ĝi ĉirkaŭ la alkovo; sed pripenso dum -minuto min recertigis. Mi metis la manon sur la solidan strukturon de -la katakomboj, kaj min sentis kontentigita. Mi realproksimiĝis al la -muro. Mi respondis al la ekkrioj de li, kiu bruegis. Mi resonis -- -mi helpis -- mi superis ilin kvante kaj forte. Mi faris tion, kaj la -krianto silentiĝis. - -Estis nun noktmezo, kaj mia tasko estis finiĝanta. Mi estis farinta -la okan, la naŭan kaj la dekan vicojn. Mi estis fininta parton el -la lasta, la dekunua; restis nur unu ŝtono por esti enmetata kaj -enmorterata. Mi baraktis kun ĝia pezo; mi metis ĝin parte en la -deziratan pozicion. Sed nun venis el la niĉo mallaŭta rido, kiu -rektigis la harojn sur mia kapo. Ĝi sekviĝis per malĝoja voĉo, -kiun mi malfacile rekonis kiel tiu de la nobela Fortunato. La voĉo -diris: - -„Ha! ha! ha! -- hi! hi! -- treege bona ŝerco -- treege bona. Ni -havos multajn gajajn ridojn pri ĝi ĉe la palaco. Hi! hi! hi! -- kun -nia vino -- hi! hi! hi!“ - -„La amontilado!“ mi diris. - -„Hi! hi! hi! -- hi! hi! hi! -- jes, la amontilado. Sed ĉu ne iĝas -malfrue? Ĉu ili ne atendos nin ĉe la palaco, la sinjorino Fortunato -kaj la ceteroj? Ni foriru“. -- „Jes“, mi diris, „ni foriru“. - -„_Pro la amo de Dio, Montresoro!_“ -- „Jes“, mi diris, „pro la amo -de Dio!“ - -Sed mi aŭskultis senfrukte por respondo al tiuj ĉi vortoj. Mi -senpacienciĝis. Mi vokis laŭte: - -„Fortunato!“ -- Nenia respondo. Mi denove vokis: - -„Fortunato!“ -- Ankoraŭ nenia respondo. Mi enpuŝis la torĉon tra -la restanta truo, kaj ĝin lasis fali internen. Venis responde nur -tinto de la tintiloj. Mia koro naŭziĝis -- pro la malsekeco de la -katakomboj. Mi rapidis fini mian laboron. Mi perfortis la lastan -ŝtonon en ĝian pozicion, mi enmorteris ĝin. Kontraŭ la nova -masonaĵo mi amasigis la malnovan remparton el ostoj. Dum duona -jarcento neniu mortemulo estas tuŝinta ilin. - -_In pace requiescat!_ - - - - -KELKAJ VORTOJ KUN MUMIO - - -La rakontaro de la hieraŭa nokto estis estinta iom troa por miaj -nervoj. Mi suferis teruran kapdoloron kaj estis treege dormema. -Anstataŭ eliri, tial, por pasigi la vesperon kiel mi antaŭe -intencis, mi opiniis, ke mi ne povas fari pli saĝan agon ol nur -manĝi plenbuŝon da noktmanĝo, kaj iri tuj por enlitiĝi. - -_Malpeza_ noktmanĝo, kompreneble. Mi tre ŝatas kimran kuniklon[8]. -Pli ol unu funto samtempe, tamen, eble ne estas ĉiam konsilinda. -Sed ne povas ekzisti ia grava kialo kontraŭ du. Kaj certe inter du -kaj tri kuŝas simpla unuo da diferenco. Mi kuraĝetis, eble, manĝi -kvar. Mia edzino persiste diras, ke kvin, sed evidente ŝi konfuzas -du tre apartajn aferojn. La abstraktan nombron kvin mi volonte -konfesos, sed konkrete ĝi rilatas botelojn da bruna staŭto[9] sen -kiu, kiel spicaĵo, oni devas tute eviti kimran kuniklon. - -Tiel fininte ŝpareman manĝon kaj surmetinte mian noktĉapon, kun -la serena espero ĝui ĝin ĝis tagmezo la proksiman tagon, mi metis -la kapon sur la kapkusenon, kaj, per helpo de bonega konscienco, tuj -profunde ekdormis. - -Sed kiam ajn estas plenumitaj la esperoj de l’ homaro? Mi certe ne -estis ellasinta mian trian ronkon, kiam okazis furioza tintado ĉe la -stratporda sonorileto, kaj poste, senpacienca frapado ĉe la frapilo, -kiu min vekis tuj. Unu momenton poste, dum mi ankoraŭ frotis al mi -la okulojn, mia edzino puŝis antaŭ mian vizaĝon letereton de mia -malnova amiko, D-ro Prohonoro. Ĝi tekstis jene: - -„Venu al mi, per iu ajn rimedo, mia kara bona amiko, tuj kiam vi -ricevas tion ĉi. Venu helpi nin ĝoji. Fine, per longa, obstina -diplomatio, mi konsentigis la direktoraron de la urbega muzeo, ke -mi ekzamenu la mumion -- vi konas tiun, pri kiu mi volas diri. Ili -permesas, ke mi malvolvu ĝin, kaj ankaŭ malfermu ĝin, se necesas. -Nur malmultaj amikoj ĉeestos -- vi, kompreneble. La mumio nun kuŝas -en mia domo, kaj ni komencos malvolvi ĝin je la dekunua, hodiaŭ -nokte. - - Ĉiame la via - PROHONORO. - -Kiam mi atingis al la „Prohonoro“, mi ekopiniis, ke mi estas -tiel maldorma, kiel viro bezonas. Mi saltis el la lito ekstaze, -renversante ĉion dumvoje, vestis min je rapideco vere mirinda kaj -survojiĝis, kiel eble plej rapidkure, al la doktoro. - -Alveninte, mi trovis tre avidan aron kunveninta. Ili min atendis tre -malpacience; la mumio kuŝis sur la manĝotablo, kaj, tuj kiam mi -eniris, la ekzameno komenciĝis. - -Ĝi estis unu el paro alportita, antaŭ kelkaj jaroj, de kapitano -Arturo Sabropoŝo, kuzo de Prohonoro, el tombo apud Elejtiaso en -la Libjaj montegoj, je sufiĉa distanco super Tebo, laŭ la Nilo. -La grotoj ĉe tiu ĉi loko, kvankam malpli grandiozaj ol la tebaj -tomboj, estas pli interesaj pro tio, ke ili donas pli da ilustraĵoj -pri la privata vivo de la antikvaj egiptanoj. La ĉambro, el kiu nia -specimeno portiĝis, oni diras, estis tre riĉa je tiaj ilustraĵoj --- la muroj starantaj plene kovritaj per freskopentraĵoj kaj -bareliefoj; dum statuoj, vazoj, kaj mozaikaĵoj laŭ riĉaj desegnoj -montris la riĉon de la mortinto. - -La trezoro estis demetita en la muzeon precize samstate kiel kapitano -Sabropoŝo ĝin trovis -- t. e., el la ĉerko nenio estis elprenita. -Dum ok jaroj ĝi tiel estis starinta subigita nur ekstere al publika -ekzameno. Ni havis nun, sekve, la kompletan mumion disponebla; kaj -por tiuj, kiuj scias, kiel tre malofte neprirabita antikvaĵo atingas -al nia lando, evidentiĝos tuj ke ni posedis grandan kaŭzon por nin -gratuli pri nia bonfortuno. - -Alproksimiĝante al la tablo, mi vidis sur ĝi grandan skatolon aŭ -keston, longan je preskaŭ sep futoj kaj larĝan je eble tri, sur -du kaj duona futoj da alteco. Ĝi estis oblonga, ne ĉerkoforma. -La materialo, ni unue supozis, estas ligno platanacera, sed, -tranĉante en ĝin, ni trovis ke ĝi estas kartono, aŭ pli korekte -papermaĉaĵo, farita el papiruso. Ĝi estis dense ornamita per -pentraĵoj, prezentantaj funebrajn scenojn kaj aliajn malĝojajn -temojn -- intersemitaj inter kiuj, laŭ ĉiu speco de pozicio, estis -certaj serioj da hieroglifaj skribsignoj, intencitaj sendube por la -nomo de la mortinto. Bonfortune, sinjoro Glidono ĉeestis ĉe nia -afero, kaj li sen malfacileco tradukis la literojn, kiuj estis nur -fonetikaj, kaj prezentis la vorton „Ĉioeraro“. - -Ni malfacile malfermis tiun ĉi keston, ne difektante ĝin; sed, fine -elfarinte la taskon, ni trovis duan, ĉerkoforman kaj multe malpli -grandan ol la ekstera, sed similan al ĝi en ĉiu alia rilato. La -interspaco inter la du estis plenigita per rezino, kiu iugrade estis -difektinta la kolorojn de la interna kesto. - -Malfermante tiun ĉi (kion ni faris tute facile) ni alvenis al -tria kesto, ankaŭ ĉerkoforma, kaj diferenca de la dua neniel, -escepte pri ĝia materialo, kiu estis cedro, kaj ankoraŭ elsendis la -kuriozan kaj forte aroman odoron de tiu ligno. Inter la dua kaj la -tria kestoj ne troviĝis iu interspaco -- la unu akurate sidis en la -alia. - -Forigante la trian keston ni trovis kaj elprenis la mumion mem. Ni -estis ekspektintaj trovi ĝin, kiel ordinare, volvita per multaj -vindaĵoj aŭ bandaĝoj el lintolo; sed, anstataŭ tiuj ĉi, ni -trovis specon de ingo, farita el papiruso kaj kovrita per tavolo el -gipso, dike orumita kaj pentrita. La pentraĵoj prezentis temojn -rilatajn al la diversaj supozitaj devoj de la animo, kaj ĝia -prezentado al kelkaj diaĵoj, kune kun numeraj identaj homaj figuroj, -intencitaj tre kredeble kiel portretoj de la balzamito. - -Etendiĝante de la kapo ĝis la piedoj troviĝis kolona, aŭ -vertikala surskribaĵo el fonetikaj hieroglifoj, donante denove liajn -nomon kaj titolojn, kaj la nomojn kaj titolojn de liaj parencoj. -Ĉirkaŭ la kolo tiele eningigita estis kolumo el cilindraj vitraj -eroj, diverse kolorigitaj kaj tiamaniere aranĝitaj, ke ili formis -bildojn de diaĵoj, de la skarabo ktp., kune kun la flugilhava -globuso. Ĉirkaŭ la talio troviĝis simila kolumo aŭ zono. - -Depreninte la papiruson ni trovis la karnon bonege konservita -kun neniu perceptebla odoro. La koloro estis ruĝeta. La haŭto -estis malmola, glata kaj brileta. La dentoj kaj la haroj troviĝis -bonstataj. La okuloj (ŝajne) estis forigitaj, kaj anstataŭigitaj -per vitraj okuloj, kiuj estis tre belaj kaj mirinde vivosimilaj, -esceptante ilian iom tro fiksitan rigardegon. La fingroj kaj la ungoj -estis brile orumitaj. - -Sinjoro Glidono opiniis, pro la ruĝeco de la epidermo, ke la -balzamado estis efektivigita tute per asfalto, sed skrapante la -surfacon per ŝtala ilo, kaj ĵetante en la fajron iom de la pulvoro -tiel formita, la aromon de kamforo kaj aliaj dolĉe odoraj gumoj ni -rimarkis. - -Ni serĉis tre zorgeme sur la kadavro la kutimajn malfermaĵojn, tra -kiuj oni eltiris la intestojn, sed, niamire, ni neniun povis trovi. -Neniu membro el la ĉeestantaro en tiu tempo sciis, ke kompletajn, -aŭ ne malfermitajn mumiojn oni sufiĉe ofte renkontas. La cerbo -kutime estis eltirata tra la nazo, la intestoj tra tranĉo en la -flanko; la kadavron tiam ili razis, lavis kaj salis, kaj poste -kuŝigis flanke dum kelkaj semajnoj, ĝis la reala balzamada procedo -komenciĝis. - -Ĉar nenia signo de malfermaĵo estis trovebla, D-ro Prohonoro estis -pretiginta siajn instrumentojn por sekciado, kiam mi rimarkis, -ke estas post la dua horo. Sekve, ni interkonsentis prokrasti la -internan ekzamenon ĝis la proksima vespero, kaj ni estis disiĝontaj -ĝisrevide, kiam iu sugestis unu-du eksperimentojn per la voltaika -pilo. - -La almetado de elektro al mumio malpleje tri- ĝis kvarmiljara estis -ideo, se ne tre saĝa, almenaŭ sufiĉe neordinara, kaj ni ĉiuj -aprobis ĝin tuj. Proksimume unu dekono serioze, kaj naŭ dekonoj -ŝerce, ni aranĝis baterion en la studejo de la doktoro kaj tien -portis la egiptanon. - -Nur post multe da laboro ni sukcesis nudigi kelkajn partojn de la -tempia muskolo, kiu ŝajnis malpli ŝtone rigida ol aliaj partoj -de la korpo, sed kiu, kiel ni atendis, kompreneble, ne montris ian -galvanan sentemecon, kiam ni tuŝigis ĝin al la elektra fadeno. -Tiu ĉi, la unua provo, ŝajnis decidiga, kaj, kun kora rido je nia -propra absurdeco, ni estis dirantaj bonan nokton reciproke, kiam miaj -okuloj, okaze ekvidante tiujn de la mumio, fariĝis tuj fiksitaj tie -pro mirego. Mia mallonga ekrigardo, fakte, sufiĉis certigi min, ke -la okuloj, kiujn ni ĉiuj kredis estis el vitro, kaj kiuj unue estis -rimarkindaj pro certa stranga rigardego, nun estas tiom kovritaj per -la palpebroj, ke nur malgranda parto de la _tunica albuginea_ restas -videbla. - -Per krio mi atentigis al la aliaj la fakton, kaj tuj ĝi evidentiĝis -por ĉiu. - -Mi ne volas diri, ke mi estis _tima_ pri la fenomeno, ĉar „tima“ -estas, rilate min, ne precize la vorto. Estas eble tamen, ke, sen la -bruna staŭto, mi povus esti iom timema. Pri la cetero de la aro, -ili efektive ne penis kaŝi la kompletan timon, kiu ilin posedis. -D-ro Prohonoro estis homo kompatinda. Sinjoro Glidono, per iu kurioza -metodo, sin malaperigis. Sinjoro Silko Bukinhamo, mi opinias, apenaŭ -estos sufiĉe senhonta nei, ke li iris, rampante, sub la tablon. - -Post la unua miriga ŝoko, tamen, ni decidis, kiel natura afero, tuj -eksperimenti plu. Nia procedo nun direktiĝis kontraŭ la dikfingro -de la dekstra piedo. Ni faris tranĉeton super la ekstero de la osto -ekstera _sesamoideum pollicis pedis_, kaj tiel trovis la radikon de -la _abductor_-muskolo. Rearanĝante la baterion, ni nun fluigis la -elektron tra la tranĉitaj nervoj, kaj, per movo ekstreme vivsimila, -la mumio unue tiris supren sian dekstran genuon, ĝis ĝi preskaŭ -tuŝis la ventron, kaj tiam, rektigante la membron per nekonceptebla -fortego, donis piedfrapon al D-ro Prohonoro, kiu efikis pafi tiun -sinjoron, kiel sago el pafarko, tra la fenestro en la straton -malsupre. - -Ni elrapidis amase por enporti la restaĵojn de la viktimo, sed -feliĉe renkontis lin sur la ŝtuparo, suprenirantan per neklarigebla -rapideco, plenan je la plej arda filozofio, kaj pli ol io impresitan -pri la neceso daŭrigi niajn eksperimentojn per rigoro kaj fervoro. - -Laŭ lia konsilo, sekve, ni tuj faris profundan truon en la nazpinto -de la subjekto, dum la doktoro mem, per fortegaj manoj, tiris ĝin al -subita kontakto kun la elektra fadeno. - -Morale kaj fizike -- figure kaj absolute -- la efekto estis elektra. -Unue, la kadavro malfermis la okulojn kaj palpebrumis rapide kelkajn -minutojn, kiel sinjoro Barnes en la pantomimo; due ĝi ternis; trie -ĝi sin levis; kvare ĝi svingis la pugnon antaŭ la vizaĝo de D-ro -Prohonoro; kvine sin turnante al sinjoroj Glidono kaj Bukinhamo, ĝi -ilin alparolis, per tre bona egipta lingvaĵo, jene: - -„Mi devas diri, sinjoroj, ke via konduto tiom surprizas, kiom -dolorigas min. Pri D-ro Prohonoro nenion pli bonan mi atendis; -li estas kompatinda eta grasa malsaĝulo, kiu ne _scias_ pli bonan -konduton. Mi pardonas kaj kompatas lin. Sed vi, sinjoro Glidono -- -kaj vi, Silko -- kiuj estas vojaĝintaj kaj loĝintaj en Egiptujo -ĝis oni povas imagi ke vi naskiĝis tie, -- vi, mi diras, kiuj tiom -restis inter ni, ke vi parolas egipte egale bone, miaopinie, kiel vi -skribas vian nacian lingvon -- vi, kiujn oni ĉiam rigardas kiel la -firmajn amikojn de mumioj -- mi reale atendis pli ĝentilan konduton -de _vi_. Kion mi povas pensi pri tio, ke vi staris apude kviete, kaj -rigardis min tiel malbone traktatan? Kion mi devas supozi pri tio, -ke vi permesis al iu ajn aĉulo senigi min de miaj ĉerkoj kaj miaj -vestaĵoj, sub tiu ĉi treege malvarma klimato? Laŭ kiu vidpunkto -(malmultvorte) devas mi rigardi vian helpadon kaj subtenadon al tiu -senvalora friponeto, D-ro Prohonoro, kiam li tiris al mi la nazon?“ - -Oni supozus, sendube, ke, aŭdante tiun ĉi parolon sub tiaj -cirkonstancoj, ni ĉiuj aŭ iris rekte tra la pordo, aŭ histeriiĝis -fortege, aŭ svenis kune. Unu el tiuj ĉi estis certe atendebla. -Efektive iuj kaj ĉiuj ĉi specoj de konduto estus tre kontentige -sekvataj. Kaj certe mi ne scias, kiel aŭ kial ni sekvis nek unu nek -la aliajn. Sed eble la vera kialo estas trovebla en la spirito de la -tempo, kiu agas tute laŭ la regulo de la malo, kaj estas nun kutime -konfesata, kiel la solvo de ĉiu speco de paradokso kaj neeblaĵo. -Aŭ eble, malgraŭ ĉio, nur la ekstreme natura kaj malfantazia mieno -de la mumio elprenis ian teruron el liaj vortoj. Kiel ajn tio povis -esti, la faktoj estas klaraj, ke neniu membro de nia aro montris -iun tre apartan timon, aŭ ŝajnis opinii, ke io estas tre speciale -erarinta. - -Miaparte mi konvinkiĝis, ke ĉio estas bona, kaj mi nur paŝis -flanken el la atingo de liaj pugnoj. D-ro Prohonoro metis siajn -manojn en siajn pantalonajn poŝojn, rigardis fikse la mumion, -kaj treege ruĝiĝis je la vizaĝo. Sinjoro Glidono karesis siajn -vangharojn kaj tiris la kolumon de sia ĉemizo. Sinjoro Bukinhamo -malaltigis sian kapon kaj metis sian dekstran dikfingron en la -maldekstran angulon de sia buŝo. - -La egiptano lin rigardis severvizaĝe kelkajn minutojn, kaj fine, kun -rikano diris: - -„Kial vi ne parolas, sinjoro Bukinhamo? ĉu aŭ ne vi aŭdis tion, -kion mi demandis? _Bonvole_ elprenu vian dikfingron el la buŝo.“ - -Sinjoro Bukinhamo, je tio ĉi iom saltetis, elprenis sian dekstran -dikfingron el la maldekstra angulo de sia buŝo, kaj, por kompenso, -enmetis sian maldekstran dikfingron en la dekstran angulon de la jam -menciita aperturo. - -Ne povante eltiri respondon el sinjoro Bukinhamo, la mumio sin turnis -plendeme al sinjoro Glidono, kaj per ordona tono demandis, per tiom -da vortoj, kion ni intencas fari. - -Sinjoro Glidono tre longe respondis per fonetikaĵoj, kaj, se ne -mankus hieroglifaj presliteroj en presejoj, tre plaĉus al mi presigi -ĉi tie, originallingve, ĉiom da lia tre bonega parolado. Mi povas -kapti la okazon por diri, ke la tuta sekvonta konversacio, kiun -la mumio partoprenis, okazis per antikve egipta lingvo, pere de -(tiom, kiom rilatas al mi kaj la aliaj nevojaĝintaj membroj de la -aro), pere de sinjoroj Glidono kaj Bukinhamo, kiel interpretantoj. -Tiuj ĉi sinjoroj parolis la nacian lingvon de la mumio neimiteble -flue kaj gracie; sed mi ne povis ne rimarki, ke (sendube pro la -uzado de ideoj tute modernaj, kaj kompreneble, tute novecaj por la -fremdulo) la du vojaĝantoj devas, foje, uzi skizojn por klarigi -specialan signifon. Sinjoro Glidono, unufoje ekzemple, ne povis -komprenigi al la Egipto la vorton „Politikon“, ĝis li skizis sur la -muro, per peco da lignokarbo, etan karbunklo-nazan sinjoron, ĉifone -vestitan, starantan sur stumpo, kun la maldekstra kruro tirita -posten, la dekstra brako etendita antaŭen, kun fermita pugno, okuloj -suprenturnitaj al la ĉielo kaj la buŝo malfermita ĝis rekta angulo... - -Oni facile komprenos, ke la alparolo de sinjoro Glidono pritraktis -ĉefe la vastajn profitojn rezultajn al la scienco pro la malvolvado -kaj senintestigado al mumioj. Li pardonpetis pri iu ĝeno, kiu eble -okazis speciale al _li_, la individua mumio nomita Ĉioeraro, kaj -finiĝis per nura aludeto (ĉar apenaŭ oni povis ĝin konsideri kiel -pli ol tio) ke, ĉar tiuj ĉi etaj aferoj nun estas klarigitaj, eble -estos bone daŭrigi la ekzamenon intencitan. Ĉe tio D-ro Prohonoro -pretigis la instrumentojn. - -Pri la finaj sugestoj de la oratoro ŝajnis, ke Ĉioeraro posedas -skrupulojn konsciajn, kies specon mi ne klare lernis; sed li esprimis -sian kontenton pri la pardonpetoj prezentitaj, kaj, glitante de sur -la tablo, premis la manon al ĉiu ĉeestanto. - -Fininte tiun ĉi ceremonion, ni tuj klopodis ripari la difektojn -suferitajn de nia subjekto pro la skalpelo. Ni kunkudris la vundon -en la tempio, bandaĝis lian piedon, kaj almetis kvadratan colon da -nigra plastro sur lian nazpinton. - -Ni nun rimarkis, ke la grafo (ŝajne tio ĉi estis la titolo de -Ĉioeraro) iom ektremas, sendube pro malvarmo. La doktoro tuj iris -al sia vesttenejo, kaj baldaŭ revenis kun nigra frako, farita laŭ -la plej bona stilo de Ĵenings, pantalono el ĉielblua tartano[10] -kun rimenoj, rozkolora ĉemizo, klaphava veŝto el brokato, blanka -sakforma palto, kanbastono kun hoko, ĉapelo sen rando, botoj el -patenta ledo, pajlkoloraj kaproledoj gantoj, okulvitro, paro da -vanghararoj kaj „akvofalo“-kravato. Pro la diferenco je grandeco -inter la grafo kaj la doktoro (proporcie ili estis kiel du al unu), -malfacile tiuj ĉi vestaĵoj surmetiĝis sur la korpo de la egiptano, -sed, kiam ĉio estis aranĝita, oni povis diri, ke li estas vestita. -Sinjoro Glidono tial prezentis al li sian brakon, kaj kondukis lin al -komforta seĝo apud la fajro, dum la doktoro sonigis la tintilon tuj, -kaj mendis provizon da cigaroj kaj vino. - -La konversacio baldaŭ vigliĝis. Multe da scivolo, kompreneble, -montriĝis rilate al la iom rimarkinda fakto, ke Ĉioeraro ankoraŭ -restas vivanta. - -„Mi estus kredinta“, diris sinjoro Bukinhamo, „ke antaŭ tiu ĉi -tempo vi nepre estas mortinta.“ - -„Kial?“ respondis la grafo, tre mire, „mi estas ne multe pli ol -sepcentjara! Mia patro travivis jarmilon, kaj li neniel estis kaduka, -kiam li mortis.“ - -Nun okazis vigla serio da demandoj kaj kalkuloj, per kio evidentiĝis -tio, ke la antikveco de la mumio estis tre misjuĝita. Estis kvin mil -kvindek jaroj kaj kelkaj monatoj, de kiam li estis enmetita en la -katakombojn ĉe Elejtiaso. - -„Sed mia diro“, rediris sinjoro Bukinhamo, „ne rilatis vian aĝon -je via enteriĝa tempo (mi volonte konfesos, efektive, ke vi estas -ankoraŭ junulo), kaj mi aludis la grandegan periodon dum kiu, laŭ -via propra diro, vi restis envolvita per asfalto.“ - -„Per kio?“ diris la grafo. - -„Per asfalto“, persistis sinjoro Bukinhamo. - -„Ha jes, mi nebule komprenas tion, kion vi volas diri; tio eble povas -efiki iom, sendube; sed dum mia vivo ni apenaŭ uzis ion alian, krom -hidrarga biklorido.“ - -„Sed tio, kion ni speciale ne povas kompreni“, diris D-ro Prohonoro, -„estas kiel okazas, ke, mortinte kaj enterigite en Egipto antaŭ -kvin mil jaroj, vi troviĝas ĉi tie hodiaŭ, vivante kaj aspektante -tiel aparte sana.“ - -„Se mi tiam estus, kiel vi diras, _mortinta_“, respondis la grafo, -„pli ol kredeble, mortinta mi ankoraŭ estus, ĉar mi rimarkas, ke -vi ankoraŭ scias nur malmulton pri galvanizado kaj ne povas fari -per ĝi tion, kio estis ordinara afero por ni je praaj tagoj. Sed -laŭfakte, mi katalepsiiĝis, kaj miaj plej karaj amikoj konsideris, -ke mi aŭ estas aŭ estos mortinta; sekve ili balzamis min tuj; mi -supozas, ke vi scias la ĉefajn principojn el la balzamada procedo?“ - -„Nu, ne tute.“ - -„Ha, mi komprenas -- bedaŭrinda nescia stato! Mi ne povas detaligi -aferojn nun, sed necesas diri, ke balzamado (prave uzante la vorton), -en Egipto, haltigis por nedifinebla periodo _ĉiun_ animalan -funkcion, kiu subiris la procedon. Mi uzas la vorton ‚animala‘ -laŭ ĝia plej vasta senco, ampleksante per ĝi ne pli la fizikan -ol la moralan kaj _vivan_ estaĵon. Mi ripetas, la ĉefa principo -de balzamado konsistis, ĉe ni, el tuj haltigi, kaj teni ĉiame -_dormanta_, ĉiun animalan funkcion, kiu subiris la procedon. -Mallonge, laŭ kiu ajn stato estis la individuo je la tempo de -sia balzamiĝo, laŭ tiu stato li restis. Nu, ĉar estas la mia -bonfortuno deveni el la sango de la Skarabo, mi balzamiĝis vivante, -same kiel vi min vidas nun.“ - -„La sango de la Skarabo?“ ekkriis D-ro Prohonoro. - -„Jes. La Skarabo estis la insigno aŭ blazono de tre eminenta kaj -tre neordinara patricia familio. Esti el la sango de la Skarabo, nur -estas esti el la familio kies insigno la Skarabo estis. Mi parolis -figure.“ - -„Sed kiel tiu efikas sur la fakton, ke vi ankoraŭ vivas?“ - -„Nu, estis la ĝenerala kutimo en Egipto elpreni el kadavro, antaŭ -ol ĝin balzami, ĝian cerbon kaj intestojn; sole la Skaraba gento ne -sekvis tiun ĉi moron. Se mi ne estus el la Skaraboj, tial, mi nun -troviĝus sen intestoj kaj cerbo; kaj sen tiuj ĉi, ne estas konvene -vivi.“ - -„Mi tion komprenas“, diris sinjoro Bukinhamo, „kaj mi supozas ke ĉiuj -_kompletaj_ mumioj, kiuj estas trovitaj, devenas el la Skaraba gento.“ - -„Sendube.“ - -„Mi kredis“, diris sinjoro Glidono, tre humile, „ke la Skarabo estis -unu el la egiptaj dioj“. - -„Unu el la egiptaj _kioj_?“ ekkriis la mumio salte stariĝante. - -„Dioj!“ ripetis la vojaĝinto. - -„Sinjoro Glidono, mi ja miregas, aŭdante vin paroli laŭ tiu ĉi -stilo“, diris la grafo, residiĝante; „neniu nacio sur la surfaco de -la tero iam konfesis pli ol _unu dio_. La Skarabo, la Ibiso, ktp., -ĉe ni estis (same kiel similaj kreitaĵoj estis ĉe aliaj), la -simboloj, aŭ medioj, per kiuj ni prezentis adoradan al Kreinto tro -majesta esti rigardata pli senpere.“ - -Nun okazis paŭzo. Pli poste la konversacion denove komencis D-ro -Prohonoro. - -„Ne estas nekredeble, do, laŭ tio, kion vi estas klariginta“ li -diris, „ke inter la katakomboj apud la Nilo povas troviĝi aliaj -mumioj el la Skaraba gento ankoraŭ en viva stato.“ - -„Ne povas ekzisti dubo pri tio“, respondis la grafo, „ĉiu Skarabano -balzamita vivante, estas vivanta. Eĉ iuj el tiuj _intence_ tiel -balzamitaj eble estas forgesitaj de siaj administrantoj, kaj ankoraŭ -restas en la tomboj.“ - -„Ĉu vi estos sufiĉe kompleza klarigi“, mi diris, „kion vi volas -diri per ‚intence tiel balzamitaj‘.“ - -„Grandaplezure“, respondis la mumio, post kiam li malrapide -rigardadis min per la okulvitro -- ĉar nun estis la unua fojo, ke -mi demandis al li rekte. „Grandaplezure“, li diris, „la ordinara -daŭro de la homa vivo, dum mia tempo, estis ĉirkaŭ okcent -jaroj. Malmultaj homoj mortis, se ne pro eksterordinara akcidento, -antaŭ ol iĝi sescentjaraj; malmultaj vivis pli longe ol dekon da -centjaroj; sed okon ni konsideris kiel la natura daŭro. Eltrovinte -la enbalzaman procedon, kiel mi jam priskribis ĝin al vi, trafis -niajn filozofojn la ideo, ke laŭdinda scivolo povus efektiviĝi, -kaj samtempe, la intereso de la scienco esti multe helpata, se oni -elvivas tiun ĉi naturan periodon per partoj. Rilate la historion, -efektive, la sperto montris, ke io kiel tio absolute necesas. -Historiisto ekzemple, atinginte al kvincentjara aĝo kutime skribis -libron per granda peno, kaj poste sin zorge balzamigis, lasante -ordonojn al siaj dumtempaj administrantoj, ke ili igu, ke oni lin -revivigu post certa periodo, ekzemple kvin- ĝis sescent jaroj. -Denove ekekzistante post la fino de tiu periodo, li ĉiam trovis sian -libron ŝanĝita al speco de laŭhazarda notolibro, t. e. al speco de -literatura areno por la batalantaj divenaĵoj, enigmoj, kaj propraj -kvereloj de tutaj aroj da koleremaj komentistoj. Tiuj divenaĵoj -ktp., kiuj troviĝis sub la nomoj komentaĵoj aŭ korektigoj, tiel -komplete estis envolvintaj, distordintaj kaj subigintaj la tekston, -ke la aŭtoro devis serĉi per lanterno sian propran libron. Trovite, -ĝi neniam egale valoris la ĝenon de la serĉo. Reskribante ĝin -tute, oni konsideris kiel la solenan devon de la historiisto komenci -labori tuj, kaj korektigi, laŭ sia propra scio kaj sperto, la -tradiciojn de la tempo koncerne la epokon, en kiu li unue estis -vivinta. Nu, tiu ĉi procedo de reskribado kaj persona korektigado, -sekvata de diversaj individuaj saĝuloj foje kaj ree, efikis -malhelpi, ke nia historio degeneru absolute en fablojn.“ - -„Pardonu min“, diris D-ro Prohonoro ĉe tio ĉi, metante la manon -mole sur la brakon de la egiptano, „pardonu min, sinjoro, sed ĉu mi -povas interrompi vin unu momenton?“ - -„Kompreneble, _sinjoro_“, respondis la grafo fiere. - -„Mi nure volis fari demandon al vi“, diris la doktoro, „vi menciis la -meman korektigon de _tradicioj_ koncerne lian propran epokon. Sinjoro, -meznombre, kiu proporcio el tiuj Kabaloj kutime troviĝis korekta?“ - -„La Kabaloj, kiel vi prave nomas ilin, sinjoro, kutime troviĝis -precize similaj al la faktoj kronikitaj en la nereskribitaj historioj -mem -- tio estas, ke ne unu sola peceto el ambaŭ iam troviĝis, pro -iaj cirkonstancoj, ne estante tute kaj absolute malprava.“ - -„Sed, ĉar estas tute certe“, rediris la doktoro, „ke malpleje -kvin mil jaroj estas forpasintaj de kiam vi entombiĝis, mi supozas, -ke viaj historioj en tiu epoko, se ne viaj tradicioj, parolis sufiĉe -precize pri tiu temo tutmonde interesa, la Kreo, kiu okazis, kiel mi -supozas ke vi scias, nur ĉirkaŭ dek centjaroj antaŭe.“ - -„Sinjoro?“ diris grafo Ĉioeraro. - -La doktoro ripetis siajn dirojn, sed nur post multaj aldonitaj -klarigoj la fremdulon ni igis kompreni pri ili. Li fine diris hezite: - -„La ideo, kiun vi estas sugestinta, estas por mi, mi konfesas, tute -noveca. Dum mia vivo mi ne konis iun, kiu iam kredis tian kuriozan -fantazion, kiel tion, ke la universo (aŭ tiu ĉi mondo, se vi volas -nomi ĝin tiele), iam iel ajn komenciĝis. Mi memoras, ke unufoje, -kaj nur unufoje, mi aŭdis ion aludetata de viro kun multaj konjektoj -koncerne je la diveno _de la homa raso_; kaj de tiu ĉi persono la -vorto mem, _Adamo_ (aŭ Ruĝa Tero), kiun vi uzas, estis uzata. Li -uzis ĝin, tamen, laŭ komuna senco, rilate al la spontana ĝermado -el odoraĉa humo (ĝuste kiel milo de la plej malaltaj genroj de -kreitaĵoj estis ĝermigitaj) -- la spontana ĝermado, mi diras, de -kvin grandnombraj hordoj da homoj; kiuj samtempe ekaperis en kvin -apartaj kaj preskaŭ egalaj partoj de la terglobo“. - -Tiam, kune, la ĉeestantoj ŝultrolevis, kaj unu aŭ du el ni tuŝis -niajn fruntojn kun tre signifoplena mieno. Sinjoro Bukinhamo, unue -iom ekrigardante la okcipiton kaj poste la verton de Ĉioeraro, -parolis jene: - -„La longa daŭro de la homa vivo dum via epoko, kune kun la iafoja -praktiko pasigi ĝin, kiel vi klarigis, per partoj, devis ja forte -tendence al la ĝenerala kreskado kaj aglomeriĝo de la scio. Mi -supozas, do, ke mi devas atribui la rimarkeblan malsuperecon de la -antikvaj egiptanoj, kompare kun modernuloj, kaj pli speciale kun -usonanoj, tute al la plia solideco de la egipta kranio.“ - -„Mi denove konfesas“, respondis la grafo, tre kompleze, „ke mi -malfacile povas kompreni vin; mi petas, kiujn detalojn de scienco vi -aludas?“ - -Jen nia tuta aro, kunigante la voĉojn, detalis tre longe la -supozaĵojn de frenologio, kaj la mirindaĵojn de hipnotismo. - -Aŭdinte nin ĝisfine, la grafo rakontis kelkajn anekdotojn, kiuj -evidentigis tion, ke la prototipoj de Gall kaj Spurzheim floris kaj -velkis en Egipto antaŭ tiel longe, ke ili preskaŭ estis forgesitaj, -kaj ke la procedoj de Mesmer estas nur malestimindaj lertaĵoj, -kompare kun la absolutaj mirakloj de la tebaj kleruloj, kiuj kreis -pedikojn kaj multajn aliajn similaĵojn. - -Mi demandis al la grafo, ĉu lia popolo sciis kalkuli eklipsojn. Li -ridetis iom malestime, kaj diris, ke jes. - -Tio ĉi iom min embarasis, sed mi komencis fari aliajn demandojn pri -lia scio el astronomio, kiam arano, kiu ĝis nun ne estis malferminta -la buŝon, flustris en mia orelo, ke por ricevi informon pri tio, mi -devas konsulti Ptolemeon (kiu ajn povis esti Ptolemeo), kaj ankaŭ -iun Plutarĥon, _de facie lunae_ (pri fazoj de l’ luno). - -Mi tiam demandis la mumion pri lensoj kaj brulvitroj, kaj ĝenerale, -pri la fabrikado de vitro; sed mi ne estis fininta miajn demandojn, -kiam la silenta membro ree tuŝis min je la kubuto, kaj petis, pro -Dio, ke mi enrigardu Diodorus Siculus. La grafo, por respondi, nur -demandis ĉu ni modernuloj posedas iujn tiajn mikroskopojn, kiuj -povigas nin skulpteti kameojn laŭ la stilo de la egiptanoj. Dum mi -pripensis, kiel mi povas respondi tiun ĉi demandon, malgranda D-ro -Prohonoro sin fordonis laŭ tre eksterordinara maniero. - -„Rigardu nian arkitekturon!“ li ekkriis; multe indignigante ambaŭ -vojaĝintojn, kiuj pinĉis lin ĝis nigro kaj bluo sen rezulto. - -„Rigardu“, li kriis entuziasme, „la Bowling Green (Balludejan) -Fontenon en Novjorko! aŭ, se tio estas tro vasta esti primeditata, -rigardu momente la Kapitolon ĉe Waŝington D. C.!“ kaj la bonkora -kuracisto daŭris priskribi tre detale la mezurojn de la konstruaĵo, -kiun li aludis. Li klarigis, ke la portiko, sola, estas ornamita per -ne malpli ol dudek kvar kolonoj, kvin futojn diametre kaj dek futojn -interspace. - -La grafo diris, ke li bedaŭrinde ne povas memori je la momento la -precizajn mezurojn de iu el la ĉefaj konstruaĵoj en la urbego -Aznako, kies fundamentoj estis demetitaj dum la Nokto de l’ Tempo, -sed kies ruinoj ankoraŭ staris, en la epoko de lia entombiĝo, -sur vasta, sabla ebenaĵo okcidente de Tebo. Li memoris, tamen, -(parolante pri portikoj) ke unu, fiksita al malsupera palaco en speco -de antauŭrbo nomita Karnako, konsistis el cent kvardek kvar kolonoj, -ĉiuj diametre tridek sep futojn kaj interspace dudek kvin. La alirejo -al tiu ĉi portiko, de la Nilo, estis laŭ aleo, longe je du mejloj, -konsistigita el sfinksoj, statuoj kaj obeliskoj, alte je dudek, -sesdek kaj cent futoj. La palaco mem (tiom, kiom li povas memori) -mezuris unulatere du mejlojn, kaj eble havis, entute, sep mejlojn da -ĉirkaŭo. Ĝiaj muroj estis riĉe kovritaj, interne kaj ekstere, per -hieroglifoj. Li ne pretendas _konstati_, ke eĉ kvindek aŭ sesdek -kapitoloj, kiel la niaj, povis esti konstruitaj inter la muroj, -sed li ne estas certa, ke du ĝis tri centoj da ili ne povis esti -enpremitaj per iom da peno. La palaco ĉe Karnako estis nesignifa eta -konstruaĵo, post ĉio. Li (la grafo) tamen, ne povas bone rifuzi -konfesi la geniecon, grandiozecon kaj superecon de la Fonteno ĉe la -Bowling-Green, kiel priskribita de la doktoro. Nenio simila al ĝi, -li perforte devas konfesi, iam estas vidita en Egipto aŭ aliloke. - -Mi tiam demandis, kion li povas diri pri niaj fervojoj. „Nenion“, -li respondis, „speciale“; ili estas iom malgrandaj, iom malbone -projektitaj kaj mallerte konstruitaj. Ili ne povas kompariĝi, -kompreneble, kun la vastaj, ebenaj, rektaj, ferkanelitaj ŝoseoj, -sur kiuj la egiptanoj transportis kompletajn templojn kaj solidajn -obeliskojn kun cent kvindek futoj da alteco. - -Mi parolis pri niaj gigantaj meĥanikaj fortoj. Li konsentis, ke -ni scias iom pri tio, sed demandis, kiel mi komencus labori, por -enlokigi la superaĵojn sur la pordtraboj eĉ de la malgranda palaco -ĉe Karnako. - -Tiun demandon mi decidis ne aŭdi, kaj demandis ĉu li posedas ian -ideon pri artezaj putoj; sed li nure levis la brovojn, dum sinjoro -Glidono okulsignis al mi forte kaj diris mallaŭte, ke unu lastatempe -estas trovinta la inĝenieroj senditaj por bori pro akvo en la Granda -Oazo. - -Mi tiam aludis nian ŝtalon, sed la fremdulo suprenturnis sian nazon, -kaj demandis ĉu nia ŝtalo povus esti farinta la klaran skulptaĵon -vidatan sur la obeliskoj, kiu estis ĉizata tute per iloj el kupro. - -Tio ĉi tiom embarasis nin, ke ni opiniis konsilinde ŝanĝi la temon -al la metafiziko. Ni alprenigis ekzempleron de libro nomata la „Dial“ -(ciferplato), kaj legis el ĝi ĉapitron aŭ du pri io, kio ne estis -tre komprenebla, sed kion la Bostonanoj nomas la Granda Movado, aŭ -Progresado. - -La grafo diris, ke Grandaj Movadoj estis treege oftaj aferoj dum lia -vivo; kaj, rilate Progresadon, iafoje ĝi estis absoluta ĝenaĵo, -sed ĝi neniam progresis. - -Ni tiam parolis pri la granda beleco kaj graveco de la demokratio, -kaj multe klopodis por impresi al li justan sencon pri la profitoj, -kiujn ni ĝuis, vivante kie troviĝis voĉrajtoj laŭvolaj kaj neniu -reĝo. - -Li aŭskultis per evidenta intereso, kaj fakte ŝajnis ne malmulte -amuzata. Kiam ni estis finiĝintaj, li diris, ke antaŭ tre longe -okazis io tre simila. Dek tri egiptaj provincoj decidis subite, ke -ili liberiĝos, kaj tiel montros grandiozan ekzemplon al la cetera -homaro. Ili kunvenigis siajn saĝulojn, kaj projektis la plej genian -konstitucion, kiun oni povas koncepti. Iom da tempo ili sukcesis -mirinde bone; nur ilia kutimo fanfaroni estis monstra. La afero -finiĝis, tamen, per la kunfirmiĝo de la dek tri ŝtatoj, kune -kun dek kvin ĝis dudek aliaj, en la plej abomena kaj netolerebla -despotismo, kiun iam oni konis sur la surfaco de la terglobo. - -Mi demandis, kiel estis nomita tiu uzurpa tirano. Tiom, kiom li povis -memori, oni lin nomis _Amasaĉo_. - -Ne sciante kion diri pri tio ĉi, mi laŭtigis la voĉon, kaj -plendis je la egipta nescio pri vaporo. La grafo min rigardis kun -multe da miro, sed ne respondis. La silenta sinjoro, tamen, fortege -puŝis min je la ripoj per sia kubuto -- diris al mi, ke mi sufiĉe -estas fordoninta min tiufoje -- kaj demandis ĉu mi reale estas tia -malsaĝulo, ke mi ne scias, ke la moderna vapormaŝino devenis de la -inventaĵoj de Hero, tra tiuj de Salomon de Caus. - -Ni nun troviĝis sub proksimega danĝero de venkiĝo; sed bonŝance -D-ro Prohonoro, refortiĝinte, revenis por nin savi, kaj demandis ĉu -la popolo de Egipto serioze pretendas rivali la modernulojn pri la -ĉiel grava detalo, la vestaj modoj. - -La grafo, je tio ĉi, ekrigardis malsupren al la rimenoj de sia -pantalono, kaj tiam prenante la finon de unu el la baskoj de sia -frako, li tenis ĝin apud siaj okuloj kelke da minutojn. Defaliginte -ĝin, fine, lia buŝo etendiĝis malrapide de orelo al orelo; sed mi -ne povas memori, ke li diris ion por iel respondi. - -Je tiu ĉi nia vervo refortiĝis, kaj la doktoro alproksimiĝante al -la mumio tre digne, petis, ke li diru malkaŝe, je sia honoro kiel -sinjoro, ĉu la egiptanoj konis, je _iu_ epoko, la fabrikadon de la -pasteloj de Prohonoro, aŭ de la piloloj de Brandreto. - -Ni atendis profunde avide la respondon -- sed vane. Ĝi ne venis. La -egiptano ruĝiĝis kaj malaltigis la kapon. Neniam estis triumfo pli -kompleta; neniam venkiĝo estis suferata kun tiel malbona humoro. -Efektive, mi ne povis elporti la vidon de la ĉagrenego de la -kompatinda mumio. Mi prenis mian ĉapelon, riverencis al li rigide, -kaj foriris. - -Alveninte hejmen, mi trovis, ke estas post la kvara, kaj iris tuj por -enlitiĝi. Estas nun la deka matene. Mi estas el la lito de la sepa, -skribante tiujn ĉi memorindaĵojn por la profito de miaj edzino -kaj familio, kaj de la homaro. Tiujn mi ne vidos plu. Mia edzino -estas megero. Vere, mi estas kore naŭza pri tiu ĉi vivo, kaj pri -la deknaŭa jarcento ĝenerale. Mi estas konvinkita, ke ĉio estas -eraranta. Krome, mi deziregas scii, kiu estos prezidanto (de Usono) -je 2045. Sekve, tuj kiam mi estos min razinta, kaj glutinta tason -da kafo, mi intencas iri rekte ĉe Prohonoron, kaj resti balzamita -ducent jarojn. - - - - -LA HOMO, KIU TROVIĜIS ELUZITA - -RAKONTO PRI LA BUGABUA KAJ KIKAPUA MILITIRO - - Ploru, ho ploru, okuloj, droniĝu en akvo, - Ĉar metis la parto de mi la ceteron en tombo. - _El la franca lingvo de Corneille._ - - -Mi ne tute povas rememori nun, kiam aŭ kie mi unue konatiĝis kun -tiu vere belaspekta viro, Brevet-brigadestro-generalo Johano A. B. C. -Smith. Iu ja prezentis min al la sinjoro, mi estas certa -- ĉe -iu publika kunveno, mi bone scias -- kunvokita pro io tre grava, -sendube, -- ĉe iu aŭ alia loko, mi sentas min konvinkita -- kies -nomon mi neklarigeble estas forgesinta. La vero estas tio, ke la -prezento akompaniĝis, miaflanke, per tiagrade maltrankvila embaraso, -kiel efikis malhelpi iun definitivan impreson pri tempo aŭ loko. Mi -estas korpnature timema -- tio, ĉe mi, estas familia difekto, kaj mi -ne povas malhelpi ĝin. Speciale, la plej iometa ŝajno de mistero -- -de iu punkto, kiun mi ne ĝuste povas kompreni -- tuj efikas meti min -en kompatinde ekscititan staton. - -Estis io, iel, rimarkinda -- jes, _rimarkinda_, kvankam tiu ĉi -estas nur malforta termino esprimi mian plenan ideon -- pri la tuta -individueco de la dirita persono. Li staris, eble, alte je ses -futoj, kaj posedis personecon aparte imponan. Plenigis la tutan -viron eminenta mieno, kiu montris altan edukadon, kaj aludetis altan -devenon. Pri ĉi tiu temo -- la persona aspekto de Smith -- estante -detala, mi trovis specon de melankolia kontentiĝo. Lia hararo certe -honorus iun ajn Bruton; nenio povis esti pli riĉe flua, aŭ posedi -pli belan brilon. Ĝi estis gagate[11] nigra -- kiu ankaŭ estis la -koloro, aŭ pli prave la nekoloro de liaj neimageblaj vangharoj. Oni -rimarkos, ke mi ne povas paroli pri tiuj ĉi sen entuziasmo; eĉ ne -estus troe; se mi dirus, ke ili estis la plej bela aro de vangharoj -sub la suno. Iuokaze, ili ĉirkaŭis, kaj iafoje parte ombris buŝon -absolute neegalitan. Jen estis la plej glate ebenaj, kaj la plej -brile blankaj el ĉiuj imageblaj dentoj. De inter ili, je ĉiu propra -okazo, elvenis voĉo kun superega klareco, melodio kaj forteco. -Rilate la okulojn, ankaŭ, mia konatulo estis plejsupere provizita. -Iu el tia paro egale valorus duon da ordinaraj okulaj organoj. Kolore -ili estis avelaj, treege grandaj kaj lumaj, kaj perceptebliĝis en -ili, foje kaj ree, ĝuste tiu kvanto da interesa oblikveco, kiu -aldonas signifon al la esprimo. - -La brusto de la generalo estis sendube la plej bela brusto, kiun mi -iam vidis. Eĉ por via vivo, vi ne povus trovi ian difekton ĉe ĝiaj -mirindaj konturoj. Tiu ĉi malofta strangeco kontrastis tre bone -paron da ŝultroj, kiu estus kaŭzinta ruĝiĝon eniri la vizaĝon -de la marmora Apolo pro konscia malsupereco. Mi havas pasion por -belegaj ŝultroj kaj povas diri, ke mi neniam vidis iujn perfektajn -antaŭe. La tutaj brakoj estis admirinde formitaj. Kaj la malsupraj -membroj ne estis malpli superegaj. Tiuj ĉi estis, efektive, la plej -bonegaj el bonaj kruroj. Ĉiu spertulo pri tiaj aferoj konfesis, ke -liaj kruroj estas bonaj. Ili havis nek tro multe nek tro malmulte -da karno -- nek krudecon, nek trodelikatecon. Mi ne povis imagi pli -gracian kurbon ol tiun de la _os femoris_, kaj troviĝis ĝuste -tia elstaraĵo malantaŭ la fibulo, kiu necesas por formi korekte -proporcian tibikarnon. Mi volas, pro Dio, ke mia juna kaj talenta -amiko, la skulptisto Pecsurpeco, nur estus vidinta la krurojn de -Brevet-brigadestro-generalo Johano A. B. C. Smith. - -Sed kvankam viroj tiel absolute belaspektaj ne troviĝas tiel -abundaj kiel kialoj aŭ rubusoj, tamen mi ne povas igi al mi -kredi, ke la _rimarkinda_ io, kion mi ĵus aludis -- ke la stranga -„mi--ne--scias--kion“, kiu ĉirkaŭis mian novan konatulon -- -kuŝas tute, aŭ eĉ iom ajn, en la superega boneco de liaj korpaj -naturdotoj. Eble oni povas rilatigi ĝin al la _mieno_ -- sed -pri tio, ankaŭ, mi ne povas pretendi certecon. Montriĝis certe -precizeco, aŭ eĉ eble, rigideco en lia sinteno -- grado de -malrapida, kaj, se mi permesiĝas tiel esprimi ĝin, de orta -precizeco en ĉiuj liaj movoj, kiu, rimarkite pri pli malgranda -figuro, estus enhavinta la plej iometan nuancon de afekto, fiimponeco -aŭ nelibereco, sed kiun, rimarkitan pri sinjoro kun liaj sendubaj -mezuroj, volonte oni estus atribuanta al rezervemo, memfiero -- aŭ -mallonge, al laŭdinda scio pri tio, kion meritas kolosaj proporcioj. - -La bonkora amiko, kiu min prezentis al generalo Smith, flustris -en mia orelo kelkajn vortojn komentajn pri la viro. Li estas tre -_rimarkinda_ viro -- _tre_ rimarkinda viro -- fakte, unu el la plej -rimarkindaj viroj de sia propra periodo. Li estas aparta favorato -ankaŭ de la sinjorinoj -- precipe pro sia alta reputacio pri -kuraĝo. - -„Tiupunkte li staras sen rivalo -- efektive li estas nepra desperado --- absoluta fajrmanĝanto, senerare“, diris mia amiko, kaj treege -mallaŭtigis sian voĉon, travibrigante min per la mistero en sia -tono. - -„Absoluta fajrmanĝanto, sen _ia_ eraro. Li montris _tion_, mi opinias, -efike dum la grandega marĉa batalo, sude, kontraŭ la Bugabuaj kaj -Kikapuaj Indianoj.“ (Jen mia amiko malfermis larĝe siajn okulojn.) -„Benu mia animo! sango kaj tondro! kaj ĉio tio! -- Mirindaĵoj de -kuraĝo! -- vi estas aŭdinta, kompreneble? -- vi scias, li estas la -homo --“ - -„Homo viva! _kiel_ vi sanas? Nu! _kiel_ vi fartas? tre ĝojas vidi -vin, treege!“ nun interrompe diris la generalo mem, ekprenante la -manon de mia kunulo dum li alproksimiĝis, kaj kliniĝante rigide -sed profunde, kiam mi estis prezentata. Mi tiam pensis, kaj mi -ankoraŭ tiel opinias, ke mi neniam aŭdis pli fortan voĉon, nek -vidis pli bonan aron da dentoj; sed mi _devas_ diri, ke mi bedaŭris -interrompon je tiu momento, ĉar pro la flustroj kaj subsugestioj de -mia amiko, mia intereso tre ekscitiĝis pri la heroo de la Bugabua -kaj Kikapua militiro. - -Tamen, la rave klariga parolo de Brevet-brigadestro-generalo Johano -A. B. C. Smith baldaŭ plene forpelis tiun ĉi ĉagrenon. Mia amiko -nin forlasis tuj, kaj ni ĝuis sufiĉe longan konversacion, kaj mi -troviĝis ne nur plaĉata sed _reale_ instruata. Mi neniam aŭdis pli -fluan parolanton, nek viron kun pli da ĝenerala scio. Pro taŭga -modesteco li neniam, spite tion, tuŝis la temon, kiun mi tiam plej -deziris diskuti -- mi aludas la misterajn cirkonstancojn ĉirkaŭ la -Bugabua milito -- kaj miaparte, tio, kio mi konjektas estas taŭga -delikata sento, malpermesis ke mi komencu la temon, kvankam vere, -mi treege estis tentata tion fari. Mi rimarkis ankaŭ, ke la brava -soldato preferas temojn kun filozofia intereso, kaj ke li ĝojas -speciale komenti pri la rapida antaŭeniro de meĥanika inventado. -Efektive, kien ajn mi kondukis lin, al tiu ĉi punkto li revenis. - -„Tute ne estas io, kio similas ĝin“, li diradis, „ni estas mirinda -popolo, kaj ni vivas dum mirinda epoko. Falŝirmiloj kaj fervojoj --- homkaptiloj kaj gardpafiloj! Niaj vaporŝipoj troviĝas sur -ĉiu maro, kaj la Nassaŭa pakboata balono estas ekironta regulajn -vojaĝojn (veturpago nur dudek funtojn sterlingajn) inter Londono -kuj Timbuktuo. Kaj kiu povas kalkuli la grandegan influon sur socian -vivon, sur la artojn, sur komercon, sur literaturon, kiu estos la -tuja rezulto de la grandaj principoj de elektra magnetismo. Nek -ankaŭ estas tio ĉi la tuto, mi certigu vin! Troviĝas efektive, -neniu fino por la antaŭeniro de l’ inventado. La plej mirindaj, -la plej geniaj -- kaj, mi aldiru, sinjoro -- sinjoro -- Tompsono, -mi kredas, estas via nomo -- mi aldiru, mi diras, la plej _utilaj_, -la plej vere _utilaj_ meĥanikaj elpensaĵoj ĉiutage ekaperas kiel -agarikoj, se mi estas permesata tiel ĝin esprimi, aŭ pli figure, -kiel -- a--akridoj -- kiel akridoj, sinjoro Tompsono -- ĉirkaŭ nin -kaj -- a--a--a-- ĉirkaŭ nin.“ - -Tompsono verdire, ne estas mia nomo, sed ne necesas diri, ke -mi forlasis generalon Smith kun pliigita intereso pri li, kun -pliigita estimo pri lia konversacia povo, kaj profunda sento pri la -netakseblaj privilegioj, kiujn ni ĝuas, vivante dum tiu ĉi epoko de -meĥanika inventado. Mia scivolo tamen, ne tute estis kontentigita, -kaj mi decidis faradi tujan esploron inter miaj amikoj, koncerne je -la Brevet-brigadestro-generalo mem, kaj aparte koncerne la grandegajn -okazojn, _quorum pars magna fuit_[12], dum la Bugabua kaj Kikapua -militiro. - -La unua oportuno, kiu sin prezentis, kaj kiun (bedaŭrinde) mi neniel -skrupulis ekkapti, okazis ĉe la preĝejo de lia pastra moŝto, -D-ro Tamburvokuilin, kie mi troviĝis unu dimanĉon, precize je -predika tempo, ne nur sur la sidejo, sed ankaŭ flanke de tiu inda -kaj informema mia amikino, fraŭlino Tabito T. Tiel sidante, mi -min gratulis, kaj tre racie, pri la tre feliĉa aferstato. Se iu -scias ion pri Brevet-brigadestro-generalo Johano A. B. C. Smith, -tiu persono, por mi ŝajnis certe, estas fraŭlino Tabito T. Ni -telegrafis kelkajn signalojn, kaj tiam komencis, subvoĉe, viglan -konversacion. - -„Smith!“ ŝi diris, responde al mia tre serioza demando, „Smith! --- kio, ne generalo Johano A. B. C.? Benu min, mi kredis, ke vi -_scias_ ĉion pri _li_! Tiu ĉi estas mirinde inventema epoko! -Terura afero tio estis! Sangema aro da friponoj la Kikapuoj! Batalis -kiel heroo -- mirindaĵoj de kuraĝo -- nemortebla fameco! Smith, -Brevet-brigadestro-generalo Johano A. B. C.! Nu, vi scias, li estas -la homo --“ - -„La homo“, jen interrompis D-ro Tamburvokuilin laŭtegvoĉe, kaj kun -pugnofrapo, kiu preskaŭ defaligis la katedron sur nin. „La homo, -kiu naskiĝas de virino, havas nur mallongan tempon por travivi; li -kreskas kaj estas detranĉita kiel floro!“ Mi glitis al la fino de la -sidejo, kaj rimarkis per la koleretaj rigardoj de la pastro, ke la -kolero, kiu preskaŭ estis fatala por la katedro, estas incitita de -la flustroj de l’ fraŭlino kaj mi. Ne restis ia helprimedo; do ni -submetiĝis sufiĉe kompleze kaj aŭskultis, per la tuta martiriĝo -de digna silento, la ceteron de tiu tre bona prediko. - -La proksiman vesperon mi troviĝis iom malfrue, vizitante la -Rantapolan teatron, kie mi kredis min certa tuj kontentigi mian -scivolon, nur per paŝo en la loĝion de tiuj ravaj specimenoj de -afableco kaj ĉionscieco, fraŭlinoj Arabelo kaj Mirando Konanto. Tiu -bona tragediisto, Klimakso, estis ludanta tiun tagon al tre homplena -teatro, kaj mi spertis iom da malfacileco, farante komprenitaj miajn -dezirojn; speciale ĉar nia loĝio staris tute apud la kulisoj kaj -plene superrigardis la scenejon. - -„Smith?“ diris fraŭlino Arabelo, kiam ŝi fine komprenis la kialon -de mia demando; „Smith? kio, ne generalo Johano A. B. C.?“ - -„Smith?“ demandis Mirando penseme. Dio min benu, ĉu vi iam vidis pli -belan figuron?“ - -„Neniam, fraŭlino, sed _nun_ diru al mi --“ - -„Aŭ tiel neimiteblan gracion?“ - -„Neniam, je mia vorto! sed, mi petas, informu min --“ - -„Aŭ tiel justan ŝaton pri scenaj efektoj?“ - -„Fraŭlino, --“ - -„Aŭ pli delikatan senton pri la veraj belecoj de Shakespeare? Estu -sufiĉe kompleza rigardi tiun kruron!“ - -„La diablo!“ kaj mi turniĝis ree al ŝia fratino. - -„Smith!“ ŝi diris. „Kio, ne generalo Johano A. B. C.? Terura afero -tiu estis, ĉu ne? Teruraj friponoj, tiuj Bugabuoj -- sovaĝaj, kaj -tiel plu -- sed ni vivas dum mirinde inventema epoko! Smith! Ho, jes! -eminenta viro! absoluta desperado -- nemortebla fameco -- mirindaĵoj -de kuraĝo! Neniam aŭdis!“ (tiu ĉi dirata per akra krio). „Benu -mian animon! Nu, li estas la _man_--[13]“. - - „_Man_dragoro, - Kaj ĉiu dormigilo en la mondo - Ne lulos iam vin al tiu dolĉo -- - La dormo de hieraŭ“ -- - -ekkriegis jen Klimakso apud mia orelo, kaj svingis la tutan tempon -sian pugnon antaŭ mia vizaĝo, laŭ maniero kiun mi ne _povis_ -toleri, nek _intencis_. Mi forlasis tuj la fraŭlinojn Konanton, iris -rekte malantaŭ la scenejon, kaj donis al la fripono tian bategon, -kian mi esperas, ke li memoros ĝis sia mortotago. - -Ĉe la vespera festeno de la rava vidvino sinjorino Katrino Atuto -mi fidis, ke mi ne trafos similan ĉagrenon. Sekve, tuj kiam mi -troviĝis kontraŭ mia bela gastigantino ĉe la kartluda tablo, mi -faris tiujn demandojn, kies solvo estis iĝinta afero tiel necesa por -mia animpaco. - -„Smith?“, diris mia kunludantino. „Kio! ne generalo Johano A. B. C.? -Terura afero tiu estis, ĉu ne? Karooj, ĉu vi diris? Teruraj -friponoj tiuj Kikapuoj! Ni ludas _viston_, se vi bonvolas, sinjoro -Klaĉo -- tamen, tiu ĉi estas la epoko de l’ inventado, tre certe; -_la_ epoko _par excellence_ -- ĉu parolas france? -- ho, absoluta -heroo -- absoluta desperado? -- ĉu _neniun keron_, sinjoro Klaĉo? --- mi ne kredas tion -- nemortebla fameco, kaj tiel plu mirindaĵoj -de kuraĝo! Neniam aŭdis!! Nu, benu min, li estas la homo --“. - -„Hommo? kapitano Hommo? jen kriegis iu eta ina entrudanto el la -plej malproksima angulo de la ĉambro. „Ĉu vi parolas pri kapitano -Hommo kaj la duelo? Ho, mi _devas_ aŭdi; diru, mi petas -- daŭrigu -sinjorino Atuto! _bonvole_ daŭrigu!“ kaj daŭrigi sinjorino Atuto -ja komencis, pri iu kapitano Hommo, kiu estis aŭ mortpafigita -aŭ pendigita, aŭ devus esti kaj mortpafigita kaj pendigita. -Jes, sinjorino Atuto daŭrigis, kaj mi -- mi finis -- la viziton. -Ne okazus iu ŝanco por aŭdi plu tiun ĉi vesperon, rilate al -Brevet-brigadestro-generalo Johano A. B. C. Smith. - -Tamen, mi min konsolis per la pripenso, ke la tajdo de malbonŝanco -ne povas flui kontraŭ mi ĉiam, kaj tial mi decidis fari fortan -penon pro informaĵo ĉe la balo de tiu sorĉa anĝeleto, la gracia -sinjorino Pirueto. - -„Smith?“ diris sinjorino Pirueto, dum ni kirliĝis kune en la zefira -danco, „Smith? kio! ne generalo Johano A. B. C.? Terura afero, tiu -kontraŭ la Bugabuoj, ĉu ne? Teruraj kreitaĵoj, tiuj Indianoj! -_Bonvole_ elturnu viajn piedfingrojn! Mi reale estas hontema pri -vi -- homo kun granda kuraĝo, la kompatindulo! -- sed tiu ĉi -estas mirinda epoko por inventado -- Ho! oho! mi estas spirmanka -- -absoluta desperado -- mirindaĵoj de kuraĝo! _Neniam aŭdis_!!. Ne -povos kredi tion -- mi devas sidiĝi kaj informi vin -- Smith! nu, li -estas la _man_ --“ - -„Man_fred_, mi diras al vi!“ jen kriaĉis fraŭlino Klerulino, -dum mi kondukis sinjorinon Pirueton al seĝo. „Ĉu iu iam aŭdis -ion similan? Ĝi estas Man_fred_, mi diras, kaj tute neniel ajn -Man_frajdej_[14].“ Jen fraŭlino Klerulino manvokis min, laŭ tre -peremptora maniero; kaj mi deviĝis, ĉu aŭ ne volonte, forlasi -sinjorinon Pirueton por decidigi disputon rilate la titolon de certa -poezia dramo de Lordo Byron. Kvankam mi diris tre baldaŭ, ke la vera -titolo estas Man_frajdej_, kaj tute neniel Man_fred_, tamen, kiam mi -revenis por serĉi sinjorinon Pirueton, ŝi ne estis trovebla, kaj -mi forlasis la domon, kun tre akre malamika sento kontraŭ la tuta -klerulina gento. - -Aferoj nun estis alprenintaj reale seriozan aspekton, kaj mi decidis -tuj viziti mian specialan amikon, sinjoron Teodoron Kavajon, ĉar mi -sciis, ke almenaŭ ĉi tie mi ricevos ion kiel definitivan informon. - -„Smith?“ li diris per sia bonekonata kurioza maniero eltreni siajn -silabojn, „Smith? kio, ne generalo Johano A. B. C.? Sovaĝa afero, -tio kontraŭ la Kikapu--u--uoj, ĉu ne? Diru, ĉu vi ne opinias, ke -jes? Absoluta despera--a--ado -- tre bedaŭrinde, pro mia honoro! -Mirinde inventema epoko! -- mirinda--a--aĵoj de kuraĝo! Sed flanke -tion, ĉu vi iam aŭdis pri kapitano Hommo?“ - -„Kapitano Hommo estu kondamnita“, mi diris, „bonvolu daŭrigi vian -rakonton.“ - -„Hem! -- ho, nu! -- _toute la même cho--o--ose_, kiel ni diras en -Francujo. Smith, ĉu? Brigadestro-generalo Johano A. B. C.? Sed vere -(jen sinjoro Kavaĵo juĝis dece meti la fingron flanken de sia nazo) -„vere, vi ne volas sugesti nun, reale kaj malkaŝe kaj honeste, ke vi -ne scias ĉion pri tiu afero Smith-a, egale bone kiel mi, ĉu? Smith? -Johano A. B. C.? Nu, min benu, li estas la ho--o--omo--. - -„Sinjoro Kavaĵo“, diris mi petege, „_ĉu_ li estas la homo kun la -fera masko?“ - -„N--e--e!“ li diris aspektigante sin sagaca, „nek la homo en la -lu--u--uno.“ - -Tiun ĉi respondon mi konsideris kiel signifa kaj absoluta insulto, -kaj tial forlasis tuj la domon, tre kolere, kun firma decido devigi -mian amikon, sinjoron Kavaĵon, al baldaŭa duelo pro lia nesinjora -konduto kaj malĝentileco. - -Intertempe tamen, mi ne intencis esti malhelpata pri la informo -dezirata de mi. Unu rimedo restis por mi ankoraŭ. Mi iros al la -fonto de informo. Mi vizitos tuj la generalon mem, kaj postulos, per -precizaj vortoj, solvon de tiu ĉi abomeninda peco da mistero. Jen, -almenaŭ, ne troviĝos io oportuna por dubesenco. Mi estos klara, -certa, peremptora -- tiel malmola, kiel pasteĉokrusto, tiel konciza, -kiel Tacito aŭ Montesquieu. - -Estis frue kiam mi vizitis la generalon, kaj li estis vestiĝanta; -sed mi pretekstis urĝajn aferojn kaj tuj alkondukiĝis en lian -litĉambron per maljuna negra valeto, kiu atendis atente dum mia -vizito. Enirante la ĉambron, mi ĉirkaŭrigardis, sed ne povis tuj -lin rimarki. Kuŝis granda kaj ekstreme kuriozaspekta pakaĵo el io -apud miaj piedoj sur la planko, kaj, ĉar mi ne sentiĝis la plej -bonhumora en la mondo, mi piedfrapis ĝin el mia vojo. - -„Hem! Ahem! iom ĝentila tio estas, mi certe dirus!“ diris la -pakaĵo, per unu el la plej malgrandaj, kaj tute la plej komika el -voĉetoj, io inter knaro kaj fajfo, kiun mi iam aŭdis dum ĉiuj -tagoj de mia ekzisto. - -„Ahem! iom ĝentila tio estas, mi opinias.“ Mi plene kriis pro teruro -kaj iris tangente al la plej malproksima fino de la ĉambro. - -„Dio min benu, amiko mia“, denove fajfis la pakaĵo, „kio -- kio -- -kio -- nu, kio _estas_ grava? Mi efektive kredas, ke vi tute ne konas -min.“ - -Kion mi _povis_ diri pri ĉio ĉi -- kion mi _povis_ diri? Mi -ŝanceliĝis al brakseĝo, kaj, kun rigardegaj okuloj kaj malfermita -buŝo, atendis la solvon de la mirindaĵo. - -„Estas strange, ke vi ne konis min, tamen, ĉu ne?“ iom poste -refajfis la neklasifikeblaĵo, kiu, mi nun rimarkis, faras sur la -planko ian neklarigeblan manovron, tre analogia kun la surtirado de -ŝtrumpo. Nur unu sola kruro, tamen, estis videbla. - -„Estas strange, ke vi ne konis min tamen, ĉu ne? Pompeo, alportu al -mi tiun kruron!“ Ĉe tio Pompeo alportis al la pakaĵo tre bonegan -korkan kvazŭ-kruron, jam vestitan, kiun ĝi alŝraŭbis al si rapide; -kaj tiam ĝi stariĝis antaŭ miaj okuloj. - -„Kaj sanga batalo ĝi _estis_“ daŭris la aĵo, kvazaŭ monologe; -„sed certe oni ne devus batali kontraŭ la Bugabuoj kaj Kikapuoj kaj -atendi eliri el ĝi kun nura vundeto. Pompeo, mi dankos vin, se vi -alportos tiun brakon. Thomas (turniĝante al mi) estas sendube la -plej bona faristo de korkaj kruroj; sed, se vi iam bezonus brakon, -amiko mia, vi efektive devus lasi min rekomendi al vi Bishop-on“. Ĉe -tio Pompeo surŝraŭbis brakon. - -„Ni trovis tion sufiĉe varmega laboro, vi povas kompreni. Nun, vi -hundo, surglitu miajn ŝultrojn kaj bruston. Petitt faras la plej -bonajn ŝultrojn, sed por brusto vi devas iri al Ducrow.“ - -„Brusto!“ mi diris. - -„Pompeo, ĉu vi neniam intencas preti kun tiu peruko? La skalpado -estas kruda procedo malgraŭ ĉio; sed oni povas ricevi tiel bonan -perukon de De l’ Orme.“ - -„Peruko!“ - -„Nun, vi negraĉo, miajn dentojn. Por bona aro de tiuj ĉi, vi plej -bone agos irante tuj al Parmly; altaj prezoj sed bonega farado. -Mi glutis aron da bonegaj objektoj, tamen, kiam la granda Bugabuo -batfaligis min per la postaĵo de sia pafilo.“ - -„Postaĵo! -- faligis vin!! -- mia okulo!!“ - -„Ho jes, tio memorigas min! mia okulo; jen Pompeo, vi fripono, -enŝraŭbu ĝin. Tiuj Kikapuoj povas rapide elfrapi okulojn; sed tiu -D-ro Williams estas kalumniita viro malgraŭ ĉio; vi ne povas imagi -kiel bone mi vidas per la okuloj de li faritaj.“ - -Mi nun komencis percepti tre klare, ke la objekto antaŭ mi estas -nenio pli aŭ malpli ol mia nova konatulo Brevet-brigadestro-generalo -Johano A. B. C. Smith. La manipuloj de Pompeo estis kaŭzintaj, mi -devas konfesi, tre frapantan diferencon al la aspekto de lia persono. -La voĉo tamen, ankoraŭ perpleksis min, sed eĉ tiu ŝajna mistero -rapide klariĝis. - -„Pompeo vi nigra fripono“, knardiris la generalo, „mi fakte kredas, -ke vi lasus min eliri sen mia palato.“ - -Je tio ĉi la negro, grumblante pardonpeton, iris al sia mastro, -malfermis lian buŝon per la ruza mieno de ĉevalĵokeo kaj -alĝustigis interne iom strangaspekan maŝinon, per tre lerta metodo, -kiun mi ne tute povis kompreni. La aliiĝo tamen, de la tuta esprimo -de la vizaĝo de la generalo estis tuja kaj surpriza. Kiam li denove -parolis, lia voĉo realprenis ĉiom da tiu riĉa melodio kaj forto, -kiun mi estis rimarkinta je nia unua konatiĝo. - -„Kondamnu la friponojn!“ li diris per tiel klara tono, ke mi absolute -saltis pro la ŝanĝiĝo. „Kondamnu la friponojn! Ili ne nur frakasis -al mi la palaton, sed ili ankaŭ klopodis fortranĉi malpleje sep -okonojn de mia lango. Ne ekzistas egalulo, tamen, al Bonfante en -Ameriko, por reale bonaj objektoj tiuspecaj. Mi povas rekomendi lin -al vi kun fido (je tio la generalo kliniĝis) kaj certigi vin, ke mi -sentas la plej grandan plezuron, farante tion.“ - -Mi atestis lian bonkorecon laŭ mia plej bona maniero, kaj adiaŭis -lin tuj, havante perfektan komprenon pri la vera aferstato --- kaj plenan scion pri la mistero, kiu estis min ĝeninta -tiel longe. Ĝi estis evidenta. Ĝi estis komprenebla afero. -Brevet-brigadestro-generalo Johano A. B. C. Smith estis la homo -- -estis la _homo, kiu troviĝis eluzita_. - - - - -LA SILENTO -- FABELO - -La montaj pintsuproj dormas; valoj, rokoj kaj kavernoj _silentas_. - _El la greka lingvo de Alkmano._ - - -„Aŭskultu _min_“, diris la Demono, metante la manon sur mian kapon. -„La regiono, pri kiu mi parolas, estas malgaja regiono en Libjo apud -la bordo de la rivero Zairo. Kaj ne ekzistas tie la kvieto, nek la -silento. - -La akvo de la rivero havas nuancon safranan kaj malsanecan, kaj ĝi -fluas, ne antaŭen al la maro, sed tremas por ĉiam kaj por ĉiam sub -la ruĝa okulo de la suno, per tumulta kaj konvulsia movo. Ĉe ambaŭ -flankoj de la ŝlima lito de la rivero etendiĝas je multaj mejloj -pala dezerto el nimfeoj gigantaj. Ili sopiras unu al la alia en tiu -soleco, kaj streĉas al la ĉielo siajn longajn kaj palegajn kolojn, -kaj balancas tien kaj reen siajn eternajn kapojn. Kaj de inter ili -elvenas malklara murmuro, kiel la plaŭdo de subtera akvo. Kaj ili -sopiras unu al la alia. - -Sed ekzistas limo al ilia lando, la limo de la malluma, terura, -altega arbaro. Tie, same kiel la ondoj ĉirkaŭ la Hebridoj, la -malalta subkreskaĵo agitiĝas konstante. Sed ne venas vento trans la -ĉielon. Kaj la altaj praaj arboj svingiĝas ĉiame tien kaj reen, -kun krakega kaj fortega sono. Kaj de iliaj altaj suproj, unu post unu -gutas eternaj rosoj. Kaj ĉirkaŭ la radikoj strangaj venenaj floroj -kuŝas, tordiĝante dum maltrankvila dormo. Kaj supre, kun susuro -kaj laŭta bruo, la grizaj nuboj rapidas okcidenten ĉiame, ĝis ili -ruliĝas, kiel kaskadego super la fajran muron de la horizonto. Sed -ne venas vento trans la ĉielon. Kaj apud la bordo de la rivero Zairo -ne troviĝas la kvieto, nek la silento. - -Nokte estis kaj la pluvo falis; kaj falante ĝi estis pluvo, sed -falinte ĝi estis sango. Kaj mi staris sur la marĉo inter la altaj -nimfeoj kaj pluvis sur mian kapon -- kaj la nimfeoj sopiris unu al la -alia en la soleno de sia soleco. - -Kaj subite, la luno leviĝis tra la maldensa fantoma nebuleto, kaj -aspektis el karmezina koloro. Kaj miaj okuloj ekvidis grandan grizan -rokon, kiu staris apud la bordo de la rivero kaj estis lumigata de -la lumo kaj de la luno. Kaj la roko estis griza, kaj fantoma, kaj -alta -- kaj la roko estis griza. Sur ĝia antaŭo troviĝis literoj -ĉizitaj en la ŝtono kaj mi marŝis tra la marĉo kaj la nimfeoj, -ĝis mi alvenis apud la bordo, por ke mi legu la literojn sur la -ŝtono. Sed mi ne povis deĉifri ilin. Kaj mi estis reironta en la -marĉon, kiam la luno brilis per pli forta ruĝo, kaj mi turniĝis -kaj rigardis denove la rokon kaj ankaŭ la literojn. Kaj la vorto -estis ‚la soleco‘. - -Kaj mi rigardis supren kaj vidis viron sur la supro de la roko; -kaj mi min kaŝis inter la nimfeoj, por ke mi eltrovu la agojn de -la viro. Kaj la viro estis altkreska kaj majesta forme, kaj estis -volvita de la ŝultroj ĝis la piedoj per la togo de antikva Romo. -Kaj la konturoj de lia figuro estis malprecizaj, sed liaj trajtoj -estis la trajtoj de diaĵo; ĉar la mantelo de la nokto, kaj de la -nebulo, kaj de la luno, kaj de la roso, estis lasinta nekovritaj la -trajtojn de lia vizaĝo. Kaj lia frunto estis alta pro penso, kaj lia -okulo ekstaza pro mizero; kaj en la malmultaj sulkoj de lia vango mi -legis la fabelojn pri malĝojo kaj lacego kaj abomeno pro la homaro, -kaj dezirego al soleco. - -Kaj la viro sidiĝis sur la rokon kaj klinis sian kapon sur sian -manon, kaj elrigardis sur la solecon. Li rigardis malsupren en la -malaltan, maltrankvilan subkreskaĵon, kaj supren en la altegajn -praajn arbojn, kaj pli supren al la susuranta ĉielo kaj en la -karmezinan lunon. Kaj mi kuŝis kviete, ŝirmata de la nimfeoj; kaj -observis la agojn de la viro; kaj la viro tremis en sia soleco -- sed -la nokto ekforiĝis kaj li sidadis sur la roko. - -„Kaj la viro turnis sian rigardon for de la ĉielo kaj elrigardis sur -la malgajan riveron Zairo, kaj sur la flavan, abomenan akvon, kaj sur -la palajn legiojn de la nimfeoj. Kaj la viro aŭskultis la sopirojn -de la nimfeoj, kaj la murmurojn, kiuj suprenvenis de inter ili. Kaj -mi kuŝadis en mia kaŝejo kaj observis la agojn de la viro. Kaj la -viro tremis en la soleco -- sed la nokto ekforiĝis kaj li sidadis -sur la roko. - -Tiam mi iris malsupren en la internejojn de la marĉo, kaj vadis -for inter la dezerto el nimfeoj, kaj vokis al la hipopotamoj, kiuj -loĝis inter la lagetoj en la internejoj de la marĉo. Kaj la -hipopotamoj aŭdis mian vokon kaj venis, kune kun la behemoto[15], al -la malsupro de la roko, kaj muĝis laŭte kaj terure sub la luno. Kaj -mi kuŝiĝis en mian kaŝejon kaj observis la agojn de la viro. Kaj -la viro tremis en la soleco. Sed la nokto ekforiĝis kaj li sidadis -sur la roko. - -Tiam mi malbenis la veteron per la malbeno de tumulto, kaj terura -ventego kolektiĝis en la ĉielo tie, kie antaŭe ne blovis vento. -Kaj la ĉielo paliĝis pro la forto de la ventego -- kaj la pluvo -batis sur la kapon de la viro -- kaj la diluvoj de la rivero fluegis -malsupren -- kaj la rivero turmentiĝis en ŝaŭmon -- kaj la nimfeoj -akre kriis en siajn bedojn -- kaj la arbarego defalis antaŭ la vento --- kaj la tondro rulmuĝis, kaj la fulmo ekbrilis -- kaj la roko -ŝancelis plene ĝis sia fundamento. Kaj mi kuŝadis en mia kaŝejo -kaj observis la agojn de la viro. Kaj la viro tremis en la soleco; -sed la nokto ekforiĝis kaj li sidadis sur la roko. - -Tiam mi koleriĝis kaj malbenis, per malbeno de _silento_, la -riveron, kaj la nimfeojn, kaj la venton, kaj la arbaregon, kaj -la ĉielon, kaj la tondron, kaj la sopirojn de la nimfeoj. Kaj -ili fariĝis malbenitaj, kaj iĝis _silentaj_. Kaj la luno ĉesis -ŝanceli supren laŭ sia vojo sur la ĉielo -- kaj la tondro mortis --- kaj la fulmo ne ekbrilis -- kaj la nuboj pendis senmove -- kaj la -akvoj defalis ĝis sia ĝusta nivelo, kaj restis -- kaj laŭ arboj -ĉesis svingiĝi -- kaj la nimfeoj ne plu sopiris -- kaj ne aŭdiĝis -plu la murmuro de inter ili, nek ia nuanco de sono tute tra la -vastega senlima dezerto. Kaj mi rigardis la literojn sur la roko, kaj -ili estis ŝanĝitaj -- kaj la literoj estis ‚la silento‘. - -Kaj miaj okuloj ekvidis la vizaĝon de la viro, kaj lia vizaĝo -aspektis pala pro teruro. Kaj rapide li levis la manon de sia kapo, -kaj stariĝis sur la roko kaj aŭskultis. Sed aŭdiĝis nenia voĉo -tute tra la vastega senlima dezerto, kaj la literoj sur la roko estis -‚la silento‘. Kaj la viro tremegis kaj forturnis la vizaĝon kaj -kuris for rapide, tiel, ke mi ne lin vidis plu.“ - - * * * * * - -Nu, troviĝas multaj belaj rakontoj en la libroj de la magiistoj, -en la ferligitaj libroj de la magiistoj. En tiuj ĉi, mi diras, -troviĝas gloraj historioj pri la ĉielo kaj pri la tero, kaj pri la -fortega maro -- kaj pri la ĝenioj, kiuj superregas la maron, kaj la -teron, kaj la altan ĉielon. Troviĝas ankaŭ multe da lernaĵo en la -diroj, kiuj diriĝis per la Sibiloj, kaj sanktaj, sanktaj aĵoj estis -aŭdataj antikvece de la mallumaj folioj, kiuj tremas ĉirkaŭ Dodono --- sed, kiel Alaho vivadas, tiun fabelon, kiun la Demono rakontis al -mi, dum li sidis flanke de mi sub la ombro de la tombo, mi konsideras -la plej mirinda el ĉiuj! Kaj, kiam la Demono finis sian rakonton, -li falis reen en la kavon de la tombo kaj ridis. Kaj mi ne povis -ridi kune kun la Demono, kaj li malbenis min pro tio, ke mi ne povas -ridi. Kaj la linko, kiu loĝas eterne en la tombo, eliris el ĝi -kaj kuŝiĝis ĉe la piedoj de la Demono, kaj rigardis fikse lian -vizaĝon. - - - - -Piednotoj de la tradukinto - - -[1] Neniu Esperanta vorto havas la precizan signifon de ama respektego, -kiun donas al „Lady“ la poetoj anglalingvaj. Proze ĝi estas titolo, -sed poezie tio ne estas necesa. Elparolu Lejdi Liĝ-eja. - -[2] Hurio (el persa radiko), nimfo en la mahometana paradizo. F. L. - -[3] Bedlam, bone konata angla frenezulejo. Proverba vorto angle. - -[4] Valeto, persona servisto precipe por prizorgi vestaĵojn, tualeton -ktp. F. L. - -[5] Amontilado -- vino; speco de palkolora „ŝereo“ (angle _sherry_, seka -vino de sukcena koloro de Ĥeres en Hispanujo). - -[6] Medoko, franca ruĝa vino. - -[7] Vortludo netradukebla. Angle _mason_ = „framasono“ kaj „masonisto“. - -[8] _Welsh rabbit_ (aŭ _rarebit_), rostita fromaĝo; angla plado, tre -nedigestebla. - -[9] Staŭto, forta speco de portero (biero). F. L. - -[10] Tartano, lana drapo, kun strekoj de diversaj koloroj; uzata kiel -signo de gento de la Skotoj. - -[11] Gagato = mineralo treege nigra, angl. „_jet_“, franc. „_jais_“, -germ. „_Pechkohle_“. - -[12] Latine: „kiujn li partoprenis kiel ĉefa parto“. - -[13] _man_ (angle) = homo. - -[14] Manfriday (homo-vendreda), la indiĝena servanto de Robinson Crusoe -en la romano de De-foe. - -[15] Vidu Jobo XL 15-24. - - -Noto de transskribinto: - -Mi senrimarke ĝustigis la formojn de nombraj vortoj. Mi registris -aliajn ŝanĝojn per html-aj komentoj. - - - - - -End of the Project Gutenberg EBook of Ses noveloj el "Rakontoj de mistero -kaj imago", by Edgar Allen Poe - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK SES NOVELOJ EL "RAKONTOJ DE *** - -***** This file should be named 62511-0.txt or 62511-0.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/6/2/5/1/62511/ - -Produced by Andrew Sly -Updated editions will replace the previous one--the old editions will -be renamed. - -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United -States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive -specific permission. If you do not charge anything for copies of this -eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook -for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, -performances and research. They may be modified and printed and given -away--you may do practically ANYTHING in the United States with eBooks -not protected by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the -trademark license, especially commercial redistribution. - -START: FULL LICENSE - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg-tm License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project -Gutenberg-tm electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the -person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph -1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm -electronic works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the -Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when -you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country outside the United States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work -on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the -phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: - - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and - most other parts of the world at no cost and with almost no - restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it - under the terms of the Project Gutenberg License included with this - eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the - United States, you'll have to check the laws of the country where you - are located before using this ebook. - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase "Project -Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format -other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg-tm web site -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain -Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works -provided that - -* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation." - -* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm - works. - -* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - -* You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and The -Project Gutenberg Trademark LLC, the owner of the Project Gutenberg-tm -trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any -Defect you cause. - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at -www.gutenberg.org - - - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is in Fairbanks, Alaska, with the -mailing address: PO Box 750175, Fairbanks, AK 99775, but its -volunteers and employees are scattered throughout numerous -locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt -Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up to -date contact information can be found at the Foundation's web site and -official page at www.gutenberg.org/contact - -For additional contact information: - - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular -state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works. - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of -volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. - -Most people start at our Web site which has the main PG search -facility: www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. - diff --git a/old/62511-0.zip b/old/62511-0.zip Binary files differdeleted file mode 100644 index c8d681c..0000000 --- a/old/62511-0.zip +++ /dev/null diff --git a/old/62511-h.zip b/old/62511-h.zip Binary files differdeleted file mode 100644 index 2afa45b..0000000 --- a/old/62511-h.zip +++ /dev/null diff --git a/old/62511-h/62511-h.htm b/old/62511-h/62511-h.htm deleted file mode 100644 index 5c3703a..0000000 --- a/old/62511-h/62511-h.htm +++ /dev/null @@ -1,2844 +0,0 @@ -<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN" - "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd"> -<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="eo" lang="eo"> -<head> -<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8" /> -<title>Ses noveloj el Rakontoj de Mistero kaj Imago—A Project Gutenberg eBook</title> -<link rel="coverpage" href="images/cover.jpg" /> -<style type="text/css"> -body {padding-right: 5%; padding-left: 5%;} -div.titlepage {text-align: center; line-height: 2.0; margin-top: 4em; margin-bottom: 4em;} -h1 {font-size: 2.2em; letter-spacing: 3px;} -h2 {word-spacing: 0.5ex; font-size: 1.7em;} -.section {margin-top: 4em; margin-bottom: 2em; -text-align: center; clear: both;} -.section p {margin-top: 0em; margin-bottom: 0em; } -a {text-decoration:none;} -.far_sig {text-align: right; margin-right: 10%;} -.sc {font-variant: small-caps; font-style: normal;} -.smaller {font-size: smaller;} - .verse {margin: 1em 0em 0em 5%; text-align: left;} - .epigraph {margin: auto; max-width: 19em;} - .stanza {margin-top: 1em; margin-bottom: 0em;} - .stanza div {text-indent: -3em; padding-left: 3em;} - div.i0 {margin-left: 0em;} - div.i2 {margin-left: 1.5em;} - div.i6 {margin-left: 6em;} -.footnotes {border: dashed 1px; margin: 2em 0em 4em 0em; padding-left: 1em;} -.footnote {margin-left: 10%; margin-right: 10%; font-size: 0.9em;} -.footnote .label {position: absolute; right: 85%; text-align: right;} -.fnanchor {vertical-align: super; font-size: .8em; font-weight: normal;} -.num {text-align: right;} -.tnotes {background-color: #eeeeee; color: #000; padding: 1ex; margin-top: 4em;} -</style> -</head> -<body> - - -<pre> - -The Project Gutenberg EBook of Ses noveloj el "Rakontoj de mistero kaj -imago", by Edgar Allen Poe - -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most -other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of -the Project Gutenberg License included with this eBook or online at -www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you'll have -to check the laws of the country where you are located before using this ebook. - -Title: Ses noveloj el "Rakontoj de mistero kaj imago" - -Author: Edgar Allen Poe - -Translator: Albert Frank Milward - -Release Date: June 28, 2020 [EBook #62511] - -Language: Esperanto - -Character set encoding: UTF-8 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK SES NOVELOJ EL "RAKONTOJ DE *** - - - - -Produced by Andrew Sly - - - - - -</pre> - -<div style="text-align: center;"> -<p style="font-size:170%;">INTERNACIA<br /> -MONDLITERATURO</p> - -<p style="font-size:120%;">Kolekto de la plej famaj verkoj<br /> -el ĉiuj naciaj literaturoj</p> - -<img src="images/devizo.jpg" width="117" height="151" alt="Devizo: Ni fosu nian sulkon" /> - -<p class="smaller"> -FERDINAND HIRT & SOHN EN LEIPZIG / 1924<br /> -ESPERANTO-FAKO</p> -</div> -<div class="titlepage"> -<p style="font-size:170%;word-spacing:1ex;">EDGAR ALLEN POE</p> - -<h1>SES NOVELOJ<br /> - -<span class="smaller">el<br /> - -„Rakontoj de Mistero kaj Imago“</span></h1> - -<p style="font-size:120%;">El la angla originalo tradukis<br /> - -<b>A. Frank Milward</b></p> - -<p>FERDINAND HIRT & SOHN EN LEIPZIG / 1924<br /> - -ESPERANTO-FAKO</p> -</div> - -<p>TABELO DE ENHAVO</p> - -<table> -<tr><td> </td><td>Paĝo</td></tr> -<tr><td><a href="#sr1">Antaŭparolo</a></td><td class="num">7</td></tr> -<tr><td><a href="#sr2">Liĝeja</a></td><td class="num">9</td></tr> -<tr><td><a href="#sr3">La ovala portreto</a></td><td class="num">29</td></tr> -<tr><td><a href="#sr4">La barelo de amontilado</a></td><td class="num">34</td></tr> -<tr><td><a href="#sr5">Kelkaj vortoj kun mumio</a></td><td class="num">43</td></tr> -<tr><td><a href="#sr6">La homo, kiu troviĝis eluzita</a></td><td class="num">63</td></tr> -<tr><td><a href="#sr7">La silento — Fabelo</a></td><td class="num">76</td></tr> -</table> - -<div class="section" id="sr1"> -<h2>ANTAŬPAROLO</h2> -</div> - -<p>La stranga genio de la amerika poeto kaj verkisto Edgar Allen Poe -estas kvazaŭ enigmo por kritikistoj. Lia kapablo, trovi por sia -artismo esprimon aŭ per profunda melankolio, aŭ per skeptika rido, -foje per gaja sprito, kaj eĉ per klera scienco, faras el li figuron -gravan tute malproporcie kun la kvanto da verkaĵo de li lasita. Li -naskiĝis en 1809 ĉe Boston (Mass. Usono) kaj devenis de familio -anglo-irlanda. La melankolio en lia naturo multe profundiĝis pro la -frua morto de liaj gepatroj kaj la freneziĝo de lia fratino.</p> - -<p>Unue li fariĝis soldato, tiam poeto (lia plej fama poemo „<i>La korvo</i>“ -estas konata vastege), kaj poste gazetisto, kritikisto kaj aŭtoro -samtempe. Lia edziĝo kun lia kuzino, kiam ŝi nur estis dekkvarjara, -malgraŭ kontraŭaj profetoj, daŭris tre feliĉe; sed ŝia frua morto -enigis lin en eĉ pli profundan malĝojon, el kiu li neniam plu eliĝis; -kaj li mem mortis jam dum sia kvardeka jaro, post longa malsano, -parte kaŭzita de liaj penoj akiri forgeson per alkoholo.</p> - -<p>La eksterordinaraj ecoj de liaj verkaĵoj kaŭzis kontraŭ li atakojn -ĉiuspecajn; liaj kontraŭuloj ne hezitis akuzi lin eĉ pri frenezeco, -kaj ne haltis post lia morto, ĉar lia bopatrino devis batali longe -kaj akre poste, por defendi lian karakteron. La forta kaj atakema -naturo de liaj recenzoj ankaŭ havigis al li multajn malamikojn, sed -la servoj faritaj al vera literaturo per tiu kritiko estis tre grandaj.</p> - -<p>La ses noveloj elektitaj por tiu ĉi libro donos bonan ideon minimume -pri du flankoj de lia verko. La tri mistikaj rakontoj bone montros -la pezajn amasojn da mallumaj koloroj, kiujn li amis enmeti en siajn -verkojn. Aliflanke la aldonitaj du komikaĵoj (kiujn aliaj eble nomus -skeptikaĵoj) same montros lian fonton da preta sprito kaj plenan -bonhumoron. Sed pri ĉio ĉi la leganto mem juĝu.</p> - -<p class="far_sig"><i>A. Frank Milward.</i></p> - -<p class="far_sig">Birmingham, Anglujo<br /> - Aprilo 1923.</p> - -<p>NB. La pluraj neologismoj, elĉerpitaj kaj klarigitaj laŭ la -<i>Vortaro Fulĉer kaj Long</i>, estas signitaj per „F. L.“</p> - -<div class="section" id="sr2"> -<h2>LIĜEJA</h2> - -<blockquote> -<p style="text-align:justify;">„Kaj tie enkuŝas la Volo, kiu ne mortas. Kiu scias la misterojn -de la Volo, kun ĝia vigleco? Ĉar Dio nur estas granda Volo, -enpenetranta ĉion, pro la naturo de sia intenseco. La homo ne sin -submetus al la anĝeloj, nek al la morto absolute, se ne pro la -malfortikeco de sia malvigla volo.“</p> - -<p class="far_sig"><i>Jozefo Glanvil.</i></p> -</blockquote> -</div> - -<p>Mi ne povas, por mia animo, memori kiel, kiam aŭ eĉ precize kie mi -unue konatiĝis kun la Lady Liĝeja<a href="#Footnote01" class="fnanchor">[1]</a>. Longaj jaroj de tiam estas -forpasintaj, kaj mia cerbo estas malforta pro intensa suferado. Aŭ -eble, mi <i>nun</i> ne povas rememori tiujn punktojn pro tio, ke reale -la karaktero de mia amatino, ŝia neordinara klereco, ŝia stranga -sed serena speco de beleco, kaj la travibriga kaj ravega elokventeco -de ŝia mallaŭta, muzika voĉo, eniris en mian koron per paŝoj -tiel firme kaj enŝteleme progresaj, ke ili estis nerimarkataj kaj -nekonataj. Tamen, mi kredas, ke mi renkontis ŝin unue kaj plej -ofte en iu granda, malnova, ruiniĝanta urbo apud la Rhejno. Pri -ŝia familio — preskaŭ certe mi aŭdis ŝin paroli! Tio, ke ĝi -estis treege malnova, estas senduba. Liĝeja! Liĝeja! Absorbite -en studaĵoj tianaturaj, ke pli ol io alia ili taŭgas por nuligi -impresojn el la ekstera mondo, sole per tiu ĉi dolĉa vorto — per -Liĝeja — mi povas venigi antaŭ la okulojn de mia imago la formon -de ŝi, kiu ne plu ekzistas. Kaj nun, dum mi skribas, rememoro -eklumas en mi, ke mi <i>neniam konis</i> la patran nomon de ŝi, kiu estis -mia amikino kaj fianĉino, kaj kiu iĝis la partoprenanto de mia -studado kaj mia amata edzino. Ĉu tio estis ludema postulo, parte -de mia Liĝeja? aŭ ĉu ĝi estis provo pri la forto de mia amo, -ke mi ĉi tiupunkte ne faru demandojn? aŭ, plivole, ĉu ĝi estis -mia propra kaprico, — freneze romantika oferaĵo sur la altaro -de la plej pasia sindono? Mi nur malprecize rememoras la fakton -mem — ne estas mirinde, ke mi plene forgesis la okazojn, kiuj -ĝin iniciatis kaj akompanis. Kaj vere, se iam tiu fantomo, kiun -oni titolas Romaneco — se iam ŝi, la pala kaj la nebuleflugila -Astofeto de idolserva Egipto prezidas, kiel oni diras, ĉe edziĝoj -malbonsignitaj, tiam tre certe ŝi prezidis ĉe la mia.</p> - -<p>Ekzistas tamen unu kara temo, pri kiu ne nebuliĝas mia memoro. Tio -estas la persona aspekto de Liĝeja. Stature ŝi estis altkreska, -gracila, kaj, dum siaj lastaj tagoj, eĉ marasma. Estus vane, se mi -penus priskribi la majestecon, la kvietan serenecon de ŝia sinteno, -aŭ la nekompreneblan senpezecon kaj elastecon de ŝiaj piedpaŝoj. -Ŝi venis kaj iris kvazaŭ ombro. Neniam mi eksciis pri ŝia eniro -en mia fermita studejo, krom per la kara muziko de ŝia mallaŭta -dolĉa voĉo, dum ŝi metis la marmorecan manon sur mian ŝultron. -Je vizaĝa beleco neniam virgulino ŝin egalis. Ĝi estis la brilo -de opiosonĝo — aera kaj animlevanta vizio pli rave dia ol la -fantaziaĵoj, kiuj flirtis ĉirkaŭ la dormantaj animoj de la filinoj -de Deloso. Sed, tamen, ŝiaj trajtoj ne estis laŭ tiu regula formo, -kiun ni false estas instruitaj adori en la klasikaj laboroj de la -idolanoj. „Ne ekzistas ia ravega beleco“, diras Bakon, Lordo Verulam, -parolante prave pri ĉiuj specoj kaj genroj de beleco, „ne havanta -ian strangecon de proporcio“. Sed kvankam mi vidis, ke la trajtoj de -Liĝeja ne estas laŭ klasika reguleco — kvankam mi rimarkis, ke -ŝia beleco estas ja „ravega“; kaj sentis, ke estas enestanta en ĝi -multe da „strangeco“, mi senfrukte penis trovi la „neregulecon“, kaj -sekvi ĝisfine mian propran percepton de la „strango“. Mi ekzamenis -la konturon de la alta kaj pala frunto — ĝi estis perfekta — kiel -malvarma tiu vorto, kiam ĝi rilatas al tiu dia majesteco! — la -karnon, kiu egalis la plej puran eburon; la rimarkindan larĝecon kaj -serenecon, la molan malkavecon de la partoj super la tempioj, kaj -poste, la korvonigrajn, la brilajn, la abundajn kaj nature buklajn -harojn, kiuj malkaŝis la plenan potencon de la Homera epiteto -„hiacinta“! Mi rigardis la delikatajn konturojn de ŝia nazo — -kaj nenie, krom en la graciaj medalionoj de la Hebreoj, mi estas -vidinta similan perfektecon. Tie troviĝis la sama belega surfaca -glateco, la sama, apenaŭ perceptebla inklino al kurbiĝo, la samaj, -harmonie kurbaj naztruoj, montrantaj la liberan spiriton. Mi rigardis -la dolĉan buŝon. Jen vere estis la triumfo de ĉio ĉiela — la -belega kurbo de la suprolipo malalta — la mola, sentameta dormo de -la malsupra — la kavetoj, kiuj ludis, kaj la koloro, kiu parolis; -la dentoj rebrilantaj, per preskaŭ timiga brilo, ĉiun radion de -la sankta lumo, kiu falis sur ilin dum ŝiaj serenaj kaj pacaj, sed -plej ĝoje radiaj el ĉiuj ridetoj. Mi primeditis la formon de la -mentono, kaj ankaŭ tie ĉi mi trovis la mildan larĝecon, la molecon -kaj majeston, plenkurbecon kaj spiriton de la Grekoj — la konturon, -kiun la dio Apolo malkaŝis nur en sonĝo al Kleomeno la filo de la -Atenano. Kaj tiam mi ekrigardis en la grandajn okulojn de Liĝeja.</p> - -<p>Ni ne posedas modelojn por okuloj en la treege antikvaj restaĵoj. -Verŝajne, ankaŭ la sekreto, kiun aludis Lordo Verulam, kuŝis -en la okuloj de mia amatino. Ili estis, mi devas kredi, multe pli -grandaj ol la ordinaraj okuloj de nia raso. Ili estis eĉ pli grandaj -ol la plej grandaj el tiuj de la gento en la valo de Nurjahad. Sed -nur malofte, je momentoj de intensa ekscitiĝo, tiu ĉi kuriozeco -iĝis pli ol iomete rimarkinda en Liĝeja. Je tiaj momentoj iĝis -ŝia beleco — eble pro mia pasia imago ĝi tiel nur ŝajnis — la -beleco de estaĵoj aŭ superaj aŭ apartaj de la tero, la beleco de -la fabelaj hurioj<a href="#Footnote02" class="fnanchor">[2]</a> de la Turkoj. La nuanco de la okuloj estis la -plej brilanta nigro, kaj super ili pendis gagate nigraj okulharoj -tre longaj. La brovoj iomete neregulaj konture, estis samkoloraj. -La „strangeco“, tamen, kiun mi trovis en la okuloj, estis laŭ -naturo distingebla kaj de la formo, la brilo, kaj de la koloro de la -trajtoj, kaj devas malgraŭ ĉio esti rilatigata al la <i>esprimo</i>. Ha, -vorto sen signifo, malantaŭ kies granda latitudo el nura sono ni -kaŝas multe da nia nescio pri tiom da spiritaj aferoj! La esprimo -en la okuloj de Liĝeja! Kiel dum longaj horoj mi pripensis ĝin! -Kiel mi, tra tuta someromeza nokto, baraktis por sondi ĝin! Kio -estis tio, tiu <i>io</i> pli profunda ol la puto de Demokrito, kiu kuŝis -profunde en la pupiloj de mia amatino? Kio ĝi <i>estis</i>? Firmtenis min -la fervoro sciiĝi. Tiuj okuloj, tiuj larĝaj, tiuj brilaj, tiuj diaj -sferoj? Ili fariĝis por mi la ĝemelaj<!-- gemelaj --> steloj de Ledo, kaj mi por ili -la plej pia el la astrologoj.</p> - -<p>Ne estas iu punkto, inter la multaj nekompreneblaj anomalioj de -la mensoscienco, pli travibre ekscitiga ol la fakto — neniam, mi -kredas, rimarkita de la skoloj — ke, dum niaj penoj memori ion longe -forgesitan, ofte ni troviĝas sur la ekstrema rando de rememoro, ne -povante, fine, memori. Kaj tiel, plej ofte, intense rigardante la -okulojn de Liĝeja, mi sentis alproksimiĝi la plenan scion pri la -esprimo — sentis ĝin alproksimiĝi — sed ne plene esti mia — kaj, -tiel, fine tute foriĝi! Kaj (stranga, ho plej stranga mistero el -ĉiuj!) mi malkaŝis, en la plej ordinaraj objektoj de la universo, -cirklon da analogioj por tiu esprimo. Mi volas diri, ke post kiam -la beleco de Liĝeja eniris mian animon, por loĝi tie kvazaŭ en -sanktejo, mi elĉerpis, de multaj ekzistaĵoj en la materia mondo, -sentimenton tian, kian mi ĉiam sentis vekata en mi de ŝiaj grandaj -lumaj okuloj. Tamen, mi ne povis plie difini tiun ĉi sentimenton, -aŭ analizi aŭ eĉ fikse rigardadi ĝin. Mi ĝin rekonis, mi ripetu, -iafoje dum observado de rapide kreskanta vinberujo — dum medito pri -nokta aŭ taga papilio, krisalido, aŭ rivereto el fluanta akvo. -Mi sentis ĝin pro la oceano, pro la defalo de aerolito. Mi sentis -ĝin en la ekrigardoj de neordinare maljunaj personoj. Kaj troviĝis -unu aŭ du steloj en la firmamento (speciale unu, stelo de la sesa -grandeco, duobla kaj varia, trovebla apud la granda stelo en Liro), -kies aspekto dum lornega observado sentigis al mi la emocion. Mi -estis plenigita per ĝi de certaj sonoj el kordinstrumentoj, kaj ne -malofte de pecoj el libroj. Inter nenombreblaj aliaj ekzemploj, mi -bone memoras ion el volumo de Jozefo Glanvil, kiu (eble nur pro sia -kuriozeco — kiu povas scii?) neniam malsukcesis inspiri al mi la -sentimenton:</p> - -<p>„Kaj tie enkuŝas la Volo, kiu ne mortas. Kiu scias la misterojn -de la Volo, kun ĝia vigleco. Ĉar Dio nur estas granda Volo -enpenetrante ĉion pro la naturo de sia intenseco. La homo ne sin -submetus al la anĝeloj, nek al la morto absolute, se ne pro la -malfortikeco de sia malvigla volo.“</p> - -<p>La daŭro de jaroj kaj posta pripenso povigis min ektrovi ian -malproksiman rilaton inter tiu ĉi libropeco el la angla moralisto, -kaj io el la karaktero de Liĝeja. <i>Intenseco</i> de penso, ago aŭ -parolo eble estis ĉe ŝi rezulto, aŭ almenaŭ montrilo de tiu -grandega volo, kiu, dum nia longa interrilato, ne sukcese donis alian -kaj pli proksiman ateston pri sia ekzisto. El ĉiuj virinoj, kiujn -mi iam konis, ŝi, la ŝajne trankvila, la ĉiame serena Liĝeja, -estis la plej terura viktimo por la tumultaj vulturoj de malmilda -pasio. Kaj tian pasion mi ne kapablus taksi, se ne per la mirakla -pligrandiĝo de tiuj okuloj, kiuj samtempe tiom ĝojigis kaj teruris -min — per la preskaŭ magia melodio, modulado, distingebleco kaj -kvieteco de ŝia tre mallaŭta voĉo — kaj per la sovaĝa energio de -la vortoj, kiujn ŝi kutime parolis; kiuj estis duoble efektaj pro -kontrasto kun ŝia parolmaniero.</p> - -<p>Mi estas parolinta pri la klereco de Liĝeja; ĝi estis grandega — -tia, kian mi neniam alie konis ĉe virino. Pri la klasikaj lingvoj -ŝi estis profunde instruita, kaj ĝis tiom, kiom etendiĝis mia -propra scio pri la modernaj idiomoj de Eŭropo, mi neniam trovis -ŝin eraranta. Plie, pri iu temo el la plej admirataj, kiuj estas -nure la plej profundaj el la prifanfaronata temaro de la akademio, -ĉu ŝi iam troviĝis malsukcesa? Kiel strange, kiel travibrige -tiu ĉi unu trajto en la naturo de mia edzino perforte altrudas -sin al mi nur je ĉi tiu malfrua tempo! Mi diris, ke ŝia scio -estis tia, kian mi neniam trovis ĉe virino — sed kie spiras la -<i>viro</i>, kiu trapasis, kaj sukcesplene, <i>ĉiujn</i> vastajn areojn -de morala, fizika kaj matematika sciencoj? Tiam mi ne komprenis -tion, kion nun mi klare perceptas, ke la akiraĵoj de Liĝeja estis -gigantaj, estis miregindaj; kvankam mi sufiĉe sciis ŝian senliman -superecon kaj submetiĝis kun infaneca fido al ŝia gvido tra la -ĥaosa mondo de metafizika esplorado, pro kiu mi estis tre peneme -okupita dum la fruaj jaroj post nia geedziĝo. Kun kiel granda -triumfo — kiel viva ĝojo — kiom da ĉio, kio estas etera en la -espero — mi sentis, kiam ŝi kliniĝis super mi dum studoj ne -multe serĉitaj — sed malpli konitaj — tiun ravan perspektivon -disetendiĝantan malrapidagrade antaŭ mi, laŭ kies longa, grandioza -kaj tute nesurpaŝita vojo mi povis fine antaŭeniri al la celo de -saĝo tro die grandvalora ne esti malpermesita!</p> - -<p>Kiel dolorega, do, devis esti mia malĝojo, kiam, post kelkaj -jaroj, mi vidis prenantaj al si flugilojn kaj forflugantaj miajn -fortebazitajn esperojn! Sen Liĝeja mi estis kvazaŭ infano -serĉpalpanta en la nokto. Ŝia ĉeesto kaj nura legado forte lumigis -la multajn misterojn de la transcendismo, en kiun ni ambaŭ estis nin -mergintaj. Pro manko de la radia brilo de ŝiaj okuloj la literoj -lumaj kaj oraj fariĝis pli malhelaj ol Saturna plumbo. Kaj nun tiuj -okuloj heligis malpli kaj malpli ofte la paĝojn, super kiuj mi -kliniĝis. Liĝeja malsaniĝis. La ekstazaj okuloj flamis per tro -— tro glora lumo; la palaj fingroj alprenis la travideblan vaksan -koloron de la tombo, kaj la bluaj vejnoj sur la alta frunto ŝvelis -kaj malŝvelis impulse pro la tajdo eĉ de la plej milda emocio.</p> - -<p>Mi vidis, ke ŝi devas morti — kaj en spirito mi luktis malespere -kun la drakona Azraelo. Kaj la baraktado de la pasia edzino estis, -miasurprize, eĉ pli energia ol la mia. Troviĝis antaŭe en ŝia -serioza naturo multo, kio impresis sur min la kredon, ke por ŝi la -morto venos sen sia teruro; sed tiel ne estis. Vortoj estas senpovaj -komprenigi ian pravan ideon pri la furioza kontraŭstaro en ŝia -luktado kun la ombro. Mi angoroĝemis je la kompatinda vido. Mi -estus konsolinta — mi estus rezoninta; sed pro la intenseco de ŝia -fortega deziro por vivo — por vivo — nur por vivo — la konsolado -kaj rezonado same estus la plej grandaj malsaĝoj. Tamen, ne antaŭ -la lasta momento, meze de la plej konvulsiaj tordiĝoj de ŝia -furioza spirito, iel foriĝis la ekstera trankvileco de ŝia mieno. -Ŝia voĉo plimoliĝis, plimallaŭtiĝis — sed mi ne ŝatas pripensi -la frenezan signifon de la kviete dirataj vortoj. Mia cerbo turniĝis -kiam, ravate, mi aŭskultis melodion superhoman — konjektojn kaj -aspirojn, kiujn la mortemularo neniam antaŭe konis.</p> - -<p>Ke ŝi min amas, mi ne estis dubinta; kaj mi povis facile scii, ke -en sino kiel la ŝia la amo ne reĝus kiel ordinara pasio. Sed nur -je ŝia morto mem mi estis plene impresata pri la potenco de ŝia -afekcio. Dum longaj horoj, tenante mian manon, ŝi elverŝis antaŭ -mi la superfluon de koro, kies pli ol pasia amego ensume atingis al -idolservado. Kiel mi estis meritinta tiel beniĝi per tiaj konfesoj? -— Kiel meritinta tiel malbeniĝi per la foriro de mia amatino je -la horo, kiam ŝi faris ilin? Sed pritrakti tiun ĉi temon mi ne -povas elporti. Mi diru sole, ke en ŝia pli ol virina sinfordono al -amo (bedaŭrinde tute nemeritita, tute al malindo donita), mi fine -rekonis la principon, kial ŝi deziregis, per tiel furioze serioza -avideco, la vivon, kiu nun tiel rapide estis forfluganta. Estas -tiu ĉi dezirego — estas tiu ĉi avida forteco de deziro por vivo -— <i>nur</i> por vivo — kiun mi ne havas la povon pentri, nek parolon -esprimi ĝin.</p> - -<p>Je la ĝusta mezo de la nokto en kiu ŝi foriĝis, mansigninte min -al si, ŝi postulis, ke mi ripetu certajn stancojn verkitajn de ŝi -antaŭ ne multaj tagoj. Ili estis jenaj:</p> - -<div class="verse"> -<div class="stanza"> -<div class="i0">Jen! estas nokto karnavala</div> -<div class="i2">Dum la solecaj postaj jaroj;</div> -<div class="i0">Anĝelamas’, flugila kaj vuala,</div> -<div class="i2">Dronante nun en larmaj maroj,</div> -<div class="i0">Kunsidas en teatro por elstudi</div> -<div class="i2">Dramon el timoj kaj esperoj;</div> -<div class="i0">Dum la orkestro halte daŭras ludi</div> -<div class="i2">Muzikon de la sferoj.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="i0">Sub form’ de alta Di’, murmure</div> -<div class="i2">Flustraĉas mimikistaj aroj;</div> -<div class="i0">Tien kaj reen flugas ili nure,</div> -<div class="i2">Pupetoj, kies pensoj, faroj</div> -<div class="i0">Venas laŭ vol’ de vastaj senformaĵoj,</div> -<div class="i2">Kiuj la scenon movas fatan,</div> -<div class="i0">Kaj svingas de kondoraj flugilaĵoj</div> -<div class="i2">Malĝojon nevidatan.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="i0">Miksaĉa dramo! — ho, ja fidu,</div> -<div class="i2">Ke ne ĝi estos forgesata!</div> -<div class="i0">Fantomon ĝian nun ĉasata vidu,</div> -<div class="i2">De homamas’, sed ne kaptata;</div> -<div class="i0">Rondkuras ili, kaj la vojostreko</div> -<div class="i2">Sampunkten venos ĝis eterno,</div> -<div class="i0">Tra multe da Frenezo, pli da Peko,</div> -<div class="i2">Kaj Timo, ja la kerno!</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="i0">Sed vidu! en la ludistaron</div> -<div class="i2">Formaĉo trudas sin rampante!</div> -<div class="i0">Sangruĝa aĵo lasas la scenaron</div> -<div class="i2">El la soleco sin tordante!</div> -<div class="i0">Ĝi rampas — rampas! ĝiaj por manĝegoj</div> -<div class="i2">Mortas la mimikistoj blekaj;</div> -<div class="i0">Dum la serafoj ĝemas je dentegoj</div> -<div class="i2">Per homa sang’ malsekaj.</div> -</div><div class="stanza"> -<div class="i0">For — for! la lumoj iĝas for!</div> -<div class="i2">Kaj antaŭ ĉiu form’ tremanta</div> -<div class="i0">Kurteno (la funebra, lasta hor’)</div> -<div class="i2">Defalas tra venteg’ blovanta;</div> -<div class="i0">L’ anĝeloj, palaj, pri la epitomo,</div> -<div class="i2">Bedaŭras ĝin de Viv’ la ĝermo,</div> -<div class="i0">Ĉar estas ĝi la tragedio <span class="sc">homo</span>,</div> -<div class="i2">Kaj la Venkint’ — <span class="sc">la vermo</span>.</div> -</div></div> - -<p>„Ho, Dio!“, duone ŝirkriis Liĝeja, salte stariĝante kaj etendante -supren per konvulsia movo la brakojn, kiam mi finis tiujn ĉi -versojn, „ho, Dio! ho, dia Patro! ĉu tiuj ĉi aferoj estos -neŝanĝeble tiaj? Ĉu tiu ĉi venkinto ne unufoje kuŝos venkita? -Ĉu ni ne estas partoj kaj membroj de Vi? Kiu — kiu scias la -misterojn de la Volo, kun ĝia vigleco? La Homo ne sin submetus al la -anĝeloj, <i>nek al la morto absolute</i>, se ne pro la malfortikeco de -sia malvigla volo.“</p> - -<p>Kaj nun, kvazaŭ eluzita pro emocio ŝi lasis defali la blankajn -brakojn, kaj reiris solene al sia morta lito. Kaj, kiam ŝi spiris -siajn lastajn sopirojn, venis miksita kun ili mallaŭta murmuro de -ŝiaj lipoj. Mi kliniĝis al ili, kaj distingis denove la finajn -vortojn de la peco el Glanvil. „<i>La Homo ne sin submetus al la -anĝeloj, nek al la morto absolute, se ne pro la malfortikeco de sia -malvigla volo</i>.“</p> - -<p>Ŝi mortis, kaj mi, premegita ĝis la terpolvo pro malĝojo, ne plu -povis toleri la solecan malplenecon de mia domego en la malhela -kaj kaduka urbo apud la Rhejno. Ne mankis al mi tio, kion la mondo -nomas riĉo. Liĝeja alhavigis al mi multe pli, tre multe pli, ol -ordinare fariĝas la sorto de mortemuloj. Post nemultaj monatoj, -do, lacege kaj sencele vagadinte, mi aĉetis kaj iome riparigis -abatejon, kiun mi ne intencas nomi, en unu el la plej sovaĝaj kaj -malplej vizitataj partoj de bela Anglujo. La senluma kaj malgaja -grandiozeco de la konstruaĵo, la preskaŭ sovaĝa aspekto de la -bieno, la multaj longedaŭraj kaj melankoliaj memoroj ĉirkaŭ -ambaŭ, multon posedis harmonian kun la sentoj de tuta forlasiteco, -kiuj min estis pelintaj en tiun malproksiman kaj nesocietan regionon -de la lando. Sed kvankam la ekstera abatejo, kun sia verda masko -pendanta ĉirkaŭe, suferis pro nur malmulte da aliigo, mi al mi -permesis, pro infana kontraŭemo, kaj eble pro iometa espero disigi -miajn malĝojojn, pompon pli ol reĝe grandiozan interne. Por tiaj -malsaĝaĵoj jam dum mia infaneco mi akiris guston, kaj nun ili -revenis al mi, kvazaŭ dum kadukeco pro malĝojo. Mi sentas, ke multe -eĉ da ĝermanta frenezo povus esti trovita en la grandiozaj kaj -fantaziaj drapiraĵoj, en la solenaj skulptaĵoj el Egiptujo, en la -sovaĝaj kornicoj kaj meblaro, en la Bedlamaj<a href="#Footnote03" class="fnanchor">[3]</a> desegnaĵoj sur la -tapiŝoj el tufa oro. Mi estis sklavo ligita en la katenoj de opio — -kaj miaj laboroj kaj ordonoj koloriĝis de miaj sonĝoj. Sed tiujn -ĉi absurdaĵojn mi ne pritraktu pli detale. Mi parolu nur pri tiu -unu ĉambro, por ĉiam malbenita, kien, dum momento de cerba foresto, -mi kondukis de la altaro, kiel mia novedzino — kiel la postvenanto -de la neforgesota Liĝeja — la blondharan kaj bluokulan Lady Rovena -Trevanjon el Tremajno.</p> - -<p>Estis neniu aparta peco el la arkitekturo kaj dekoracio de tiu -novedziĝa ĉambro, kiu ne estas nun videbla antaŭ mi. Kie estis -la animoj de la fierega familio de la novedzino, kiam, pro avideco -je oro, ili permesis transiri la sojlon de ĉambro <i>tiel</i> ornamita -fraŭlinon tiom amatan? Mi diras, ke mi ĝisfunde memoras la detalojn -de la ĉambro, sed mi estas bedaŭrinde forgesema pri temoj profunde -gravaj, kaj tie ĉi troviĝis nenia sistemo, nenia agordo en la -fantazia pompo, por ekteni la memoron. La ĉambro staris en alta -tureto de la kastelforma abatejo; ĝi estis kvinangula forme, kaj -grandege ampleksa. Okupis la tutan sudan lateron de la kvinangulo -la sola fenestro — grandega plato da senkadra vitro el Venezio -— unu sola peco kolorigita ĝis la nuanco de plumbo, tiel, ke la -radioj, aŭ de la suno aŭ la luno, pasinte tra ĝin, kuŝiĝis kun -mortpala lumo sur la objektojn interne. Ekster la supra parto de tiu -ĉi grandega fenestro etendiĝis la retaĵo de grandaĝa vinberujo, -kiu suprengrimpis la masivajn murojn de la tureto. La plafono, el -malgajaspekta kverkoligno, estis troe alta, arkaĵa, kaj ellaboreme -skulptita kun tre sovaĝaj kaj groteskaj specimenoj de duone gotikaj, -duone druidaj desegnaĵoj. El interne de la plej centra niĉo de -tiu ĉi malĝojiga arkaĵo dependis, per unu ora ĉeno el longaj -ĉeneroj, grandega incensilo el la sama metalo, de saracena modo, kaj -kun multaj boraĵoj tiel faritaj, ke tordiĝis en kaj el ili, kvazaŭ -enhavanta serpentan vivecon, konstanta intersekvo da plurkoloraj -flamoj.</p> - -<p>Kelkaj sofoj kaj oraj kandelabroj laŭ orienta desegno estis dise -starigitaj; kaj staris tie ankaŭ la lito — la edziĝa lito — -laŭ hinda modelo, malalta, kaj skulptita el solida ebono, kun -supre baldakeno kiel ĉerkomantelo. En ĉiu angulo de la ĉambro -vertikale staris giganta sarkofago el nigra granito, de la Tomboj -de la Reĝoj kontraŭ Luksoro, kun siaj antikvaj kovriloj plenaj je -belegaj skulptaĵoj. Sed en la drapiraĵo de la ĉambro troviĝis la -ĉefa fantazio el ĉiuj. La muroj, grandege altaj — eĉ malproporcie -tiel — estis drapiritaj de supro ĝis fundo, kun grandaj faldoj, -per peza kaj dikaspekta tapeto — tapeto el ŝtofo, kiu troviĝis -sammaniere kiel planka tapiŝo, kiel la tegaĵoj de la sofoj kaj -la ebona lito, kiel baldakeno por la lito, kaj kiel la grandiozaj -spiraloj de la kurtenoj, kiuj duone ŝirmis la fenestron. La -ŝtofo estis la plej riĉa orodrapo. Ĝi estis tute surmakulita, -je variaj distancoj, per arabeskaj figuroj diametraj je unu futo, -kaj teksitaj sur la drapo laŭ desegnaĵoj el tre gagata nigro. -Sed tiuj figuroj posedis la veran karakteron de la arabesko, nur -rigardataj de unu sola vidpunkto. Per metodo nun bone konata, kaj -fakte trovebla posten ĝis tre malproksima antikveco, ili fariĝis -variemaj aspekte. Por personoj envenantaj la ĉambron ili aspektis -kiel simplaj monstraĵoj, sed, ĉe plua antaŭeniro, tiu ĉi aspekto -grade foriĝis, kaj, paŝo post paŝo, dum la vizitanto movis sian -starlokon en la ĉambro, li trovis sin ĉirkaŭita de senlima -intersekvo de la teruraj figuroj, kiuj apartenas al la superstiĉo -de la Normano, aŭ leviĝas dum la kulpa dormo de la monaĥo. La -fantazmagora efekto multe pligrandiĝis pro la artaĵa konduko de -forta, senĉesa fluo da vento malantaŭ la tapetoj, — kiu donis -malpacan kaj abomenan vivecon al la luto.</p> - -<p>En ĉambroj tiuspecaj — en tiuspeca edziĝa ĉambro — mi pasigis, -kune kun la Lady el Tremajno, la malsanktajn horojn de la unua monato -post nia geedziĝo — pasigis ilin kun nemulte da maltrankvileco. -Ke mia edzino timegas la sovaĝan necertecon de mia kolero — ke -ŝi evitas min kaj ne multe amas min — mi ne povis ne percepti; -sed tio al mi donis plivole plezuron ol ion alian. Mi abomenis ŝin -per malamo taŭga pli por demono ol homo. Mia memoro postenflugis -(ho, kun kiel intensa bedaŭro!) al Liĝeja la amata, la statueca, -la bela, la enlombigita. Mi ĝojis je memoroj pri ŝia virteco, pri -ŝia saĝo, pri ŝia altpensa, ŝia spirita naturo, pri ŝia pasia, -ŝia idolserva amo. Nun, tamen, mia animo plene kaj libere brulis pro -pli ol la fajroj de la ŝia. En la ekscitiĝo de miaj opiaj sonĝoj -(ĉar mi estis kutime katenata en la ĉenoj de la drogo) mi kriis -laŭte ŝian nomon, dum la nokta silento, aŭ inter la ŝirmataj -lokoj de la valetoj dum la tago, kvazaŭ, per la sovaĝa avideco, la -solena pasio, kaj la brula ardo de mia dezirego por la foririnto, mi -povis ŝin revenigi al la vojo, kiun ŝi estis forlasinta — ho, ĉu -<i>povis</i> esti por ĉiam? — ree sur la teron.</p> - -<p>Ĉirkaŭ la komenciĝo de la dua monato post mia edziĝo la Lady -Rovena estis atakata de subita malsano, el kiu estis malrapida ŝia -resaniĝo. La febro, kiu bruligis ŝin, maltrankviligis ŝiajn -noktojn; kaj, dum ŝia malkvieta duondorma stato, ŝi parolis pri -sonoj kaj movoj en kaj ĉirkaŭ la ĉambro en la tureto, kiuj, -miakonjekte, ne posedis alian originon krom ŝia malsana imago, aŭ, -eble, la fantasmagoraj influoj de la ĉambro mem. Post kelke da -tempo ŝi estis resaniĝanta, kaj fine plene sana. Sed nur mallonga -tempo pasis antaŭ ol dua kaj pli fortega malsano denove deĵetis -ŝin sur la liton de suferado; kaj el tiu ĉi atako ŝia korpo, -ĉiam malforta, neniam plene resaniĝis. Ŝiaj atakoj estis, post -tiu ĉi tempo, tre timigaj, kaj, pro sia eĉ pli timiga reokazado, -kontraŭstaris same la instruitecon kaj la grandajn penojn de ŝiaj -kuracistoj. Kune kun la kresko de la kronika malsano, kiu ŝajne, -estis tiel ekpreninta ŝian organaron tro forte por foriĝi pro homaj -rimedoj, mi ne povis ne rimarki similan kreskon de la nerva agaciĝo -de ŝia temperamento, kaj de ŝia ekscitiĝo pro trivialaj kaŭzoj -por timo. Ŝi denove parolis, kaj nun pli ofte kaj persisteme, pri la -sonoj — la iometaj sonoj — kaj pri la neordinaraj movoj inter la -murtapetoj, kiujn ŝi jam antaŭe aludis.</p> - -<p>Unu nokton, proksime de la fermiĝo de Septembro, ŝi obstinis -tiun ĉi embarasan temon per pli ol kutima emfazo. Ŝi ĵus estis -vekiĝinta el netrankvila dormo, kaj mi rigardis ŝin<!-- (ne okazis) -->, kun sentoj -duone doloraj, duone nebule timemaj, la movadon de ŝia malgrasega -vizaĝo. Mi sidis apud ŝia ebona lito, sur unu el la hindaj sofoj. -Ŝi duone leviĝis kaj parolis, per serioza mallaŭta flustro pri -sonoj, kiujn ŝi <i>tiam</i> aŭdis, sed kiujn mi ne povis aŭdi — pri -movoj, kiujn ŝi <i>tiam</i> vidis, sed kiujn mi ne povis percepti. La -vento rapide fluis malantaŭ la tapetoj, kaj mi volis pruvi al ŝi -tion (kion, mi konfesu, mi mem ne povis tute kredi), ke tiuj preskaŭ -neaŭdeblaj spiroj, kaj tiuj tre kvietaj ŝanĝiĝoj de la figuroj -sur la muro, nur estas la naturaj efektoj de tiu kutima rapidado de -la vento. Sed mortaspekta paleco, blankigante ŝian vizaĝon, pruvis -al mi, ke miaj penoj recertigi ŝin estos senfruktaj. Ŝi ŝajne -svenis, kaj neniu flegistino estis sufiĉe proksima esti vokata. Mi -memoris kie estis metita karafo da malforta vino, kiun ordonis por -ŝi ŝiaj kuracistoj, kaj pasis trans la ĉambron por havigi ĝin -al mi. Sed, kiam mi paŝis sub la lumo de la incensilo, du timigaj -cirkonstancoj altiris mian atenton. Mi estis sentinta, ke iu palpebla -sed ne videbla objekto pasas senpeze preter mi, kaj mi vidis, ke -kuŝas sur la ora tapiŝo, ĝuste meze de la riĉa lumo deĵetita -de la incensilo, ombro — tian ombron, kian oni povas imagi kiel la -ombro de fantomo. Sed mi estis sovaĝa pro ekscitiĝo, post malmodera -dozo da opio, kaj nemulte atentis tiujn aferojn, nek parolis pri -ili al Rovena. Trovinte la vinon, mi ree transiris la ĉambron, kaj -elverŝis plentason da ĝi, kiun mi metis al la lipoj de la svenanta -Lady. Ŝi nun parte estis refortiĝinta, kaj mem prenis la pokalon, -dum mi sidfalis sur sofon apude, kvankam miaj okuloj rigardis ŝin -senĉese. Estis tiam, ke mi klare rimarkis molan piedpaŝon sur la -tapiŝo kaj apud la lito; kaj, post sekundo, kiam Rovena levis la -vinon al siaj lipoj, mi vidis, aŭ eble revis, ke mi vidas, falanta -en la pokalon, kvazaŭ de ia nevidebla fonto en la atmosfero de -la ĉambro, tri aŭ kvar grandajn gutojn da brila kaj rubenkolora -fluidaĵo. Dum mi ĉi tion vidis, Rovena ne tion faris. Ŝi glutis la -vinon senhezite, kaj mi min detenis de parolo pri okazo, kiu devas, -malgraŭ ĉio, mi opiniis, esti nur la sugesto de troviva imago -iĝinta fantazie agema pro la teruro de la Lady, pro la opio kaj la -horo.</p> - -<p>Tamen, mi ne povas kaŝi al mi tion, ke tuj post la falo de -la rubenecaj gutoj, rapida plimalboniĝo okazis je la sano de -mia edzino, tiel ke, je la tria nokto poste, la manoj de ŝiaj -servistinoj pretigis ŝin por la tombo; kaj, la kvaran, mi sidis -sola, kune kun ŝia morttuke volvita korpo, en tiu fantazia ĉambro, -kiu ŝin estis ricevinta kiel mian novedzinon. Fantaziaj vizioj, -opionaskitaj, flirtis ombrece antaŭ mi. Mi rigardis per malkvieta -okulo la sarkofagojn en la anguloj de la ĉambro, la variemajn -figurojn de la drapiraĵo, kaj la tordiĝadon de la partkoloraj -fajroj supre en la incensilo. Miaj rigardoj poste falis, kiam mi -memoris la cirkonstancojn de la antaŭa nokto, al la loko sub la -brilego de la incensilo, kie mi estis vidinta la nebulajn signojn de -la ombro. Ĝi jam ne estis tie, tamen, kaj spirante pli libere, mi -turnis la rigardojn al la palega kaj rigida figuro sur la lito. Tiam -surfluis sur min mil memoraĵoj pri Liĝeja — kaj tiam revenis en -mian koron, per la tumulta forteco de diluvo, ĉiom da tiu nedirebla -malĝojego, tra kiu mi estis rigardinta <i>ŝin</i> tiel volvitan. La -nokto ekforiĝis, kaj ankoraŭ, kun sino plena je akraj pensoj pri -ŝi, sole kaj superege amata, mi restis rigardante la kadavron de -Rovena.</p> - -<p>Eble estis noktmezo — aŭ eble pli frue, aŭ malfrue, ĉar mi ne -notis la pasadon de tempo — kiam plorĝemo, mallaŭta, delikata, sed -tre distingebla, ekvekis min el mia revo. Mi <i>sentis</i>, ke ĝi venas -de la lito el ebono — la morta lito. Mi aŭskultegis tra angoro -da superstiĉa timo — sed ne venis ripeto de la sono. Mi streĉis -la vidon por distingi ian movon de la kadavro — sed ne troviĝis -io iomete perceptebla. Tamen, mi ne povis esti min trompinta. Mi -ja aŭdis la bruon, kiel ajn malklare, kaj mia animo estis vekita -interne de mi. Mi serioze kaj persiste tenis mian atenton fiksita al -la kadavro. Multaj minutoj pasis antaŭ ol okazis iu cirkonstanco, -kiu tendencis lumigi la misteron. Post kelke da tempo evidentiĝis ke -iometa, tre malforta, kaj apenaŭ rimarkebla nuanco de koloro estas -enfluanta en ŝiajn vangojn, kaj tra la kavintaj vejnetoj de ŝiaj -palpebroj. Tra speco de nedirebla teruro kaj respektego, por kiu -neniu lingvo de mortema homaro enhavas sufiĉe energian esprimon, mi -sentis mian koron ĉesi bati, miajn membrojn rigidiĝi tie, kie mi -sidas. Tamen, la ideo pri la devo fine efikis min reaplombigi. Mi ne -plu povis dubi, ke estis tro fruaj niaj preparoj — ke ankoraŭ vivas -Rovena. Necesis, ke ia tuja peno estu farata, sed la tureto staris -tute aparte de la parto de la abatejo, en kiu loĝis la servistoj -— ne troviĝis iu vokebla — mi ne havis rimedon por alvoki ilin -por helpi min, ne forlasante la ĉambron dum multaj minutoj, kaj -tiel mi ne kuraĝis agi. Tial mi baraktis sola dum miaj penoj por -revoki la animon, kiu ankoraŭ estis ŝancelanta. Post nelonge, -tamen, certiĝis, ke estas okazinta denova senviviĝo; la koloro -malaperis de palpebro kaj vango, lasante palecon eĉ pli ol marmora; -la lipoj duoble iĝis sulkitaj kaj kuntiritaj per la kadavra aspekto -de morto; abomena malsekeco kaj malvarmeco kovris rapide la surfacon -de la korpo; kaj ĉiu kutima rigora rigideco tuj sekvis. Tremante mi -ree kuŝfalis sur la sofon, de kiu mi estis tiel timige vekita, kaj -denove mi min okupis per pasiaj, maldormaj vizioj pri Liĝeja.</p> - -<p>Horo tiel estis pasinta, kiam (ĉu povis esti eble?) mi dufoje -sciiĝis pri ia malklara sono venanta de la apudaĵo de la lito. Mi -aŭskultis — en ekstrema teruro. La sono denove venis — ĝi estis -sopiro. Kurante al la kadavro, mi vidis — klare vidis — tremon sur -la lipoj. Unu momenton poste ili malfermiĝis, malkaŝante brilan -linion de la perlaj dentoj. Mirego nun luktis en mia sino kun la -profunda respektego, kiu ĝis tiam estis reĝinta tie sola. Mi -sentis, ke mia vido malheliĝas, ke mia cerbo vagas; kaj, sole per -fortega peno, mi fine sukcesis min kuraĝigi por la tasko, kiun la -devo tiel ankoraŭ unufoje montris. Nun estis parta rozeco sur la -frunto, kaj sur la vangoj kaj kolo; videbla varmeco trakuris la tutan -korpon; eĉ troviĝis iometa pulsado ĉe la koro. La Lady <i>vivis</i>; -kaj per duobligita ardo mi komencis la taskon venigi ŝian animon. -Mi frotis kaj malsekigis la tempiojn kaj la manojn, kaj uzis ĉiun -rimedon, kiun sperto kaj mia ne malvasta legado kuraca povis sugesti. -Sed senfrukte. Subite la koloro forfluis, la pulsado ĉesiĝis, la -lipoj reprenis la aspekton de la mortintoj, kaj unu momenton poste la -tuta korpo montris la glacian malvarmecon, la mortblankan nuancon, -la intensan rigidecon, la kaviĝintan profilon, kaj ĉiujn abomenajn -kuriozecojn de kadavro, kiu estas restinta multajn tagojn en la -tombo.</p> - -<p>Kaj denove mi ekrevis, pri Liĝeja — kaj denove (ĉu mirinde, ke -mi tremas, skribante?) <i>denove</i> atingis al miaj oreloj mallaŭta -plorĝemo el la ebona lito. Sed kial detale priskribus mi la -nedireblajn terurojn de tiu nokto? Kial mi paŭzus por rakonti -kiel, fojon post fojo, ĝis preskaŭ la horo de la griza ektagiĝo, -tiu abomena dramo de reekvivado sin ripetis; kiel ĉiu fortega -resenviviĝo estis nur al pli severa, kaj ŝajne pli neforlasebla -morto; kiel ĉiu angoro aspektis kvazaŭ batalo kontraŭ iu nevidebla -malamiko; kaj kiel ĉiu barakto estis sekvata de, mi ne scias kia, -strangega ŝanĝiĝo en la persona aspekto de la kadavro? Mi rapidu -ĝis la fino.</p> - -<p>La plejparto de tiu terura nokto estis pasinta, kaj ŝi, kiu jam -estis mortinta, ankoraŭ unu fojon moviĝis — kaj nun pli vigle -ol antaŭe, kvankam elveninte el mortiĝo pli konsternanta ol iu, -pro ĝia kompleta senesperigo. Delonge mi estis ĉesinta barakti -aŭ moviĝi, kaj sidadis rigide sur la sofo, senpova viktimo por -kirlego da tumultaj emocioj, el kiuj, eble, treega respektotimo estis -la malplej terura, la malplej forbruliga. La kadavro, mi ripetas, -moviĝis, kaj nun pli vigle ol antaŭe. La vivaj koloroj enruĝiĝis -per nekutima energio en la vizaĝo — la membroj malrigidiĝis — -kaj sen tio, ke la palpebroj ankoraŭ estas forte kunpremitaj, -kaj ke la bandaĝoj kaj drapiraĵoj de la ĉerko ankoraŭ donas -sian tomban mienon al la figuro, mi povis revi, ke Rovena ja estas -tute formetinta de si la katenojn de la morto. Sed se tiu ideo -ne estis, eĉ tiam, tute kredata, mi almenaŭ ne povis dubi plu, -kiam, leviĝante de la lito, ŝanceliĝante per malfortaj paŝoj, -kun fermitaj okuloj, kaj kun mieno de iu konfuzita per sonĝo, la -objekto, kiu estis mortvualita, antaŭeniris kuraĝe kaj videble en -la mezon de la ĉambro.</p> - -<p>Mi ne tremis — mi ne moviĝis, ĉar amaso da nedireblaj fantazioj -rilate la mienon, la staturon, la irmanieron de la figuro, fluante -rapide tra mia cerbo, estis paralizinta — estis frostinta min en -ŝtonon. Mi ne moviĝis, sed rigardadis la aperaĵon. Estis freneza -malordo en miaj pensoj — tumulto netrankvilebla. Ĉu reale tiu ĉi -povis esti la vivanta Rovena, kiu kontraŭis min? Ĉu ĝi povis esti -Rovena <i>iel ajn</i> — la helehara kaj blueokula Lady Rovena Trevanjon -el Tremajno? Kial, <i>kial</i> mi dubis ĝin? La bandaĝo kuŝis peze sur -la buŝo — sed, do, ĉu ĝi ne eble estis la buŝo de la spiranta -Lady el Tremajno? Kaj la vangoj — troviĝis la rozoj en ŝiaj -vangoj, same kiel dum ŝia tagmezo de vivo — jes, efektive, tiuj -ĉi povis esti la belaj vangoj de la vivanta Lady el Tremajno. Kaj -la mentono, kun ĝiaj kavetoj, same kiel dum saneco, ĉu tiu ne -verŝajne estis la ŝia? — sed <i>ĉu ŝi estis iĝinta pli altkreska -dum ŝia malsano?</i> Kia neesprimebla frenezo min ekprenis ĉe tiu -penso! Unu salto, kaj mi atingis al ŝiaj piedoj! Detirante sin de -mia tuŝo, ŝi defaligis de sia kapo, malligitajn, la kadavrecajn -tukojn, kiuj antaŭe ĝin malliberigis, kaj elfluis en la blovantan -atmosferon de la ĉambro grandaj masegoj da longaj kaj implikitaj -haroj — <i>ili estis pli nigraj ol la korvaj flugiloj de Noktmezo</i>! -Kaj nun malrapide malfermiĝis <i>la okuloj</i> de la figuro, kiu staradis -antaŭ mi. „Jen, do, almenaŭ“, mi kriegis laŭtvoĉe, „povas mi -neniam, mi neniam min trompi; ĉi tiuj estas la plenaj, kaj la -nigraj, kaj la brulantaj okuloj — de mia perdita amatino, de la Lady -— <span class="sc">la lady liĝeja</span>“.</p> - - -<div class="section" id="sr3"> -<h2>LA OVALA PORTRETO</h2> -</div> - -<p>La kastelo, kiun mia valeto<a href="#Footnote04" class="fnanchor">[4]</a> kuraĝetis perforte eniri, plivole ol -permesi ke mi, dum mia terure vundita stato, pasigu nokton subĉiele, -estis unu el tiaj konstruaĵoj, mikse mallumaj kaj grandiozaj, kiuj -tiel longe estas malridantaj inter la Apeninoj, ne malpli fakte ol en -la imago de novelistinoj. Ŝajnis, ke ĝi estas portempe kaj antaŭ -nelonge forlasita. Ni loĝigis nin en unu el la plej malgrandaj -kaj malplej lukse meblitaj ĉambroj. Ĝi staris en fora tureto de -la konstruaĵo. Ĝiaj dekoracioj estis riĉaj, sed ĉifonitaj kaj -antikvaj. La muroj estis drapiritaj per tekstapeto, kaj ornamitaj -per multnombraj kaj multformaj blazonaj trofeoj, kune kun neordinara -nombro da tre viglaj, modernaj pentraĵoj, en kadroj el riĉa ora -arabesko. Pri tiuj ĉi pentraĵoj, kiuj dependis sur la muroj ne nur -sur la ĉefaj surfacoj, sed ankaŭ en multaj niĉoj, kiujn la stranga -arkitekturo de la kastelo necesigis — pri tiuj ĉi pentraĵoj mia -komenciĝa delirio, verŝajne, profunde estis interesiginta min; -tiel ke mi ordonis al Petro, ke li fermu la pezajn kovrilojn de la -fenestroj — ĉar jam estis nokte — ekbruligu la meĉojn en alta -kandelabro, kiu staris apud la kapaĵo de mia lito, kaj dismetu -larĝe la franĝitajn kurtenojn el nigra veluro, kiuj ĉirkaŭis -la liton mem. Mi volis, ke li faru ĉion ĉi, por ke mi povu min -pretigi, se ne por dormi, almenaŭ por alterne primediti la bildojn, -kaj legi etan libron, kiun ni trovis sur la kapkuseno, kaj kiu celis -ilin kritiki kaj priskribi.</p> - -<p>Longe — longe mi legis — kaj pie, adoreme mi rigardadis. Rapide -kaj glore la horoj flugpasis, kaj la profunda noktmezo alvenis. La -pozicio de la kandelabro malplaĉis al mi, kaj etendante malfacile -mian manon, plivole ol ĝeni mian dormantan valeton, mi metis tiun -tiele, ke ĝi ĵetis siajn radiojn pli plene sur la libron.</p> - -<p>Sed la ago kaŭzis efekton tute neatenditan. La radioj de la -multnombraj kandeloj (ĉar estis multaj), nun falis en niĉon de -la ĉambro, kiu ĝis tiam estis profunde ombrita de unu el la -litstangoj. Mi tial vidis sub brila lumo ne antaŭe rimarkitan -bildon. Tiu estis la portreto de junulino ĵus maturiĝanta al -virineco. Mi ekvidis la pentraĵon rapide, kaj tiam fermis miajn -okulojn. Kial mi faris tion, ne tuj estis komprebla eĉ por mia -propra percepto. Sed dum miaj palpebroj restis tiel fermitaj, mi -trameditis la kaŭzon, kial mi fermis ilin. Tio estis impulsa movo -por gajni la tempon por pripensi — por certigi min, ke mia vidpovo -ne trompis min — por trankviligi kaj subigi mian imagon, por pli -sobra kaj certa rigardo. Post nemultaj minutoj mi denove fikse -rigardis la pentraĵon.</p> - -<p>Ke mi nun vidas prave, mi nek povis nek volis dubi; ĉar la unua -brilo de la kandeloj sur tiun kanvason ŝajne estis foriginta -la revan svenon, kiu estis ŝtelanta super miajn sentojn, kaj -eksurprizis min tuj al maldorma vivo. La portreto, mi jam estas -dirinta, estis tio de juna knabino. Ĝin konsistigis nuraj kapo kaj -ŝultroj, pentritaj laŭ tio, kio teknike nomiĝas la „vinjeta“ -maniero; tre laŭ la stilo de la favorataj kapoportretoj de Sully. -La brakoj, la brusto, kaj eĉ la finoj de la haroj, fandiĝis -nepercepteble en la malprecizan sed profundan ombron, kiu formis -la fonon de la tuto. La kadro estis ovala, riĉe orumita, kaj -filigranita laŭ maŭra stilo. Kiel artverkaĵo nenio povis esti pli -admirinda ol la pentraĵo mem. Sed ne povis esti la metodo de la -verkado, nek la nemorta beleco de la vizaĝo tio, kio tiel subite kaj -tiel energie estis min emociinta.</p> - -<p>Malplej eble el ĉio ĝi povis esti tio, ke mia imago, vekate el -ĝia duondormo, erare prenis la kapon por tiu de vivanta persono. Mi -vidis tuj, ke la strangecoj de la desegno, de la vinjetado kaj de la -kadro devis tuj forigi tian ideon — devis malhelpi eĉ iun momentan -kredon pri ĝi. Pripensante serioze tiujn punktojn, mi restis, eble, -unu horon, duone sidante, duone kuŝante, kun mia rigardo fiksita al -la portreto. Fine, kontenta pri la vera sekreto de ĝia efekto, mi -ree kuŝiĝis en la lito. Mi estis trovinta la sorĉon de la bildo, -ĉar tio estis la absoluta <i>vivsimileco</i> de la esprimo, kio, unue -surprizante min, fine min konfuzegis, subigis kaj konsternis. Per -profunda kaj respektega soleneco, mi remetis la kandelabron en ĝian -antaŭan lokon. La kaŭzon de mia profunda agitiĝo tiel kaŝinte al -mia vido, mi avide serĉis en la libro, kiu priskribis la pentraĵojn -kaj iliajn historiojn. Trovante la numeron, kiu reprezentis la ovalan -portreton, mi legis la strangajn, malklarajn vortojn sekvantajn.</p> - -<p>„Ŝi estis virgulino ravege bela, kaj ne pli bela ol plena je gajeco. -Kaj malbona la horo, kiam ŝi vidis, kaj ekamis, kaj edziniĝis kun -la pentristo. Li, pasia, studiema, severa, kaj jam posedanta edzinon, -sian arton; ŝi, virgulino ravege bela, kaj ne pli bela ol plena -je gajeco; ĉio da ŝi lumo kaj ridetoj: kaj petolema kiel juna -cervidino: amanta kaj prizorganta ĉion: malamanta nur la arton, -kiu staris ŝia rivalo: timanta nur la paletron kaj penikojn, kaj -aliajn malfeliĉajn instrumentojn, kiuj forprenis de ŝi la vizaĝon -de ŝia amanto. Estis tial terura afero por tiu ĉi virineto aŭdi -la pentriston parolanta pri sia deziro portreti eĉ sian junan -novedzinon. Sed ŝi estis humila kaj obeema, kaj sidadis milde dum -multaj semajnoj en la malluma, altloka, tureta ĉambro, kie la lumo -tragutis sur la palan kanvason nur de supre. Sed li, la pentristo, -trovis gloron en sia verko, kiu daŭris horon post horo, kaj tagon -post tago. Kaj li estis pasia, kaj sovaĝa, kaj melankolia viro, -kiu perdiĝis en revoj; tiel ke li ne <i>volis</i> vidi ke la lumo, kiu -falis tiel mortece en tiun solecan ĉambron, forigas la sanon kaj -la spiriton de lia novedzino, kiu velkis videble al ĉiu, nur ne al -li. Sed ŝi ankoraŭ ridetis kaj ankoraŭ plu, neplende, ĉar ŝi -komprenis, ke la pentristo (kiu estis fame konata) trovas fervoran -kaj brulantan plezuron en sia tasko, kaj laboras tage kaj nokte por -portreti ŝin, kiu amis lin, sed kiu ĉiutage iĝis pli malvigla kaj -malforta. Kaj vere iuj, kiuj vidis la portreton, parolis pri ĝia -simileco per mallaŭtaj vortoj, kvazaŭ pri forta mirindaĵo, kaj -pruvo ne malpli pri la povo de la pentristo, ol pri lia profunda amo -al ŝi, kiun li bildigis tiel superege bone. Sed, post kelka tempo, -kiam la verkaĵo alproksimiĝis al sia finiĝo, neniu estis enlasata -en la tureton, ĉar la pentristo deliriiĝis pro ardo pri sia verko, -kaj malofte forturnis siajn okulojn de la kanvaso, eĉ por rigardi -la vizaĝon de sia edzino. Kaj li ne <i>volis</i> vidi, ke la koloriloj, -kiun li ŝmiris sur la kanvason estas eltirataj el la vangoj de -ŝi, kiu sidas apud li. Kaj kiam multaj semajnoj estis forpasintaj, -kaj nur malmulte restis farota, krom unu tuŝo sur la buŝo, kaj -unu nuanco sur la okulo, la spirito de la virineto denove flagretis -supren, kvazaŭ la flamo en la flamingo de lampo. Kaj tiam la tuŝo -estis donita, kaj la nuanco surmetita, kaj unu momenton la pentristo -staris ensorĉite antaŭ la verkaĵo, kiun li estis kreinta: sed la -proksiman, dum li ankoraŭ rigardis, li tremis kaj tre paliĝis, -kaj kriante laŭtvoĉe: ‚Tio ĉi estas ja la <i>Vivo</i> mem!‘ li -turniĝis por rigardi sian amatinon. — <i>Ŝi estis mortinta</i>.</p> - -<div class="section" id="sr4"> -<h2>LA BARELO DA AMONTILADO<a href="#Footnote05" class="fnanchor">[5]</a></h2> -</div> - -<p>La mil ofendojn de Fortunato mi estis tolerinta tiel trankvile, -kiel mi kapablis; sed kiam li riskis min insulti, mi ĵuris min -venĝi. Vi, kiu tiel plene scias la naturon de mia animo, ne supozos, -tamen, ke mi ellasis minacon. Ke <i>fine</i> mi estos venĝita, tio estis -punkto definitive decidita — sed la definitiveco mem, per kio ĝi -decidiĝis, forbaris ĉian riskon. Mi ne nur devis puni, sed ankaŭ -puni senpune. Maljustaĵo estas ne rebonigita, se puno atingos al -la reboniganto. Ĝi estas egale ne rebonigita, kiam la punanto -malsukcesas sentigi sin kiel tio al tiu, kiu faris la maljustaĵon.</p> - -<p>Devas esti komprenata tio, ke nek per vorto nek ago mi estis doninta -al Fortunato kaŭzon por dubi mian bonvolon. Mi daŭris, kiel mi -kutimis, rideti antaŭ lia vizaĝo, kaj li ne perceptis, ke la rideto -<i>nun</i> estas je la penso pri lia oferiĝo.</p> - -<p>Li posedis malfortan punkton — tiu ĉi Fortunato — kvankam alie li -estis viro respektinda kaj eĉ timinda. Li fieris pro sia spertuleco -pri vino. Malmultaj Italoj havas la veran virtuozan spiriton. -Plejparte ilia entuziasmo estas alprenita por taŭgi por la tempo -kaj oportuno — por praktiki trompon al la britaj kaj aŭstraj -milionuloj. Pri la pentrarto kaj gemarto Fortunato, same kiel siaj -samlandanoj, estis ĉarlatano — sed pri tiu afero, malnovaj vinoj, -li estis sincera. En tio, mi ne diferencis de li esence, mi mem estis -sperta pri la italaj vinbero-rikoltoj, kaj aĉetis grande, kiam ajn -mi povis.</p> - -<p>Ĉirkaŭ krepusko, unu tagon dum la plej alta frenezo de la karnavala -sezono, mi renkontis mian amikon. Li alparolis min per troa varmeco, -ĉar li multon estis trinkinta. Li portis ŝercistan veston. Li havis -malvastan partstrekitan vestaĵon, kaj lia kapo kovriĝis per konusa -ĉapo kun tintiloj. Mi tiom ĝojis vidi lin, ke mi pensis, ke mi -neniam finos premegi al li la manon.</p> - -<p>Mi diris al li: „Kara Fortunato mia, bonsanĉe mi renkontas vin. Kiel -rimarkinde sana vi aspektas hodiaŭ! Sed mi estas ricevinta barelon -da io, kio pretendas esti amontilado, kaj mi dubas.“</p> - -<p>„Kio?“ li diris, „amontilado? Barelon? Neeble! kaj ĝuste meze de la -karnavalo!“</p> - -<p>„Mi mem dubas“, mi respondis, „kaj mi sufiĉe estis malsaĝa pagi la -plenan amontiladan prezon, ne konsultinte vin pri l’ afero. Vi ne -estis trovebla, kaj mi timis perdi bonŝancon.“</p> - -<p>„Amontilado!“ — „Mi sentas dubojn.“</p> - -<p>„Amontilado!“ — „Kaj mi devas kontentigi min.“</p> - -<p>„Amontilado!“</p> - -<p>„Ĉar vi estas okupita, mi iras nun al Lukesio. Se iu posedas -kritikpovon, tiu estas li. Li diros al mi —“</p> - -<p>„Lukesio ne povas distingi amontiladon de ŝereo.“</p> - -<p>„Kaj tamen, iuj malsaĝuloj pretendas, ke lia gusto egalas al la -via.“</p> - -<p>„Venu! Ni iru.“</p> - -<p>„Kien?“</p> - -<p>„Al viaj keloj.“</p> - -<p>„Mia amiko, ne; mi ne intencas altrudiĝi sur vian bonkorecon. Mi -vidas, ke vi iras al rendevuo. Lukesio —“</p> - -<p>„Mi iras al neniu rendevuo; venu!“</p> - -<p>„Amiko mia, ne; ne gravis la rendevuo, sed gravas la severa -malvarmumo, pro kio mi vidas, ke vi suferas. La keloj estas -netolereble malsekaj. Ili estas inkrustitaj per nitro.“</p> - -<p>„Ni iru, malgraŭ tio. La malvarmumo estas nura neniaĵo. Amontilado! -Oni estas trompinta vin. Kaj koncerne Lukesion, li ne povas distingi -ŝereon de amontilado.“</p> - -<p>Tiel parolante, Fortunato prenis mian brakon.</p> - -<p>Surmetante maskon el nigra silko, kaj tirante preme ĉirkaŭ mia -korpo mantelon, mi lasis lin rapidigi min al mia palaco.</p> - -<p>Estis nenia servisto hejme; ili estis forkurintaj por gajiĝi pro -honoro de la tago. Mi estis dirinta al ili, ke mi ne revenos ĝis la -mateno proksima, kaj ordoninta severe, ke ili ne moviĝu el la domo. -Tiuj ĉi ordonoj sufiĉis, mi sciis, certigi la tujan malaperon de -ĉiuj, kiam mi turnis al ili mian dorson.</p> - -<p>Mi prenis el la ingoj du torĉojn, kaj donante unu al Fortunato, -riverencante kondukis lin tra kelkaj ĉambraroj al la arkaĵo, kiu -enlasis nin en la kelaron. Mi pasis malsupren laŭ longa serpenta -ŝtuparo, petante lin, ke li atentu dum li sekvas. Ni atingis fine -la fundon de la ŝtuparo, kaj kune staris sur la malseka tero de la -katakomboj de la Montresoroj.</p> - -<p>La irmaniero de mia amiko estis ŝancelema, kaj la tintiloj sur lia -ĉapo tintis dum li paŝis.</p> - -<p>„La barelo?“ li diris.</p> - -<p>„Ĝi kuŝas pli malproksime“, mi diris, „sed observu la blankan -kvazaŭ-teksaĵon, kiu brilas sur la muroj de la kavernoj.“</p> - -<p>Li turniĝis al mi, kaj rigardis min per du filmaj okuloj, kiuj -enhavis malsekon pro ebrieco.</p> - -<p>„Ĉu nitro?“ li demandis fine.</p> - -<p>„Nitro“, mi respondis, „kiel longe vi estas suferinta pro tiu tuso?“</p> - -<p>„Uh! uh! uh! — uh! uh! uh! — uh! uh! uh! — uh! uh! uh! — uh! uh! -uh!“</p> - -<p>Mia kompatinda amiko tute ne povis respondi dum multaj minutoj.</p> - -<p>„Ĝi estas nenio“, li diris fine.</p> - -<p>„Venu“, mi diris decideme, „ni reiru; via sano tre valoras. Vi estas -riĉa, respektata, admirata, amata; vi estas feliĉa, kiel iam mi -estis. Vi estas viro kies manko sentiĝus. Pri mi ne gravas. Ni -reiru; vi certe malsaniĝos, kaj mi ne povas respondi tion. Krome, -ekzistas Lukesio —“</p> - -<p>„Sufiĉe!“ li diris, „tiu ĉi tuso estas nura neniaĵo; ĝi ne -mortigos min. Mi ne mortos pro tuso.“</p> - -<p>„Vere — vere“, mi respondis, „kaj efektive mi ne intencis timigi vin -nenecese; sed vi devus uzi ĉiun taŭgan singardon. Trinko da tiu ĉi -medoko<a href="#Footnote06" class="fnanchor">[6]</a> defendos nin kontraŭ la malseko.“</p> - -<p>Tiam mi rompis la kolon al botelo, kiun mi tiris el longa vico da -samaĵoj kuŝantaj sur la tero.</p> - -<p>„Trinku“, mi diris, prezentante al li la vinon.</p> - -<p>Li levis ĝin al siaj lipoj kun ridetaĉo. Li paŭzis kaj balancis la -kapon al mi familiare, dum liaj tintiloj tintis.</p> - -<p>„Mi trinkas“, li diris, „al la enterigitoj, kiuj ripozas ĉirkaŭ -ni.“</p> - -<p>„Kaj mi al via longa vivo.“</p> - -<p>Li denove prenis mian brakon, kaj ni antaŭeniris.</p> - -<p>„Tiuj keloj“, li diris, „estas vastaj!“</p> - -<p>„La Montresoroj“, mi respondis, „estis granda kaj multnombra -familio.“ — „Mi forgesis vian blazonon.“</p> - -<p>„Grandega homa piedo ora, en kampo lazura; la piedo subpremas -serpenton furiozan, kies dentoj estas enfiksitaj en la kalkano.“ — -„Kaj la moto?“</p> - -<p>„<i lang="la">Nemo me impune lacessit</i>.“ (Neniu min senpune incitas.)</p> - -<p>„Bone!“ li diris.</p> - -<p>La vino briletis en liaj okuloj, kaj la tintiloj tintis. Mia imago -varmiĝis pro la medoko. Ni estis pasintaj inter muroj el amasigitaj -ostoj, kun bareloj kaj barelegoj intermiksitaj, en la plej internajn -lokojn de la katakomboj. Mi denove paŭzis, kaj tiun ĉi fojon prove -ekprenis Fortunaton je la brako, super la kubuto.</p> - -<p>„La nitro“, mi diris, „vidu kiel ĝi pliiĝas. Ĝi pendas kiel musko -de la keloj. Ni staras sub la riverlito. La gutoj da malseko fluetas -sur la ostojn. Venu, ni reiru antaŭ ol tromalfruiĝas. Via tuso —“</p> - -<p>„Ĝi estas neniaĵo“, li diris, „ni antaŭeniru! Sed unue, alia -trinko de la medoko!“</p> - -<p>Mi rompis kaj donis al li botelon da <span lang="fr">De Grâve</span>. Li ĝin malplenigis -dum unu spiro. Liaj okuloj ekbrilis per sovaĝa lumo. Li ridis, kaj -ĵetis supren la botelon per gesto, kiun mi ne komprenis.</p> - -<p>Mi lin rigardis mirante. Li ripetis la movon — groteskan movon.</p> - -<p>„Vi ne komprenas?“ li diris. — „Mi, ne“, mi respondis.</p> - -<p>„Do, vi ne estas el la frataro?“ — „Kiel?“</p> - -<p>„Vi ne estas el la framasonoj?“ — „Jes, jes“, mi diris, „jes, jes.“</p> - -<p>„Vi? neeble! Framasono?“ — „Framasono“, mi respondis.</p> - -<p>„Donu signon.“ — „Jen ĝi“, mi respondis, eltirante trulon<a href="#Footnote07" class="fnanchor">[7]</a> el sub -la faldoj de mia mantelo.</p> - -<p>„Vi ŝercas“, li ekkriis, saltante kelkajn paŝojn posten, „sed ni -iru al la amontilado.“</p> - -<p>„Konsentite“, mi diris, remetante la ilon sub la mantelon, kaj -ree prezentante al li mian brakon. Li apogis sin sur ĝi peze; ni -rekomencis nian promenon por serĉi la amontiladon. Ni trapasis -aron da malaltaj arkaĵoj, malsupreniris, pasis pluen, kaj, denove -malsuprenirante, alvenis en profundan kripton, en kiu la malpureco de -la aero igis niajn torĉojn plivole subbruli ol flami.</p> - -<p>Ĉe la plej malproksima fino de la kripto aperis alia, malpli vasta. -Ĝiaj muroj estis interne kovritaj per homaj restaĵoj, amasigitaj -ĝis la volbo super ni, laŭ la metodo en la grandaj katakomboj de -Parizo. Tri flankoj de tiu ĉi interna kripto troviĝis ornamitaj -tiumaniere. De la kvara la ostoj estis deĵetitaj, kaj kuŝis mikse -sur la tero, formante ĉe unu loko amason iom grandan. Interne de -la muro tiel malkovrita pro la delokiĝo de la ostoj, ni vidis pli -internan alkovon, profundan je ĉirkaŭ kvar futoj, larĝan je tri, -kaj altan je ses ĝis sep. Ĝi ŝajnis esti konstruita por neniu -speciala utilo, sed formis nure la interspacon inter du el la kolosaj -subteniloj de la plafono de la katakomboj, kaj estis enfermita -malantaŭe per unu el iliaj ĉirkaŭlimigantaj muroj el solida -granito.</p> - -<p>Senfrukte Fortunato, levante sian nebulan torĉon, penis spioni en la -profundon de la alkovo. Ĝian finon la malvigla lumo ne ebligis al ni -vidi.</p> - -<p>„Antaŭen“, mi diris, „tie ĉi kuŝas la amontilado. Kaj pri Lukesio —“</p> - -<p>„Li estas malklerulo“, interrompe diris mia amiko, paŝante malfirme -antaŭen, dum mi sekvis rekte post liaj kalkanoj. Post unu momento -li estis atinginta al la fino de la niĉo, kaj, trovante pluan -antaŭeniron malhelpata de la roko, staradis stulte konfuzegita. -Pluan momenton, kaj mi estis kateninta lin al la granito. En ĝia -surfaco troviĝis du feraj najlkrampoj, malproksimaj je ĉirkaŭ du -futoj unu de la alia, horizonte. De unu el tiuj ĉi dependis mallonga -ĉeno, de la alia pendseruro. Ĵetante la ĉenerojn ĉirkaŭ lia -talio, estis la laboro de nemultaj sekundoj fiksi ĝin. Li estis tro -konsternita rezisti min. Eltirante la ŝlosilon, mi paŝis posten el -la alkovo.</p> - -<p>„Pasigu vian manon“, mi diris, „trans la muron. Vi ne povas ne senti -la nitron. Efektive ĝi estas <i>tre</i> malseka. Unu fojon ankoraŭ lasu -min <i>petegi</i>, ke ni revenu. Ne? Do, mi devas nepre forlasi vin. Sed -unue, mi devas fari por vi ĉiun etan servon, kiun mi kapablas“.</p> - -<p>„La amontilado?“ ekdiris mia amiko, ne ankoraŭ veninte el sia -mirego. — „Certe“, mi respondis, „la amontilado“.</p> - -<p>Dirante tiujn vortojn, mi klopodis ĉe la amaso da ostoj, pri kiuj -antaŭe mi parolis. Ĵetante ilin flanken, mi baldaŭ malkovris -kvanton da konstrua ŝtono kaj mortero. Per tiuj materialoj, kaj per -helpo de mia trulo, mi komencis vigle murenfermi la enirejon de la -niĉo.</p> - -<p>Apenaŭ mi estis masoninta la unuan vicon de la ŝtonoj, kiam mi -rimarkis, ke la ebrieco de Fortunato grandamezure estas foriĝinta. -La plej fruan ideon mi ricevis pri tio per mallaŭta ĝema krio el -la profundo de la alkovo. Ĝi <i>ne</i> estis la krio de ebriulo. Okazis -poste longa kaj obstina silento. Mi masonis la duan vicon, kaj la -trian, kaj la kvaran; kaj tiam mi aŭdis furiozan vibrigadon de la -ĉeno. La bruo daŭris kelkajn minutojn, dum kiuj, por ke mi povu -aŭskulti ĝin kun pli da kontento, mi ĉesis labori kaj sidiĝis -sur la ostojn. Kiam fine la tintego ĉesis, mi reprenis la trulon -kaj finis neinterrompite la kvinan, la sesan kaj la sepan vicojn. -La muro nun estis preskaŭ je la nivelo de mia brusto. Mi denove -paŭzis, kaj, tenante la torĉojn trans la masonaĵon, ĵetis kelkajn -malfortajn radiojn sur la figuron interne.</p> - -<p>Serio da laŭtaj kaj akraj kriegoj, krevante subite de la gorĝo -de la katenita formo, ŝajnis ŝovi min malantaŭen fortege. Dum -mallonga momento mi hezitis — mi tremis. Elingigante mian rapiron, -mi komencis serĉi per ĝi ĉirkaŭ la alkovo; sed pripenso dum -minuto min recertigis. Mi metis la manon sur la solidan strukturon de -la katakomboj, kaj min sentis kontentigita. Mi realproksimiĝis al la -muro. Mi respondis al la ekkrioj de li, kiu bruegis. Mi resonis — -mi helpis — mi superis ilin kvante kaj forte. Mi faris tion, kaj la -krianto silentiĝis.</p> - -<p>Estis nun noktmezo, kaj mia tasko estis finiĝanta. Mi estis farinta -la okan, la naŭan kaj la dekan vicojn. Mi estis fininta parton el -la lasta, la dekunua; restis nur unu ŝtono por esti enmetata kaj -enmorterata. Mi baraktis kun ĝia pezo; mi metis ĝin parte en la -deziratan pozicion. Sed nun venis el la niĉo mallaŭta rido, kiu -rektigis la harojn sur mia kapo. Ĝi sekviĝis per malĝoja voĉo, -kiun mi malfacile rekonis kiel tiu de la nobela Fortunato. La voĉo -diris:</p> - -<p>„Ha! ha! ha! — hi! hi! — treege bona ŝerco — treege bona. Ni -havos multajn gajajn ridojn pri ĝi ĉe la palaco. Hi! hi! hi! — kun -nia vino — hi! hi! hi!“</p> - -<p>„La amontilado!“ mi diris.</p> - -<p>„Hi! hi! hi! — hi! hi! hi! — jes, la amontilado. Sed ĉu ne iĝas -malfrue?<!-- malfrue. --> Ĉu ili ne atendos nin ĉe la palaco, la sinjorino Fortunato -kaj la ceteroj? Ni foriru“. — „Jes“, mi diris, „ni foriru“.</p> - -<p>„<i>Pro la amo de Dio, Montresoro!</i>“ — „Jes“, mi diris, „pro la amo -de Dio!“</p> - -<p>Sed mi aŭskultis senfrukte por respondo al tiuj ĉi vortoj. Mi -senpacienciĝis. Mi vokis laŭte:</p> - -<p>„Fortunato!“ — Nenia respondo. Mi denove vokis:</p> - -<p>„Fortunato!“ — Ankoraŭ nenia respondo. Mi enpuŝis la torĉon tra -la restanta truo, kaj ĝin lasis fali internen. Venis responde nur -tinto de la tintiloj. Mia koro naŭziĝis — pro la malsekeco de la -katakomboj. Mi rapidis fini mian laboron. Mi perfortis la lastan -ŝtonon en ĝian pozicion, mi enmorteris ĝin. Kontraŭ la nova -masonaĵo mi amasigis la malnovan remparton el ostoj. Dum duona -jarcento neniu mortemulo estas tuŝinta ilin.</p> - -<p><i lang="la">In pace requiescat!</i></p> - - -<div class="section" id="sr5"> -<h2>KELKAJ VORTOJ KUN MUMIO</h2> -</div> - -<p>La rakontaro de la hieraŭa nokto estis estinta iom troa por miaj -nervoj. Mi suferis teruran kapdoloron kaj estis treege dormema. -Anstataŭ eliri, tial, por pasigi la vesperon kiel mi antaŭe -intencis, mi opiniis, ke mi ne povas fari pli saĝan agon ol nur -manĝi plenbuŝon da noktmanĝo, kaj iri tuj por enlitiĝi.</p> - -<p><i>Malpeza</i> noktmanĝo, kompreneble. Mi tre ŝatas kimran kuniklon<a href="#Footnote08" class="fnanchor">[8]</a>. -Pli ol unu funto samtempe, tamen, eble ne estas ĉiam konsilinda. -Sed ne povas ekzisti ia grava kialo kontraŭ du. Kaj certe inter du -kaj tri kuŝas simpla unuo da diferenco. Mi kuraĝetis, eble, manĝi -kvar. Mia edzino persiste diras, ke kvin, sed evidente ŝi konfuzas -du tre apartajn aferojn. La abstraktan nombron kvin mi volonte -konfesos, sed konkrete ĝi rilatas botelojn da bruna staŭto<a href="#Footnote09" class="fnanchor">[9]</a> sen -kiu, kiel spicaĵo, oni devas tute eviti kimran kuniklon.</p> - -<p>Tiel fininte ŝpareman manĝon kaj surmetinte mian noktĉapon, kun -la serena espero ĝui ĝin ĝis tagmezo la proksiman tagon, mi metis -la kapon sur la kapkusenon, kaj, per helpo de bonega konscienco, tuj -profunde ekdormis.</p> - -<p>Sed kiam ajn estas plenumitaj la esperoj de l’ homaro? Mi certe ne -estis ellasinta mian trian ronkon, kiam okazis furioza tintado ĉe la -stratporda sonorileto, kaj poste, senpacienca frapado ĉe la frapilo, -kiu min vekis tuj. Unu momenton poste, dum mi ankoraŭ frotis al mi -la okulojn, mia edzino puŝis antaŭ mian vizaĝon letereton de mia -malnova amiko, D-ro Prohonoro. Ĝi tekstis jene:</p> - -<blockquote> -<p>„Venu al mi, per iu ajn rimedo, mia kara bona amiko, tuj kiam vi -ricevas tion ĉi. Venu helpi nin ĝoji. Fine, per longa, obstina -diplomatio, mi konsentigis la direktoraron de la urbega muzeo, ke -mi ekzamenu la mumion — vi konas tiun, pri kiu mi volas diri. Ili -permesas, ke mi malvolvu ĝin, kaj ankaŭ malfermu ĝin, se necesas. -Nur malmultaj amikoj ĉeestos — vi, kompreneble. La mumio nun kuŝas -en mia domo, kaj ni komencos malvolvi ĝin je la dekunua, hodiaŭ -nokte.</p> - -<p class="far_sig">Ĉiame la via<br /> - PROHONORO.</p> -</blockquote> - -<p>Kiam mi atingis al la „Prohonoro“, mi ekopiniis, ke mi estas -tiel maldorma, kiel viro bezonas. Mi saltis el la lito ekstaze, -renversante ĉion dumvoje, vestis min je rapideco vere mirinda kaj -survojiĝis, kiel eble plej rapidkure, al la doktoro.</p> - -<p>Alveninte, mi trovis tre avidan aron kunveninta. Ili min atendis tre -malpacience; la mumio kuŝis sur la manĝotablo, kaj, tuj kiam mi -eniris, la ekzameno komenciĝis.</p> - -<p>Ĝi estis unu el paro alportita, antaŭ kelkaj jaroj, de kapitano -Arturo Sabropoŝo, kuzo de Prohonoro, el tombo apud Elejtiaso en -la Libjaj montegoj, je sufiĉa distanco super Tebo, laŭ la Nilo. -La grotoj ĉe tiu ĉi loko, kvankam malpli grandiozaj ol la tebaj -tomboj, estas pli interesaj pro tio, ke ili donas pli da ilustraĵoj -pri la privata vivo de la antikvaj egiptanoj. La ĉambro, el kiu nia -specimeno portiĝis, oni diras, estis tre riĉa je tiaj ilustraĵoj -— la muroj starantaj plene kovritaj per freskopentraĵoj kaj -bareliefoj; dum statuoj, vazoj, kaj mozaikaĵoj laŭ riĉaj desegnoj -montris la riĉon de la mortinto.</p> - -<p>La trezoro estis demetita en la muzeon precize samstate kiel kapitano -Sabropoŝo ĝin trovis — t. e., el la ĉerko nenio estis elprenita. -Dum ok jaroj ĝi tiel estis starinta subigita nur ekstere al publika -ekzameno. Ni havis nun, sekve, la kompletan mumion disponebla; kaj -por tiuj, kiuj scias, kiel tre malofte neprirabita antikvaĵo atingas -al nia lando, evidentiĝos tuj ke ni posedis grandan kaŭzon por nin -gratuli pri nia bonfortuno.</p> - -<p>Alproksimiĝante al la tablo, mi vidis sur ĝi grandan skatolon aŭ -keston, longan je preskaŭ sep futoj kaj larĝan je eble tri, sur -du kaj duona futoj da alteco. Ĝi estis oblonga, ne ĉerkoforma. -La materialo, ni unue supozis, estas ligno platanacera, sed, -tranĉante en ĝin, ni trovis ke ĝi estas kartono, aŭ pli korekte -papermaĉaĵo, farita el papiruso. Ĝi estis dense ornamita per -pentraĵoj, prezentantaj funebrajn scenojn kaj aliajn malĝojajn -temojn — intersemitaj inter kiuj, laŭ ĉiu speco de pozicio, estis -certaj serioj da hieroglifaj skribsignoj, intencitaj sendube por la -nomo de la mortinto. Bonfortune, sinjoro Glidono ĉeestis ĉe nia -afero, kaj li sen malfacileco tradukis la literojn, kiuj estis nur -fonetikaj, kaj prezentis la vorton „Ĉioeraro“.</p> - -<p>Ni malfacile malfermis tiun ĉi keston, ne difektante ĝin; sed, fine -elfarinte la taskon, ni trovis duan, ĉerkoforman kaj multe malpli -grandan ol la ekstera, sed similan al ĝi en ĉiu alia rilato. La -interspaco inter la du estis plenigita per rezino, kiu iugrade estis -difektinta la kolorojn de la interna kesto.</p> - -<p>Malfermante tiun ĉi (kion ni faris tute facile) ni alvenis al -tria kesto, ankaŭ ĉerkoforma, kaj diferenca de la dua neniel, -escepte pri ĝia materialo, kiu estis cedro, kaj ankoraŭ elsendis la -kuriozan kaj forte aroman odoron de tiu ligno. Inter la dua kaj la -tria kestoj ne troviĝis iu interspaco — la unu akurate sidis en la -alia.</p> - -<p>Forigante la trian keston ni trovis kaj elprenis la mumion mem. Ni -estis ekspektintaj trovi ĝin, kiel ordinare, volvita per multaj -vindaĵoj aŭ bandaĝoj el lintolo; sed, anstataŭ tiuj ĉi, ni -trovis specon de ingo, farita el papiruso kaj kovrita per tavolo el -gipso, dike orumita kaj pentrita. La pentraĵoj prezentis temojn -rilatajn al la diversaj supozitaj devoj de la animo, kaj ĝia -prezentado al kelkaj diaĵoj, kune kun numeraj identaj homaj figuroj, -intencitaj tre kredeble kiel portretoj de la balzamito.</p> - -<p>Etendiĝante de la kapo ĝis la piedoj troviĝis kolona, aŭ -vertikala surskribaĵo el fonetikaj hieroglifoj, donante denove liajn -nomon kaj titolojn, kaj la nomojn kaj titolojn de liaj parencoj. -Ĉirkaŭ la kolo tiele eningigita estis kolumo el cilindraj vitraj -eroj, diverse kolorigitaj kaj tiamaniere aranĝitaj, ke ili formis -bildojn de diaĵoj, de la skarabo ktp., kune kun la flugilhava -globuso. Ĉirkaŭ la talio troviĝis simila kolumo aŭ zono.</p> - -<p>Depreninte la papiruson ni trovis la karnon bonege konservita -kun neniu perceptebla odoro. La koloro estis ruĝeta. La haŭto -estis malmola, glata kaj brileta. La dentoj kaj la haroj troviĝis -bonstataj. La okuloj (ŝajne) estis forigitaj, kaj anstataŭigitaj -per vitraj okuloj, kiuj estis tre belaj kaj mirinde vivosimilaj, -esceptante ilian iom tro fiksitan rigardegon. La fingroj kaj la ungoj -estis brile orumitaj.</p> - -<p>Sinjoro Glidono opiniis, pro la ruĝeco de la epidermo, ke la -balzamado estis efektivigita tute per asfalto, sed skrapante la -surfacon per ŝtala ilo, kaj ĵetante en la fajron iom de la pulvoro -tiel formita, la aromon de kamforo kaj aliaj dolĉe odoraj gumoj ni -rimarkis.</p> - -<p>Ni serĉis tre zorgeme sur la kadavro la kutimajn malfermaĵojn, tra -kiuj oni eltiris la intestojn, sed, niamire, ni neniun povis trovi. -Neniu membro el la ĉeestantaro en tiu tempo sciis, ke kompletajn, -aŭ ne malfermitajn mumiojn oni sufiĉe ofte renkontas. La cerbo -kutime estis eltirata tra la nazo, la intestoj tra tranĉo en la -flanko; la kadavron tiam ili razis, lavis kaj salis, kaj poste -kuŝigis flanke dum kelkaj semajnoj, ĝis la reala balzamada procedo -komenciĝis.</p> - -<p>Ĉar nenia signo de malfermaĵo estis trovebla, D-ro Prohonoro estis -pretiginta siajn instrumentojn por sekciado, kiam mi rimarkis, -ke estas post la dua horo. Sekve, ni interkonsentis prokrasti la -internan ekzamenon ĝis la proksima vespero, kaj ni estis disiĝontaj -ĝisrevide, kiam iu sugestis unu–du eksperimentojn per la voltaika -pilo.</p> - -<p>La almetado de elektro al mumio malpleje tri- ĝis kvarmiljara estis -ideo, se ne tre saĝa, almenaŭ sufiĉe neordinara, kaj ni ĉiuj -aprobis ĝin tuj. Proksimume unu dekono serioze, kaj naŭ dekonoj -ŝerce, ni aranĝis baterion en la studejo de la doktoro kaj tien -portis la egiptanon.</p> - -<p>Nur post multe da laboro ni sukcesis nudigi kelkajn partojn de la -tempia muskolo, kiu ŝajnis malpli ŝtone rigida ol aliaj partoj -de la korpo, sed kiu, kiel ni atendis, kompreneble, ne montris ian -galvanan sentemecon, kiam ni tuŝigis ĝin al la elektra fadeno. -Tiu ĉi, la unua provo, ŝajnis decidiga, kaj, kun kora rido je nia -propra absurdeco, ni estis dirantaj bonan nokton reciproke, kiam miaj -okuloj, okaze ekvidante tiujn de la mumio, fariĝis tuj fiksitaj tie -pro mirego. Mia mallonga ekrigardo, fakte, sufiĉis certigi min, ke -la okuloj, kiujn ni ĉiuj kredis estis el vitro, kaj kiuj unue estis -rimarkindaj pro certa stranga rigardego, nun estas tiom kovritaj per -la palpebroj, ke nur malgranda parto de la <i>tunica albuginea</i> restas -videbla.</p> - -<p>Per krio mi atentigis al la aliaj la fakton, kaj tuj ĝi evidentiĝis -por ĉiu.</p> - -<p>Mi ne volas diri, ke mi estis <i>tima</i> pri la fenomeno, ĉar „tima“ -estas, rilate min, ne precize la vorto. Estas eble tamen, ke, sen la -bruna staŭto, mi povus esti iom timema. Pri la cetero de la aro, -ili efektive ne penis kaŝi la kompletan timon, kiu ilin posedis. -D-ro Prohonoro estis homo kompatinda. Sinjoro Glidono, per iu kurioza -metodo, sin malaperigis. Sinjoro Silko Bukinhamo, mi opinias, apenaŭ -estos sufiĉe senhonta nei, ke li iris, rampante, sub la tablon.</p> - -<p>Post la unua miriga ŝoko, tamen, ni decidis, kiel natura afero, tuj -eksperimenti plu. Nia procedo nun direktiĝis kontraŭ la dikfingro -de la dekstra piedo. Ni faris tranĉeton super la ekstero de la osto -ekstera <i>sesamoideum pollicis pedis</i>, kaj tiel trovis la radikon de -la <i>abductor</i>-muskolo. Rearanĝante la baterion, ni nun fluigis la -elektron tra la tranĉitaj nervoj, kaj, per movo ekstreme vivsimila, -la mumio unue tiris supren sian dekstran genuon, ĝis ĝi preskaŭ -tuŝis la ventron, kaj tiam, rektigante la membron per nekonceptebla -fortego, donis piedfrapon al D-ro Prohonoro, kiu efikis pafi tiun -sinjoron, kiel sago el pafarko, tra la fenestro en la straton -malsupre.</p> - -<p>Ni elrapidis amase por enporti la restaĵojn de la viktimo, sed -feliĉe renkontis lin sur la ŝtuparo, suprenirantan per neklarigebla -rapideco, plenan je la plej arda filozofio, kaj pli ol io impresitan -pri la neceso daŭrigi niajn eksperimentojn per rigoro kaj fervoro.</p> - -<p>Laŭ lia konsilo, sekve, ni tuj faris profundan truon en la nazpinto -de la subjekto, dum la doktoro mem, per fortegaj manoj, tiris ĝin al -subita kontakto kun la elektra fadeno.</p> - -<p>Morale kaj fizike — figure kaj absolute — la efekto estis elektra. -Unue, la kadavro malfermis la okulojn kaj palpebrumis rapide kelkajn -minutojn, kiel sinjoro Barnes en la pantomimo; due ĝi ternis; trie -ĝi sin levis; kvare ĝi svingis la pugnon antaŭ la vizaĝo de D-ro -Prohonoro; kvine sin turnante al sinjoroj Glidono kaj Bukinhamo, ĝi -ilin alparolis, per tre bona egipta lingvaĵo, jene:</p> - -<p>„Mi devas diri, sinjoroj, ke via konduto tiom surprizas, kiom -dolorigas min. Pri D-ro Prohonoro nenion pli bonan mi atendis; -li estas kompatinda eta grasa malsaĝulo, kiu ne <i>scias</i> pli bonan -konduton. Mi pardonas kaj kompatas lin. Sed vi, sinjoro Glidono — -kaj vi, Silko — kiuj estas vojaĝintaj kaj loĝintaj en Egiptujo -ĝis oni povas imagi ke vi naskiĝis tie, — vi, mi diras, kiuj tiom -restis inter ni, ke vi parolas egipte egale bone, miaopinie, kiel vi -skribas vian nacian lingvon — vi, kiujn oni ĉiam rigardas kiel la -firmajn amikojn de mumioj — mi reale atendis pli ĝentilan konduton -de <i>vi</i>. Kion mi povas pensi pri tio, ke vi staris apude kviete, kaj -rigardis min tiel malbone traktatan? Kion mi devas supozi pri tio, -ke vi permesis al iu ajn aĉulo senigi min de miaj ĉerkoj kaj miaj -vestaĵoj, sub tiu ĉi treege malvarma klimato? Laŭ kiu vidpunkto -(malmultvorte) devas mi rigardi vian helpadon kaj subtenadon al tiu -senvalora friponeto, D-ro Prohonoro, kiam li tiris al mi la nazon?“</p> - -<p>Oni supozus, sendube, ke, aŭdante tiun ĉi parolon sub tiaj -cirkonstancoj, ni ĉiuj aŭ iris rekte tra la pordo, aŭ histeriiĝis -fortege, aŭ svenis kune. Unu el tiuj ĉi estis certe atendebla. -Efektive iuj kaj ĉiuj ĉi specoj de konduto estus tre kontentige -sekvataj. Kaj certe mi ne scias, kiel aŭ kial ni sekvis nek unu nek -la aliajn. Sed eble la vera kialo estas trovebla en la spirito de la -tempo, kiu agas tute laŭ la regulo de la malo, kaj estas nun kutime -konfesata, kiel la solvo de ĉiu speco de paradokso kaj neeblaĵo. -Aŭ eble, malgraŭ ĉio, nur la ekstreme natura kaj malfantazia mieno -de la mumio elprenis ian teruron el liaj vortoj. Kiel ajn tio povis -esti, la faktoj estas klaraj, ke neniu membro de nia aro montris -iun tre apartan timon, aŭ ŝajnis opinii, ke io estas tre speciale -erarinta.</p> - -<p>Miaparte mi konvinkiĝis, ke ĉio estas bona, kaj mi nur paŝis -flanken el la atingo de liaj pugnoj. D-ro Prohonoro metis siajn -manojn en siajn pantalonajn poŝojn, rigardis fikse la mumion, -kaj treege ruĝiĝis je la vizaĝo. Sinjoro Glidono karesis siajn -vangharojn kaj tiris la kolumon de sia ĉemizo. Sinjoro Bukinhamo -malaltigis sian kapon kaj metis sian dekstran dikfingron en la -maldekstran angulon de sia buŝo.</p> - -<p>La egiptano lin rigardis severvizaĝe kelkajn minutojn, kaj fine, kun -rikano diris:</p> - -<p>„Kial vi ne parolas, sinjoro Bukinhamo? ĉu aŭ ne vi aŭdis tion, -kion mi demandis? <i>Bonvole</i> elprenu vian dikfingron el la buŝo.“</p> - -<p>Sinjoro Bukinhamo, je tio ĉi iom saltetis, elprenis sian dekstran -dikfingron el la maldekstra angulo de sia buŝo, kaj, por kompenso, -enmetis sian maldekstran dikfingron en la dekstran angulon de la jam -menciita aperturo.</p> - -<p>Ne povante eltiri respondon el sinjoro Bukinhamo, la mumio sin turnis -plendeme al sinjoro Glidono, kaj per ordona tono demandis, per tiom -da vortoj, kion ni intencas fari.</p> - -<p>Sinjoro Glidono tre longe respondis per fonetikaĵoj, kaj, se ne -mankus hieroglifaj presliteroj en presejoj, tre plaĉus al mi presigi -ĉi tie, originallingve, ĉiom da lia tre bonega parolado. Mi povas -kapti la okazon por diri, ke la tuta sekvonta konversacio, kiun -la mumio partoprenis, okazis per antikve egipta lingvo, pere de -(tiom, kiom rilatas al mi kaj la aliaj nevojaĝintaj membroj de la -aro), pere de sinjoroj Glidono kaj Bukinhamo, kiel interpretantoj. -Tiuj ĉi sinjoroj parolis la nacian lingvon de la mumio neimiteble -flue kaj gracie; sed mi ne povis ne rimarki, ke (sendube pro la -uzado de ideoj tute modernaj, kaj kompreneble, tute novecaj por la -fremdulo) la du vojaĝantoj devas, foje, uzi skizojn por klarigi -specialan signifon. Sinjoro Glidono, unufoje ekzemple, ne povis -komprenigi al la Egipto la vorton „Politikon“, ĝis li skizis sur la -muro, per peco da lignokarbo, etan karbunklo-nazan sinjoron, ĉifone -vestitan, starantan sur stumpo, kun la maldekstra kruro tirita -posten, la dekstra brako etendita antaŭen, kun fermita pugno, okuloj -suprenturnitaj al la ĉielo kaj la buŝo malfermita ĝis rekta angulo...</p> - -<p>Oni facile komprenos, ke la alparolo de sinjoro Glidono pritraktis -ĉefe la vastajn profitojn rezultajn al la scienco pro la malvolvado -kaj senintestigado al mumioj. Li pardonpetis pri iu ĝeno, kiu eble -okazis speciale al <i>li</i>, la individua mumio nomita Ĉioeraro, kaj -finiĝis per nura aludeto (ĉar apenaŭ oni povis ĝin konsideri kiel -pli ol tio) ke, ĉar tiuj ĉi etaj aferoj nun estas klarigitaj, eble -estos bone daŭrigi la ekzamenon intencitan. Ĉe tio D-ro Prohonoro -pretigis la instrumentojn.</p> - -<p>Pri la finaj sugestoj de la oratoro ŝajnis, ke Ĉioeraro posedas -skrupulojn konsciajn, kies specon mi ne klare lernis; sed li esprimis -sian kontenton pri la pardonpetoj prezentitaj, kaj, glitante de sur -la tablo, premis la manon al ĉiu ĉeestanto.</p> - -<p>Fininte tiun ĉi ceremonion, ni tuj klopodis ripari la difektojn -suferitajn de nia subjekto pro la skalpelo. Ni kunkudris la vundon -en la tempio, bandaĝis lian piedon, kaj almetis kvadratan colon da -nigra plastro sur lian nazpinton.</p> - -<p>Ni nun rimarkis, ke la grafo (ŝajne tio ĉi estis la titolo de -Ĉioeraro) iom ektremas, sendube pro malvarmo. La doktoro tuj iris -al sia vesttenejo, kaj baldaŭ revenis kun nigra frako, farita laŭ -la plej bona stilo de Ĵenings, pantalono el ĉielblua tartano<a href="#Footnote10" class="fnanchor">[10]</a> -kun rimenoj, rozkolora ĉemizo, klaphava veŝto el brokato, blanka -sakforma palto, kanbastono kun hoko, ĉapelo sen rando, botoj el -patenta ledo, pajlkoloraj kaproledoj gantoj, okulvitro, paro da -vanghararoj kaj „akvofalo“-kravato. Pro la diferenco je grandeco -inter la grafo kaj la doktoro (proporcie ili estis kiel du al unu), -malfacile tiuj ĉi vestaĵoj surmetiĝis sur la korpo de la egiptano, -sed, kiam ĉio estis aranĝita, oni povis diri, ke li estas vestita. -Sinjoro Glidono tial prezentis al li sian brakon, kaj kondukis lin al -komforta seĝo apud la fajro, dum la doktoro sonigis la tintilon tuj, -kaj mendis provizon da cigaroj kaj vino.</p> - -<p>La konversacio baldaŭ vigliĝis. Multe da scivolo, kompreneble, -montriĝis rilate al la iom rimarkinda fakto, ke Ĉioeraro ankoraŭ -restas vivanta.</p> - -<p>„Mi estus kredinta“, diris sinjoro Bukinhamo, „ke antaŭ tiu ĉi -tempo vi nepre estas mortinta.“</p> - -<p>„Kial?“ respondis la grafo, tre mire, „mi estas ne multe pli ol -sepcentjara! Mia patro travivis jarmilon, kaj li neniel estis kaduka, -kiam li mortis.“</p> - -<p>Nun okazis vigla serio da demandoj kaj kalkuloj, per kio evidentiĝis -tio, ke la antikveco de la mumio estis tre misjuĝita. Estis kvin mil -kvindek jaroj kaj kelkaj monatoj, de kiam li estis enmetita en la -katakombojn ĉe Elejtiaso.</p> - -<p>„Sed mia diro“, rediris sinjoro Bukinhamo, „ne rilatis vian aĝon -je via enteriĝa tempo (mi volonte konfesos, efektive, ke vi estas -ankoraŭ junulo), kaj mi aludis la grandegan periodon dum kiu, laŭ -via propra diro, vi restis envolvita per asfalto.“</p> - -<p>„Per kio?“ diris la grafo.</p> - -<p>„Per asfalto“, persistis sinjoro Bukinhamo.</p> - -<p>„Ha jes, mi nebule komprenas tion, kion vi volas diri; tio eble povas -efiki iom, sendube; sed dum mia vivo ni apenaŭ uzis ion alian, krom -hidrarga biklorido.“</p> - -<p>„Sed tio, kion ni speciale ne povas kompreni“, diris<!-- kompreni, „diris --> D-ro Prohonoro, -„estas kiel okazas, ke, mortinte kaj enterigite en Egipto antaŭ -kvin mil jaroj, vi troviĝas ĉi tie hodiaŭ, vivante kaj aspektante -tiel aparte sana.“</p> - -<p>„Se mi tiam estus, kiel vi diras, <i>mortinta</i>“, respondis la grafo, -„pli ol kredeble, mortinta mi ankoraŭ estus, ĉar mi rimarkas, ke -vi ankoraŭ scias nur malmulton pri galvanizado kaj ne povas fari -per ĝi tion, kio estis ordinara afero por ni je praaj tagoj. Sed -laŭfakte, mi katalepsiiĝis, kaj miaj plej karaj amikoj konsideris, -ke mi aŭ estas aŭ estos mortinta; sekve ili balzamis min tuj; mi -supozas, ke vi scias la ĉefajn principojn el la balzamada procedo?“</p> - -<p>„Nu, ne tute.“</p> - -<p>„Ha, mi komprenas — bedaŭrinda nescia stato! Mi ne povas detaligi -aferojn nun, sed necesas diri, ke balzamado (prave uzante la vorton), -en Egipto, haltigis por nedifinebla periodo <i>ĉiun</i> animalan -funkcion, kiu subiris la procedon. Mi uzas la vorton ‚animala‘ -laŭ ĝia plej vasta senco, ampleksante per ĝi ne pli la fizikan -ol la moralan kaj <i>vivan</i> estaĵon. Mi ripetas, la ĉefa principo -de balzamado konsistis, ĉe ni, el tuj haltigi, kaj teni ĉiame -<i>dormanta</i>, ĉiun animalan funkcion, kiu subiris la procedon. -Mallonge, laŭ kiu ajn stato estis la individuo je la tempo de -sia balzamiĝo, laŭ tiu stato li restis. Nu, ĉar estas la mia -bonfortuno deveni el la sango de la Skarabo, mi balzamiĝis vivante, -same kiel vi min vidas nun.“</p> - -<p>„La sango de la Skarabo?“ ekkriis D-ro Prohonoro.</p> - -<p>„Jes. La Skarabo estis la insigno aŭ blazono de tre eminenta kaj -tre neordinara patricia familio. Esti el la sango de la Skarabo, nur -estas esti el la familio kies insigno la Skarabo estis. Mi parolis -figure.“</p> - -<p>„Sed kiel tiu efikas sur la fakton, ke vi ankoraŭ vivas?“</p> - -<p>„Nu, estis la ĝenerala kutimo en Egipto elpreni el kadavro, antaŭ -ol ĝin balzami, ĝian cerbon kaj intestojn; sole la Skaraba gento ne -sekvis tiun ĉi moron. Se mi ne estus el la Skaraboj, tial, mi nun -troviĝus sen intestoj kaj cerbo; kaj sen tiuj ĉi, ne estas konvene -vivi.“</p> - -<p>„Mi tion komprenas“, diris sinjoro Bukinhamo, „kaj mi supozas ke ĉiuj -<i>kompletaj</i> mumioj, kiuj estas trovitaj, devenas el la Skaraba gento.“</p> - -<p>„Sendube.“</p> - -<p>„Mi kredis“, diris sinjoro Glidono, tre humile, „ke la Skarabo estis -unu el la egiptaj dioj“.</p> - -<p>„Unu el la egiptaj <i>kioj</i>?“ ekkriis la mumio salte stariĝante.</p> - -<p>„Dioj!“ ripetis la vojaĝinto.</p> - -<p>„Sinjoro Glidono, mi ja miregas, aŭdante vin paroli laŭ tiu ĉi -stilo“, diris la grafo, residiĝante; „neniu nacio sur la surfaco de -la tero iam konfesis pli ol <i>unu dio</i>. La Skarabo, la Ibiso, ktp., -ĉe ni estis (same kiel similaj kreitaĵoj estis ĉe aliaj), la -simboloj, aŭ medioj, per kiuj ni prezentis adoradan al Kreinto tro -majesta esti rigardata pli senpere.“</p> - -<p>Nun okazis paŭzo. Pli poste la konversacion denove komencis D-ro -Prohonoro.</p> - -<p>„Ne estas nekredeble, do, laŭ tio, kion vi estas klariginta“ li -diris, „ke inter la katakomboj apud la Nilo povas troviĝi aliaj -mumioj el la Skaraba gento ankoraŭ en viva stato.“</p> - -<p>„Ne povas ekzisti dubo pri tio“, respondis la grafo, „ĉiu Skarabano -balzamita vivante, estas vivanta. Eĉ iuj el tiuj <i>intence</i> tiel -balzamitaj eble estas forgesitaj de siaj administrantoj, kaj ankoraŭ -restas en la tomboj.“</p> - -<p>„Ĉu vi estos sufiĉe kompleza klarigi“, mi diris, „kion vi volas -diri per ‚intence tiel balzamitaj‘.“</p> - -<p>„Grandaplezure“, respondis la mumio, post kiam li malrapide -rigardadis min per la okulvitro — ĉar nun estis la unua fojo, ke -mi demandis al li rekte. „Grandaplezure“, li diris, „la ordinara -daŭro de la homa vivo, dum mia tempo, estis ĉirkaŭ okcent -jaroj. Malmultaj homoj mortis, se ne pro eksterordinara akcidento, -antaŭ ol iĝi sescentjaraj; malmultaj vivis pli longe ol dekon da -centjaroj; sed okon ni konsideris kiel la natura daŭro. Eltrovinte -la enbalzaman procedon, kiel mi jam priskribis ĝin al vi, trafis -niajn filozofojn la ideo, ke laŭdinda scivolo povus efektiviĝi, -kaj samtempe, la intereso de la scienco esti multe helpata, se oni -elvivas tiun ĉi naturan periodon per partoj. Rilate la historion, -efektive, la sperto montris, ke io kiel tio absolute necesas. -Historiisto ekzemple, atinginte al kvincentjara aĝo kutime skribis -libron per granda peno, kaj poste sin zorge balzamigis, lasante -ordonojn al siaj dumtempaj administrantoj, ke ili igu, ke oni lin -revivigu post certa periodo, ekzemple kvin- ĝis sescent jaroj. -Denove ekekzistante post la fino de tiu periodo, li ĉiam trovis sian -libron ŝanĝita al speco de laŭhazarda notolibro, t. e. al speco de -literatura areno por la batalantaj divenaĵoj, enigmoj, kaj propraj -kvereloj de tutaj aroj da koleremaj komentistoj. Tiuj divenaĵoj -ktp., kiuj troviĝis sub la nomoj komentaĵoj aŭ korektigoj, tiel -komplete estis envolvintaj, distordintaj kaj subigintaj la tekston, -ke la aŭtoro devis serĉi per lanterno sian propran libron. Trovite, -ĝi neniam egale valoris la ĝenon de la serĉo. Reskribante ĝin -tute, oni konsideris kiel la solenan devon de la historiisto komenci -labori tuj, kaj korektigi, laŭ sia propra scio kaj sperto, la -tradiciojn de la tempo koncerne la epokon, en kiu li unue estis -vivinta. Nu, tiu ĉi procedo de reskribado kaj persona korektigado, -sekvata de diversaj individuaj saĝuloj foje kaj ree, efikis -malhelpi, ke nia historio degeneru absolute en fablojn.“</p> - -<p>„Pardonu min“, diris D-ro Prohonoro ĉe tio ĉi, metante la manon -mole sur la brakon de la egiptano, „pardonu min, sinjoro, sed ĉu mi -povas interrompi vin unu momenton?“</p> - -<p>„Kompreneble, <i>sinjoro</i>“, respondis la grafo fiere.</p> - -<p>„Mi nure volis fari demandon al vi“, diris la doktoro, „vi menciis la -meman korektigon de <i>tradicioj</i> koncerne lian propran epokon. Sinjoro, -meznombre, kiu proporcio el tiuj Kabaloj kutime troviĝis korekta?“</p> - -<p>„La Kabaloj, kiel vi prave nomas ilin, sinjoro, kutime troviĝis -precize similaj al la faktoj kronikitaj en la nereskribitaj historioj -mem — tio estas, ke ne unu sola peceto el ambaŭ iam troviĝis, pro -iaj cirkonstancoj, ne estante tute kaj absolute malprava.“</p> - -<p>„Sed, ĉar estas tute certe“, rediris la doktoro, „ke malpleje -kvin mil jaroj estas forpasintaj de kiam vi entombiĝis, mi supozas, -ke viaj historioj en tiu epoko, se ne viaj tradicioj, parolis sufiĉe -precize pri tiu temo tutmonde interesa, la Kreo, kiu okazis, kiel mi -supozas ke vi scias, nur ĉirkaŭ dek centjaroj antaŭe.“</p> - -<p>„Sinjoro?“ diris grafo Ĉioeraro.</p> - -<p>La doktoro ripetis siajn dirojn, sed nur post multaj aldonitaj -klarigoj la fremdulon ni igis kompreni pri ili. Li fine diris hezite:</p> - -<p>„La ideo, kiun vi estas sugestinta, estas por mi, mi konfesas, tute -noveca. Dum mia vivo mi ne konis iun, kiu iam kredis tian kuriozan -fantazion, kiel tion, ke la universo (aŭ tiu ĉi mondo, se vi volas -nomi ĝin tiele), iam iel ajn komenciĝis. Mi memoras, ke unufoje, -kaj nur unufoje, mi aŭdis ion aludetata de viro kun multaj konjektoj -koncerne je la diveno <i>de la homa raso</i>; kaj de tiu ĉi persono la -vorto mem, <i>Adamo</i> (aŭ Ruĝa Tero), kiun vi uzas, estis uzata. Li -uzis ĝin, tamen, laŭ komuna senco, rilate al la spontana ĝermado -el odoraĉa humo (ĝuste kiel milo de la plej malaltaj genroj de -kreitaĵoj estis ĝermigitaj) — la spontana ĝermado, mi diras, de -kvin grandnombraj hordoj da homoj; kiuj samtempe ekaperis en kvin -apartaj kaj preskaŭ egalaj partoj de la terglobo“.</p> - -<p>Tiam, kune, la ĉeestantoj ŝultrolevis, kaj unu aŭ du el ni tuŝis -niajn fruntojn kun tre signifoplena mieno. Sinjoro Bukinhamo, unue -iom ekrigardante la okcipiton kaj poste la verton de Ĉioeraro, -parolis jene:</p> - -<p>„La longa daŭro de la homa vivo dum via epoko, kune kun la iafoja -praktiko pasigi ĝin, kiel vi klarigis, per partoj, devis ja forte -tendence al la ĝenerala kreskado kaj aglomeriĝo de la scio. Mi -supozas, do, ke mi devas atribui la rimarkeblan malsuperecon de la -antikvaj egiptanoj, kompare kun modernuloj, kaj pli speciale kun -usonanoj, tute al la plia solideco de la egipta kranio.“</p> - -<p>„Mi denove konfesas“, respondis la grafo, tre kompleze, „ke mi -malfacile povas kompreni vin; mi petas, kiujn detalojn de scienco vi -aludas?“</p> - -<p>Jen nia tuta aro, kunigante la voĉojn, detalis tre longe la -supozaĵojn de frenologio, kaj la mirindaĵojn de hipnotismo.</p> - -<p>Aŭdinte nin ĝisfine, la grafo rakontis kelkajn anekdotojn, kiuj -evidentigis tion, ke la prototipoj de Gall kaj Spurzheim floris kaj -velkis en Egipto antaŭ tiel longe, ke ili preskaŭ estis forgesitaj, -kaj ke la procedoj de Mesmer estas nur malestimindaj lertaĵoj, -kompare kun la absolutaj mirakloj de la tebaj kleruloj, kiuj kreis -pedikojn kaj multajn aliajn similaĵojn.</p> - -<p>Mi demandis al la grafo, ĉu lia popolo sciis kalkuli eklipsojn. Li -ridetis iom malestime, kaj diris, ke jes.</p> - -<p>Tio ĉi iom min embarasis, sed mi komencis fari aliajn demandojn pri -lia scio el astronomio, kiam arano, kiu ĝis nun ne estis malferminta -la buŝon, flustris en mia orelo, ke por ricevi informon pri tio, mi -devas konsulti Ptolemeon (kiu ajn povis esti Ptolemeo), kaj ankaŭ -iun Plutarĥon, <i>de facie lunae</i> (pri fazoj de l’ luno).</p> - -<p>Mi tiam demandis la mumion pri lensoj kaj brulvitroj, kaj ĝenerale, -pri la fabrikado de vitro; sed mi ne estis fininta miajn demandojn, -kiam la silenta membro ree tuŝis min je la kubuto, kaj petis, pro -Dio, ke mi enrigardu Diodorus Siculus. La grafo, por respondi, nur -demandis ĉu ni modernuloj posedas iujn tiajn mikroskopojn, kiuj -povigas nin skulpteti kameojn laŭ la stilo de la egiptanoj. Dum mi -pripensis, kiel mi povas respondi tiun ĉi demandon, malgranda D-ro -Prohonoro sin fordonis laŭ tre eksterordinara maniero.</p> - -<p>„Rigardu nian arkitekturon!“ li ekkriis; multe indignigante ambaŭ -vojaĝintojn, kiuj pinĉis lin ĝis nigro kaj bluo sen rezulto.</p> - -<p>„Rigardu“, li kriis entuziasme, „la Bowling Green (Balludejan) -Fontenon en Novjorko! aŭ, se tio estas tro vasta esti primeditata, -rigardu momente la Kapitolon ĉe Waŝington D. C.!“ kaj la bonkora -kuracisto daŭris priskribi tre detale la mezurojn de la konstruaĵo, -kiun li aludis. Li klarigis, ke la portiko, sola, estas ornamita per -ne malpli ol dudek kvar kolonoj, kvin futojn diametre kaj dek futojn -interspace.</p> - -<p>La grafo diris, ke li bedaŭrinde ne povas memori je la momento la -precizajn mezurojn de iu el la ĉefaj konstruaĵoj en la urbego -Aznako, kies fundamentoj estis demetitaj dum la Nokto de l’ Tempo, -sed kies ruinoj ankoraŭ staris, en la epoko de lia entombiĝo, -sur vasta, sabla ebenaĵo okcidente de Tebo. Li memoris, tamen, -(parolante pri portikoj) ke unu, fiksita al malsupera palaco en speco -de antauŭrbo nomita Karnako, konsistis el cent kvardek kvar kolonoj, -ĉiuj diametre tridek sep futojn kaj interspace dudek kvin. La alirejo -al tiu ĉi portiko, de la Nilo, estis laŭ aleo, longe je du mejloj, -konsistigita el sfinksoj, statuoj kaj obeliskoj, alte je dudek, -sesdek kaj cent futoj. La palaco mem (tiom, kiom li povas memori) -mezuris unulatere du mejlojn, kaj eble havis, entute, sep mejlojn da -ĉirkaŭo. Ĝiaj muroj estis riĉe kovritaj, interne kaj ekstere, per -hieroglifoj. Li ne pretendas <i>konstati</i>, ke eĉ kvindek aŭ sesdek -kapitoloj, kiel la niaj, povis esti konstruitaj inter la muroj, -sed li ne estas certa, ke du ĝis tri centoj da ili ne povis esti -enpremitaj per iom da peno. La palaco ĉe Karnako estis nesignifa eta -konstruaĵo, post ĉio. Li (la grafo) tamen, ne povas bone rifuzi -konfesi la geniecon, grandiozecon kaj superecon de la Fonteno ĉe la -Bowling-Green, kiel priskribita de la doktoro. Nenio simila al ĝi, -li perforte devas konfesi, iam estas vidita en Egipto aŭ aliloke.</p> - -<p>Mi tiam demandis, kion li povas diri pri niaj fervojoj. „Nenion“, -li respondis, „speciale“; ili estas iom malgrandaj, iom malbone -projektitaj kaj mallerte konstruitaj. Ili ne povas kompariĝi, -kompreneble, kun la vastaj, ebenaj, rektaj, ferkanelitaj ŝoseoj, -sur kiuj la egiptanoj transportis kompletajn templojn kaj solidajn -obeliskojn kun cent kvindek futoj da alteco.</p> - -<p>Mi parolis pri niaj gigantaj meĥanikaj fortoj. Li konsentis, ke -ni scias iom pri tio, sed demandis, kiel mi komencus labori, por -enlokigi la superaĵojn sur la pordtraboj eĉ de la malgranda palaco -ĉe Karnako.</p> - -<p>Tiun demandon mi decidis ne aŭdi, kaj demandis ĉu li posedas ian -ideon pri artezaj putoj; sed li nure levis la brovojn, dum sinjoro -Glidono okulsignis al mi forte kaj diris mallaŭte, ke unu lastatempe -estas trovinta la inĝenieroj senditaj por bori pro akvo en la Granda -Oazo.</p> - -<p>Mi tiam aludis nian ŝtalon, sed la fremdulo suprenturnis sian nazon, -kaj demandis ĉu nia ŝtalo povus esti farinta la klaran skulptaĵon -vidatan sur la obeliskoj, kiu estis ĉizata tute per iloj el kupro.</p> - -<p>Tio ĉi tiom embarasis nin, ke ni opiniis konsilinde ŝanĝi la temon -al la metafiziko. Ni alprenigis ekzempleron de libro nomata la „Dial“ -(ciferplato), kaj legis el ĝi ĉapitron aŭ du pri io, kio ne estis -tre komprenebla, sed kion la Bostonanoj nomas la Granda Movado, aŭ -Progresado.</p> - -<p>La grafo diris, ke Grandaj Movadoj estis treege oftaj aferoj dum lia -vivo; kaj, rilate Progresadon, iafoje ĝi estis absoluta ĝenaĵo, -sed ĝi neniam progresis.</p> - -<p>Ni tiam parolis pri la granda beleco kaj graveco de la demokratio, -kaj multe klopodis por impresi al li justan sencon pri la profitoj, -kiujn ni ĝuis, vivante kie troviĝis voĉrajtoj laŭvolaj kaj neniu -reĝo.</p> - -<p>Li aŭskultis per evidenta intereso, kaj fakte ŝajnis ne malmulte -amuzata. Kiam ni estis finiĝintaj, li diris, ke antaŭ tre longe -okazis io tre simila. Dek tri egiptaj provincoj decidis subite, ke -ili liberiĝos, kaj tiel montros grandiozan ekzemplon al la cetera -homaro. Ili kunvenigis siajn saĝulojn, kaj projektis la plej genian -konstitucion, kiun oni povas koncepti. Iom da tempo ili sukcesis -mirinde bone; nur ilia kutimo fanfaroni estis monstra. La afero -finiĝis, tamen, per la kunfirmiĝo de la dek tri ŝtatoj, kune -kun dek kvin ĝis dudek aliaj, en la plej abomena kaj netolerebla -despotismo, kiun iam oni konis sur la surfaco de la terglobo.</p> - -<p>Mi demandis, kiel estis nomita tiu uzurpa tirano. Tiom, kiom li povis -memori, oni lin nomis <i>Amasaĉo</i>.</p> - -<p>Ne sciante kion diri pri tio ĉi, mi laŭtigis la voĉon, kaj -plendis je la egipta nescio pri vaporo. La grafo min rigardis kun -multe da miro, sed ne respondis. La silenta sinjoro, tamen, fortege -puŝis min je la ripoj per sia kubuto — diris al mi, ke mi sufiĉe -estas fordoninta min tiufoje — kaj demandis ĉu mi reale estas tia -malsaĝulo, ke mi ne scias, ke la moderna vapormaŝino devenis de la -inventaĵoj de Hero, tra tiuj de Salomon de Caus.</p> - -<p>Ni nun troviĝis sub proksimega danĝero de venkiĝo; sed bonŝance -D-ro Prohonoro, refortiĝinte, revenis por nin savi, kaj demandis ĉu -la popolo de Egipto serioze pretendas rivali la modernulojn pri la -ĉiel grava detalo, la vestaj modoj.</p> - -<p>La grafo, je tio ĉi, ekrigardis malsupren al la rimenoj de sia -pantalono, kaj tiam prenante la finon de unu el la baskoj de sia -frako, li tenis ĝin apud siaj okuloj kelke da minutojn. Defaliginte -ĝin, fine, lia buŝo etendiĝis malrapide de orelo al orelo; sed mi -ne povas memori, ke li diris ion por iel respondi.</p> - -<p>Je tiu ĉi nia vervo refortiĝis, kaj la doktoro alproksimiĝante al -la mumio tre digne, petis, ke li diru malkaŝe, je sia honoro kiel -sinjoro, ĉu la egiptanoj konis, je <i>iu</i> epoko, la fabrikadon de la -pasteloj de Prohonoro, aŭ de la piloloj de Brandreto.</p> - -<p>Ni atendis profunde avide la respondon — sed vane. Ĝi ne venis. La -egiptano ruĝiĝis kaj malaltigis la kapon. Neniam estis triumfo pli -kompleta; neniam venkiĝo estis suferata kun tiel malbona humoro. -Efektive, mi ne povis elporti la vidon de la ĉagrenego de la -kompatinda mumio. Mi prenis mian ĉapelon, riverencis al li rigide, -kaj foriris.</p> - -<p>Alveninte hejmen, mi trovis, ke estas post la kvara, kaj iris tuj por -enlitiĝi. Estas nun la deka matene. Mi estas el la lito de la sepa, -skribante tiujn ĉi memorindaĵojn por la profito de miaj edzino -kaj familio, kaj de la homaro. Tiujn mi ne vidos plu. Mia edzino -estas megero. Vere, mi estas kore naŭza pri tiu ĉi vivo, kaj pri -la deknaŭa jarcento ĝenerale. Mi estas konvinkita, ke ĉio estas -eraranta. Krome, mi deziregas scii, kiu estos prezidanto (de Usono) -je 2045. Sekve, tuj kiam mi estos min razinta, kaj glutinta tason -da kafo, mi intencas iri rekte ĉe Prohonoron, kaj resti balzamita -ducent jarojn.</p> - -<div class="section" id="sr6"> -<h2>LA HOMO, KIU TROVIĜIS ELUZITA</h2> - -<p>RAKONTO PRI LA BUGABUA KAJ KIKAPUA MILITIRO</p> - -<div class="verse epigraph"> -<div class="stanza"> -<div class="i0">Ploru, ho ploru, okuloj, droniĝu en akvo,</div> -<div class="i0">Ĉar metis la parto de mi la ceteron en tombo.</div> -</div></div> - -<p class="far_sig"><i>El la franca lingvo de Corneille.</i></p> -</div> - -<p>Mi ne tute povas rememori nun, kiam aŭ kie mi unue konatiĝis kun -tiu vere belaspekta viro, Brevet-brigadestro-generalo Johano A. B. C. -Smith. Iu ja prezentis min al la sinjoro, mi estas certa — ĉe -iu publika kunveno, mi bone scias — kunvokita pro io tre grava, -sendube, — ĉe iu aŭ alia loko, mi sentas min konvinkita — kies -nomon mi neklarigeble estas forgesinta. La vero estas tio, ke la -prezento akompaniĝis, miaflanke, per tiagrade maltrankvila embaraso, -kiel efikis malhelpi iun definitivan impreson pri tempo aŭ loko. Mi -estas korpnature timema — tio, ĉe mi, estas familia difekto, kaj mi -ne povas malhelpi ĝin. Speciale, la plej iometa ŝajno de mistero — -de iu punkto, kiun mi ne ĝuste povas kompreni — tuj efikas meti min -en kompatinde ekscititan staton.</p> - -<p>Estis io, iel, rimarkinda — jes, <i>rimarkinda</i>, kvankam tiu ĉi -estas nur malforta termino esprimi mian plenan ideon — pri la tuta -individueco de la dirita persono. Li staris, eble, alte je ses -futoj, kaj posedis personecon aparte imponan. Plenigis la tutan -viron eminenta mieno, kiu montris altan edukadon, kaj aludetis altan -devenon. Pri ĉi tiu temo — la persona aspekto de Smith — estante -detala, mi trovis specon de melankolia kontentiĝo. Lia hararo certe -honorus iun ajn Bruton; nenio povis esti pli riĉe flua, aŭ posedi -pli belan brilon. Ĝi estis gagate<a href="#Footnote11" class="fnanchor">[11]</a> nigra — kiu ankaŭ estis la -koloro, aŭ pli prave la nekoloro de liaj neimageblaj vangharoj. Oni -rimarkos, ke mi ne povas paroli pri tiuj ĉi sen entuziasmo; eĉ ne -estus troe; se mi dirus, ke ili estis la plej bela aro de vangharoj -sub la suno. Iuokaze, ili ĉirkaŭis, kaj iafoje parte ombris buŝon -absolute neegalitan. Jen estis la plej glate ebenaj, kaj la plej -brile blankaj el ĉiuj imageblaj dentoj. De inter ili, je ĉiu propra -okazo, elvenis voĉo kun superega klareco, melodio kaj forteco. -Rilate la okulojn, ankaŭ, mia konatulo estis plejsupere provizita. -Iu el tia paro egale valorus duon da ordinaraj okulaj organoj. Kolore -ili estis avelaj, treege grandaj kaj lumaj, kaj perceptebliĝis en -ili, foje kaj ree, ĝuste tiu kvanto da interesa oblikveco, kiu -aldonas signifon al la esprimo.</p> - -<p>La brusto de la generalo estis sendube la plej bela brusto, kiun mi -iam vidis. Eĉ por via vivo, vi ne povus trovi ian difekton ĉe ĝiaj -mirindaj konturoj. Tiu ĉi malofta strangeco kontrastis tre bone -paron da ŝultroj, kiu estus kaŭzinta ruĝiĝon eniri la vizaĝon -de la marmora Apolo pro konscia malsupereco. Mi havas pasion por -belegaj ŝultroj kaj povas diri, ke mi neniam vidis iujn perfektajn -antaŭe. La tutaj brakoj estis admirinde formitaj. Kaj la malsupraj -membroj ne estis malpli superegaj. Tiuj ĉi estis, efektive, la plej -bonegaj el bonaj kruroj. Ĉiu spertulo pri tiaj aferoj konfesis, ke -liaj kruroj estas bonaj. Ili havis nek tro multe nek tro malmulte -da karno — nek krudecon, nek trodelikatecon. Mi ne povis imagi pli -gracian kurbon ol tiun de la <i lang="la">os femoris</i>, kaj troviĝis ĝuste -tia elstaraĵo malantaŭ la fibulo, kiu necesas por formi korekte -proporcian tibikarnon. Mi volas, pro Dio, ke mia juna kaj talenta -amiko, la skulptisto Pecsurpeco, nur estus vidinta la krurojn de -Brevet-brigadestro-generalo Johano A. B. C. Smith.</p> - -<p>Sed kvankam viroj tiel absolute belaspektaj ne troviĝas tiel -abundaj kiel kialoj aŭ rubusoj, tamen mi ne povas igi al mi -kredi, ke la <i>rimarkinda</i> io, kion mi ĵus aludis — ke la stranga -„mi—ne—scias—kion“, kiu ĉirkaŭis mian novan konatulon — -kuŝas tute, aŭ eĉ iom ajn, en la superega boneco de liaj korpaj -naturdotoj. Eble oni povas rilatigi ĝin al la <i>mieno</i> — sed -pri tio, ankaŭ, mi ne povas pretendi certecon. Montriĝis certe -precizeco, aŭ eĉ eble, rigideco en lia sinteno — grado de -malrapida, kaj, se mi permesiĝas tiel esprimi ĝin, de orta -precizeco en ĉiuj liaj movoj, kiu, rimarkite pri pli malgranda -figuro, estus enhavinta la plej iometan nuancon de afekto, fiimponeco -aŭ nelibereco, sed kiun, rimarkitan pri sinjoro kun liaj sendubaj -mezuroj, volonte oni estus atribuanta al rezervemo, memfiero — aŭ -mallonge, al laŭdinda scio pri tio, kion meritas kolosaj proporcioj.</p> - -<p>La bonkora amiko, kiu min prezentis al generalo Smith, flustris -en mia orelo kelkajn vortojn komentajn pri la viro. Li estas tre -<i>rimarkinda</i> viro — <i>tre</i> rimarkinda viro — fakte, unu el la plej -rimarkindaj viroj de sia propra periodo. Li estas aparta favorato -ankaŭ de la sinjorinoj — precipe pro sia alta reputacio pri -kuraĝo.</p> - -<p>„Tiupunkte li staras sen rivalo — efektive li estas nepra desperado -— absoluta fajrmanĝanto, senerare“, diris mia amiko, kaj treege -mallaŭtigis sian voĉon, travibrigante min per la mistero en sia -tono.</p> - -<p>„Absoluta fajrmanĝanto, sen <i>ia</i> eraro. Li montris <i>tion</i>, mi opinias, -efike dum la grandega marĉa batalo, sude, kontraŭ la Bugabuaj kaj -Kikapuaj Indianoj.“ (Jen mia amiko malfermis larĝe siajn okulojn.) -„Benu mia animo! sango kaj tondro! kaj ĉio tio! — Mirindaĵoj de -kuraĝo! — vi estas aŭdinta, kompreneble? — vi scias, li estas la -homo —“</p> - -<p>„Homo viva! <i>kiel</i> vi sanas? Nu! <i>kiel</i> vi fartas? tre ĝojas vidi -vin, treege!“ nun interrompe diris la generalo mem, ekprenante la -manon de mia kunulo dum li alproksimiĝis, kaj kliniĝante rigide -sed profunde, kiam mi estis prezentata. Mi tiam pensis, kaj mi -ankoraŭ tiel opinias, ke mi neniam aŭdis pli fortan voĉon, nek -vidis pli bonan aron da dentoj; sed mi <i>devas</i> diri, ke mi bedaŭris -interrompon je tiu momento, ĉar pro la flustroj kaj subsugestioj de -mia amiko, mia intereso tre ekscitiĝis pri la heroo de la Bugabua -kaj Kikapua militiro.</p> - -<p>Tamen, la rave klariga parolo de Brevet-brigadestro-generalo Johano -A. B. C. Smith baldaŭ plene forpelis tiun ĉi ĉagrenon. Mia amiko -nin forlasis tuj, kaj ni ĝuis sufiĉe longan konversacion, kaj mi -troviĝis ne nur plaĉata sed <i>reale</i> instruata. Mi neniam aŭdis pli -fluan parolanton, nek viron kun pli da ĝenerala scio. Pro taŭga -modesteco li neniam, spite tion, tuŝis la temon, kiun mi tiam plej -deziris diskuti — mi aludas la misterajn cirkonstancojn ĉirkaŭ la -Bugabua milito — kaj miaparte, tio, kio mi konjektas estas taŭga -delikata sento, malpermesis ke mi komencu la temon, kvankam vere, -mi treege estis tentata tion fari. Mi rimarkis ankaŭ, ke la brava -soldato preferas temojn kun filozofia intereso, kaj ke li ĝojas -speciale komenti pri la rapida antaŭeniro de meĥanika inventado. -Efektive, kien ajn mi kondukis lin, al tiu ĉi punkto li revenis.</p> - -<p>„Tute ne estas io, kio similas ĝin“, li diradis, „ni estas mirinda -popolo, kaj ni vivas dum mirinda epoko. Falŝirmiloj kaj fervojoj -— homkaptiloj kaj gardpafiloj! Niaj vaporŝipoj troviĝas sur -ĉiu maro, kaj la Nassaŭa pakboata balono estas ekironta regulajn -vojaĝojn (veturpago nur dudek funtojn sterlingajn) inter Londono -kuj Timbuktuo. Kaj kiu povas kalkuli la grandegan influon sur socian -vivon, sur la artojn, sur komercon, sur literaturon, kiu estos la -tuja rezulto de la grandaj principoj de elektra magnetismo. Nek -ankaŭ estas tio ĉi la tuto, mi certigu vin! Troviĝas efektive, -neniu fino por la antaŭeniro de l’ inventado. La plej mirindaj, -la plej geniaj — kaj, mi aldiru, sinjoro — sinjoro — Tompsono, -mi kredas, estas via nomo — mi aldiru, mi diras, la plej <i>utilaj</i>, -la plej vere <i>utilaj</i> meĥanikaj elpensaĵoj ĉiutage ekaperas kiel -agarikoj, se mi estas permesata tiel ĝin esprimi, aŭ pli figure, -kiel — a—akridoj — kiel akridoj, sinjoro Tompsono — ĉirkaŭ nin -kaj — a—a—a— ĉirkaŭ nin.“</p> - -<p>Tompsono verdire, ne estas mia nomo, sed ne necesas diri, ke -mi forlasis generalon Smith kun pliigita intereso pri li, kun -pliigita estimo pri lia konversacia povo, kaj profunda sento pri la -netakseblaj privilegioj, kiujn ni ĝuas, vivante dum tiu ĉi epoko de -meĥanika inventado. Mia scivolo tamen, ne tute estis kontentigita, -kaj mi decidis faradi tujan esploron inter miaj amikoj, koncerne je -la Brevet-brigadestro-generalo mem, kaj aparte koncerne la grandegajn -okazojn, <i lang="la">quorum pars magna fuit</i><a href="#Footnote12" class="fnanchor">[12]</a>, dum la Bugabua kaj Kikapua -militiro.</p> - -<p>La unua oportuno, kiu sin prezentis, kaj kiun (bedaŭrinde) mi neniel -skrupulis ekkapti, okazis ĉe la preĝejo de lia pastra moŝto, -D-ro Tamburvokuilin, kie mi troviĝis unu dimanĉon, precize je -predika tempo, ne nur sur la sidejo, sed ankaŭ flanke de tiu inda -kaj informema mia amikino, fraŭlino Tabito T. Tiel sidante, mi -min gratulis, kaj tre racie, pri la tre feliĉa aferstato. Se iu -scias ion pri Brevet-brigadestro-generalo Johano A. B. C. Smith, -tiu persono, por mi ŝajnis certe, estas fraŭlino Tabito T. Ni -telegrafis kelkajn signalojn, kaj tiam komencis, subvoĉe, viglan -konversacion.</p> - -<p>„Smith!“ ŝi diris, responde al mia tre serioza demando, „Smith! -— kio, ne generalo Johano A. B. C.? Benu min, mi kredis, ke vi -<i>scias</i> ĉion pri <i>li</i>! Tiu ĉi estas mirinde inventema epoko! -Terura afero tio estis! Sangema aro da friponoj la Kikapuoj! Batalis -kiel heroo — mirindaĵoj de kuraĝo — nemortebla fameco! Smith, -Brevet-brigadestro-generalo Johano A. B. C.! Nu, vi scias, li estas -la homo —“</p> - -<p>„La homo“, jen interrompis D-ro Tamburvokuilin laŭtegvoĉe, kaj kun -pugnofrapo, kiu preskaŭ defaligis la katedron sur nin. „La homo, -kiu naskiĝas de virino, havas nur mallongan tempon por travivi; li -kreskas kaj estas detranĉita kiel floro!“ Mi glitis al la fino de la -sidejo, kaj rimarkis per la koleretaj rigardoj de la pastro, ke la -kolero, kiu preskaŭ estis fatala por la katedro, estas incitita de -la flustroj de l’ fraŭlino kaj mi. Ne restis ia helprimedo; do ni -submetiĝis sufiĉe kompleze kaj aŭskultis, per la tuta martiriĝo -de digna silento, la ceteron de tiu tre bona prediko.</p> - -<p>La proksiman vesperon mi troviĝis iom malfrue, vizitante la -Rantapolan teatron, kie mi kredis min certa tuj kontentigi mian -scivolon, nur per paŝo en la loĝion de tiuj ravaj specimenoj de -afableco kaj ĉionscieco, fraŭlinoj Arabelo kaj Mirando Konanto. Tiu -bona tragediisto, Klimakso, estis ludanta tiun tagon al tre homplena -teatro, kaj mi spertis iom da malfacileco, farante komprenitaj miajn -dezirojn; speciale ĉar nia loĝio staris tute apud la kulisoj kaj -plene superrigardis la scenejon.</p> - -<p>„Smith?“ diris fraŭlino Arabelo, kiam ŝi fine komprenis la kialon -de mia demando; „Smith? kio, ne generalo Johano A. B. C.?“</p> - -<p>„Smith?“ demandis Mirando penseme. Dio min benu, ĉu vi iam vidis pli -belan figuron?“</p> - -<p>„Neniam, fraŭlino, sed <i>nun</i> diru al mi —“</p> - -<p>„Aŭ tiel neimiteblan gracion?“</p> - -<p>„Neniam, je mia vorto! sed, mi petas, informu min —“</p> - -<p>„Aŭ tiel justan ŝaton pri scenaj efektoj?“</p> - -<p>„Fraŭlino, —“</p> - -<p>„Aŭ pli delikatan senton pri la veraj belecoj de Shakespeare? Estu -sufiĉe kompleza rigardi tiun kruron!“</p> - -<p>„La diablo!“ kaj mi turniĝis ree al ŝia fratino.</p> - -<p>„Smith!“ ŝi diris. „Kio, ne generalo Johano A. B. C.? Terura afero -tiu estis, ĉu ne? Teruraj friponoj, tiuj Bugabuoj — sovaĝaj, kaj -tiel plu — sed ni vivas dum mirinde inventema epoko! Smith! Ho, jes! -eminenta viro! absoluta desperado — nemortebla fameco — mirindaĵoj -de kuraĝo! Neniam aŭdis!“ (tiu ĉi dirata per akra krio). „Benu -mian animon! Nu, li estas la <i>man</i>—<a href="#Footnote13" class="fnanchor">[13]</a>“.</p> - -<div class="verse"> -<div class="stanza"> -<div class="i6">„<i>Man</i>dragoro,</div> -<div class="i0">Kaj ĉiu dormigilo en la mondo</div> -<div class="i0">Ne lulos iam vin al tiu dolĉo —</div> -<div class="i0">La dormo de hieraŭ“ —</div> -</div></div> - -<p>ekkriegis jen Klimakso apud mia orelo, kaj svingis la tutan tempon -sian pugnon antaŭ mia vizaĝo, laŭ maniero kiun mi ne <i>povis</i> -toleri, nek <i>intencis</i>. Mi forlasis tuj la fraŭlinojn Konanton, iris -rekte malantaŭ la scenejon, kaj donis al la fripono tian bategon, -kian mi esperas, ke li memoros ĝis sia mortotago.</p> - -<p>Ĉe la vespera festeno de la rava vidvino sinjorino Katrino Atuto -mi fidis, ke mi ne trafos similan ĉagrenon. Sekve, tuj kiam mi -troviĝis kontraŭ mia bela gastigantino ĉe la kartluda tablo, mi -faris tiujn demandojn, kies solvo estis iĝinta afero tiel necesa por -mia animpaco.</p> - -<p>„Smith?“, diris mia kunludantino. „Kio! ne generalo Johano A. B. C.?<!-- C? --> -Terura afero tiu estis, ĉu ne? Karooj, ĉu vi diris? Teruraj -friponoj tiuj Kikapuoj! Ni ludas <i>viston</i>, se vi bonvolas, sinjoro -Klaĉo — tamen, tiu ĉi estas la epoko de l’ inventado, tre certe; -<i>la</i> epoko <i lang="fr">par excellence</i> — ĉu parolas france? — ho, absoluta -heroo — absoluta desperado? — ĉu <i>neniun keron</i>, sinjoro Klaĉo? -— mi ne kredas tion — nemortebla fameco, kaj tiel plu mirindaĵoj -de kuraĝo! Neniam aŭdis!! Nu, benu min, li estas la homo —“.</p> - -<p>„Hommo? kapitano Hommo? jen kriegis iu eta ina entrudanto el la -plej malproksima angulo de la ĉambro. „Ĉu vi parolas pri kapitano -Hommo kaj la duelo? Ho, mi <i>devas</i> aŭdi; diru, mi petas — daŭrigu -sinjorino Atuto! <i>bonvole</i> daŭrigu!“ kaj daŭrigi sinjorino Atuto -ja komencis, pri iu kapitano Hommo, kiu estis aŭ mortpafigita -aŭ pendigita, aŭ devus esti kaj mortpafigita kaj pendigita. -Jes, sinjorino Atuto daŭrigis, kaj mi — mi finis — la viziton. -Ne okazus iu ŝanco por aŭdi plu tiun ĉi vesperon, rilate al -Brevet-brigadestro-generalo Johano A. B. C. Smith.</p> - -<p>Tamen, mi min konsolis per la pripenso, ke la tajdo de malbonŝanco -ne povas flui kontraŭ mi ĉiam, kaj tial mi decidis fari fortan -penon pro informaĵo ĉe la balo de tiu sorĉa anĝeleto, la gracia -sinjorino Pirueto.</p> - -<p>„Smith?“ diris sinjorino Pirueto, dum ni kirliĝis kune en la zefira -danco, „Smith? kio! ne generalo Johano A. B. C.? Terura afero, tiu -kontraŭ la Bugabuoj, ĉu ne? Teruraj kreitaĵoj, tiuj Indianoj! -<i>Bonvole</i> elturnu viajn piedfingrojn! Mi reale estas hontema pri -vi — homo kun granda kuraĝo, la kompatindulo! — sed tiu ĉi -estas mirinda epoko por inventado — Ho! oho! mi estas spirmanka — -absoluta desperado — mirindaĵoj de kuraĝo! <i>Neniam aŭdis</i>!!. Ne -povos kredi tion — mi devas sidiĝi kaj informi vin — Smith! nu, li -estas la <i>man</i> —“</p> - -<p>„Man<i>fred</i>, mi diras al vi!“ jen kriaĉis fraŭlino Klerulino, -dum mi kondukis sinjorinon Pirueton al seĝo. „Ĉu iu iam aŭdis -ion similan? Ĝi estas Man<i>fred</i>, mi diras, kaj tute neniel ajn -Man<i>frajdej</i><a href="#Footnote14" class="fnanchor">[14]</a>.“ Jen fraŭlino Klerulino manvokis min, laŭ tre -peremptora maniero; kaj mi deviĝis, ĉu aŭ ne volonte, forlasi -sinjorinon Pirueton por decidigi disputon rilate la titolon de certa -poezia dramo de Lordo Byron. Kvankam mi diris tre baldaŭ, ke la vera -titolo estas Man<i>frajdej</i>, kaj tute neniel Man<i>fred</i>, tamen, kiam mi -revenis por serĉi sinjorinon Pirueton, ŝi ne estis trovebla, kaj -mi forlasis la domon, kun tre akre malamika sento kontraŭ la tuta -klerulina gento.</p> - -<p>Aferoj nun estis alprenintaj reale seriozan aspekton, kaj mi decidis -tuj viziti mian specialan amikon, sinjoron Teodoron Kavajon, ĉar mi -sciis, ke almenaŭ ĉi tie mi ricevos ion kiel definitivan informon.</p> - -<p>„Smith?“ li diris per sia bonekonata kurioza maniero eltreni siajn -silabojn, „Smith? kio, ne generalo Johano A. B. C.? Sovaĝa afero, -tio kontraŭ la Kikapu—u—uoj, ĉu ne? Diru, ĉu vi ne opinias, ke -jes? Absoluta despera—a—ado — tre bedaŭrinde, pro mia honoro! -Mirinde inventema epoko! — mirinda—a—aĵoj de kuraĝo! Sed flanke -tion, ĉu vi iam aŭdis pri kapitano Hommo?“</p> - -<p>„Kapitano Hommo estu kondamnita“, mi diris, „bonvolu daŭrigi vian -rakonton.“</p> - -<p>„Hem! — ho, nu! — <i lang="fr">toute la même cho—o—ose</i>, kiel ni diras en -Francujo. Smith, ĉu? Brigadestro-generalo Johano A. B. C.? Sed vere -(jen sinjoro Kavaĵo juĝis dece meti la fingron flanken de sia nazo) -„vere, vi ne volas sugesti nun, reale kaj malkaŝe kaj honeste, ke vi -ne scias ĉion pri tiu afero Smith-a, egale bone kiel mi, ĉu? Smith? -Johano A. B. C.? Nu, min benu, li estas la ho—o—omo—.</p> - -<p>„Sinjoro Kavaĵo“, diris mi petege, „<i>ĉu</i> li estas la homo kun la -fera masko?“</p> - -<p>„N—e—e!“ li diris aspektigante sin sagaca, „nek la homo en la -lu—u—uno.“</p> - -<p>Tiun ĉi respondon mi konsideris kiel signifa kaj absoluta insulto, -kaj tial forlasis tuj la domon, tre kolere, kun firma decido devigi -mian amikon, sinjoron Kavaĵon, al baldaŭa duelo pro lia nesinjora -konduto kaj malĝentileco.</p> - -<p>Intertempe tamen, mi ne intencis esti malhelpata pri la informo -dezirata de mi. Unu rimedo restis por mi ankoraŭ. Mi iros al la -fonto de informo. Mi vizitos tuj la generalon mem, kaj postulos, per -precizaj vortoj, solvon de tiu ĉi abomeninda peco da mistero. Jen, -almenaŭ, ne troviĝos io oportuna por dubesenco. Mi estos klara, -certa, peremptora — tiel malmola, kiel pasteĉokrusto, tiel konciza, -kiel Tacito aŭ Montesquieu.</p> - -<p>Estis frue kiam mi vizitis la generalon, kaj li estis vestiĝanta; -sed mi pretekstis urĝajn aferojn kaj tuj alkondukiĝis en lian -litĉambron per maljuna negra valeto, kiu atendis atente dum mia -vizito. Enirante la ĉambron, mi ĉirkaŭrigardis, sed ne povis tuj -lin rimarki. Kuŝis granda kaj ekstreme kuriozaspekta pakaĵo el io -apud miaj piedoj sur la planko, kaj, ĉar mi ne sentiĝis la plej -bonhumora en la mondo, mi piedfrapis ĝin el mia vojo.</p> - -<p>„Hem! Ahem! iom ĝentila tio estas, mi certe dirus!“ diris la -pakaĵo, per unu el la plej malgrandaj, kaj tute la plej komika el -voĉetoj, io inter knaro kaj fajfo, kiun mi iam aŭdis dum ĉiuj -tagoj de mia ekzisto.</p> - -<p>„Ahem! iom ĝentila tio estas, mi opinias.“ Mi plene kriis pro teruro -kaj iris tangente al la plej malproksima fino de la ĉambro.</p> - -<p>„Dio min benu, amiko mia“, denove fajfis la pakaĵo, „kio — kio — -kio — nu, kio <i>estas</i> grava? Mi efektive kredas, ke vi tute ne konas -min.“</p> - -<p>Kion mi <i>povis</i> diri pri ĉio ĉi — kion mi <i>povis</i> diri? Mi -ŝanceliĝis al brakseĝo, kaj, kun rigardegaj okuloj kaj malfermita -buŝo, atendis la solvon de la mirindaĵo.</p> - -<p>„Estas strange, ke vi ne konis min, tamen, ĉu ne?“ iom poste -refajfis la neklasifikeblaĵo, kiu, mi nun rimarkis, faras sur la -planko ian neklarigeblan manovron, tre analogia kun la surtirado de -ŝtrumpo. Nur unu sola kruro, tamen, estis videbla.</p> - -<p>„Estas strange, ke vi ne konis min tamen, ĉu ne? Pompeo, alportu al -mi tiun kruron!“ Ĉe tio Pompeo alportis al la pakaĵo tre bonegan -korkan kvazŭ-kruron, jam vestitan, kiun ĝi alŝraŭbis al si rapide; -kaj tiam ĝi stariĝis antaŭ miaj okuloj.</p> - -<p>„Kaj sanga batalo ĝi <i>estis</i>“ daŭris la aĵo, kvazaŭ monologe; -„sed certe oni ne devus batali kontraŭ la Bugabuoj kaj Kikapuoj kaj -atendi eliri el ĝi kun nura vundeto. Pompeo, mi dankos vin, se vi -alportos tiun brakon. Thomas (turniĝante al mi) estas sendube la -plej bona faristo de korkaj kruroj; sed, se vi iam bezonus brakon, -amiko mia, vi efektive devus lasi min rekomendi al vi Bishop-on“. Ĉe -tio Pompeo surŝraŭbis brakon.</p> - -<p>„Ni trovis tion sufiĉe varmega laboro, vi povas kompreni. Nun, vi -hundo, surglitu miajn ŝultrojn kaj bruston. Petitt faras la plej -bonajn ŝultrojn, sed por brusto vi devas iri al Ducrow.“</p> - -<p>„Brusto!“ mi diris.</p> - -<p>„Pompeo, ĉu vi neniam intencas preti kun tiu peruko? La skalpado -estas kruda procedo malgraŭ ĉio; sed oni povas ricevi tiel bonan -perukon de De l’ Orme.“</p> - -<p>„Peruko!“</p> - -<p>„Nun, vi negraĉo, miajn dentojn. Por bona aro de tiuj ĉi, vi plej -bone agos irante tuj al Parmly; altaj prezoj sed bonega farado. -Mi glutis aron da bonegaj objektoj, tamen, kiam la granda Bugabuo -batfaligis min per la postaĵo de sia pafilo.“</p> - -<p>„Postaĵo! — faligis vin!! — mia okulo!!“</p> - -<p>„Ho jes, tio memorigas min! mia okulo; jen Pompeo, vi fripono, -enŝraŭbu ĝin. Tiuj Kikapuoj povas rapide elfrapi okulojn; sed tiu -D-ro Williams estas kalumniita viro malgraŭ ĉio; vi ne povas imagi -kiel bone mi vidas per la okuloj de li faritaj.“</p> - -<p>Mi nun komencis percepti tre klare, ke la objekto antaŭ mi estas -nenio pli aŭ malpli ol mia nova konatulo Brevet-brigadestro-generalo -Johano A. B. C. Smith. La manipuloj de Pompeo estis kaŭzintaj, mi -devas konfesi, tre frapantan diferencon al la aspekto de lia persono. -La voĉo tamen, ankoraŭ perpleksis min, sed eĉ tiu ŝajna mistero -rapide klariĝis.</p> - -<p>„Pompeo vi nigra fripono“, knardiris la generalo, „mi fakte kredas, -ke vi lasus min eliri sen mia palato.“</p> - -<p>Je tio ĉi la negro, grumblante pardonpeton, iris al sia mastro, -malfermis lian buŝon per la ruza mieno de ĉevalĵokeo kaj -alĝustigis interne iom strangaspekan maŝinon, per tre lerta metodo, -kiun mi ne tute povis kompreni. La aliiĝo tamen, de la tuta esprimo -de la vizaĝo de la generalo estis tuja kaj surpriza. Kiam li denove -parolis, lia voĉo realprenis ĉiom da tiu riĉa melodio kaj forto, -kiun mi estis rimarkinta je nia unua konatiĝo.</p> - -<p>„Kondamnu la friponojn!“ li diris per tiel klara tono, ke mi absolute -saltis pro la ŝanĝiĝo. „Kondamnu la friponojn! Ili ne nur frakasis -al mi la palaton, sed ili ankaŭ klopodis fortranĉi malpleje sep -okonojn de mia lango. Ne ekzistas egalulo, tamen, al Bonfante en -Ameriko, por reale bonaj objektoj tiuspecaj. Mi povas rekomendi lin -al vi kun fido (je tio la generalo kliniĝis) kaj certigi vin, ke mi -sentas la plej grandan plezuron, farante tion.“</p> - -<p>Mi atestis lian bonkorecon laŭ mia plej bona maniero, kaj adiaŭis -lin tuj, havante perfektan komprenon pri la vera aferstato -— kaj plenan scion pri la mistero, kiu estis min ĝeninta -tiel longe. Ĝi estis evidenta. Ĝi estis komprenebla afero. -Brevet-brigadestro-generalo Johano A. B. C. Smith estis la homo — -estis la <i>homo, kiu troviĝis eluzita</i>.</p> - - -<div class="section" id="sr7"> -<h2>LA SILENTO — FABELO</h2> - -<p>La montaj pintsuproj dormas; valoj, rokoj kaj kavernoj <i>silentas</i>.</p> -<p class="far_sig"><i>El la greka lingvo de Alkmano.</i></p> -</div> - -<p>„Aŭskultu<!-- Aŭskultu --> <i>min</i>“, diris la Demono, metante la manon sur mian kapon. -„La regiono, pri kiu mi parolas, estas malgaja regiono en Libjo apud -la bordo de la rivero Zairo. Kaj ne ekzistas tie la kvieto, nek la -silento.</p> - -<p>La akvo de la rivero havas nuancon safranan kaj malsanecan, kaj ĝi -fluas, ne antaŭen al la maro, sed tremas por ĉiam kaj por ĉiam sub -la ruĝa okulo de la suno, per tumulta kaj konvulsia movo. Ĉe ambaŭ -flankoj de la ŝlima lito de la rivero etendiĝas je multaj mejloj -pala dezerto el nimfeoj gigantaj. Ili sopiras unu al la alia en tiu -soleco, kaj streĉas al la ĉielo siajn longajn kaj palegajn kolojn, -kaj balancas tien kaj reen siajn eternajn kapojn. Kaj de inter ili -elvenas malklara murmuro, kiel la plaŭdo de subtera akvo. Kaj ili -sopiras unu al la alia.</p> - -<p>Sed ekzistas limo al ilia lando, la limo de la malluma, terura, -altega arbaro. Tie, same kiel la ondoj ĉirkaŭ la Hebridoj, la -malalta subkreskaĵo agitiĝas konstante. Sed ne venas vento trans la -ĉielon. Kaj la altaj praaj arboj svingiĝas ĉiame tien kaj reen, -kun krakega kaj fortega sono. Kaj de iliaj altaj suproj, unu post unu -gutas eternaj rosoj. Kaj ĉirkaŭ la radikoj strangaj venenaj floroj -kuŝas, tordiĝante dum maltrankvila dormo. Kaj supre, kun susuro -kaj laŭta bruo, la grizaj nuboj rapidas okcidenten ĉiame, ĝis ili -ruliĝas, kiel kaskadego super la fajran muron de la horizonto. Sed -ne venas vento trans la ĉielon. Kaj apud la bordo de la rivero Zairo -ne troviĝas la kvieto, nek la silento.</p> - -<p>Nokte estis kaj la pluvo falis; kaj falante ĝi estis pluvo, sed -falinte ĝi estis sango. Kaj mi staris sur la marĉo inter la altaj -nimfeoj kaj pluvis sur mian kapon — kaj la nimfeoj sopiris unu al la -alia en la soleno de sia soleco.</p> - -<p>Kaj subite, la luno leviĝis tra la maldensa fantoma nebuleto, kaj -aspektis el karmezina koloro. Kaj miaj okuloj ekvidis grandan grizan -rokon, kiu staris apud la bordo de la rivero kaj estis lumigata de -la lumo kaj de la luno. Kaj la roko estis griza, kaj fantoma, kaj -alta — kaj la roko estis griza. Sur ĝia antaŭo troviĝis literoj -ĉizitaj en la ŝtono kaj mi marŝis tra la marĉo kaj la nimfeoj, -ĝis mi alvenis apud la bordo, por ke mi legu la literojn sur la -ŝtono. Sed mi ne povis deĉifri ilin. Kaj mi estis reironta en la -marĉon, kiam la luno brilis per pli forta ruĝo, kaj mi turniĝis -kaj rigardis denove la rokon kaj ankaŭ la literojn. Kaj la vorto -estis ‚<span class="sc">la soleco</span>‘.</p> - -<p>Kaj mi rigardis supren kaj vidis viron sur la supro de la roko; -kaj mi min kaŝis inter la nimfeoj, por ke mi eltrovu la agojn de -la viro. Kaj la viro estis altkreska kaj majesta forme, kaj estis -volvita de la ŝultroj ĝis la piedoj per la togo de antikva Romo. -Kaj la konturoj de lia figuro estis malprecizaj, sed liaj trajtoj -estis la trajtoj de diaĵo; ĉar la mantelo de la nokto, kaj de la -nebulo, kaj de la luno, kaj de la roso, estis lasinta nekovritaj la -trajtojn de lia vizaĝo. Kaj lia frunto estis alta pro penso, kaj lia -okulo ekstaza pro mizero; kaj en la malmultaj sulkoj de lia vango mi -legis la fabelojn pri malĝojo kaj lacego kaj abomeno pro la homaro, -kaj dezirego al soleco.</p> - -<p>Kaj la viro sidiĝis sur la rokon kaj klinis sian kapon sur sian -manon, kaj elrigardis sur la solecon. Li rigardis malsupren en la -malaltan, maltrankvilan subkreskaĵon, kaj supren en la altegajn -praajn arbojn, kaj pli supren al la susuranta ĉielo kaj en la -karmezinan lunon. Kaj mi kuŝis kviete, ŝirmata de la nimfeoj; kaj -observis la agojn de la viro; kaj la viro tremis en sia soleco — sed -la nokto ekforiĝis kaj li sidadis sur la roko.</p> - -<p>„Kaj la viro turnis sian rigardon for de la ĉielo kaj elrigardis sur -la malgajan riveron Zairo, kaj sur la flavan, abomenan akvon, kaj sur -la palajn legiojn de la nimfeoj. Kaj la viro aŭskultis la sopirojn -de la nimfeoj, kaj la murmurojn, kiuj suprenvenis de inter ili. Kaj -mi kuŝadis en mia kaŝejo kaj observis la agojn de la viro. Kaj la -viro tremis en la soleco — sed la nokto ekforiĝis kaj li sidadis -sur la roko.</p> - -<p>Tiam mi iris malsupren en la internejojn de la marĉo, kaj vadis -for inter la dezerto el nimfeoj, kaj vokis al la hipopotamoj, kiuj -loĝis inter la lagetoj en la internejoj de la marĉo. Kaj la -hipopotamoj aŭdis mian vokon kaj venis, kune kun la behemoto<a href="#Footnote15" class="fnanchor">[15]</a>, al -la malsupro de la roko, kaj muĝis laŭte kaj terure sub la luno. Kaj -mi kuŝiĝis en mian kaŝejon kaj observis la agojn de la viro. Kaj -la viro tremis en la soleco. Sed la nokto ekforiĝis kaj li sidadis -sur la roko.</p> - -<p>Tiam mi malbenis la veteron per la malbeno de tumulto, kaj terura -ventego kolektiĝis en la ĉielo tie, kie antaŭe ne blovis vento. -Kaj la ĉielo paliĝis pro la forto de la ventego — kaj la pluvo -batis sur la kapon de la viro — kaj la diluvoj de la rivero fluegis -malsupren — kaj la rivero turmentiĝis en ŝaŭmon — kaj la nimfeoj -akre kriis en siajn bedojn — kaj la arbarego defalis antaŭ la vento -— kaj la tondro rulmuĝis, kaj la fulmo ekbrilis — kaj la roko -ŝancelis plene ĝis sia fundamento. Kaj mi kuŝadis en mia kaŝejo -kaj observis la agojn de la viro. Kaj la viro tremis en la soleco; -sed la nokto ekforiĝis kaj li sidadis sur la roko.</p> - -<p>Tiam mi koleriĝis kaj malbenis, per malbeno de <i>silento</i>, la -riveron, kaj la nimfeojn, kaj la venton, kaj la arbaregon, kaj -la ĉielon, kaj la tondron, kaj la sopirojn de la nimfeoj. Kaj -ili fariĝis malbenitaj, kaj iĝis <i>silentaj</i>. Kaj la luno ĉesis -ŝanceli supren laŭ sia vojo sur la ĉielo — kaj la tondro mortis -— kaj la fulmo ne ekbrilis — kaj la nuboj pendis senmove — kaj la -akvoj defalis ĝis sia ĝusta nivelo, kaj restis — kaj laŭ arboj -ĉesis svingiĝi — kaj la nimfeoj ne plu sopiris — kaj ne aŭdiĝis -plu la murmuro de inter ili, nek ia nuanco de sono tute tra la -vastega senlima dezerto. Kaj mi rigardis la literojn sur la roko, kaj -ili estis ŝanĝitaj — kaj la literoj estis ‚<span class="sc">la silento</span>‘.</p> - -<p>Kaj miaj okuloj ekvidis la vizaĝon de la viro, kaj lia vizaĝo -aspektis pala pro teruro. Kaj rapide li levis la manon de sia kapo, -kaj stariĝis sur la roko kaj aŭskultis. Sed aŭdiĝis nenia voĉo -tute tra la vastega senlima dezerto, kaj la literoj sur la roko estis -‚<span class="sc">la silento</span>‘. Kaj la viro tremegis kaj forturnis la vizaĝon kaj -kuris for rapide, tiel, ke mi ne lin vidis plu.“</p> - -<hr style="width:50%" /> - -<p>Nu, troviĝas multaj belaj rakontoj en la libroj de la magiistoj, -en la ferligitaj libroj de la magiistoj. En tiuj ĉi, mi diras, -troviĝas gloraj historioj pri la ĉielo kaj pri la tero, kaj pri la -fortega maro — kaj pri la ĝenioj, kiuj superregas la maron, kaj la -teron, kaj la altan ĉielon.<!-- ĉielon --> Troviĝas ankaŭ multe da lernaĵo en la -diroj, kiuj diriĝis per la Sibiloj, kaj sanktaj, sanktaj aĵoj estis -aŭdataj antikvece de la mallumaj folioj, kiuj tremas ĉirkaŭ Dodono -— sed, kiel Alaho vivadas, tiun fabelon, kiun la Demono rakontis al -mi, dum li sidis flanke de mi sub la ombro de la tombo, mi konsideras -la plej mirinda el ĉiuj! Kaj, kiam la Demono finis sian rakonton, -li falis reen en la kavon de la tombo kaj ridis. Kaj mi ne povis -ridi kune kun la Demono, kaj li malbenis min pro tio, ke mi ne povas -ridi. Kaj la linko, kiu loĝas eterne en la tombo, eliris el ĝi -kaj kuŝiĝis ĉe la piedoj de la Demono, kaj rigardis fikse lian -vizaĝon.</p> - - - -<div class="footnotes"> -<p><b>Piednotoj de la tradukinto</b></p> - -<div class="footnote" id="Footnote01"> -<p><span class="label">[1]</span> Neniu Esperanta vorto havas la precizan signifon de ama respektego, -kiun donas al „Lady“ la poetoj anglalingvaj. Proze ĝi estas titolo, -sed poezie tio ne estas necesa. Elparolu Lejdi Liĝ-eja.</p></div> - -<div class="footnote" id="Footnote02"> -<p><span class="label">[2]</span> Hurio (el persa radiko), nimfo en la mahometana paradizo. F. L.</p></div> - -<div class="footnote" id="Footnote03"> -<p><span class="label">[3]</span> Bedlam, bone konata angla frenezulejo. Proverba vorto angle.</p></div> - -<div class="footnote" id="Footnote04"> -<p><span class="label">[4]</span> Valeto, persona servisto precipe por prizorgi vestaĵojn, tualeton -ktp. F. L.</p></div> - -<div class="footnote" id="Footnote05"> -<p><span class="label">[5]</span> Amontilado — vino; speco de palkolora „ŝereo“ (angle <i>sherry</i>, seka -vino de sukcena koloro de Ĥeres en Hispanujo).</p></div> - -<div class="footnote" id="Footnote06"> -<p><span class="label">[6]</span> Medoko, franca ruĝa vino.</p></div> - -<div class="footnote" id="Footnote07"> -<p><span class="label">[7]</span> Vortludo netradukebla. Angle <i>mason</i> = „framasono“ kaj „masonisto“.</p></div> - -<div class="footnote" id="Footnote08"> -<p><span class="label">[8]</span> <i>Welsh rabbit</i> (aŭ <i>rarebit</i>), rostita fromaĝo; angla plado, tre -nedigestebla.</p></div> - -<div class="footnote" id="Footnote09"> -<p><span class="label">[9]</span> Staŭto, forta speco de portero (biero). F. L.</p></div> - -<div class="footnote" id="Footnote10"> -<p><span class="label">[10]</span> Tartano, lana drapo, kun strekoj de diversaj koloroj; uzata kiel -signo de gento de la Skotoj.</p></div> - -<div class="footnote" id="Footnote11"> -<p><span class="label">[11]</span> Gagato = mineralo treege nigra, angl. „<i>jet</i>“, franc. „<i>jais</i>“, -germ. „<i>Pechkohle</i>“.</p></div> - -<div class="footnote" id="Footnote12"> -<p><span class="label">[12]</span> Latine: „kiujn li partoprenis kiel ĉefa parto“.</p></div> - -<div class="footnote" id="Footnote13"> -<p><span class="label">[13]</span> <i>man</i> (angle) = homo.</p></div> - -<div class="footnote" id="Footnote14"> -<p><span class="label">[14]</span> Manfriday (homo-vendreda), la indiĝena servanto de Robinson Crusoe -en la romano de De-foe.</p></div> - -<div class="footnote" id="Footnote15"> -<p><span class="label">[15]</span> Vidu Jobo XL 15–24.<!-- 15,24. --></p></div> -</div> -<div class="tnotes"> -<p><b>Noto de transskribinto:</b></p> - -<p>Mi senrimarke ĝustigis la formojn de nombraj vortoj. Mi registris -aliajn ŝanĝojn per html-aj komentoj.</p> -</div> - - - - - - - -<pre> - - - - - -End of the Project Gutenberg EBook of Ses noveloj el "Rakontoj de mistero -kaj imago", by Edgar Allen Poe - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK SES NOVELOJ EL "RAKONTOJ DE *** - -***** This file should be named 62511-h.htm or 62511-h.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/6/2/5/1/62511/ - -Produced by Andrew Sly -Updated editions will replace the previous one--the old editions will -be renamed. - -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United -States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive -specific permission. If you do not charge anything for copies of this -eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook -for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, -performances and research. They may be modified and printed and given -away--you may do practically ANYTHING in the United States with eBooks -not protected by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the -trademark license, especially commercial redistribution. - -START: FULL LICENSE - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg-tm License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project -Gutenberg-tm electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the -person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph -1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm -electronic works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the -Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when -you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country outside the United States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work -on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the -phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: - - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and - most other parts of the world at no cost and with almost no - restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it - under the terms of the Project Gutenberg License included with this - eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the - United States, you'll have to check the laws of the country where you - are located before using this ebook. - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase "Project -Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format -other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg-tm web site -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain -Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works -provided that - -* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation." - -* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm - works. - -* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - -* You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and The -Project Gutenberg Trademark LLC, the owner of the Project Gutenberg-tm -trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any -Defect you cause. - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at -www.gutenberg.org - - - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is in Fairbanks, Alaska, with the -mailing address: PO Box 750175, Fairbanks, AK 99775, but its -volunteers and employees are scattered throughout numerous -locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt -Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up to -date contact information can be found at the Foundation's web site and -official page at www.gutenberg.org/contact - -For additional contact information: - - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular -state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works. - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of -volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. - -Most people start at our Web site which has the main PG search -facility: www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. - - - -</pre> - -</body> -</html> diff --git a/old/62511-h/images/cover.jpg b/old/62511-h/images/cover.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index bf3eea3..0000000 --- a/old/62511-h/images/cover.jpg +++ /dev/null diff --git a/old/62511-h/images/devizo.jpg b/old/62511-h/images/devizo.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index 0e3a4f8..0000000 --- a/old/62511-h/images/devizo.jpg +++ /dev/null |
