diff options
Diffstat (limited to 'old/63023-0.txt')
| -rw-r--r-- | old/63023-0.txt | 7992 |
1 files changed, 0 insertions, 7992 deletions
diff --git a/old/63023-0.txt b/old/63023-0.txt deleted file mode 100644 index 2da3e00..0000000 --- a/old/63023-0.txt +++ /dev/null @@ -1,7992 +0,0 @@ -The Project Gutenberg eBook of De Hoara’s fen Hastings, by Simke Kloosterman - -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and -most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms -of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at -www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you -will have to check the laws of the country where you are located before -using this eBook. - -Title: De Hoara’s fen Hastings - -Author: Simke Kloosterman - -Release Date: August 23, 2020 [eBook #63023] - -Language: Frisian - -Character set encoding: UTF-8 - - -*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK DE HOARA’S FEN HASTINGS *** - - - - -[Illustration] - - - - -De Hoara’s fen Hastings - -fen Simke Kloosterman - -[Illustration] - -BROERREN HOITSEMA.—GRINS. - -1921. - - - - -Ynhâld - - I. - II. - III. - IV. - V. - VI. - VII. - VIII. - IX. - -[Illustration] - - -MYN ALDEN - -JAN RITSKES KLOOSTERMAN, -(23 Febr. 1847—17 Febr. 1914) - -EN - -TRYNTSJE JANS BEINTEMA, -(9 Nov. 1850—25 Nov. 1916) - -TA -IN NEIGEDACHTENIS. - - - - -O brune heide! wiidte, iensumheit yn gouden, gouden sinneskyn! -’t Gewaei fen âlde spjirren! ’t fyn gerank fen blonde, slanke bjirken! -En al de hearlikheit fen rûmte, sûnder minske ef hûs! -Dyn fûgels ha ik ljeaf, dy-t piipje yn dyn struwellen, -Ef júbljend sjitte omheech nei ’t fiere blau.... -Dyn blommen ha ik ljeaf, net roerd fen minskehânnen, -Dy-t kleurich bloeije en kein, yn bûnte pronk’s forsjit -Dyn poellen, hwer de djipten frjemd fen mearkes sjonge -En keninklik en koel it swânneblomte bloeijt.... -Dyn wolkens, sulvren toerren lyk út fiere, greate steden, -Dy-t hjerst ynliede mei syn rein en winter mei syn snie; -Den jeije oer dy, myn heide snie hjar wylde ruters, -En traepje petten ticht en smite sompen fol, -Den is dyn wezen wyld, de stoarm dyn wrede frijer, -En ’t âljen fen dyn âlde beammen winter’s ljeafdeliet. -Mar nou! o wiidte, iensumheit yn gouden, gouden sinneskyn! -Nou bist in stille timpel . . . jowst myn herte rêst . . . -In lytse wyn wint oer ’e griene finnen oan . . . -En heech yn ’t loftblau mind’rje njúd de wolkens; -In wûnder! sjoch yn ’t Westen, klearet stil de kym, -Forreind en tear, sa kuiert noch in lêste blink -Fen fiere sinne stadich oer myn stille heide, -Sá wirdt it joun . . . nei dei syn wêzen nacht syn dream. -De moanne kliûwt . . . de lytse wyn wirdt wei . . . -Yn onforweechlikheit stien’ reid en snilen stil -Yn d’effen wetters klearte.— -Nou bist, myn heide! wer in timpel, der in bulte kamen, gyngen -Elts mei syn eigen leed en bea . . . mar stom . . . -Djip ûnder d’ierde binn’ hja rêst, hjar stiennen wapens, -Dy sliepe by de hân, dy waerd’ ta stôf. -Ho faken habbe hja dy, heide ek sjoen by ’t simmer, -Ef as de hjerststoarm oer de flakte gûlt; -Hja hearre ’m nou net mear, hjar wrâld is nou in oaren, -Mar o! ’t onstjerber langst nei d’ierde bleau! -Droef, wyld—in swypker, dy-t hjar hiele hert bihearsket. -Hja gien’ wer ’t iensum paed, det hjar nei ’t libben bringt, -S’as hja der ienkear âld en warrich út gien binne, -Foar ieûwen, út hwaens skaed wrâlds skiednis tynt, -En oer ’e dea-wei sljuerkje sêft hjar lichte soalen.... -Sá komme hja werom, dû, iensumheit, bist noch hjar ryk! -Hja sweevje oer dyn poellen, goudbirânne yn blommen . . . . -Oer d’iikbosk, der hjar godheit ienkear wente hie -Der ’k harkjend, sims noch sangen mien to hearren, -O fier, hiel fier, mar dochs fol klank en kleur! -Hjar libbenspiidtsje, ontdien fen ’t stoflik klaed -Det siddert hjerstmis yette oer dyn stille poellen; -Den kleijt de reiddomp, saeit de rein mei greate hânnen -De gjalpen wetter út it wolkensaed, -En smyt s’op ’t toastich, brôz’lich heidesân. -Den komt de stoarm, de gûler út ’t Noard-Westen, -En haffelt yn dy om, in hynsder, wreed fen byt.... -En den! den groeit in stiltme nei it wyld biweech, -In stiltme, sa’s ek ’t hert net sûnder triennen ken. -En yn dy stiltme wirde nije simmers berne -En sinnedagen, dy-t as greate gouden blommen -Hjar rankje troch it tún fen ’t minskelibben. -Sa komt . . . giet alles . . . as oan d’ienling beam de frucht -Sa’s ’t wêzen ek fen d’ienling minske op ierde, -Dy-t foar him wierne, makken him . . . en hy -Hy hâldt it lot fen slachten wer nei him -Yn hânnen . . . as in bern.... -Hwet boartersgûd.... - - -Date, det wie in dreamer.... De heide hie him sa makke, de brune, -hearlike, en de moaije simmerloften, dy-t der oerhinne dreauwne en de -spjirrebosken, dy-t sa swijgsum wierne en him allinne doch sa’n bulte -fortelden. - -Noait ien scoe ’t gewaer wirde, hwet der yn him omgyng. Thús by heite’s -yn it heidehúske, der de wyn troch de naden pipe en de snieflokken -troch de skoarstien kamen en op it fjûr fen skiûwden toraenden, der -hjitte hy in apparten ien, in súlle, in wikel ûnder ’e mosken wie ’r. -Den trêdde ’r mei syn lange skonken nei beppe’s ta, nei âlde Feick, der -foun hy hael. Der krige hy omstikken brea mei sjerp en boekweitengroat -mei lollemansstip, der fûrre hja him by stikjes en bytsjes mei de -swietekou fen ’e poëzij en der tarde hy den wer wiken op. Den hiene hja -it oer âlde tiden en hwet hjir omgien wie yn dizze streken en as beppe -mar bigoan fen; “ús pake plichte to sizzen”, den wist Date it oare wol. -Den gyng hy foar ’t fjûr sitten to pluchsnijen for Lútsen skoenmakker -en beppe krige de skieppegrouwen hoas op en stiek de priem yn ’e -breidské, mar fensels, oan ’t breidzjen kaem hja net ta! - -Hja fortelde! en ûnderhânnen wei o minsken! d’âld keamer foroare foar -Date syn eagen yn in slot ef yn in greate bosk ef yn in forskûl, der-t -wol tsjien kearels sieten to mésûpen mei berefellen om ’e skouders en -hoarnen op ’e kop ef yn in hiel lyts hûs fen spegelglês mei goudene -flieren en sulveren lampen, der hâldene dwergjes ta. Fen alles wist -hja, in skat fen poëzij hie se opgjerre yn ’e gielgoede fen hjar hert -en de streek, der-t hja forkearde, wie sa ryk oan sizkes en teltsjes en -âlde oerforteltsjes, det hja koe wol in hiele joun prate en den wist -hja noch folle mear. - -O ho ha dy berneëaren harke nei al det ljeaflike út ’e âlde tiid! En as -beppe it den hie oer ’e doddeaden en ’e bûzehapperts en de tsjelwiven, -de bigangels en ’e foartsjirmerijen, den roan him optlêst de grize oer -’e grouwe en moast beppe mei en bringe him nei hûs. - -Den gyngen hja togearre de iensume heidepaden en de sânwei lâns troch -de spjirrebosk fen Wychman Hoara en as ’t den moai ljochtmoanne waer -wie sa’s nou, den wie de heide net stil for him en sûnder lûd, mar fol -folk. Hy seach it sa klear as de dei . . . hja wierne der in setsje, -hja iiten, hja dronken, hja hiene ljeaf en hja stoaren en ûnder greate -stienbulten bidobben se hjar tsjêf . . . ien amerijke wie ’t der stil, -den kamen der al wer oaren en diene s’as de earsten en waerden ek wer -stil en sa gyng det nou al ieûwen lang. - -Den waerde hy der stil ûnder . . . en ho-t beppe en hy soks allinne mar -seagen. En sa learde hy to witten, hwet wémoed is. - -En nou wie beppe wei . . . . It wie op in Sneine en hy siet op ’e dyk, -dy-t heite hiemming ôffrede en den hie hy krekt it gesicht op beppe -hûs, det like brún as de heide sels efter hwet âlde bjirken skûl gyng -s’as in blierhertich âld antlit efter in greate kape. De groun roan der -hwet op en de ljochte sânplakken yn ’e heide om glinsteren as sulver yn -’e sinne en fel blêkere it gleone ljocht op ’e reade âlde trochrikke -foargevel. De finsters sieten ticht, de griene lûkjes mei dy lytse -hartsjes deryn, bisloegen mar de helte fen ’t glês, min koe de blauwe -gerdinen foar de glêzen hingjen sjen. Date wist it wol, der wierne wol -hûndert stopkes yn set, mar det seach min allinne fen tichteby, der -oansje by de krúslanders. d’Ald kat streake by de doar om, do joech hja -hjar ôf en kaem miaukjende wei oer ’t lân op heite ’s ta en roan him om -’e foetten. Hy tochte der net mear om, hwet er jister bard wie—gled -forgetten hie hy ’t allegear en hy plante syn foetten stevich yn ’t -útrille sân fen ’e dyk en joech him op en seach út, as beppe ek hast -kaem, sa’s hja det alle Sneinen wend wie, sa lang ’t him tinke mocht. - -Och, en hwet wie hja den lyts, det minskefiguerke der op dy greate, -wide, hearlike rûmte om hjar hinne, der de simmer in brún fewielen -kleed oerhinne lei hie en de waerme sinne boppe skittere! Hja hinge -alhiel út ’t lead en d’iene foet woe ek al net mear mei, derom snie -heit ek sa faek in bêste iken stôk for hjar op út ’e wallen; hja hie -hjar forarbeide by Jehannes Rikeles folk yn ’e streek. Det wierne fen -dy beulen, dy jagen yen it mark út ’e bonken, sei heit. In âld -fyfskaften jak hie hja ornaris oan en den ien mei in lege hals, simmers -en winters allyk en in read knopdoekje om mei griene en reade roaskes. -En det bigrutte Date altyd alwer oan: beppe hals wie sa danige meager, -der siet súver gjin fleis mear om, allegear fel en bonken, krekt s’as -de holle mei dy ynsonkene, flauwe eagen, dy-t allinne mar mear -skitteren as beppe op ’e tekst wie fen âlde tiden. Den waerde beppe -noch ris wer jong, krekt as gyng der in lette skimer fen jeugd oer hjar -libben as in sinneblink oer in forreind lân. - -“Dû hast myn eagen, jonge”, sei beppe den. Date feronderstelde dos, det -se blau wierne, mar der hie hy oars noait net sa lyk om tocht. It -omskot die ’t him net, it wie de geest, dy-t de âlderdom en ’e jeugd yn -ien skeakel hekke. - -Och ho klear seach hy ’t wer, ho waerm de sinne den simmermiddeis op -beppe rêch skine koe, krekt as woe hja de rimmetyk der útjeije! Mei ien -sprong fleach hy ynienen oerein en tûmmele yn ’e droege dykswâl del. -“Hea, hwet dûrret it hjoed lang, as beppe komt. Ik gien se yn ’e -mjitte”, tochte ’r en sette de stap derûnder nei beppe’s ta en fluite -it heechste liet sa’s de ljurk boppe him, dy-t yn ’t Leech by ’t -doltsje yn ’e bjinten nessele. - -Der ynienen foel syn each op ’e tichte doar. Krekt as sloech de -wjerljocht him, sa stiif bleau ’r stean, mids op ’e heide en hy waerde -sa wyt as in doek. - -Syn lippen trillen en sa lang as ’r woeksen wie, liet hy him yn ’e -heide delfalle en bigroef de kroeze jongeskop ûnder ’e brúne strûkjes. - -Beppe wie wei.... En hy hie hjar sa ljeaf hawn. - -“Nou en hwet seist’?” frege in lyts meager wyfke de man, dy-t lyk foar -hjar oer siet by ’t fjûr en nou krekt in stikmennich brjitten op ’t -roundeltsje yn ’t skiûwdefjûr lei. - -“Dû moatst mar wite, ho-’t scil en moat, Béard”, andere hy -flauoandraeid en hie sa ’t like syn hiele prakkesaesje noch by ’t fjûr, -det it noch net nimme woe. “Scill’ wy kwesje siikje mei de femylje en -der tsjin abbelearje en oppesysje meitsje, det hja de parten net goed -út inoar set ha’? Ik meij der net om tinke, mem is noch mar krekt ûnder -de ierde en nou wirdt der al rekkene oer ’t erfskip en kreauwt om ’t -dielen.” - -It bigoan yn ’t wyfke hjar heldere eagen to flikkerjen. Hja makke hjar -lilk en flapte der moi gysten út: “En den hiet it, min hat in man mei -sinten trouwd! Ik ha der noch noait hwet fen bispeurd, Nuttert, det wy -’t better hiene as in oar. Hie ’k ’t mar witten . . . ’k hie Piter -naem!” - -“Hâld op!!” sei de man en sloech mei de flakke hân op ’e tafel, “net -for de twadde kear dy namme yn myn hûs, Béard, bigrepen!” - -Hja wist wol, hwer hja him rekke hie. Piter hie Béard ienkear fen him -ôfset, fensels, det gefal moast mei messen útfochten wirde en do hie -Nuttert, de goelike, bidaerde Nuttert, fyftich goune boete jaen moatten -ef trije wike op wetter en brea. Det âld sear siet der noch—de namme -allinne wie him al forspijd. Mar hy hie Béard krige en det wie oars syn -sin en ek lang gjin miskeap, mar hja wie sa danige deun, troch alles -hinne. It wie Nuttert sims súver yn ’e wei, sa nepeseftich koe hja -rekkenje. Nou wer mei beppe erfskip, fensels de snoarskes koene ’t lang -net lyk fine, elts foar oar hie ’t op ’t kammenet forsjoen en as hy net -ien sile loek mei Béard, den krigen se der noch spul om yn ’e hûs op ’e -keap ta. It moast sa wêze, sikersonk, det it jild lijen brocht, hwent -do-t hja krekt trouwd wierne, hiene hja neat oars hawn as trije -stoellen en in âld tafel en syn sulveren heloasje en hwet kleanspul -fensels en as hy him dy tiid noch ris wer tobinnen brochte, och! och! -hwet hie ’r ’t bêst nei ’t sin hawn! De kening to ryk wie d’r! Net iens -mei Wychman Hoara scoe hy ruilje wold ha! - -En nou! hja krigene hwet efter ’t linnen en nou kaem Béard op ’e smaek -fen ’t gjerjen. Hja súnige út op ’e klean, mar alle stûrkes, dy’t hja -oergearre, der kleefden bittere wirden oan en forwiten, hwent Nuttert -seach ’t wol, ho meager as syn lytse famkes waerden en ho faek Date nei -beppe’s ta slûpte om in brogge. As fêst arbeider by de boer koe hy ’t -wol úthâlde, mar de bern—der moast hy in stokje foar strike. Der kaem -al praet fen, hja doarsten ’t him al ûnder dúmkes wei forwite, det hy -syn wiif net better ûnder de kwint hie. - -“Nou, ho moat ’t mei ’t kammenet? ’t Is jimm’ memme goed,” bigoan hja -wer. It siet hjar heech. “Ik sei nyskes, dû moatst it mar wite,” sei hy -wer. “Sa’s dû ’t dochste, is my goed. En wist wol, hwet de boer sei? As -Date takommende Snein in hiele dei by Fokke kaem to boartsjen.” - -Hja harke raer op. “Us jonge, ús Date?” sei se, krekt as koe se ’t hast -net leauwe. - -“Nou en hwet scoe det?” - -“Fensels, dû seist’ al, Date kaem, sa sleau bist wol. En den ’t âlde -bilape buiske mar oan! Tinkst, det ’k for dy jonge nije klean keapje -for sa’n wissewasje?” sei hja alhiel oerémis. - -“In wissewasje?” Der pakte Nuttert hjar op. “In feest is ’t for him, -siz ik dy. Hy krijt it der as prûmmenbôle. Fokke hat in bokkewein, der -scill’ hja yn ride en de frou sei, hja hie ek hwet klean fen Fokke -sines, dy pasten Date krekt, dy koe ’r de joune meinimme.” Ynienen -seach hy hjar skerp oan. “Dû ginst it him dochs wol, dit fortúntsje?” - -“Ginne? ginne?” hoarte hja der gysten út. “Mar astû my nou mar ris -seiste, hwer ik him hwet fatsoenlike klean weijaen scil, den scil ’t -wol goedkomme. Tinkst, det hy sa de streek lâns scil yn syn âlde bilape -buiske? As Fokke mei him boartet, den scil hy kreas en himmel foar ’t -ljocht komme en oars.... bliûwt hy thús, bigrepen?” - -“Bigrepen,” sei Nuttert foarswei. Do gyng hy oerein en scoe derût. - -“Hwer scilst’ hinne?” frege hja. - -“Efkes om ’t hûs, hwet fortraepje,” andere hy. “Ik bin ’t sitten yn ’e -hûs net wend. Hwer scoe Date wêze? Hast him ek sjoen?” - -“By beppe ’s, tink,” sei hja. Do kaem ’t him ek ynienen yn ’t sin, ho -hy der syn aerdigheit nou ek net mear siikje koe en dy goederjowske hân -noait wer útstutsen waerde nei syn bern, pake ginaemd. Op det stuit -fielde ’r ek, det hy hjar miste, it âlde wyfke, det altyd mar sa’n -bytsje frege hie for hjar sels en nou de fjouwer bern noch hiel hwet -neiliet, wol twahûndert fiif en tweintich goune elkmis en den ’t hûsrie -noch en ’t bêste iken kammenet! - -It wie yn’e iere maitiid en alles ûntjoech him bûtendoar. Syn -peaskeblommen bloeiden en de ljochte blossomknoppen fen ’e beammen yn -’t hôf poarren al ta de húllen út. De hinnen mouden yn ’e smoute yn ’e -sinne, de skelfinken fleagen om ’tâlde nêst yn ’e hage en sochten in -nij plak twisken de tokjes fen in ikebeam, der hja hjar bytsje lok oan -tabitrouwe koene fen ’t simmer. Nuttert koe se wol, hja kamen alle -simmers werom en nesselen altyd by ’t lytse seadehúske mei ’t houten -foargeveltsje en mar ien sydmûrke fen stien. - -As hy dy twahûndert fiif en tweintich goune yn hânnen hie, bouwde hy -earst in nij hûs, den scoe der in kou op ’e stâl en in baerch op ’t hok -en sa yn ’e prakkesaesje wei stie hy ynienen op beppe hjar -gerjuchtigheit en seach ris om him hinne. - -Syn lytse finnige eachjes glinsteren; woltofredenheit forheldere it -antlit fen it lytse, steile wâldmantsje, do-t hy it kampke lân takseare -en de fruchten fen beppe’s, dy-t al sa moai boppe de groun stiene, al -gierde de kâlde, skrale Noardewyn der ek noch sa oerhinne. - -Do seach hy Date. “Kom hjir ris. ’k Scil dy hwet fortelle,” rôp hy. As -mem det sei hie, wie Date al mei steande earen de heide ynstutsen en -scoe de joune earst lang om let wer thús kaem wêze mei de honger yn ’e -hals, mar nou wie ’t heit en gyng hy stadich oerein en nei him ta. - -Dy twa wierne inoar út ’e mûle snien, allinne de heide hie hjar kleur -op it jongesantlit lei en it hier, det syn fyn kopke omkroezde, ta -donkerbrún fordonkere. De helderblauwe eagen stiene ticht by inoar en -de lytse noas, dy fol skjensprúten siet, wie krekt great genôch for it -mûltsje, det wis en op ’t stik ôf prate koe, mar ornaris de lippen -ticht op inoar knypt hâldde as wie ’t de slettene doar fen in hûs fol -heimnisse. - -“Giest mei heit?” sei Nuttert tsjin syn âldste. Dy sei neat, mar bigoan -op in drafke neist him lâns to rinnen yn ’e Noardewyn op, det út nei de -streek. Nuttert knope d’âld buffel ticht, it waeide him kâld by de hals -yn. De wyn wie ek noch sa tin. - -Hy seach ris nei de lytse jonge neist him. “Bist net kâld?” sei ’r. -“Doch dyn buiske ek ticht. It griist my oan, jonge, dû bist sa licht -klaeid.” Date syn lytse fingers plúzen al hwet by de hals om, loeken en -ropten ris oan it buiske, mar ’t woe net. “It is to nau, heit,” andere -hy en stoppe syn lytse blauwe hantsjes mar gau wer yn ’e broeksbûsen. -“Mem sei, ik moast der noch in winter mei ta.” - -“So?!” andere de man ynienen stoefwei. “En wist nou wol, hwer wy hinne -scille? . . . Om dy in nijen ien to keapjen mei moaije gledde knopen en -moarn krijst der noch in nije pet en swarte klompkes by. En den scilstû -Snein to boartsjen nei Fokke ta.” - -De eagen fen it bern waerden ho langer ho greater. Det wie ommers in -hearlikheit, der wie hy noch noait iens oan ta kaem, om der iens om to -tinken! By de skoalle hiene se al faek op ’e tekst west fen Wychman’s -Fokke syn bokkewein en syn brabantse keninen mei de lange earen en syn -jonge houn, dy-t kinsten meitsje koe en nou scoe hy ’t bisjen meije, -bifiele licht wol en miskien wol in amerijke de jageline hâlde fen ’e -greate bok en . . . . - -“O heit!” rôp hy en it meagere fine kopke krige in nije útdrukking: de -forwachtinge fen lok. ’t Is dochs wol wier, n’t heit?” sei hy, doch -noch in bytsje twivelmoedich, as hy om it greate hûs tochte, der Fokke -sa prinshearlik wenne en heit alle dagen hinnegyng to arbeidzjen en hy -nou hinne scoe to boartsjen . . . in hiele lange dei. Scoe ’t ek sa -wêze kinne, as beppe sei, det alle dingen mar in dream wierne en min -noait yen hert hjir ef der op sette moast? Dreame hy nou ek? Hiel tomûk -sette hy syn lytse neils oan ’e binnekant ris yn ’e hân, om to fielen, -as det ek noch sear die, den wie hy tominsen net yn ’e sûs en sliepte -ek net. Nou det die sa sear det, nou stie ’t as in peal boppe wetter, -it wie wier. - -Wol trije ketier lang draefde hy efter heit oan de heidepaedtsjes del, -gled en ticht-trape fen tûzenen foetstappen en de ljochte moaije -sinneskyn forflauwe al troch de joundize, dy-t opkaem, do lichtte -Nuttert einliks de klink op fen ’e doar en rôp yn ’t foarhûs by Piter -snider’s fen folk. - -“Bistû ’t Nuttert?” rôp Piter. “Kom yn.” Date krûp heit al tichter oan -en sa waerde hy mei de keamer ynlutsen ûnder heite hoede en siet al -gauweftich neist Piter’s Jetske op in stoel mei in stik koeke yn ’e -folle fûst en proppe de wangen fol en wie sa stil as in mûs. - -Och! och! it wie in joun, om noait wer to forjitten! It bernehert is as -waeks, hastich wisket de iene nije yndruk de oare út, mar dit wie sa -hwet wûnderliks, det hy der sitte mocht yn in moaije keamer en ’e -snider him meat en heit en ’e snider it bioarderen, det it goed gûd -wêze moast en der gleone gledde gouden knopen oan it jaske kamen, det -dit bleau him by al syn libbensdagen. - -De Saterdeijoune stie hy al ier-en-betiid út to sjen by de hage, as -Piter snider ek hast kaem. O! o! hwet scoe mem wol net sizze, det heit -soks op egen manne boete dien hie! As ’t mar net mei werom moast? Hy -scoe ’t bistjerre, det scoe ’r!! - -Hy stie der by de hage en seach oer ’e heide. Hwet wie ’t der al wer -moai, hwet wie hy mâl mei dy wide rûmte, dy-t hy nou ho langer ho mear -mei beppe eagen seach, hwent hja hie him ’t sjen leard. En nou wierne -hjar eagen ticht-fallen, hja hie der gjin biseftheit mear fen, seach ’t -nou net mear, ho moai as de sniebuien tsjin inoar opkruiden, krekt as -by ’t hjerst de weagen fen ’e poel mei kroanen fen sulver op. Sjoch! en -fleach der net in snikwyt hynsder de loft lâns mei in gouden weintsje -efteroan? De fonken fleagen út ’e tsjellen en it goud stouwde der -nei—sa rieden by âlds de goede geesten troch ’t gea en der hjar -weinspoaren oer hinnegien wierne, joech de frucht hûndertfâld, sei -beppe. - -As hâldde in reuzehân de lêste sinnestrielen fêst, sa skeaten hja djip -yn it Westen yn in wûnder twiljocht fen fjûrreade en felettene pylken -út ien midden wei, noch ienris . . . nochris oer ’e laeiblauwe snieloft -. . . do waerde it joun . . . De snieflokken bigoanen to stouwen, stil -kamen se oer ’e Hastinger heide hinne en de joun joech him op in paed, -om alles hwet skutte fennoaden hie, towille to wêzen. - -It dûrre lang, eart Piter snider kaem. Earst kloste Jelle him foarby, -dy mei syn stive nekke, do draeiden dy wyskes fen Saske-moi’s him -foarby, der hy altyd mei nei skoalle moast en einliks! einliks! der -seach hy de grille reade doek, der de nije klean yn sitte moasten en ’e -snider en heit! - -Heit en mem krigen dy joune spul om det skandalige jildforgriemen, -hearde Date wol op bêd en sadwaende gyng ’t dy Sneine oer nei Fokke’s -ta. En de oare wyks kaem heit yn trije dagen net thús, do bleau hy by -Wychman’s yn ’t hea en do op in goede joun die mem in skjinne bûntskelk -foar en ’e wite mûts op en do moast hy mei en helje heit werom. - -Sá seach hy dy greate âlde pleats for ’t earst en fen ’e earbied, dy-t -it heidebern do krige for it bisit is altyd hwet fen hingjen bleauwn. -Mar dy forearing hat him net dûknekkich makke. - - - - -II. - - -Op in Septimberjoun, in set letter, draeide der in âlderwetsk ferdek de -hoeke om en hâldde nou lyk op Hastings yn, det him mei syn lytse -húskes, yn ’t biskûl fen ’e âlde hege tsjerkhôfsbeammen as de pykjes om -d’âld klok yn ’t rounte om de grouwe stompe toer hinne legere. De sinne -skynde derop en de frisse wyn waeide der oerhinne; hy jage de reek foar -him út, dy ta de skoarstiens út krinkele en skodde ris oan ’e -beamkrúnen, as se noch gjin giele bledden falle litte woene. Hy bigoan -op roof út to gean, de flecht fen syn brede wjukken waerde hastiger en -foarser by ’t ôfgean fen ’e dagen. - -Syn wjukken roerden ek it wetter fen ’t Jifferspoeltsje, det sa moai -toside fen ’e wei leit yn in bochtige seame fen brúne reiden, der kaem -biweging yn en fen ’e weromstuit bigoan in âld klomp to silen, -steatlik, mei as seil in bûnte bûsdoek, spand yn ’e wyn en hwet -triedden fen memme nassau’s jern as want. In flagge fen goudpompier -stie der boppe op en sa gyng det stadich oer ’e poel. - -Der is noch noait in skip sa fol freze en beving fen in helling -towetter litten as dizze âld klomp en as der in foarse wynpûst kaem en -it skip hast oerwichtich waerde, den wykten twa pear berneëagen der net -ôf. - -It wierne in jongkje en famke, dy-t der op dy moaije dei yn ’e reiden -sieten en det ien hûs hjar stamhûs west hie, der wie gjin mis op. - -Hja úntroanen inoar net folle, it jongkje wie allinne hwet foarser en -foarliker en hja wierne berne ûnder it brúne reiden tek fen in -âldmoadrige greate húzing, dy-t der neist de poel op in hege kamp lân -lei en op ’t gemeintehûs stiene hja to boek as Fokke en Lys Hoara. Sa -hiette ’t op syn Sneins, mar yn ’e wand’ling wie ’t altyd de bern fen -Wychman en Gelses. Det wie de namme, der min se by koe, det paste by de -ienfâld fen it doarpke, der hjar eachjes iepengien wierne. - -“Sjoch nou . . . o Lys! . . . it giet om!” . . . kriet de lytse jonge -ynienen en fen kleare bare skrik rôllen de triennen him oer ’e mûtele -brúne wangkjes. “Lûk den dochs oan, sleau fanke,” en hy fleach oerein -en rimpen skûrde hy ’t sisterke ’t stûrslyntsje út ’e hânnen en hoarte -sels mei alle geweld oan ’t tou. Mar ’t flearehouten mêstje gyng net -wer oerein stean, de reade bûsdoek waerde al wiet, it spul stie faei. - -Ynienen kaem der in wolbirette útdrukking op syn tear, biweeglyk -antlit, syn heldere eagen skitteren en yn in omsjoch hie ’r de klompen -en hoazzen út, strûpte it broekje op boppe de fine knibbeltsjes en -batste mei lange stappen fen syn fearige blanke skonkjes yn ’e poel op. - -As min him sa stappen seach, dy lytse boi, scoe min him wol -útpottreteare wolle mei syn slank tear lichemke en det brúnforbarnde -kopke ûnder it kroeze, donkere hier. Der siet pit yn det lichemke, -geest tintele yn dy eachjes, det treflik foarme mûltsje scoe letter wol -witte, hwet it sei en ûnder ’e kwint hâlde, det forset bisiikje doarst. -Der lei hwet sûnders yn dy eagen . . . it sisterke like krekt op him en -dochs, hja roanen út inoar as nacht en dei. Hja miste it karakteristike -fen syn antlit, de wissichheit fen macht, it onbiwuste bisef fen -hearskippij oer oaren, swakkeren en hy miste it sêfte, goedlike fen -hjar, det hjar fyn kopke nou al stimpele mei it sêfste mark fen wûndere -ljeaflikens. - -In stap ef hwet noch . . . mei lytse grage hânnen pakte hy syn faeie -skat al beet en scoe gau werom, do kaem der in meager, langramich -fromminsk skean oer ’t lân fleanen en lyk op ’e bern oan. - -Fokke dûkte him al mei de lytse kroeze kop hast ûnder wetter en ’t -sisterke siet al deastil yn ’e reiden forside, mar mem hjar skerpe -eagen hiene se al yn ’e gaten. - -“Hjir jimm’ dôgenietten, jimm’ luiwammesen! derút, yn ’e hûs!” en hja -jage it famke as in jonge einepyl út ’e reiden op. - -“En nou dû, smoarch jonge, derút!” hjitte hja Fokke en stie oan ’e kant -by de wâl to kibjen en oangean. Do seach se heite bûnte bûsdoek as in -fodde by de klomp delhingjen. Fokke hie him foar ’t liif hâlden en as -in djûre skat omklammere hy him mei syn beide hantsjes. - -“Hwet’s det? Hwer’s dy wei?” - -“’t Is heite’s, hy hinge op ’e line,” sei hy bidêsd. It gûlen stie him -neijer as ’t laitsjen, mar as hiene de lytse skonkjes mûrrefêst yn ’t -sân fêstsûge wêst, sa min wykten hja in hânbré. Mem doarst der net yn -en hy kaem der net út . . . hy bigoan al to biprakkesearjen, ho-t hy -mem forrifelje scoe. - -“Scilst’ der nou út!? . . . as ik helje jimm’ heit. Dy stiet der op ’e -efterhûsstriette.” - -Fokke seach det ris út. Der stie heit as de wreker fen ’t kwea, in -greate, foarse kearel mei in rêch as in barte en in lûd as in klok, det -min wech-en-der-wear hearre koe, sa hoar wie ’t oer ’t lân yn syn rêst -nei de rispinge. - -Gels draeide hjar om. “Wychman!” rôp hja mei de hân oan de mûle. -“Wychman! kom hjir ris!” - -Nou wie de baen rûm en de lytse baeifanger binuttige de kans. Fluch as -in wezeling wie hy mei in sprong op ’e wâl en der stoude hy hinne mei -syn wiete lytse foetten en ’e klompen ûnder de earm, skean oer ’t lân, -op ’e wei yn. - -Dy roan ’r in ein út, do gyng ’r op in sânbultsje sitten to bikommen en -droege syn foetten mei in tippe fen ’e bûsdoek, dy-t noch droech -bleauwn wie. It fjirdere liet hy oer oan sinne en wyn, dy-t him -bystiene, safolle as hja koene en earst moude hy krekt s’as de -fûgeltsjes hwet yn ’t waerme sân om en do bigoan hy der om to tinken, -hwet hy nou einliks wol ris dwaen koe, hwent mem yn ’e earste ûre twa -ûnder eagen komme, dat wie min to weagjen. - -Nei Hes-moi’s gean om in apel? Der hie hy fen ’e moarn ek al west, do -hie hja al gjin mear. Nei baes kûpers Jan, as dy him ek in nije top -meitsje woe for in sint? Mar dy sint krige hy moarn earst, as Date kaem -to boartsjen sa’s alle Sneinen sont fen ’t maitiid en dy top hie hy -hjoed ljeafst en Jan boarge net, sei heit. En den koe hy ek net mei -bleate foetten de bûrren lâns, den raesden se fen: “heidebern, -heidebern! hast gjin hoazzen en gjin jern,” en piûwden him nei. - -Hark, hwet wie det? Der kaem in wein oanriden, it ferdek fen Boate -Piters en de rún hie ’t moaije nije gereid oan mei de giele kwastjes -oan ’t hoofdstel en ’e wite jageline. - -Yn in omsjoch wie hy oerein en roan ’t yn ’e mjitte. “Boate! Boate!” -rôp hy al fen fierrens. - -“Ja, hwet is ’t, Fokke?” sei dy en glimke syn goelikst glimke, do-t de -lytse man fol smeking syn skipke omhegens hâlde en neist de wein lâns -roan. “Moast meiride?” - -“Nou!!” sei dy en de wein stie. De lytse jonge kleau op it stuitbankje, -der scoe hy sitten gean. “Nou, kom hjir mar,” sei Boate en skikte hwet -om en do mocht hy op in sêft fewielen kjessen sitte—der kaem hy wer -hwet ta himsels. - -Ynienen hearde hy gepraet efter yn ’e wein en draeide him nijsgjirrich -om. Hea! in frjemde man en in frjemd fromminsk rieden ek mei Boate en -hwet hie det wiif in moaije jurk oan, alhielendal mei sidene franjes -bihinge. “Dach,” sei hy en seach se do mar ris tige oan mei syn -blierhertige eagen. Do aeide hy tomûk ris oer ’e franjes, as dy wol -echt wierne. It fromminsk fielde it hantsje wol, det oan hjar rôk -omplúze en sêft krige hja it beet. - -“Ho hjit hy?” frege hja mei sa’n sêft, ljeaf lûd, as Fokke noch noait -heard hie. - -“Ik bin gjin hy, ik bin Fokke en ús heit is Wychman,” andere hy greatsk -en sette in heech krop. - -“’t Is ien fen ’e Hoara’s, doomné,” fordúdlike Boate en wiisde hjar -rjuchts fen ’e wei de húzing yn ’e beammen. “Der wenje se, geseten -ljue, hy is ek tsjerkfâld en sa.” - -Krekt as tocht it jongkje, nou wie ’t moaijernôch. “En hwa bist dû?” -sei hy en seach ’t jong fromminsk oan. Hja lake de man neist hjar ris -ta en do rêste hjar each o sa ljeafderyk op it lytse kopke foar hjar. -“Woest graech witte, hwa’t ik bin? Ho det sa?” - -“Sjoch,” sei hy fortroulik wei, “ik meij dy wol lije. Ik scoe dy in top -jaen wolle, moarn earst, mar hwer moat ’k dy den hinnebringe?” -Trouhertich seagen de moaije berneëagen hjar oan. Hja knypeage tsjin ’e -man neist hjar, hy moast him mar stilhâlde. - -“Wiste hwet,” sei hja, “ast’ nou hielendal net ondôgens biste hjoed net -en moarn, bring him den mar yn ’e pasterij.” - -Mei ien slach wie ’t bliere fen ’t antlit ôf, Fokke seach rare binaud. -“Den kin ’k dy dy top noait bringe,” sei hy bidrukt, “ik bin altyd -ondôgens, seit mem en . . . hjoed . . . ek . . . al . . . wer.” - -“Hwet hast wer út-e-wei set? Yn myn apels sitten?” Boate seach rare -stoef, dy hofsjongerijen yn syn tún by nacht en det geskooi fen ’e bern -by dei wie noch in neil oan syn kiste, sei hy ornaris en lytse Fokke -wie der altyd middenmank, dy stie foar wetter noch fjûr. - -“Yn ’e poel ha’k sitten,” sei Fokke bidêsd, mar dochs de moaije eagen -noch fol skelmerije en do krige det fromminsk syn hantsje beet en sei, -hy moast mar ris fortelle, licht koe der noch hwet op útfoun wirde, det -hy net wer yn sokke greate ondôgensheden forfoel en ek de top noch -bringe mochte. - -Hy hinge der earst noch wol hwet tsjin oan, mar do waerden alle sounen -fen ’e Saterdei’s opbycht en einliks suchte hy fol selfkennis: “It moat -mar oergean mei dy top. Ik hie oars wol nei dy ta wold. Lútsen seit, yn -’e pasterijtún sit ek in gielgousnêst en der binn’ ek slangen.” - -“Mochten jimm’ wol by de poel boartsje?” sei hja wer. - -“Né,” skodholle Fokke, “mem sei, ast it ûnderstietst’ en dû giest mei -Lys nei de poel, den scil ’k dy yn tsjusterst gat bringe fen ’t hiele -hûs.” - -“Ast nou ris tsjin mem seist, det it dy moit,” rette it fromminsk, “en -dû ûnthjitst om ’t net wer to dwaen?” - -“En meij ’k den noait wer by de poel komme? ’t Is der sa moai. Mar as’k -it ûnthjit, moat ’k it ek dwaen, seit mem, oars is ’t skande en skande -is dea, net?” - -“Ja myn bern,” sei det fromminsk. Det bern wist net, ho-t it hjar yn ’t -moed griep. Skande ef dea, det freeslik wird hie ek ienkear skieding -makke yn hjar âlderlik hûs. Heit en mem hiene de knoei weikrige en der -op ’e bare lei hy, de âldste soan, dy-t de dea boppe de skande socht -hie. - -“Dos scil ’k it ûnthjitte en meij ’k dy top den bringe moarn?” sei de -lytse jonge. It gielgousnêst en de slangen lieten him net mei rêst. - -“Det’s ôfpraet en nou moatst’ nei hûs en doch skjinne droege hoazzen -oan en siz tsjin mem, det it dy moit, Fokke. Scilst’ it dwaen?” - -“Ja,” sei hy. Dy rjuchtúte eagen koene net lige, det seach hja wol. -“Boate, meij ’k derút?” frege hy. Boate en hy wierne nou wer goede -maten, det fen ’t apelskooijen hie Boate al lang wer forgetten. - -“Dach frou,” sei Fokke en in lyts smoarch hantsje waerde útstutsen. -“Dach, myn ljeaf jongkje,” sei hja en knypte him ris tige yn ’e hân. - -“Dû koest my ek wol ris in hân jaen,” sei de man neist hjar. - -Fokke stie al oerein, hy bitocht him ris en noch ris—do sei hy ynienen -earnstich wei: “ik meij dy net lije, dû bist sa swart.” - -Foart wie hy.—De jonge doomné lake, det him de triennen hast oer ’e -wangen rôllen en syn wiif lake mei. “Hwet in aerdich jongkje,” sei de -iene tsjin ’e oare, “hwet in lytse permant!” en der kaem yn it hert fen -dy jongeljue in winsk op . . . in swieten ien . . . in faek bigearden. -Bringt in klaver fjouwer it lok, in klaver trije heart by de ljeafde. -In hûs sûnder bern is in dei sûnder sinne. - -Boate loek ris oan it slap pypke. “It is in pril jongkje,” sei hy. “As -hy mar net tofolle oer ’t hynsder tild wirdt der by Wychman’s . . . -Wûnder, det hy de earste Hastinger wêze moast der ’t jimm’ mei praet -ha, ja ik fensels der net by . . . ’t Is ommers noch mar in jongkje fen -in jier ef fiif. Hwerom net syn heit ef notaris ef Ulbe Jans, dy-t ek -yn ’t fjouwerkant sit?” - -Ja hwerom net? Hwerom moasten dy trije minsken inoar der mette op dy -Septimberjoun? Wie ’t omt hjar wegen ienkear sa ticht neist inoar lâns -rinne scoene, krekt sa lang, det hja by de greate kleau wer út inoar -roanen for ivich? en de pasterijtún, hwer de bernefoetsjes nou sa frank -en frij yn omrinne mochten, ienkear for in man yn ’e kreft fen syn -libben wêze scoe as it forbeane Parradys, der de groun ûnder de foetten -barnt en det dochs fol is fen ûngekende sillichheden en noait net -dreame lok?— - -De oare deis, de Sneine ha in bulte Hastingers yn hjar ûnthâld -opteikene as in wichtige dei. De folle sinneskyn lei op ’t tsjerkepaed -en ’t hoarntsje fen ’e stompe toer stie to blêkerjen yn ’e sinne en -skittere boppe de beammen út, sa wie de earste opgong fen ’e nije -doomné nei it bedehûs. d’Ald foetten fen doomné Westra, dy-t nou -mjirkes wie en by de bern ynwenne, wierne de útslitene stiennen lâns -sloft, nou stapte der in flink jongkearel lâns mei syn jong wyfke op ’e -side en hie noch in greate forwachtinge fen ’t libben. Doomné Westra -hie der in goed tritich jier stien en och! hy wie sa oan Hastings -forkleefd rekke . . . de manljue, dy-t hy nou yn tsjerke sitten seach, -hie hy as lytse jongkjes op ’e knibbel ride litten en fen dy ljeafde, -der wie hwet fen sitten bleauwn. - -En de Hastingers? Fen ’e moarn gyngen hja allegear wol trou nei -tsjerke, mar der moast earst al ris in sek sâlt mei Fleurin, dizze -nijling opiten wêze, eart hja him de ljeafde en it folle bitrouwen en -’e achtinge joegen, dy-t hja d’âld doomné altyd tadroegen hiene. - -De tsjerke kaem út dy middeis. Ynienen wie it tsjerkepaed swart fen -minsken, de frouljue yn ’e stemmige swarte dracht mei de wite -floddermûts op, kroand troch ’e nijmoadrige hoed mei bûnte blommen. -Wychman Hoara kaem de bakker op ’e side. “Nou, hwet seist’ der fen?” -hifke ’r him. “Hat ’r ’t net moai makke?” - -Dy wie wakkere neringsiik en hâldde in slach om ’e earmtakke. “Ja, hwet -scil ’k sizze,” andere hy, “it fûgelt ken min oan ’e fear en ’e man oan -’e wirden, en dy wierne goed, Hoara, bêst! Mar hy giet der wol hwet -lichjes oerhinne . . . Hy moat oars skoan hwet misse kinne, seit min. -Nou, mei dy heide efterút, den kin hy oanslach krije.” - -Det stie Wychman Hoara wol oan, det wie ek in plûmke for him, hwent hy -hie alle war dien, om him biroppen to krijen. As ’t wiif ek net sa -skatryk west hie, hiene se Fleurin hjir net iens ha kind, hwent der -waerde forwachte, det it heale traktemint hast weijown waerde. Sa -wierne hja det wend to Hastings—gjinien doomné der hie ’t oait op ’e -hânnen stien, hja koene skoan hwet misse, derom mochten se hjar den ek -skoan lije en hja kamen sa trou op, det hja stiene sims ta de tsjerke -út. - -“Hat de boer ek heard fen Timen’s Griet? Dy moat tige min wêze,” bigoan -de bakker wer en roan mei Hoara nei hûs út. - -“Altyd siik en noait dea,” andere Wychman Hoara stoef en in djippe tear -kaem twisken syn foarse, donkere eachsbrauwen. “’tWiif sei oars al, hja -woe der in pear poun spek hinnebringe litte . . . - -“Ja, ja, min wit wol, hwa-t altyd klear stiene to jaen hjir to Hastings -. . . - -“Mar ik sei: det litstû, der’s dochs gjin salve oan to striken by dy -ljue, det wiif is me der sa’n gatsjepanne, sa’n brieder, ’t is súver -weismiten jild, sei’k.” - -“De boer ken de ljue,” sei de bakker en tocht syn eigen. “Ea ja, ik siz -altyd mar, dy-t him sels net mear bidrippe kin, moat mar oan ’e -earmfâlden forfalle, der wirdt for opbrocht. En den dy Timen’s Griet! -hwet binn’ der foar en nei slompen jild nei hûs ta tooid! min scoe -sizze, hwer bringt det folk it! en ’t wie altyd op en wei dêr. Fensels, -it moast mei ûnder de tekken. En nou bigjint it rib der heech to -hingjen—de bern trouwd en de kearel âld—nou sitte se yn ’t lijen. Der -is gjin omtinken, Kei. As wy ek net kloek en deun west hiene yn dizze -minne tiden, hwa wit, ho-t wy der nou ta sieten, licht wol oan -reapsein. Mar min rekkent . . .” en Wychman Hoara sette in heech krop. - -“En as min den bigjinne kin to rekkenjen mei in tontsje fen yen âlden, -boer, den hoecht it net iens to spannen, ’t jildoerwinnen,” andere de -bakker nippel. “En ’k moat dit mar sizze, it falt my den altyd noch -danich ôf, det der mei al ’t gjerjen en bikrinken noch net mear by -inoar klauwd wirdt” . . . - -Wychman Hoara skûrde in pear rare eagen op. “Noch—net... mear?” en hy -stammere fen lilkens. “Hwet wist dû fen myn kaptael! Hearink, my tinkt, -dû koest dy wol hwet ynbine mei dyn smeulske praetsjes—dyn foet stiet -ûnder allemans tafel.” - -Krekt gyngen hja it kreaze boerespultsje foarby, det fen Ynske Ljibbes, -det foart troch de bûrren stiet mei acht en fjirtich pounsmiet bêst lân -yn ien kavel derefter. ’t Ald minske wie der út forstoarn—nou kaem ’t -op ’e bûrden. - -Wychman Hoara glûpte ris skean ta de eachshoeken út nei dit fette -hapke, det him sa gelegen lei. - -“Sjoch,” sei de bakker, dy-t wol mirk, det ’r to fier gien wie, -fluensk, “dit moatt’ jy nou ris keapje. ’t Leit súver yn jowes. Ik tink -der net oars oer, as jo roppe “myn!” Saterdeijoun by de tawizing.” - -De stoefe, donkere eagen fen ’e rykste boer fen Hastings fonkelen noch -fen nidigens. “Ienkear scil ’k noch ris “myn!” roppe, Kei,” sei hy mei -in bisondere neidruk op elts wird, “hwersanne det wêze scil, der kinst -noch wol ris raer fen opharkje, raer, siz ik dy. Dach,” en mei de moi -reade holle stiif yn ’e nekke stiek hy mei steande earen op hûs ta, nei -’t boerespul, det oan ’e wei fen Hastings nei Hjerrewâld toside fen ’t -Jifferspoeltsje leit en der ’t de Hoara’s al sont geslachten tahâlde. - -Sa op ’t each like it mar hwet útwenne, it wie sober yn ’e farwe en -noch sa âldmoadrich, det it skeinde hiele Hastings mei syn spitse -heechoppe foargevel, dy-t hast weikrûp efter in greate isejanebeam en -syn lytse finsters, dy-t as slieprige âld eagen skean en bryk yn dy -foargevel stiene. Derefter skimeren forwoskene blauwe gerdinen mei wite -franjes, s’as min se foar jierren folle plichte to habben by ljue, dy-t -hjar oan ’t âlde hâlde woene en bidieken de boppeste helte fen ’e -finsters. Hja hingen hast op ’e houten ramtsjes, wûndre hekjes fen fine -latsjes by inoar timmere fen baes kûper—den wie ’t hast sa gaepsk net -yn ’e keamer. - -Hwet skeanwaeide beammen stiene om ’t hûs hinne en in hege dyk, ticht -bigroeid mei koetsebeammen en bjirkestruwel, frede it hiem fen ’e -lânnen ôf. Min hie hjir neat for aerdichheit, selst it lytse streekje -tún foardoar, det klaveren hja simmers en by ’t hjerst stiene der yn ’t -fjouwerkant om boerekoalsplanten, it brocht dos dûbbeld op. Allinne yn -’e iene hoeke tichte by ’t bjinstap, der stie in roazebeam, in moaijen -ien, dy bloeide read. Ho-t dy der kaem wie, det wist nimmen mear, det -wie al sa lang forlyn, licht wol yn dy tiden, do-t de Hoara’s ek noch -om oare dingen tochten as om jildoerwinnen. Alle jierren scoe hy derút, -sei Wychman en alle jierren alweroan bloeide hy sa moai en roek sa -hearlik, det it wiif sei, hy moast him stean litte en sa ranke hy al -fierder en fierder en hinge al heal oer ’t bjinstap hinne. In pear -ôffallene blêdtsjes dreauwne yn ’e koelbak om en guont stouden foar de -beide lytse jonges hjar foetten, dy-t der wiis en stil op in pear -omkearde amers sieten to hânneljen oer in glêzen bakkert. Dy hie Fokke -en Nuttert’s Date hie in fjurstien en in âld mes en den ek noch in -grif, dy woe hy einliks wol forhânnelje oan det prachtstik fen Fokke en -Fokke woe graech de fjurstien en ’t mes ha, hwent det kaem yen tige to -pas yn sa’n greate bosk as de pasterytún, der ’t Date en hy de hiele -moarn yn omstrúnd hiene. Fokke wie in liipen ien, hy naem Date mei en -do ’t it ek noch útkaem, det de bakkert in bast hie, wie de kaert -ynienen forjown. Date slûpte fen ’e amer ôf en gyng om ’e hússide stean -to gûlen en Fokke krige de fjurstien en ’t âld mes en ’t stik grif, al -syn hearlikheden en kegele se him efternei yn ’t gêrs. It mes rekke út -’e koers en fleach by heites troch de glêzen en de bidriûwer fen ’t -kwea spile de wyk en krûp yn ’t elzenboskje by de poel. - -Der kaem Wychman Hoara om ’e hússide, steil en stiif yn ’t fesje. It -wyt oerhimdtsje wie foarwei en de fyn lekkense jas hinge al wer oer ’e -stoel, “officiëel” wie for him de Sneine foarby. - -Der krige hy Date yn ’t fesier en ’t stikken rút. “Hastû det dien, -ondôgense jonge?” sei hy en skodde him ris oan ’e mouwe. - -Date krûp alhiel yn inoar yn al ’t bisef fen syn nietichheit foar de -strange eagen fen de boer, mar syn eagen dy sloech hy net foardel. “Né, -boer!” stammere hy deabinaud en ’t lyts jaske mei gleone gledde gouden -knoapen fleach op en del, sa sloech him ’t hert. - -“Scilst’ my det ligen hiette, divelske jonge! En dû stietst der ommers -by! Wist wol, det ik it dyn heit bitelje lit Saterdeijoune, dû -heidehipper!” De boer makke him ho langer ho lilker en kaem noch -tichter by de lytse jonge. “Hwet bidocht min yen sok folk ek oan to -heljen, sokke heidebern, sok onrân to ligen.” - -“Ik liich net, boer. Beppe seit, it meij net.” - -“Beppe?! hokfoar beppe? Dy heidebeppe mei hjar trije spyn lân? Dû -stietst der by en dyn mes fljocht troch myn rúten en det hietst’ my -ligen, my? Ik scil dy opsitten leare, dû slûchslimme gichemert!” - -En do sloech Wychman Hoara de lytse jonge. Syn lichemke wie noch to -lyts om him to forwarren, mar syn hert al forstânnich genôch, om op dit -stuit it bigrip forset to learen en Wychman Hoara hat it letter op in -gefoelige menear ûnderfoun, ho’n freeslik wapen det is, as de earme, -dy’t neat to forliezen hat, it yn hânnen nimt. - -Der snûrre ien om ’e hoeke. “Ho!” sei dy en de hân, dy-t al wer yn ’e -hichte gyng, sakke wer. Date seach ’t troch syn triennen hinne. “Moat -det sá, Wychman?” sei in lang, licht fromminsk en wiisde nei Date. - -“Binn’ ’t dyn saken, Gels?” frege hy skerp en syn gleone brúne eagen -hjiten hjar ’t swijen. - -“Nou, hwet diichst dy jonge sa to slaen?” Hja stie Wychman -optheden—hjar gefoel for rjucht dreau hjar to sterk, om for dit lytse -swakke bern op to kommen. “Hwet hast út-’e-wei-set, Date? To jonge, -stien der net sa to mâl sjen, siz op.” - -“Ik die ’t net, frou,” sei hy mei in lyts lûd. - -De dikke ieren op Wychman Hoara syn foarholle swolden al wer op, fen -nidigens bigoan ’t yn syn eagen to flikkerjen. - -“Liich nou net wer,” sei hy, “as ik slach dy dea.” Do waerde Date bang, -hy krûp efter Gels hjar rôk. Der seach hja it stikkene rút. - -“So....!” sei hja mei in lange úthael, “so....!” en hja pakte him mei -de hân únder ’t kin, “hastû det dien, jonge?” - -“Né frou,” sei Date. Fokke forklappe woe hy net, det koe hy net. O wie -hy mar thús by beppe’s ef mar by heite’s! Hwet wie’t der folle better -as hjir by de bokkewein en de brabantse keninen en dy wrede man mei syn -swiere ilige hânnen! - -“Hea, hwet bistû stymsk! ’t Wie dochs dyn mes, det dertroch fleach?” - -“Fokke hie ’t koft,” flústere Date en hy skokte noch fen ’e neisnokjes -fen nys ansens. - -Gels bigriep ’t ynienen. “Hwer ’s Fokke?” sei hja en seach om hjar -hinne. “Wistû ’t ek, Date?” - -“Dy’s foartroan,” sei hy en woe him ôfjaen. “Kom mei,” sei Gels -goelikwei, “ik scil dy in stik iten jaen, Date, en den moatt’ jimm’ -strak mar wer moai boartsje.” It bigrutte hjar om ’t lyts jongkje, det -der nou sa moedeleas neist hjar lâns stapte mei syn bleek kopke en syn -nij buiske oan fen ’t allerminste gûd, det Fokke noch net iens for deis -drage mocht. - -Sjesa, tocht se, ik scil him ansens wol biprate mei in stikmennich -moaije apels, det hy ’t mar stil hâldt, ho-t Wychman him tramtearre -hat. Mar och, hja koe dy lytse jonge syn natúr net. - -Hja hie efkes yn ’e keamer west om him in snobsint to heljen en do-t -hja werom kaem, wie ’t lyts stoeltsje yn’e hutte leech en fen ’t iten -hie hy gjin krûmmeltsje nuttige en de readwangkje apels leine der noch -krekt sa neist. Stiltsjes wei wie hy nei hûs ta slûpt en der droech hy -’t heit en mem ûnder triennen en snokken oan. - -It sette kwea bloed by Nuttert. It stoefe, rare, ôfgnouwerige fen -Wychman syn wezen, der hie hy al noait oer mocht, mar nou hy syn jonge -sa tramtearre hie, krige hy súver in pik op him. It wie in goelik -mantsje, Nuttert, mar sa stiif as in peal yn sok stik fen saken en den -bûrrle en kôke it krekt sa lang yn him, det it ta in útbarsting kaem.— - -De Moandeitomoarne ier en betiid stapte Nuttert wer nei de boer ta en -Date gyng mei him det út nei skoalle. Der wie ’t noch fierst to betiid -ta, mar hy boadskip-roan earst noch in set for de bakker, der hie hy -trije stûren wyks fen. - -“Dû tinkst der om en setst gjin foet wer op ’t hiem by Wychman’s, -bigrepen?” droege Nuttert him yn. “Lit hy syn houn slaen, mar myn -jonge! der hâldt hy syn klauwen ôf!” en ’t lytse mantsje makke him noch -ris wer lilk. “Hjir hast in dûbbeltsje, keapje der de moaijste bakkert -for, dyst’ krije kinst’. Mar pas op, det mem him net sjocht.” - -“Né!” ûnthjitte Date en omklammere mei lytse bigearige hânnen syn -greate skat, tsjien gledde koperen sinten. Do roan hy mei lytse stapkes -foart en Nuttert gyng mei in swiere mûts op oan ’t wirk, efter boppe -oan ’t ploeijen for de winterfrucht. - -Ynienen kaem ’t him yn ’t sin, ho-t hy hjir foar tweintich jier ek sa -stien hie en de hynsders foar de ploege sloech, do wie hy trije en -tweintich jier en nou roan hy nei de fyftich en altyd hie hy by de -Hoara’s tahâlden. De hotte hie de file noch noait rekke mei dy twa, hja -hiene inoar noch noait de tosken sjen litten. Krekt as mijden dy twa -sterke natúren hjar derfor, krekt as fielden hja, dat der den in wrok -sitte scoe, dy-t noait wer forsliet. - -Der kaem de boer oanstappen, it kofjetsjetteltsje yn ’e hân en ’e âld -figematte djip yn ’e eagen, min scoe súver sizze, hy seach neat. Mar as -hy ek seach!! De rjuchte fjurgen fen Nuttert en det d’âld swarte noch -altyd oan ’e poat loek en ’t omluiterjen fen ’e ierappelssikersfrouljue -op ’t oare stik en ’e appeltsjes oan ’e wylde appelbeam op ’e dyk, dy-t -hy wol yn syn hôf sette koe. Dy droech nou. - -“Moarn,” sei hy stoef-wei. - -“Moarn boer,” andere Nuttert, mar it frjeonlik oansjitske yn syn lûd -wie forklomme ûnder ’e druk fen it oantinken, ho-t dizze greate kearel -syn lytse Date omseame hie. Och ho fielde hy ’t nou wer, ho-t hy heit -oer dit jongkje wie, ho mâl as ’r mei him wie! - -“Dû moatst ek noch ierappels helje fen ’e wike,” hjitte Hoara him en -wiisde nei it oare stik. “Kinst dit fen ’e wike noch om?” - -“’t Scil wol moatte,” sei Nuttert. “In nije wike, nij wirk, det’s -ommers widânzje hjirre.” - -Hoara bitocht him ris. Der wie hwet yn Nuttert syn praet, det stie him -net oan. Krekt as prate hy tsjin syn gelikens—net tsjin him, Wychman -Hoara, de rykste fen Hastings. “Ja . . . widânzje is ’t . . .” sei hy. -“En yn nije wike moatst mar oan ’t ierdmennen.” - -“Der moat de boer den mar in oaren ien for sjen to finen,” sei Nuttert -ynienen. Nou wie de kûgel troch de tsjerke. - -“Hwet seist’?” - -“Det ik myn measte wirk hjir dien ha. Wy kinne net mear meiinoar oer ’e -wei.” - -“Hwette!?” Wychman Hoara joech de figematte in triûw, det hy kaem him -efter op ’e holle to sitten en syn eagen fonkelen der ûnder út, fûl as -slipe mespunten. “So, so! knypt de skoech dêrre...? Jonge né, dû stekst -om hiele oare dingen de hoarnen yn ’e wâl.” - -Nuttert liet ynienen de stirt fen ’e ploege los en gyng lyk foar -Wychman stean. “Ja boer, der binne hiele oare dingen. As Nuttert Date’s -út ’e tsjinst wol, der hy tweintich jier forkeard hat, den is det in -swier stik. Der hat hy nachten sliep om brutsen . . . der . . . hat hy -om . . . skriemd . . .” - -“En hwerom docht ’r ’t den?” . . . frege Wychman. It wie him net sa -bêst to moed, hy mirk it wol, dy Nuttert wie sa lilk det. En hwet scoe -hy sûnder Nuttert? Dy wie ’t âld bistel, dy seach op alles ta, as hy -nei de forgearringen fen ’e rie moast. - -“Det is myn wraek,” sei it lytse mantsje koelwei en boun de jageline om -’e stirt fen ’e ploege. “Sjoch boer, wy en ús gelikens sitte altyd yn -’t ûnleech. As wy roppe, hwa harket dernei? De skreauwers hat ’t net -min, wirdt der sei. Wy binn’ de bitelle slaven fen ’e jildljue. Dy -nimme it bêste fen ús for in bytsje lean en as wy âld binne, den smite -se de doar fen ’t earmhûs op en sizze: der yn, hjir hearstû! Der meije -wy den op ’e dead wachtsje en dy is jamk meilydsumer as de minsken . . -. dy hellet ús gau. Mar sa lit ik my net traepje!” - -“Ea jonge né, dû hast ommers ek jild fen beppe’s . . .” gnyske Hoara. -Det wie de lêste drip . . . der roan de oan-’e-kop-ta-folle beker fen -Nuttert syn opkroppe lilkens fen oer. - -“Jow my myn jild!” raesde hy. “Ik gien optslach foart,” en hy strûpte -de jas al oan. “Sjoch sels ’t lân om to krijen.” - -“Ho, ho!” sei Wychman Hoara, “de brij wirdt sa hjit net iten as er -opskept wirdt. Moarn moit it dy, jongkje. Dû hast it as prûmmenbôle by -ús.” - -“En myn jonge den?” Do bigriep Hoara, hwer de oast siet, hwet him sa -oerstjûr makke hie. - -“Hwet hie hy ’t goed by de boer, hen?” húne Nuttert mei bloedbiroanne -eagen. “In wan, det hy gûlende wei thús kaem is, syn klean stikken -slein . . .” - -“Det kaem, omt it gûd sa gemien wie,” spotte Wychman Hoara. - -“Det kaem, omt de heit biwys ha scoe, as hy ’t oanbrocht by ’t rjucht,” -sei Nuttert. - -Do krige Wychman Hoara in skrik. Myn goede, der hie hy noait net om -tocht, det dy Nuttert sa opspinne scoe, prate oer ’t rjucht, oanbringe. -. .!! - -“Ho koest’ it goedkrije, det bern sa to slaen? Hie hy dy hwet dien?” -sei Nuttert pûrrazen. “Pleage hy Fokke? Né, dyn eigen jonge, dy -dogeneat, smiet it mes troch de glêzen en mines moast it bilije, hwent -och, det is mar in heidebern, ’t kin wol lije.” - -Do smiet de boer it ynienen oer in oare bûch. “Hark ris,” sei hy, “der -leit joun for dy yn ’t foarhús in bankje fen fiif en tweintich goune en -den moat it út wêze. En dû bliûwst by úzes.” - -“Né,” sei hy stiif en gyng by de hynsders wei nei de foarikker ta. Mei -lange stappen kroaske de boer him efternei, skytskoarjend, as skamme hy -him oer him sels, det hy syn fêst arbeider sa de holle yn ’e skoat -lizze scoe. - -“Tink om ’t wiif en bern. De winter stiet foar de doar. Moast mear -fortsjinje? Siz op! Achttsjin stûren? in goune?” - -Nuttert liet him mar prate en biede. Syn holle sonk him djip twisken de -skouders . . . nou ’t hy for ’t lêst oer ’t lân gyng, der hy sa lange -jierren op omskript hie, waerde it moed him fol . . . ’t Wie krekt, as -hâldde dit lân him fêst, klammere de weake ploege modder him om de -foetsoalen. - -“Twa en tweintich stûren . . .?” sei Wychman Hoara en kaem him mei -lange stappen op ’e side. “Hwer scil ’k ien weikrije, dy sa trochkrûpt -is yn ’e boerkerij as dû? dy ’k alles tabitrou? Dû falst my ôf—ik -tocht, detst in kearel út ien stik wiest, dû smytst dyn eigen glêzen -yn.” - -“Ik nim wraek,” andere Nuttert en gyng foart, sûnder dei to sizzen nei -hûs ta. - -“Dyn jild!” rôp Hoara. - -“Hâld it!” rôp Nuttert werom en wie al by de elzewâl. - -Jierren letter ha se earst ôfrekken hâlden . . . en Wychman Hoara hat -do oan ’e koartste ein litsen. - - - - -III. - - -Sont dy dei binn’ der al wer njuggen simmers kaem en gien en it is nou -hjoed in moaije hjerstdei . . . sa wûnderlike stil en fol sêftens en -ljeaflikens, det it der hast net by yen yn wol, ho gau ’t it nou wol -dien wêze scil mei de skittering fen kleuren, hwer dizze neisimmerdagen -hjar mei toaije. - -De daeljes bigjinne to bloeijen, de stive, kleurige boaden fen ’e -hjerst. Wyt spinrêch leit der oerhinne en skittert fen sinne en dauwe -en oan ien fen ’e daeljeblommen is in bjirkebledtsje hingen bleauwn in -gielen ien, toar en âld. It trillet noch hwet yn ’e wyn, den waeit it -det oer nei de sleat, der al tûzenen op ’t wetter omdriûwe, weismiten -troch hjar wrede boarter, de wyn. - -Bûtendoar is ’t deastil. Hester Hoara sit foar ’t finster to haken, hja -heart de oerripe apels fallen yn ’t lange gêrs yn ’t hôf en hja strykt -it swart siden skelkje gled en giet derút, om se op to siikjen. De -waermte slacht hjar noch tomjitte foardoar, wol is ’t de simmer nei de -simmer, hwaens dagen op sêfte soalen foarbyglide mei swierbidauwe -mantels om, hwaens blommen namsto lekkerder rûke, krekt as wite hja ’t, -ho gau ’t hja nou hjar possenaesje útspile ha. - -Stadich giet hja foar de finsters lâns fen ’e kreaze stjelp, der hja -mei in faem en feint húsmannet en kuiert troch ’t slingertún nei ’t hôf -ta oan ’e hússide. Hjir is ’t altyd smout en moai—it leit oan ’e -súdkant. De jonge hofsjongerkes sjonge yn ’e tokken fen ’e -appelbeammen; Hester wit wol, hwer hja útbret binne, der yn ’e -skeanwaeide wigterbeam. Nou binne se al great . . . it is hjerst waen. - -De krúsnotsjes blinke twisken de griene bledden, de ealjebijen -gounzelje derom hinne, bilust op ’e oerripe fruchten. Hester snúft de -hearlike geuren op fen alles hwet der ryp en swier twisken de tokken -skûlet, ien amerij is hja mids dizze natúr fol oerfloed en -foldiidigheit, fol kreft en skiente, ek noch jong . . . noch wer jong . -. . - -Noch wer . . . hwent for hjar is de simmer foarby . . . It is nou -allinne mar mear neisimmer. Neisimmer! it jiergetiid, det min de -fruchten fen it fjild sammelt yn ’e skûrren en de fruchten fen it -libben mei in gjirrige hân, dy-t der net ien wer fen misse kin, sammelt -yn hert en hûs. Hwent o! ho djûr binn’ se yen waen! Hwet is der nei -útsjoen . . . om skript, for bodde! Is de jonkheit der net faek om -forgetten en ’e libbenswille oan kant skouwd as in fleurige gast, dy-t -min sokke tiden oer hat...? - -En nou is de neisimmer kaem, de tiid fen ’e rispinge . . . Elts foar -oar hellet syn bisit nei him ta. Hark! der komt de boer fen ’e -tsjerkepleats oanriden mei de folle siedwein . . . syn eagen skitterje, -as hy tinkt om ’t gewin fen syn hân en de swiere hjouwerieren, der de -wein heech mei oploege is, kitelje him tsjin ’e holle oan. Janke en dy -giene to ierdappelsiikjen yn hjar eigen—heit mei de greate jonges -foarút en ’t wiif efteroan mei de famkes en ’e lytste yn ’e kroade en -dy leit der yn as in prins. De sinne skynt him waerm op it lytse kroeze -kopke en hy spartelt sa mei de bleate foetsjes om, det min kin súver de -rose boltsjes fen ’e foet sjen. De âlde swellen sitte op ’e skûrredoar -en leare, eptich yn ’t swart as wiisgearen de fjouwer jongen de weet -fen ’t fleanen, der hja hjar profyt mei dwaen scille op ’e greate reis. -Der is ien great gerucht fen sterk, foars, jong libben yn ’e loft en -oer ’t fjild, krekt as wirdt de natúr oanfitere nou noch ris ta ’t -allerúterst, om it lêste, it bêste to jaen út hjar simmergielgoede. - -Ja, de neisimmer is kaem, de tiid fen ’e rispinge. Syn pracht is dy fen -in kening, dy-t skiede scil en de heimnisse fen o safolle! meidraegt yn -syn iensumheit, syn stiltme is dy fen in greate, faek bisochte timpel, -der de lêste lofsangen fen ’e lêste tankberen yn ’t koart weistjerre -scille, hy hat him sêd sjoen oan simmerlok en minskene-bidriûw. - -En fol birêsting scil hy hinnegean. Hy is bifredige . . . alhielendal . -. . folkomen. Oan al syn maitiidswinsken is foldien, al syn simmerhoop -forfuld. Der is gjin gedachte mear yn syn hert, dy net ta died -folgroeid is, gjin heimnisse mear, der syn eagen net oer gien binne . . -. De bledtsjes, dy-t út de húllen poarren hat ’r sjoen en it oankommen -fen it earste knopke en de blom mei al hjar pracht en geuren as in -breid, hwaens komste allinne al hiel d’ierde sieret en nou . . . nou -skittert de frucht mei giel en goud...! - -Hy is de hjerst, de wittende . . . Nou kin hy stjerre . . . It wirk is -biredt . . . syn âlde eagen habbe it greate libbensbidriûw sjoen en de -winterslom, der hy nou op wachtet is lang en swier, o sa swier . . . - -Ja, de neisimmer is kaem, de tiid fen ’e rispinge . . . - -Hester merkbyt it oan ’e geurige krúsnotjes yn ’e skelk en oan ’e -heakipe efterhûs der de sinne nou noch krekt op skynt, súver as goud ’t -is. Det hat de hjerst hjar brocht, in skûrre fol hea, in bûsfol jild en -. . . en . . . forlangst . . . - -Hwernei . . , hosa . . .? Hat hja ’t net skoan? Hja tinkt om hjar heit -en hja sjocht him noch sa klear foar hjar mei syn wyt hier en syn fol -reafallich antlit, hwer det wite hier sa by misstiet. Né, de -tsjerkhôfsblommen hearden noch net by him . . . en nou ... nou waeije -se al sont lange jierren oer syn grêf. En Hester, de jongste? Dy is net -útflein út it âlde nêst, al diene de oaren it hjar foar, dy wie to -swier to rissen . . . det is in âld-faem waen, goed for de broerren as -in jildmoike. - -De tearen yn hjar antlit wirde ynienen skerper, al forsêftigt de -hjerstsinne it hirde fen ’t antlit ek, it fel komt der rûm om to -sitten. Nou stiet se yn ’e folle middeissinne mei de hân boppe de eagen -en sjocht it lân út. In fromminsk is ’t noch op ’t bêst fen ’t libben, -sa om-en-de-by de fjirtich hinne, mar de roazen op hjar wangen binn’ -forwile en de libbenshjerst hat tomûk syn sulveren spinrêgen troch hjar -pikswart hier hinne weefd. Donkere eagen forlevendigje it antlit en de -moaije foarm fen foarholle en eachsbrauwen scil net folle mear -foroarje, al wirdt hja ek âlder. In natúr, dy hwet wol en hwet kin, mar -der leit ek hiel hwet sêfts yn dy eagen, echt frouljueseftigs, der min -ek sûnder wirden it minske út kennen leart. En mei Hester Hoara is noch -noait ien bidroegen útkaem. Yn ’t doarp is hja gesien . . . al leit it -net yn ’t fryske aerd, det to úterjen. Hja wit it wol . . . en det is -genôch. - -De feint en de faem komme it lân út wei mei ’t jok en amers op ’e -skouders. By Styn hingje se hast op ’e groun, by him swaeije se der -oer. It is in greate gewante kearel, dy Doede en de brede, foarse holle -sit him rjucht op ’e koarte, reade hals. Earst wie hy lytsfeint by -heites en nou al sont jierren wennet hy by hjar foar feint. In heech -lean, net folle to dwaen, nou wirdt der fen gnúte, hy wol trouwe . . . -mei Styn. - -Do hat Hester lake. Der hat hja noch noait hwet fen bispeurd. Dy twa, -dat scoe iens spul wêze en det yn hjar hûs ûnder hjar eagen. En den mei -Styn . . . - -Mar Styn is jong en fen ’e soarte, dy-t de mânljue wol lije meije, in -flodder, gekjeije en oangean en den wer stoef en stil . . . Alle dagen -hwet oars . . . Aprilwaer . . . neat net bistindich fen wezen. Nou -laket Hester noch ris wer . . . sa forsnobbet Doede syn oartsen net! - -In moai hoekje skaed fen ’e elzenbeammen leit der op ’e brede reed. De -sinne twiljochtet der troch, de koetsebeijen glimkje der boppe. O de -lette ljeafde fen ’e dei is sa moai, de sinneskyn noch sa waerm en sa -lokjend! - -Der bliûwe se ynienen stean to rêsten, deun neist inoar. Stadich giet -Hester yn ’e skûrre en sjocht troch ien fen ’e brede skreven fen ’e -skûrredoarren. Krekt as wirdt hja der hwet oars fen, o sokke swiete -oantinkings, komme hjar yn ’t sin fen hjar eigen jonkheit, dy hja nou -al sa lang forgetten hat as in reisger it frjemde lân, der hy ienkear -trochreisge is en noait wer en der hy einliks fen tinkt, det hy it -dreamd hat. - -Hja kúrt mar aloan nei detselde plak, der Doede en Styn stanne, hy mei -’t blauw kyltsje oan en hja yn ’t forwoskene melkersjakje. Nou strykt -Styn mei de hân it krollige hier hwet út ’e eagen en hy stiet der -unbihouwen by to sjen. - -Der ynienen pakt hy hjar beet en lûkt hjar noch fjirder nei de -elzenbeammen ta. Wyld en woest—Hester ken dy stemmige Doede net mear . -. . En Styn lit him gewirde, ienris, né twaris, né noch folle faker. - -Mei in swaei krije se ynienen ’t jok en amers wer op en komme hastich -op hûs ta. Ien amerij wisten se neat oars yn ’e wrâld as det hja inoar -ljeaf ha . . . nou biseffe se ynienen wer, det se feint en faem binne -by Hester Hoara en det dy goed is, mar ek tige krekt. - -De lette ljeafde is kaem mei ’t ûndergean fen ’e sinne.— - -Hester wie oars as oars dy joune ûnder iten. Styn seach Doede ris oan -en Doede Styn en do nei de frou. Dy stúme en siet yn ’e prakkesaesje -wei foar hjar út to sjen nei de wei . . . - -Do sei se ynienen: “Is der ek hwet nijs, Styntsje?” Styn krige in kleur -as bloed en untwykte de frou hjar eagen. Hja siet der al kreas -forklaeid foar mei in donker jakje oan en ’t skjin wyt skelkje foar, -hja scoe noch nei de bûrren ta om boadskippen. It wie in aerdich kopke -om nei to sjen, allinne yn ’e eagen lies min hwet al to dúdlik de -hiette sin for libbenswille. Doede trape hjar fyntsjes op ’e teannen, -hja moast op hjar openst wêze. - -“Net det ik wit, frou,” andere hja dimmen wei, mar hja koe ’t net -keare, det it blije yn hjar wangen him al wer fordonkere ta gloeijend -read. - -“Ast ansens nei de bûrren ta giest, licht hearst den wol ris hwet,” en -Hester lake fyntsjes. “Jimm’ sitte ommers fol fen frijerij en ditten en -detten. Nou, der bist jong for, Styntsje . . . Honear komt Jan hjir ris -wer to pizeljen?” - -“. . . Dy . . .” flapte Styn der gysten út . . . “Noait wer.” - -“Dû makkest my net wys, detst fen alle setsjes en pretsjes sûnder feint -thúskomste.” It lûd fen Hester wie ynienen foroare, it klonk núvere -stoef. Doede draeide de pet as in top twisken de fingers, hy duchte in -leksum for Styn. Nou, den de kûgel ek mar troch de tsjerke, ienkear -waerd’ hjar de bycht dochs ôfnaem en de saek lei der ta. Scoe de frou -der hwet fen witte? “Ik tochte,” bigoan Hester wer bidaerd wei en op ’t -stik ôf, “det wy ’t bêst mei inoar fine koene. Dû wennest hjir nou yn -’t fjirde jier . . . wy binne ta inoar biwend. En derom moat ik ’t dy -sizze, Styn, it giet sa net goed mei dy. Earlik en oprjucht oeral for -út komme . . . mar noait neat ûnder dúmkes dwaen, Styn . . .” - -“Né frou,” sei Styn mei in lyts lûd. Hja winske hjar sels ûren fier en -den allinne mei Doede. Hja scoe noch hwet sizze, det hie in leugen -waen, mar Doede hiette hjar “stil!” mei syn swier lûd. - -“Hat de frou ’t ien as ’t oar oan Styn bifoun, det net goed is, yn ’t -wirk as sa as yn reden en biskeid?” Hy woe ’t oer in oare bûch smite, -mar o de gochemert wist oars sa goed, hwer de skoech knypte. - -“Né det net . . .” sei Hester mei tsjinsin, “mar Styn moat moarn mar -meiride yn ’e wein nei de Ham ta.... - -“Mar frou . . .” sei Styn. “Stjûrt de frou my sa hommels foart?” - -“Dû as Doede? Hwet wolst’ ljeafst?” Hester biet ynienen it punt derôf. -“Hwerom mochte ik net wite, det jimm’ inoar lije mochten?” - -Der fonkele hwet yn ’e feint syn eagen as haet. “Styn en ik scill’ -trouwe,” sei hy nou ynienen koartwei, “en ’t bêste is, wy giene beide -mar foart. “Mar Styn scil mei eare hjir wei, det wik ik jo.” - -“So . . .?” andere Hester mei in lange úthael. “Scilstû my hjir de wet -stelle, Doede? Dû hast hjir in heareneintsje libben hawn en in grou -lean fortsjinne...” - -“Der ha’k myn wirk for dien,” foel hy hjar botwei yn ’e reden. . . . -“En om nou bodder for in húshâlding to wirden, yn ’t dongsteed to stean -as foar in fjild mieden, det der ôf moat.... Ik hie net tocht, detst -noch sa sljucht wêze scoest op dyn jierren, Doede.” - -Det stiek him. “Is njuggen en tritich jier den to âld? Ik scoe sizze, -det de frou it my ôfwint, mar wy kinn’ freegje en ’e frou moat -ôfwachtsje en derom . . . - -Do waerde Hester lilk. “Hark ris,” sei se en gyng nei de moaije -mahoniehouten kast ta, “ik scil dy dyn jild jaen, Doede en den mar gau -foart. En Styn, dy moat mar mei, optslach ek.” - -Doede smiet syn stoel tsjin ’t bedsket oan en loek Styn mei ta de -keamer út. As hy lilk waerde, wie hja o sa bang for him en as in bern -naem hy hjar mei bûtendoar en sette se op ’e koelbak by de -flearebeammen del. - -“Nou hwet seist’,” flústere Styn ûnder ’t gúlen wei. - -“En dû?” Hy sloech hjar de earm om ’e mil en seach hjar ristige djip yn -’e greate, heldere eagen. - -“Sa’s ’t dû wolst’,” sei hja mei in sucht. As hja by him wie, hie se -gjin wil mear, det lei sa yn hjar aerd en nou ’t it lot hjar de man -joech, dy by hjar paste, kaem det noch namstomear út. Ljeaf ha en -tsjinje—det wie for hjar ’t selde. - -“. . . Nou, helje dyn gûd en gien mei nei memmes ta. Dû hast ommers dyn -lean ek krige . . .” - -“Op ’e sint ôf,” andere hja. “En sjochstû, ik ha de frou do hwet -bystien, do-t se ’t sa oan ’e senuwen hawn hat, der ha’k noch twa -ryksdaelders for krige. Hja ’s oars net sa min . . . it moit my . . .” - -“Hwet moit dy . . .? siz op . . . Nou gjin gemael.” - -“Kinstû ’t goed krije, det wy de frou der sa foar sitte litte? Hwet hat -se net for my dien, do-t ik hjir kaem to tsjinjen en ik wie in wees, -Doede. Sa wol’k net foart . . . as ’t ús letter den mar goed-giet.” - -“Hm,” sei Doede. Frouljue hiene altyd fen dy fiven en seizen, in hird -man op in weak tsiis en wrachtsjes, hja koene hjar der altyd wer -útwine. - -Styn gyng oerein en bleau foar him stean, o sa fris en aerdich, mar it -fine kopke noch hwet roazich fen opwining. - -“To,” sei hy, “gien noch efkes sitten,” en lei hjar de swiere ilige hân -op ’t skouder en loek se wer neist him op ’e koelbak. “Wy ha nou dochs -foargoed healjoun, fanke.” - -De lange skimerjoun fen in lette sinnige hjerstdei donkere al oan oer -’t fjild, de bledden fen ’e kornoelje om ’t potrak risselen en foelen -fen ’e fjûrreade twigen. Hjir en der pipe in inkeld hjerstfûgeltsje -noch syn jounlietke yn ’e dod . . . oars wie ’t deastil om hjar hinne, -sa stil, det hja hearde Doede syn horloazje tikjen yn ’t fesjebûske. - -“Hea,” sei hy, “as ’k der om tink, ho-t wy mei gauwens ek sa sitte -scille yn ús eigen húske, Styn . . . Tsjerk en dy gien’ der -Allerhilligen út en wy den skielk mar trouwe, net?” - -“Foar Nijjier dochs?” sei hja. O hwet lei der in freze yn dy fraech! -“Stil mar ... stil mar,” sei dy greate foarse feint neist hjar en -streake hjar oer ’t sêfte, blonde hier. “Dû bist alhiel oerstjûr . . . -Steur der dy net oan fanke, Hester forgunt dy dyn jonkheit en Nijjier, -fanke, Nijjier! den bist dyn egen frou!” - -. . . “Scill’ wy yn ’e hûs?” sei hja ynienen en krekt as skamme hja -hjar oer hjar egen wirden, sa súnich liet hja der op folgje: “Ik kin sa -net foart, Doede. Ik wol earst noch mei de frou prate . . . it hwet -bihimmelje.” - -“Dû leist by . . . ik bigryp ’t wol,” andere hy noartel, “mar ik hâld -de kop derfoar. Ik ha myn lêste wirk hjir dien! Det wiif mei hjar -ynfierenheit, dy forgunt yen wrachtsjis, det min inoar lije mei. Hja -mocht wolle, det hja ien hie, dy-t hjar sa miende as ik dy. En den my -om ’e noas to wriûwen, dû mei dyn njuggen en tritich jier? Bin ’k noch -net jong? net sa sterk as in dyk? Ik helje de tachtich wol en den bist -dû . . .?” - -“Ien en sechstich,” rekkene Styn út en seach him mei glimkjende -greatskens oan. ’t Wie ommers hjar sin en den to wenjen yn syn egen -oerfortsjinne húske en hjar egen iten op ’t fjûr to habben, sels frou -to wêzen, det like hjar sa moai ta as in lyts parradyske. - -Hja diich gjin lichten mear . . . nou woe se dochs noch efkes nei de -frou. Doede seach hjar sneu en stil weiwirden efter de syddoar—do helle -hy de tabak út syn kleankiste en de piip en gyng by de wei stean to -smoken. As ’t strakjes tsjuster wie, kroade hy syn spullen nei memmes -ta en Moandeimoarne scoe hy ris sjen, as hy him ek bisteegje koe by -Wychman Hoara as fêst arbeider. Hindrik wie nei Nuttert nou ek al wer -foart. - -“Joun!” seine in pear jonge fammen en draeiden snjittrich om him hinne -nei Hester’s ta.—Dy groeije ek net yn ’t lilk op,—tocht hy en seach se -ris efternei. Hjar greate bosken hier skitteren yn ’t healtsjuster noch -as gled koper en der siet sa’n swaei yn hjar healkoarte rokken, det min -seach de fine ankels en ’e gledde lege skoentsjes derúnder út. - -Sa stouden se by Hester ta de keamer yn, eart dy oerein komme koe. It -wierne hjar moikesizzers, de dochters fen Reinder Hoara, jong-great en -fol oanslaggen. Wypkje, de âldste, dy bigoan al hwet wizer to wirden, -mar Lys, dy flapte der noch alles út, hwet hjar mar yn ’t sin kaem. - -“Hat Hes-moi ek noch hwet for ús?” en Lys hie ’t lid al fen ’t -kofjetsjetteltsje. “To, meij ’k in stikje brea mei skieppetsiis, -Hes-moi?” en hja fike al sa yn ’e tsiis om mei in âld mes, det it wie -in griis. - -“Ik scil wol,” sei Hester en bleau like bidaerd as altyd en treau se -elk mar gau in greate pepermint yn ’e mûltsjes. “Bidaerd minsken, ’tis -hjir gjin harbarge.” - -“Né Hes-moi,” sei Wypkje. “Mar ’t is hjir de soete falyn.” - -“Ja . . . ja!” lake Lys en siet al ta de klontsjepot. “To moike, meij -’k sa ’n brúnen?” En de wite tosken hiene him al to pakken, eart -Hes-moi de mûle opdwaen koe. - -Styn gyng oerein en scoe derút. “Is ’t nou goed, frou,” sei se -démoedich. - -“Ja hear . . . Ik wrokje net, det wist wol. Oan ’t Allerhillingen ta -kinst bliûwe. En nim my ek noch in healpoun swarte klontsjes mei, dy -ondogense bern ûnderite yen.” Styn joech hjar ôf. - -“Dy scil ek trouwe, yntkoart, n’t Hes-moi?” sei Wypkje mei âldwyfke -earnst. - -“Dy moat ek trouwe, n’t Hes-moi?” flapte Lys derút. - -“Fij Lys, der hearst dû net oer to praten, der bist noch fierst to lyts -for. Det jowt gjin pas for famkes.” - -“Famkes . . .!” smeulde Lys. “Wy binn’ nou great,” en hja rekte hjar út -en siet as in jonge keningin op ’e stoel, sûnder det hja ’t wiste in -hearlikheit om der nei to sjen mei dy gouden fracht fen hier op ’e -holle en dy donkere eagen derby, brún fewielich as -goudenlakens-blommen. - -Ynienen bûgde hja det alhielendal oer nei Hester ta. “Scil ’k Hes-moi -ris hwet nijs fortelle? Hiel hwet moaijs? o sa . . .! hwet fen Wypk?” - -“Ast’ it seist,” warskôge Wypkje forlegen en krûp Hes-moi ek al oan. - -“Nou hwet den dochs?” sei Hester nijsgjirrich. “Bern, jimm’ skûrre my -de klean fen ’t liif. Gjin doch op ’e stoel sitten.” - -“Ik kin net, Hes-moi, ik kin net! Ik moat efkes dounsje,” en it linige -lichemke swaeide troch de greate keamer, sierlike fluch op ’e smelle -lytse foetsjes. Do ynienen kaem ’t der gierjende fen laitsjen út: “Us -Wypk dy hat in feint! O Hes-moi! en hy skriûwt briefkes mei blomkes -derop en “geliefde” stiet der boppe.” - -“Ea rin,” sei Wypk de lokkige en seach rare sneu, “det hat hy noch -noait skreauwn. Dû makkest Hes-moi hwet wys . . . det stiet dy net sa -moai,” en ’t lipke bigoan fen earmoed to triljen. - -“Wol wier, ik ha ’t sels sjoen,” hâldde Lys oan . . . Bist lilk?” en -Lys, dy hutteflut, krige ’t kopke fen hjar sister yn ’e beide hânnen en -tútte se lyk op de mûle en do mei in kluchtich gesicht: “Sá docht hy, -Hes-moi, krekt sa.” - -“So . . .,” sei Hes-moi droech-wei, mar ynwindich formakke hja hjar ta -de teannen út. O dy bern, dy moaije jeugd, dy earste ljeafdedream! - -“Sjesa, nou ha jimm’ elts in stik krûdkoeke en in krom kofje, nou -moatstû stil wêze, Lys,” en hja treau de lytse prater op in stoel neist -hjar,—“en dû Wypkje, moast oan ’t wird.” - -“Ik, Hes-moi?” sei dy en in biwyske fen fyn-read loek der efkes oer it -moaije, kâlde antlit. - -“Hes-moi meij ’t doch wol wite, net? ’t Is wol ien, dy-t min ta de -foardoar ynlitte kin? ef moat hy efterom lâns?” - -“Doomné’s Johan is ’t, dy’s to Grins stedint,” sei Wypkje mei hjar sêft -ientônich lûd. “Hy leart for doomné.” - -“So!” sei Hester en it tróf Wypkje, ho-t det sei waerde. Mei de jonge -ljeafde hipt it nau, dy fielt o sa fyn it lytste forskil yn klank, yn -lûd, de op-en-del skommelingen fen it foar en tsjin ho-t hjar winsken -en bigearten opnaem wirde by oaren. “Hat hy al ris by jimm’ west ef -giet it troch brieverinders hânnen?” - -Al hiene se Lys ek hûndert goune jown, nou koe se net mear swije. -“Briefkes, briefkes!” sei se en makke wûndre maneuvels nei de hird út, -hwer de kachel winters stie, “det’s neat om ’e hakken. Mar hy komt -Sneins wol ris, o moike! en den sitte heit en mem en ik en Wypkje om ’e -tafel en den doar se him net oansjen, Hes-moi, yn in ketier tiid net. -Ik ha ’t neisjoen op ’e klok. En hy hat skoen oan mei greate fiters, dy -hingje der mei in strik by del en in biwyske fen in hirdfeger ûnder ’e -noas.” - -“Hwet ding?” sei Hester. Dy harke nou dochs raer op. In hirdfeger? dy -der by de kachel? Sa’n ding . . . ûnder ’e noas? - -“Ea Hes-moi, ’t is mar in snor,” forgoelike Wypkje, “to Lys, meitsje -Hes-moi sokke mâlle dingen net wys,” biskrobbe se Lys mei in sûr -gesicht. Hwa wit, hwet ’t fanke der strak ansens noch útflapte! - -“Nou en hwet sizze heit en mem derfen?” hifke Hes-moi. It foel Wypkje -einliks mar hwet ôf, Hes-moi wie neat net oerémis, ja ho scoe se ’t -einliks sizze, der neat net mei forhearlike. En heit en mem, hwet -wierne dy der oars mei op ’t snjit! Heit prate der al oer, hy scoe mar -ris mei de famkes nei Ljouwert om elkmis in nije fyts. Dit sette sa -moai yn mei de âldste, it koe nou wol in taest yn ’e pong lije. - -Wypkje waerde foarsichtich, nou ’t Hes-moi it spul sa koel opnaem. “It -is noch mar losse forkearing,” andere hja op moike fraech en do sloech -se ynienen yn oar praet, steurdwei. - -Hwet mankearde Hes-moi dochs . . .? Dy wie joun sa nuver, krekt as -tocht hja om hiele oare dingen as om ’t greate nijs fen hjar -moikesizzer. En yn dy hjar libben hie nou ommers de wichtige ûre slein -. . . hja waerde bigeard. En hja draeide foar ’e spegel om en hja seach -hjar sels op en del oan en o! de tins, dy-t der op folge, wie noch -swietter, hja waerde bigeard . . . om hjarsels.— - -It skynsel fen ’t kofjepitsje joech noch in flau roundeltsje ljocht yn -de greate keamer, mar bûtendoar wie ’t al nacht. Foarhûs skynden in -stikmennich moaije ljochte stjerren en as in gouden skip dreau de -moanne yn in sé fen fine wite skieppewolkjes. - -“Ik scil de lampe mar opstekke . . . To Wypkje, fanke, hwet bist stil . -. . Hwer tinkst om, om Grins?” frege Hester en gyng oerein om de blinen -ticht to dwaen. Dy bern . . . sa hiet, sa kâld, nou sieten se forweesd -neist inoar op in stoel en det kaem allinne, omt hja der ek net bliid -ta wie mei dy frijerij, ja berneboarterij. Hwent det wie ’t. Hja -achttsjin en hy twa en tweintich . . . nou sljucht nei inoar en oer -twa, trije jier in wearaks oan inoar ha. Sa gyng ’t. - -“Nou, ho scil ’tmoarn? Ho let moatte wy foart en helje jimm’ my? Hat -jimm’ heit der ek oer praet?” sei hja, do-t hja gjin andert krige. - -“Hea, wistû ’t ek noch?” sei Lys en stompte Wypkje oan, dy-t foar hjar -hinne siet to sjen en to stúmjen en gjin mûle mear iependiich. - -“Moike moast de groetenis ha en heit en dy kamen mei de wein hjir krekt -twa ûre oan en as moike den klear wie . . .” - -“Goed . . .” sei Hester, “en jimme?” - -“Wy scill’ to gean hinne. Troch ’t lân is ’t mar skraelwirk oardelûre -en mei dit moaije waer rint it licht,” andere Lys. - -“Jimm’ mei jimm’ beiden as ek oaren mei?” bigoan Hes-moi út to fiskjen. -“Omke- en moike sulvren brilloft binn’ fensels mear noade as femylje.” - -“Meine Fink en Jan en Japik de Groot en notaris en doomné Fleurin en dy -komme ek allegear,” naem Lys wer ’t wird, hwent Wypkje stúme noch, “en -Marinus en Marie en . . . en . . .” - -“En Johannes Akkringa fen Brúnegea ek, Hes-moi,” sei Wypkje ynienen mei -hjar koele eagen op Hester. - -“Nou, nou! allegearre forsocht! . . . Ik moat sizze, ús hiele femylje -frijt mei mei Wypk. Ik woe se wizer ha. ’t Liket wol, det de -hûnderttûzen út de lotterij to winnen is, en den sa’n keale -stedint...!” - -De bern harken raer op, sa stie Hes-moi op iene ein. En oars wie hja sa -evenredich, det heit sei wol ris, hy hie se noch noait oars as oars -sjoen as allinne . . . en do hie mem him de wink jown en hâldde hy him -ynienen stil. - -“Nou, ’t is der oars hwet deftich,” dy forklearing lei Lys ôf en hja -koe ’t mei de hân op ’t hert dwaen, hwent hja hie ’t sels sjoen -langlêsten. Allegear kjessenstoellen en moaije sêfte kléden en mefrou -hie der yn om stapt mei in prachtige swartsiden japon oan en in lange -sleep swaeide hjar efternei. Sa’n sleep en sa’n eptigkeit, der scoe hja -hjar ek wol ta bijaen kinne! Det wie lang gjin smeldoek. En keal! Nou -sa like ’t wrachtsjis wol by Hes-moi . . .! Seis stoellen en in tafel -en in mahoniehouten kast en hwet blommen yn wyt pesleinen blompotten -foar ’e finsters en Hes-moi altyd alweroan, mei dy swarte -forklaeiersjurk mei rútsjes. Lys wist al krekt, hofolle rútsjes as der -op ’e rêch sieten, krekt fiif, sa lang hie hja him al. Keal! keal, by -Hes-moi gyng ’t tominsen net út de brede fjirtsjin. Heit sei wol ris, -Hes-moi wie sa ryk, det hja koe de hiele bûrren wol by inoar keapje, -mar Lys seach it den ljeafst ek mar ris. It rinkeljen fen ’tjild wie ek -hwet. - -Einliks joegen de jongefammen hjar wer ôf. “Hea,” sei Lys yn ’t -foartgean . . . “min bifriest der by Hes-moi yn dy greate holle keamer. -“As wy ek âlde fammen wirde moatte . . .! it griist my oan. Dû!” en hja -knypte Wypkje ris fyntsjes yn ’e earm. - -“Ea ju,” sei dy, “det dûrret noch wol tweintich jier,” en as twa fûgels -stouden se de wei lâns nei heites ta, nei de greate pleats op ’e ein -fen ’e bûrren. - -De wytbipleistere mûrren fen ’e foarhúzing by Reinder Hoara’s blonken -helder yn ljocht-moanne waer efter de linebeammen wei. Mem stiek krekt -de lampe op, min seach it lytse figuerke yn ’e keamer omskermesearjen -mei ’t lucifersdoazke yn ’e hân. “Scill’ wy ris efkes foar ’t finster -en sjen, hwet se dogge?” sei Lys. - -“Dû bist rare berneftich,” sei Wypkje, mar gyng hjar dochs efternei. It -wie in greate keamer, der hja yn opseagen, mei ljocht bihang en in -bedsket mei roune doarren. Hea, hwa siet der by heit? Haeije Mulder’s -Elle? - -“Doarstû deryn?” Lys loek Wypkje oan ’e mouwe. Nou wie Wypkje hjar wer -de baes. - -“Ea ju ja, dy feint scil ús net opite,” wie hjar skrale treast. “. . . -Hwet scoe dy by heit wolle?” - -“Hja skrippe ommers, om ’t fanfarecorps oefenje to litten yn ’e skoalle -en nou moatt’ heit en Wychman-om meihelpe, tink ’k.” Wypkje hie ’t net -fier mis. Elle pleite for ’e mesyk en heit siet der nei to harkjen mei -de lange piip oan en ’e skonken oer inoar en sette nou krekt syn geve -greate tosken yn in stik keallepoat. - -Do-t de bern yn ’e keamer kamen, hoechde min net to freegjen, hwer hja -nei útskaeid wierne. Hja liken allebeide fen bistek op heit en heite -folk, de Hoara’s, great geweard folk mei brede skouders en rûge bosken -gielblond hier, mar seldsum lytse hânnen en foetten. Strang fen each -wierne se en gewikst yn ’t praet en fen greatskens droegen hja de -hollen heech en waerde hjar gong stadich en steatlik. Deryn liken de -bern noch net op hjar . . . de jonkheit biwjukke noch hjar stap en ’e -greatskens makke hjar de kúten noch net stram. Mem, det lytse wyfke, -hiene se de seldsum moaije donkere eagen ôftrooid, mei de swarte swiere -eachsbrauwen en det makke allinne al it moaijste sieraed fen hjar -antlit út, det ljochte hier mei syn koper-gouden glâns deroer en den dy -eagen derby. - -Ja, hja wierne moai, Reinder Hoara’s dochters en as Elle der oait ien -fen los krije koe, den scoe hy heech stappe. Hy wie in wees en wenne -mei boaden op ’t âlderlike spul, in pear kampen lân fen ’e wei ôf mei -in lange tsjustere loane derhinne. It spûke der, sei Lys en noait wie -se der ta to krijen, om det Sneins ris lâns to kuierjen en den troch de -lânnen wer nei hûs, hwer in foetpaed roan. Krekt as wie hja det plak -skou en dy swarte feint noch namstomear. Hwent swart wie hy . . . sa -swart as in roek, allinne in lyts hoekje, det wie brúnforbarnd en det -wie syn foarholle en syn wangen. En eagen hie hy . . . as koalen fjûr -sa gleon. Hja skitteren, do-t hy de fammen seach en hy hie se net fen -Lys ôf, dy fen binaudens mar gau ’t breidzjen út ’t tafelslaed krige en -breide, det hjar de fingers pimperen. Heit hâldde him ek mar oan ’e -praet. Nou hiene se it wer oer syn fôle der-t him al hûndert fyftich -goune for bean wie. - -“Jo ha der forstân fen . . . kom ris to sjen,” noade Elle him. “Op in -Sneintomiddei om in pantsjefol thé, den kinn’ wy ek ris nei ’t Leech -ta, det ik oanmakke ha. It joech dit jier in skoane frucht.” - -Reinder Hoara bitocht him ris . . . “Ja,” . . . sei hy, “takommende -Snein in wike scoe ’t al kinne en den foar melken wer thús.” - -“En as de frou der den sin oan hat, om mei to kommen, det scil my -oanstean,” sei hy wer. “It is in aerdich kuierpaedtsje . . . it waer -jowt him ek noch moai oan.” - -Dit waerd’ oannaem. Hearink, tocht Lys, as hy nou mar net seit, de -jongefammen moatte ek meikomme. Mar derfor stie Elle Mulder fiersto -folle op syn eare en stik. De tiden fen ’e losse frijerij wierne oer . -. . it waerde nou earnst . . . hy bigoan om trouwen to tinken, mar de -fingers barne oan ien fen Reinder Hoara’s dochters en den blau rinne, -det weage hy net. Hy koe syn egen waerde goed en dy liet hy net -forminderje troch mei blau ôfskeept to wirden. Dy kekene famkes hiene -it mei in man to dwaen, dy noch wol laitsje koe, mar noait om him -laitsje liet. - -Mem joech hy de hân, mar mei de jongefammen taelde hy der net nei. Hwet -in segen, hy gyng nei de doar. Moi manlik wie’r en hy roan rjucht en -steil, heit koe ’t him net hâlde mei greatens. O goede! hy seach om, hy -seach nei hjar! Hjar hert stie hast stil. - -Do ynienen fitere in lytse diwel hjar oan. “Dach!!” rôp hja him lûd -efternei fol gekjeijerij. - -Kamen se werom? O hearink, hwet hie se dien? “O Wypk!” jammere’ se. - -“Sljuchte tutte mei dyn mûlripens,” kibbe dy. Der stie hy al yn ’e -doar. “Ik leau, jo dochter Lyske hie boadskip,” sei hy bidaerd, mar -krekt as skeaten syn eagen fonken, sa brienich seach hy. Lys winske -hjarsels ûnder de groun ef derboppe, mar ûnder dy eagen wei. Dy hiene -macht oer hjar, det fielde se. - -“Ropst dû oan Mulder,” sei heit rare strang. - -Tûzen oaren hiene der hjar mei in leugen útredt, mar det lei net yn -Lise aerd. Sels yn ’e panne peid, nou ek opite, al ho min ’t ek smakke. - -“Ropstû Lys?” Heit waerd’ lilk . . . det dûrre den dagen en o! den hie -lyts memke sa’n krús! - -“Ja heit, ik rôp oan Mulder.” Hja wie al lang oerein en stie nou krekt -ûnder ’e lampe en ’e moaije kroeze hierflokjes bysiden de holle -wynderen hinne en wer, sa trille se, dy lytse flapút! - -“Bern ha wol mear sokke oanslaggen.” Der fornédere dy swarte feint hjar -mei. Bern! bern! en hja wie sauntsjin jier en twa moanne! - -“Hwet moast det Lys? Stietst my to reden ef net?” Heit kaem wer in pear -stappen ta de keamer yn en hy fensels ek. Nou stie hy lyk foar hjar. - -“Ea nou, hwerom joech Mulder ús ek gjin hân? Derom moast ik “dach!” -roppe, heit,” en hja krolde ’t read lipke forachtlik op. Hy scoe hjar -net oer staek sette, hwet tocht ’r, dy Elle! - -“Lytse famkes hjar sin moat min dwaen, net?” glimke Mulder efkes o sa -fyntsjes en eart hja der om tocht, pakte hy hjar hantsje beet en hâldde -it yn sines, lang, fierst to lang. Lys waerde der hiet en kâld fen, -hjar tocht, hja koe wol swime. Do seach hy hjar oan en ynienen bettere -it wer oer . . . O dy feint, dy freeslike swarte feint! “Nou, binn’ wy -nou wer goede maten?” frege hy. De lytse diwel hjitte hjar, siz né, -Lys, wit hwet hy den docht, mar det liet hja der mar net mear op -oankomme en dimmen flústere se: “Ja . . . to lit my los.” - -Noch ienkear seach hy om nei det lytse kopke det fol biskamsumens him -foardel bûgde, do gyng Elle Mulder nei hûs.— - -“Hwer hat de boer jisterjoune dochs hinne west? Der hinget jo in greate -ljochte hier oan ’e mouwe,” pleage de âld hûshâldster him ûnder ’t -kleanboarseljen wei. - -“In minske moat ris hwet fordiwedaezje ha,” helle Elle derom hinne en -skûle wei efter de Ljouwter krante. Hy fielde, det ’r read om ’e holle -waerde. - -“Ik seach ljeaver om in wiif. Den ha jo fordiwedaezje,” sei de -hûshâldster wer. “Der binn’ sa ’n bulte, de boer kin to kust en to keur -gean . . .” - -“Is ’t net om my, den wol om myn ryksdaelders,” sei hy bitter . . . -“mar ik moat ien ha, dy-t my lije meij, Foekje. En ik ha der ek gjin -sin mear oan, om nei alle setten en pretten ta to reisgjen. It lykje -der wol frouljuesmerken. Ik siikje de hynsders ljeaver op ’e stâl.” - -“Mar dy lit min ek wol ris bidrave. De boer moast mar ris nei Reinder -Hoara’s frouljue ta. Der kinn’ jy wol mei foar de kreammen lâns.” - -De boer sei net folle, hy brimde ris hwet en seach de reek fen ’e pipe -ris efternei, mar hy harke mei saun pear earen, do-t Foek derfen op ’e -tekst rekke. Foaral dy lytste, det wie in oanfallich ding, sei se, dy -moast hy him net ûntkomme litte. - -“Nou,” sei Elle Mulder, “ik scil hjoed op brilloft. Hwa wit, hwer it -noch goed for is. Soargje jo for de klean en det de skoen noch ris -ôfpoetst wirde?” - -“So?” sei Foek, “scil de boer ris sjen, ho-t it tagiet? Takommende jier -licht sels.” - -Do lake Elle Mulder sa frjeonlike aerdich, det allinne dy laeits syn -antlit moai makke. “Kom Foekje,” sei hy, “jy wite ommers ek wol, ’t is -fen Oebele Hoara en Els. Dy ha fiif en tweintich jier troud west. Yn ’t -span sitten, Foekje.” - -“Det scil den ek wol aerdich útritsen wêze,” pleage dy werom. “Sa’n -sile went wol om ’e lea fen ’e ljue.” - -“Jy prate, eft jy der ûnderfining fen hawwe,” gekjage de boer wer. - -“Ik net, mar wy prate ris wer oer twa jier. Den scil de boer der wol -ûnderfining fen hawn ha en al joegen se jo den ek in dûbbelstûr, jy -woene net werom, boer.” En do gyng Foek glimkjende foart. - -Det wie sahwet ’t âld bistel yn ’e hûs; as ’t der op oan kaem, hie se -de boer selst noch ûnder ’t plak. Nou woe se perfoarst ha, hy scoe -trouwe, mar det wie in swier stik for him, der koe hy him min ta -bijaen. Hy mocht wol frouljue lije . . . der hie ek wol ris in inkelen -ien west, dy-t hy tige heech sette—mar ’t wie optlêst altyd wer mei in -stilte bislein. Krekt as koe de fonk net sa fier komme, det dy syn -herte yn flam sette. De rjuchte op ’e rjuchte ûre hie der sikersonk -noch net west . . . en dy-t for him yn ’e widze lei wie, moast noch -komme, hwa wit, hwer wei. - -Nou hjoed scoe hy der mar ris op út to feestjen. As hy him der goed -ynjoech, lake hy smaeklik yn himsels. Hy en in feestje, det peare min, -det wie in kreupel span hynsders net wanlyk. Hy wie ommers fierst to -earnstich for de wille, om ’t mar planút to sizzen, einliks to âld for -syn seis en tweintich jier. Hwet scoe hy der dwaen? Earst in hiele -útrissing, de swarte út ’t lân, de tilbury út ’t weinhús, sels yn ’e -klean, in nauwe board, de knoapkes wei en den foart. Prinshearlik op in -stoel yn in frjemd hûs, ite en drinke hwet ’r net mochte en prate oer -dingen, der hy dochs gjin aerdigheit oan hie. Scoe ’r ek noch -thúsbliûwe? Mar ynienen seach hy Lys Hoara klear en dúdlik ûnder de -lampe stean en it ljochte hier hie se as in goudene krâns om ’e holle. - -“Foek!” rôp hy. “Help my ris efkes ta de jas. Hy is sa nau det. Ik -leau, ik bigjin to groeijen.” - -“As de boer mar ris efter in pear lytse jonges oan moast, dy-t noch net -allinne bitroud wierne, den gyng ’t fet der wol wer ôf,” sei Foek en -histe him yn ’e swart lekkense jas. “En nou woe ’k wol, det jy der -hjoed ris ien seagen, dy-t jy lije mochten.” - -“Dy binne der hjoed net to keap.” - -“En Reinder Hoara’s famkes den? Wychman Hoara en ’t wiif en Hester -komme ek fensels en doomné’s folk, Marie en dy . . , dy’s nou ek great -en Oebele Hoara hat sels ek twa dochters, boer.” - -“Ja, ja,” lake Elle, “ik ken se. Hja binn’ likernôch noch in heale -holle greater as ik. Né Foekje, dy binn’ my to djûr. Dy kostje my -tofolle oan klean.” - -Sa jage hy de gek deryn, mar it wie foar gjin dôvemansearen sei. Syn -plannen wierne folryp, it frijgeseljen bigoan him tsjin to stean, mar -trouwen—der hinge hy ek raer tsjin oan. Hy wist wol, den moast der -heind en slein wirde, den wie der noch ien, dy ’t stim mei yn ’t -kapittel ha woe en as ’t ris min útfoel . . . den wie ’t in miskeap for -’t libben.— - -It wie yn ’e droegersrite en ’t waer wer like moai as jister mei -súdeastewyn en in bleke hjerstsinne boppe oan ’e kleare loft. De giele -ikebeamsbledden stouden de swarte op ’e rêch en ’e bern sieten mei -grage mûltsjes yn ’e wâllen to toarnbeij-iten, mei krânsen fen -fjûrreade hjerstbledden yn ’t hier en wylde kantsjebottels op ’t -boarst. It ierdappellof forwile op ’t lân en in nije sneed klaver -bloeide en geure al wer, krekt as moast der noch in simmer komme. In -bried jonge einen sylde yn ’e poel om en in stik twa hazzen makke -mantsjes tsjin him op ’e rogstoppel. Jonge, it wie sa’n moaije dei en -den oer dit alles it stille, bleke hjerstljocht, krekt as ’t troch -sidene sulvergazen skynde, dy onsjenbre fingers twisken loft en ierde -spanne... - -In kloftsje jongfolk roan foar him út. Hastingers fensels, tocht hy en -syn opskerpe each kipte optslach dy iene der út, der hy sont jister -faken om tochte. Mar nou foel se him ôf, it wie súver noch in bern en -sa slingere hja der ek lâns. Der siet noch gjin stevichheid yn en de -klean dy hingen derom, allegear flodders en linten . . . . Né, né dit -waerde neat. Dy âldste, det like better, mar der stike doomné -Akkringa’s Johannes om. Sa wie ’t nou altyd gien . . . op ’e skoalle ek -al, it pastoarsstik wie for him en de oaren mochten de ongânzen -opplúzje. - -d’Iene nei d’oare gyng oan kant, sa ried hy se foarby. Hja hiene net -iens sjoen, det hy ’t wie. Kom, nou koe hy moai ris efkes troch ’t -gleske sjen, den hie hy se krekt yn ’t fesier. - -De foarste fen allegear det wie hja, lang en licht mei in greate hoed -fol wite fearren op. Sûnder det hy ’t himsels tajaen woe . . . hy -waerde hwet oars, nou ’t hja sa lyk op him ynkaem en der gjin erch yn -hie, hwa ’t hjar sa skerp opnaem. Hja like nou lang sa gnap net as -jister joune, hja wie ek fierst to bleek nei syn sin en sniggelich en -ynfieren like se ek. - -Dos der mar in streek troch. De hiele joun seach hy net nei hjar om en -hy siet himsels der al yn ’e wei op dy brilloft. Hwent dy sleauwe -jonge, dy Marinus wie net by Lys wei to slaen en det folk der yn ’e -hoeke waerde sa lûdroftich, det Wychman Hoara sei, hja moasten mar ris -mei-inoar yn ’t tún en springe hjar der út. Fensels, det wie in stik -bûter yn ’e brij. As in flecht bijen swarmen se derút en kuieren -foardoar om yn ’t slingertún en einliks waerde d’iene nei d’oare -efterhûs wei. - -Elle Mulder bleau by de âlde ljue sitten, him tochte sa’n berneftich -spul, der hearde hy him for to mijen, mar syn hânnen jûken him fen -ûngedild. Hwer wierne se hinnegien? Hy seach Lys de oaren al efternei -slingerjen en ho de glâns fen ’e moanne falle scoe op hjar ljocht hier, -det wêze scoe as goud. - -Hy gyng der stil út, de oaren efternei. De moaije wite wynhoun fen -Oebele Hoara sprong by him op . . . “siikje jonge, siikje!” hjitte hy -him en dy roan mei blide sprongen foar him út nei de spjirrebosk ta -efterhûs. - -Dit wie sa’n stikje natúrtún. Oebele Hoara hie it oanlei for de bern om -yn to boartsjen, nou waerden de beammen great en kuieren hja der as -greate fammen Sneins noch wol ris yn en lieten fjirder waeksje, hwet -waeksje woe. It njirrekrûd skeat der op mei hiele moaije greate fearren -en ’e kamperfoelje en wynsels slingeren dertroch en ’e fûgels nesselen -der by mennichten yn. - -Stadich stapte Elle Mulder de houn efternei. Hy hearde se wol laitsjen -en oangean en stil gyng hy op in âld houten bankje sitten en wachte. -Moed om nei ’t jongfolk ta to gean, hie hy net en yn ’e hûs by de -âlderen to sitten, der koe hy him ek noch net ta bijaen. Nou dit -bankje, dit wie de middenwei. - -It wie noch net sa let . . . it jounrea flamme noch nei yn ’t Westen en -troch in gloppe yn ’e beammen seach hy de moanne oer ’e bidauwe -finlânnen opkommen as in fjûrreade greate bol, krekt as hja yn in sé -fen dauwe dreau. - -Stil! der kamen guont oan. Hark, hja hiene ’t oer him. “Dy Elle! hwet -in stiif petret!” sei ien. “Heal fisk, heal fleis,” lake in oaren. “Hy -moat yn heite briedstoel by de hird,” O hearink, det wie Wypkje fen -Reinder Hoara’s dy hie ’t wird, dy koe sa fyn gekoanstekke. - -“Ea kom, hy moat mar mei Hes-moi trouwe,” lake in oaren en det wie Lys. -Det hearde hy dalik oan ’t lûd—it klonk sa helder en fris as ’t fallen -fen ’e drip yn ’e reinwettersbak. Det der sa oer him praet waerde, -stiek him danich. Hy woe wol, det hy dy lytse diwel hjir mar ris efkes -allinne hie, den scoe hy se wol opsitten leare en ongenadich ek en hy -lake, det syn wite lytse tosken yn ljochtmoanne skitteren. - -It praten hâldde oan, mar al fjirder ôf, hja gyngen grif yn ’e hûs. Mar -krekt as hearde hy yn ’e fierste hoeke noch lûd. Fensels doomné’s -Johannes en Wypkje, dy scoene inoar noch wol wit hwet to fortellen ha -op sa’n moaije joun. Krekt as de natúr sokke moaije jounen de minskne -ljeafde bigrypt en hjar seinet mei ljocht en kleuren, det dy ûre mar -ûnforjitlik wirde scil for hjar, dy-t se bilibben. - -Der kaem ien oansnjûrjen, it paedtsje lâns, lyk op him ta. Dy seach him -net. - -“Ho!” sei hy ynienen en stie midden yn ’t paed, lang net rouwich oer -dizze ontmoeting. Alhiel foraltereare, deastil bleau Lys stean, der se -stie en roerde gjin lid. “Lit my troch, Mulder . . .” sei se einliks -hiel súnich. “Ik moat foart.” - -“Ik ek,” andere hy, “scill’ wy togearre?” De fraech wie sa ienfâldich -det, mar der lei in oneinigen bult mear yn ’e toan, hwer dy wirden op -sein waerden. - -Hja smiet de holle yn ’e nekke en seach him lyk oan. De moanne skynde -hjar krekt fen toside op ’e bleate holle en ’t like, as foel de -wjerskyn fen de glâns fen dit great bosk hier oer hjar hiele antlit, sa -moai wie ’t optheden mei dy persikreade gloed yn de bleke wangen en dy -lippen, noch bidauwe fen ’s libbens moarnskoft. - -“Togearre? Jowt det wol pas, Mulder? ’k Bin ommers noch mar in bern! -Hea, hwa sei det jister ek? Wel ja, jo sels.” Al ho bang ’t hja ek for -him wie, det scoe ’r hearre, sa goed wie ’r net. - -Hy fielde, ho-t ’r ta de hals út read waerde, mar de skimerjoun -forklapte ’t net mear. Hja hie him boppedien noch útlake. O dy -frouljue! Nou moast hy in puntich wirdtsje werom ha . . . mar och, hy -wie net in gewiksten prater, der koe hy se net mei bilêze en einliks ek -mar neat net gnap, sei de spegel him wol. Hwet hege dunk hie hy optlêst -ek wol fen himsels, om eagen op dit jonge bern to smiten, dit teare -moaije jifferke? - -Hastich gyng hy út ’e wei. “Ik leau, wy habbe inoar nou neat mear to -sizzen,” sei hy steurd. “Det jy in grap sa opnimme scoene, wist ik -net,” en sûnder mear nei hjar om to sjen, kuijere hy de bosk fjirder -yn. - -“Hea!” suchte Lys en foel op ’t bankje del,—“hwet in bange feint! Ik -woe wol, det ’r sei hie, nou scil ’k dy ris straffe en hie my ris -meinaem yn tsjusterst fen ’e bosk . . . wrachtsjis, ik leau, den mocht -ik him hiel wol lije,”—en do lake hja. Elle mei in faem yn ’e bosk, det -wie dochs fierst to pitertuerlik. - -Mar as hy nou ris tige lilk wie op hjar en fortelle it oan heit-en-dy -Snein! O hwet hie heit hjar jisterjoune it mannuael oplêzen, folle en -net genôch! Det hja noch to lyts wie, om los to rinnen—det hja noait -wer yn ’e keamer komme mocht, as der hwa wie en as hja wer sokke gekke -setten diich, den scoe se nei Hes-moi ta, om stemmigens en bidaerdens -to learen. “Hwent sjoch,” sei heit, “Hes-moi bliûwt hjarsels altyd -gelyk, der kin ús Lys fen leare.” - -“Och kom,” hie mem sei, “de wyn skûmmet noait heger as hwennear der -krekt yngetten wirdt. Lys is noch to jong—lit se earst mar ris -útspringe.” Lys hie memke wol om ’e hals fleane wold for dy wirden—mar -heit siet der by en dy woe sokke stedske flauwigheden út noch yn net -lije. - -Hja hearde, ho-t it oare jongfolk sjongende wei yn ’e hûs gyng. “Kom,” -tocht se, “ek oerein . . . Hwer scoe hy nou wer stean to koekeloerjen -mei syn swarte eagen? d’Ald roek, dy-t se ris yn ’e kouwe hawn hiene, -seach krektlike gleon en mei lange stappen fen ’e kliene rjuchte -skonken trêdde se hiel stil troch ’t struwellegûd en nei de sleat ta, -dy-t efter de bosk troch roan. Ja, der stie ’r al en seach de reek fen -in sigaer efternei. - -Efkes kjel-meitsje, joech de snaek yn hjar hjar yn. - -“Piba!” rôp se en stie mei in sprong foar him, krekt noch in bern, det -oan ’t pypforside-boartsjen is. - -Strang en earnstich seach hy op hjar del. Der koe net in glimke ôf. -“Gien yn ’e hûs, ’t is to kâld mei de bleate holle,” warskôge hy. “En -’t jowt ek gjin pas for jongefammen, hjir noch alline om to strúnen.” - -“Jo binn’ der ommers,” sei Lys. It ûntfoel hjar, sûnder det hja it -wiste, hwet dy wirden wol net for in harker bitsjutten.—“To, wêz nou -net lilk, den is de hiele joun bidoarn . . .” - -“Der binn’ ommers safolle plezieriger maten, hwet kin ’t den skille, -hwet dy âlde Elle docht ef seit! Hy moast mar mei Hes-moi trouwe, net? -Den hat hy syn gelikens,” sei hy bidaerd-wei, mar de spot fen hjar -eigen wirden gyng hjar troch alles hinne. Dy feint sette it tsjin hjar -yn ’e kant, for him wie se neat mear as in mûlryp bern, det min troch -de fingers sjocht ef op de fingers tikket, krekt sa’s ’t yen sinnicht. -It mûltsje, det sa fol bizigens siet, foun gjin wjerwird werom. Elle -Mulder hie hjar fêst-set. As in warrich floddere fûgeltsje tocht hja -ynienen om heit en mem—hja hie wol gûle kind en mei ’t kopke foardel -joech hja hjar swijgsum ôf. - -Elle smiet de sigaer wei en wie hjar mei in pear stappen op ’e side. It -wesentsje, der hy sa’n aerdigheit oan hie, liet hy sa mar net rinne. -Dizze iene minuet woe hy binuttigje en as wie ’t syn rjucht, lei hy -hjar ynienen de greate siden sjael hwet tichter om ’e skouders en gyng -deun neist hjar lâns. “Ik leau, wy bigripe inoar forkeard,” bigoan hy -en syn lûd wie oars as oars, tocht Lys. - -“So,” sei hja en helle oan yn ’t rinnen, bang en bliid fen beiden, hwet -der nou komme scoe. - -“As wy ris tiid hiene, om ús út to praten. Licht, det wy den frede -slúte koene.” - -Al ho jong as Lys ek wie, hja mirk it wundre skoan, hja woân in tûmbré -groun. “Ho miene jy det nou wer? Ik leau, ik bin noch to berneftich for -sok wize-minske-praet,” stikele hja wer fyntsjes wei. Hja woe hwet -wille fen ’e sege ha op frouljuesmenear. - -“As ’k ris op in Sneintojoun by jo komme mochte . . .?” frege hy -twisken hoop en freze yn. Nou hie ’r him oerjown oan ’e lytse skalk -foar him. As dy genade kenne scoe? - -Lys birette hjar ris . . . in bult sin hie se der net oan. “Nou den -moat det mar,” sei se einliks. Om heit en mem doarst se net heal sizze -fen né en hwet scoe Wypkje raer sjen, mar o! sa’n lange Sneintojoun mei -dy feint allinne, it griisde hjar nou al oan. Hwer scoe se it mei dy -earnstige swarte feint oer ha? Gekheid wie ommers altyd skearing en -ynslach en det joech den gjin pas. “Dû moast op ’t stik ôf prate en net -laitsje,” hie Wypk sei. - -Fjirttsjin dagen letter seach Lys Elle Mulder it paedtsje by hjarres -opkommen, stiif en stemmich as altyd yn ’t swart lekken mei in -gelegenheitsgesicht. - -Hja skattere it út ’t foarhús. - -“Hark ris Lys,” sei heit, “as dit mei ienkear ôfrint, den wyt ik it dy. -Elle Mulder stiet heech oanskreauwn by my, in opslûpen fanke moat him -de gek net oanstekke. Bigrepen? En dû hâldst dy dimmen en ketoen en -praetst forstânnich . . . dû bist nou great, Lys.” - -Lys suchte en naem de earste ûre heite wirden yn hjar acht, do wie se -wer de âlde, mar Elle Mulder mocht se noch like ljeaf lije, derom net. -De frissens fen hjar wezen hage him seldsum; it nije, minlike fen hjar -blide jeugd, der noch net iens it skaed fen in simmerdei oerhinne gien -wie. - -Dy joune seach Elle Mulder for ’t earst mei bikende eagen de faem, dy-t -for him yn ’e widze lei wie. - - - - -IV. - - -Krektlyk as by âlds by de Joaden, hiene de Hastingers ek hjar sounebok -de woestenije ynjage. Det wie al lang lyn en hja hiene der allegear -hândiedich oan west, de geseten ljue, de hânwirksljue, ja selst ta de -skoall’bern ta. Wychman Hoara koe ’t noch smaeklik fortelle. Allinne -doomné Westra net, dy hie him omdraeid, do-t der hwet sober húsrie op -in skouwkarre hjarres foarby gyng en in lyts wyfke wezenleas efter oan -kaem mei in kliber lytse bern om hjar hinne, in opjage fûgel, dy-t gjin -hinnekommen mear hat. - -En de woestenije hjirre wie de heide efterút, de eineleaze, greate, -dy-t de balling opnaem mei de gastfrijheit fen ’e earmoed for ’e earme -en him seaden joech for in hûs en it kleare wetter fen ’e heidepoellen -om to drinken. En hja bigroete him as in frjeon mei in glimke fen hjar -sinnestrielen, do tsjin ’e joun de skaden fen dy minsken en ’e -skouwkarre hjar ôfteikenen tsjin ’e loftein, de reisgers yn drôfenisse -nei it lân, det hjar frjemd wêze scil. - -Wezenleas slierke it minske de skouwkarre efternei, oan eltse hân in -bern en de lytse yn in wollen skelk foar ’t liif. Hja hiene de sinne yn -’e rêch, hja gyngen nei ’t Easten, det út en Hastings, der hja jong -west hie, lei al mear as in ûre fen hjar ôf. - -Hja seach net efterom, hja seach net foarút op dizze eineleaze reis, -do-t de wanhoop hjar hert toskûrd en tognidde hat. En de heide, dy -skittere yn kleurige simmerwille en de loft wie sa klear en dy dreau sa -heech en de fûgels songene, mar det bistie allegear net mear for hjar. - -Hja waerden ommers forskopt, foartjage út Hastings, út ’e maetskappij -en hjir op ’e heide mocht nou de ienling forkomme yn syn iensume -ellinde! De sounebok! de rúdige houn! der in stien noch to goed ta is! -Dy-t min forhongerje lit by ’t winter, as er snie leit! - -Haet! haet! bûrrele ’t as bittere alsem yn ’t saed fen hjar hert op. -Hja woe wol, det hja stjerre koe, sa mar delfalle oan ’e kant fen ’e -sânwei yn ’e brúne heide. Den wie dit ondragelike lijen út en hearde -hja it piipjen fen d’âld karre net wer, noait wer! - -Mar hjar bern! O dy bern! Hjar bern! Mei syn eagen ef hjarres, hjar -inerlikste ik yn in nije foarm yn ’e wrâld, elts in stikje fen hjar -eigen antlit en hjar wezen, der se hjar eigen lichem om ôfbeuld hie en -hjar gewisse it swijen om oplei as det frege: Hwet scil hjirfen -groeije, Maei, túch as sied? En hwet wie hja der dochs mâl mei! Al -wierne se ek mei fen him, út rûch hout snien, der de ellinde de -skaefspûnnen ôffleane liet, heiteaerd en heiteëagen . . . de mem hie -dochs hjar bern ljeaf . . . - -Hja telde se ris oer en joech se noch ris wer al de ljeave nammen, dy-t -allinne in mem mar bitinke kin. Jelle de âldste, dy mei syn krol hier -en Mient de stille en Aegjen, Bet mei hjar ljeave heldere eagen, dy-t -nei hjar mem neamd wie, Jinne en Mame en den de lytse poppe noch, dy-t -se op hjar widzjende earms droech, lytse Seaske. - -Ien amerij forgeat hja de bitterheit fen hjar hert . . . noch wie hja -mem, de seinjende en seine-bringende fen in nij geslacht en de minsk, -dy-t hjir hjoed to Hastings trape wie as in forkomm’ling en it wiif, -det nou mar mear de slavin wie fen in man, dy-t ta de maetskappij -útstiennige wie, dy beiden krong de mem oan kant yn it oersterk bisef -fen hjar ivige ljeafde . . . - -Mar o hwet wie ’t bitter, det hja dit paed lâns moast! Dy ienlike -sânwei, dy-t sa glinstere en in gesicht fier foartkrinkele yn ’e -jounsinne nei hjar hûs. Hwer wie ’t, hwer stie ’t? - -Hwer wachte it op hjar? Hwer scoe ’t syn mûrren as in skutte om hjar -leed hinne oprize litte, det hjar lytse bern dochs in plakje ha -mochten, der hjar holkes rêste koene? - -Hja seach . . . hja seach . . . op ’e Hastinger heide stie gjin hûs, -det op hjar wachte . . . Op ’e sounebok en syn oanhang . . . - -Do liet hja hjar ynienen mei in heftige skok delfalle oan ’e kant fen -’e wei. Der lei se . . . ôfmartele . . . deastil . . . de bern gûlende -om hjar hinne . . . in stipke minskewea yn in wrâld fen oneinige -iensumheit. - -En de skouwkarre gyng fjirder . . . It piipjen fen ’e âlde radden -knaste earst noch hwet tichterby, skerp yn hjar earen, do fjirder ôf -einliks, do hearde se neat mear as ’t rûzjen fen ’e wyn oer ’e heide. - -De greate kearel derefter seach net iens om—’t wie ek lang de moite net -wirdich . . . hy hie wiif en bern gled forgetten. As hja delfoel, scoe -hja wol wer oereinkomme en oars den mar yn ’e sliep falle, der se lei. -It wie simmer en reine scoe ’t ek net. Hy mocht der wol oer, det det -geëamel fen ’e bern om iten nou ek ophâlden wie. Hy koe nou ta him sels -komme en ris op eigen manne boete om in plakje sjen, hwer hy wenje koe. -Der daedlik by de spjirrebosk? Jonge ja, det wie oanslach! Hout om ’e -nocht en winters in hazzestrûp! - -Oan ’e iene kant roan de heide hwet del nei ’t doltsje ta en yn ’e -midden derfen lei in plakje klear wetter yn ’t skaed fen bjinten en -reiden. In stikmennich âlde elzenbeammen stiene der omhinne, -skeanwaeide knobbelige stammen en yn ’e heechste soeide in eksternêst. -Ien fen ’e âlden siet op in beamtokke en skattere it út, do’t ’r in -minske seach. Det wie op ’e Hastinger heide in wûnder gefal. - -Do waerde dy man pûrrazen. Hy krige it âld gewear fen ’e karre en lei -oan . . . Kroandea foel de ongeloksfûgel foar syn foetten del. It bloed -dripte him út ’e wite fear. Do-t hy det mar seach, wie hy foldien. -Krekt as sakseare syn razene nidigens ynienen. Hy bigoan om ’t wiif to -tinken en det hja de lytste droech. - -“Maei!” skreaude ’r. Mar de trilling fen ’t minskelûd stoar wei oer ’e -heide en de wyn brocht gjin wjerlûd mei fen fjirrens. Earst spande ’r -deabidaerd de houn út en joech him hwet drinken yn in âld nap en in -plaske brea . . . do rôp hy noch ris wer en kúrde mei syn skerpe eagen -oer it simmerwaerme lân. - -Noch neat?! Swiermoedich gyng de wyn ôf en oan oer ’e spjirrebosk, de -heidefûgels songen om him hinne, de imerkes hipten piipjende yn ’e -heide om, mar in minskelûd hearde min net boppe de lûden fen ’t -heidelân út. It wie der in iensumheit, dy-t biëange, ja de stiltme, as -yn smert en forlittenheit de langst nei in evenminsk berne wirdt! - -Do fielde hy syn lot . . . Do waerde de sounebok noch ris ienris wer -minske. Hy stie tsjin in beamstamme oan en de triennen rôllen oer syn -meagere brúne wangen en hy snokte it út: “Maei, Maei, koe ’k noch werom -. . . noch ienris wer!” Mar allinne God en de heide hearden dy -bikintenis, seagen him lyts . . . - -Do skroeide as in brânizer syn hert wer ticht. En hy joech him ôf, noch -ris wer det út nei Hastings ta, om ’t wiif en ’e bern to siikjen. Hja -lei noch der hja lei en de bern stiene skrútel om hjar hinne. Do-t hja -him oankommen seach, forheuvele hja hjar in bytsje en der kaem hwet -read yn hjar waeksgiele wangen. Krekt sa’s do-t hja him for ’t earst -sjoen hie yn hjar heitehûs to Hastings. As de dei fen jister wist hja -’t noch! En do hie hja ’t al witten, dit waerd’ hjar man, al scoe ’t -hjar ’t libben ek kostje. In knap jongfeint hie ’t west, sa’s hy der by -hjarres foarbygyng en syn gleone eagen seagen sa bretael by hjarres yn, -det hja der hiet en kâld fen waerde. Sont dy dei bistie der neat mear -yn ’e wrâld as hy . . . En do-t it marke wie, kamen hja by inoar en -diselde joune let siet hy by memmes by de hird en learde it bern fen -sauntsjin jier, hwet ljeafde is, hiette simmerljeafde, as ’t nôt op ’t -fjild leit to stoven en der neat op ’e wrâld is as gloed, loks-lust en -wille, dy-t yen yn tûz’nen eagen fen minsken en fen hiel de natuer -tomiette blierket. - -Hja trouden, alwe jier lyn . . . en nou! nou wierne hja de heide ynjage -. . . Der kleefde bloed oan syn hânnen, minskebloed fen in wiif, det hy -nou al wer ljeaver hawn hie as hjar. It teare bleke wyfke bitsjutte -neat mear for him . . . hy woe in nije jeugd, in nije ljeafde . . . En -hy foun se . . . mar hy moast se mei in oarenien diele. O hja koe him -sa, det earme forstompte wiif . . . Det forkroppe hy net—det moast mei -bloed útsoend wirde. Hja seach, ho-t ’r syn gewear krige, ho-t syn -eagen, de greate brúnen, flikkeren yn syn woeste haet en ho-t hy oanlei -der dy winternacht yn ’t Hastinger efterom . . . - -Noch noait skeat hy mis . . . Krekt ûnder ’t hert hie hy hjar rekke, -der de kreftige jonge longen heftich loft en libben ynsûgen. Der koe se -oan stjerre . . . wiken letter en earst der noch ris om tinke, ho ljeaf -’r hjar hawn hie en gjin oaren ien neist him dilde, en hy soene de -skild mei straf. - -En do-t hy werom kaem út ’t tichthús, trije jier iensum sitten, hie se -him neat forwiten en nou ek net, nou-t se ta Hastings útjage waerden. -Hja scoe noch mei him nei d’ein fen ’e wrâld ta gean wolle, mei hjar -man, Warmolding, de sounebok. - -Do hie de heide in hûs for hjar. Efter in tropke beammen spanden se in -stik seil en ’e âld skouwkarre setten se tsjin ’e kant op en der -sliepten hja dy nachts mei de honger ta selskip. - -De eineleaze greate heide, dy-t der by Hastings leit efterút, wie net -iensum mear . . . It greate minskeleed syn skaed is der oerhinne gien . -. . Do-t Wychman Hoara de oare deis nei ’t ôfbrekken fen ’t hûs fen ’e -sounebok seach, gnyske hy. En do-t hy om in bleek blond fromminsk -tochte, det to nacht de heide as nachtleger hawn hie, tocht hy ek om in -merkejoun, do-t hy hjar net iens oanroere mocht, lit stean in grapke ha -mei hjar dertene jeugd. En nou hinderen him de eagen fen Warmolding, -dy-t de Hoara’s net wanlyk wierne, ek net mear . . . - -De oare deis barde der hwet wûnderliks op ’e heide. Twa trêdden de -foetlêsten nei fen ’e sounebok op ’e breedspoarige sânwei. Oars sochte -der yn jierren nimmen in paed. - -De iene hie dy nachts gjin wink yn ’e eagen hawn, sa pakte hy mei in -oarremans lijen om en de oare moarne foar dei en foar dage sette hy de -stap der al ûnder, krekt as waerde hy oanfitere . . . hird . . . hird. -Der wierne minskesielen to forliezen, kostliker as alles, hwet der op -ierde bistiet en sa lang det der sa moast op ’e heide, banke hy net yn -’e hûs. - -Hy kaem to let . . . For de jefte, dy-t hy to jaen hie, foun hy noch in -iepen hân, mar it wird, det hy to sizzen hie, foun gjin wjerklank mear -yn it wanhopige hert. It hope net mear . . . it hert fen Maeike wie -forhirde op reis nei dy heide sûnder hûs ta en biseffeleazens en -ûnforskilligens wie ’t, hwet der oerbleau. - -Mei de holle foardel joech doomné Westra him wer ôf nei hûs ta. Hy koe -hiele Hastings wol hate optheden om hwet hja oan dit húsgesin -misdreauwn hiene en der de straf ek net op útbliûwe scoe. Ho doarsten -hja him fonnisje! Wie der net Ien, dy-t allinne det rjucht hie en -spriek Hy net fen ljeafde en forjaen, dy-t him as skildich oan Him -oerdroech mei al syn sucht nei ’t goede en syn oandrang ta ’t kweade? - -It skaed fen ’e twadde, dy-t de heide ynstiek, wie gâns lytser as de -earste en it gyng hast krûpende wei fen yneinens. De foetten wierne him -trochroân, de tonge hinge him út ’e bek . . . mar o! hy roek de âld -baes en de houn sleepte syn warrige lea foart, siik fen onwennigens en -honger, nei dy stippe yn ’e fierte, det syn opskerpe eagen wol seagen, -det de baes wie, d’âld baes, der hy mei op ’e jacht gyng en der hy -allinne mar ûnder stean woe. Det wie de baes . . . dy oare hie him mar -koft, mar hy hie him opfokke! - -En hy sleepte him foart en biroek bigearich it spoar nei syn folk en -do-t hy de baes mei greate stappen oankommen seach oer ’e heide, op him -ta gyng hy lizzen en giselstirte allinne mar mear fen blidens. Hy koe -net mear . . . - -Do dripte der in minsketrien op syn gled fel. Dy wie fen ’e baes . . . -dy seach, ho trou as ’t dier wie, det him folge yn ’e ellinde. - -Om middei hinne foel it skaed fen in tredden ien oer ’e heide. Dy siet -op in ierdkarre mei in moai appelich hynsder derfoar en det gyng -holderdebolder foarút, skean oer alles hinne op ’e spjirrebosk yn. -Warmolding hâldde de hân boppe de eagen en kúrde dy kant út, der de -wrâld fen triljende sinneskyn en kleurepracht lei en húzen en ûnderdak -. . . - -Do draeide hy him om en bigoan wer to seadstekken for in heidehûs . . . -Hwa-t der oankaem, koe him neat mear skille, hja wierne ommers útdien -út ’e maetskappij . . . Miskien wol de iene ef oare dy-t him bispotte -woe yn syn earmoed . . . Hy scoe de hounen op him oanhysje, den koene -dy him forskûrre. - -Nou fluite hy se ynienen mei in lokjend lûd. Hja sprongen by him op en -slikken him de hânnen. “Koest jonges . . . goed folk . . . Pas op ’e -frou.” Der stouden se al hinne en gyngen foar Maei en de lytse lizzen. -Hy seach ’t, det diich him goed. - -“Hâld ’t hynsder ris, Warmolding,” rôp in frouljueslûd en mei lange -stappen gyng hy der hinne en hy, dy-t him oars fen nimmen kommandeare -liet, hy hâldde it hynsder. It fromminsk stapte fen ’e ierdkarre ôf en -op him ta. “Hwet ha ’k om jimm’ yn noed sitten,” sei se. “’t Is dochs -allegear noch goed? mei de lytse?” - -Dy sêfte wirden sloegen in great gat yn syn hird gemoed, krekt as ’t -hammers wierne. O der wie noch ien, dy-t him noch to reden stean woe, -dy-t him opsochte yn ’e ellinde en hja! hja! - -Mei wylde eagen seach hy op hjar del en der loek in fyn read oer it -stoefe, brúne antlit. “Doarsten jo it ûnderstean en gien’ hjir lykme -allinne hinne?” húne hy. “Hwa wit, hwet jo oerkomme kin by sok onrân, -det de heide ynstjûrt wirdt om to stjerren!” Syn eagen skeaten fonken, -hy seach hjar lyk oan. - -Mar Hester foroare hjar der súver neat om. Mei hjar kleare, heldere -eagen seach hja him op en del oan en do sei hja ienfâldich: “Wolst wol -leauwe, der ha ’k net iens om tocht, Warmolding. My hwet oerkomme by -jimmes? Ik tocht . . .” - -“Nou siz op . . .” Det klonk as in bifel. Den hiene al de frouljue, -dy-t hy kend hie, al trille, as hy sa mar bigoan wie. - -“Ik bin net bang,” skodholle hja. “Ik woe allinne mar sizze, myn skûrre -is greaternôch en joun gien’ jimm’ mei nei úzes . . . En in hûs scil -der ek noch wol komme.” - -Hy lake—hird en kâld. As in wanklank klonk it yn ’e harmony fen ’e -stiltme fen it heidelân. “Mei!” skreaude hy. “Noch ris wer! noch ris -wer de heide ynjage wirde! Al scill’ wy ek fen honger omkomme, in -Hastinger sjocht my net wer as . . .” - -“Nou?” - -“As by nacht.” En it wiif hearde derút de flok oer Hastings. - -“Nou ik moat ek noch efkes by Maei sjen,” sei hja en hjar lûd trille in -bytsje. “Bliûwst by ’t hynsder?” - -“Né,” sei hy, “ik scil ’t útspanne en byn ’t oan ’e beam. Gien der mar -hinne, der by de spjirrebosk en drink in pantsjefol kofje mei ús. Det’s -tominsen noch redt út ’e ellinde,” en hy lake wer en liet de wite, geve -tosken sjen. It snie hjar troch de siel. - -“Ho, wachtsje. Wolst my earst noch efkes helpe? Bring dit Maei, man,” -en in greate baelsek fol gûd rôlle fen ’e karre. De bern kamen der op -ta en dounsene der al om hinne en earst, do-t se allegear in stik koeke -hawn hiene, waerden se stil en gyng Hester nei de spjirrebosk ta, der -Maei al út stie to sjen nei dy wûnderbaerlike bisite. O hearink, -Hester! Do bigoan it sloof sa earmhertich to kriten, det it in hert fen -stien weak makke hie. - -“Ik tochte, ik moast hjir ris sjen,” bigoan Hester. “Och Maei, jimm’ -moatte mei, sa kin ’t net mei dy lytse harten fen bern. ’t Is in -ôfgrys, ik wol ’t net lije, út noch yn net.” - -“Hy moat it witte,” sei ’t bleke wyfke mei in sucht. “Hy scil ús wol -troch de tiid helpe. Wy ha nou dochs gjin thús mear as . . . hwet . . . -seaden. For ús is der gjin plak mear . . . en . . . gjin iten...” - -“Det is der wol,” sei Hester en hja pakte in greate koer út, der siet -fen alles yn en ûnder yn lei in stik spek, safolle, as se yn gjin fiif -jier by inoar sjoen hiene. En in pear wollene tekkens kamen der for ’t -ljocht en klean . . . Mar wer mei nei de streek, der liet it wyfke ’t -ear net nei hingje. Der barnde de groun hjar ûnder de foetten, sei hja, -der makke de haet de minsken ta diwels, en hja seach it fromminsk foar -hjar oan. Dy wiste net iens, hwet leed bitsjutte, dy hie net in -woestling ta man, en gjin kliber bern om hjar hinne, dy wenne fredich -en foldien yn in moaije stjelp yn ’e bûrren en hie neat brek. - -Maei koe ’t hjar hast net bigripe en dochs . . . hja bigoan ek âldsk to -wirden en nou ’t de sinne der op skynde, lei der súver al in -sulverglâns op hjar swart hier. Fensels net fen ’e soargen, dy hie se -net. Och, hwet wie de iene al folle rykliker bidield as de oare! Mar -hja ginde it Hester Hoara fen herten, O! as ’t sloof ris witen hie, ho -min dy rike Hester ’t sims ek nei ’t sin hie, ho der faken in -onbidimberen forlangst yn hjar opkaem nei dingen, dy-t hja noait net -keapje koe for jild en ho-t hjar holkjessen sims wiet wie fen bittere -triennen! - -Dit hie de tredde west . . . dy-t de sounebok opsochte yn ’e woestenije -en it waerde de lêste. - -De skimerjoun weefde al mei syn lange beverige fingers oan ’e skearing -fen ’t kleed fen ’e nacht, do spande Warmolding it hynsder wer yn. De -karre wie leech, mar der lei in leger spraet for de nacht mei goed -tekkens deroer en hja hiene allegear sêd hawn. - -De heide, dy-t by dei al roazeread bigoan to lykjen troch de knopjende -strûkjes, fordonkere hjar nou ta fealbrún. Hjir en der glinstere in wyt -sânplakje, forbrede him it skaed fen in stikmennich âlde beammen ta in -hiel bosk yn ’t twiljocht fen ’e lette skimerjoun. It fûgelt waerde -stil en de helderste stjerren kamen al fier en flau oan ’e loft, hwaens -poarper yn teare, fine kleuren toraende, nou ’t de sinne ûnder wie. - -En sa gyng de lêste fen dy trije nei hûs. - -Sont dy dei binne al in bult minsken hjar eigen wegen gien, mar gjinien -sines roan wer oer ’e Hastinger heide nei ’t hûs fen Warmolding ta. Hja -woene him forjitte, mar o! yn hjar haet libbe hy ûnfornietigber foart -en ûnder dúmkes wei sette Wychman Hoara de Hastingers altyd alweroan -tsjin him op. Wirk koe hy nearne krije en boadskippen op ’e pof ek net -en as de bern by ’t winter delkamen as ’t krap wie en fregen by de -húzen, den smieten se hjar de doar foar de noas ticht. Waerden der -keninen stellen, det hie Warmolding dien fensels ef gûd fen ’e blikken -helle, hy wie der hândiedich oan. Wychman Hoara syn pindam fen ’t -polderke wie op in nacht trochgraven, det waerde Warmolding ek al wer -oanwreauwn en dy wie sa earm, hy hie net iens in lod. Dy hie hy fen -’thjerst forkoft for iten. To Hastings doarst hy net mear komme, hja -hiene him der út kneppele. Wychman Hoara lake yn syn fûstje . . . sa -moai hie hy dy Warmolding wjuklam slein en út ’e reek kosseband. Nou, -hy hie der ek syn reden for! . . . - -It wie nou al lange jierren lyn en Warmolding hie net de lêste west, -dy-t Wychman Hoara syn namme forwinske. Der wierne al in bulte, dy-t in -pik op him hiene, mar hjar jild joech hjar noch safolle ontsach, det dy -stumpers dûkten hjar en bismoarden it yn hjar sels.— - -Ienkear op in joun yn ’e foarwinter sette Wychman Hoara de stap der -ûnder nei syn sister Hester ta, om hjar lânhier to bringen. De stive -buffel hie hy oan en hy siet ta de earen ta yn ’e muddefellen mûtse, -hwent der waeide in spitse Noard-Wester stoarm mei sniebuien en sa nou -en den knypeage hy tsjin de heilstientsjes, dy-t as feninige lytse -kûgeltsjes om ’e earen fleagen. - -Goed fjouwer ûre wie ’t, mar al hast tsjuster. Grouwe buien fordonkeren -it lêste sinneglimke, der ûnder yn ’t Westen, hiel djip efter de -elzenwâllen wei, dy-t der neaken en kâld tsjin ’e wyn stiene to waeijen -mei in hiel lyts biwyske bifearzen snie- en heilgûd op alle tokken, -krekt as hie in skilder se sketst mei flauwe wytkrytstreekjes tsjin ’e -leadgrize loft, hjir hwet, der hwet, mar masterlik, krekt genôch op ’t -rjuchte plak. Sa lei det hiele Hastinger winterlân der foar him, al -oerkape fen ’e tsjusterens fen ’e winterdei en de sterke wyn jage oer -’e heide en woán tsjin ’e joun noch yn woeste kreft as in wrede held yn -’t kliûwen fen syn gloarje. - -Simen winkelman kaem him foarby op ’e hounekarre. “Joun boer!” rôp hy -al oansjitsk fen fierrens. “Winterwaer!” en hy wie al fen ’e karre ôf -om in praetsje to meitsjen. - -“Joun,” sei Hoara noartsk en stapte tróch. It noaske him net optheden, -om him mei dingen ôf to jaen, dy-t neat om ’e hakken hiene en hy loek -de buffel noch hwet heger op om ’e greatske, stive nekke, noch read -forbarnd fen ’e sinne fen ’t simmer. - -As in woelige sé gyng ’t der yn syn holle oan-wei. It arbeide der yn -inoar om, krekt ef hiene se der binnen mei inoar ôfpraet, om him ris -omraek to narjen en dy tinzen woene hjar ek net fordriûwe litte, al -sette hy him ek noch sa to skrip. Sont de tiid, det Nuttert út ’e -tsjinst roan wie, like ’t wol, ef stiene elk en ien de hânnen forkeard, -krekt as wierne de hynsders earslings foar de wein slein. It taforsjend -each miste der, it âld bistel, det mei ’t bidriûw great waen wie en der -oan forkleefd rekke yn in minskelibben fen trou en beuzigens. As hy woe -as net, det bikinde Wychman Hoara him sels nou, dy Nuttert hie der mei -redt as wie ’t syn eigen en hiel, hiel djip yn syn binnenste, eare hy -it lytse wâldmantsje der nou noch om. - -Hy miste him. Yn allerhânne forgearringen siet hy net sa gerêst mear op -syn plak as yn ’t foarige, op ’t wykmerk to Ljouwert miste ’r al ris in -kearmennich, hwent op twa plakken tagelyk wêze koe hy ek al likemin as -in oar, mar om wethâlder to wêzen hie hy noch tiid planteit. Det wie -syn gloarje, der as de rjuchterhân fen boargemaster to sitten, der -groeide hy fen en al koe hy allinne mar ja en amen sizze op minhear syn -útstellen, och jonge! al hie ’t him ek tûzen goune kostje moatten, hy -hie ’t der wol for oer hawn, al ginde’r oars de earmen en ’e tsjerke -skraech in heale sint. - -Heit en pake hiene it ek west—it wie femyljetradysje en ienkear . . . -ienkear, letter, folle letter, den waerde Fokke it en scoe hy op heite -plak sitte, op ’e stoel mei ’t read fewielen kjessen. Sjoch wrachtsjis, -der bigoan ’t gemael wer. Krekt al dy argewaesjes wer forgetten, der -kaem mei Fokke him ek dy smoarch jonge fen Nuttert, Date yn ’t sin en -Nuttert wer. En dy roan nou mei de marse! - -Wychman Hoara kâldgnyske derfen . . . Tocht ’r, det hy der droech brea -mei fortsjinje scoe, al dy winters for det leger bern en det fûle wiif? -Och Nuttert wie sa slûch det, ryk rekkenje en earm telle, der roan ’t -op út en den mei hangende poatsjes wer nei de boer ta. Wychman Hoara -syn innigste bigearte wie, det dit noch ris barre mochte. Hwet scoe hy -him den ôfmeitsje, mei wrede wirden stiennigje en den wer oannimme for -in lyts deihierke. Hwent hy woe der foardiel mei bispinne, him -ôfmeitsje as minske en ôfbrûke as arbeidskreft. - -As ’t mar ris in strange winter wie, scoe hy wol delkomme. Wychman -Hoara seâch him al, hjir dit paedtsje lâns, it lytse mantsje mei syn -tsjalskonkrige gong en syn slaefsk antlit, sa’s him tochte, det de -mindere man ek hearde to wêzen. - -En de Hastinger ljue, dy woán hy sa njonkenlytsen al aerdich nei syn -eigen hân, allinne syn folk, dy mochten graech ris roet yn ’t iten -smite. Reinder en binammen Hester, dy koe him ’t mannuael sims raer -oplêze—det wie lang net ien lucht. - -Hwet koe hja der sims oer útgean. “It binn’ minsken, Wychman,” sei se -den en de kleur skeat hjar yn ’e wangen en hja seach sa brienich det, -“ik wik it dy, detst hjar siel net trapest. Sûgje se it mark net út ’e -bonken om in stûr ef hwet, it scil dy sûr opbrekke. Dû moatst der -rekkenskip fen dwaen.” - -“Det doch ’k!” hie hy den daedlik klear as wjerwird en om himsels sân -yn ’e eagen to struijen, birekkene hy ’t alle jierren by ’t boekslúten -sa: súvere ynkomsten _f_8775 en hwet lyts gûd. De tsjerke krige -Nijjiersdei in ryksdaelder en op ’e list for ’e winterútdieling yn ’e -heide teikene hy elts jier alweroan trije grouwe ryksdaelders as -wethâlder om in goed foarbyld to jaen, det wie al tsjien goune en -brocht him sa ’n twa en tritich stimmen oan. Jild-bilizze, det fortúten -diich. It wiif joech de skoaijers altyd sinten, in hiel kaptael sa’n -winter lang en as der in kollekte yn tsjerke wie yn ’t bekken, den -joech se in spiksplinternije goune. Det blonk! Hy hie altiten in restje -lizzen yn in âld doaske yn ’t kammenet, for Fokke en Lys op ’e jierdei -en ’t bekken en as doomné Fleurin kaem to skoaijen for syn earmen. -Sines! It wie krekt, as alle heidtsjers fen syn femylje wierne, sa -earmhertich koe hy skoaije en den smiet hy sels it jild ek mar wei, det -as min net al to deun lykje woe, den moast min wol yn ’e pong taeste. - -Hy mocht Fleurin, dy moaiprater, net lije. Hester en hy wierne grif út -ien daei knypt ta minsken. En den hâldden hja altyd allebeide dy -Nuttert de hân boppe de holle. Fensels, Hester scoe him ek wol wer jild -jown ha for syn marsenegoazje, dy hjar pong skúrt se altyd wiidwaech -iepen en der longerje al dy Hastinger luiwammessen op. Hja scoe der mar -hwet mear de túmme op hâlde, oars waerde it mar in skaedlik spul for -Fokke en Lys, as hjar toffels ris foar ’t bêd set waerden, súnder det -se oait wer oan kamen. - -Sjoch, der stie Doede yn ’e doar. Dy wennen ek al wer yn in hûs, der ’t -Hester jild oerhie. Det hâldde mar oan, wrachtsjes, sa’n âld faem mocht -wol ris útdieling hâlde oan syn bern. Den diich ’t tominsen noch hwet -nut. - -Hy draeide it steksdoarke op en stapte stadich en stiif nei de syddoar -ta by ’t potrak en rattele mei de klink. Der kaem Hester oan, hy seach -hjar skaed foar ’t finster lâns gean, hwent hja hie al wer forgetten, -om de blinen ticht to dwaen. It wie sa’n hutteflut yn sokke dingen, -krekt diselde noch as foar in tweintich jier, do-t se by heites de -fleur yn ’e hûs brochte. Ho heugde ’t him noch, det opslûpen fanke mei -hjar moaije brúne eagen en hjar bizigens. Der wie gjin ding, det hjar -nei gyng, en de soargen wierne hjar sûnder kantroeren foarbygliden -krekt as in swierladene tsjalk in wetterblom. - -En det bleau sa. Nou wer dy blinen net ticht. As der ris dieven kamen -en al det skoane jild stielen! It griisde Wychman oan, det in oar syn -kloeren der nei útstekke koe, nei dy skat, dy-t it hilligste hilligdom -fen syn hert yn bislach naem hie. - -Do-t se yn ’e keamer sieten, mei de tafel fol briefkes en sulverjild, -koe Wychman ’t net litte en wize hjar der op. “It binn’ minne tiden,” -sei hy mei in sûr gesicht en de tûmmen yn ’t fesjebûs, “dû scoest dy -oanwenne en doch de finsters allegear ticht jouns. Wist, hwerst for -bleat leist? Det ik dy op in goede moarn dea fyn en ’t jild . . .?” - -“Foart,” sei hja der efteroan, “en det wie den noch wol ’t -allerslimste, net!” Wychman mirk der neat fen, ho-t hja him -tróch-seach. - -“Nou . . . slim . . . fensels”, en Wychman knypeage ris mei de eagen -stiif op ’e kachel. “Us berntsjes hiene it den better brûke kind. In -pongkje fol jild der keapest alles for, fanke,” en hy glûpte ris skean -ta de eachshoeken út nei hjar. - -“Dû setst dyn hert der tofolle op, Wychman,” sei Hester. “Jild is alles -net. Ast’ det op in goede dei ek noch mar net ris leare moaste! Alle -heidtsjers haste al tsjin troch dy Warmolding en do dy Nuttert wer.” - -“Nou, hwet scoe det?” sei Wychman finnich werom. “Hja scill’ ’t wol -litte en lizz’ my in strie oerdwers.” - -“Det hoopje ’k,” sei Hester mei in sucht. In setsje seine hja beide -neat; min hearde allinnich it tik-tak fen ’e lange klok en it ratteljen -fen ’e heilstientsjes op ’e pannen. - -Hester hie dy middeis foart west to thédrinken, nou waerde hja hwet -roazich om ’e holle en krekt as lei de neiskimer fen in blide jeugd wer -in amerij op hjar antlit, sa jong like hja optheden, it fine koairoune -kopke, det blank en fyn útkaem tsjin ’e echte kant yn ’e hals, hwet op -’e side en ’e lytse hânnen yn ’e skoat. - -“Dû biwinterst goed, Hes,” sei Wychman Hoara ynienen mei in biwyske fen -in glimke om ’e tinne lippen. “Dû wirdst’ noch ris wer jong.” - -“So,” andere hja stoefwei. “Det hoechstû my net to sizzen. Siz det -tsjin Lys en Wypkje fen Reinder en dy’s, dy litte de earen noch wol nei -sok sleau praet hingje!” - -“Ho is ’t, is ’t noch oan mei Johannes Akkringa en Elle? Dû hearst hjir -mear as wy.” - -“Nou . . .!” andere hja. “Hjoed op ’e bisite wisten se der al mear fen -as ik en praetsjes . . .! Ik siz ’t dy . . . ’t is in blaem for ûs -folk. ’t Scoe wêze, det wy sljucht wierne nei in doomné’s soan, dy-t -hwa wit hwêrre in wriûwpeal for hwet tsjerkefolk wirdt. ’k Scoe der mar -mei ophâlde . . . ’t giet dochs om ’t jild . . .” - -Ynienen seach Wychman Hoara Wypkje hjar gouden hier flonkerjen yn ’e -sinne en derûnder skimere it lytse donkere kopke. “Det wit ik noch sa -krekt net,” sei hy. “Is hy den gjin potuer for Wypkje?” - -“Ho komst derby?” - -“Nou ja,” andere Wychman, “by dy sit der noch âld sear, doomné’s folk -kin gjin goed-dwaen by dy. Den is Fleurin better dyn maet! mar dy -frjeonskip kostet dy ek omrake taesten yn e’ pong . . .” - -“Wolst wer harsenskrabje? Pas mar op dyn eigen saken. Dû hast hjir rare -fijannen. Dû hast dy Warmolding ek bihânnele as in houn . . .” - -“Det is ’r,” rôp Wychman Hoara en it hiette bloed fen ’e Hoara’s fleach -him nei de holle. - -“Dû wiste, hwa-t hy is en hwer hy heart . . . Net op ’e heide, Wychman, -op in hiel oar plak . . .” sei hja súnich, krekt as prate hja yn hjar -sels. - -“Stil, siz ik dy!” Hester waerde der kjel fen, sa spriek hy op ynienen. -“Pas ek mar op dyn eigen saken!” bauwde’r hjar nidich nei. - -Hes wrokke. Sa woe se net to plak set wirde. Hy mirk it wol oan hjar -eagen, der flikkere forset yn. It spande ek om ’t mei sokke âlde fammen -to roaijen. Hja waerden sa noartel det en den mar spytbokkings jaen en -fiis sjen. - -Steurd joech hy him ôf nei hûs. - -In flau streekje moanne liet krekt hjar ljocht foar syn foetten falle -en in fine rein fen fonken út syn slap pypke stoude oer ’e wei. It wie -hjir ’t deade ein fen Hastings, hjir stiene gjin húzen, de izren -jildhân fen ’e Hoara’s kearde it bouwen. Utgongen en útgongen lân leine -neist inoar oan ’e wei mei hege elzenwallen der omhinne—it stille -biwys, det it rike ljue wierne, dy lieten de beammen stean en de oaren -kapten se, det stibeleare de pong. Hy hearde hwet risseljen yn ’e -ûnderwâl en draeide de holle om nei dy kant ta. Nou wie ’t wer stil. - -—In mird—tochte ’r—op roof út. Der wie ’t wer. Hy bleau stean en harke. - -Ynienen, pof!! . . . de pipe sloech him út ’e múle en in kúgel fleach -roerend oan him lâns, det de fellemútse skroeide. - -It skeat him sa yn ’e foetten, det hy bleau stean, der ’t hy stie. Al -wie de hiele wrâld om him hinne op ’t selde stuit ek forsonken, hy hie -net fen ’t steed komme kind. Hy slokte der tsjin, sa jage syn sert him -tsjin ’e kiel oan en syn greate hânnen trillen, as hie hy de ridel der -yn. Raze om help woe ’r, mar gjin klank kaem der oer syn droege lippen. - -Sa stie hy der midden op ’e wei as in tsjamme yn ’t ljochtmoannewaer en -it stille lân der allegear om him hinne, det him ryk makke hie, lei der -as in deade skat en koe him net helpe om himsels de macht oer syn wil -wer to jaen. - -Einliks der fielde hy, det hy wer rinne koe en as in ôfjage houn fleach -hy ta ’t steksdoarke yn op syn hiem en sloech op ’e doar, det it kosyn -kreake. - -Hoazfoetling diich de greatfeint de doar op: “O hearink, de boer!” rôp -hy en loek him yn ’e hûs. Wychman Hoara hie der gjin bilul mear ta, as -in langstallige raei foei ’r yn ’t foarhús del en it dûrre moannen, -eart hy wer op ’e lappen kaem, syn geweard lichem bitard ta hwet fel en -bonken en de klean hingen der rûm om. Allinne dy greate donkere eagen -glûrren noch yn ’t bienbitige antlit as koallen fjûr, krekt as hiene -hja allinne it oantinken fêsthâlden oan dy Wychman Hoara fen alear. - -Hy wie noch stoefer en stiller waen as oars en noch wreder yn ’t -útfikelearjen om in oartsen út to súnigjen fen ’e earmen. En dy -bigoanen him to haten, sa stil mar ek sa fûleindich, as it folk fen -sokke iensume kriten fen heide en min lân it mar kin, der de groun -selst ek wol hast to gjirrich liket, om hjar in timpe brea jaen to -wollen. - -Wûnderlik ho-t de omkear yn it wezen fen dy iene man hiele Hastings sa -op iene ein sette. Min mirk it net, sa dagelyks wei, hwet der geande -wie, likemin as min de wetterril sjocht, dy-t stâdichwei it fêstlân -ûnderwrot en ta in sompe forwetterje lit—mar it gyng al jierren. It wie -al bigoan, do-t de brede, stompe fingers fen ’e Hastinger boeren -Warmolding neipiûwden op reis nei de heide ta en do in set letter rekke -Nuttert út ’e tsjinst en timmere in marse yn inoar en lade dy fol mei -snypsnaren út ’e stêd. Der sloech it libben mei hirder, heftiger -polsslaggen as to Hastings, der biharke Nuttert det, it stille -wâldmantsje, der neat oan ûntkaem en diich der syn profyt mei en krante -it wer oer oan dizze en gene ûnder dúmkes wei, det noch folle mear -fortúten docht, as hwennear ’t yn ’t iepenbier útboldere wirdt. - -En do det sa ’n jier trije, fjouwer gien wie, stie der op in dei yn ’e -krante, yn Hastings scoe in soosjalist komme to sprekken. - -Det wie hwet nijs. Uren fen tofoaren roanen de skoall’bern al op ’e wei -om, om det wûnderminske ris to sjen en yn ’e skûrre fen ’e moálker -krongen de minsken ta de doar út, hwent de Hoara’s hiene it near op ’e -harbarge lei, der waerde hy keard. Mar it wird kearden hja net . . . -det boldere dy swarte kearel der út oer dy onnoazele minsken en dy -dronken syn wirden yn as peareljende mé, dy-t de sinnen bitoavert en -syn ûnthjittings knopen se yn ’t ear, eft se de dieden al seagen! - -Wychman Hoara stjûrde der in ôfgesant hinne, siktaris syn soan, dy-t -learde for abbekaet en dy kaem de joune let werom mei in holle sa read -as bloed en alhiel oerémis, sa hie dy man oan ’e gong west en Nuttert -hie mar yn ’t foarmidden sitten mei ’t wyt foar en dy wie nou stimd as -foarsitter fen ’e soc. dem. folkskiesforieniging. - -“Fen hwet?!” frege Wychman Hoara en syn eagen skeaten flammen. - -En do sei de jongfeint it noch ris en lake der yn him sels om, ho núver -de rollen sims omkeard wirde yn ’e greate wrâld. For in jier mennich -noch arbeider by de boer en nou al foarsitter! En as hy om ’t bislipe -praet fen Nuttert tochte, as dy ris út ’e hoeke kaem, den waerde hy der -hast ôfginstich op. Det lytse wâldmantsje, der siet in kop op, der scoe -hy noch wol mei ruilje wolle, sei ’r. - -“So?!” andere Hoara syn wiif spitich . . . “den is det nou ynienen wol -in bisondere femylje waen. Hastû der oait hwet fen bispeurd, Wychman?” - -“Ea ju né,” andere dy, . . . “ik hie him ommers ek mar for ’t wirk. As -hy al in steil wird dwaen koe, by úzes koe hy him ketoen hâlde . . . ef -oprukke. Det ’s hjir wet.” - -“So, so,” sei de stedint en hy tochte om oare wetten, dy-t sa fêst -ynwoartele binne yn ’t minskehert, det as min dy to koart docht, hja in -wapen yn ’e hân wirde fen ’e fordrukten tsjin ’e fordrukker. - -It gyng nou ynienen heil om seil to Hastings. In dei mennich letter -smieten se de glêzen yn by Wychman en Oebele Hoara. Der bleau gjin rút -hiel en sa’s hy yn ’e hûs sitten hie, hoazfoetling en mei de bleate -holle, kaem Wychman Hoara bûtendoar fleanen en hy trille sa, det hy -hâldde him oan ’e post fen ’e doar. - -It wiif mei Fokke en Lys wierne forside krûpt op ’t hea en ’e âlde -trouwe greatfeint Geart stie op ’e útkyk by de mounledoar. - -“Hwet moatt’ jimm’?” rôp Wychman tsjin it skreauwende folk, allegear -hast heidtsjers, dy-t yn ’t minst fen ’t fortsjinst fûl op jild wierne. - -“Iten!” raesden wol hûndert. - -“Kom,” sei der ien, “lizze der net genôch bankjes yn dyn kammenet? wy -moatt’ der ek in stikmennich fen ha! Dû útsûger, dy-t ús it fel oer ’e -nekke hellet!” en in grouwe flint waerd troch de glêzen keile en de -stelten fleagen fen ’t kammenet yn grús oer ’e keamer. - -Nuttert stie hwet toside ôf en seach yn ’e oarre wei. Krekt ef wie syn -hiele antlit hjoed weifallen, sá sterk sprieken de trekken fen syn -gesicht, de greate meagere noas mei dy djippe tear twisken de eagen en -de tinne lippen, dy-t stom bleauwne mids al det lawaei. It like wol, as -syn breed kin mei it greate dobke deryn, optheden út moarmer houwd wie, -sa kâld én fêst kaem it út ta de opsette kraech fen ’e skurve buffel en -syn eagen glinsteren as de ljochte finsters fen in forfallen hûs. - -Wychman Hoara seâch him. Hy wonk him, sa’s de Hoara’s det wend wierne . -. . it bifel lei deryn. Nuttert roerde him net fen ’t steed, allinne -syn eachslidden boppe de skerpe eagen trillen efkes. - -Nuttert!—wonk Wychman Hoara noch ris mei kâlde bleke hânnen en der lei -smeking yn ’e ophef fen dy stramme fingers, dy-t ynhalich stiene as de -kloeren fen in fûle earn, dy-t alle roof goed is. Nou ’t it sa op ’e -neil barnde, tocht hy der net iens mear om, hwet âld sear der noch siet -twisken Nuttert en him. - -De rúten kletteren, it grús stouwde oer ’e foarhússtriette, de pannen -rattelen fen ’t hûs en Wychman Hoara stie der forweesd midden yn. Krekt -as foel de eare fen syn hûs to pletter en hy koe neat redde . . . neat! -. . . neat!! - -De holle sonk him op ’t boarst en syn eagen glûpten alle kanten út om -help. Hwer wie de fjildwachter, om him, de wethâlder, mei de wet to -biskermjen? - -“Nuttert!!” rôp hy boppe de gûlende, fornielende, razene binde út. -Hoara waerde lyts. - -Nuttert hearde it, om syn lippen spile in fyn glimke. O hwet foroare -syn antlit op dit stuit, nou’t hy Hoara trôf, him yn ’t djipste fen syn -siel fornédere. Efkes seach hy nei him, do draeide ’r him om en gyng -mei syn swiere stap nei de wei. Sá fornietige hy Wychman Hoara yn syn -omdraeijen . . . - -It folk hie syn wraek hawn.—Sa gyng ’t by de streek lâns, by Oébele en -Reinder Hoara en de oare geseten boeren, fornielende wei as in -brûzjende stream, der gjin minske in daem yn opsmite doar. - -“Nou de lêste noch!” skreauwde der ien, in nij ynkomm’ling, in bakker, -dy-t troch de oun krûpt wie en nou to Hastings wer op ’e klúten tochte -to kommen. En biseffeleas sloften de oaren him efternei, noch mear -bilust op fornielen om to toanen, det hja nou ris ien amerij de -machtigsten wierne. - -In pear fen ’e earsten sprongen oer ’e hage foar Hester Hoara hjar hûs. -Al mear en mear, it dûrre net lang, as do stie ’t foartún al fol folk, -det de stiennen yn ’e hân jûke. - -Der gyng de doar op en Hester Hoara stie op ’e drompel, ienfâldich yn -’e klean as altyd, bidaerd en evenredich en seach oer ’t kliber minsken -hinne, sûnder det hja der oars fen waerde. - -“Hwet woestû?” sei se tsjin in greate kearel, dy-t hielendal foaroan -krongen wie. Dy waerde stil wei. - -Hjar opskerpe eagen kipten lange Linse út it folk, det krong en oangyng -en hinne en wer widze as in ûnstjûre sé. “Kinst hjir ek efkes komme?” -rôp se. Mar Linse, dy sei neat, dy skamme him, det hy der midden-mank -wie, dy seach ’t spark dwalen en smiet syn lange skonken mar gau wer -oer ’e hage. Né, hjir by de frou op ’t hiem, misstiene stikken rúten en -stiennen. It waerde stil ûnder ’t folk. - -Nou klonk Hester hjar helder, klear lûd wer yn ’t folk op. “Hwet is der -dochs to dwaen?” sei se hiel gewoan wei, mar min lies strangens yn hjar -eagen. “Stiet de boel hjir altomets yn ’e brân en woll’ jimm’ my helpe? -Ik kin dochs net bêst tinke, det jimm’ forkearde dingen yn ’e akte ha, -wol? Derfor kenn’ wy inoar to goed.” - -“Brea moatt’ wy ha!” skreauwden in pear mûlripen. “’t Is allegear úzes -mei! Jimm’ skûrre ús ’t brea út ’e bek en frette jimm’ sels sêd. Brea! -en elkoms syn pounsmiet lân! Det komt ús ta !” - -Der krige dy kearel me ynienen in klap yn syn gesicht, det hy tûmmele -efteroer op ’e groun. “Hâld dy stil,” sei der ien, “dû moast noch -leare, om mei frouljue om to gean.” - -In pear laken, inkelen seagen om, mar de wraeksucht slepte net. Dy -loerde . . . loerde . . . In lyts fonkje wie der mar ta nedich as -Hester Hoara waerde op gelyk ef ongelyk oerjown oan dit razene folk, -det de ienichste fjildwachter fen Hastings yn syn eigen hûs opsluten -hie mei twa fen ’e sterksten ta oppassers. - -“Brea!” raesden in pear drysten wer. “Jow ús jild for brea! Hast it net -by steapels fol yn ’t kammenet? Wy freegje om ús eigen! It komt ús ta. -Jow ús brea as . . .” en de hânnen, dy-t opstitsen waerden, omklammeren -de freeslike stiennen. - -Do makke Hester Hoara hjar ta man. - -“Né,” sei hja bidaerd wei, mar mei in klank yn ’t lûd, sa’s nimmen noch -noait fen hjar heard hie: “Jimm’ krije gjin brea en gjin sint jild fen -my!” - -De ljue, dy-t de stiennen yn ’e hân hiene, makken hjar klear, om se -foart to saeijen. Hester seach it . . . krekt as waerd’ se greater . . -. - -“Smyt der yn!” hise ien tomûk en do tongeren wol fyftich mûlen det -wraekwird oer it stille hiem, pûrrazen op it wiif, det se stean doarst. - -“Nou . . . doch ’t . . .!” sei hja . . . “Smyt ta . . . Der is net -folle oan my gelegen . . .” Krekt as ’t ôf- en oan-gean fen ’e weagen -brûzde en weage it der yn dy minskesé . . . mar der bleau dochs noch -eat as earbied oer for det fromminsk en hjar moed, det it folk biwarre -for de died. - -“Hâldst de pong ticht, Hoara?” en in greate kearel gyng lyk foar hjar -stean. “Wy witte, hwet ús rjucht is en wy scille it brûke ek. Smyt -ta!!” - -Do sei Hester Hoara de wirden, dy-t nou noch fen mûle ta mûle giene to -Hastings: “As der ien is to Hastings, dy-t oait mei lege hânnen -foartstjûrd is troch my, ja! smyt den ta, optslach . . . Den ha ’k it -fortsjinne.” - -Do waerde it deastil ûnder ’t folk, de greate stiltme, as de minske ta -himsels ynkeart en sjocht, det hy mis west hat. - -Hester Hoara bleau stean op ’e drompel fen hjar hûs en wachte, hwet -bleker as oars en hjar frjeonlike eagen seagene yn it folk op. Och! hja -koe se allegear wol, de measten wierne Hastingers fen âlder ta -foarâlder, heidebern mei de poellen ta selskip en de seaden ta tek. En -dy eagen, dy makken it folk syn herte weak. - -“Nou?” sei hja. - -d’Iene nei d’oare joech him swijgsum ôf, sûnder der in andert op to -jaen. En do-t de lêste foart wie, gyng Hester yn ’t foartún en hifke -ien fen ’e stiennen, dy-t der lizzen bleauwn wierne. - -Hja wierne swier, al de wraeksucht hiene hja ynsûge.— - -Hja sloech de skelk om ’e holle en gyng om ’t hûs. De teiwyn stie op ’e -glêzen en ’e lêste snieplakken oan ’e Noardkant fen ’e húzing toraenden -yn lytse wetterstreamkes, dy-t nei de reed tasiperen. De drip fen ’t -tek foel ientônich del by de sydmúrre en it wie sa swart det troch de -beammen, dy grien glimmerich ôfstieken tsjin ’e skiere reinwolkens, -dy-t út it Westen wei opfleanen kamen as hiele greate flechten -ûnksfûgels en dy de wyn útfloddere ta dikke reinbuijen sims noch mei in -inkele greate snieflok middenmank as in reine ienling, dy-t twisken -útskot tolânne kaem is. - -Ho treasteleas like de natuer, krekt as hie hja hjar deljown yn in -ivige slomme, sûnder de hope, wer in dei kinne to scillen, dy-t út it -Easten it ûntweitsjen bringt. - -Hester loek it swarte tipdoekje noch hwet fêster om ’e skouders en -seach ris yn ’t waer efterhûs. Der koe min de loft skouwje. - -Mar dy stie stiif en grou—de wyn kromp nei ’t Súden ta en ’e einen -kwêken yn ’t bit. It wie waer, as de útersten yn ’t minskeherte fat op -him krije, haet ef ljeafde. It is den beide hjar tiid—de bûtewrâld -wirdt bûtedoar bislúten en de minske is mei himsels en syn hartstochten -allinne. Den komt de ljeafde teantsjende wei oer ’e útslitene drompel -fen it âlde hûs mei hjar inglegong en de himelse gloed yn hjar eagen en -yn in wûndere flústering seit hja, det der gjin heimnisse is twisken -hjar en it minskehert en ho-t de tiid ek mei syn ûren yn it sânglês -omskoddet, det hjar wjukken fier oer tiid en fierte hinne slagge en der -oan ’e lange wei fen it oantinken gjin hânwizer stiet nei it lân fen -forjitten. Mar yn sok waer, det him ek neargeestich makket en ûngedien -en waersiik, bôzet ek de lytse wrok, dy-t hy tsjin immen hat oan ta -haet, as ’r heart nei it ientônige fallen fen ’e reindrippen en ’e -stoarmgjalpen, dy-t oer ’e ierde swypkje en ’e âlde beammen kreune -litte en fortelle, ho-t ek de natuer hjar ûnstjûre riten hat by tiiden. - -Den is de minske noch ris wer it natuerbern, dy-t by dy greate -jimmerbûrr’ljende welle him it earst sêd dronken hat en dy-t der noch -altyd oan bisibbe bliûwt, ho fier hy him letter ek ôfkeard hat fen dy -frisse, oerkreftige, dy-t dochs de mem bliûwt fen al it moaije, det der -yn him wennet. - -Stadich joech Hester hjar yn ’e hûs. Krekt as hingen der hjar stikken -lead oan ’e foetten, sa swier foel hjar ’t gean. De greate stiltme yn -’e hûs eftermiddei kaem hjar aerdich oan; it théwetter song bywilen -sêft en lûd neist hjar op ’e koal in âlde húslike sang fen in bulte -bileefde fredige neimiddagen en hja hearde oars gjin lûd near as it -kletterjen fen ’e reindrippen tsjin ’e foargevelsfinsters, der de wyn -lyk op stie. Mei kûgelsfeart jage de rein as in grize wolken oer ’t -fjild . . . der gyng gjin minske de wei lâns, allinne in pear -skier-roeken stapten der op om. - -It naeijen woe net rjucht fen ein . . . den briek de tried wer ef de -besseltried loek op en einliks smiet hja ’t der del en bleau mei de -hânnen yn ’e skoat foar hjar út sitten to sjen. Hja fielde it, sokke -reboeljes bleauwne hjar net mear yn ’e kâlde klean sitten—it hie hjar -in skok jown, dy-t oankaem wie en de neipré koe se mei gauwens noch -wille fen ha. Fensels nei Ljouwert to getúgen, in stik ef hwet -Hastingers yn ’e bak en de Hoara’s op ’t lêst de lilke man noch . . . - -Krekt as wie hja sont hjoed foroare . . , krekt as hie se net mear sa -’n bitrekking op Hastings, waerde hja der los fen makke. Sont heit wei -wie, hie se hjir dochs gjin hael mear, de broerren trouwd en elkmis syn -eigen húshâlding en bislommeringen, der hja net iens mear yn bihelle -waerde. - -En nou dy nije jeugd om hjar hinne, dy-t hja opbloeijen seach as in -nije blom yn in frjemde tún, det stiek hjar frouljueshert mei feninige -prippen. Krekt as faksearen dy jonge bern hjar mei hjar praet en -grappen oer dingen, dy-t hja net bigriep en ’t sinspyljen op feinten, -mei dy hjar âlden hja ienkear jong west hie. Hja wie in wiif en hja -forginde de jeugd hjar bloei, dy-t ringen komme scoe . . . - -De Ljouwter krante lei op ’e tafel en om hjar sinnen hwet to forsetten -bigoan se der hwet yn om to lêzen. Hea! der stie ek in hûs to keap oan -’e Willemskade. Hja wist wol, hwer det wie, Fleurin syn skoanâlden -wennen der ommers ek en sûnder, det hja der erch yn hie, glied de krant -hjar út ’e hânnen op ’e skoat en bigoan hja der oer nei to tinken. - -Nou banke se hjir wer allinne om—de ienling yn ’e greate swarm mei al -hjar jild. By de jongerein hie se gjin hael mear en ’t foege noch net, -om hjar by de âlderein to jaen. De Hastingers, dy-t op ’e dei ôf -wisten, ho âld hja wie, hiene de moed noch net, om hjar op ’e bisiten -twisken de boerinnen mei greate bern yn to setten. Dos . . . by de -jongefammen en det peare ek al likemin, det wie allegear noch koartswyl -en wyldsang en ’t eindtsjebislút wie, det hja hjar op ’t lêst ûren fier -winske en sa njonkenlytsen wei fen alle bisiten thús bleau. Do hjitte -it . . . hja maelde om in man en in âld widdener mei trije greate bern -teach de dryste skoen al ris oan en skreau hjar in great brief . . . ho -faken en op hwet menearen hy wol by nacht en by dei om hjar tochte . . -. - -Hja skreau him finnich werom, ien menear hie hy lykwols noch forgetten -en det wie de maklikste menear, om jild to krijen en det hja him der -net oan helpe koe. - -Der kaem al wer ris sa’n duitedief en noch ien, der wie al gignút fen -op ’e bûrren, mar de ienichste der hja wol ris om tocht hie, dy -oppeneare him net. Det wie Elle Mulder. Twa iensumen, det joech oars -wol in aerdich portuer. - -Hja rekke sa yn ’e prakkesaesje wei oer det hûs en ’e nije piannen, dat -hja mirk ’t net iens, det der twa manljue it paedtsje opdraeiden. It -waerde al skimerich, flau stieken hjar skaden tsjin ’e jounloft ôf. Oan -’t stiif hâlden fen ’e holle seach hja, de iene wie Wychman en de oare -boargemaster fensels. Mei syn koarte stedsstapkes koe hy Wychman -amperoan byhâlde. - -Hja gyng oerein, stadich, hast mei tsjinsin en skroefde earst it -thépitsje noch hwet op. Hwet al wer in gedoente, nije thé, sigaren, -Wychman in pipe, alles fen a oan z ta fortelle fen hjoed ... oppasse, -net tofolle sizze, det de Hastinger heidebern biswiere koe. - -It kaem al krekt sa út, as hja tocht. Boargemaster, oars sa flau -oandraeid det, stie nou alhiel op iene ein—it gold it gesach! det wie -syn eachappeltsje. En foaral en bilieven it opslúten fen syn troue -Brugsma, de fjildwachter, diich de doar ticht, sei ’r. Hy wie praetsk, -omreden hy de oare ljue graech oan ’e praet ha woe nou joun, oars -hâldde minhear him ynfieren en ôfgemeten en sette jern de poannemûtse -op fen slúten-mûllichheit.... Hester kôe him wol . . . en nou joun -kearde hja mei fine frouljuesbislepenheit de rollen ris om en waerde sa -ynfierene swijgsume frjeonlik, det minhear der neat net thús mear wie -yn dy greate keamer by dy Hester Hoara, dy-t hjar hâldde en gedroech as -in stedsdame, der in hearskip oer en tofolle is. - -“To, wist’ nou súver neat?” woe Wychman hjar oantreastje. Graech yn ’e -ginst komme by minhear, derfor roan hy nou ek al mei as boântsjelap. - -“Hwet ik wist, ha ’k nyskes al sei. Ik bin net fen plan, wer fen foaren -oan to bigjinnen. Ik leau, boargemaster hat it ek al opskreauwn.” - -“It is net folle,” en boargemaster kúrde ris oer ’e gouden bril hinne -nei dy moaifoarme mûle mei syn fynbôge lippen, dy-t mear forswijde as -sei nou. Det mirk hy wol. As dy baes wie, rekke der gjin ien Hastinger -nei Ljouwert ta. Den wie de broer bûgsumer twiich fen ien stamme—der -koe hy mei lêze en skriûwe. - -Steurd joegen hja hjar einliks ôf. Wychman mei de sneinse wethâldersjas -oan en boargemaster syn greate “portefeuille” ûnder ’e earm. Efter de -hage by de wei leine in stikmennich skoaljonges. - -Rûfty! der fleach in wiete sniebal troch de loft en noch ien, noch ien. -Der einliks ien op minhear syn hege hoed en do foart, det de modder der -nei stoude . . . Hes seach ’t wol . . . Fokke wie der ek al wer -middenmank. Wychman draeide syn eagen hastich ôf en hie al syn -prakkesaesje by in elzewâl, dy-t de bakker langlêsten fierst to djûr -krige hie! Joun scoe hy dy jonge to plak sette, det scoe ’r! - -En hy helle de skjinne wite bûsdoek út ’e bûs en minhear wie sa goed -net as der moast de hege hoed mei ôfhimmele wirde. De lytsen négerje en -foar de greaten krûpe, det diich ’r, dy Wychman Hoara en as hy ris -witten hie, ho-t boargemaster ynwindich de gek mei him hie, den scoe hy -’t tuike-moai-spyljen gau litten ha. - -Krekt diich Hester it izer op de blinen, do kaem der al wer ien it -paedtsje op. Nuttert mei de marse. Hja seach ’t wol oan syn gong . . . -hy wie ynein. - -“Joun . . . frou,” sei hy skrúten. “Is der nou ek noch hwet noadich?” - -“Ho det sa nou?” Hester harke raer op. “Skilt der hwet oan?” sei se en -stiek mar gau de lampe op. - -“Ik tocht oars al, scoe de frou my wol wer binnedoar ha wolle? By -Haeije en Fink en dy ha se my de doar foar de noas tichtsmiten . . .” - -Hester bigriep him ynienen . . . “So!” sei se koelwei, “dos derom . . -.! Hwerom bimoist dy den dochs yn ’e goedichheit ek mei sokke dingen? -Ik ha ’t hjoed al krappernôch hawn om dy . . . dû wiest der mei -bitelle, det ’k ek mar ris sei: net noadich. Hwerom sa ’n spul út to -jaen op ’e bûrren en ’t folk oan to hysjen as hong’rige hounen? - -“Hwet!?” rôp Nuttert forheard. “Ha se hjir west?” en hy hie ’t op det -stuit net rûm. - -“Dy ’t net leauwe wol, de stiennen lizze noch foardoar,” sei Hester -hwet stoef yn ’t tobinnenbringen fen hjoed, det net in makliken ûre yn -hjar libben west hie en in stryd, dy-t hja ek al wer allinne útfechte -moast. De broerren wierne fensels fierst to bang for eigen liif en -jild, elts for oar paste op syn eigen. - -Nuttert waerde der stil ûnder. As de soosjalist hjir optheden west hie, -hie hy him de kraeijerige nekke wol omdraeije wold, sa razen makke ’r -him, sa skamme ’r him for syn eigen oanhang. Goed prate lei net yn syn -aerd, der wie hy fierst to rjuchtút ta, mar det it him nei gyng, seach -hja oan syn gesicht. Hy wie sa wyt as in doek en it klamme swit kobbe -him op ’e foarholle. - -De stillens fen Hester joun biëange him. Det hy djip yn syn hert it -bisit noch eare, fielde ’r nou, al wie hy ek tûzenris in soosjalist . . -. al preke hy ek oeral lyk en rjucht for elkenien. Mar Hester stie der -boppe . . . dy hie hy heech set syn libben lang en det liet hy ek net . -. . al laken oaren der ek om en niten him mei hjar gepraet oer -“skermmantsjes”. Och en hwet hie hy der altyd greatsk op west, det hy -hjir noch by Hesters komme mochte, wylt de oare Hoara’s him net iens -mear op ’t hiem ha woene. Hwent dy femylje hinge oan inoar as kladden, -de iene syn foetlêsten trapen se allegear nei . . . allinne Hester gyng -hjar eigen wegen. - -Hy bleau by de stoel stean, dy Hester for him klear set hie, hy doarst -nou net mear sitten gean en stil-wei krige hy ’t seel fen ’e marse wer -beet en scoe ’t oer ’t skouder hingje. It forwyt yn dy moaije heldere -eagen koe hy net feneare. - -Do seach Hester syn forarbeide lea, de stroffelige gong fen ’e brede -ûtwekke foetten yn ’e âlde learzens en ynienen krige se in skerp en in -droef ynsicht yn ’e ellinde fen ’e maetskappij. Ja, der koe se ynkomme, -det sokke earme stumpers mei alle middels noch om hwet forbettering yn -hjar ellinde sochten en ek wol ris in amerij it swiere tsjinstjok -ôflizze woene, det hja sels en hjar foarâlden ieûwen, ieûwen droegen -hiene. Hwent sette dy ellinde hjar mark net op hjar sels en ’e -stumperige bern, de heidebern? mei hjar hongerige eagen en hjar meagere -lichemkes, dy-t de earmoed as ienigste erfnisse meinamen fen ’e widze -ôf oan ’t grêf ta? - -Ynienen forjoech hja it him, forjoech it him fen herten. - -“Sa net foart,” sei se koartwei. “Sa bist hjir noch noait weirekke,” en -hy moast de marse útpakke en hja koft hwet snypsnaren fen him en sette -it tabaksfetsje ré. Hy moast de piip ris stopje. - -Do rekke hy wer hwet op syn dré en kaem ’t him ek wer yn ’t sin, det hy -noch boadskip hie by hjar. Mei oerlangsume wissens kaem út in foech -laedtsje de hiersater foar ’t ljocht en de hier fen ’t kampke lân, det -Hesses wie en hy nou al sont lange jierren brûkte. - -“Nou en ho is ’t by jimm’ folkes?” sei Hester en teikene ôf op ’e -sater, hwet hy bitelle. - -“Hwet scil ’k sizze, goed,” andere hy. “De frou moat tinke, Béard is -rare deun en den de bern nimt gâns sa winters en Date . . . och Date . -. .” en ’t lytse mantsje suchte. - -Hester merkbite it wol, der miskearre gâns oan. Sa ûngemirken wei wie -Date hjar al ûntgroeid en nou ’t hy net mear nei skoalle ta gyng, seach -se syn lyts bleek kopke net faek mear op ’e wei. - -“Stelt hy him net to deugd oan?” fiske se. “Dy opslûpen jonges, det’s -noch onbisage hout. Dy moatte ûnder ’e minsken, det de spoennen der nei -fleane. Den wirde se hwet.” - -Nuttert skodholle flau-oandraeid. “Ik wit net . . . ik wit net,” sei hy -“Date ûnder de minsken . . . Dy sit mar ljeafst ûnder ’e greate -parrebeam mei in snipeltsje pompier en in potlead yn ’e hân en den seit -hy, hy makket in gedicht. Mar ik siz . . . der kinste net fen ite. -jonge . . . dû scoest to ierdappelsetten gean. Ik wit súver net, hwer -hat dy jonge ’t wei! Mar ús mem plichte ek sa to wêzen, dy koe sa mar -foar de fûst wei rime en fortelle, ik ha ’t noch noait sá heard! . . . -En den stibelearje doomné en master him allebeide ek noch . . . dy -sizze, der sit in kop op dy jonge. Nou, det scil wol sa wêze, mar dy -dichterij moat derút.” - -“So, sizze doomné en master det?” - -“Ea ja en nou meitsje se dy jonge alhiel oerémis. Det sit alle dagen -mar to learen en it wirk forsloerket derby,” en hy tocht der ynienen -wer om, ho Béard Date langlêsten in kop fol wetter om ’e earen smiten -hie, do-t hy efterhûs yn ’t waer sitten hie to sjen mei de lep twisken -de skonken en in fladtsje pompier op ’e knibbel. “En nou wie ’k foar in -dei mennich by notaris en do sei ’k . . . as de jonge ris by him koe . -. . Den hie hy plak en . . .” Do hâldde it âld mantsje him ynienen stil -en stoarre nei de souder, krekt ef fordwoun der in loftkastiel yn reek -en damp. - -“Nou,” sei Hester, “det kin krekt. Is ’t oangien?” - -“Ja mar, frou, minhear hie . . .” Nuttert wiske him ris mei de bûsdoek -om ’e holle. - -“Hwet den?” - -“Ien bitingst,” sei hy nou ynienen reslút-wei. “As myn jonge op syn -kantoar kaem, den forwachte hy, ik scoe my by de soosjalisten -weihâlde.—Hark ris minhear—sei ’k, hwent ik fielde, det ik noch in -âld-fryske kop hie, der it bloed hinnefleach mei kûgelsfeart—it is in -hege hier om in lyts lân, minhear. Ik bin baes fen my sels en ik gien -hinne, der ik sels wol—en do kaem ik oan ’e pet en gyng der út. En nou -moat Date mar mei de marse mei, den komt hy ek ûnder de minsken,” en -efkes suchte hy. - -Hester sei neat, hjar tinzen swalken fierôf . . . Hja seach Nuttert -bidrukt foartgean en ’t stil-sitten en neitinken dûrre krekt sa lang, -det de lange klok sloech tsjien ûre en hja tearde de Ljouwter krante op -en lei him yn ’e kast by in hiele bulte forgettene dingen, dy-t ek -ienkear in tins, in plan ef ’e opset derfen yn hjar libben útmakke -hiene en der se nou gjin iens weet mear fen hie, hofolle se ienkear wol -yn detselde libben bitsjut hiene. Mar de skaden fen it nije libben -waren al yn dy stille keamer om...... - - - - -V. - - -De beamtoppen fen ’e iken stambeammen bigjinne to forkleurjen . . . de -kleurmingeling is tear, s’as fen in âlde skilder, dy-t mei skimerige -eagen en beverige fingers noch de ljeafste bylden út syn libben -fêsthâlde wol. Och, ik wit it wol, der trilje noch simmerkleuren genôch -oer ’t lân as weagen fen sulver yn ’t jounskimer forfloeijen . . . -opael en goud en poarper en wynfearren pylkje de loft lâns as -reuzefing’rige heimnissen út frjemde oarden en dy-t hinnewize nei noch -frjemdere, mar de simmer is ’t net mear . . . De letbloeijende roazen -ha him bidobbe en de jounen, dy-t langer wirde, ha de earste -dauwetriennen op it grêf falle litten . . . De heide oan ’e Oastkant -fen Hastings hat hjar poarperkleed oanlitsen, in wûndermoaije kleurige -mantel mei in seame fen grien omboerde en oan ’e Westkant waeit it gêrs -noch oer ’e greiden. It is sa stil en fredich oeral en de spjuchtige -spjirrebeamskrúnen wirde oan ’e bleekblaue lofteinder wei yn in -sulveren hjerstdize mei o sokke fine kleuren, dy-t allinne eigen binne -oan dizze simmerske dagen fen Septimber. - -By Wychman Hoara’s sitte de finsters ticht en ’t is der deastil om ’e -doar, krekt as wenje der gjin minsken mear . . . al sont jierren net. -De skoarstien, in lyts spitske boppe ta de hutte út, rikket dochs noch -. . . sleau en dampich bliûwt de reek hingjen yn ’e deastille loft en -forkrinkelt den einliks hiel stadich yn lytse reekwolkjes boppe oer ’e -heechoppe foargevel, dy-t mei reid dutsen is en der de lange -blomstollen fen ’t húslook op stiene to forwyljen. - -It is sa deastil bûtedoar, det min heart it gesnûr fen fûgelwjukken -heech yn ’e loft en ’t sêfte piipjen fen ’e jonge skelfinkjes yn ’t -struwellegûd op ’e dyk . . . fierôf. - -Der ynienen bigjint de klok to lieden, de âlde Hastinger klok, dy-t de -stompe toer mei it readpanne dak ta hjar hûs hat en oer ’e heide galmt -en bimbamt en oer ’e greiden, oer it bisit fen ’e Hoara’s, det net yn -ien dei to biriden is en det fen Nuttert, det min yn ien amerij -oersjocht, det alles biropt hja mei de holle, droeve klank fen it -dealet. - -It klinkt sa yndroevich, det dealet oer it hjerstslommige lân, krekt as -wirdt net allinne de ienling minske bilet, dy-t se opdrage, mar hiel de -hearlike simmer . . . alles, hwet der groeid en bloeid hat en jong wie -en nocht hie en nou stoarn is . . . noch mei syn simmer yn ’t each en -’t glimke om ’e mûle . . . - -En ’e Hastinger klok dy let . . . dy let sûnder ophâlden . . . - -De foardoar by Wychman Hoara’s wirdt iependien en Doede Styn, dy-t der -húswarret, giet derút en ûnder ’e greate linebeam stean, deastil mei ’t -skouder tsjin ’e stamme oan en harket nei it let for de frou. - -Dy scil hjir noait wer it sânpaedtsje opkomme . . . de dead hat se -binachte yn ’t ien en fjirtichst jier fen hjar libben. Nou, se hat -rêst—tinkt Styn—en is ûnder de eagen fen Wychman wei. Hwent hwet hat dy -fen det jonge fleurige fromminsk makke yn hjar trouwen? Och it wezen -wie der ommers út, det sloof en hja doarst noch net iens sáfolle -weijaen, as hja frege earst wol ûnderdanigst, as Wychman it wol lije -woe. En for hjar sels? . . . och hea . . . dy rike boerinne scoe ’t -litte en freegje hwet for hjar sels! Jier út, jier yn roan se mei -diselde âld siden skoudermantel om en ’e tibéjen jurk en in nij stikje -hûsrie koe der net iens ôf ef hwet gledde pannen op ’e foarhúzing . . . -Nou den hie hja, Styn it dochs folle better. . . Langlêsten sei Doede -noch: “dû moatst ris oars yn ’e klean, Styn, ik meij dy sa net mear -lije yn dy âld brúne jurk—en do krige se in nijen. En twa jonges -boarten om ’t hûs en yntkoart scoe de widze noch wol ris wer oer ’e -flier komme kinne en as de earrebarre den ris in lyts famke brochte mei -Doede syn blauwe eagen . . . En ynienen foelen der in pear greate -triennen op hjar wangen. Och hwet bigrutte it hjar om ’e frou . . . om -det libben det nou syn ein hie, det earme sloof, det net iens wiste, ho -’n lok der wol yn it trouwen bisletten wêze koe . . . - - It lieden wie nou al lang dien . . . yn ’e fjirte hearde hja it - bolderjen fen bûrmans boerewein al wer op ’e droege strjitwei en - der de wei sa bochtet om it Jifferspoeltsje hinne, seach hja de - swarte klean fen it bigraffenisfolk twisken de beammen troch - skimerjen . . . - -Nou wierne al de Hoara’s noch ris wer by inoar yn ’t stamhûs s’as alear -by memmes, der miste noch net ien fen as allinne dy iene frjemde, dy -hjar jild der yn brocht hie en de berneseine en de greate langstme nei -lok . . . dy-t noait net bifredige waen wie twisken dizze keale mûrren -. . . Nou wie hja der net mear, mar krekt as koe al dy langstme fen det -earme hert hjir noch net swije yn ’e hûs . . . Dy greate holle keamer -wie der noch fol fen . . . hjoed op hjar bigraffenisdei . . . - -Earnstich, brúnforbarnd om ’e holle en stiif yn ’t swart lekken sieten -se allegear stil en yn hjar sels keard om ’e lange tafel hinne. Hes en -’e oare frouljue praetten súnich mei inoar oer ’e bern, dy-t nou krekt -ta de keamer ynkamen mei Oebele-om, dy-t se helle hie. Hja doarsten net -allinne yn ’e hûs komme en hingelen nou yn ’t foarhús om, sûnder det -immen nei hjar omseach. - -“Kom bern,” sei hy goedmoedich wei, “gien neist Janke-moi sitten, den -kin dy jimm’ ris hwet jaen,” en hy sette se oan wearskanten in stoel -del en hy joech syn snoarske de wink. Styn stie al foar hjar mei in -great blikje fol krakelingen en stikken Grinzer koeke. - -Lys taeste al gau ta mei lytse grage hantsjes. De bern hiene hjoed hjar -gerak net hawn, alles gyng hinter troch twinter, hwent it moast noch -ris wer in greate eptige boerebigraffenisse wirde mei in great leed en -hwa wit hofolle folk. Sa hiene hja it hawn fen elkmis, dy-t ta dit âld -stamhûs útdroegen wie, for mem ’t allerlêst yn 1898 tocht Janke-moi en -hja droege mei hjar fine bûsdoek Lys de trientsjes fen ’e wangkjes. - -“In lyts weeske, Styn,” sei se en der lei hiel hwet yn dy pear wirden. - -“Ja frou,” sei dy, “siz det wol . . . Hwet scill’ dy stumpers omstean -leare moatte . . . In memmehân is alles . . .” - -“To ljeave, krij noch mar in stikje en dû hwet kofje, Fokke, mei in -great brún klontsje en sjoch ris, sa ’n greate kreakel . . .” - -“Né Jank-moi,” sei dy hiel earnstich en skouwde it heftich fen him ôf. - -“Ho nou? bist’ net goed?” sei Jank-moi, ek ien út frjemd, goeliker -laech as de Hoara’s, ien fen Jan Japiks folk. Do bigoan hy to gûlen. - -“Stil, stil, as heit it ris hearde ef doomné! . . . Dy sjocht al sa nei -dy.” - -“Ik meij gjin koeke, nou, Jank-moi,” flústere hy nou heal-lûd. “Mem -mocht se sa graech . . . o sa graech . . . en . . . wy ek wol . . . en -do woe heit ’t noait lije, det w’ ien stikje krigen . . . En nou mem -wei is . . . meij ’k gjin mear.” - -Jank-moi gyng der stil út mei him, in hiel set yn ’t simmerkeammerke, -hwer ek al net ien stikje fen weelde to bikennen wie, selst gjin iens -steltsjes op ’e skoarstienmantel. Det bigrutte Wychman fierst to folle -en Gels dy hie der noait de moed ta hawn, om him om ien inkele goune -fen hjar eigen greate protte jild to freegjen for in lyts -aerdigheitsje. Jank-moi hearde der neat fen, ho moai ’t doomné it makke -en hwet boargemaster sei, dy-t as goefrjeon frou Hoara de lêste eare ek -mei oandien hie, hwent do hja weromkaem yn ’e keamer, krigen se de -lange pipen wer op en bigoanen om oare dingen to tinken. De deade wie -bilet, bitocht . . . nou hie dy hjar rêst. De hiele dei koe min der -dochs net om treure . . . de saek lei der al wer ta en Wychman Hoara -bigoan, do-t it measte folk foart wie, oer saken to praten. Dy leine -him neijer oan ’t hert as it wiif, der hy sechtsjin jier mei trouwd -west hie. - -Hes en de beide snoarskes seagen inoar ris oan . . . de frouljue hiene -alle trije de triennen yn ’e eagen. It diich hjar sear, det Wychman der -sa hird as in stik stien foar siet en net iens in trien falle litten -hie by hjar grêf. As frouljue fielden hja de fornedering fen dy earme -deade selst noch yn ’t grêf. - -Hes seach ris by de rige lâns, krekt s’ as by memmes sieten diselde -broerren noch ris wer om ’e tafel, mar de bern fen do wierne manljue -waen en Oebele, de âldste, syn pikswart hier wie al lang wyt en hy -bigoan âldmannige dûknekkich to rinnen. Reinder like krekt op -heit—rjucht en steil siet ’r op ’e stoel en syn bleek hier hinge noch -krekt as alear mei in slach oer ’e foarholle. Wychman koe ’t him lang -net mear hâlde, min scoe sizze, hy siet net yn in goed hûd, sa onsjuch -wie ’r en âldsk en forfallen om ’e holle en dochs wie hy fjouwer jier -jonger as Reinder. Det wie de bêste fen ’e trije, dy hie noch in hert, -mar Oebele en Wychman, hwer hiene dy yn ’e goedigheit dochs det -ynhalige weiërfd? - -Sûnder erch harke se nou nei hjar petear. “Ik scoe ’t mar dwaen,” -flústere Wychman. “Jonge, jonge, ast ’ris in trijetûzen goune skea -krigest, det giet yen oan ’t hert.” - -“Mar ’t minske is âld. Licht dûrret it net sa bare lang mear, den -stjert se. Forkeapje it den. Sa ’n âld minske fen ’t steed to reagjen . -. . It jild is noch al wis . . .,” sei Reinder, dy-t it bigrutte. - -“Wostû de hypotheek altomets oer ha,” sei Oebele feninich. “Jow mar op -dy tsjientûzen goune! Piel dû der den mei oan, mar nou bin ik baes en -oprukke scill’ se . . . det âld wiif mei hjar trije gallige dochters en -hjar âld peslein yn ’e kast, der ik noch net iens sáfolle fen los krije -kin!” en hy knippe nidich mei tûmme en finger. - -“Ja, det wiif, dy Driûwerske, der sit noch in groat hert yn. Dy krijst’ -net sa gau lyts, jongkje,” sei Wychman mei in fyn gnyske. Hy seach -Oebele der al sitten yn ’t milhús by dy ljue mei d’eagen net fen ’t âld -peslein ôf en de knoop sa fêst op ’e pong en sa fûl tingje as wie ’t om -in fet kou en ’t âld wiif yn ’e briedstoel as se der yn tsjurre wie en -de dochters om hjar hinne as tsjammen, like meager en slûk as lange Lys -op ’e stelten. Ynienen kaem him hwet yn ’t sin. - -“Hat det wiif ek noch gjin jonges?” frege ’r. - -“Nou ja, dû fregest nei de bikinde wei, det wist sels ek wol. Hedzer, -dy-t hjir Maeije kaem is to wenjen en Douwe slagter fen ’e Ham ommers. -Beide yn ’e gemeinte, Wychman,” flústere Oebele heallûd. - -It flikkere efkes yn Wychman syn donkere eagen, do stie syn gesicht wer -ûnforweeglik. “Dû kinst my dy hypotheek oerdwaen, Oebele,” sei hy -koel-wei, “ik noedzje de skea. En det âld wiif scil ’k opsitten leare. -Makkest dû ’t ynoarder?” - -“Ik scil ’t forprate,” sei dy en scoe krekt oer hwet oars bigjinne, do -sei Hester ynienen: “Binn’ jimm’ hast klear mei jimm’ wissewasjes en -jimm’ gekûzzemoes? My tinkt oars, de wichtigste dingen giene foar.” - -Wychman seach raer op, “Wichtiger dingen? Myn goede, ik tochte . . . -Nou, hwet wolst’ nou wer? Dû jagest yen altyd in skrik op ’t liif mei -dyn onforhoedse útfallen. Det meijst’ noch wol ris ôfleare, Hes,” mei -in sûrswiet glimke en det makke Hes kûgels. - -“Soa! en dû moatst noch mar ris leare, det min tominsen op in -bigraffenisdei de jildpong lizze lit der ’r leit. Tink der om, dû kinst -der likemin hwet fen meinimme yn ’e kiste as dyn wiif.” - -“Ik joech hjoed fyftich goune oan ’e earmen,” sei Wychman en wreau him -ris yn ’e eagen om dy grouwe fyftich goune, dy-t nei gichem wie, hwent -weismite en wei-jaen, det wie for him lekken fen ien pak. - -“It wie hjár bigearte, Wychman,” sei Hester bitter. “Dû haste in bêst -wiif yn ’t grêf.” - -“Det ha ’k,” andere hy skynhillich. Hy siet op hjitte koallen, Hester -hjar heldere eagen wierne net fen him ôf en der efter ’t baeitsje, det -wache tikkerke pleage him danich. - -“Gels is dea en ’k scil hjar de eare oandwaen, det ik my stil-hâld -deroer tsjin dy hjoed op hjar bigraffenisdei, mar ’t leit my oars foar -op ’e tonge, ho min ast’ hjar bihânnelle hast.” De snoarskes nikten. - -Reinder skodholle tsjin Hester, dy opljeppene, oprjuchte Hes, dy-t it -altyd opnaem for ’e fordrukten en ’e lytse ljue. O Reinder mocht se -oars sa graech lije en foaral, nou se sont in set yn Ljouwert wenne, -wie ’t krekt, as hie min him hjir to Hastings hwet ljeafs ûntskûrd. - -“Min hawn?! Gels hat noait klage,” lei Wychman der tsjin yn, wol wis -fen ’e saek, hwent Gels, det wist’r wol, hie alles by hjar sels -forkroppe en forsmoard. - -“Hâld mar op mei dyn gefimel! Dû mienst der dochs neat fen. As se it dy -nou mar tamakke hat . . . Der sit noch in aerdich dofke, Wychman, in -frij great wâldkaptaeltsje, it wetter koe der dy wol ris fen om ’e -tosken rinne.” - -De lange pipe bigoan yn Wychman syn hân to triljen, hy waerd’ read en -bleek fen beiden en it stiek him ta de foetten út fen skrik. - -. . . “Hwet seist’?” stammere hy. “Hearink Hes,” seine de oare -broerren, “der witte wy ek neat fen. Ho komst der by?” - -Wychman helle for ’t earst de bûsdoek út ’e bûs, dy siet noch yn -diselde tearen as fen ’e moarn, do-t hy him yn ’e bûs stitsen hie, mar -nou moast hy brûkt wirde. Det wie ommers in slach—wearljocht en -tongerslach tagelyk. As Gels him dit oandien hie en om dy skoane protte -jild hie hy hjar ommers naem, der allinne om, hwent lije mocht hy hjar -ommers net! Né, in hiel oaren ien hie bislach lei op syn hert, mar dy -wie earm en do diich hy syn siel geweld oan en forsmoarde hjar bittere -oanklacht yn in jildklompe, det se mar stil wirde scoe. - -En hja wie stil waen . . . en sont dy tiid mochten de minsken him net -mear lije. - -“Ik ried dy oan, dû moatst mar ris nei notaris ta, der hearst hwet nijs -en ek, hwet biskikkings hjar âld omkes makke ha,” sei Hes wer. - -“Is Gjalt-om den dea?” Det foel him ek al wer as in amerfol kâld wetter -op ’t liif. - -“De lêste is earjister stoarn. Dû scilst wol gjin deabrief krige ha. -Hja makken it inoar ta en nou forfalt it op . . . dyn bern, Wychman.” - -Dy siet, der hy siet en de switkobben stiene him op ’e foarholle, sa -min hie hy ’t. Dy lytse krobben fen bern yn ’t bisit en hy koe om ’e -strûken springe—krekt as wie hy gjin jild tabitroud! Pûrrazen wie ’r en -tomûk seach ’r fen ’e iene op ’e oare, hwa-t it noch mei him hâlde fen -syn folkes. Fensels net ien! Det ginden se him allegear wol, det hy net -yn ’t kaptael fen syn ryk wiif omslaen koe, mar der allinne it -taforsicht oer hâlde mocht as fâld mei. - -Sa naem det earme, forlitte wiif, det hy hjar libben lang fornedere -hie, nou wraek. O hja hie ’t sa goed witten, hwer hja him ’t gefoeligst -treffe koe, dy man, dy-t noait hwet om hjar jown hie. Om ’t jild hie hy -frijd en mei ’t jild wie hy trouwd en nou mocht hy der op sjen . . . - -Gjin ien fen allegear hie in setsje hwet to keap. De ôfdronkene kofje -yn ’e greate kofjekanne prottele noch nei op ’e útdôve koaltsjes en de -reek hinge sa dik yn ’e keamer, min koe him hast snije. De jodebaerd yn -’e hanger foar ’t finster liet syn nije ranken slap hingje fen ’e -waermte en ’e binaude swiete geur fen ’e loddereinflêskes roek min al -yn ’e gong. - -“En haste der nou al ris om tocht, hwetst mei de bern moatste,” sei -Janke-moi, dy-t se bûtendoar boartsjen seach by in lyts twadde sneeds -heaopperke. - -“Neat fensels,” sei Wychman noartsk. - -“Nou, der scil dochs wol in húshâldster komme moatte,” sei Oebele syn -wiif. - -“Styn fensels.” - -“Styn!!” rôpen alle frouljue tagelyk. “Noch in wike ef acht op ’t -allerlangst, den hat dy genôch oan hjar eigen húshâlding.” - -“Ik wol gjin frjemd folk oer ’e flier ha,” bromde Wychman. “Dy greate, -luie Tsjal kin ’t hjir allinne wol ôf. Dy moat nou mar ris fen rúten en -sette de lea der ris nei.” - -“Det’s allegear goed en wol, mar for dyn fetsoen moatst in húshâldster -ha. As boargemaster ef doomné ris komme, hwa scil den ynjitte?” - -“Tsjal,” sei Wychman wer, stymsk. - -“Den mar as in foddebosk mei opstrûpte mouwen en de wiete wollen skelk -fen ’t bienstap yn ’e keamer. Nou, den scil doomné’s mefrou hjir ek net -faek mear komme en boargemaster, jongkje, dy lûkt de noas foar dy op.” - -Det snie hout—det stiek him. Nou ja, der moatst den mar ien komme, mar -al to folle koe hy ek al net jaen. It wiif hie hy goedkeap hawn, mar de -frjemde moast noch in great lean ta ha en in goede bihânneling -boppedien, oars lieten se him de hakken sjen. - -In dei ef hwet letter seach hy al ien det nei hjarres opdraeijen, in -great geweard fromminsk, mei in swarte mantel oan en in fjûrreade fear -op de hoed en det stie me der earst in hiel skoft by de faem by ’t -bjinstap to praten en kaem do mei staesje as in flaggeskip op ’e -foardoar tasetten. Wychman Hoara seach krekt op ’t brief om, det hy fen -notaris krige hie oer det hypotheek fen ’e widdou. Nou det wie allegear -al forskreauwn, mar fensels, minhear rekkene ek al wer net min for de -moite. En nou hie det greate wiif ’t ek al wer op syn bûs forsjoen. - -Wakkere oansjitsk wie ’r net en syn gesicht waerde sa sûr as jittik, -do-t hy hearde, ho’n heech lean as se net freegje doarst. Mar Janke en -Hes hiene it him oanredt, dos hy moast fen in sûre apel bite en woán -se, ho’n fiven en seizen se den ek ha mochte. - -—It wie in heistergat—in griemer, dy Martsen Kobus—, sei Wychman en mei -in wike ef hwet hie hy al skjin syn nocht. Yn det lyts setsje tiid hie -hja al for tsjien stûren griene sjippe mear forbrûkt as syn wiif en ’t -gyng altyd op in spielen en griemen en Lys hie se deis yn ’t wyt nei -skoalle ta en Fokke stapte pauwich neist hjar lâns mei in ljocht -blouske oan en in greate milbân om, súver greate-ljues bern. Allegear -goed en wol, mar it koste greateljues sinten. Den wie se boppedet hotus -en totus by doomné’s en as der mar in nije matte foar de doar moast, -den kaem mefrou en socht dy mei út. Det koste al wer in grou klontsje -en in healpoun allerhânne en in braskoerke fol pysjonnen ef sa en sels -wie mefrou sa deun, det as de bern ris nei doomné’s ta wierne to -boartsjen, den krigen se gjin iens sêd. In kopkefol sûkela en in -fransebroadsje mei koutonge, sa’n fliterke, min koe der wol trochhinne -sjen en Fokke koe jouns thús noch wol twa grou-boltsjes op.— - -Yn ’e djippe hjerst diich Hester noch ris in trochtocht by de femylje -lâns. Wychman wie bliid, det se earst mar nei Reinder en dy’s ta gyng, -hwent it reinde alle dagen, det it spielde en fensels de jiffer moast -mei de wein fen ’t spoar helle wirde. Hy koé Hes net mear, dy wie mei -hânnen omkeard der to Ljouwert. Dy wenne der mar prinshearlik yn in -paleis fen in hûs op ’e Willemskade en hie twa fammen for ’t -kommedearjen en yn ’e hûs! nou Wychman teach altyd de fiterskoen út, as -hy oer dy fewielene loopers rinne moast, hwent dy hiene acht goune de -jelne koste en safolle jild moast mei earbied bihânnele wirde. Earst, -do-t se nei Ljouwert ta gien wie, tocht hy súver, it wie hjar yn ’e -holle slein. Djûr en ongefallich it hûs keapje, alles út ’e pin nei ’t -eigen sin yn oarder meitsje litte en do-t hy op in Freede ris by hjar -kaem, hie se mei in hiel effen gesicht sei: “Sjoch Wychman, der scil ’k -noch mar hwet húsrie for keapje,” en trije lapkes fen tûzen goune út ’e -brânkast krige. Hy hie wol gûle kind om dy hearlike, moaije pompierkes, -dy-t se weismiet! ja smiet!! En syn earme lytse heale-weeskes fen bern -joech se net sáfolle, net ien koarel, as allinne mei Sinteklaes in âld -pypkoer fol lekkerdingen en sinterklazesûkergûd. Nou, as ’t wêze moast, -koe ’r hjar det sels ek noch wol keapje, mar bern moasten mar net al -tofolle snobberij ha, den rekke de mage oerstjûr en krigen se rare -tosken. Né, Hes wie him fierst to deun, hwer scoe se det gjirrige dochs -weiërfd ha, hwent sjoch, hy Wychman, paste oars wol op syn eigen, mar -as ’t wêze moast, koe hy ek skoan hwet misse. As min ’t mar op de iene -ef oare menear werom krige, den wie ’t ek noch net sa slim, sa’n goune -ef hwet en ’e flitige hân scoe ek noait hwet brek ha. Det stie ommers -ek yn ’e Bibel—der roanen Gels en Hes altyd wakkere fier mei, sa slim, -det Gels hie der selst in spreuk út op hjar stien ha wollen. Nou, det -koste net safolle, hwent dy spreuk Math. 5 : 4 wie mar koart en de -stienhouwer hie ’t him as tsjerkfâld ek hwet goedkeaper litten, omt hy -him aerdich hwet wirk oan ’e tsjerke taskikt hie. - -Det wierne allegear doomné Fleurin syn bilechjes wer. Mei de holle op -’e side en in boek ûnder ’e earm kaem hy der den wer oansetten: dit -moast ynoarder en det en det en de kosten, eá doomné rekkene net. Dy -diich krekt as de leeljes, dy arbeide net en dy spóan net en dochs siet -syn rib ek fol. Derom hie hy grif ek safolle leeljes yn ’t tún sette -litten, det min koe se altyd by hjarres wol rûke, hwent se wierne -ommers syn evenbyld. - -It gyng foetsje foar foetsje mei in stokje ta steunder by de hulstehage -fen ’e posterijtún lâns. Sont dy joune, det him de pipe ta de mûle -útsketten wie, der hy Warmolding fen fortochte, mar gjinien koe ’t him -dochs biwize, wie hy noait wer de âlde waen, dy skrik him net yn ’e -kâlde klean sitten bleauwn en nou gyng ’t praetsje, hy hie de faren. - -De hulsten stiene noch moai en grien en min scoe al lytse beikes -twisken de tokjes fine kinne, as min der acht op sloech, mar yn ’t tún, -der hie de hjerst mei syn fûle wynfleagen en reinbuien de hiele boel al -forrinneweare. De snijbeaneranken hingen fortoarre oan ’e stokken en it -wiete lange neisimmergêrs lei swier fen rein tsjin ’e groun oan keile. -Under ’e appelbeammen lei ’t bisjidde mei giele bledden en deade tokjes -en hiel heech yn ’e loft blonk noch in readwangkje appeltsje, det -forgetten wie by ’t skodzjen. Alde Freark túnman en doomné’s faem -wierne krekt oan ’t ierdappeldollen yn ’e wiettens, de faem hie de -klompen oan en in bûnte bûsdoek om ’e holle knope for de rein, mar -Wychman liet it mar stil op syn âld jas delmiggelje, der wie dochs net -folle mear oan forbard, hie Martsen sei en Wychman wist it wol, den -waerde ’r op in goede dei dochs stil wei en stapte in skoaijerskearel -der letter prinshearlik mei om. - -Ynienen sei der ien efter him: “Goeden middag, Hoara,” en doomné kaem -ta in slingerpaedtsje út wei mei de bleate holle en in dikke frânse par -yn ’e hân, der hy drok mei dwaende wie, om dy to skilen. - -Wychman tikke efkes oan ’e pet. “Dach, doomné,” sei hy en do mei in -sûr-swiet glimke en in loaits nei syn stôk: “Ik bisiikje om wer thús to -kommen, mar ’t giet as de slakken, krûpende wei.” - -“Nou, ’t eindet dochs,” sei doomné wer, “strakjes by Wibe kûpers en nou -hjir . . . jo abbesearje. Ik scoe sizze, pleisterje nou efkes by úzes, -den falt it strakjes hwet ta,” en ’e golle gastfrjeonlikens lei him yn -’e eagen. It wie net in gnap jongkearel, dy Hastinger doomné, hy wie to -great en to ûnfoech en to grou, mar ien ding hie ’r moai . . . syn -eagen. Dy wierne helder en blau, dy koene djip sjen en skerp sjen en -tróch-sjen, dy wierne fen in man fen karakter. Hoara hie ’t net op him -stean, dy wetters roanen lang net ien wei en de legers hiene al o sa -faek ris oan inoar west—it roan út op bargebiten en hottefyljen, mar -den loek Hoara einliks bakseil en mei tsjinsin kaem de pong iepen, de -greate tsjerkefâldepong. Earst in oargel, nou, det wie in rare taest yn -’e pong, mar do-t Fleurin sels fiifhûndert goune joech, koe hy ek net -mei in bytsje folstean, do in kachel yn tsjerke en nou hy sa fluensk en -oansjitsk wie, licht wol in hiele nije tsjerke! - -Mar Wychman tocht ek om alle healpounen allerhânne en greate klontsjes, -dy-t mefrou en Martsen togearre by hjarres opplúze hiene, him tocht, hy -moast ek ris hwet werom ha, det hearde sa en derom bjiske hy doomné -efternei troch de slingerpaden fen ’t tún nei de foardoar fen ’e -posterij ta. - -Hiele wetterpoellen stiene yn ’e paden en ’e ôffallene bledden dreauwne -der yn om. In flau sinneblinkje skynde twiljochterich troch ’t forropte -beam’lof en op ’e wiete mûrren fen ’t âldmoadrige hûs mei syn heech -parredis en ’e brede rejale útdoar mei ’e swiere koperen kruk, dy-t -foar jierren de lytse hantsjes fen Fokke for-’t earst omklammere hiene, -hwent der op ’e ein fen ’e gong lei ommers it tún mei ’t boskje en ’e -slangen en ’t gielgousnêst, it parradys fen syn jonkheit. - -It wie oars mar in âld hûs en syn moaijens wie syn âlderdom, dy-t him -oan ’e hússide bihinge hie mei in swiere mantel fen klimmer, der de -fûgeltsjes yn nesselen en it blijread fen ’e bêste stien fordonkere ta -djipbrún—syn húslikens binnedoar fen ’e greate lege keamers mei swiere -balken en lytse rúten—de krûpyntsjes fen der in trapke op en hjir in -trapke del en it heimsinnige fen ’e greate souders as sealen, der min -wol mei hynsder en wein yn omjeije koe en it spûkeftige fen ’e kelders, -dy-t noait droech wirde woene en mei greate ûnderierdske gongen ûnder -’e heide troch útkamen yn ’e kleasterkamp, it heech stik lân midden yn -’e heide by de Hastinger Swâdde, der by âlds in kleaster stien hie. - -Ut de foarkeamersfinsters wei hie min krekt it gesicht op ’e tsjerke -mei hjar brôzelige mûrren fen âlde friezen en hjar djippe gothyske -finsterbôgen, der nou ’t Octoberreade Westen syn wûndre skaden op lei. -As wie ’t in âlde printteikening, sa stie dy tsjerke en toer fen -Hastings der foars en earnstich foar yen op in hichte, in âlde -stienklompe, troch de earbied fen geslachten hillige ta in timpel Gods. -Alde iperen beammen stiene om ’t skylpaed fen ’t tsjerkhôf hinne en yn -’e krimpe by de bientekou in skeanwaeide flearebeam. Oars wie it -langraeijige gêrs, it flanterige, syn ienichste toai en de sarkene -pealtsjes, der min de lêste kear de nammen op lies fen ’e minsken, dy-t -min ienkear sa goed kend hie en dy-t mei Hastings, dit stille -ôfgelegene doarpke, forgroeid wierne as de beam mei de bast. - -Det seach min der allegear, doomné hie dos syn wirk en ropping alle -dagen foar eagen en hja skynden der wol forkeare to meijen, hwent hja -setten hjar der tominsen altyd nei wenjen. Hja leine aspergebedden oan -en planten bêste frânse parren, ja doomné Westra hie der yndertiid -selst lân koft en det hie’r tsjin Wychman Hoara opbiede doarst. Det hie -in minne dei for Wychman west en it moide him nou noch, det hy ’t him -foar de noas weistrike litten hie. Nou, Fleurin wie oars. Dy hie gjin -forstân fen lân en fen bisten, dy hâldde it mei syn boeken. - -“Clare, ik bring jo in prater,” sei doomné, do-t hy de keamersdoar -iepen diich, mar hy krige gjin andert. It thépitsje skynde troch de -wite trochsichtige plaetsjes fen ’t stoofke, de kopkes en pantsjes -stiene klear en ’t wetter song yn ’e tsjettel op ’e trochbarnde koal, -mar ’t wiif miskearre der. - -“Komst Clare, der ’s in prater,” rôp doomné troch de doar. Wychman siet -al lang yn in sêftbiklaeide greate briedstoel by ’e hird. Der stie de -kachel al to barnen mei in soun fjurke oan fen turf en hout en dy -frisse waermte diich him o sa’n goed nei al det gepander yn ’t -kâld-reinige hjerstwaer. - -Oer ’e gledde stiennen flier fen ’e gong glied in lichte stap. Sokke -foetsjes hiene dy âlde stiennen ek yn lange jierren net oanroerd, hwent -doomné Westra hie in man fen greate learzens en wiid-útwekke pantoffels -west. Hja hearden by ’t postuer fen ’t lytse wyfke, det nou ta de -keamer ynkaem en hwaens flguerke him skerp ôfteikene tsjin ’t donkere -bihang yn ’t jounljocht, det de hiele keamer forgulde. - -In fyn, skrael fromminsk wie ’t, tige bihindich en lichtfirdich en -Sneins by ’t útgean fen ’e tsjerke waerde hja súver wei by de greate -bonkige Hastinger frouljue. It ljochte hier hie hja yn in soarte fen -skeiding en ’e moaijste toai fen det fine kopke wie syn prachtige -greate frissel, dy-t as in kroane op ’e holle skittere. Fen siden wie -it antlit súver evenredich, moai as ’t profyl fen in frouljuesholle op -in camée, mar seach min hjar lyk oan, den wie de noas to great en de -mûle to manlik, allinne de eagen bleauwne sa’s se wierne en dy wierne -great en hiel ljochtblau en dy flonkeren, sa’s stjerren dwaen kinne oan -’e nachtkleare loft. Tine dy erfde se fen mem—de jonges dy hiene doomné -syn eagen. - -Wychman hie al gaueftich in lekker pantsjefol thé foar him en in stik -taert der neist en as hy nou mar net al to bang west hie, det hja ’t -wer op syn bûs forsjoen hiene, den wie ’t him hjir bêst bifallen. ’t -Wirk dreau him net—hy koe dochs ek net folle mear út ’t strie sette. -Hwet pypkje en ’t folk neigean en op syn pas syn stim hearre litte yn -’e raed, det wie ’t measte al mei, hwet hy sa dagelyks wei útsette en -hy hie ’t noait better nei ’t sin, as det hja de appelige swarte foar -de kapseas spanden en hy ’t útdraeide nei ’t Hamster gemeintehús ta. -Sokke dagen krigen Fokke en Lys altyd in sint to forsnobjen en dy bern -wierne der sa fûl det op. - -“Ja, hjerstich waer,” sei hy yn ’e sleur wei tsjin mefrou, dy-t it oer -’t waer hie. - -“Min waer for de boer, net?” sei doomné wer. “Wiet en kâld, it fé scil -wol hast op ’e stâl moatte. It hat oars in moaije neisimmer west, mar -dy hat jo sister forsitten. Hja is hjoed ommers earst kaem.” - -“Ea ja,” andere Hoara hwette noartsk. “Hes dy hat it altyd oan tiid—dy -mient, it bliûwt altyd simmer. En hwet hat se der nou mear oan hjir to -Hastings. Hwet fynt s’er?” - -“Fine?” frege doomné. “Hjar frjeonen, Hoara, en dy hat se planteit -hjir, hiele Hastings hast, doar ’k wol sizze. As de soosjalisten ek -witten hiene, det de neiklap fen ’e reboelje wêze scild hie, det Hester -Hoara foartgyng . . . ik leau . . .” - -“Nou . . .!” sei Wychman, dy-t it hast net forkropje koe, det doomné -hjar sa heech sette. - -“Det se út ljeafde for hjar it stiensmiten litten hiene, En do det -getúgen foar de rjuchters . . . wol man, ik ha noch noait sa’n pleit -heard for de earme, dy-t in mispost hawn hat. En hwet hie hja se -forkleije kind mei biwizen! As hja hjir ek weromkaem, hwet der ek oait -wer barde, Hester Hoara scoe net in hier op ’e holle krinkt wirde, -selst fen Warmolding net . . - -. . . “Dy kin ’t oars net folle skille, ef ’r yn in dea ef in libben -ding stekt,” foel Wychman him bitter yn ’e reden. - -Mei in koel glimke sei doomné: “Det falt oars wol hwet ta, mar ongelyk -fen hwet kant min ’t bisjocht. Yn ’t wirk is ’t oars in bêsten ien.” - -“Der hat gjin ien ek al ûnderfining fen. Ik scoe him net graech sáfolle -tabitrouwe,” en Wychman knippe mei de meagere fingers. - -. . . “Ja, as jy myn oardiel nou ek net telle,” sei doomné, wylt ’r syn -wiif ris oanseach, “mar hy bifalt ús bêst.” - -Wychman Hoara syn gesicht foroare. It waerde wreed, krekt as forstienne -der hwet fenbinnen troch in frjemde biroering, dy-t him troch alles -hinne gyng. Det wie dy Wychman Hoara wer, dy-t syn wiif Gels ek sa goed -kend hie, as hy yn ’e binnekeamer de lêste mom ôfsmiet en syn egenlyk -aerd him skerp en wreed útere. “Wit doomné den wol, hwa-t hy him yn ’e -hûs helle hat,” sei hy bidachtsum flústerjende wei. “’t Is in gefaerlik -man—in minskelibben is him net in knip foar de noas wirdich.” - -“Nou! noch wol in stikken pyptsjettel. Tûk sjitte kin ’r, . . .” glimke -doomné. - -Wychman Hoara glimke net—hy hie de pikbol yn. Hwet bidiene se dy -Warmolding hjir nou wer oan to heljen? Altyd det heidefolk! For de iene -naeide mefrou, in oaren ien kaem om ’t kâld iten, in tredden ien hâldde -se yn ’t lyts bernêgûd. En nou dy Warmolding! As hy razen wie, koe hy -’t minske wol tognidzje ef smite de bern yn ’e feart en sa scoe hy dy -ljue gau bang prate. - -Mar doomné sei: “Hark ris, Hoara. Ik ha jo hwet to sizzen. It is lang -lyn, sont jimm’ Warmolding foartkosseband ha hjir ta Hastings út. As hy -’t fortsjinne hie as net, der scill’ wy nou mar net oer útwreidzje. -Jimm’ kinn’ der altyd gerêst oer wêze, jimm’ straf is goed oankaem. In -pear winters lang ha se der yn det lytse heideklintsje de wanhoop en ’e -honger ta selskip hawn. It wie sa leech, ik kaem mei myn plasse fen ’e -holle bêst oan ’e souder ta. Ik wie do ek noch jong, Hoara, ik kaem -hjir as candatus. Hwet witte sokken fen ’t minskelibben en syn hichten -en djipten, syn ûnbiskriûwbere ellinde en syn bêst biskriûwber lok! Ik -gyng derhinne mei in moai praetsje, mei myn jonge libbenswysheit . . . -en dy minsken skouderen my. . . ! O as it hert sa forbittere is as -hjarres do, den is de komste fen in evenminsk ommers allinne al in -spot, hwent hy ropt it oantinken wekker oan hjar fornédering.” - -Wychman ridele skou hinne en wer op ’e stoel. De jonge fleurige Maei -kaem him yn ’t sin en ho graech hy do mei hjar dounsje woe, mei det -dertene jonge ding fen sauntsjin jier. - -“It forfeelt jo,” sei doomné. “Den kinn’ wy wol oer hwet oars prate.” - -“Wel né!” andere hy, “praet mar troch.” - -“Nou, ik siz jo, hja forfeelden hjar ek net. Hja makken hânskrobbers en -de bern sochten bjinten en wierne deis op in paed, om dy oan ’e man to -bringen. Hja kosten mar in pear sinten, mar gjinien yn Hastings koft se -hjar ôf, Hoara. Jy witte licht wol better as ik, hwer det fen kaem. Do -moasten dy bern by ’t winter om fierrens nei de Ham troch blabse en -snie mei de bleate foetten en der wennen meilydsume minsken en dy -koften hwet. Det wie skraelwirk twa ûre gean hinne en twa werom, dos -fjouwer, alle dagen alweroan, jierren lang. It hat jo jo moaije -pyptsjettel koste, Hoara, hwerom dy-t nou just ûntlije moast, wit ik -net, mar de saek leit der ta.” - -Wychman Hoara nikte flau-oandraeid. Hy hie der wit hofolle for oer -hawn, as hy mar thús sitten hie en hjir mar net yn dizze keamer ûnder -de eagen fen doomné, dy-t sa’n wûnderlik forhael opdiste, der hy hjit -en kâld fen waerde. - -“De earste kear, det ik derhinne gyng,” bigoan doomné wer, “skouderen -dy minsken my en ik sette gjin foet wer op it heidepaed. It kaem my yn -myn eare tonei, Hoara, det se doomné de doar foar de noas ticht smieten -en hokfor doar?! De boom fen in âld kiste wie ’t. Mar jierren letter, -do waerde Warmolding’s Maeike siik, slim siik, forlit, Hoara, in mem -fen njuggen lytse berntsjes . . . Ik gyng der wer hinne . . . myn hert -trúne my oan . . . ik hie gjin rêst noch duer mear yn ’e hûs, hwent der -is Ien . . . dy-t selst gjin moskje forkomme lit sûnder Syn wil en Dy -woe in ein ha oan dizze ellinde. Hy twong my, om der hinne to gean. - -It wie op in moaije simmerjoun en ’e heide bloasde as in brún -bernewangkje yn ’e ûndergeande sinne. Clare gyng mei. Fen fierrens -seach ’k de âld spjirrebosk al stean en yn ’t brede skaed fen ’t Westen -lei it hûs. De bern sieten wezenleas mei inoar ûnder in beam to sjen en -’t greatste famke hie de lytse op ’e skoat en fûrre se hwet iten. -Warmolding sels stie yn ’e doar to sjen mei in greate houn by him. Ik -sei tsjin Clare: “Bliûw dû hjir mar, hwent hwa wit, hwet der bart”, mar -dy liet my der net allinne foar sitte. As in wiif in man ljeaf hat, den -wit ’r net, hwet greate skat as hy wol bisit, Hoara.” - -Wychman Hoara sei neat, hwet wist hy fen ljeafde, hy wist net iens, as -Gels wol in hert hawn hie, om ljeafhabbe kind to hawwen! Hy siet súver -op ’e pynbank, hy winske himsels wol ûren fier, hy hie der wol in -tsjientsje for oer hawn, as ’t mar út wie. - -“—Nou, ik gyng in stap ef hwet tobek en myn wiif ek, wy kearden ús -efkes om en seagen oer ’e heide. “Hwet scil’k?” sei ’k lytsmoedich. -“Dwaen, sa’s dyn hert dy ynjowt,” sei dy en hja hie triennen yn ’e -eagen. - -Dy stap ef hwet derhinne wie in min eintsje. As ik myn bitrouwen ek net -Heger hawn hie . . . ik hie net doarst, hwent yn dy dagen wie -Warmolding woest. In terge lieû, dy-t hiel stadich forblet oan syn -wounen. - -Ynienen gyng hy in lyts stapke foarút. “Der den!” raesde hy, “as jimm’ -ús ellinde sjen wolle!” en smiet de doar op. Clare krige sa’n skrik, dy -bleau stean, der se stie, mar ik makke my ta man en gyng fierder . . . -yn ’e doar . . . yn ’e hûs . . . Dy flapte ticht, wy stiene man en man -foar inoar en der op bêd lei it deasiike wiif . . .” - -“Is ’t nou moaijernôch? . . . Den derút!” spatte hy op. - -Do waerden de wirden my ynjown, dy-t ik tsjin dy earme forskoveling to -sizzen hie en syn hert waerde weak, Hoara. Ho en hwer troch, det is in -heimnisse twisken ús allinne . . . dy dingen binn’ my fierst to -hillich, om to oanroeren. Dy biwarje ik yn myn hert as it oantinken oan -de inkele ûre, det it my in freugde west hat, doomné waen to wêzen . . -. Mar de ellinde, dy-t ik der dy joune sjoen ha, forjit ik myn libben -lang ek net wer. Jimm’ moasten der ek earder nei omsjoen ha.” - -“Ea nou,” sei Wychman ûnforskillich wei, “it wie dy Warmolding ommers -mar. Doomné moat him mar net alles sa oanprate litte fen him. Hy kin -der hwet mei.” - -“Nou, wy scill’ ris sjen,” sei dy werom en der kaem in skerpe tear -twisken syn eachsbrauwen. “Hy hat nou wer wirk en wer iten, hy kin wer -ûnder de minsken komme, hwent as der boete dien is, heart de misset -forgetten to wêzen. ’t Scil my nou ris nij dwaen, ho-t hy him hâldt en -gedraegt. Nou moat hy noch in foech hûs ha. Jow jo ek in bytsje? Tink -der om, Hoara, hjir is hwet goed to meitsjen.” - -“Net ien sint,” sei Wychman lilk. “As doomné safolle mei him op hat, -den moat hy mar yn ’e koken fen ’e posterij, den hat hy ûnderdak.” - -“’t Is dochs slim, det der net in goune ef hwet ôf kin for sa’n greate -húshâlding by jo. Hwet ha jy dochs tsjin dy man?” - -“Ik haet him,” sei Wychman mei in núvere flikkering yn syn eagen. Do -gyng hy hommels oerein en socht om syn stôk. Steurd wie’r, omraek ek. -Doomné wie him raer op ’t sear kaem. Det hy de foarman west hie, om -Warmolding ta ’t doarp út to kossebannen, hwet gyng doomné det oan? en -de reden, nou noch folle minder. Warmolding scoe ’t ek wol net ruchtber -meitsje, dos, hwerom scoe hy moai-waer spylje en jow’ him ek jild for -in nij hûs? - -“Dos jy wolle dy earme swerver de hân net tastekke om wer hwet op ’t -forhael to kommen?” tante doomné him noch ris. “It falt my wol hwet ôf -fen jo, Hoara.” - -“Det scil ’t wol,” sei dy finnich werom. “It falt my ek wol hwet ôf, -det de doomné’s de minsken allinne mar ris yn ’e hûs roppe, as der wer -hwet falt to skoaijen. Ik siz jimm’ dach.” - -Hy smiet de doar hird efter him ticht en gyng nei hûs, hiel stadich de -strjitwei lâns, der it beam’skaed al o sa tin bigoan to wirden. Fokke -en doomné’s famke Tine wierne oan ’t ikelsiikjen op ’e berms en Fokke -biet mei syn lytse skerpe toskjes krekt yn in apel, dy-t hy fen -doomné’s wiif krige hie. Do joech ’r him Tine oer en dy biet der ek wer -in stikje ôf, krekt sa lang, det se it klokhús oer ’e wei saeiden, lyk -foar heite foetten. - -“So, binn’ jimm’ der, bern?” sei dy, do-t ’r Fokke yn ’t fesier krige. -“’t Is iterstiid, hear Tine, Fokke moat mei nei hûs,” en hy scoe him -meinimme. - -Mar dy sette him yn postuer. “Né heit,” sei hy wis, “as de postlooper -troch is, den kom ’k thús. Den is ’t healwei fiwen. Martsen seit it.” - -“En ik siz, dû giest mei, optslach ek. Hwet dochstû hjir mei famkes to -boartsjen. Fljoch yn ’e beammen op, det’s jongesaerd.” - -Fokke bleau lyk foar him stean mei de greate brúne eagen stiif op him. -“Ik meij Tine ljeaver lije as alle jonges,” sei hy wer. “Ik boartsje -mei Tine.” - -Wychman Hoara stroffele foart. “Joun sûnder iten op bêd. Ik scil dy de -kop wol rjucht sette,” bromde ’r ûnder ’t foart-gean wei, mar de bern -hearden it net iens mear. - -Hja boarten noch in hiel skoft, do blonk it koperen plaetsje fen Piter -post yn ’e fierte. “Der komt ’r oan, Tine. Nou moat ik nei hûs,” en -deastil stiene de beide bern noch efkes by inoar to sjen, krekt sa -lang, det hy by hjar wie, en de ûndergeande sinne skittere op it kroeze -hier fen hjar kopkes, dy-t sa rjucht op ’e fine lichemkes sieten as -kreaze kleurige blomkes yn knop. - -“Boartest nou noait wer mei my?” en der rôlle in inkeld lyts trientsje -oer Tine hjar brúne wangkjes. “Noait wer, Fokke?” - -“Stil mar,” sei dy treastjend tsjin syn lytse kammeraet, “moarn -boartsje ik wer mei dy en oaremoarn ek, krekt sa lang, as wy great -binne en den trouwe wy en den krijstû al myn ikels presint en myn moai -kleurpotlead.” Tine waerde stil fen blydskip yn ’t foarútsjen op dizze -hearlikheden en yn ’e trouhertige ûnskild mingele hjar de leauwing oan -det greate bernelok. - -“En nou wiste it,” rôp Fokke noch en roan al op in drafke mei Piter -post foart, it blaulinnen pûdsje mei de touwen strûp, det Martsen him -makke hie, yn ’e hân en in greate readbûnte bûsdoek mei in tippe ta de -broeksbûs út. - -Ho tichter as ’r by hûs kaem, ho lytsmoediger as’r waerde en do-t ’r -heit foarhûs stean seach, de hân stiif op ’e stôk en de eagen hiel -strang ûnder ’e âld pet, dûkte ’r him lyts by de snijbeanstokken lâns -en scoe sa yn ’e hûs. Mar heit seách. - -“Mars op bêd,” hjitte ’r him noartsk. “Hwet dochst’ sa lang op ’e wei -om to stoatskaven! En astû wer by det bleke fanke fen doomné’s komst, -den scil ’k dy noch ris opsitten leare,” en hy wiisde mei syn stôk nei -de doar. “En sûnder iten, bigrepen?” do-t Fokke Martsen al by de skelk -hie. - -“Syn iten stiet klear en det yt hy op en den giet hy op bêd,” sei dy -lûd en skoude Fokke foar hjar út yn ’e keamer. - -“Rin!” sei Wychman noch heal lûd, mar mear doarst hy der net fen sizze. -Hy woe gjin spul ha mei Martsen, út noch yn net. Hy hie hjar al ris -djip yn ’e eagen sjoen . . . Wychman Hoara tocht om in twadde trou en -hja wie in bigearlik fromminsk for him. Flink fen gewaeks, mei in pear -leidige eagen en lippen sa read as de bloedkralen, dy-t se om ’e folle -hals hie, mocht hy der graech oer, det se yn ’e hoek siet op it -húsfrouplak. Det Gels der for in wike ef hwet noch sitten hie, der -tocht hy net iens mear om, hjar bistean yn syn libben hie neat oars -west as in skaed op ’e mûrre. En Martsen wist wol, hwet hja diich, dy -hâldde hjar fij, as it folk der by wie en oanhalich, as hja mei him -allinne yn ’e keamer siet en den wer ynienen ûnforskillich en keken, -det Wychman Hoara der gled yn wei rekke en al folle earder yn hjar -netten fortiisd siet, eart hy der sels in flau bisef fen hie. Mar hiele -Hastings wist it wol, der soarge Martsen al for en do ynienen mei de -Krysthjeldagen woe se in dei ef hwet nei hjar folk útfenhûs. Det kaem -hjar ta, sei se en do seach se him oan, det hy der hjit en kâld fen -waerde en by Hoara’s liet se roasje soargje. - -It waerden minne hjeldagen for Wychman Hoara. It bistjûr wie derút by -hjarres. De faem kwinkeleare op ’t bjinstap om en stie al ier-en-betiid -moai forklaeid by ’t steksdoarke. It tsjernd bûter wie forbarnd en iten -en drinken, neat wie op ’e tiid ré. Wychman siet yn ’e hoek by de skerm -to stúmjen en to swart sjen en smookte de iene piip foar en ’e oare nei -en de bern sochten hjar formaek by de bûrljue en wierne der op ’e telle -oan ’t nútsjesjitten. - -Bûtendoar wie ’t Krysttiidwaer. Der lei in tin laechje snie, súnich -sjidde oer ’t slieprige lân, de iisblommen bloeiden moarns wûnderlike -moai op ’e glêzen en de greate poarperen wintersinne kaem alle moarnen -alweroan like moai op oer ’e Hastinger heide, dy-t der rûchfearzen en -brúnbleek foar lei. - -It wie deastil yn ’e natuer, krekt as harke hja nei ’t kommen fen ’e -heiltynge út it fiere Easten, it lân fen ’e hoop en ’e forweseliking -fen elts kristenhert syn winsken. - -De Hastinger klok lette for de moarnspreek. By Hoara’s yn ’e hûs koe -min ’t skoan hearre, sa hoar wie ’t. Wychman siet wer yn ’e hoek to -stúmjen, mar hy forroerde him net. - -“Heart de boer ’t wol? de klok let,” sei de faem en kaem efkes troch de -doar, “ef giet de boer net hinne?” - -“Né,” sei dy koart en lei de piip del en bleau stil sitten mei de -tûmmen yn ’t fesjebûs, in hiel set yn him sels to wrokjen en to -rekkenjen. - -De middeis, optslach nei iten, gyng hy sûnder dach sizzen der út, it -fyn swart lekkens pak oan en ’e hege sidene pet op, stiif en -net-to-nei-to-kommen fen greatskens. - -In stap ef hwet roan hy de wei út, do kaem hy werom en gyng by de -hússide lâns nei efterhûs ta. “Span de glêzewein yn,” sei hy noartsk -tsjin de feint yn ’t bûthús en in skoftsje letter klapten de izers fen -’e fette swarte op ’e wei, det út nei ’t Hastinger Nijlân ta. - -De wite jageline trille him yn ’e hân—Wychman Hoara siet yn ’e pine en -do hy de reade pannen fen ’e Nijlânster húzen yn ’e fjirte seach, woe -hy der hast noch wol wer foar omkrolle. Mar de bigearte bleau sterker -as de freze . . . hy ried troch. - -By de greatste harbarge liet hy útspanne en gyng do stiif en stadich -mei de readforbarnde holle yn ’e nekke de bûrren troch nei in lyts -kreas húske yn ’e beammen ta. It wie in sobere went, twa finsterkes -foar en toside, der it tek oproân, de doar op syn saksis. De groun wie -mei wyt sân bistruid, in bist bâlte yn ’t efterhús en in stikmennich -weiten hinnen sieten op ’e hikke foardoar, mar minsken wierne der net -to sjen. - -“Folk!” rôp ’r en rattele mei de klink en allinne yn det folkroppen -hearde min al it bifel, om iepen to dwaen. - -Hastich waerde de doar iependien . . . Martsen hjar mem stie op ’e -drompel. “De boer!” rôp se lûd en foel hast om fen skrik. Hoara wie al -yn ’e hûs, permantich stapte hy nei de keamer ta en de stoefe eagen -seagen earst noch ris mei gnizerige spot yn ’t foarhús om. - -“Hwer ’s Martsen!” sei ’r en stiek syn lange skonken út nei de -âlderwetske klomkachel. Hja wierne dôf fen kjeld. Breed en foars siet -hy der yn ’e strieëne briedstoel en takseare mei finnige eagen de âlde -knopkestoellen, it kammenet, it wankel sekretairke en ’e tafel, der in -moai nij swilkje op lei, mar dy-t min ’t dochs wol oansjen koe, det der -for en nei in hiel kliber lytse bernefoetsjes tsjin oan skopt hie en ’t -like wol ef syn eagen seine: net folle om ’e hakken. - -Martsen hjar mem fielde de prippen fen dy kâlde donkere eagen wol en -mei in biwyske fen greatskens yn al hjar earmesteat sei se werom: -“Martsen dy’s nei másters ta to thédrinken.” - -“So!” andere Wychman koel. “Ik moat mei hjar prate. Helje se.” - -“O hearink, skilt der hwet oan mei de bern?” en ’t âld minske pripte -hjar fen skrik al mei de greate spjelde, der se de doek mei -fêstspjelde, yn ’e hals. Hja wie ek sa oerstjûr. Hwet woe dy Hoara -hjir? dy-t oars to greatsk wie om oait in foet by hjar binnedoar to -setten? Mei steande earen fleach se de wei út, sa hird as hjar âlde -foetten hjar mar drage woene en det wie mar by masters yn ’e hûs. - -Martsen bleau deabidaerd sitten, mar der loek in fyn read yn hjar -wangen en efkes krigen hjar eagen in oare útkyk. Sá sjocht in minske -mar inkeld . . . as hy de macht oer ’t lot fen in evenminsk yn hânnen -hat. - -“To, komst’ nou mei?” en mem joech hjar de hoed al oer, mar liet him ek -wer falle, sa kjel waerd’ hja, hwent Martsen dy sei: “Strak ansens den -scil ’k komme, hear. Earst scil ’k ris fetsoenlik it pantsjefol thé -opdrinke, det masterke my nys krekt sa yngetten hat.” - -“Dy greate kearel wirdt divels, det wik ik dy!” en ’t gûlen stie -Martsen hjar mem neijer as ’t laitsjen. - -“Der scil ik wol mei redde,” sei Martsen en hja rette der mei.— - -’t Scil in goed healûre letter west ha, do kaem hja mei staesje -thússetten. Wychman Hoara seach hjar fen fjirrens al oankommen—oan ’t -skommeljen fen ’e brede heupen seach ’r ’t. De wintersinne skynde op -hjar ljocht hier en do-t se by de hússide lâns kaem, skitteren de -donshierkes yn hjar nekke út as goud en hjar heldere grize eagen -sochten syn brúnen, súver oer de ûndergerdyntsjes hinne. Krekt as -fleagen der fonken út oer yn sines . . . hy moast der súver fen -knypeagje. - -Do kaem der in minne healûre for Wychman Hoara. Martsen liet him mar -prate . . . hy moast alhielendal oer ’e brêge komme en in Hastinger -Hoara is gau útpraet . . . noch noait hat ien fen hjar tofolle sei en -Wychman wie ek al ien út it echte laech . . . hy hâldde in slach om ’e -earm, mar einliks liet hy ’t slûpe en fornédere him súver sa fier, det -hy frege de arbeidersdochter ta syn wiif, koart en bondich wei mei in -hird lûd. - -Der gyng hjar in skok troch de lea: “Ja nou,” sei se, “der moat ’k my -earst ris oer bitinke. Dos derom kamen jy?” - -“Det koene jy wol tinke, det it om sokke saken wie,” andere hy, op ’e -tean trape. “It binne reizen for my mei myn swak lichem en den by ’t -winter.” Det hy net mear sûnder hjar koe, ea ja, det sei hy net. It wie -ommers al sa’n greate eare for hjar . . . det wie tapakke mei beide -hânnen fensels! Hwerom den sa’n ien de holle yn ’e skoat to lizzen! - -“Sjoch,” bigoan Martsen, “ik trou net oars, as ik moat it better krije -kinne,” en de grize eagen seagen him lyk oan. ..Fensels, ik wol net sa -as Gels, út noch yn net, boer. Ik meij graech moai lije en it komt my -ta ek.” - -Wychman Hoara nikte, der wie hy ek mei konstenteard. Hja scoe in -swart-siden jurk ha en juweel safolle as se mar woe, al scoe der ek in -stik lân om foart. Hy seach de greate bellen al flonkerjen yn hjar -lytse eartepûltsjes, de fynreaden, dy-t sa skerp ôfstieken tsjin it -blanke fel fen hjar hals. - -“Det’s goed,” sei hy sa frjeonlike skiklik as hy mar koe. “Det scill’ -wy wol skrewiele, Martsen.” - -It fromminsk hie nocht oan ’e sege. “Den moat der in nije foarhúzing -foar de pleats, yn sa’n âld ûlenêst kin ik net bankje. By memmes ha’k -my bikrimpe moatten,” en hjar eagen seagen spitich oer ’e lytse lege -keamer, der hjar widze ienkear stien hie—“net fen ’t iene lijen yn ’t -oare. En for mem in goede âlde dei, der soargje jo for fensels!” - -Der prúste Wychman Hoara raer tsjin oan, hy koe nou de folle pong mar -op ’e tafel smite en stekke him leech wer yn ’e bûs, mar de bigearte, -om det wiif to bisitten, wie dochs optlêst sa oerweldige sterk, det syn -gjirrigheit dûkte hjar derfoar en hy sloech ta. - -Sa biflapte Martsen Kobus him yn ’t net. Al de Hoara’s wierne pûrrazen, -mar Wychman Hoara steurde him der net oan en klauwde de oare maitiids -by de seas op en helle hjar fen ’t Hastinger Nijlân en brocht se as syn -wiif nei in keamer ta to Hastings. - -De foarhúzing fen ’e pleats wie omfearsmiten en hjoed krekt op syn -troudei lei lytse Lys de earste stien for in nijen. - -Sá offere hy selst syn stamhûs op for it bisit fen dy heldere grize -eagen.— - - - - -VI. - - -Juli wie ’t. - -It reinde . . . Ienlûdich foelen de reindrippen op ’e bistoude -linebeammen, nou al ûren lang en de moude ûnder ’e stammen bigoan -einliks ek wiet to wirden. It wie stil yn ’e natuer . . . in dei sûnder -wyn en min hearde neat oars om yen hinne as de mesyk fen ’e rûzjende -simmerrein. - -It lêste hea lei op ’t swé, as lytse figuerkes op it greate damboerd -fen finne en miede krioelden de mieren, donkere stipkes, yn ’t fjild om -en hjir en der stiek in tintsje tsjin ’t laeigrys fen ’e loft ôf ef in -iensum brún seil, det noch flaukes bol stie yn ’e moarnskoelte fen ’t -frije fjild. - -Oan ’e kant fen ’e sleatten geure de balsem en ’e krûderige galje op ’e -diken en yn ’e Hastinger túnen de finjelieren en dúzendskoanen mei de -hiele âlde geuren fen âld bepke túnen, ienkear rûkt en fêsthâlden yn ’e -heugenisse as in oantinken oan hwet wûnderlik moaijs út de dagen fen -jonkheit. - -Wychman Hoara stie ûnder de linebeam to praten mei syn broer Oebele. It -gyng der wûnder op in mûskopjen en skodholjen en fen ’e rein mirken hja -neat. - -“Nou, hwet scil ’k?” sei Wychman yn dubio. “Derhinne? ’t Is oars ek mar -in hoannestap.” - -“’t Sit him sims mar oan ien stim. ’t Komt dy ta, dû hearst yn ’e raed. -Mar dy Nuttert! . . . jonge, ik stien dy soosjalisten net en nou mei -dit waer . . . hja ha ’t allegear oan tiid. Hja kinn’ dochs net op ’t -lân forkeare. Dû moast der altyd hinne.” - -“En dû moast mei.” - -“Ikke? Hark ris, it binne dyn saken en ik ken dy sa goed . . . scoest -dy hypotheek oer ha wold ha, ast der gjin profyt fen trekke koest? en -nou bist húvrich, om de middels to brûken? Hwet binn’ det nou wer for -fizefazen? Slach dyn slach . . . en oars . . . opbringe . . .!” - -Wychman seach pûddich en kaem noch mar net út ’e ried. “Ik wit net . . -.”, sei ’r foarsichtich. “Scoe ’t ek in rare namme jaen?” - -Oebele loek forachtlik de mûlshoeken del. “Ast der oait bang for west -hast, den hieste doomné Fleurin wol in pear sinten jaen mocht for in -foech wente. Hy bringt dy, hwer dyn foetten dy noait drage scille en -den sa hommels trouwe mei Martsen . . .! It stekt dy oars ek net sa -nau, jongkje. Dû hast om sa to sizzen dy beide stimmen koft en den hja -net fen ’e pleats. Dû hoechst der gjin bikrûping oer to krijen, it giet -sa earlik ta det.” - -“To den mar,” sei Wychman Hoara, alhiel bipraet en raer gesteld, omt it -hjoed stemmersdei wie en ’t der om gyng, as hy lid fen ’e raed bliûwe -scoe as net. - -Fen ’e moarn hie ’t iten him al net troch de kiel wold en yn ’t -simmerkeammerke hie hy skoften sitten to siferjen oer syn kânsen. Nou -dy stiene net sa bêst . . . hwent hy hie in minne partij. - -Nuttert! - -O hwet stiek it de rykste boer fen Hastings, det hy yn ’t kryt komme -scoe mei Nuttert, Nuttert mei de marse, dy Nuttert, dy-t hy alear in -koárste brea tasmite doarst! - -Do-t it bikend waerde, det dy ek eagen smiet op in stoel yn ’t -gemeintehûs, det hy al kandidaet steld wie, lake hy der earst om. Sa’n -ien scoe yn ’t regear? oer Hastings? Dy-t sels neat to regearjen hie, -yn in hierd húske wenne? deis mei de marse op ’e rêch by de boeren -oankloppe? dy-t hy altyd oansjoen hie as syn mindere, as syn slaef, as -syn machine, dy-t min in sint mennich yn ’e hân treau en dy-t den wer -seis dagen willich roán, hwer min him ek mar hinne stjûrde? Hoara lake -’r om, det hy skodde. Dit wie noch ris in grap! - -Mar do kaem der in joun en in great jonge brochte de Hastinger krante, -weekblad voor de gemeente Hastinger Ham, mei ’t gemeintewapen der foar -op, twa ikels en in klaverblêd en der ûnder lâns in blau krinkellint. -Det wie de Swâdde, dy streame krekt sa’s sa’n sulvren lintsje troch de -heide. - -Hy siet op ’e bank foardoar hwet yn ’t waer to sjen, moai simmerwaer -mei in stive Westewyn en swiere loftskaden fen wolkens. Der seach hy ’t -ynienen swart op wyt en de krant wie him út de hânnen fallen yn ’t -gêrs. Wol in ketier lang bleau hy der sitten. Earst moast hy ta himsels -komme en det spande. - -Dit kaem him sa yn syn eare tonei, det hy koe der dy nachts net fen -sliepe en waerde by den dei ongedúriger en mankelyker. - -Mar winne scoe hy ’t, al scoe de ûnderste stien ek boppe. Dy Nuttert -him fen ’t plak kringe, der hy tweintich jier sa mei eare sitten hie!! - -Al de Hoara’s spanden hjar derfoar. Hja skroomden nou ’t jild net. Alle -stimmen, dy-t mar for jild to krijen wierne, der leine hja it near op -en dy-t him net bikeapje litte woe, dy leine se op in oare menear it -fjûr sa nei oan ’e teannen, det se wol lyts waerden, det se om ’e -finger woun wirde koene. - -Mar dy Driûwerske, dy âlde fûle njirre, dy sette it tsjin hjar yn ’e -kant. Dy joech neat om hjar, dy séach hjar jild net iens! Nou, hy -Wychman Hoara scoe ’t hjar hjoed wol ris yndruije, hwet macht as ’t -jild den einliks wol hie, allertigenst! - -En den dy soan fen hjar, Douwe slagter mei syn núvere kluchten! Hja -woene wol ha, det hy it lêsten west hie, dy-t alle doarren by de -Hoara’s fol plakt hie mei greate répen pompier en der stie op mei fen -dy hiele fette grouwe letters: _Kiest N. Gramsma! de candidaat der -socialisten! Die een open oog heeft voor de nooden des volks! Lage -belasting, goedkoop brood! welvaart!!_ Det hie Wychman Hoara tagniisd -de oare moarne, do-t hy fen ’t bêd kaem wie en ris efterhûs yn ’t waer -sjen scoe. - -O dy Douwe, det wie sa’n houtsje en den syn broer Hedzer, nou dy spile -ek net swak by. Fensels allebeide nei de mem útskaeid, sok âld, sok -jong, mar hy scoe se wol opsitten leare! - -En mei de lilke holle pandere hy it sânpaedtsje lâns, de wei út, mei -Oebele as forlieder op ’e side. - -It stie hjoed net stil op ’e Hastinger strjitwei, der by ’t simmerdei -it brede skaed op leit fen foarse ikebeammen. De rike boeren fen ’e Ham -spanden de hynsders foar de wein en hellen de ljue op, hiele weinfollen -folk. Mei roune rêgen en gleone pipen sieten se op ’e swânnenêsten en -diene in steil wird, de measten klear om Hoara syn fonnis to teikenjen. -Det jage mar nei de Ham, krekt as ’t in feest wie, om him der út to -knikkerjen en hie hy him net tweintich jier ward for ’t heil fen ’e -gemeinte? - -De bakker, der hy alear ris spul mei hawn hie, roan hjar fen efteren -yn, de âld griene parapluie op, de mûle stoef ticht. Hy sei gjin iens -dach. - -“Read?!” sei Oebele. - -“Foargoed,” andere Wychman nippel. “Nou ’t hy earm is, sociael en alear -. . . ’k ha húzen op him bouwd! . . . Mar dy Nuttert . . .” - -“Ast’ dy jonge nou net ris in wantsje jown hieste . . .? It is dy min -bikaem, jonge, jonge, it stientsje is in berch waen,” sei Oebele -sneedsk, fol leedformaek yn syn broerre fortriet. - -Hwent dy krige nou licht ek ris in tsjinstuit. Dy gyng oars alles foar -de wyn. Wie ’t miswier, syn fruchten bisloegen goed, bargesyktme en -gallige skiep, der wist ’r net fen. Wierne de ierdappels djûr en krap, -den hie Wychman hûnderten fen koerfollen en as se goedkeap wierne, den -bouwde hy krekt hwet oars. Net in hûs fol bern en dy al hast great. -Oebele bigoan to rekkenjen, Fokke hie al lotte, fensels frij-lotte en -Lys, nou dy hie hy langlêsten ek al sjoen mei ’t hier op ’e holle -trânsele, dy woe dos ek al graech by de jongefammen rekkene wirde. - -Gels wie nou ek al in jier ef hwet wei en Martsen Kobus der ek al wer -lang skepper en skriûwer. Min wist hast net iens mear, det hy mei in -oaren ien trouwd west hie as de bern der net wierne. - -Sa yn ’e prakkesaesje wei lânnen se oan by de pleats fen Driûwerske. ’t -Ald wiif siet foar ’t finster mei de oerâlde fok op ’e noas en hjar -gleone eagen seagen oer ’e bril hinne nei hjar. - -“Hwet moat det?” sei se mei hjar skel lûd. “Der komme me dy Hoara’s oan -skytskoarjen, dy diwel fen in Oebele is der ek by.” - -Der wierne se al yn ’e keamer. - -“Dach!” sei Wychman stoef en joech hjar efkes flau-wei syn weake, -plodsige hân. - -“Dach!” andere se like stoef en skouwde onwillich wei twa stoellen by -de âlde tafel en hjar skel lûd rattele troch de greate keamer as in -brutsene klok: “Scoene jimm’ ris by ús sjen? Ef is ’t om ’e rinte, dy-t -trije dagen oer ’e tiid wie?’ - -“Myn goede minske noch ta! Ho komm’ jy der nou by?” sei Wychman sa -fluensk, as hy ’t mar yn syn macht hie. “Wy wierne oan ’t kuierjen en -wy tochten . . . wy kinn’ hjir skoan hwet útrêste.” - -Hjar finnige lytse eachjes hie se net fen him ôf. “Wel ja nou,” joech -se him as in skimpskeut werom, “ien hoeke fen ’e keamer is jimmes dochs -ek al hast mei, net? In moaije menear fen dwaen, notaris hjir to kommen -en det seit mar, Wychman Hoara moat dy hypotheek oerha en oars . . . -opbringe! Ik sei, in greaten as in lytsen bloedsûger, it giet dochs -allegear om ’e duit. En nou sitte wy ûnder jou.” - -“Sa is ’t,” sei Wychman Hoara en draeide syn holle sa fier om, det hy -net ider kear dy ûleëagen foar him hie to flikkerjen, dy-t krekt as de -ûleëagen út ’t Hastinger kloksgat wei nei him loerden, stil en sûnder -poazjen. - -De kofje prottele op ’e koal, mar dy âld fekke tochte der net iens om, -om yn to jitten. - -“Wy hiene hwet mei jou to praten,” bigoan Wychman. - -“Det tocht ik wol,” sei hja wer. “En in Hoara hat gjin oar praet as oer -’t jild. Skande, det jimm’ ’t net meinimme kinne yn ’e kiste, den -fochten jimm’ ’r op ’t tsjerkhôf noch om. Sjoch, der komme myn jonges -krekt oan. As jimm’ nou hwet to forhakstûkjen ha, den kinn’ jimm’ ’t -der wol mei útfechte,” en hja stroffele sels nei de foardoar, om se yn -to litten. - -“Dit wirdt in taei sneed . . . Pas op, stien op ’t skerp. It scil núten -krêkje, ast’ dit winste. Dy âlde tange hat de diwel yn,” sei Oebele en -efkes krolde in gnyske syn fine lippen, dy-t hast skûl gyngen yn it -swarte bird, hwer al in bulte sulvertriedden troch roanen. It waerde -hottefyljen, det seach hy wol oankommen en omt hy sels yn ’t -dwarsbongeljen in master wie, mocht hy der graech oer, der mei by to -wêzen, as oaren inoar ek ris yn ’t hier hingen. - -Douwe en Hedzer, kreas forklaeid, kamen yn en foelen mar efkes op ’e -hoeke fen in stoel del, hwent hja moasten noch to stemmen, seine hja -mei in skalk each op Wychman Hoara. Dy wie ’t krekt, as hearde ’r syn -deadsklok lieden, do-t hja det sa koel-wei seine. - -“En jimm’ ha den fêst al hinne wêst,” sei de iene mei hwette as spot yn -syn lûd. - -“It moat noch,” andere Wychman mei tsjinsin, mar heal by de saek, sa -wie ’r yn ’e prakkesaesje, ho-t hy der oer bigjinne scoe, hwet him sa -heech lei en o sa bang, det hy him forprate scoe mei ’t ien ef ’t oar -yn dit fijandelike hûs. - -“Der is noch tiid bihâlden, mar Hastings is oars fen ’e moarn betiid. -De measten ha al hinne west. It wriûwt as mealstiennen, der’s nou noch -ris aerdigheit oan. Nuttert is ’t wird wol tabitroud, dy is sa kwea as -in mird. Dy scil minhear de tosken wol sjen litte mei ’t toskfleis der -by.” - -“Det moat allegear noch,” sei Wychman yn syn deadsbinaudheit wei. Nou -koe hy him net mear stilhâlde! Waerde ’r der nou súver net ôfmakke? -Krekt as wie ’r der al útwipt, sljucht soldaet waen, nul foar ’t sifer! - -“Nou, dy oanhang fen Nuttert is ek net folle. Heidtsjers en arbeiders -en in inkele fen ’e boargerij, dyt-t altyd oppesysje meitsje wolle,” -smeulde Oebele. “It moat mar fen ’e geseten ljue ôfhelle wirde, al scil -’t bloed der ek nei fleane.” - -“’t Kin better fen ’e skeaf as fen ’e bân,” keakele ’t âld wiif der -skel tsjin yn en seach fiäenich fen d’iene nei d’oare. - -“Sokke ljue as Nuttert, dy moatte der ek ris yn,” sei Hedzer ynienen. -“Den komt der ris hwet oar bloed yn ’e raed. Net fen dy -ja-minhear-roppers, Hoara, fen dy penning-sechstjinders. Jonge, jonge -en hwet kin ’r prate! As in abbekaet! Ha’ jimm’ him al ris heard?” - -“Né,” sei Wychman mei in fiis gesicht. Nou bigoan syn lilkens dochs de -oerhân oer syn forstân to krijen—hy makke him klear as in tiger foar de -sprong—hy rekte de kloeren al út. - -Hedzer fielde der hwet fen, do-t Wychman ynienen mei neidruk sei: “Dos -. . . jo stimme Nuttert?” - -“Fensels, de lytse ljue hâlde it mei inoar. Det is hjar ienichst wapen, -de ienriedigheit, Hoara.” - -“Det scil ’t wol, mar út frjeonskip scoe ’t my oanstean, as jo my -stemden.” - -“Hwette?! Frjeonskip?” Hedzer harke raer op. “Frjeonskip . . .? Ik leau -oars net, det jy oait oer ús drompel west ha to frjeonsprekken. Us hûs -is to lyts en to min for in Hoara en ik tocht ek, det jy to greatsk -wêze scoene om in stim to biddeljen.” Det wie de lonte yn ’t krûd. - -Der sloech de tiger syn kloeren út. “Doch ’k det?” sei ’r. “Ik biddelje -der net om, hja komt my ta,” en swier to rissen gyng hy oerein. “Ik ha -net om ’e nocht dy kosten fen ’t oerskriûwen fen ’e hypotheek bitelle , -. . ik moat der hwet fen werom ha.” - -“Ha ’k it net sei, ha ’k it net sei?” rôp ’t âld wiif wer mei hjar skel -lûd. “Spek oan spinnen, jonges.” - -“Hwet den? Myn . . . ús stim!” spatte Hedzer op, pûrrazen, det immen -him yn syn frijheit oantaeste doarst en det om hwet jild. - -“Jou stim en Douwe sines ek,” andere Wychman koel-wei, krekt as hânnele -hy oer fé. Hy wie nou baes, det fielde ’r. De eangstme lei al yn hjar -eagen, det hy hjar yn ’e macht hie en net sparje scoe. Derfor wie hy in -Hoara, dy koene gjin meilijen, al sont geslachten net. Det wie mei it -jild ek in erfnisse fen heit op soan. - -’t Ald wiif waerde sa wyt as in doek ûnder ’e swarte tipmûts—hja smiet -it ierdappelskyldersmeske yn ’e bak mei ierdappels en sette dy -foarheftich op ’e tafel del. - -“Us stimmen!” bauwde Douwe slagter him nei. “Dy forkeapje wy net, wol -Hedzer?” - -“Dy forkeapje wy net,” sei dy, “en tominsen net oan jo en as jy ’t gat -fen ’e doar sels net hânsum fine, den scil ’k it jou wol wize. Derút! -optslach!” en hy gyng ek oerein en in stap ef hwet op de Hoara’s ta. - -Wychman krige syn stôk en stroffele nei de doar. Fen woeste nidigens -stivere syn antlit, krekt as wie der in iiskâlde wyn oerhinne raesd. Sa -scil it fjild der winters ek foarlizze, as de wrede wjukken fen ’e -winterwyn it yn ’e flecht teistere ha. - -Noch ienkear draeide hy him om. “Takommende Maeije bringe jimm’ it jild -op,” sei ’r. De tiger rekte de kloeren út, hy hie syn bút. - -’t Ald minske sloech mei de hânnen yn ’e loft. “O!” sei se noch, do lei -se fen hjar sels. Domp foel it swiere lichem op ’e matte. - -“Foart, foart!” dreau Oebele Wychman oan. “Det folk is ta alles yn -steat, det apefolk!”, mar ynwindich formakke hy him ta de teannen út. -O! as dizze twa lêste stimmen it ris wêze mochten, dy-t him kitsten! Sá -fornédere to habben en der den noch gjin side mei bispinne to kinnen! - -Hastich striek hy him ris mei de hân oer ’t lange bird, oars mochte -Wychman it ris sjen, ho-t der in ynhâldene laeits om syn mûle trille om -syn ôfsneutere broer.— - -It reinen bigoan hwet to lichten, der kaem wyn en de beammen skodden yn -in flústring fen wolbihagen de reindrippen ôf. It reingerdyn, det as in -trochsichtich gaes oer ’t lân waeide, forfloddere en waerde oplutsen -troch it felle sinneljocht, det min noch net seach, mar skimerjen -fielde efter de simmerreinwolkens. - -De linebeammen bloeiden . . . de fûgels songene der yn. Strakjes scoe -de sinne der trochkomme en as in frisse jonge breid lake de natuer hjar -ta, noch mei fonkeljende diamanten yn ’t hier en heal útkame blommen op -’t boarst. - -Wychman Hoara seach fen det alles neat. Mei in swart gesicht klauwde ’r -yn ’e wein . . . mei in swart gesicht knoffele ’r moedsum by de hege -trappen fen ’t gemeintehûs op. Hûnderten wierne der al foar him by op -gien—hy koe der al moi wis op oan, syn lot wie al bisegele yn ’e -wichtige bos. To glûp kúrde hy nei de hege doar mei hjar moaije -útsniene panélen, de riedseale, der syn stoel stie, mar hwa wit, ho -lang as ’t sines noch wêze scoe! - -Licht flaeide Nuttert der him oer in wike ef hwet wol yn del! - -As it nou noch mar in oaren ien west hie, Simen winkelman bygelyks ef -de weinmakker, ek allegear fen dy reade frjeonen! Det scoe him lang sa -net stutsen ha. - -It wie krekt, as scoe der noait in ein komme oan dy dei. Hy kibbe en -jeuzele yn ien stik troch en koe ’t nearne net fine en knoffele en -stroffele oer alle wirklike en formiende stan-yn-’e-weiën. Martsen woe -him paeije mei in swiet pantsjefol thé en in stik dimter-koeke der by -en bigoan ek ris oer hwet oars to praten, mar Wychman Hoara syn holle -siet der sa fol fen, det eart hja der om tochten, den hiene se it der -al wer oer. As it hekje mar op ’e knieren draeide, den trille hy al. -Den kaem de slach. Fen ongedúrigheit liet ’r ’t smoken en siet mar -stiif de wei út to sjen mei de platte, plodsige tûmmen yn ’t fesjebûs -en in skerpe dwarstear twisken de eachsbrauwen. - -“Ik woe wol, detst it suchten lietste,” sei syn wiif. “’t komt ús net -iens oan ’e kâlde klean, sa’n tobeksetsje. Myn goede, ús kaptael is der -net mei wei, wol?” Hja siet der wol sa breed en wichtich foar yn ’e -greate briedstoel. Hja joech hjar nei ’t groeijen, de dikke earms -protten ûnder ta de jaksmouwen út en hjar roun blank kin krige in -biwyske fen in ûnderkin. - -Sá woe hja him in riem ûnder ’t hert stekke, mar Wychman liet de earen -der net nei hingje. “Pake en heit ha der sitten . . .” sei hy, heal yn -him sels, . . . “mar dû bigrypst soks net . . .” - -“. , . Hwette?!” . . . sei hja skerp. - -“Ik sei, dû bigrypst soks net,” andere hy wer. “Wy ha altyd yn eare en -oansjen west . . . wy binn’ det wend . . . it komt ús ta . . . derfor -ha wy jild.” - -It griisblau fen hjar eagen fordonkere him ta djipdonkerblau . . . der -lei in glâns yn as skerpslipe stiel, hird, warskôgjend en hja makke -hjar breed yn ’e greate mahoniehouten stoel. - -“. . . So?!” sei se, “. . . so!?” mei in lange úthael. “Wol det sizze, -det wy en ús gelikens minder binne as de Hoara’s? Omt wy in sint ef -hwet minder ha . . . omt ús foarâlden net sa gjirrich en klauwerich en -ynhalich wierne? Hwet minseliker, Wychman? Hja hiene noch in hert, man, -mar jimm’ mei jimm’ hiele oanhang ha der in stik stien . . . in grou -stik . . . Bah, ik wearzje fen det jildpraetsje, altyd ivich det jild! -Tink mar net, det jimm’ de himel der mei keapje kinne ef ek mar ien -onnoazel koareltsje ljeafde! Der is gjin smiten mei de mûts nei . . .! -Der past ús Ljeaven Hear wol op, det de earme minsken yn al hjar -earmoed dy greate skat faek mar for ’t krijen ha en jimm’ jimm’ hiele -libben mei lege hânnen omrinne kinne en der op sjen meije. Sa wirdt it -bledtsje omkeard . . .” - -. . .“Hâld op . . .!” smiet hy der razen twisken yn en de nidigens -poarpere syn triedtsjewangen. “Ha ’k dy derfor ta myn wiif makke, om my -útfége to litten troch sa’n arbeidersdochter?” - -“Tocht Wychman Hoara der om, do’t hy my dy Krysttiids wol sa -allerûnderdanigst frege om syn wiif to wirden?” - -“Nou né,” bigoan hy al wer yn to binen, “mar dû seist it sommes ek sa -raer op, Martsen.” - -“Dû komst my op ’t sear.” - -“En dû my.” - -“Dû bist ek sa min to brûken tsjinwirdich. Hwet scil ’k bliid wêze, as -dy kiezerij oer is. Den kin min wer sykhelje,” sei hja en geat him noch -ris yn. - -’t Wie skimerich en stil yn ’t simmerkeammerke. De hege linebeammen -foardoar stiene ûnforweeglik yn ’e hjitte, broeiske sinne en de sterke -geur fen ’e kamperfoelje hinge as swietrook oer ’t hiem en ’t wie sa -núvere stil bûtendoar, krekt as stie alles en harke nei ’t needlot, det -op kommenswei wie, droanjende mei swiere foetstappen oer de ierde. - -Der rattelen gjin amers op ’t bjinstap—de mieren klosten ek net op ’e -minne klompen by de hússide lâns om in swolchje wetter. Lys wie nei -doomné’s Tine, om ’t bordueren to learen en det kaem Wychman hjoed al -sa stil oan, det hy hjar fris lûd net galmjen hearde troch de lange, -brede gong fen syn foarhúzing. Hwent it wiif hie hjar sin krige, in -nije foarhúzing wie der kaem, mar ek gjin foetbreed mear en ek noch op -’e âlde fondeminten, for sa fier it koe. Heal spul, waerde der do -skodholle, in nije foetling op in âld hoas. Do-t it spul der ienkear -stie, twa greate keamers efter inoar en in brede gong der njûnken lâns, -acht foet wiid en in great foarhús mei bûnte stientsjes opset en -floerre en derneist noch in simmerkeammerke, do foel ’t ta. Mar d’âld -skûrre skeinde it spul danich. Det wie nou súver in brette apel op ’e -stôk. - -Wychman liet him alle skimpskeuten, dy-t hy der ûnder dúmkes wei oer -hearre moast, by de rêch delglide en do-t diselde skûrre nij dutsen wie -en hwet ynfoege, sei hy smout-wei, it moast nou goed wêze. En der mei -wie ’t út. En ’t oare jier woán hy sa folle oer, det de foarhúzing wie -lyk en hy ruile mei in súrswiet glimke al wer mear nije effecten yn for -syn los jild. - -Mar nou hekke it. As in effene stream wie ’t libben der sa moai hinne -gliden, mar nou kaem der in krinkel yn ’t tou . . . de soosjelisten -hiene ’t as in kloft hongerige hounen op him en syn baentsje forsjoen. -Sûnder, det hysels it merkbiten hie, wierne de onnoazele siedtsjes, -yndertiid struid yn ’e oproerige herten fen Warmolding en Nuttert, -opkaem en útwreide en nou wie ’t al partij tsjin partij yn ’t doarp. -Hastings waerde read . . . Hastings waerde forneamd as de búnte houn. -Yn ’t wirk wie ’t folk mar min mear to brûken, de losse arbeiders -luiteren om en fregen mei greate mûlen mear lean. Nuttert mei syn -fyn-útknypt gesicht siet efter de skermen . . . dy roân nou ek wol mei -oare negoazje as snypsnaren! Earst is ’t altyd de stryd fen rykdom en -earmoed . . . mar op ’t lêst giet it derom: man tsjin man lyk as by -âlds en det wirdt in wreed bidriúw . . . der togniddet altyd immen ef -eat yn dy twiekamp . . . - -Lang om let seagen se Fokke oankommen op ’e fyts. As heit der troch -wie, scoe hy yn ’e fjirte de rjuchterhân al opstekke, mar hy wie al by -’t ein wei om ’t Jifferspoeltsje hinne en noch hie hy de hân oan ’t -stjûr. - -Wychman Hoara syn hert sloech him sa, krekt as scoe ’t barste. Hy telde -de beammen, ho fier as de jonge noch fen hûs wie 7—6—5—3 der draeide hy -’t sânpaedtsje op. It stjûr skittere yn ’e sinne . . . de stevige brúne -hânnen bleauwne, hwer hja wierne. - -Hwet dy man dy amerij útstie, wie freeslik. Mei dy tweintich tel ef -hwet scoene al in hiele bult sounen fen syn libben boete wêze. - -Der wie Fokke yn ’e keamer. “Herstemming,” sei hy mismoedich en foel -deawarrich op ’e stoel del. - -“Wolst’ hwet lodderein ha, jonge?” sei Martsen. - -“Ljeaver net, moike, sei hy. “Jow my mar gau in pantsjefol thé. Efkes -stil sitte. Ansens scil ’k oan ’t fortellen,” en hy krige it lichte -petsje ôf en wiske him it swit fen ’e foarholle. - -It bern wie in jongfeint waen . . . Fokke Hoara stie optheden yn top -fen jonkheit en manljueskreft, feardich en great, breed fen skouders, -sterk fen polsen. It frisse, ûnbidoarne lei noch op syn brune wangen -sa’s de moarnsdauwe op it simmerlân, mar yn ’t sjen fen ’e eagen -formoede min al ’t karakter, det him ek foarme hie yn ’e jierren fen -bern ta feint, sa’s de pit yn ’e persikstien, ûnbisjoen for de -wrâld—individueel—op himsels—persoanlikheit yn ’e greate heap, it -eigene wezen, der de maetskappij him nou miskien in fyftich jier oan -kenne scoe. - -“Hie ’k it net tocht!” sei syn heit ynienen midden yn ’e prakkesaesje -wei en sloech mei de fûst op ’e tafel. “Dy diwelse Nuttert, dy docht it -my . . .! Ho folle skilt it, jonge?” - -“Op ’e snaren, as heit wie der foart daedlik al útwipt,” sei dy. “Gjin -heidtsjer is thús bleauwn. It folk is ús net tagedien.” - -“So? en ho wistû det?” frege Wychman foars-wei. Hwa wit, hwet se him -der by dit en by det wol net forwiten hiene yn ’e harbarge? En al syn -âlde sounen trieken him yn ien amerij mei kûgelsfeart foarby, guont -heal forgetten, guont hjoed noch mar krekt bitocht en folbrocht en de -swiete mesyk fen it jild hearde hy der boppe út klingeljen s’as yn it -merkegejoel de sketterjende hoarn, dy-t alle libbenslijen en klachten -for in setsje smoart! - -Martsen joech Fokke de wink noch—mar ’t wie to let. Wychman wie fierst -to nijsgjirrich om to hearren, ho-t de minsken oer him praetten en hy -helle Fokke súver de wirden ta de hals út en do-t dy it sei hie, loek -it read fen skamte oer syn wangen, sa skamme hy him oer syn heit, dy -greate, stoefe kearel, dy-t nou noch net iens de eagen delsloech for -him en dy der oars ris efkes útklaeid wie yn ’e harbarge yn syn -bywêzen, det hy hie syn hânnen hast net thús-hâlde kind, sa lieten se -him fen ’e ra rinne. - -Optlêst hie ien út it omsittend laech sei: “Stil jonges, ik leau -wrachtsjes, der sit dy great jonge fen him. Det wirdt nou syn -oandrager!” en do laken se, det it davere. - -“Hwet dy ris wer nei de hoale ta slepe scil! It is sa’n foksebinde!” -gniisde in oaren ien en mei wetterige dronkemanseagen skilich-eagen se -nei him en piûwden him út. - -De drank makke se manmoedich en ûnforfeard, dy joech forstân yn ’e -harsens, dy-t to dom wierne om in stikje brea for wiif en bern to -biskrippen en hja hearden ’t jild wer rinkinkjen yn ’e lege pongen. - -En dochs—selst yn ’e weelde fen dy ûre fielden se de wrede hân fen ’e -Hoara’s, dy-t hjar as in izeren sylbeage op ’e nekke lei. Fokke wist it -wol, as hy ’t heit mar ris fortelde, hwa-t it west hiene, den stiene se -Maeije oan ’e dyk, neaken en bleat, mar hy hâldde him stil en Wychman -Hoara is ’t noait gewaer waen, hwa-t syn eigen bern it earste ynsicht -yn ’e forkeardens fen syn karakter jown ha. - -Dy wytnis makke him treurich, sa’s elts tichteby-bisjen fen alles, hwet -min ljeaf hat. Hwent o as min ken en wit! den stjert der safolle -leauwing, safolle forwachtinge en by stikjes en bytsjes ruilet min for -it sa heftich bigearde witten al syn idealen yn. It is in -roaljebûtsjen, det sûnder mis op skea útrint . . . - -Hy woe him ris hwet fortraepje _ it wie nou dochs healjoun en net de -moite wirdich, mear wirk op in baen to heljen. In setsje stie hy stil -to sjen yn ’t skaed by de âlde koumûrre, dy-t al útwynde fen âlderdom -en der de winterkeninkjes lyk as by âlds wer in nesje bouwd hiene yn ’t -holle fen in âld wylgenmoes by de dobbe. Sûnder det hy der om tochte, -seagen syn eagen det oer nei Hastings, nei de greate readbrúne boeken -foar de posterij en hy kúrde der o sa lang nei mei de bernige blydskip -fen ’e wissens, det syn lok sa tichteby wie . . . sa tichteby . . . de -seldsume blom, hwer min yen mar om hoechde to bûgen en den hie min -hjar! - -Det dit ljeafde wêze koe, der tocht hy net iens om. Hy riddeneare der -net oer en raffele syn gefoel net út-inoar om krekt to witten, ho-t it -nou wie . . . sa’s bern mei ’t kinstige boartersgûd dogge . . . it wie -s’as ’t wie en hy naem it oan as in jefte fen syn blide jeugd, dy-t ek -de kreft oansterke yn syn jong, linich lichem en syn hert fen lok en -hoop úttine liet as in blossomripe blom. Dy-t him noch mear jaen scoe . -. . hy wist it . . . - -Syn tinzen wielewalen noch hwet hjir en der om yn ’t gean fen syn eagen -oer ’e blossomswiere lânnen, mar einliks stûken se wer by Tine as de -seilstien, dy-t wol it middelpunt wêze moast fen sa’n hearlike wrâld as -nou foar him lei . . . - -Der hie noait folle smaek yn ’e Hoara’s sitten sa for ’t ien as ’t oar, -mar Gels hie der dochs hwet oar bloed yn brocht en boppedien learde syn -ljeafde him nou it sjen mei dichter-eagen . . . - -Ho-t de dodzjende simmerwyn oer ’e fjilden gyng mei stadige sjong’rige -flústring as fen ien, dy-t in bulte sjoen hat . . . en it biweegjen en -meigean fen ’e ieren mei syn sang as folgen se him fen fierrens op ’e -mesyk fen syn hearlik lûd allinne. En den it gloeijen fen ’e reade -moankopsblommen yn ’e rogge, dy-t mei gauwens de goudene lyfdracht, -erfd fen ’e Junisinne, oanlizze scoe as in greatske erfnamme, machtich -oer folle goed. En hy seach Tine der as in keninginne twisken-troch -gean . . . syn hartstochtelike eagen omfiemen hjar byld mei heftige -ljeafdeloaitsen . . . o ho moai wie hja hjir mids alles hwet ek jong en -moai wie, wûnderbaerlik. - -Hjar ljocht boskje hier, glinsterich yn ’e sinne, seach hy ynienen foar -him en hjar eagen, dy-t sa blau wierne as de sweltsjes yn ’e mieden oan -in rûge feanpetskant en it teare, fine lichemke yn syn jonge, -moai-linigens droegen fen o sokke lytse foetsjes! - -Sokke foetsjes, né noait hie hy tocht, det der sokken wierne en ’t -klappen fen dy hakjes wie for him as ’e mesyk fen ’t lok syn komste. - -Sa rein, sa goed wie dy earste ljeafde fen dit natuerbern—selst de -bigearte nei bisit forlokke him net as in slang yn syn ierdsk parradys, -det namsto moaijer wie, omt hy der roan to dreamen en ’t sels net iens -wiste. - -Mar o ho’n wille hie ’r! De simmersinne hearde by dy dagen fen syn -libben en de wide, rike fjilden, biblomme en bifrachte mei de rispinge -fen in wrâld en de blauwe, hege loften, dy-t weiwulfden yn oneinigheden -fen onbikende hearlikheit! - -En de wyn song oer ’e griene ieren, dy-t noch bûgen leare moasten en -der loek op it beanelân in walm fen geur omhegens út dy waerm-stoofde -bou en dy tûzenen beaneblommen en ’e boekweitboer seach syn lân der al -foar lizzen yn ’e wite breidsklean, oerswarme fen ’e gounzjende bijen -as breidsjiffers om in lokkige—o dy fleur fen det jonge hert en dy -jonge breidkleurige natuer! den binne wirden noch to kâld, komme der -hyn-noch-to-nei net oan ta, den is allinne it libben each de skôger en -bigriper, de minskesiel de forsteander fen dizze stim, dy-t sangen -sûnder wirden sjongt en hymnen sûnder timpel!— - -Der wie in foetpaed, det moudich bochte troch it hege Hastinger lân, -bitrape fen geslachten fen Hastinger blomkesykjende bern. Op en del -roan it, by droege sleatten lâns, der de gêrskrûperkes yn ’e toarre -bledden omstrúnden en de miicheamelers hjar forhoalen húzen bouwden, by -de rûzjende rogge troch, dy song as in sé by ’t kommen fen it tij en as -in bern sprong it sims mei in smel streekje moude oer in hege, rûge -dyk, fol fen âlde eskenbosken. - -Sweltsjes bloeiden der en foarkjes en leppeltsjes en de kanten wierne -brún fen tûzenen breakes, dy-t der stil en froed inoars brún -simmerpakje biseagen yn ’t skaed fen ’e toarnebeistrûken. En fjirder -wynde det paed, as de greate minskewei sels wynde it him as in smel -giel lint troch de stille lânnen. De roggeïeren waerden lichter en in -minne frucht boekweit skeat der út it oerjierrige yeskelân op en skou -en skrúten bigoan de heide al wer to wreidzjen oer ’t lân út de droege -dykswallen wei en skripte mei taei gedild om ’t hjar ûntnadere ryk wer -yn bislach to nimmen. Der ynienen krûp it paed wei yn in neasich -spjirreboskje, skeanwaeid, heal to pletter slein troch syn westerse -fijan, dy-t by ’t winter sa oer it Hastinger hege lân spûkje kin, krekt -as is ’r ’t gram, om hjir altyd noch beammen fine to moatten. - -Der slûpte it paed ta’n yn, der forroan it yn mosk en -spjirrebeamsnuddels—de kammeraet, it selskip wars. - -Der gyng Fokke sitten en seach oer ’e heide. Dy kûstere hjar as in bern -yn ’e hjitte sinne en as sloech hja longerjend de earms út, sa tilde it -oer it stille, fiere lân, bisluiere yn fine dize as eagen yn -slomme-dream. - -Der wie gjin minske to sjen, de greate, greate stiltme, dy hie der hjar -tinten opslein ûnder dy feletten-blauwe loft, mei allinne in pear -snikwite fûgels yn stadige simmerflecht as skaed yn ’e felle sinnegloed -fen ’e Julimiddei. - -In stik twa wattebiters gounzelen om him hinne, mei licht gesweef op -kleurige skitterwjukjes en ’e imerkes gyngen oan yn ’e heidestrûkjes en -sloegene de wjukjes út yn ’t ljocht. - -O! hwet wie Hastings nou fierôf! krekt as hie hy noch noait ûnder de -minsken west, mar altyd allinne yn dizze foldiedige natuer, dy-t de -minske like goed alhiel bifredige as ’t blomt, as ’t djier, der hja -tosimmer mem oer wie. - -Syn eagen foelen efkes ticht der yn dy waerme dyks-goate oan ’e -heideseam. Twa holders jagen him foarby en setten beide hird ta op in -krekt iepengien strúske lette brimmerheide-blommen. Stil waerden se yn -’e blomkes wei, dronken fen ljeafde en koart simmerlok en foelen do -swier fen slomme neist him del yn ’t sân, det glinstere as -goudkerr’ltsjes yn ’e gloeijende sinne. - -Ho lang hy der sa lei hie, wist ’r net. Ynienen waerde hy kjel wekker . -. . der krûp him eat by de hals yn—in spin ef sa. Yn in omsjoch hie hy -de rjuchterhân by de hals yn en sprong oerein. - -Yme-boer, dy-t syn bijen nei de boekweit brocht hie, stie efter him, it -skildige raeijke noch yn ’e hân en lake him slop. - -“Der ha ek wol ris flitiger west as jou!” sei ’r grapjeijende wei. “In -Hoara en det yn ’e heide! Jimm’ heit syn hierren stiene rjucht oerein, -as ’r ’t heart.” - -“Ea hwet, ik siet efkes to rêsten, do gyngen my de eagen ticht. . . ’t -Is ek wer sa broeisk op ’e rein. De wite flinters fljogge my to folle.” - -“To folle? Noait genôch waermte. Elts jiergetiid bringt syn eigen seine -mei, de simmer syn waermte en de winter syn snie,” en ûnder ’t praten -wei ried Yme syn hounekarke yn ’t skaed fen ’e spjirren en do foelen se -beide yn ’t goatsje del mei de rêgen tsjin ’t hege wâltsje oan. - -“Wolst ris oanstekke?” frege Fokke en helle de tabaksdoaze út ’e bûs. - -“Jonge ja,” sei de âlde en hie ’t pypke al yn ’e hân, mar do bitocht hy -him ek wer . . . “Kin ’t wol?” sei’r, “wy sitte yn ’e bosk fen jimm’ -heit en mei fjûr meij hjir net pield wirde.” - -“De bosk leit dochs oan ’e sintinzje, dy komt der fen ’t winter ôf—Heit -wol ’t oanmeitsje. En ’t is op myn noed.” - -Do krige de âld man in stik ef hwet triedtsjes en treau se mei -bidachtsumens yn syn poepepypke mei ’t slap mondstik en seach de -flamkes as in foarsizzing fen wille flikkerjen boppe it droege krûd, -det foar ’t fjûr opkrolle. - -“Hea,” sei ’r, “hwet leine jo der skoan to sliepen nys ansens. Ik ha -der in hiel set nei stien to sjen. It wie sikersonk skoan dreamen, -hwent jou laken yn ’e sliep wei.” - -Fokke syn wite boppetosken blonken efter de folle lippen. “Diich ’k -det?” sei ’r. “Yn dit moai sinneskyn waer moat min wol laitsje.” - -“En as der yen den in faem yn ’e holle omspûket . . .” - -“Ik leau net, det hjir fammen binne op ’e Hastinger heide, as ’t moast -Sjut turfstûker wêze mei hjar geiten!” - -“Tinkst, det ik ek net jong west ha? Det ’k net wit, ho ’t mei jimm’ -gesteld is? Do-t ik sa âld wie as jou hie ’k Minke al op ’e side en ’t -is myn wiif waen. Och jonge en ’k woe se for in fet kou net graech wer -misse, nou net iens!” en der forsêftige him hwet yn ’t âlde forware -antlit . . . it oantinken oan dy jonge innige ljeafde makke syn herte -weak . . . - -In setsje sei gjinien in wird, do waeide mei de wyn it jounlet fen ’e -Hastinger klok oer ’e heide. - -“Gien jou mei?” sei Yme. “Jou kinn’ wol op ’e karre sitte.” - -“Ik gien ljeaver,” sei Fokke en strêke de meagere hountsjes oer ’t -rûpske hier. - -“Nou, de hounen scill’ wol komme,” sei Yme en Fokke regele syn stap nei -d’âld man sines, dy-t sims fen âlderdom en onwissens stûke en hja -hearden ’t lege karke efter hjar oanratteljen, stadich, skean en bryk -oer ’e heide yn ’t bochtige sânspoar lâns. Sa gyng op ’t hûs yn. - -In felettene jounskimer dwelme der nou oer ’e heide om. De sinne stie -noch heech, mar ûnbisjoen makke de dauwe him klear for syn lette -ommegong. De groun koelle ôf . . . de jounfûgels bigoanen al tsjin -inoar to fluitsjen en trilleren hjar earste noaten troch de stiltme. -Wolkjes fen in hânbreedte greatte plûmken as sulveren weagjes op in -wide, blauwe sé oan ’e lofteinder en hiene sulv’ren seamen as fen -keningsmantels. De frosken kwêken yn ’e heidepoel en oan ’e kant yn ’t -snilegûd widze it nêst fen in reidmoskje hinne en wer mei de lauwe wyn -as dildige widzer. - -“Hjir scoe in siik minske soun wirde,” en Yme dronk mei folle swolgen -de hearlike frisse loft yn. “Skande, det it nei de ein ta giet mei -my—ik sjoch der sims súver tsjin oan, det ik hjir wei moat. Mar de tiid -is der . . . ik bin nou yn ’t seis en sauntichst . . . Hwet ik nou noch -krij, is tajeft. En hwa scil den op myn bijkes passe?” - -“In oar, dy-t der den wer syn nut fen trekt,” andere Fokke sûnder -omtinken . . . wreed yn syn wierheitsizzen fen minskene bidriûw. - -“Det meij Driûwerske nou ek wol tinke, dy-t oars stjerre wold hie yn ’t -âld hûs, sei se. ’t Scil my nij dwaen, as hja ’t der by sitte lit . . . -ik wit net,” en Yme seach nei de beammebosk, hwer hjar pleats yn -forside lei. “Hwet seit de Psalmist[*] ek wer? Mei klauwen en skrippen -komt it byinoar en min wit net iens, hwa’t it nei him nimme scil . . .” - - *) Psalm 39: 7. - -“Hwet wie det den mei Driûwerske?” frege Fokke yn syn ûnskild wei. Hy -bigriep net iens, hwer Yme op sinspile. - -En do droech dy ’t him oan, fen stikje ta bytsje, syn hiele heite -bidriûw fen ’e moarn en ho-t de oaren ek allegear nei de Ham ta dreauwn -wierne, om him to stimmen. - -“En nou dochs noch in herstemming!” sei hy. “Hy rukt it net, jimm’ -heit. De Hastingers ha’t mier oan him—hy hat syn eigen stâl forbûke. -Jou moatt’ it tsjin him sizze.” - -“Dy moed ha ’k net,” sei Fokke flau-oandraeid. “It kin noch tafalle.” - -“’t Is binaud, det jimm’ heit him ek sa ynpakke litten hat fen det -jild. Do-t hy sa jong wie as jou . . .! och, hwet wie ’t do in bêste -kearel! Fleurich en gol—do koe der noch ris in sint ôf en nou! de -grúden bedstrie lit hy him ommers noch djûr fen ’e earme minsken -bitelje!” - -Fokke liet de holle hingje. “Det wist ik ek net,” sei ’r. “En fen -Driûwerske like min.” Mar hy lekke syn heit net, wylt der in oar by -wie, det koe der net lâns, tocht him. - -“Det leau ’k wol,” andere Yme, “mar de straf fen al det kwea kin wol -ris op jimm’ holle delkomme, al binn’ jimme der net hândiedich oan. Sok -dwaen der rêst gjin seine op en sok jild . . . nou, der is in roakje -oan. En nou siz ik jou dach,” en Yme stjûrde syn hountsjes de kant út -nei ’t Hastinger efterom. - -“Joun Yme,” sei Fokke en seach yn ’e prakkesaesje wei noch ris oer it -simmer-moaije lân, djipdonker mei wite sânplakjes bistruid, -poarperkleurich yn ’e ûndergeande sinne. - -In pear jonge fammen roanen foar him út, smûk de hollen by inoar yn -flústerjend petear en nou en den pearele der in laeits troch de -simmerjounsstiltme, dy-t der wie ûnder ’e hege wei’s beammen. Swietsjes -roan hy se fen efteren yn . . . o det gean nei it lok foar him yn ’e -joungouden sinne . . .! Stil stapte hy op ’t sânpaedtsje lâns neist de -wei en wie al by hjar, eart hja ’t wisten. - -. . . “Tine! . . .” sei ’r. “Lys!” mar det hiel oars. Der kaem ynienen -de fal yn syn lûd as in heechstimd lofliet, det ynienen forrint yn in -spinnewielssangkje. Nou gyngen se mei-inoar nei hûs, stadich en de -lichte foetten printen mar efkes hjar leasten yn it droege sân, sa -biwjukke de jonkheit hjar gong. - -Hjar eagen seagen him oan as de blauwe wiid-iepene miedesweltsjes de -sinne en sims roerde hjar skouderke hiel efkes syn earm en den krige ’r -ynienen in skokje fen wûndre wille yn syn hert en tocht ’r om hiel -hearlike dingen . . . Syn hert wie sa licht en blij as in fearplûm op -in frisse maitiidswyn en hy waerde der stil ûnder . . . En syn stil -harkjend ear fornaem it lûd fen ’e klokken, dy-t de Sabbathdei fen syn -jonkheitsljeafde ynletten . . . - -De joun ware oer it hiem fen Wychman Hoara, de wûndre geur fen in wrâld -fol blommen wie der yn ’e loft . . . mar yn ’e hûs, der rommele it -swierwaer noch nei fen ’e middeis, hy fûtere op alles en elkenien en -roerde it iten net iens oan. Do hy in haedstik út it kristelik dagboek -foarlêzen hie, loek hy de pet oer ’e eagen en wipte krekt sa lang op ’e -knopkestoel om, det hy bigoan op ’t lêst to knikke-boljen.— - -Nitelich en ongedien waerde ’r earst wer wekker, do-t Fokke en Lys thús -kamen mei de geur fen ’e simmer yn ’e klean en ’e frisse jonkheit op ’e -wangen. Heit wie stoef en koart en frege net iens, hwer hja west hiene. - -En der wie Lys bliid om, hwent heit woe ’t út noch yn net mear lije, -det se by doomné’s foetten binnedoar sette. Doomné hie him langlêsten -raer yn ’e múle hinge op in forgearringe en hy miende to bispeuren, det -doomné him ek net sa mear ward hie for him mei de forkiezing. En omt hy -dochs ien sochte, om dy de skild fen alles jaen to kinnen, wie ’t ien -moite, om doomné alles mar oan to wriûwen. - -Nou waerde ’r by den dei noch meagerder en bienbitiger. It gyng tsjin -’t lêst. De oanbifélings for de herstemming, dy hjar fette grouwe -letters gniisden wer as lytse diwels yn ’e krante. Nuttert sines naem -hast in heale blêdside yn bislach en sines—nou dy stie forside únderoan -mei in stik mennich nammen en Wychman en Oebele reisgen noch ris wer by -de ljue lâns, dy-t ûnder hjar sieten en dy hjar noartsk as stil-bidêsd -to reden stiene. - -By Driûwerske to kommen, dy drystens hiene se dochs net wer. ’t Ald -wiif hie hjar grif fen ’t hiem jage, as in âld mird wie se, dy-t in -nêst mei jongen fordedigt en hja raesde hjar lijen wech-en-der-wear út, -det de hiele gemeinte der fol fen wie. “En ik hie tocht, det ’k der -stjerre scoe! en nou fordriûwt ’r my fen myn hússteed, fen myn -âlderserf, dy diwel! Ik forwinskje him, det syn âlderserf forfalt en -syn bern omkomme!” sa forflokte se him daeg’liks mei hjar skel lûd, as -Wychman hjarres foarby stroffele mei ’t kofjetsjetteltsje nei ’t -haeilân ta. - -In dei ef hwet letter slingere de herstemming de fordieldheit wer yn ’t -lân. It trof wer sa—it reinde miggelich wei mei in slopseilskoelte en -de Hastinger boeren sloegen hjar slach. - -Wychman Hoara sonk as in stien. To licht bifoun, 297 stimmen forskil. - -’t Wie krekt, as trille der hwet as freez troch Hastings, nou-t hja de -roaver sa stiene. Krekt as scoe hy him nou wreke, geweldich, tomûk, -sa’s in ûndier, det in oaren ien nei de strôt springt, omt hy der -allinne it libbensbloed rûkt! Mar der barde neat. Yn ’t earst oan hiene -hja neat to frezen. Hy wie noch fierst to folle yn ’e sûs fen ’e slach. - -Moannen en moannen wrotte en wrame de pine oer dy tobekset him yn ’e -holle om en yn ’t earst oan, as ’t riedsforgearringe wie, krûp hy de -hiele middei op ’t hea op ’e bûthúsbalken. Det koe ’r net sjen, det -Nuttert der hinne stappe scoe, om op syn plak to sitten! - -Mar Novimber kaem yn ’t lân, it lânwirk wie biredt, it fé stie op ’e -stâl en de soarch fen in jier joech hjar del to rêsten. Min sloech de -doarren ticht efter de jiersrispinge, dy-t geurich en swier yn ’e -fekken oploege wie. - -Yn de koarte dagen, de lange jounen slûpten de twillingbroerren -omtinken en neitinken by ’t twiljocht fen ’e winterdagen yn ’e húzen. -En Wychman Hoara binuttige dy tiid. Gjinien naem hy yn ’e heimnisse . . -. hy wiste it wol, krekt s’ as de Egyptyske presters by âlds, det der -gjin geheim better biwarre is as by yen sels. - -Allinne hy hâldde him hwet mear binnedoar. Der mocht noch ris hwet oars -úthingje as det de pipe him út ’e mûle sketten waerde en ’t libben is o -sok in swiet bisit! - -Der ynienen klonk de ellinde as in skreau oer Hastings, yn ’e -winterstiltme fen ’e droeve, ôfgeande dagen, dy-t mei bleke eagen oer -it forlitten lân sjogge. Fiif boeren sei hy it jild op, det wie mei -Driûwerske seis. Nou ’t it lân sa brea goedkeap wie, wie ’t hjar -ûndergong. - -En de wille oer dy fornietiging seagen se fonkeljen yn syn eagen, dy ’t -miskien ien trien litten hiene om ’e fal, dy-t hja mei inoar -biwirkstellige hiene en dy hy him nou mei tûzenen fen ’e allerbitterste -triennen bitelje liet. Nou koene se gean to skoaijen en stimme, hwa se -woene, gniisde hy yn him sels. Goaitsen’s Poai en Hindrik en Ljibbe mei -de jonges en de turfboer Japik, allegear, allegear krigen se it fonnis -thús en hja mochten hippe ef springe, hja koene opkrasse.— - -De pleatsen stiene allegear al ûnder forkeap, dy iere maitiids, do kaem -Douwe slagter der skytskoarjende oan en pleite for syn mem, alhiel yn -’t lyts himd mei triennen yn ’e eagen. “Lit hjar der den tominsen to -hier bliûwe,” sei’r. “Mem kin net fen ’t âld spul ôfsjên, Hoara. Hja is -der sa oan forkleefd.” - -Op in Sneine hiene se det petear mei de heldere wintersinne op ’e -glêzen en de stille fredige natuer slomjende ûnder de toarre bledden. - -“Ja,” sei Wychman, “nou kinn’ jimm’ wol komme en bidde en smeke ’t -hûndert út, mar do-t ik ris kaem om in kleinigheit, hwa jage my do ta -de doarren út? It hie net folle skild, as ik wie der útsmiten en ik bin -sa min op ’e gong. Dy-t it jild gjin eare jaen wol, moat it mar kwyt, -Douwe,” en it oantinken oan syn fornédering makke him noch ris wer -troch ’t razene hinne. “Dy beide stimmen moat djûr bitelle wirde. Dû -kinst nou sjen, ho’n waerde as ik se wol net tarekkene.” - -Douwe sei neat, hy bûgde de holle as in beam, dy wit, det hy tsjin -dizze stoarm net bistand is. - -“Fij!” sei Martsen ynienen, “dit giet my botternôch, Wychman. It minske -is âld . . . hja stiet al mei de iene foet yn ’t grêf.” - -“’t Kin my neat skille,” sei dy wreed-wei werom. “Dy net hearre wol, dy -_scil_ fiele en as hja do skiklik west hie, Douwe, ik siz dy dit, hja -hie der side mei bispoan.” - -Dy gyng oerein, de triennen roanen him oer ’e meagere, brúne wangen. -“Om ús . . . mem ha . . . ik my fornédere foar jo, boer,” kaem der -stammerjende út, “. . . om ús bêste, kloeke mem . . . It scil hjar de -dead dwaen.” - -En hy gyng der stil út mei al syn bittere ellinde yn dy kalme natuer, -de wei út, dy-t mem sa graech ris útsjen mochte. - -“Wychman, dû bist to wreed,” sei Martsen en seach him noch ris wer oan -sa’s by âlds. Mar selst for dy eagen torânde de iiskoarste om syn hert -net mear. Det wie oan ’e boom ta bifêrzen yn ’t jildiis yn ’e lange -winters fen gjirrigens. - -“Bin ik,” andere hy stoef. “Lit se fiele, ho sear as ’t docht. Hja -binn’ der mei bitelle, dy apen. As de soannen my holpen hiene en ik wie -der troch kaem—it pompier lei klear, den hie ’k det âld wiif de rinte -kwytskolden hjar libben lang. Den hie se in goede âlde dei hawn. Mar -nou scil ’k se knipe . . . sá!” en hy krige in sulveren leppeltsje út -’t thépantsje en bûgde it dwarstroch. - -“Dû bist net wiis,” sei Martsen en gyng der lilk út. - -Maeijedei rieden de frjemde weinen mei de frjemde ljue troch Hastings. -It wierne de nije eigeners ef hierde boeren fen ’e forkofte pleatsen. -En op in âld boerewein ried Driûwerske fen ’t hiem ôf, it bisit, der -hja sa kloek en diger for west hie. - -Hja hie der stjerre wold yn ’t âld hûs. - -En hja hinge hjar op oan ’e skûrstile.— - - - - -VII. - - -De nachtegael song yn Reinder Hoara syn hôf—lûd mei lange úthalen -oargeljend . . . in blide sang for it wyfke, det stil siet to brieden -en kipich to sjen yn ’t biskûl fen ’t blêdgûd en hy song sa fel, det hy -gappe nei de siken en sloech mei de wjukjes. - -Efkes sette in skelfînk it tsjin him yn ’e kant en it oarg’ljende -fûgellûd waerde noch folder . . . noch inniger . . . Do swijde de -skelfink en waeide flodderslûch oer ’e bloeijende appelbeammen det ek -oer nei ’t hôf . . . - -Ien amerijke wie ’t deastil . . . en wer bigoan de nachtegael to -sjongen mei ’t kopke nei ’t Easten út. De dage gyng oer ’e loft . . . -en yn brede donzige streken weagen en widzen de nachtnevels as -sulverside oer ’t bidauwe lân. Der ynienen! hja spjalten fenien en in -flauwe roazegloed trille oer ’e bleke loft . . . efkes mar . . . as in -sike, weigliden yn oneinigheden. - -Noch ris . . . noch ris wer . . . mei bleekblau en fleiskleuren en hiel -fyn read fen in roas yn ’t útkommen, mei al de godlike kleuren fen ’e -gloedsgamma yn hjar alderfriste berte en skittering. - -De loft trille nou fen kleuren en boun hjar flechtige wolkens yn ’t -Easten mei sulveren snoeren en sette se as swierhelmde wachters by de -poarte fen ’t ljocht, det sidderjende fen lok de nachtwynsels ôfwoelle -en yn heal wache eachskittering syn bane rûm seach om to gean . . . - -Der fleach mei poarpergefonk de poarte op! de wolkens dûkten hjar for -de goudene sinnewein, fluchten as wite kobben fier oan ’e blauwe loft, -dy-t wûnderlik skittere . . . de sinnebreid kaem yn al de moaijens fen -hjar reine moarnsjeugd! . . . - -. . . Krekt as lei der nou in nije wrâld, dy hjar earste dei kommen -seach yn hearlikheit. - -De brúne heide waerde wekker. It djiert, det by hjar hearde, det der -winters syn hoalen groef en simmers op lichte soalen op roaf útgyng, -socht nou mei slûpende windingen syn forskûl wer op, it bloed en ’e -hinnefear fen syn nachtgenieting noch om ’e bek en yn syn wrede kloeren -noch it neipriûwen, de pimperjende wille fen in lêste feninige -hoannepik, fen ’e lêste wjukslach fen in hearlik jong hinnepykje. - -Yn in hege spjirrebeam seach in ûlekoffe syn nachtkammeraet slûpen . . -. Hja bigyngen diselde paden troch ’t dauwewiete lân, hja koene inoar -en ien tiid fen kommen en gean wie hjarres en derom loek de ûle syn -fearrepels tichter om him hinne en knypte syn skerpe roune eagen ticht -foar de Dei, dy-t hy net koe en dy ’t hy dochs alle moarnen fen sa -tichteby seach. Syn dei wie om . . . dy-t de minsken nacht hjitten . . -. - -Al ’t fûgelgûd floddere nou oer ’e heide nei de heidepoel, dy der as in -klear blau each mei de sinne en ’e loft lei to pinkeagjen en der gyng -’t oan wei. Det baeide syn fearkes—det focht . . . det song en forkrûp -yn ’t heidekrûd en siet inoar efternei yn ’e loft—sims hiel fier as twa -stipkes en saeide den wer del yn in lyts heidebeamke en sei inoar hiel -hwet . . . de fjouwer lytse foetsjes op ien twiichje en ’e fearkekrâns -op ’t kopke heech as in útsteand waeierke . . . - -En de rûpen, dy-t der oan ’e spinrêgen omslingeren, wiet fen dauwe, fet -fen simmersprútsjes . . . det waerde hjar moarnsmiel . . . - -En do songene hja—hiel it lytse doldryste gekjeijende fûgelboun, de -heiderobyntsjes en ’e skelfinkjes en ’e hôfsjongers, krekt sa lang, det -der as in great skaed in minske oprizen kaem yn ’e heide. In minske mei -de lod op ’t skouder, dy-t nei syn wirk gyng. - -De dei wie bigoan . . . - -De maitiid joech him syn wijing en de fûgels forwolkommen him yn dy -greate timpel mei syn soudering fen blau en syn sinne as in wûnderlampe -en dy-t syn gerjuchtigheit sa wiid útfiemet as de ierde great is . . . - -By Reinder Hoara’s waerde hiel stil de foardoar opdien en twa -hazzenútbrúne heldere eagen loerden om ’t hoekje en seagen yn ’t waer. -In swel fleach heech boppe hjar yn ’e loft, hja seach him as in stjerke -forsjitten . . . rûfty! . . . wei wie ’r. De houtdouwen yn ’e linebeam -rôpen hjar wémoedich roekoe-koe-koe-koé en in hiele swarm protters -stoude út ’e izejanebeam foardoar. Dy skittere wol sa wyt, hwent de -sinne skynde der op, fel efter de skûrre wei. It wie moai waer. - -“Trouwerswaer!” flústere in mûltsje heal-lûd, do flapte de doar ticht -en Lys hjar toffeltsjes klipklapten wer oer ’e foarhússtiennen. - -It wie noch stil . . . de iere moarn for de boer wie bûtedoar noch net -iens bigoan. As wie ’t hjir alle dagen Snein, sa’n frede lei’r oer it -hege boerehiem, det as in tichtbigroeid eilân út in Oceaen fen dauwe -weitynde, swier fen sulveren dauweslingers oan syn tokken, oan syn -gêrsen. En dochs, ’t wie krekt, as hearde min ’t sykheljen fen ’t oars -sa beuzige libben binnedoar nou noch boppe de stiltme út, it beuzige -libben, det nou mei lang-útrekte lidden en útsprate hânnen slepte en út -’e greate gielgoede fen ’e sliep syn nije kreften sochte . . . - -d’Ald sifertse kat wie nou de earste, dy-t him de sliep út d’eagen -wreau. Hy slûpte troch ’t kattegat yn ’e skûrredoar en gyng op ’e -efterhûsstriette sitten yn ’e sinne en slikkepoate him flitich en -striek de snoarren op. Do gyng hy sitten to spinnen op ’e stirt fen ’e -wringe by de jister, der de bisten as frjemde greate wezens yn ’e dauwe -omwaren en hjar njonkenlytsen mei skerp-ofteikene linen losmakken fen -’e onwezentlike dauwewrâld om hjar hinne. Hy knypeage in setsje tsjin -’e sinne en do bigoan hy syn neils to skerpjen op ’t âld hout en -ynienen—der rollebolle hy fen ’e dam ôf yn ’t wiete gêrs. Mei in hege -rêch kroaske hy nei de efterhússtriette en gnyske lui tsjin ’e swellen, -dy-t him foarbysnûrren. - -Der fleach de doar op . . . it wirksume boerelibben forspraette him as -in swarm bijen oer ’t hoarnleger. De faem en ’e feint kamen der -sjongende wei út mei de jernamers oan ’t jok en de skiepmelkersjonge -pandere hjar efternei, noch heal yn slieppe-sûs. De greatfeint boun de -beide fossen oan ’e ringen yn ’e efterhûsmûrre en bigoan to fluitsjen -en to hynsterossen. De swellen seagen de baen rûm en snûrren troch de -skûrre en sieten op it skouder fen ’t skermmantsje efterhûs, det -piipjend bigoan to draeijen op ’e moarnskoelte. De sinne tsjoende mei -ljocht en skaed yn ’e skûrre om en sûge mei stadige swolgen it tsjuster -op. De keallen boarten yn ’t heafek en sprongene yn ’t waerme strie om -. . . d’âld klok mei de pykjes kuiere op ’e sinne yn nei de -efterhússtriette ta en kokke-lokke memmich en soargsum foar hjar lytse -wyt-weitene skare út. - -De boer kaem yn ’e himdrok bûtedoar, de wiete streken fen ’t -pompswetter noch yn ’t bleekblonde hier en in âld drillen broek mei -kniblapen om ’e fearige skonken. - -“Moarn boer!” sei de greatfeint. “Dit wirdt in moaije dei! Hear dy geal -ris sjongen yn ’t hôf en de dauwe krûpt sa leech oer ’t fjild . . . det -meij ’k hiel wol lije.” - -“Ik ek,” en mei de hân oer de eagen seach Reinder Hoara yn ’e fierte . -. . “Sinneskyn waer . . . sinneskyn libben.” - -“Ik hoopje, det it sa wêze meij for de fammen,” wie de feint syn -segewinsk. “Ik kin ’t net helpe, mar ’t is krekt, as scill’ se ús hjoed -de fleur út ’e hûs stelle.” - -“Biloop fen ’e dingen,” sei Reinder, mar de sucht, dy hy op dizze -wirden folgje liet, der mirk min ’t wol oan, det de âlder syn bern noch -net bêst misse koe. - -Twa breiden yn ien hûs . . . simmerbreiden . . . jong, yn ’e folle -fleur. ’t Wie krekt, as stie syn lok nou allinne mar sa yn top, om der -in greate slach op komme to litten. Hy hie súver tsjin dizze dei -oansjoen en nou wie hy der en yn ’e blêkering fen goudene sinneskyn -scoene se strakjes oer ’e drompel gean fen ’t gemeintehûs yn ’e Ham . . -. - -Simmerbreiden . . . simmerlok! En Reinder seach nei ’t âld hûs, det dy -greate skat sa lang biharbarge hie, krekt sa lang, det de frjemde -mânljue kamen en se opeasken en koartwei seine: “hjir binn’ wy, jow se -ús.” Krekt as hiene heit en mem se mar to lien hawn, det hja der âlder -rjuchten op hiene. Och, it wie allegear alderbêst, mar as in gjirrigert -telde it heitehert dy greate skat noch ris wer fen ’e iene hân yn ’e -oare oer en aeide se noch ienris mei de tearste strieling fen syn -heiteljeafde en wie noch ris jong mei hjar, dodestiids do-t se mei -koarte rokjes yn ’t hôf omdânsen . . . de skoallemûrren de frijheit -noch net iens bignibbele hiene . . . och det allegear bilibbe heit noch -ris ienris wer . . . - -“Heit! ynkomme!” rôp der ien efter út de skûrre wei en út it -healtsjuster fen ’e lege fekken kaem in frouljues antlit foar ’t -ljocht, it blonde hier as in goudene frissel noch los op ’e rêch. - -. . . “Like . . .” sei ’r en as doarst ’r ’t hast net lûd-op sizze, -flústere hy derefter oan, “bern . . . myn bern . . .” En efkes stiene -se neist inoar, skouder oan skouder en kúrden oer it plakje wrâld, det -hja út de skûrredoar wei seagen, it plakje wrâld, det forheard mei -heldere eagen syn simmerlok út it Easten wei opkommen seach. - -De heide dûkte hjar noch ûnder de felettene moarndize, mar de greiden -leine der al bûnt fen blommen foar en de skoenmakkers saeiden der oer -hinne, ljochtpylken, fen wûndere simmerboaden útstjûrd en de -kleurmingeling fen ’e skitterjende simmerdagen, dy-t noch komme scoene, -droegen se as in bûnteagich ûnthjit op hjar triljende wjukjes.— - -Hja wierne sa ticht by inoar, det hja fielden elts for oar de klop-tik -fen hjar hert. Stil striek hy hjar noch ris oer ’t oerhearrige hier, -det mei kroltsjes altyd alwer oan ûnder ’e hierspjelden útringele en -hja krûp tsjin him oan. krekt as fielde hja op dit stuit earst foargoed -de swierte fen ’e bikende en ûnbikende gefaren, dy-t der nou yn ’e nije -wrâld foar hjar leine . . . de ûnbikende, der in frjemdling hjar -paedwizer wêze scoe en it lot de regeler fen ’t ein gean. - -Sa’s hja der nou neist him stie yn de wûnderljeaflike Junibloei fen it -libben, det byld hat Reinder Hoara noait wer forgetten. - -Hy draeide syn holle om, as socht ’r noch hwet yn ’e healtsjustere -skûrre. “Lit ús yn ’e hûs gean, nei mem . . .” sei ’r en striek mei de -hân oer syn wrede wangen, rûch fen stoppelich ros bird. - -Sá hat hy him losmakke fen syn skat, de ginaemd fen syn mem, Like Hoara -fen Hastings.— - -De wiele fen ’t beuzige libben gyng snûrriger mei ’t heger kliûwen fen -’e hjitte sinne, dy-t it dampe moarnslân stoofde mei gleone strielen, -rjucht del út ’e helderblauwe loft. Foardoar yn ’t slingertún stiene -fen dy âlderwetske blommen to bloeijen, pioenen, constantinopels en -wite titelroazen, in hiel bosk yn in hoekje en ’e paedtsjes krinkelen, -oanfage en klauwe en omrânne fen sipelgêrs, der omhinne mei ûnforwachte -bochten, krekt as folgen hja de wink fen in onsjenbre boartlike hân. -Efter de hage lei de Hastinger strietwei yn ’e felle skittering fen -sinnegoud en de skelfinken fluiten yn ’t biskûl fen ’e nijreade -ikebeamsbledden, dy let-oankommelingen. - -Der wie gjin minske to sjen . . . krekt as wie dy wei noch noait bigien -. . . - -Ynienen fleach der in wolkje stof fen in manshichte oer ’e berm, en op -it rjuchtúte ein kaem in tilbury oanjeijen. - -Reinders Janke lichte it gerdyn hwet op . . . It skokte hjar troch ’t -hert. Dit wie Lise’s en der fen ’e oare kant . . . o headen de staesje -fen doomné’s, d’âld portierwein mei de skimmel derfoar. Hja jagen tsjin -inoar yn . . . Dy fen ’e tilbury hâldde it hynsder yn . . . en liet -doomné’s folk foargean . . . For Wypk, ús âldste, siddere ’t troch -memke hert. - -“Fanke,” rôp se, “der binn’ se. Bist ré?” Wypkje sels joech it andert. -Bidaerd en evenredich as altyd kaem se ta de doar yn, steatlik yn ’e -swartsiden troujurk, hwer hjar fynblank kopke ta’n út knoppe as in -wyt-wyfke út de swarte Maerte-teigroun en allinne hjar eagen, der lies -min de forwachtinge yn fen ’t nije en ûnbikende. Sá scil in reisger -útsjen nei it lân fen bilofte, det hy strak ansens sjen scil, s’as ’t -him al lang foarstie yn bliid fortroude dreamen. - -Janke seach nei hjar mei triennen yn ’e eagen. Hja hearde it knarsen -fen ’e tsjellen op ’t stienpún fen ’e reed. Noch ien amerij . . . en it -nije libben lei al bislach op ’e bern en bigoan syn wirk fen -forfrjemding. - -“Mem moat net gûle,” sei Wypkje bidaerd wei, “’t stiet sa mâl dy reade -eagen,” en tige precys hekke se de hekken en oezen fen ’e mouwen fêst. - -“Ik gûl net, fanke,” en krankyl twong mem hjar triennen tobek. Ho fier -stiene se noch fen inoar ôf, dy mem en dy dochter! As yn in forskûl -bismoarde Wypkje alles yn hjar sels . . . hja hie oan hjar sels genôch -. . . in onpeilbare sé wie se, der gjin minske oait in wynfâld oerhinne -gliden sjoen hat, mar derûnder djip op ’e boom der fecht ’r syn eigen -stryd út en geit mei syn eigen wille. En gjin minskeëach bispeurt it . -. . - -Janke hie der noch noait wiis út wirde kend en Johannes likemin. Dy koe -’t ek neat skille. Hoara syn jildpong wie for him gjin riedling mear en -dy forswiette in bulte tsjustere dingen en hy seach syn mem ris oan -efter yn ’e greate portierwein en gnyske mei in fyn gnyske de Hoara’s -út. Tafallich hearde Reinder Hoara, hwet hy him derby ûntfalle liet en -dy wirden barnden him yn syn hert. O hwet diene se him sear, dy heit! - -“Elle, bist’ der al?” en Lys skeat as in snoek nei foaren en hie de -breugeman al by de swartlekkense jasmouwe en loek him gau mei nei ’t -simmerkeammerke ta en frege mei in hiele earnst, ef hy it -naeimasinetaffeltsje al torjuchte set hie. - -Elle foel út ’e saunde himel mei in greate plof op de deagewoane ierde -del. “Taffeltsje?” sei ’r, mei al syn prakkesaesje noch by hiele oare -dingen, “masinetaffeltsje?” en hy sette de hege hoed efkes ôf en striek -it koarte, leech op ’e foarholle ynplante swarte hier hwet op. “Ik ha -’t net iens sjoen, det hiele ding, Li.” - -Lys hjar lytse foetsjes trippetrapken ongedúrich op ’e flier en hja -stoarre op ’e snútsjes fen hjar lakte learskes mei ’t blonde kopke -foardel en ’e greate brúne eagen yn ’t healskaed fen ’e eachslidden, -tin as blombledden. - -“Dû bist onsteurber, Elle,” sei se mei in read prúl lipke. “It moat mar -oergean, det trouwen fen ús,” en hja gyng in stap twa foart, noch wer -ris efkes for ’t lêst it jong twinter, det de sylbeage eanget. - -Earst sette Elle Mulder de hoed wer ris op, do wiske hy in plúster út -’e eagen, dy-t hy der nou krekt fornaem . . . en do makke ’r him ta -man. - -Mei in pear stappen wie ’r by hjar en sette se neist him del op in -stoel. Syn donkerblauwe eagen skitteren ûnder ’t forwulf fen ’e -foarholle en ’e boarstlige swarte eachsbrauwen wei, seldsume strang, -hiel syn brúnforbârnd antlit teikene de onrêst fen syn hert, al ho-t hy -him der ek tsjin forsette. - -“Hark ris, Lys,” sei ’r stoef-wei, “ik sit hjir net for boântsjelap, -bigrepen? Hwet miskearret dy? Det fen ’t taffeltsje is mar larie.” - -“Larie,” sei Lys him stil nei; de ljeafde krige al wer de oerhân oer -hjar lúmichheit, mar dochs skikte se noch fjirder fen him ôf. - -“Hjir,” sei Elle Mulder en loek se wer mei in swaei nei him ta, in -boskje gûd yn syn greate brede hânnen. Deastil lei se mei de holle -tsjin syn skouder oan him oan to sjen. Mâl waerd’ ’r fen ljeafde en -nidigens en de geur fen hjar jonkheit fleach him as swiere wyn nei de -holle. - -“As ’t sa moat, it kin noch út, Lyske,” warskôge ’r, mar om syn mûle -siddere de freze. “It kin noch út, bern.” - -Lys sei neat. - -“Myn goede! doch de mûle dochs iepen! Siz, detst’ my foar dyn eagen net -sjen meijst desnoads . . . detst bang bist for my . . . det ik . . . to -. . . âld . . . bin.” Fen greate eangstme skeat it him yn ’e kiel . . . -o as det ris sa wie . . .! Det jonge bern en hy . . . dy-t nei de -fjirtich loek, dy-t de libbenshjerst syn sulvren spinrêch al troch ’t -swarte hier skimerjen seach. - -“Omt ik dy ljeaf ha . . . det makket . . . bang,” flústere hja -biskamsum en krûp tsjin him oan as in fûgeltsje tsjin syn foarse -beamskutte. “Bist nou noch lilk, Elle?” - -“Lilk!?” sei ’r en syn hân glied mei sêft aeijkjen oer hjar moai hier. -“Ik kin net lilk op dy wirde . . . ik kin dy noait wer misse, Li. -Bigrypstû det? . . .” - -Hy gyng oerein en stie nou lyk foar hjar. Biseach hjar. Hja wie him sa -nij, sa frjemd optheden. O det ranke, linige lichemke en it goudene -boskje hier en de brúne eagen en ’t heldere, ljeave lûd, koe hy dochs -ommers al sont fjouwer jier, selst hjar kuerkes wierne him al sa eigen -det en dochs . . . It blossomjende fen al hjar tears, hjar moaijs tróf -him ynienen sá, det hy waerde der stil ûnder. - -. . .“Pop . . . o myn pop . . .” sei ’r optlêst hiel sêft. Do helle ’r -hiel hoeden hjar kopke hwet nei him ta, det it syn skouder rekke. - -En joech hjar de lêste breidspea. - -Johannes en Wypkje dy hiene sokke freugden en mistribelingen net, det -wierne forstânnige bidaerde minsken, dy diene allinne wolbitochte -dingen en dy trouden op fêstbipaelde gefoelens en fêstbipaelde -oerienkomsten, súver woegen op ’e greate skealjes fen ’t forstân en der -it gefoel net mear as in heal lead by ynsmite doarst. - -Wypkje hie ’t aerd fen ’e Hoara’s . . . for de poëzij wie ’t libben to -koart. Der koe min net oan ta komme, net yn ’t daegliks bidriûw en -likemin op ’e heechtiden. En derby . . . hwet bidijde it . . .?!— - -It waerde in hiele staesje der fen it stille boerehiem ôf nei de Ham -ta. Wychman Hoara yn ’e nije brik, Oebele-om mei d’âld glêzewein, -doomné Akkringa syn foermansreau en der in meagere wynhoun foar en -Reinder sels mei syn nijkeap, in moai span fossen en de beide pearen -jongeljue foarop, elk yn in tilbury, doomné’s Johannes en Wypkje en -Elle Mulder mei Lys, hiel smûk ûnder ’e lege kap. - -Hjir en der stiene in stik ef hwet minsken by de wei, mar mei ’t -Sneonswirk ûntkamen hja de measten. Allinne de skoall’bern, dy wierne -fyf, dy raesden hjar de segewinsken al fen fjirrens tomjitte en wachten -yn ’t skaed fen ’e tsjerkhôfsbeammen, as se weromkomme scoene en -lekkerdingen struije. - -En hja kamen werom—de appelige hynsders hiene bûnte blommen op ’e stirt -en Elle Mulder syn swipe hiene se mei in gleone read-siden strik -opsierd. Dy wie tige gesien yn ’t doarp. - -De middei’s waerde it dêrre in hiel gearset by Reinder en dy’s. Der -hâldden se fen, by sokke gelegenheden seagen se den net op in goune ef -hwet. Der moast noch jierren oer praet wirde en al de geseten ljue -waerden bean fensels, Fleurin mei ’t wiif en ’e dochter, notaris en -ûntfanger en alle greate boeren, meast allegear ek noch fiere femylje -fen ’e Hoara’s. - -It hiele hûs wie oeral. Yn ’e greate keamer sieten de jongeljue en ’e -neiste femylje en de trouwden, en de efterkeamer—der snûrre it jongfolk -hinne, Tine Fleurin en Lys Hoara fen Wychman’s as keninginnen efternei. -Fokke wie der ek en de dochters fen Oebele en Bintsje fen Geale en -Trine’s, nou optheden de rykste fen Hastings, en hjar neven, de jonges -fen Klaes de Groot. Al ’t jongfolk, det mei Wypkje en Lys nei skoalle -ta gien hie en mei hjar great waen wie en troch de mesken koe hwet jild -en stân oangyng, dy kamen nou noch ris for ’t lêst wer by inoar by de -troude kammeraetskes yn ’t âlderlike hûs. Sa’s ’t like, hingen se noch -like folle oan inoar, mar sûnder, det hja ’t noch mirken, skouden de -frjemde mânljue en ’e frjemde bilangen hjar al twisken dy frjeonskip . -. . noch in jier ef hwet en Wypkje en Lys hiene selst de nammen al -forgetten fen ’e frjeondinnen fen hjoed. - -Doomné Akkringa’s folk hâldde him hwet appart . . . nou-t de bút binnen -wie, hiene de jagers lins—it hoechde nou net mear, dy oansjitskens en -derby, mei Fleurin-en-dy wie ’t ek net ien lucht. Dy krige fierst to -bêste biroppen en det it der altyd sa út ’e brede fjirtsjin gyng, -forginden se him ek. - -It dûrre al net sa bare lang, do stie de âld foermanswein mei de -wynhoun derfoar al wer op ’e wei by ’t steksdoarke. - -Reinder’s Janke seach raer op. “Scill’ doomné en dy nou al foart?” sei -hja sneu. - -“Och ja,” sei mefrou mei in fyn glimke, det doomné mar al to goed -bigriep, “de jongeljue moatte ek op ’e trein en den kinne wy se noch -krekt hinne bringe.” - -Mei greate stappen kaem Reinder Hoara der op ta. Op syn brúnforbarnd -antlit lei hwet onwilligs, sûnders, en syn ljochte brúne eagen seagen -spûnsk. - -“Der is gjin sprake fen,” sei ’r koelwei en seach mefrou ûnforskrokken -oan. “Us wein wirdt ynspand en der ride de jongeljue mei nei ’t spoar -ta. Dy komme net mei sa’n rattelmansreau troch Nijlân, gjin sprake fen. -Myn bern moat it hâlde, sa’s se det wend is.” - -“Der ha’ jy gelyk oan,” andere mefrou mei feninige spot. “As jy det den -mar folhâlde, Hoara. Somlike minsken ha súnige buijen, de Hoara’s -binammen.” - -“Det’s better as mei in hopen ljue, der gappet it wider as ’t byt, -mefrou,” fjurre dy fen him. “Ik ha myn bern goed útrist . . . as jy det -nou ek mar sizze kinne . . .” - -“Wy ha him leare litten,” hime hja. “Hwet tink’ jy, det wy it oare ek -allegear noch bitelje scoene?” - -“Det is bitelle . . .” andere hy koartwei, “syn skilden ek en as se nou -werom binne fen hjar reiske . . .” - -“Op reis . . . Hja op reis? Ho komm’ jy derby?” - -“Hark ris, mefrou,” sei hy wer, “jy tochten miskien, det Johannes hie -myn dochter trouwd, om der yn in efterôf doarpke hjar jong iibben to -forkniezen. En den minhear sims allinne op reis . . . Mar der stiet -neat fen yn myn boekje. Hja is jong en hja scil der wille fen ha ek. -Hja kinn’ nei Parys gean . . . ik ha se in pear pompierkes meijown. Der -moatt’ hja hjar mar ris útspringe en wille ha. It hat ús noait barre -mocht . . . mar hja scil ha, hwet hjar hert bigeart. Derfor is hja de -dochter fen in Hoara, dy-t sa súnich binne, sa’s jy my útleine, -mefrou.” - -Mefrou hie in holle as in koal en ’e naden fen ’e swartsiden japon -krêken fen binaudens yn ’t boarst. ’t Minske hie ’t net rûm . . . earst -hie me det folk Johannes sa to fiter hawn en praette earst oer -“huwelijksfoarwaerden,” do-t de jongeljue de geboadens al hiene en -Johannes as fetsoenlik man der him net mear útwine koe, al ho graech hy -ek noch wold hie en nou . . .! as hy det fanke ek mar ien strie -oerdwers lizze doarst, den kaem Reinder to opsprekken en waerde hy by -de tûmme heind. Hwer hie dy jonge him ynjown, dy earme stimper! - -“Licht hat Johannes gjin sin oan reisgjen . . . Scoe ’t net better -wêze, as hja ’t jild opsparren for ’e kwea dei?” bigoan ’t minske -sûrswiet en tocht om al de rekkentsjes fen Johannes noch to Grins, dy-t -mei gauwens loslitten wirde scoene yn ’e posterije as hongerige wolven. - -“Wel mefrou,” sei ’r wer, “oars wierne jy ek net sa súnich, wol? Tink -der om, det myn bern ek net koart hâlden wirdt. Johannes sei, hy wie o -sa mâl mei hjar . . . oer ’t jild praette hy net . . . en ik scil him -toane, ho goed as ’k him leau. For alle plesier, det hy der mei Wypkje -fen nimme wol, lit him hjir komme, yn ús âld brânkast sit noch wol -hwet—mar for syn plesier allinne, gjin heale reade sint . . .” - -Hwet hja beide op dit stuit tochten, der praetten hja net fen . . . mar -mei gleone prippen pinige it syn herte. Sont fen ’e moarn wist Reinder -Hoara, hwer syn Wypkje om naem wie en scoe mefrou it witte, det -Johannes mei dizze ruilhânnel gjin koarel foardiel bispoan. Al kaem hy -nou ek wer om yn ’e skilden, Hoara’s jild scoe ’t gat net wer stopje! - -Reinder’s Janke stie earst noch hwet fen fjirrens, mar nou kaem se der -ek op ta. Hwet diich Reinder ek sa to skreauwen? ’t wie krekt, as hie -hy in snipke yn ’t ear, sa read wie syn holle en sa gril stiene syn -eagen! - -“Hâld dy dochs stil!” lústere se him yn ’t ear, “elkenien sjocht nei -jimm’. Sa tsjin mefrou op to sprekken!” - -“Och,” sei mefrou mei in ljeaf glimke, “jou man is hwet heftich. It is -ek in hiel ding, det trouwen fen twa dochters op ien dei! Wy scill’ der -nou mar net mear oer prate, wol frou Hoara? Hy mient it net sa min,” en -mefrou Akkringa swaeide mei in greate swaei nei efterhûs ta mei Janke -om de bern foartriden to sjen en wie sa falsk-frjeonlik det. Mar -Reinder Hoara en hja, det hat der sont dy dei opsitten. - -Noch in minút ef hwet en de goudfossen loeken oan en brochten de -jongeljue nei ’t station to Nijlân ta. - -“Sjesa, det ha wy wer hawn,” sei Bintsje hjar heit. “Is ’t net krekt, -ef de keningin foartrydt? sa’n spul der by en det om sa’n keale -doomnéssoan mei in bûs fol skilden. Wy binn’ noch net oan ’e ein . . . -wy binn’ noch net oan ’e ein . . . It is noch net iens in -foarikkerslingte” en hy ljurke mei lange halen oan ien fen ’e bêste -sigaren, dy ’t hjoed mar for ’t krijen wierne. - -Hja stiene der foar mei hjar brede rêgen en ’e swiere swartlekkense -jassen oan en seagen yn ’t skaed fen ’e reedsbeammen de wein efternei, -Bintsje hjar heit mei hwette as ôfginst. - -“Scil ’k dy ris hwet sizze?” andere de oare en wiisde mei in breed -gebaer oer ’t hûs en ’e finnen fen Reinder: “As det mines wie en dy -Akkringa kaem om myn bern, den sei ’k, ik moat my der earst noch ris -oer bitinke. Wy moatte de pongen ris hifkje, jongkje.” - -“Min seit . . .” flústere Bintsje hjar heit, greate Japik fen ’e -Sassepôle. - -“Nou, hwet den?” - -“Det it hjir ek al net sa folle mear is, as ’t liket.” - -“Ea kom! Det wit ik wol better. Dy ha hwet efter ’t linnen, det siz ik -dy. Ik woe noch wol ruilje.” - -“Dû . . .!?” - -“Ja ik.” - -“It mear rekket noait fol, Hindrik.” - -“Bisit is swiet,” sei dy mei in knypeachje. “Sjoch der mar ris.” - -Elle en Lys stiene yn ’e goudene sinneskyn foar de dam en seagen oer ’t -fjild, det yn fonkeljende simmerweelde foar hjar lei, krekt sa ’s it -libben foar hjar útsjend each. Sa stiene se der in hiel set—do waerden -hjar eagen lutsen nei in wûndre seilstien—nei in trop beammen yn ’e -fjirte mei it readgoudene middeiljocht op ’e krúnen. - -“Wist, hwet der is, Li?” sei hy en syn blauwe eagen sochten de brúnen -neist him. “Wist it?” - -“Dyn hûs . . .” andere hja . . . “Uzes, Elle?” - -“Ho tinkst der oer, as wy ek ris foart-gyngen? Ik ha neat gjin -aerdigheit oan dy feesterij en dû?” en hy krige hjar hantsje beet en -aeide it stadich . . . ider kear hinne en wer . . . - -De beide âlde mantsjes yn ’t skaed fen ’e elzewâl gizen efkes en -panderen do mei stive skonken wer yn ’e hûs.— - -Dreamerich liet Lys hjar eagen noch ris oer ’e finne gean, der hjar -bernejierren en hjar jong-faem-wêzen sa nau oan forknotte wie as -boartersplak en kuijerpaedtsje. - -“Ho-t wy hjir oer tsjien jier ris stean scille?” sei hja. “Ho scoe ’k -den lykje, Elle?” mei o sa’n gútich glimke. - -“Krekt sa as nou,” sei dy en mei strieljende biwûndering biseach hy -hjar. “Licht hwet dikker waen en in únderkintsje . . . mar altyd noch -myn wyfke . . . myn lytse, ljeave Li.” - -“Lit my los,” sei hja. “Elle, der komme minsken oan. Scoene se om ús -siikje?” - -“Ea ju né. Dû moast mar tinke, hja litte dy nou oan ’t lot oer. Dû hast -nou in man . . . dy scil nou wol oppasse, det hy dy net weislipt,” en -hy skoude hjar fyn earmke troch sines en mei it greate lok syn -ôfspegeling op ’t brúne antlit en de sege fen ’t bisit yn ’e eagen, -brocht hy se for ’t lêst yn hjar heitehús as heite-en-memme bern. - -Letter scoe se der as syn wiif allinne mar mear komme to gast.— - -It wie in wúndre dei—de simmer en de ljeafde hingen yn ’e loft en -lieten hearlik-lokjende tinzen yn minskeherten opkomme. - -Teantsjende wei slûpte de nije ljeafde fen in nij geslacht om ’e herten -hinne en scoe hjar slach slaen as ’t pas joech en de natuer mei al hjar -hearlikheden stibeleare se yn hjar foarnimmen. - -De lette neimiddeiwyn swile de hjitte geuren fen ’e blommen út it hôf -op. It wie der in breidstún fol heimnisse, alhiel wyt . . . sniewyt, as -Maertesnie yn stille nachten fallen, as selst de moanne slept. - -En de swiere strúsen bûgden nei de groun ta . . . bûgden . . . krekt as -biëange it hjar, safolle lok to dragen. - -It loek nei fiven, mar ho skeaner as de sinnestrielen op d’âld pleats -fen Reinder Hoara foelen, namsto lûdroftiger geide de wille en blydskip -boppe alles út. It hik rekke fen ’e dam . . . alhielendal. It jongfolk -swurf sjongende wei yn ’t hôf om, de jurken forknûkere en mei opsette -wangen en frjemd glinsterjende eagen en de jonge feinten fen Hastings, -Fokke Hoara, Ysebrand Fink, de jonges fen ’e Groot en master Geardsma -wierne hjar op hakken en teannen nei en maljagen en diene in steil -wird, sa steil, det se stiene der sels forsteld fen. - -Yn in hiele rige slingeren de fammen foar hjar út, lang en licht mei -hege opstap yn ’e lange rokken. Det narre en pleage inoar, it hûndert -út, krekt as hie de wille fen hjoed hjar tongen losmakke. Fokke Hoara -allinne stie der stil by en hie syn eagen net fen Tine ôf. - -Ho moai like se nou wer yn dy blauwe jurk! De kleur fen hjar eagen, -tocht hy optslach, né! se wierne noch folle moaijer! sa helder, sa -klear as kristaltsjes! Nou stie se al wer mei Ysebrand Fink to praten. -Dy stoatskaver! dy luiwammes, dy-t it boerkjen hjir leare moast to -Hastings, omt ’r to dom wie for stedint. Hwet hoechde hy aloan en alwei -mei hjar to praten! - -“Tine!” rôp hy ynienen yn syn forkroppe lilkens wei. Det in oar ek -eagen op hjar smite doarst, stiek him. - -Hja kearde hjar om en seach him oan mei hjar sêfte eagen. - -“Giest’ mei?” rôp hy wer en kaem op hjar ta. - -“Ik stien hjir goed,” sei hja pleagjende werom en gyng in stap twa -tobek, det hja lyk neist dy lytse permantige Ysebrand mei syn ljocht -snoarke kaem to stean. - -Det stiek Fokke noch folle mear. De greatskens fen ’e Hoara’s oppeneare -him . . . it rjucht, det hja mienden to habben op ’e forfulling fen al -hjar winsken. - -Mei de holle stiif yn ’e nekke en in slach yn ’e rêch draeide hy him om -en gyng yn ’e hûs. - -En op det stuit bigriep hy ynienen de swiettens fen it bisit. En do ek -ynienen kruiden de swierrichheden oan syn heldere lokshimel op as -swiere tongerkoppen op in simmerdei. Swierrichheden, der hy noait net -iens om tocht hie yn syn jongfeinte-oermoed. Mar alle bisit bringt syn -eigen bigearten mei en syn eigen lêsten. Det bigoan hy nou ek to -biseffen en hy prakkeseare der sa bot oer, det hy waerde der stoef -ûnder en noartel en ûnbrûksum en stúme de hiele joun. - -In machtige ôfginst pakte him. Elts wird, det Tine mar tsjin dy feint -sizze scoe ef koe, det diich him al sear en as hy der mar om tochte, -det Ysebrand Hastinger skoall’feest mei hjar hâlde scoe miskien, makke -hy him nou al kûgels. Fensels, it paste krekt, dy twa, hy sa’n -stedsminhear en hja sa’n lichtfirdich jifferke, fierst to moai for ’t -boerewirk. O hwet pakte de ellinde him nou ynienen! Bergen fen -biswieren en ûnbikende wrâlden fen loksillichheden lieten him -libbensskaed en libbenslok sjen en hy stie der midden yn en doarst him -net roere, gjin kant út . . .! - -De ljeafde bigoan hjar wirk yn det jonge hert en dreau him as yn in -brûzjende wieling foart nei it doel, der hja him ha woe. For in goed -jier hie hy der net iens om tocht, ho-t it wêze scoe as Tine syn wiif -ris waerde, nou riisde hjar byld as in ljochtskimer fen ’e blide jeugd -op yn alle hoeken en hernen fen syn âlderlik hûs, krekt as ware hjar -wezen der al om, foar ’t hja der sels noch wie yn in wûnderbaerlike -foartsjirmerij fen syn forljeafde eagen. - -Sa stie hy der yn syn mimerij fortiisd by hûs to sjen en to stoarjen en -Tine formakke hjar mei Ysebrand Fink en Mame de Groot en wie fol -skelmerij en jongfammige kwierens en kekenheit, dy paste by hjar -healslachtige jierren, heal knop, heal blom mei de persikgloed fen hjar -sauntsjin jier op ’e mûtele wangen en ’e moarnsfrissens fen ’e greate -libbensdei op ’e lippen, dy-t hird-read, sprieken yn ’t bleke antlit as -in fjûrreade roas yn ’t tún. - -Hwet wûnder, det Fokke net de ienichste wie, dy-t it sin op hjar foel. -Det it skaei fen Fleurin en Clare net yn ’t lilk opgroeije scoe, wie to -foarsjen . . . de natuer hie heit en mem it moaijste ôftroaid en sierde -der it nije geslacht mei op. De âldste hie in bulte fen Clare . . . -memme moai hier en lea en fen wezen like hja hjar ek krekt, mar de -beide jonges, det wie sa goed net bislein, det wierne fen dy meagere, -heech-opskettene slingerielen—wakkere wiis op hjar sels. - -Tine . . .! Heit en mem seagen der heech by op en roanen o sa fier mei -hjar wei. Tine wie de ljeafling . . . de pop en greatske dreamen -waerden der dreamd yn ’e stille greate keamers fen ’e posterije mei it -brúngouden ljocht fen ’e greate boekebeammen, det skean ta ’t finster -yn foel, as ienichst selskip! - -En om Fokke Hoara . . . der tochten hja net om. En Tine, och! hja wist -net iens, fen ho’n hope en wûnder forlangst in manljueshert net -slingere wirdt, as hy nei oarremans bern om bigjint to sjen! Hja -kwinkeleare as in fûgeltsje troch ’t hûs en ’t hiele libben like hjar -ta, mar ien greate roazetún to wêzen en mei in poarte der yn en as hja -dy mar iepen diich, den stie ’t lok al for hjar ré! - -Earme lytse Tine Fleurin, ho bikaeid bistû útkaem! ho ha dyn -longerjende kleare eagen yn ’e fjirte kúrd, hwer it lok noait weikaem -is for dy en o! ho tichteby hiest it fine kind, deun by de doar! Mar -nou! hiel stil yn dyn herte bigjinst der ek al om to tinken, honear dyn -eigen troudei ris komme scil en mei hwa det den! En al de jonge -feintsjes, dyst kinste, stappe yn in lange rige dyn bigearige eachjes -foarby en dyn ûnskild omhinget se mei in gloarje, dy-t se noait net -bisitte scille en dicht se deugden ta, der hja hjar noait op foarstean -litte kinne, omt hja se net ha. - -It dreamet swiet, lytse Tine, as de sinne fen ’t earste moarnsskoft de -dagen bipoarpert. En dû hoechst dyn sweltsjeblauwe eagen ek net foardel -to slaen . . . der binne in bulte, dy-t de sillichheden fen dyn -sauntsjin jier ek preauwn ha, syn idealen, de hearlikheit fen syn -biblossomme jeugd!— - -Ho lang Fokke der stien hie to sjen, wist ’r sels net, it like him ta, -in hiel skoft en dochs wie ’t gjin fiif minúten lyn, det ’r Tine de -rêch takeard hie, mar yn det setsje naem syn libben in kear. - -Stadich gyng hy as de lêste yn ’e keamer en kaem Tine de hiele joun net -byneist, mar hâldde se yn ’t fesier mei eagen, opskerpe fen -jeloerskens.— - -Elle en Lys wierne al lang stil weiwaen út it omsittend laech, dy hiene -hjar eigen hûs opsocht, hwer Foeck hjar as in soargjende âlde mem -forwolkomme yn ’e moaijste keamer mei sûkela en in greate oranjekoek, -dy-t hast de heale tafel bisloech. - -En do-t de jongeljue goed en wol oan ’t miel sieten, lei hja de kaeijen -foar de jonge frou del en waerde stil wei . . . - -Mei lange stappen sette hja nou ek op Reinder Hoara’s ta, om de ljue -noch efkes to lokwinskjen. De measten fen ’e âlderein kamen hjar al yn -’e mjitte, útfeestfierd en bliid, det hja de deise klean mar wer -oandwaen koene. - -Jan spylman mei syn jonges siet al by de ikebeam yn ’t skaed to rêsten, -syn âld sulveren heloazje hinge him ta ’t fesjebûs út en der seach hy -al gedúrich op, sa graech woe hy, det it acht ûre wie. Den koe hy -hinnegean to spyljen op ’e boppeseal fen Swart, dy-t Reinder Hoara -ôfhierd hie for ’t jongfolk, om der noch in neipretsje to hâlden. - -“Joun Jan,” sei Foeck en bleau efkes by him stean to útpûsten mei de -hânnen yn ’e siden. - -“Dien wirk krige?” sei dy werom. “Waerdst’ to âld, Foeck?” - -“Ea ju ja, it like de boer better ta, ik moast mar rintenierje.” - -“Nou! nou!” kloárke Jan hjar fyntsjes út. “Dû en rintenierje . . .?!” - -“Dy-t breed hat, lit ’t breed hingje,” sei Foeck mei wirdichheit. “Seis -goune wyks, frij brand en ierdappels . . . ik kin ’t wol ôf, as ’k it -net minder krij.” - -“Elle Mulders folk hat altyd rejael west. Der is wol by to forkearen,” -sei Jan, dy-t it wetter om ’e tosken roan fen dy seis goune wyks en dy -flutsjes ta. - -“’t Wie krekt, as ik op side foel, do-t hy my det ûnthjitte,” sei ’t -âld minske en hjar lûd trille in bytsje. “Ik sei: boer, sei’k, det jy -my net neaken en bleat oan ’e dyk sette scoene . . . nou, det wist ik -wol, mar sa . . . en do sei hy: tochten jy Foeck, det jy for jou brea -sitte scoene to spinnen? en do ha ik him mar ris tige yn ’e hânnen -knypt . . . Prate koe ’k net mear.” - -Jan dy nikte. “Nou, hy krijt ek in goed wiif, net?” - -“In bêsten ien! Det is gjin miskeap.” - -“Better as dy oare . . - -“Wypk? det skytfenyn? Skande, det ’k my sa’n wird ûntfalle lit! Ik woe -net graech, det de boer him sa ’n ien yn ’e hûs helle hie mei hjar -útknypt gesicht. Dy moat mar yn ’e posterij . . . den kin de gemeinte -hjar as wriûwpeal brûke, dy rosse de ynfierenheit der wol ôf.” - -“Dû meijst Wypk ek al net lije?” - -“Hastû wol ris ien heard, dy-t hjar wol lije mocht?” frege Foeck werom -en do ynienen, as skamme se hjar oer hjar eigen rabberij: “Dû draechst -it Reinder net oan, wol Jan?” - -“Wel ju né,” andere dy. “Gien dû der mar gerêst hinne om in swiet -sûpke—ik doch in dûbbeld slot op ’e mûle,” en hy gyng oerein en fluite -syn jonges en pandere mei fioele en fluite en triängel nei de -harbarge.— - -It wie acht ûre waen. - -De simmerige dei joech him del. De greate kleurige blommeëagen gyngen -ticht en de warrige fûgels fâlden de wjukjes gear en foelen sittende -wei yn ’e sliep. Oer ’t Jifferspoeltsje sweven bûnte flinterkes en -michjes noch yn boartlike dâns en it gouden jounrea wjerspegele him yn -’t wetter mei frjemd moaije wjerskyn . . . roerleaze moai. Inkele wite -wolkjes glieden noch de loft lâns, stil en fredich, heech boppe it -lytse minskene bidriûw . . . - -Op ’e hege kampen om ’t Jifferspoeltsje hinne skeat de rogge yn ’e ier -. . . groeide en bloeide de nije simmerfrucht, noch lau fen ’e bârnende -sinnegloed fen hjoed oerdei en in inkele lette fûgel fleach der -oerhinne, mar efkes de wjukken útslaend yn loaije jounsflecht oer ’e -sêftsûzjende ieren, dy-t noch net stil wirde koene, al slepte de -jounwyn ek. - -As in warrige reizgester hie de sinne hjar ommegong folbrocht . . . -leech yn ’t Westen waerde hja wei en bidiek it bideste antlit mei tinne -wolkens, dy-t as flokken séskûm opplûmken efter de beamwâllen fen ’e -lânnen. - -Reinder Hoara, seach it út ’e foarkeamersfinsters wei. De sinne hie de -troudei fen syn bern bigroete, nou seine hja se mei hjar lêste -poarperstrielen. Gjin drip rein wie der fallen . . . it ûnthjitte dos -in lokkich libben. - -“Ik bin ynein. Janke,” sei hy, “scill’ wy strak ansens mar op ’e koai?” - -“Mar it neipretsje, moast der net by wêze?” sei dy. - -“Ik ha al ’t Hastinger jongfolk forsocht,” sei hy werom. “Ik leau, al -kom ’k sels net, hja scill’ my net misse en ik ha ’t skjin wei. Myn -holle dy slacht as in klok en myn skonken, nou der hingje stikken lead -oan.” - -“De wyn is dy nei de holle gien. To Reinder, yt noch hwet. In stikje -sûkerbôle ef in frânsebroadtsje mei gelei.” - -“Jow my ljeaver in pikelhearrich. Ik bin al dy swietekou wars.” Alles -stie hinter troch twinter en by in hoeke fen ’e greate tafel, biladen -mei allerhânne soarten fen itensspullen, sieten de beide âldeljue as -twa forbjustere fûgeltsjes en de onhúslikens fen it útstoarne hûs, der -de lêste gasten nou al lang foartgien wierne en ’e frjemde stiltme nei -it feestgewoel, bidrukte hjar herten. Hja misten de bern . . . it wie -sa frjemd nou, togearre wer by inoar to sitten nei al dy rûzje en -onbistindigens fen ’e lêste wyk mennich. Elk for oar fielde him iensum -en bidrukt . . . mar hja hâldden hjar great for inoar. - -Janke hjar hânnen tipelen noch hwet mei it mes om, iten mocht hja net -mear. Krekt as siet der hjar in stik yn ’e kiel en der weislokke woe ek -net. Reinder siet neist hjar, lytse reade plakjes fen yneinens barnden -him op ’e wangen en hy hie de jas útsmiten en siet der nou foar yn ’t -stiifstisele ingelshimd, de brede rêch tsjin ’t bekling fen ’e stoel -oan. - -“Nou kinn’ wy wer fen foaren oan bigjinne,” sei hy ynienen yn ’e -prakkesaesje wei. “Wy binne wer togearre, Janke.” - -“Sa’s foar fjouwer en tweintich jier,” sei dy derop. Hja mirken it -nou—hja hiene beide itselde tocht, om it stik libben, det hja bilibbe -hiene en det hjoed mei it trouwen fen ’e bern ôfslúten wie as in -haedstik út in boek. - -“Wist’ noch wol, ho-t wy hjir do ek sa sieten, dû hjir en ik der?” en -Reinder wiisde efkes nei de hirdsherne, hwer de greate kjessenstoel -noch stie for mefrou Akkringa . . . “Is ’t net krekt, as wie ’t -jister?” - -“It libben giet hird foarby . . .” andere hja mei in sucht en oer hjar -goedlike blauwe eagen kaem in flues. “Eart wy der om tinke, binn’ wy -âld, Reinder . . . den kinn’ se ús op ’t hege hôf bringe.” - -“Ea ju mei dyn swiersettigheit!” lake dy. “Der moat mar ris in lytse -Janke om dy hinne wjukkelje, den praetst wol oars . . . Nou, en hast -Hester hjoed ek ris geweken naem? Hwet sei se? Scoe ’t wier wêze? scil -se mei notaris trouwe? Oars moatt’ wy der in skoateltsje foar sjen to -striken . . . det it praetsje deabledt. Foar jierren wie ’t al sa’n -geteut, do kaem Wychman’s Fokke der mei thús—Piter post hie ’t sei.” - -“Hwer hast it nou ynienen oer? Dû slachst fen ’t iene yn ’t oar. O ja -Hester! Nou, ik ha se frege, eart se mei doomné’s foartgyng . . .” - -“En hwet sei se?” - -“Nou dû kenst Hes wol. As dy ’t net sizze wol, dû krijst der neat út. -Al setste hjar ’t mes ek op ’e kiel . . . dy’s sa ticht as in pôt.” - -“Dû koest dochs wol witte, ef ’t sa wie ef net. Jimm’ frouijue binn’ sa -snoad as roet yn det stik fen saken.” - -“As hja ’t my sels net fortelt, ik scil der net fjirder nei pinfiskje. -’t Scoe wêze, as wy der bilang by hiene. Dû kinst it dochs net keare en -hwet for libben is ’t der ek allinne yn det greate hûs! Ik bin der -altyd sa onwennich as in houn.” - -“Hiemfêst biste, Janke . . . fierst tofolle. Nou, ’t scil nou wol oars -wirde. Ien hâldt foar fêst it paed wol waerm twisken Elle’s en úzes. Us -Li hat in set dien—dy stekt Wypkje aerdich de eagen út.” - -“Wypkje is mefrou,” sei mem spitich. Det koe se lang net fele, det -Wypkje, de ginaemd fen hjâr mem, dy-t al sa lang wei wie, in reed -efterút kaem by Li, heite hertlapke. - -“Is ’t hoarntsje kniesd? To fanke, sjoch mar gau wer blier. Wy ha se -ommers beide like ljeaf, net?” en hy koe ’t net litte en gien efkes nei -hjar ta. Hja like wer sa lyts en sa tear optheden . . . it tróf him -súver. Hja wie âld waen yn ’e lêste jiermennich en hjar hier sa wyt. En -sa’s de iene reisger syn oanhâld siket oan ’e oare nei in fier lân ta . -. . sa diene hja ek. It gyng nou de bidelte tomjitte en ’e iensumheit . -. . en de . . . dead . . . - -Do makke hy rislewaesje om op bêd to gean. De doarren skoatele’r en -taestende wei roan hy troch de skûrre, hwer nou alles stil . . . -deastil wie, allinne op in dwarsbalke pipen de ratten en ’e âld ûle -suchte by ’t ûlboerd. - -It folk hie noch hwet lyts gûd forgetten op ’t potrak. Mei lange -stappen trêdde hy derhinne en sette it yn ’t foarhús del en kuijere do -it sânpaedtsje noch efkes lâns nei de wei ta. It wie sa tsjuster noch -net, as min koe de ikebeamsstammen sjen en de bisten weidzjen yn ’t lân -foardoar. De dauwe stie heech op ’t lân en simmerbleek pinkeagen de -stjerren oan ’e loft en in lyts streekje moanne lei as in goudene -sichte yn ’t Súd-Easten. It hôf skittere yn ’t tsjuster mei syn -blossomsnie bifrachte en as hy tige taharke, hearde hy Jan syn fioele -boppe it nachtelik wyngerûs út. - -Der kamen in pear jongeljue oan. Hja praetten sa súnich, det hy koe -gjin wird forstean, mar oan ’t delsetten fen ’e hakken hearde hy se -oankommen. - -Der seach hy ynienen, hwa-t it wierne. Fokke en Tine Fleurin en hja -roánen wol sa smûk ticht neist inoar lâns . . . - -Reinder glimke efkes en krûp hwet forside efter de hege hage fen syn -hiem, krekt sa lang, as hja foarby wierne. Do gyng hy yn ’e hûs, hwer -’e feestwille útstoarn wie en it wirk slepte . . . - -De Hastinger wei makket like grillige bochten as de Hastinger Swâdde. -Sims slingert ’r om in âld hûs hinne, den wer troch in elzeboskje en -sims den wike de beammen in ein det út tobek en troch in brede gloppe -sjocht min de heide lizzen, fier, flak, stemmich yn hjar dageliks brún -habyt. - -Mei in brede swaei as fen in stevige manljuesearm draeit ’r den wer om -’t tsjerkhôf hinne en nimt de guit rjuchtút op ’t Nijlân yn, hwer de -beammen spjuchtiger bigjinne to wirden en der mear pit yn ’t gêrs komt, -hwer de Hastinger boeren by de miedforhierings hast om fechte. - -Dy kant út wei kamen dy beide jonge bern en hjar willige foetten folgen -de swaeijen fen d’âld wei yn onsteurbere folgsumens. Krekt as roánen -hja der biseffeleas hinne en libben net iens mear hjar eigen bistean, -mar in oaren-ien, in wûnderhearlik nij libben, hwerby se it âlde ôflei -hiene as de kleurige flinter de rûppehúl. - -“Tine!” sei’r en noch ris wer: “Tine . . .!” en ’e swiete klank fen dy -wirden makke him dûzich fen lok. - -En yn dy iene amerij, dy-t nou folge, wijde de ljeafde him ta dichter. -Hy sei wirden, dy-t noch noait yn him opkaem wierne en hja joech him in -onbigrinze macht oer ’e tael, om to úterjen, hwer syn hert sa fol fen -wie. - -Deastil bleau ’t om hjar hinne . . . as yn in twadde Parradys wierne se -noch ris wer togearre, de earste lokkige minsken mei hjar earste -ljeafde. - -Efkes glied der in ljochtskimer oer ’e heide . . . bleek, fol -sidderjende bigearte . . . yn ’e fjirte sloech in hiemdogge oan. - -Do waerde alles wer stil . . . deastil. De nacht gyng oer it Hastinger -heidelân en de stiltme folge him. - - - - -VIII. - - -Ientônich biggelen de teidrippen fen ’t tek . . . mei greate seurderige -drippen, nou en den ris ien en al det brúne wetter roan yn ’t tún gear -yn poeltsjes en sipere stadichwei nei de fiver. - -Oeral leine noch plakjes útteide snie . . . ûnder de piperbeamkes, -tsjin ’t berchje oan, hwer de earste wite wyfkes de nijsgjirrige kopkes -opstieken en oan ’e Noardkant op ’t weinhús fen ’e posterij, mar de -Maertesinne skynde se njonkenlytsen wei en kûstere mei in ljeaflike -bleke glâns de sponsige groun, der eltse foetleast yn in great -wetterplak útwekke en der rein en wyn nou sa lang ketsjerûmte hawn -hiene. - -De winter, dy greate skabant, hie syn possenaesje útspile, min fielde -de foarsizzing fen ’e maitiid yn ’e frisse, bolle wyn, dy-t súdliker -roan en ’e wite skieppewolkjes foar him útdreau as in noedlike hoeder -de earste lamkes. - -De sinne forheldere de drôvigens fen it winterlân en brochte ek yn ’t -herte fen ’e Hastinger minsken wer nije libbenshope. - -Doomné Fleurin stie foar ’t finster yn syn stedearkeamer en seach mei -skerpe eagen troch in gloppe yn ’t tún oer it keale, wintereftige lân, -det nou dochs al wer de kreft yn him droech, om in simmerfrucht en in -sichttiid jaen to kinnen. - -Mar dy scoe hy hjir net mear sjen. As de sinne om ’t Hastinger lân hjar -goudene girle lei en ’e rogge oer ’e lânnen waeide, den wie hy hjir al -net mear. Om ’e bern woe hy nei de stêd en in birop nei W. dizzer dagen -kaem him net ongelegen en ek net únforwacht. It wie opstutsen spul—foar -in set wie hy al oansocht for det plak, mar do koe hy noch net út ’e -ried komme. - -Hy hinge oan Hastings, hast as in âlder oan syn bern. It moaijste -bidriûw fen syn libben hie him hjir ôfspile . . . yn dizze keamers mei -hjar greate jounskaden wierne syn hearlikste dreamen forwesenlike. -Clare hie hy hjir ynhelle as syn wiif en yn in hoeke fen ’e foarkeamer -hie de widze stien for it earste bern fen dit wiif, det hy sa ljeaf -hie. Ja, dit âld hûs mei al syn oantinkings hâldde him fêst, krekt as -hie ’t der op set, him by eltse stap noch ris hwet út dy âlde tiid -tobinnen bringe to wollen, ljeave, âlde dingen, dy-t sims al lang -forgetten wierne. - -En it âld hûs krige help fen ’e Hastingers. Dy kamen by kloften, stil -en yn hjar sels keard en hiene net folle to keap en forgeaten sims wol -iens, om der oer to praten, mar doomné koe se wol en merkbite wûndre -skoan, hwer se as in top noch om hinne draeije woene en den optlêst, as -hja foart scoene, kaem ’t hjar noch yn ’t sin en den knypten se him -trouhertich yn ’e hân en seine, hja koene him net misse hjir. - -Allinne Wychman Hoara, dy kaem net, der siet noch âld sear do mei det -hûs for Warmolding en hy scoe doomné de holle net yn ’e skoat lizze, -syn libbensdagen net. En hy bleau stil wei. - -Det stiek doomné al hwet en it brief rekke dertroch egenlik noch in -pear dagen earder foart. - -Nou wie de kûgel troch de tsjerke . . . de Hastinger dagen teld. -Fleurin hie oan ’e wûnderlike macht tajown, dy him twong, om foart to -gean, hwerom en hosa, det wist hy egenlik sels net, hwent desnoads -hiene de bern ek wol nei de stêd ta gean kind to learen en det se der -den in kosthús for sochten. Tine bleau dochs thús . . . it sintsje yn -’e hûs koene heit en mem net misse. Det der ek in bulte selssucht ûnder -roan, woene hja hjar sels net bikenne. - -De Sneine deroan kondige hy it ôf fen ’e stoel. It lûd trille him efkes -. . . do seach hy wer frank en frij om him hinne. Hy tochte om ’e -njuggentsjin jier, det hy hjir stien hie en de forwachtinge, dy-t him -do bisiele, do-t hy hjir for ’t earst oer ’t lytse tsjerkje seach en -hwet der fen forwesenlike wie! In bidroefd bytsje! Dingen, dy-t bûten -syn wil stiene, hiene in biroering brocht yn ’e gemeinte, de -soosjalisten binammen en de neirin, dy-t hy earst hawn hie, forroan -njonkenlytsen yn ’e trouwe opkomst fen in lyts heapke fêste -tsjerkgongers. Och, hwet wie der dochs mar in bytsje tolânne kaem fen -it sied, det hy oan ’e ikker tabitroud hie . . . eart en foer fen -beiden. - -Mar dochs . . . ien siet der ûnder it tsjerkefolk en as ’t wêze moast, -hie hy noch wol ris wer njuggentsjin jier yn in oar Hastings forkeare -wold, allinne om noch ris in twadde Warmolding as de forlerne soan wer -de wei to wizen nei it Heitehûs. Dy man, omkeard as in blêd oan ’e -beam, kaem him altyd wer yn ’t sin yn mismoedige eagenblikken. Gjin -minske hie oait wer spyn oan him bifoun—hy wie mei it libben en ’e -maetskippij forsoend en doarst de holle wer frij opstekke. - -Allinne ho’n war hy ek dien hie, de heimnisse, dy-t der noch as in -skaed op syn libben lei, dy koe hy net oplichte. Hy fortocht ien, det -dy it mar koe en det wie Wychman Hoara. Dy twa hiene hwet twisken inoar -. . . hwet onforsoenliks en elk for oar bismoarde it yn syn eigen hert, -sa’s stiifsettige minsken det kinne. - -De postloper baeide troch ’e wiete paden mei greate learzens oan. Dy -brocht nou ek al in lyts tweintich jier alle nijs by him binnedoar. Hy -koe ek net sjen, det Piter minder waerd’, hy stie noch like feardich en -steil op ’e rjuchte skonken en ’e bizigens lake yn syn ljochte eagen. - -Griet, de faem, fleach der al mei steande earen hinne. - -“For my?” sei se en seach him mei bigearlike eagen nei de hânnen. - -“Dû kinst der op sjen, fanke,” sei dy. “’t Is for de jiffer,” en liet -him yn ’t brieveboske falle. “Hwa wit, hwet foar moaijs der net yn -stiet to lêzen!” - -“Ea, hwet scoe ’t!” sei de faem spitich, “neat om ’e hakken, in briefke -fen ’e naeister ef sa ef sa’n stoaters briefke út ’e stêd.” - -“Dû hoechst net sa op ’e stêd to smeulen—yntkoart giest der ommers sels -hinne mei doomné en dy.” - -“Mis jongkje, ik ha my al oars bistege.” - -“En by hwa det den?” - -“By Elle en Lise’s.” - -“Haeije wennet ek net fier ôf, wol?” De faem krige in kleur en hie ’t -wjerwird al op ’e tonge, mar Piter post wie al foart, batste troch snie -en wetter nei de wei, dy-t mei glinsterige wiete plakken iensum -foartbochte troch it stille doarp. - -It grille Maertejounljocht spegele him wer sa’s âldtiids yn ’e -tsjerkefinsters, it thépitsje barnde en biskynde de trije minsken, dy-t -der al sa faek yn in nochlik rountsje, by inoar sitten hiene, do barde -der hwet bisûnders yn dy greate keamer fen ’e âld posterij to Hastings. - -Tine lei in brief op ’e tafel. “Wol heit dy ris lêze, heit?” sei se -hiel sêft—do gyng se der stil út. - -“Hwet scili’ wy nou ha?” lei yn dy beide âldeljue hjar eagen to lêzen -en Fleurin bûgde him foaroer nei ’t pitsje ta en lies by it skimerige -ljocht dy brief, steile stive letters op fyn bêst pompier. - -len amerij hearde min neat as ’t tikjen fen ’e klok, do sei hy: “Clare, -lêz ek ris.” Syn lûd wie oars as oars—hwet der yn stie, moast him yn ’t -herte troffen ha. - -“Der is dochs gjin swierrichheit?” frege hja en hjar kiel knypte hast -ticht fen eangstme. “O Frans, gjin swierrichheit?” en hja wie oerein en -neist him. - -“Det’s sa’s ’t dû ’t neame wolst,” sei hy. “’t Is in fonk, dy-t yn ús -hûs oerwaeit is, Clare—in flam wirdt it ef ’t rekket wer út, mar de -noed is úzes. - -Sa wie ’t. De noed wié hjarres. Hja hiene in bros stikje minskelok yn -hânnen en hifken en hâlden it en wierne allebeide hjar ried to’n ein. -Nimmen woe der hândiedich oan wêze en dochs der moast in ein oan. - -“Det ús dit hjir noch oerkomme moast,” sei Fleurin mei in sucht. “Ho -moatt’ wy ’r mei? ho scill’ wy ’r mei? To Clare, siz dyn sin ek ris.” - -“Dû bist de man, dû moast it wite. Dit siz ik ienkear en for altyd, yn -sokke saken rear ik net om.” - -“Hast’ der oait om tocht? Tine Fleurin as boerinne to Hastings . . .” - -“Ik ha oare dreamen dreamd, Frans, det’s wier, mar ’t bern sels . . .” - -“’t Bern sels? Dy rekkent noch net mei. Hjoed tinkt dy sa en oer -twa—trije jier krekt oars om. En det scil sels hjar lok forgoaije! Der -ha wy se net for greatmakke.” - -. . .“Mar hy mient it . . . Dit brief is echt . . . ik siz dy dit . . . -hy hat se ljeaf . . .” - -“Det scil ’t wol, mar hja scil net as bút forfalle oan dy jildwolven! -Hwet scil Wychman der oer rekkene ha, wiken lang, as ’t der wol lâns -koe om ’t jild. In doarpsdoomné ha de ljue faek net folle yn ’e -rekken.” - -“Dû bist bitter,” sei hja goedlik wei. “Wy moatte dy saek ris bisjen en -wer bisjen . . . ús der oer bisliepe.” - -“Ik wit nou súver net, ho-t dy jonge de drystens ha doar en skriûw -Tine. Det komt fen al det gefljoch nei inoar ta mei Lys.” - -“Hja ha dochs ek as bern mei inoar boarte,” forgoelike hja en in lyts -jongkje kaem hjar yn ’t sin, det hjar mei syn moaije brúne eagen sa -oansjoen hie yn dy wein op reis nei Hastings ta—jierren, jierren lyn. - -“Dû hâldst him de hân boppe de holle, dû hast him licht wol stibeleare. -As de ljeafde der middenmank giet, binn’ jimm’ allegearre sa dom as -skiep.” Clare koe ’t opljeppen aerd fen hjar man wol, hja gyng stil -foar ’t finster sitten en joech him gjin andert. - -Sá kaem de onfrede yn ’e hûslike keamer to Hastings. Clare seach -bidrukt en Tine hjar eagen wierne read. Doomné Fleurin kaem min to -hearren noch to sjen—dy siet op syn stedearkeamer en der tyspelen rare -dingen him foar eagen om en hy makke himsels sa op om neat, det hja -krigene net in goed wird mear fen him. De hiele forhúzerij en ’t nije -plak waerden oan kant skouwd for dit gefal, der hy as in stien oer -stroffle wie. - -Alle dagen bitarden de snieplakjes ta in lytser plakje en do-t der mei -in goed wike neat mear lei, wie doomné Fleurin syn tiid fen birieden -om. - -Clare en hy sieten dy joune stil by inoar yn ’e keamer, do seagen hja -him oankommen únder ’e hege boekebeammen as in great swart skaed yn ’e -gloarje fen ’t flammige poarper fen ’e joun. Syn stap wie stevich . . . -syn djip lûd hie de klank fen de blide forwachtinge . . . - -Ien amerij stie Fleurin yn bistân . . . krekt as bisefte hy efkes, ho -wreed as ’t eigentlik wol net wie, om syn eigen bern yn dizze wichtige -saek net iens to kinnen. Mar wist hy net better, hwet hjar foege . . . -hy as heit? dy-t de wrâld en ’e minsken koe! Bern hiene noch gjin stim -yn ’t kapittel, derfor wierne de âlden der, om oer hjar lot to -bislissen. - -En det diich hy. - -“Kom yn, Hoara,” sei hy, wylt hy sels dizze bútenwenstige bisite de -doar iepen diich. “Wy forwachten jou.” - -“Det tocht ik,” andere Fokke Hoara koel werom en kaem mei lange stappen -efter Fleurin oan ta de keamer yn. - -Det foel him ôf, Tine siet der net op hjar leech stoeltsje, hwer hjar -fyn bleek kopke oars sa moai útkomme koe as in plaetsje efter de -blommen wei. - -“’t Is dochs allegear goed?” O ho fyn hearde it memmeëar! Dy klank fen -ljeafde yn det foarse manljueslûd! En det onwennige sjen fen dy eagen -nei ’t leech stoeltsje diich hjar súver sear. - -“O mei Tine, mien’ jy? Dy is útfenhûs nei ús nij plak ta, in dei ef -hwet.” Fleurin sei det ûnforskillich wei, Fokke tocht noch net iens, -det der hwet efter sitte scoe. Hy wie noch fierst tofolle in natuerbern -sûnder erch ef kweatinken. Tine en hy mienden it inoar—it oare, och, -det wie mar bysaek. Min hearde de âlden der yn to kennen, mar -oars—wierne it dingen, dy-t min mei yen eigen hert útmakke. - -“Gien sitten,’ noade Fleurin en sette de sigaren foar him del. Clare -geat him in pantsjefol thé yn en siet der do by, deastil mei de hânnen -yn ’e skoat. Hja tochte om Tine, en om ’e triennen, dy-t er oan ’t -memmehert gûld wierne. Dizze wie in man . . . ho scoe hy ’t opnimme? -Wie ’t bern noch mar lyts, det al hjar bigearten forfuld wierne, as hja -mar op memme skirte yn ’e sliep falle mocht! - -Nou stie hjar moaije blom to bloeijen en de noed wie hjarres. - -Fleurin siet him noch to bitinken, ho-t hy ’t wol op ’t fetsoenlikst -sizze scoe, do bigoan Fokke Hoara der sels oer: “Doomné,” sei hy, . . . -“ik kom . . . om to . . . freegjen, ho-t myn brief opnaem is hjir by -jimmes. Hy wie for Tine . . . en troch hjar for jimm’, det scill’ jimm’ -nou ek wol witte.” - -Syn eagen skitteren . . . syn hiele antlit teikene opwining en -blydskip. De sillichheit fen it bisit bitsjoende him mei hjar moaijste -foarspegelingen. Hy prate op ’t stik ôf . . . koe syn eigen waerde, det -’r in Hoara wie. En strak ansens, né optslach, den hie hy syn lok . . -.! - -“Ik leau, scoe ’t net better wêze, as wy der mar net mear oer praetten. -Det wy dit brief mar forgeaten, Hoara,” woe doomné him derút wine en -hie de eagen net fen syn gleon eintsje sigaer ôf. “Ik kin jou der wol -ris oer skriûwe.” - -Do wist Fokke Hoara ynienen alles . . . Hy stie hjir as in bidler en hy -scoe mei lege hânnen foartstjûrd wirde. - -It forset krige him yn ’e macht. - -“Nou in brief skriûwe, scoe wêze as woe doomné him fen ’e saek -ôfmeitsje. Ef is det altomets ek sá? Moat ik det tinke?” - -“Sa kin ik net mei jou prate, jy binn’ fierst to opljeppen. As jy -bidaerd wierne . . .” sei Fleurin koel. - -“Ik bin bidaerd,” andere Fokke koart-ôfbiten. “Hwet binn’ de reden?” - -“Bin ik forplicht jou dy to sizzen? Ik leau, der twingt gjin minske my -ta,” sei Fleurin, hwette stoef. - -“Hark ris doomné—do-t ik wiste, ho-t it mei my gesteld wie, bin ik hjir -earlik en frij foar útkaem. Jy kinne net sizze, det ik misbrûk makke ha -fen jimm’ bitrouwen en alles bûten jimm’ omgyng, nou?” - -“Né,” sei Fleurin onwillich wei. Hy bigoan to merken, hjir foun hy -partij. - -“Jy wolle ha, dy brief fen my scil forgetten wirde, mar den freegje ik -jou, hwet binn’ de reden?” sei Fokke Hoara noch ris wer en lei de -sigaer del. Nou koe hy net mear smoke—nou-t it om syn lok gyng! - -En do hearde Fokke Hoara syn fonnis. Hjar bern wie to goed, om yn -Hoara’s hânnen to forfallen,” sei Fleurin koel-wei. - -Earst waerde Fokke Hoara read om ’e holle en do deawyt. Hy knypte de -hânnen yn inoar, det de knokels him sear diene en syn hiele hert rekke -yn opstân tsjin dizze minne bijegening. De keamer bigoan foar syn eagen -to draeijen en alles hwet der yn wie en hy hearde allinne de wirden fen -dy heit, dy-t as mei mokerhouwen syn lok yn grúseleminten tosloech . . -. - -Einliks hâldde ’r op fen praten. De greate stiltme kaem oan . . . dy -fen in minske syn libbenslot-bislissinge . . . - -Fleurin wachte, hwet Fokke nou to sizzen ha scoe. Mar dy kaem gjin wird -oer ’e lippen. Greatsk gyng hy oerein en it flikkere frjemde woest yn -syn eagen, s’as de wjerljocht troch de maitiidswolkens, dy-t noch gjin -tonger kend ha. Syn meager karakteristyk antlit wie bleek en de -flaubochte, swiere brúne eachsbrauwen stieken súver swart ôf by de hege -blanke foarholle. - -Stadich gyng hy nei de keamersdoar, mei de lippen stiif op inoar. En it -sjen fen dy hartstochtelike eagen hat Clare Fleurin noait wer -forgetten! Krekt as seach hja mei klearigheit, ho-t der ynienen hwet -ljeafs yn útdôve, sa’s it ljocht út in âlderhûs, as heit en mem -hinnegien binne. Den nimt de deade de ljeafde mei . . . en hjir diich -de haet it, de hartstochtelike haet fen ’e Hoara’s. - -“Frans! kin det sa?” kriet Clare. - -“Gien him efternei,” húne dy, “en siz, detst dû syn help west hast en -’t noch for him opnimst.” - -Ynienen hearde Fokke Hoara ien efter him oanrinnen, de lichte stap, -dy’t hy sa goed koe en dy-t syn forljeafde eagen sa faek yn Tine -biwondere hiene as de mesyk fen hjar wezen. - -“Sá moatt’ wy net fen inoar gean!” sei hja en hja lei him de hân fol -smeking op ’e earm. “Kom mei—Frans moat it wer goedmeitsje.” - -“Hjir is neat mear to goedmeitsjen,” sei hy bitter. “Us wegen rinne nou -to fier út inoar,” en hy diich in stap twa tobek en woe ta de doar út. -“As jy kinne, siz den tsjin Tine . . . det ik hjar myn libben lang -ljeaf ha scil, sa lang as ik . . . sykhelje. Kinn’ jy det ûnthâlde? -Oars—siz mar neat . . . Hja mocht der ris in nacht sliep om brekke . . -. det scoe . . my moije.” - -Clare seach de blauwe eagen fen hjar bern foar hjar, de joune foard’t -hja útfenhûs scoe. Dy hjar wegen scoene noait wer lyk op rinne en licht -seagen dizze brúne eagen de blauwen fen hjar bern noait wer . . . noait -wer . . . Do krige hja in oneinigen meilijen mei him. - -“Ik scil hjar ’t boadskip oerbringe. It lêste?” frege se mei eangstme -yn hjar memmehert. - -Do skeaten der flammen út syn brúne eagen. “Myn lêste,” sei hy greatsk. -“Jimm’ hoeche noait to tinken, det der noch in Tine Fleurin for my -bistiet. Dy is joun for my stoarn . . . op dit stuit. Ik hoopje, det it -hjar goed gean scil . . . mar hjar plak wie hjir—by my . . . ik hie se -ljeaf . . . ja mear noch as det . . .” Triennen forstikten syn lûd . . -. - -Efkes letter liet hy de doar fen ’e âld posterij to Hastings sêft efter -him tichtfalle.— - -De folle moanne kaem op—de keale beamtokken rûzden. Ho earm gyng hy nou -werom nei hûs en mei hofolle rykdom hie hy syn hert yn ’e hinnereis net -bifrachte? Tine foar en Tine nei! Krekt as foroare de wrâld . . . -waerde in parradys, nou-t hy for himsels it wezen foun hie, det by him -paste as de blom by de sinne. It libben like him ta in feest to wêzen . -. . in great feest, fol fen ljocht en ljeafde en sûnder ien inkele -wanklank. - -En nou?! - -O ho swiet hie de bigearte west nei bisit en mei ho’n swiere boete -efterhelle him it lot! Ho’n knoei joech dy greatske heit him der dy -joune . . . syn dochter to wegerjen oan him, omt hy in boeresoan wie. -Né, det wie ’t him net, mar hwet seine hja hjir to Hastings fen ’e -frouljue fen ’e Hoara’s: hja litten as putheakken, hja forhongeren yn -alle folop . . . Hja misten de ljeafde, hwent dy hiene de Hoara’s sels -net, det wierne eigennut-sikers. Yn sokke hânnen scoe hjar Tine net -forfalle, der wie se him to goed ta. Hja scoe net forkomme as in blom, -dy-t de sinne net sjen scil. Hja moast bloeije en pronkje en lokkich -wirde en hy! hy wie fierst to min, om hjar det lok jaen to kinnen. Der -roan in forkearde ier troch syn femylje—hja hiene in to minne namme! - -It wie foarby . . . Mar der is altyd hwet fen sitten bleauwn by him, it -djippe skaed fen dy heldere simmerdream . . . - -Der kaem gjin praet fen op ’e bûrren . . . partijen hâlden it for inoar -stil en Tine bleau útfenhûs, sa’s ’t hiette, it nije hûs moast ynoarder -en de Hastinger dagen koarten yn. Fleurin wie der bliid ta, as him dit -allegear wer yn ’t sin kaem, den wie hy net sa hiel tofreden oer -himsels. It tikkerke derbinnen en it stille forwyt yn Clare hjar eagen -pleagen him danich. It moide him ek wol hwet, det hy dy jonge sa raer -ôfsneutere hie . . . mar do wist hy ’t den ek daedlik mar omrake goed, -hwer ’t op stie. Sa woe hy himsels sân yn ’e eagen struije, mar himsels -frijpleitsje hat hy noait kind en do-t him jierren letter sels hwet -tears en ljeafs út it herte skûrd waerde, hat hy earst de smert fen in -Fokke Hoara bigrepen. - -Dy naem him dizze tobekset sa tige nei, det hy waerde der stil ûnder en -sa meager as brânhout. - -“Dû scoest de tilbury ris ynspanne en meitsje in ritsje mei Lys,” sei -Martsen Kobus op in goede dei. “Skilt dy hwet, jonge? De hiele fleur is -derút by dy.” - -Lys joech him in triûwke tsjin ’e mouwe. “Fokke is yn ’t frijen keard, -moike,” lei hja earnstich út, “en nou maelt hy om dy faem.” - -“Hea!” sei Martsen binijd. “Fokke?!” - -“Ea ja, mei Bintsje.” - -Fokke spotlake der oer, det al syn wite, brede tosken blonken. -“Bintsje?!” rôp ’r. “Bist net wiis, Lys? Der scil ’k noait myn eagen op -smite, al wie ’t de lêste faem ek.” - -“Pas mar op, hwetst’ seist,” sei Wychman Hoara, dy-t der ek -oanstroffeljen kaem, “’t eart wirdt wol ris foer, jonge, eard’t de -winter komt. En Bintsje is in goed fanke, goed, Fokke. Net sa kant fen -lea, mar dy-t de midden en ’e beide einen ha wol, rekket foarby . . . -det wik ik dy.” - -“’t Scil ’t wol. Nou, den mar foarby.” Martsen seach Fokke ris skerp -oan—’t wie krekt, as glied der in skaed oer syn jong antlit en ’t like -hjar nou ek ta, as wie dy jonge âldsker waen yn in wike ef hwet. Hja -hie der noait sa om tocht—mar nou merkbite hja ’t ynienen. En hy koe sa -ûnforskillich gnyskje om dingen, der hy oars sa fier mei weiroán—det -wie hja ek net wend fen him. Nou-t hja sels gjin bern krige hie, socht -se hjar oanhâld oan ’e bern fen Gels en joech hjar ryklik de noait -opfrege ljeafde fen hjar hert. - -Wychman Hoara lei him net folle mear oan hjar gelegen. Hy hie se en -bisit wirdt gewoante. For hjar ek—sa’s ’t keapjen fen nije jurken, ’t -opsieren fen ’t hûs, bisytsjen en sels foart, der wie ’t nocht ek al -ôf. De tilbury mei de swarte útlander kaem hast net iens mear út ’e -skûrre, allinne de bern, dy makken noch wol ris in ritsje, Ysebrand -Fink mei syn nicht Bintsje en Fokke en Lys, mar nou gyngen hja ek al -ljeaver op ’e fyts, wech-en-der-wear hinne. Treurich, det det mei Fokke -en Bintsje neat wirde koe. It wie Wychman Hoara syn bigearte—det wist -hja wol—mar dy jonge, hy hie gjin aerdigheit oan ’e frouljue, der siet -net in fonkje yn en det op syn jierren! - -Hja hie mar ris wite moatten, ho it derbinnen kôke en brûze fen -ûnbifredige langstme en forkroppe lilkens en hwet der wol net omgyng yn -syn gemoed! Det hie doomné Fleurin syn wirk west, hy hie det jonge hert -fiersten to rou oanpakt en hiel hwet goeds fornield mei syn wrede -wirden. Mar mei de stegens fen ’e Hoara’s focht Fokke al syn ellinde -mei himsels út en helle der nimmen by. Mar syn heite falkeëagen, dy -forrifele hy net. - -Op in joune gyngen hja de reed efterhús noch ris út. Nei in lange -reinige rite hie ’t for ’t earst ris wer in dei sinneskyn waer west—de -hege klapperbeammen by it Jifferspoeltsje spegelen hjar yn it deastille -kleare wetter en ’e heldergiele streken jounljocht glinsteren derefter -troch, wûnderlike tear fen glâns—maitiidseftich. Fokke hâldde syn stap -hwet yn om syn heit en tepte yn ’e stúdzje wei in tokje wylgenpûskes -fen ’e beammen. - -“Jonge,” sei Wychman ynienen, “hwet diichst der dochs langlêsten by -doomné’s? Ik tocht, dû hiest to dwersfluite-spyljen west nei -weinmakkers,” en syn skerpe eagen loerden ûnder ’e grize eachsbrauwen -wei, dy-t der boskich oerhinne hingen—skean nei syn soan. - -It bloed skeat Fokke nei de holle—hy waerde ta de hals út read, as in -great jonge, dy-t op skûltsje-setten trapeard wirdt. - -“Nou, hwet diichst der?” sei syn heit foars-wei. - -“Ik woe der noch ris hinne, om dy ljue dach to sizzen” woe Fokke him -der útwine, mar de klank fen syn eigen lûd forrette him . . . hy koe -net lige. - -“Soa . . .! en derom hast in great brief foarút skreauwn en moasten de -bêste klean oan . . . Sa giet it, jonge, ast op eigen manne boete der -op los fljochst as wylde einen yn’e koai ,—dû wirdst ôfmakke as in -houn! fornédere . . . hearst det, jonge! fornédere!!” en hy raesde it -út en sloech mei syn stôk yn ’e loft, det it sûze. “Fensels, de soan -wie to wiis om heit deryn ris to rieplachtsjen—den binn’ de âlden gjin -tel, det scil min sels wol fluch en hânsum dwaen, sa’n -kleinigheit—frijen en trouwen! Krekt as kostet it gjin jild . . . der -binn’ heit en mem goed for!” sei’r mei giftige spot en steunde de âld -rêch tsjin ’e hikke. - -Der stiene se midden yn ’t smoar’ge damsteed. Fokke sei gjin wird -werom, hy seach nei de kleare loft op en tocht om Tine, alles hwet hja -sei hie en die en ho mâl as hy mei hjar west hie . . . . - -“Seist’ nóch neat?” spatte Wychman op. “Hwet diichst der jonge? Ik wôl -’t wite.” - -. . . . “Nou den . . . . ik wie der om Tine.” - -“Tocht ik it net? tocht ik it net?” en Wychman hime fen lilkens en -sette de neils yn ’e fleisige hânnen. O hy koe ’t wol útgûle fen spyt! -Dy smoarch jonge, dy-t sá syn eare op ’e striette smiet! Hwet Hoara hie -’t nou noch oait yn ’e harsens krige, om sa’n bleek, súterich doomné’s -fanke to frijen mei hjar wetterige blauwe eagen! - -“En hwet sei ’r wol, dy útsljipte preker? As ’t wol in wiif ûnderhâlde -koest? en det dyn heit in minnen ien wie?” - -“Ja, det sei ’r,” smiet Fokke der wreed twisken yn. Nou noch fielde ’r, -ho flimende sear him dit dien hie, det Fleurin Tine net yn Hoara’s -hânnen ha woe. Né, der wie se him to goed ta. Efkes hâldde hy op en -socht nei de syken. “En det . . . .” - -“Hâld mar op”, sei Wychman heallûd. “Ik wit alles. Dy ha se trape en my -derby. Jonge, ho koest it dwaen? Hwer hiest dyn sinnen? En oars bist -altyd sa bidaerd.” - -“Ik hie se ljeaf”, sei Fokke ienfâldich en kúrde oer ’e finnen nei de -stompe toer en ’e posterijtún, dy-t al mei de skaden fen ’e joun -oertein, weiblauwe yn ’e fierte. Syn eagen waerden wiet, de holle sakke -him op ’t boarst. Nou ynienen like hy sprekend op syn heit—oer tritich -jier scoe hy syn evenbyld wêze. - -“’t Is goed, detst der ’s fen hawn hast. Dû bist fierst to winich—dû -hast gjin earbied for ’t jild. Dû scoest dy nei Bintsje jaen en prate -mei dy hjar heit, det ’s aerdich better, as sa ’n doomné’s fanke oan to -rinnen mei troupraetsjes.” - -“Jild! jild! hwet ha ’k oan al det jild?! By sokke ljue is jild neat.” - -“Sa hâlde hja hjar mar, jonge. It wetter rint hjar al om ’e tosken, as -hja mar in goune sjogge. Mar hja kinn’ ’t dochs noait krije en -derom—binn’ se greatsk op hjar earmoed. Det is ek greatskens . . . der -kin min blau fen honger by wirde.” - -Ynienen skeat der Wychman Hoara hwet yn ’t sin. “Dû hast det fanke -dochs gjin brieven skreauwn, wol?” sei ’r ongerêst. - -“Ien,” sei Fokke koart werom. - -“En hwet stie der yn?” - -“Nou, ’t selde as det ik tochte.” - -“Dû bist sa dom—dû bist net los fortrouwd! Hwa skriûwt nou yn in brief, -hwet ’r krekt tinkt? Hwet min net tinkt, det set min yn in brief en -oars . . . . det seit min ûnder fjouwer eagen, as der gjin tsjûge is, -Fokke. Merk dy det. Siz om myn part noch tsjin tsjien fammen diselde -flauwe praetsjes, mar in brief, jonge, dy-t skreauwn is, det is dyn -fijan.” - -Fokke draeide ringkjes reek de loft yn en seach se efternei . . . mar -hy sei gjin wird. - -“Dy brief moat ’k werom ha,” bigoan Wychman wer. “Der scil det fanke -net mei pronkje. Hwa wit, ho-t se ’erom gniist mei hjar kornúten.” - -Der kaem Wychman him op ’t sear. “Det docht se net,” sei ’r en dochs . -. . as hy om Fleurin tochte, den twivele ’r, mar mei tsjinsin. “Sa’n -ien is hja net . . .” - -“’t Is in bêsten ien,” andere syn heit feninich. “Det witt’ wy wol. -Ien, der ’t Fokke Hoara goedernôch for is, om for fordiwedaesje to -brûken . . . om him de kop oerémis to meitsjen en den wei to smiten, as -min him ba is.” - -“Heit!” rôp Fokke. - -Do mirk Wychman, det de bôge stiif spand stie. Det der net folle mear -nedich wie, den barste ’r . . . den hie hy gjin soan mear . . . - -“Jonge,” sei hy hwette sêfter ’t Is for dyn eigen bêst. As ’k ’t mes -net djippernôch yn de woune set, den komt der rotterij en det om det -fanke. En by Martsen hoechst net to bycht to gean. Pas op. En dy brief -krij ik, al scil ’t myn heale kaptael ek kostje.” - -En in wike letter hie Wychman Hoara de brief yn syn suchtige, wite -hânnen en lies him by ’t skimerige ljocht fen in âld lantearne efter yn -’t bûthús, hwer nimmen him oer ’t mat komme koe. Efkes glimke ’r . . . -do skûrde ’r him yn lytse snipeltsjes en smiet him yn ’e dobbe -efterhûs. Do rôp hy Fokke. “Der leit hy,” sei hy. “Ik ha him djûr -bitelle, Fokke.” - -Dy gyng stil foart en kaem de joune let earst wer thús mei de nachtdau -op ’e jas. Uren en ûren hie hy der yn ’t boskje by de heide sitten . . -. op itselde steed, hwer dy hearlike ljeafdedream him ’t earst bispoan -hie yn syn sulvernet do mei Yme. - -In deimennich letter stjûrde Wychman boadskip nei Warmolding, dy scoe -der komme. Dy harke raer op en woe der neat fen leauwe. Mar do joech de -bringer him in brief oer en Warmolding seach de steile, stive -hanepoaten fen Wychman Hoara. En do gyng hy hinne mei dy greate -ûnforsoenlike haet tsjin dy man yn it hert en droech him mei yn ’e -foarkeamer fen Wychman Hoara’s foarhúzing. Der sieten dy twa manljue, -dy-t elts for oar hjar string net slûpe litte woene, do in set to stoef -sjen en to praten . . . twa fijannen, dy-t hjar ûnder ien izeren wet -deljaen moatte. - -En noch in dei ef hwet letter waerde it ruchtber, hwa ’t Warmolding -eigentlik wie . . . It bloed fen ’e Hoara’s streame him yn de ieren, -mar dy namme kaem him net ta. Hy mocht allinne syn memme’s drage en de -greate haet fen det earme wiif tsjin ’e heit fen Wychman Hoara hie hy -mei de tate ynsûge. De inte en ’e wylde loat hiene ien stamme hawn en -yn hjar sterke hartstochten wierne dy twa natúren inoar net wanlyk. - -Hwet der forpraet is, det’s nimmen wys waen, selst Martsen net . . . -mar hja rekken forsoend foar ’t each en Wychman liet Warmolding -foartoan mei frede. - -Sá djûr bitelle Wychman Hoara de brief fen syn soan.— - -It wie in wûnderlike simmer det jier. It ware op ’t gêrs en op ’t nôt -en ’e simmerseine lei as in goudglâns oer ’t gea. - -Fol en swier bûgden de ieren nei de groun en sterke mânljuesearms -ûnderhellen de sichten en ’e ieren foelen . . . as fen stoarmen meand, -tûzenen by tûzenen en ienlûdich songen de bynsters hjar sang op it -waermmoudige lân, det mei wille joech. - -Wychman Hoara roan net fier mear . . . hy waerde minder. Hy siet der ’r -siet—it waerde in heukerich libben fen dei ta dei en de nachten wierne -min en lang. - -It beuzige libben tikke red om him hinne en ’e twirre fen sjidzjen en -frucht-jaen en sichtsjen trúne ’e minsken oan en joech se hânnen fol -wirk en seine hjar arbeidskreft mei hûndertfâld fen kerl en frucht. Mar -Wychman Hoara syn aerdigheit wie der ôf. - -Hy hie de knoei wei, sont hy út ’e raed knikkere wie, en nou setten se -de kroan noch op ’t wirk—fen ’t simmer wie Nuttert wethâlder waen en -ried him nou mei boargemaster foarby yn ’e greate foermanswein. Sont dy -dei hie Wychman Hoara der noait wer in wird oer falle litten yn ’e hûs, -mar it waerde in neil oan syn deafet. Hy koe ’t net wer fen him sette, -mar bigoan der oer to prakkesearjen en to malen en briek der nachten -sliep om. - -Nuttert op ’t stoeltsje! o hwet hie ’t syn bigearte west, det syn eigen -jonge der ienkear sitte scoe! In erfskip fen eare fen heit, det him mei -’t poâsje jild yn ’e skoat falle scoe! Ien gelok wie ’t, Fokke koe ’t -neat skille, dy joech net om soks. Mar it stiek him dochs ek geweldich, -det heit sa efterút stompt waen wie. - -Krekt Freeds om healwei trijen draeide Wychman Hoara foarheftich syn -greate briedstoel om en siet mei de rêch nei ’t finster ta. Den ried -Nuttert mei de hounekarre der foarby, twa koerren mei snypsnaren erop -en in pear grouwe hounen derfor. It ratteljen fen dy âld karre wie him -al in argewaesje en hy hie wol út Hastings wei wold, allinne derom wol. -Mar de bern . . .! - -Fokke wie nou boer, kloek en deun, der gyng net in sint onnut ôf en Lys -trouwde mei Ysebrand Fink. Det wie al klear. Wychman hie in foech -wâldspultsje koft mei in fyftich pounsmiet lân en sette der nou in nije -foarhúzing op, net útwrydsk, jongeljue moasten net al to fier springe, -den briek de pols. Dos dy wierne to plak. - -Mar Fokke . . . och dy jonge koste him sa’n holbrekken. Dy dwaelde ôf. -Nou reisge hy wer nei de klaei ta nei de frouljue, in hiel riken ien. -Mar Wychman hie ljeaver ien tichter by honk wei. Min moast de reek fen -’e skoarstien sjen kinne. - -As de bern great wierne, hie ’r tocht, krige hy einliks lins en nou -bigoan earst de ellinde foargoed. Hja setten ’t tsjin him yn ’e kant, -dy bern. Lys wie der mar heal mei ynnaem, sa’n wâldspultsje! Wychman -wist wol, hwet hjar bilechje west hie, op heite spul en heit en moike -yn ’e bûrren to rintenierjen, ien lang en twa breed. Mar hjir op dit -steed woe ’r stjerre . . . it âlderserf. - -Ynienen seach hy in môgige skûrstile yn in âld boerehûs en der in -meager, langramich minske oan mei in stropke om ’e hals. - -“Driûwerske!” raesde ’r yn deadsbinaudheit en fleach fen ’t -bêd—bûtendoar, sûnder stôk yn ’e koele simmernacht. Martsen hearde him -wol stommeljen en oangean, hja draeide hjar om en rekke wer yn ’e -sliep. Wychman hie ommers mar wer in minne nacht—det wie hja wol wend. -Den gyng hy in setsje bûtendoar stean yn ’t tún, krekt sa lang, det hy -sljiprich waerde en yn ’e stiltme om him hinne syn onstjûrens sakseare. -Fokke sliepte der al troch hinne . . . dy hearde ’t net iens mear, as -heit de doar iependiich. - -“Hiest’ wer in minne nacht?” frege Martsen him de oare moarne noch heal -yn ’e sliep, wylt hja fen ’t bêd ôfstapte en nei ’t sydfinster ta -toffele, om ’t blyn op to dwaen. - -Wychman joech gjin lûd. “Myn goede, det is him yn gjin jierren oerkaem, -hwet sliept ’r fêst!” sei hja yn hjar sels en roan nei ’t bêd om de -bêdsdoarren hwet oan to dwaen. Hja scoe de tekkens hwet torjuchte -lizze, do seach hja . . . it bêd wie leech. - -“O goede, ik ha my forsljipt,” tocht se en strûpte hastich de klean oan -en makke de thé klear yn ’e hutte. Det wie sont jierren net bard, det -Wychman ’t hjar ôfwoan hie en hja wie omrake bliid, det hy wer hwet -hupser waerde. - -“Ropst jimm’ heit, Fokke?” rôp se in setsje letter yn ’e skûrre, hwer -de swietrook fen ’t earste nije hea yn hinge en ’e jonge hinnepiken op -’e telle omflodderen. - -Fokke scoe der krekt út mei de boerewein. “Hwet wie der oan, moike?” -sei ’r en kaem wer fen ’e wein ôf. - -“Jimm’ heit moat ynkomme to thédrinken. Ik tocht, hy wie hjir by dy . . -.” - -“By my? Wel né, hjir hat hy noch net west. Hastû heit ek sjoen, Jan?” -sei hy tsjin de greatfeint. - -“Noch net. De boer is noait net mear sa bitiid,” sei dy. Do stiek hy -bidaerd syn pypke oan en krige it kofjetsjetteltsje op en gyng nei -efterhûs, hwer de sinne krekt boppe it dauwewiete lân útkaem . . . -great . . . keninklik . . . - -Martsen en Fokke seagen him ûnsteurber efternei, elts drok dwaende mei -syn eigen tinzen. Al fjirder en fjirder gyng hy—mei lange stappen wâdde -hy troch ’t dauwige gêrs. - -Ynienen—der bleau hy stean . . . do kaem hy stadich werom, yn ’e selde -stappen lâns fen nyskes . . . - -“Hwet skilt Jan? Scoe ’r net goed waen wêze?” sei Martsen. “Dû mochst’ -der wol hinnegean. Ik scil de hynsders wol hâlde.” - -“Ea hwet!” andere Fokke koart-oanboun en seach rare stoef . . . “licht -hat ’r hwet forgetten . . . it giet net fen hjar eigen tiid by dy ljue, -moat moike mar tinke. It kin wol lije.” - -“Kin de boer ek efkes meigean? Ik moat mei jou allinne prate,” sei Jan -en seach Fokke net oan, krekt as ’r him skou wie. - -Dy gyng efkes mei him om de hoeke by de skûrside. Alhiel biteutere kaem -hy werom. “’t Is goed, Jan,” sei ’r, “span de hynsders mar út en den ’t -tek op ’e rún, det ’r klear is.” - -En do gyng Fokke Hoara allinne it lân út. It hat it swierste ein gean -west fen syn hiele libben . . . - -Yn it dobke by de dyk stie mar in healfoet wetter en der lei syn heit -yn . . . foaroer der ynfallen . . . by nacht . . . stikt . . . Wychman -Hoara, de rykste boer fen Hastings, wie wei. - -De dead, dy greate roaver hie him ’t bisit út hânnen skûrd . . . En -earm brochten se him to hôf. - - - - -IX. - - -’t Wie Snjeontojoun en de faem fen Melle Tryn trippele troch ’e bûrren. -Gledde skoentsjes hie se oan mei roaskes op ’e foet en hakken fen komsa -en it jonge, mûtele ding sette in heech krop en draeide der oer as in -top mei de braskoer yn ’e earm op hûs ta. - -Mar Kekke Flapút, dy naem hjar earst noch ris efkes geweken. - -“Sjouckje! Sjouck!” rôp se oer ’e ûnderdoar en hjar greate krûmme noas -seach krekt om ’e hoeke fen ’t skean en brike doarskesyn. - -“Hea Kekke! wie der boadskip?” sei Sjouck en bleau stean. - -“Komst net efkes yn?” sei dy. “’k Meij ’t net ha, dû moast noch sa ’n -ein rinne nei Melle en dy en dû scilst ek wol fiele, hwer de rêchbonke -sit sa ’n Snjeone.” - -Der woe Sjouckje ’t ear wol nei hingje litte. “Minske,” sei se, “’k kin -jou sizze, de lea is my heal stikken, mar min moat mar poatoan as min -wol ef net.” - -“Nou kom efkes yn.” Nou wie Kekke Flapút alhielendal al bûtendoar yn ’t -keard skoárt en ’t fyfskaften jak en flaeide en streake as in âld kat, -om Sjouck binnedoar to krijen. - -Sjouckje kaem ’t paedtsje al op. Kekke sloech de hânnen yn inoar. “Min -scoe dy net mear kenne, fanke!” bearde se. “Dû bist ek net yn ’t lilk -opgroeid, hear. Nou, dyn mem koe ek wol meidwaen yn hjar fleur . . . ik -siz nou noch wol ris, as se ’t oer kreaze frouljue ha, den siz ik; den -hiene jimm Piter’s Sjut sjen moatten yndertiid.” - -Sjouck hjar jonge moaije eagen skitteren en hja socht it forware -spegeltsje, det oan ’e bline mûrre hinge fen Kekke Flapút hjar -earmoedich dyakenijkeammerke. Hjar evenbyld seach se, hjar donker hier, -hjar fris-brún antlit en deryn dy wûnderlik grize eagen mei de -pikswarte eachsteisters, lang en fyn as side. En efkes kleure it waerme -jonge bloed hjar fel. - -“Hjir fanke,” sei Kekke en skouwde hjar in pantsjefol minne kofje ta -“in hartsterkingkje,” en út in âld hoekspyn helle se in knapkoek, dy -moast Sjouckje der by ha. Hja wist it ek wol, as de minsken hwet -oansjitsk binne, det leit hjar ornaris gjin wynaeijen. - -It wie in moaije Febrewarisjoun. In lyts neiwinterke wie by nacht noch -oan ’t tsjoenen mei syn wichelroede, mar de dagen bigoanen to lingen en -de heldere sinne skynde ljocht en gril yn ’e húzen op. Nou joun -flikkeren de stjerren oan ’e loft en it rûch-fêzen gêrs skimere as -sulver yn ljochtmoanne waer. It wie hoar en stil op ’e bûrren—sa nou en -den kloste der ien op klompen de strjitwei lâns nei de skearwinkel ta. - -Earst rekkele Kekke it fjûr hwet op en do gyng se yn in âld briedstoel -lyk foar Sjouck oer sitten. “Sjesa,” sei se en krige sels ek in -knapkoek . . . “nou ha wy ’t sa goed as de bêste boerinne, bihalven, wy -ha hwet earder healjoun.” - -“Mar mei dy bolkoer den?” - -“Hwet scil ’k sizze? Min moat wol, as min de mûle iepenhâlde scil,” -suchte Kekke mei in dimmen gesicht en de lytse skerpe eagen heal wei -efter de rûmfellige eachslidden . . . “en de boerinnen keapje skoan. -Allegear binn’ se my tige tagedien, as dyn frou nou net sasear, dy’s -hwet appart.” - -“Hea,” sei Sjouck, “de frou is oars in goed minske, wol hwet deun, mar -gjinien scil hja ’t brea út ’e mûle stompe. Sá is hja net.” - -De âlde holle mûle forloek him ta in wrede gniis. “So . . .!” sei se, . -. . “nou, dû kenst se net. Hja’s krekt en gelyk ien as Wychman’s -Martsen, dy-t fen nyt komt ta yt, is allemansfordryt.” - -“Ik wenje der nou al yn ’t tredde jier, ik ha der noch noait hwet fen -bispeurd,” abbeleare Sjouck der tsjin . . . . “Mar Wychman’s Martsen . -. . Witt’ jy wol—Hester Hoara scil ek trouwe.” - -“Trouwe?” en Kekke Flapút liet fen skrik de kofje stean, dy-t se krekt -opdrinke scoe . . . . “Nou der frijt it jild ek mei en ’t great hûs. As -der gounen blinke, binn’ de manljue blyn. Nou, hwa scil der mei straft -wirde . . .?” - -“Hja docht noch in hiel set . . .” sei Sjouck heimsinnich. - -“Hwa det den?” - -“Notaris.” - -“Dy âlde gek! Mar hy wit wol, hwet ’r docht. Hy hie wol sin oan ’t -rintenierjen en dy wize Hester mefrou . . . jonge, hja passe inoar -krekt. Ik woe wol, det det nêst ris útroeid waerde, ’k kin se misse as -in swarm hoannebijen. Nou, ho stiet it der mei, scil dy pauwige jonge -ek hast oan ’t wiif?” - -“Fokke?” - -“Hâld dy mar net sa fij . . . dû scoest net witte, hwer Date syn -kammeraet fen alear tsjinwirdich sa trou hinne reisget?” - -Sjouck harke raer op . . . . “Det mei Date . . . is al lang út . . .” -sei hja en hjar lûd waerde hiel sêft ynienen. - -Kekke Flapút mirk it wûnderskoan, nou wist hja ’t—hjir hie hja de -rjuchte snaer troffen. Hjir wie joun noch wol in dûbbeltsje to -fortsjinjen . . . der hwet by, der koe se in healpoun spek for keapje. - -“Fanke!” sei se, “dû wirdst sa read om ’e holle det . . .” - -“Ikke . . .? Nou jy meitsje my net wys, det jy mear in hân foar eagen -sjen kinne hjir yn ’e keamer. Ik sjoch tominsen it bedsket net iens -mear.” - -“Wy minsken sjogge wol ris mear as in hiele patty. Ik kin dy sizze, -langlêsten roan ik de wei lâns der oansje by jimmes en der kaem my in -lykstaesje foarby nei ’t Hastinger hôf ta. Ik út ’e wei fensels efter -de beammen en ik seach ’t sa klear as de dei, hwa ’t it lyk folgen en -trije dagen letter founen se Wychman dea, dû wist wol,” - -De grize gyng Sjouck oer ’e grouwe, it ienfâldige natuerbern syn -forbyldinge wie fol aeklike spanning. - -“Hwer wie ’t krekt?” flústere se en seach skean nei de doar, der de -greate gleone eagen fen d’âld kat yn ’t tsjuster glinsteren as koallen -fjûr. - -“En nou okkerjouns wie ’t al wer sa,” seamele Kekke ienlûdich wei -foart. “Ik wit, hwa-t faei binne, mar oer myn lippen komt it net . . . -Sa scoe ’k dy wol mear sizze kinne . . .” - -“It hoecht net. Ik wit wol . . . jy sjogge mear as in hopen. Ik woe ek -wol, det’k wiste, hwet for my weilein wie,” sei hja yn hjar ûnskild -wei. - -“Wist hwet, ik scil dy de kaert efkes lizze. ’t Is mar in tataest,” en -Kekke wie al oerein en stiek de stânlampe op, do gyng hja om ’t hûs en -diich de lûken ticht en ’e pinnen derop binnedoar. - -“Sjesa, siz mar, hwet woest witte, Sjouckje.” - -“Det mei Date,” andere dy, flústrjende wei, “en as ’r ’t my mient . . . -Forline winter hat hy in set by my kaem en wy ha Hastinger merke -hâlden. En . . . nou . . . Tiisdeimoarne skreau skippers Likele my. Hy -woe komme Snein ’e wike.” - -“Date is oars aerdich kreazer. Dy Likele is rounskouderich en ’t stiet -my foar, hy rint ek gâns tipelteannich. Mar der sitte sinten, -Sjouckje.” - -“Ja,” suchte dy. En neist dy dûbbelde, lytse Likele seach hja Date foar -hjar, wol in holle greater as Likele en syn goedlike blauwe eagen, dy-t -hjar sa oansjen koene, det hja der altyd oars fen waerde. For heite -affearen hie hy net doochd en nou wie hy ûndermaster to Nijlân en gyng -Snjeontojouns faek nei hûs, nei Nuttert en dy’s yn ’e Hastinger bûrren. -Dy hiene der in greate winkel, hja fortsjinnen jild as wetter. - -Kekke nifele hwet mei de kaerten om en hie de eagen der stiif op. Gjin -inkele biweging fen Sjouck ûntgyng hjar en de djippe sucht lei hja op -hjar eigen wize út. Kekke hie in bulte minskekennisse, hja koe lêze -noch skriûwe, mar de minsken, dy koe se namsto better. Gjinien hie ’t -op hjar stean, der waerd’ hjar ek wol ris neijown, hja koe tsjoene. En -derom hie Kekke ek altyd sa’n sleet yn hjar bôle en boltsjes, elts for -oar hâldde hjar ljeafst ta frjeon en by ’t jongfolk hie se sa’n -ontsach, det hja kamen hjar net byneist as allinne, as hja yn ’e -frijerij fortiisd sieten. Den founen se Kekke hjar húske wûndere goed, -al wie ’t ek by nacht. - -“Nou, ho is ’t?” frege Sjouck skrúten, slingere twisken hoop en freez’ -yn. - -“It stiet der net sa min foar, mar ast’ my nou noch ris seiste, hokfor -dei en ûre dû berne bist, den kin ’k dy noch mear fortelle.” - -“Ja . . . det wit ik net. ’t Wie yn ’t ierdappeldollen, seit mem, mar -hwet dei . . .” - -“Ek al wer goed, den der mar sûnder” en Sjouck krige in hiel relaes to -hearren út ’e âlde bitûmke kaerten en it roan der op út, hja scoe Date -krije op ’t lêst en den hwet babbelegûchjes derby en hwet opsierderij, -dingen, dy-t Kekke allegear wol wiste, det útkomme scoene. - -Mei in rûm gemoed en de bûs in kwartsje lichter, joech Sjouck hjar wer -op in paed yn ’t moai ljocht-moanne waer. - -Der kaem wer in Hastinger boer oanklossen op ’e gledde swarte klompen, -de pipe gleon oan en de knoffelige hânnen yn ’e wide broeksbûsen. - -Al wer ien en noch ien en det allegear nei Knilles, de skearbaes, ta, -dy syn bekkentsje al oan ’e spiker by de doar hinge to glinsterjen. -Sjouck hie sa’n forlangst, om Date syn lichte stap efkes to hearren, -det hja roan al stadiger en stadiger . . . - -Einliks, der hearden hjar opskerpe earen wer hwet. Date kaem der oan -mei in pakje boeken ûnder ’e earm en ’e greate dreamerige eagen op it -stille lânskip om him hinne, hwaens frede hy neifielde yn syn -dichterlik moed. - -Hy fleach hast tsjin hjar oan, sa wie hy yn ’e prakkesaesje. “Hea -Sjouckje, bist dû det?” sei’r en bleau by hjar stean. “Hwer scilst’ -hinne?” - -“Nei hûs fensels. Ik kin net op ’e wei om flinterknippe as jimm’ en -jimm’ gelikens. Min sit altyd yn ’t span.” - -Hja wist sels net, ho ’t wie, mar de wirden kamen der rare spitich út. -En hja hie nou ommers hjar sin . . . Date roan neist hjar lâns . . . en -hja mocht him sa graech lije . . .! It wie de ljeafde, dy-t hjar nou -swak makke en oerwoán en det is for flinke karakters in hiel stik, det -ljeafdebûgen foar de sterkere, al leart de innigste ljeafde it hjar ek. - -“So . . .?” sei hy. “To Sjouckje, gien det noch efkes mei út.” - -“Tankje wol,” andere hja snibbich. “Dû kinst it paed bêst allinne -fine.” - -“Nou—meij ik den mei?” - -“’t Scil wol net oars kinne,” andere hja ûnforskillich, mar ynwindich -geide alles fen wille. “Dû hiest de koer ek wol drage kind.” - -“Ek al wer goed,” sei Date en droech de koer. In setsje roanen se stil -neist inoar lâns. It wie sa ljocht as dei—as Sjouck lake, seach hy hjar -wite tosken blinken ûnder ’t koart boppelipke. Sjouck waerde fen ’e -weromstuit ek stil. Hja koe Date wol, det wie in apparten ien, hiel -oars as ’t oare Hastinger jongfolk, wyldsang, gekjeije, it hûndert út. -Date kipte him derút, dy siet ljeafst mar yn in hoekje to sjen en -dreame der syn eigen lok by inoar en dichte frjemde sangen. Der stiene -wol ris guont fen yn ’t Hastinger Nieuwsblad, fen ’e heide en it folk, -det der by âlds op forkeard hie. Sjouck hie der gjin heugenisse fen en -dy hjar beppe ek net iens—Sjouck hie oars al ris in hiele joun by hjar -sitten to útfreegjen, mar ’t âld sloof sei: frjemd folk hie se der -noait bispeurd, mar yn ’t foarige hiene der wol ris wylde bargen -tahâlden. - -Dos der wie Date mis mei, mar der siet oars wol in kop op, sei master -altyd en der hie Sjouck in grinzeleaze earbied for en hja seach him nou -altyd yn in gloarje fen leardens. - -Mar Date, dy dreamer, merkbite it net iens. Yn in great blau skrift -bisong ’r Sjouck op allerlei menearen en mjille hjar skiente yn ’e -hearlikste kleuren, mar as hja by him wie, koe hy der hast net ta komme -en roere hjar oan. Sa fier stie it wezen fen syn forbylding fen ’e -wirklikheit der dingen ôf. - -En syn skriftúrlike ljeafde waerde al gloeijender, al syn forswijde -hartstochtelike langstme kleide en song ’r yn swiete wirden út, dy-t -gjin minske oait lêze scoe as hy sels. Derfor wie hy in dreamer. - -“Hwer prakkesearest nou wer oer? Dû bist moai selskip. Hast hwet -forgetten en mimerst der nou op om?” pleage Sjouck him. - -“Nou né,” sei hy . . . . “ik tocht om hwet . . .” - -“Makkest wer in dicht?” fiske Sjouck. “Dû giest my to heech mei dy -dingen—ik bigryp der gjin koarel fen.” - -. . . “Ik tocht net om soks . . . om hiele oare dingen . . . om dy, -Sjouckje. Hastinger merke . . . ik ha ’t noch noait sa nei ’t sin hawn -as do.” Hea, it wie der út. Hy suchte fen blydskip. It wie dochs in -hiel oar ding om de frouljue to bisjongen as om der mei to praten oer -soks en by Sjouck dochs . . . den sei hy alhielendal neat en seach mar -. . . seach . . . ien greate dreamwrâld fen lok . . . - -Sjouck diich krekt, as bitocht hja hjar. “Hastinger merke fen ’t -simmer? mimerst der noch oer? Ik tocht, det hiest al lang wer -forgetten.” - -“Ik dy . . . forjitte!?” sei Date en wie for ’t earst en for ’t lêst yn -syn libben ien amerij by de tiid, hielendal, de man, dy-t wil en died -beide bihearsket. De hiele trouwe ljeafde fen dy iensume dreamer klonk -derút—de bea oan det jonge fanke om him mei hjar reslútens en flinkens -en redsumens ta’n libbensselskip to wêzen. - -Sjouck hâldde hjar stil . . . mar syn eagen seagen triennen yn ’e -greate grizen, omdounse fen ’e sidene eachsteisters. - -“Meij ’k noch ris by dy komme, Sjouck?” sei hy ynienen. - -“Hwet scil’k sizze? Wolst de hiele joun wer sitte to mimerjen? Den mar -net . . . den lit ik Likele komme, det is in smoute prater, der kin ’k -de tiid wol by ynein krije.” - -Det stiek Date. “Ik kin ek wol prate,” sei ’r. “Ik scil dy den hwet -nijs fortelle. In mearke, wûnderlike moai . . . derst’ raer fen op -hearst’.” En det hat ’r dien, in Sneine ef hwet letter en Sjouck hearde -it . . . it âlde oerfortelsel fen ’e ljeafde, det it lot troch de -minskegeslachten hinneweeft as in gouden tried . . . en hjar libben -lang is hja it harkjen net sêd waen . . . - -Sá learde dy dreamer oan ’e wirklikheit fen ’t lok to leauwen.— - -“Nou moast dû der ek oan geloave,” sei Wychman’s Martsen op in joun -tsjin Fokke. “Date stekt dy de eagen út . . . it is wol sa’n krúdich -pearke.” - -Fokke siet stiif to lêzen yn in âld femyljekronyk. Nou hâldde hy op en -de brúne eagen fen ’e Hoara’s skitteren yn al hjar glâns Martsen -tomjitte.—Krekt syn heit!—tocht hja. Hwet stiene dy eagen hjar noch -foar ’e geest, hwer Wychman Hoara hjar mei oansjoen hie dy twadde -hjeldei der to Nijlân. En nou wie se al lang widdou en mei gauwens -waerde it noch stiller yn ’e hûs. Den trouwde Fokke en gyng hja nei de -bûrren ta to wenjen. - -“As ’t moike goed is, moat Doutsen hjir mar ris komme. Wy ha der al sa -ris oer praet.” - -“Is ’t sa fier den al?” - -Oer it gnappe mânljuesantlit glied hwet as greatskens. “Doutsen wirdt -myn wiif,” sei hy ienfâldich wei en der scoene bergen forset wirde -moatte, as der yn Fokke syn foarnimmen oait foroaring kaem, wist -Martsen wol. - -Op in Snjeone yn ’e foarsimmer, do helle Fokke se, it bleekblonde -fromminsk fen ’e klaei. - -Martsen hie krekt it hûs skjin en Fokke joech hjar in pear pompierkes, -om der de westerse, de greate foarkeamer fen ’t hûs mei op to sieren. -Der slepte de útfenhûzer. Hja seach net iens nei de gloednije kléden en -gerdinen om. By heites wie ’t folle moaijer en rejaler. It foel hjar -eigentlik mar ôf hjir yn dit Hastinger heidelân. En heit hie der oars -sa fen pochd, fen ’e rykdom fen ’e Hoara’s en ho’n greate frou hja wol -net wirde scoe. Nou, hja seach der noch net folle fen as in deagewoane -nije foarhúzing en der in âld skûrre efter, krekt as wie ’tjild do al -op en koe det der net iens mear ôf. En it lân—hwet meagere bistjes -roanen deryn en hwet bosken en beammen stiene der om hinne. - -“Fokke,” sei se de Sneine mei in sûrswiet glimke en krûp him ris efkes -tige oan: “en honear litst my nou jimm’ oare pleatsen sjen?” en yn hjar -kâlde blauwe eagen lies ’r wol, ho-t it hjar ôffoel. - -“Hwette?!” sei ’r en harke raer op, “it giet hjir net by ’t heal desyn, -Doutsen! Us Lys en dy wenje ek op in spul fen úzes en ditte . . . oars -ha wy net. De measten meij net iens in pleats barre. Det giet sa mar -net,” en sûnder det hy ’t himsels eigentlik bikenne woe, waerde hy der -hwet forlegen ûnder, det hy ’t ek net leard hie om hwet mear swé to -slaen lyk as de klaeikers. Dy koene mear mei de pong as de wâldtsjers -mei ’t jild. Mar dy-t lêst laket, dy gyng der mei en det, der wie de -kreft fen ’e Hoara’s. - -“En jimm’ skûrre, det’s ek mar sa’n ûlenêst,” smeulde Doutsen. “Der -moast eigentlik ek al nedich in nijen.” - -“Sa’n saek is det net,” andere Fokke, bliid det hy tominsen dizze -greate stien forrôlje koe. “Hwet scoest sizze, as dy takommende Maeije -der ris stie en wy beiden dy den ris biseagen, wy beidegearre as man en -wiif?” - -“It wie tominsen hwet,” andere Doutsen koel en skouwde him onwillich -wei oan kant. Hja hie neat mei sokke forljeafdigheden op—hy wie hjar -fierst to rimpen en to overgedreven. Sá wie hja der net mei ynnaem—det -hoechde hy wrachtsjes net to tinken. Mar hwet hâldde heit hjar langer -altyd foar:—sjoch, detst to plak komst, fanke, ’t is nou dyn gouden -ûre!—En dy binuttige Doutsen en derom joech hja de brúne Hastinger hjar -wird. Hja diich in hael, sei elkenien en de Hastingers forginden it -Fokke, det it jild al wer ’t jild socht en foun hie en in goed himmel -fromminsk der by. - -De Sneine kuieren se de wei út nei Ysebrand en Lys ta, Martsen, Fokke -en Doutsen en Fokke wie de kening to ryk mei syn faem op ’e side. - -Tafallich liet hy syn eagen efkes gean yn ’e fjirte en seach der de -âlde boekebeammen foar de posterij skimerjen yn ’t reagoudbrúne nije -blêd. De fyfte winterstoarm waeide der al oerhinne, sont hy der ûnder -troch gyng mei syn jong hert fol hoop en ’e freugde fen ’t bisit -wardearjen learde. Nou wie Tine al lang foart en him . . . och . . . ’t -like him ta, det it in dream west hie . . . in moaijen ien. En dochs, -langlêsten wie ’t him oerkaem op in joune, det hy noch hwet omnifele -hie by ’t hinnehok efterhûs, do hie hy ynienen in ynsicht krige, ho-t -hy nou dochs eigentlik hwet miste. It wie sa net mear as do mei Tine . -. . dy hie hy ljeaf-hawn mei hert en siel en nou, och it wie birekken -laech by Doutsen en him allebeide. Krekt genôch om erop trouwe to -kinnen en den . . . nou det scoe ek wol wer gewoante wirde. Min went -oan alles. By heit en moike hie ’t wetter ek lang altyd net ien wei -roan—der hekke it ek wol ris. Nou, hy scoe ’t der den mar op oankomme -litte, hy woe ek wol to plak—in geseten boer wirde op ’t eigen sté en -sa by moike . . . der krige hy syn nocht fen. De jierren wierne der nou -ek . . . hy wie nou ek al yn’t fiif en tweintichst en de kammeraten om -him hinne, derfen hiene de measten de knottestrûp ek al gearhelje -litten fen ’e faem. Inkelen hiene al in grou jonge yn ’e widze. - -Sa gyngen syn tinzen hjar eigen wegen, wylt hy oer dagelikse dingen -praette en de simmersinne him waerm op ’e foarse brúne nekke skynde. De -klaverblommen rûken yn ’e finne en ’t hôf skimere readeftich fen ’e -sûre surken. Lûd en skel songene de skelfinken yn ’t biblomme hout en -de earrebarren saeiden fen hjar skûrre del en waerden wei yn ’t reidgûd -fen ’t Jifferspoeltsje. Det wjerspegele de kleare blauwe loft yn syn -wetter en de steile, hege klapperbeammen, der de wyn winters sa graech -mei omswypkje mocht. Mar nou wie hy stil . . . de soele simmersigen -gyng oer it Hastinger lân. - -Fokke fielde syn frisse azem oer syn waerme wangen, it moaije -maitiidswaer makke him moedich en fleurich en syn hiel ein libben seach -hy nou al foar him as in ôfparke ein wei, fordield yn winter- en -simmerskoft, bêste jiergongen en miswier, ljocht en skaed—mar ’t ljocht -fen ’t measte. Der wierne de Hoara’s sa al op forkaem, det it lot hjar -biginstige, det hja rekkene der like wis op as op ’t op- en ûndergean -fen ’e sinne. - -“Dû bist stil,” sei Martsen. - -“’k Ha ’t oars bêst nei ’t sin,” andere Fokke mei in loddrich knypeagje -nei Doutsen, dy-t hjoed in wûndre goede dei hie . . . . selst in -biwyske fen hwet read yn ’e bleke wangen. Hjar ljochte eagen stiene sa -helder as in gril, Fokke koe ’t net litte en tinke aloan om helder -trochsichtich flakteiis by ’t winter, sa fol stielblauwe skittering -wierne hja ek. Ja, dy eagen, der wie hy wol ’t allermeast op foreale, -omdet hy se ek ienkear ljeaf hawn hie yn . . . Tine. Sûnder det hy it -sels eigentlik rjucht bisefte, hie hy yn Doutsen it oantinken ljeaf oan -’e faem fen syn hert. - -“Binn’ wy der hast?” sei Doutsen en kúrde de Hastinger wei út. “Hwet -binn’ ’t hjir einen.” - -Fokke harke binijd op. “Bistû ’t rinnen den net wend?” sei hy en -tochte, sa’n feardich frouminsk as hja, dy hâldde it wol twa ûren út. - -“Wy ride,” sei Doutsen en seach mei in fiis gesicht nei hjar bistoude -gledde learskes. “Heit wol net lije, det wy sokke einen rinne, den -komme wy ûnder de skjensprúten. ’t Is ek fierst to hiet sa midden op ’e -dei.” - -“Nou! nou!” smiet Martsen nou mei in fyn glimke in duit yn ’t pongkje, -“jimm’ heit hâldt jimm’ wol for Sneins. Fokke dû wist nou, hwet dyn -foarlân is. Doutsen moat simmers yn ’t skaed.” Doutsen fielde de spot -fen ’t minske hjar wirden wol, mar hja liet it hjar net blike. Heit sei -altyd: Tuike moai spylje, en fen efteren pakke, der kaem min fier mei -en as hja hjir mar earst boerinne wie, den skoudere hja dy yntrouwde -tsjinstfaem wol en dy hiele santepatryk derby, det Hoara’s folk mei -hjar botsense greatskens. - -Sjoch nou ris, der wennen nou Ysebrand en Lys! Heite arbeiders hiene -like moaije wenten en yn’e hûs, sútrich wie’t, der gled by troch! Seis -stoellen en in tafel en in mahoniehouten kast en gjin iens in fêst -kleed oer ’e flier! En dy Lys hie noch in âldmoadrige jurk oan mei -pûddemouwen! Dy droegen hja for moarns net iens mear, dy makken hja -hjar kwyt! Min moast mei yen tiid mei, sei heit en syn Dou en Annet -moasten nûmmer ien bliûwe yn Lessebûrren! en det wierne se! Mar hjir!? -Och headen, it waerde in wâldboers-spultsje, hwet meagere bistjes en in -kreupel rydhynsder, der min net iens fetsoenlik mei by de femylje komme -koe. - -Hja waerde der tige let en set, nou fensels, det kaem hjar ta—der moast -in eare yn steld wirde om hjar yn’e femylje to krijen. Elle en -Reinder’s Lys kamen der ek mei in poppe yn ’e wein, in lytse Janke. -Nou, det foel hjar noch al ta, Lys wie yn ’t swarte side en ’t bern hie -se yn’t wyt. Mar det minske doarst it to ûnderstean en bihânnelje hjar -sa gewoan, det hja Doutsen raer yn hjar eare taeste. Dy woe ha, min -scoe mei hjar to stek stean. Hja wie ’t ommers, Doutsen Hermanna! - -Fokke seach ’t wol, Doutsen hie ’t net sa botte bêst nei ’t sin. It -frjeonlike glimke fordwoun hielendal—hja seach rare spûnsk en diich -gjin mûle mear iepen, as allinne to koekjeïten en hy wie omrake bliid, -det alles yn frede ôfroan en hy hjar mar wer bihâlden by himselvers -yn’e hûs hie yn’e foarkeamer. - -Martsen wie op bêd gien . . . hja sieten mei hjar beiden noch hwet to -neipraten. - -“En honear scil ’t nou wêze?” bigoan Fokke mei ljeafdes forlangst om -syn bleke blom nou altyd om en by him to hawwen. - -“Ik wit net . . . ,” andere hja. “As de útrissing klear is en det -dûrret noch al hwet fensels.” - -. . . “Ja . . .? Ik tochte, keapje it kant en klear to Ljouwert.” - -“Hwet mienste,” sei hja finnich, “de kanten moatte noch haekt wirde for -de lekkens en slopen fen ’t útfenhûzersbêd en d’oare redding is ek noch -lang net klear. Mar der hastû gjin forstân fen.” - -“Utfenhûzersbêd . . .,” sei Fokke en tocht ris nei. “My tinkt, Dou, yn -’t earst kinne wy it wol togearre ôf. Der hoeche gjin tredden by. Ik ha -der my al sa’n bult fen foarsteld as wy hjir ris moai sa togearre sitte -. . .” en hy loek se sêft nei him ta. - -Doutsen seach prot. “Fensels,” sei se, “útfenhûzers kostet jild en astû -ek sa’n nepert bist as . . .” - -Ynienen liet hy hjar wer los. “As hwet . . .!” sei’r. Syn eagen -fonkelen fen opljeppenheit. - -Mar Doutsen stie him. It sêfte laem syn wolveaerd kaem efkes om ’e -hoeke. “As jimm’ heit . . . det wie in nepert . . . seit min.” - -“Min seit safolle, mar min leauwt alles net, fjurre Fokke kwea fen him. -“Min seit ek al, Doutsen, jimm heit loek it seil ek al heger as ’t pas -joech, jimm’ wierne oan reapsein, seit min. Mar in Hoara lit sokke -praetsjes ’t iene ear yn en ’t oare útgean.” - -Doutsen hjar hert stie hast stil, sa’n skrik krige hja, mar hjar min -sin woe se botfiere en omt se ’t it bêst tsjin Fokke weagje doarst, koe -hy de pap koele. - -Mei hiette hollen kibben se der mei inoar om en de joun, der Fokke him -sa’n bulte fen foarsteld hie, forroan yn argewaesje en teleurstelling. -Hy seach súver tsjin ’e Moandei’s en Tiisdei’s oan, de Woansdei’s den -gyng se wer foart. - -Mar de oare moarne, do wie de bui oerdreauwn, hear, by nacht wie de -loft opkleare. - -It waerden noch in pear hearlike dagen for him en der lei sa’n glâns op -syn antlit, det Martsen him al ris pleage: “Jonge, it lok skynt dy ta -dyn eagen út.” - -En Doutsen lake mei en wie hast net by him wei to slaen. Ja, hja moast -selst mei om de heide to sjen en Fokke en hja bleauwne wol twa ûren -wei. Sa lang sieten hja der op in sânbultsje yn ’t biskûl fen in -stikmennich âlde bjirkebeammen. En it stille heidelân mjille mei in -wûndere gloarje fen kleuren dy ûre yn syn oantinken. Sa moai hat de -sinne noait wer skynd en de fûgels songen as do dy dei for de brúne -Hastinger, dy-t syn faem de heide sjen liet, dy-t hy ljeaf hie en der -hy by great waen wie. - -En de Woansdei’s brocht hy se wer nei hûs, nei de swiere klaei, der -hjar widze op stien hie. Oer in fjirtsjin dagen scoe hy der wer hinne. - -Do draeide Piter post op in joune it paedtsje op nei hjarres. Fokke wie -net thús—hy siet to dwarsfluite-spyljen mei weinmakkers jonges yn ’e -bûrren. Martsen krige it brief oan . . . it wie ien fen Doutsen, dy -hân, allegear kribeltsjes en krabbeltsjes, koe se al sont trije jier. -Hja lei him op ’e secretaire en gyng wer oan ’t naeijen. En hja forgeat -him. De oare moarne kaem ’t hjar yn ’t sin. “Der is in brief for dy -kaem, jisterjoune, fen Doutsen,” sei se en joech him Fokke oer. - -“Wer neat om ’e hakken. Ik ha in hekel oan det geskriûw om allerlei -wissewasjes,” sei Fokke en stiek him ûnsteurber yn ’e bûs. Doutsen hie -altyd sa’n droktme om neat . . . twa, trije brieven skreau se sims wol -oer in nietichheit en Fokke koe der mar in hiele Sneintomiddei oan -weagje en skriûwe hjar werom. Licht hie se wol wer hwet forgetten en -moast hy ’t nou Snein meinimme en hast onwillich wei skûrde hy it brief -iepen en lies him yn ’t kofjeskoft op ’t haeilân . . . - -Hy seach der ris op om en noch ris . . . do stiek hy him yn ’e bûs. Syn -antlit, det earst fjûrread waen wie, waerde nou kalkwyt en hy stie, -der-t hy stie mei de hân noch yn ’e bûs op it brief. Do gyng hy efter -in ierdbult sitten en dronk syn kofje op, sûnder der eigentlik bilul -fen to habben, hwet ’r die . . . sa wie hy út ’e liken. Dit kaem him -oer as in tongerslach . . . Doutsen skreau him ôf, Doutsen! It hie hjar -der sa min talike, skreau se reslútwei, det hja koe der net ta komme, -syn wiif to wirden. It moast mar út wêze, en hja rette him oan, it nou -mar ris mei in Hastinger to bisiikjen. Det paste ek better. - -En lyk as for jierren syn heit, sinde Fokke Hoara nou ek op wraek mei -in divelske bigearte, om hjar sear to dwaen oan ’t hert ta . . . det se -yn inoar krimpe scoe fen pine. Yn syn ellinde tognidde hy nou mei ien -slach al it goede fen syn ynboarst . . . smiet it wei as bollêst. Der -regearre min de ljue net mei. . . hja moasten yen freze, det joech -macht! Dy dei hat hy earst de karaktererfnisse fen Wychman Hoara -oanfard . . . - -It wie de âlde Fokke net mear. Elkenien mirk it wol . . . ho nei as ’r -’t him naem. Inkelen hiene der bigrutsjen mei . . . mar de measten -laken him út en dy wol ’t hirdst, dy-t it him sa forgind hiene. De -femylje sei der net folle fen, hwet bidiich ’r ek mei sa’n sniggeltsje -fen ’e klaei. Wierne hjir gjin fammen genôch mei jild? Mar byn de mûs -op ’t spek, den wol hy der net iens oan rûke. En det lieten se him -ûnder dúmkes wei op in allerfinaelste menear ek mar ris fiele, foaral -Oebele-om joech him der mennich spytbokking oer, mar it kaem Fokke -Hoara net iens mear oan ’e kâlde klean. Syn gefoel stompte ôf . . . hy -waerde der dôfhûdich ûnder en ûnforskillich en Martsen hie in aeklik -krús mei him yn dy dagen, sa tipelsinnich wie’r. Der mocht him net in -strie oerdwers lei wirde, den fleach ’r op en wie der gjin hûs mear mei -him to hâlden. - -Einliks waerde hy wer bidaerder, hy joech him del. It forgif hie syn -útwirking dien. Foar ’t each wie hy wer de âlde, net sa flot mear, yn -him sels keard . . . mar Martsen dy stie ’t spul dochs noch net. Dy hie -him fen lyts ôf kend . . . dy wist, det ’r ljeaver omkaem, as dy smaed -op him sitte to litten. - -It wie yn’e lette hjerst, do sei hy op in joune tsjin hjar: “Leit moike -myn klean ré, ik gien in deimennich útfenhûs nei Hesmoi’s ta. It -fljocht my allegear oan hjir to Hastings.” - -“Dû hast gelyk. Dû moast der nedich út. Unsjoch bist yn ’e lêste tiid, -Fokke. Nim ’t dy dochs net sa nei, jonge. Elts minske krijt wol ris in -opstapper—der moat min mar tsjin kinne.” - -“Moike kin wol hwet prate,” sei Fokke en sloech do mar gau yn oar -praet. De woune diich noch sa sear—hy koe net iens féle, det der mar op -sinspile waerd. - -In pear dagen letter siet hy al by Hes-moi’s yn ’e hûs ef eigentlik by -notaris Anema en Hes-moi, mar yn ’e binaeming wie ’t altyd Hes-moi -bleauwn. Notaris rinteniere nou mei Hes-moi yn ’t moaije hûs mei de -spegelrúten oan ’e Willemskade. It jounljocht forflauwe . . . de -stevige stap fen ’e lantearnopstekker klonk oer ’e stille strjitte, der -de lange skaden fen ’e joun al oerhinne slûpten en dy-t der forlitten -foar lei, twa wite Octoberdroege streken en yn ’e midden it kabbelige -wetter yn syn sêft jouns-op-en-del-gean. De skippers histen de -lantearnen yn ’e mêst en hellen fluitsjende de seils yn. Mei ’t sjen yn -’e loft mirken se de foroaring yn ’t Westen . . . der wie de loft -opkleare, helder as in berneëach nei in bulte triennen. In smel -streekje goud glûrre efter it swart fen ’e wolkens wei, efkes. . . to -glûp . . . en joech in reade wjerskyn op ’e wite húzen oan ’e oare -kant. Do waerde it ynienen wer tsjuster en de stjerren bitrieken de -stille wacht oan ’e loft . . . ien . . . foar ien . . . - -Hester en Fokke sieten der stil nei to sjen. Det mocht hja yn Hastings -ek altyd sa graech dwaen, hjar eagen gean litte oer ’e loft en it wide -stille lân. ’t Wie nou ôfwóan al lang en Hastinger ljue en libben -wierne waen as lêzene blêdsiden út in weilein boek. - -En dochs . . .! Nou ’t hja dy jonge wer sjocht en hy hjar alles fortelt -mei forkroppe triennen yn syn lûd . . . nou is se noch Hastinger mei en -bigrypt him yn syn ljeafde en ek . . . yn syn haet! Derfor is se in -echte dochter fen ’e Hoara’s—itselde hjitte bloed set hjar oan. - -Om him hwet treast to jaen, sei se: “Nou, to moijen hoecht it dy net sa -slim. ’t Is net sa folle mear mei dy Hermanna, dy lizze oan ’e -sintinsje, dy giene deroan op den duer.” - -“Ik woe ’t wol,” sei Fokke. - -“Dû hast dochs gjin mâlle dingen yn ’t sin, wol?” warskôge Hes-moi -forstânnich. “Tink er om, ho minder gewach der fen makke wirdt, ho -minder opskûrring. Oars wirdt it wer wech-en-der-wear ûtbasúne, lyk as -do mei Driûwerske. Do binn’ wy raer oer ’e tonge gien . . . it wie my -súver in argewaesje.” - -“Heit hie himsels net goedernôch yn ’e macht, dy wie fierst to rimpen,” -en Fokke tocht mei in sucht noch ris om dy tiid, dy hearlike jonkheit -en as wie Tine wer by him, sa klear hie hy se optheden noch foar ’e -geest. - -Krekt as rette Hester syn tinzen. “Dû bist neat net fortúnlik yn ’e -frijerij. Ast’ ek noch mar net âld troust’ sa’s ik. Mar der moat oars -al wer in lytse Wychman op d’âld pleats, Fokke. Hastings sûnder -Hoara’s, ik kin der my hast net yntinke.” - -“Nou hwa wit . . pleage notaris goelikwei, wylt ’r yn ’e keamer kaem. -“Dû litst it der dochs net by sitte, wol Fokke?” - -Der koe net in glimke ôf. “Ik wit net,” sei’r stoef, . . . “it moat mar -oergean, leau ’k.” - -It nocht wie derôf, foargoed. Martsen en hy hoaiden der wer mei inoar -om, krekt as fen âlds en ’t bigoan der nou minder as oait op to lykjen, -det der noch ris wer foroaring komme scoe. - -De bern fen Ysebrand Fink en Lys boarten al om ’e doar en sa -njonkenlytsen kamen de bern fen Oebele-om ek noch oan ’t wiif en oan ’e -man. De âlderein fen Hastings joech him net sa folle mear op in paed, -de jongerein skoude op en naem hjar plakken yn yn tsjerke, op ’e wei en -yn ’t weardshús. Martsen Kobus joech der hjar nou sittende nei . . . -hja waerde krebintich en nearboarstich en biwintere min. - -It waerde der o! sa’n stil bidriûw op ’e âld pleats. Fokke joech der -him del, syn libbensheechtiid hie’r fierd en ’e neiklanken rûzen noch -wol om syn harkjend ear, mar bittere wanklanken wierne der middenmank, -bitteren, dy-t al it oare oerstimden. - -Sa krûpen de jierren sleau-wei foarby yn ’e ientônigheit fen in bulte -dagen súnder ôfwiksel. Op ’e gesette tiden gyng Fokke nei de fémerken -en maitiids en hjerstmis nei Ljouwert en brocht it oerwoáne jild yn ’e -bank. In great swé sloegen de Hoara’s net—der kaem gjin praet fen en -winters krûp ’r as in kenyn yn ’e hoale. Setten en pretten der kaem ’r -net mear . . . der fielde ’r him net mear thús en oanstryd om nei de -frouljue ta to gean hie hy ek net mear. Hy wie in stilsteand wetter -waen, det binnen syn eigen iggen fordroechet en noait wer de mesyk fen -’e brûzjende, libbene, rinnend-wetterstream heart. - -Mar syn haet, dy forgeat ’r net, de brúne, stille Hastinger. Hy wachte -op in geskikte gelegenheit en dy kaem, jierren letter, do-t der al -grize triedden troch syn donker hier skimeren en der fen ’e jonkheit yn -it bienbitige, meagere antlit net folle mear oerbleauwn wie as de -moaije hartstochtelike eagen. - -In tin laechje snie lei op ’e âld skûrre en it bigoan wer to wiskjen -mei fine flokjes. Rûzich waeide ’t om ’t hûs—de draeijer op ’e -skoarstien pipe yn ’e twirren en ’e keale tokken fen ’e linebeammen -sloegene op ’t tek. - -Yn ’e hûs wie ’t deastil, mar sa nou en den rinkele der in ket yn ’t -bûthús en ’t hout knapte yn ’e kachel. Martsen siet mei de hân oan ’e -holle . . . hja smûchde wer fen binaudens, nou der snie yn ’e loft siet -en wie krekt in selskip, det by de swijgsume Fokke paste. Earst siet ’r -hwet to skriûwen yn syn sakboekje, do krige hy de Ljouwter krante fen -’e skoarstienmantel en bigoan to lêzen, stadich, as immen, dy-t tiid -genôch hat en alles neisneupe wol. - -Ynienen lei hy him heftich del. “Moike!” sei hy. - -Martsen waerde kjel wekker, de eagen wierne hjar efkes tichtfallen hjir -yn ’e waerme keamer. “Nou, hwet is der oan?” sei se, noch mar heal by -de tiid. - -“De sauntsjinde Decimber moat ik nei Ljouwert. Tinkt moike der mei my -om?” en hy diich ek noch in greate knoop yn syn readbûnte bûsdoek. - -“Is det alles? Nou, der hoechst my wrachtsjes ek net om wekker to -meitsjen, sa’n kleinigheit. Mar jimm’ mânljue, ast’ mar for jimm’ sels -giet.” . . . - -“Moike is tizerich krekt as lytse bern. In kleinigheit . . . in -kleinigheit!! Hwet scil ’k bliid wêze, as ’k dizze kleinigheit for -inoar krij!” Hy wie alhiel oerémis . . . prate der red fen. - -“Ja, ja!” sei Martsen noch en knikkebolle al wer. Fokke diich de eagen -ek ticht, it wie in ûre fen neitinken en hy binuttige dy op syn eigen -menear. - -Hy wie ynienen as mei hânnen omkeard . . . hy waerde noch ris wer jong -en der koe wer in grapke ôf en hy munstere himsels op as in jong -hynsder . . . By in djûr snider to Ljouwert waerde in nij pak klean -bisteld fen ’t allerfynste lekken en ’t hie him noch noait sa nau -stitsen mei ’t Ingelsk himd en ’e board en manchetten. De -nijsgjirrigens kitele Martsen aldernúverst, mar hja doarst it net to -ûnderstean en freegje him op ’e man ôf, hwet hy dochs wol yn ’e akte -hie. As hy ’t for him sels hâlde woe, holp al ’t fiskjen neat. De -Hoara’s forpraetten hjarsels noait, dy lieten net mear los, as hja sels -wol misse woene. - -De frouljue mei de taeikoerren swaeiden it paedtsje op, de bern fen -Ysebrand en Lys brochten de klompkes mei hea by beppe’s en songene -Sinteklaesesangkjes ûnder ’e skoarstien, it folk gyng nei de bûrren ta -to lotsjen en kaem bikaeid ef mei in stoaters pryske wer thús, do kaem -der op in mistige joun in frjemde man by hjarres en frege nei Fokke. - -“Kom yn,” sei dy koart en hwet hy noait diich hy draeide de doar fen ’e -greate foarkeamer fen ’t slot en der bleauwne se do in hiel skoft. De -moaije greate lampe, dy-t noait wer barnd hie sont Doutsen hjar -útfenhûzerij, moast op en de kachel oan. It waerde in hiele forsteuring -yn ’e lette joun, it stie Martsen eigentlik mar mâlle min oan, sa’n -genachtraef, mar Fokke wie altyd noch sa’n bytke hjar pop, dy koe ’t -net gau bidjerre by hjar. - -Oars wie Fokke altyd sá . . . moike moast oeral mei foaroan, mar nou -joun taelde hy net nei hjar. De doar bleau ticht en hja praetten sa -súnich, det troch ’t slotsgat koe se hjar ek net biharkje. Do krige se -in Jannewaris en joech hjar del yn ’e greate briedstoel mei de -slûchbarnende lampe foar hjar, dy-t krekt op hjar ynfallen antlit mei -syn doffe eagen skynde. De lea bifoel hjar, hja rekke yn ’e sliep. - -Der sloech de klok—tsjien ûre wie ’t. Der hearde se de doar iepengean, -de frjemde man joech him ôf. Syn swier lûd droane as in klok yn ’t -foarhús, de klompen klosten op ’e houten fiier. Martsen seach mei in -skimer, det hy griis hier hie en in lange grize baerd—en fen postuer -wie hy de lytse kant neist. Fokke stie neist him as in slappe jonge -beam neist in âlde knoestige stamme en syn bleke wangen wierne read en -syn donkere eagen skitteren yn it meagere antlit. - -“Jy hânnelje nei omstânnigheden?” tante Fokke him mei oandrang. - -De frjemde man nikte. “Ik doch, s’as jy sei ha. It is nou allegear goed -forpraet, scoe ’k sizze.” Op ’t stik ôf prate ’r, tige wis. Syn menear -fen dwaen joech fortrouwen. - -Do hearde Martsen him foartgean. It geklos fen syn klompen klonk domp -en swier op ’t bisnijde paed en ’e snie wiske daedlik syn foetleasten -wer út mei hjar donzene plûmkes. - -Nou koe Martsen hjar net mear stilhâlde, al hiene se hjar ek in mes op -’e kiel set. “Hea, Fokke, hwa wie det?” sei se. “Is ’t in -nij-ynkomm’ling?” - -“It wie gjin Hastinger,” sei Fokke net wakkere oansjitsk. - -“Net? . . . ik tochte al, hy kaem my sa frjemd for. Dû jowst dy dochs -net yn ’e hânnel mei frjemd folk, wol? Ik meij der hielendal net oer, -sa’n gestrún by nacht.” - -“Ik ek net,” sei Fokke koel en do trêdde hy mei syn lange rjuchte -skonken ta de keamer út nei ’t bûthús ta. Martsen wie steurd en bigoan -der ek net wer oer, mar it lei hjar al dy dagen foar op ’e tonge.— - -De sauntsjinde Decimber kaem en Fokke wie der klear for. De moarne -ier-en-betiid stiek ’r al ôf en hy sei: moike moast dy joune mar net om -him opbliûwe, it koe wol ris let wirde—den bleau hy by Hes-moi to -nacht. - -De snie wie wer weiteid . . . in tinne Decimbermist hinge nou oer it -Hastinger lân en swiere wetterdrippen foelen mei ientônich tik-tak yn -’e folle sleatten. Min hearde it klopjen fen ’e flaljeklappen op ’e -tellen en it sûzjen fen ’e wine, mar oars wie ’t deastil yn ’e natuer. -De toarre beambledden ritselen selst net iens mear oan ’e beammen. - -Yn ’t Easten spjalte in fealgiele streek ljocht de swiere grize loft en -’e bleke wintersinne riisde stadich omhegens, swier bihinge mei -wolkengazen, mar de loft woe net trochskûrre en in ûre ef hwet letter, -do-t Fokke út ’e trein stapte, wie de loft al wer egael grys. Allinne -de sêftgiele neiskimer fen in pear ûre sinneskyn hinge noch yn ’t -Easten . . . - -It wie nou al middei. Hy hie by Hes-moi en notaris oan west to iten en -to rieplachtsjen en nou folge hy de krinkelbôgen fen in wiete púnwei op -’e klaei. Foar him leine de earste húzen fen Lessebûrren. Och, hwet hie -hy ’t goed kend, it doarpke, det hy oars Sneintojouns sa faek -trochriden wie nei Doutsen ta. Der wie net folle foroare, de âlde -linebeammen stiene noch yn ’e bûrren en de rinteniers, dy-t to -thédrinken sieten, seagen him mei binijen oer de blauwe ramtsjes -efternei. Krekt as ’t noch mar efkes lyn wie—en dochs . . . skraelwirk -fjirtsjin jier wie ’t al. Fjirtsjin jier hie hy ’t oan tiid hawn, om op -wraek to sinnen en nou hjoed . . . né optslach, den naem hy him. Efkes -krolde hy der noch foar om . . . mar do wie hy ek biredt as in spylder, -dy-t de lêste wichtige kaert yn hânnen hat en dy nou op ’e tafel smyt . -. . de amerij fen ’e bislissing. - -Hiel yn ’e fjirte lei de pleats fen Doutsen hjar heit, Jan Jelles -Hermanna. De greate pleats eage nou neat yn ’t donkere waer, mar ’t wie -oars in hearespul. In dwershúzing op kelderskeamers en twa skûrren der -efter, in greaten en in lytsen ien, dy-t hjar op ’t greate hoarnleger -legeren yn ’t biskûl fen in eskensingel. Efkes flikkeren Fokke syn -eagen fen haet, hy tochte om Doutsen hjar gesmeul op ’e âld skûrre to -Hastings. Dy mei dizze skilde ek sa folle as nacht en dei, det wie -wier, hy sels hie ek wol eagen om det to sjen en der den in tachtich -pounsmiet bêst klaeilân by . . . hy hie ’t dodestiids net sa min -útfikeleare. - -Jan Jelles, in steile meagere man, siet mei syn wiif en syn beide -dochters Doutsen en Annet yn ’t sydkeammerke. It wie stil yn ’e keamer, -binaude stil, krekt as wie der in deade yn ’e hûs. - -“To, drink dyn thé ris op,” noade mem de bern. “Jimm’ litte alles kâld -wirde.” - -“It smakket my net,” sei Doutsen ynienen moi lûd en smiet it haken del. -“As ’k der om tink, hwer wy oer in healjier miskien sitte scille, den -wird ’k moilik . . . Den smakket my alles as galle. Hwerom hat heit ús -ek net warskôge? Den hiene wy ús bikrimpe kind en nou . . . ’t gyng -alles mar út ’e brede fjirtsjin. It koe net op!” Hja rôp it súver op ’t -lêst út. - -d’Ald man foar hjar oer sloech syn eagen del. “As ’k it tsjin jimm’ sei -hie, hwet den? Tochtst’, det ús Kike den noch sa goed to plak kaem wie? -Hja hiene jimm’ allegear skoudere.” - -“Sa’s se nou ek al dogge.” - -“Ja, mar bern, dou bist ek al sa jong net mear,” sei hjar mem -bisêftigjend. “’t Hie ek gâns better west, ast’ der mar hwet oersjoen -hiest to Hastings. Dy swarte feint hie dy gau ûnderhâlde kind, sa folle -scil ’r altyd noch wol hawn ha.” - -Der woe Doutsen net oan. “Dy-t sa omheukerje moatte, det’s net folle,” -sei hja. “Ik paste der net.” - -“Nou, wy scill’ ris sjen, hwerst Maeije wol paste,” sei Annet. “Licht -wol yn in dyakenijkeammerke. - -“Stil bern,” sei Jan Jelles . . . “bidim jimm’ dochs yn ’e goedichheit. -As ’t folk it heart . . .” - -“Tocht heit, det hja nou mear ticht binne for ús? Rabje dogge se, de -hiele streek lâns. Nou binn’ de goede dagen forgetten en ’e ierdappels -hjerstmis en ’t bargegûd!’ - -“Goed-dwaen hat noch noait in skande west!” sei Jan Jelles sêft. “Mar -de tiden wieme sa min . . . ik koe der net mear tsjin oan, n’t Minke?” -en syn eagen smeken syn wiif om in treastlik wird yn syn ellinde. Mar -dy hâldde hjar stil. Nou-t it jild op wie, joech hja neat mear om Jan. -Hy koe der mei oanpiele. - -“Scoene der in bult komme joun by de forkeaping?” sei Doutsen en seach -oer it wintereftige lân. - -“Det scil ’t wol,” andere Janne Minke bitter. “Moast ek net hinne, -Jan?” - -“Myn eigen skoan lân útfeiljen hearre?” . . . en de triennen kamen Jan -Jelles yn ’e eagen. “It scoe my troch myn hert hinne gean . . . O -Minke, hwer keare wy?” - -“Yn ’t earmhûs,” sei dy koel, “en dou oan ’e brake.” - -Oer Jan Jelles syn meagere wangen roanen in pear triennen, mar Minke -diich, as seach hja ’t net. Hja koene opkrasse, fen ’t moaije âlderlike -spul ôf en hiere in foech wentsje yn ’e bûrren. It heareneintsje libben -wie dien—skrabjen om ’e kant wie nou hjar foarlân. Jan hie ek altyd -slûch west. In goed libben, det moasten hja der den dochs noch yn ’e -goedigheit fen nimme kinne en hy hie op ’t kaptael passe moatten. - -Nou wie ’t to let. Nou joun wie ’t de lêste sitdei fen ’e pleats. . . -moarn hiene se net in hoekje eigen groun mear. En op acht en sechstich -tûzen goune en hwet stie ’t spul, in great kaptael en det yn in goed -tritich jier wei. Hja seach ris op ’e klok—healwei fiven wie ’t. It -dûrre mar in lyts setsje mear, as in oar neamde it sines. Gjalt -Gjaltema grif, de rykste boer fen Lessebûrren en in âld feint, dy-t -jierliks in kaptael oerwoan. Och, as hja der den noch ris bliûwe koene -to hier? al wie ’t mar twa jier! Yn twa jier koe der sa folle foroarje, -licht krigene Doutsen en Annet noch wol in rike man. Hja hiene altyd sa -meidwaend kind en de feinten seagen tige op stân. Sa paeide det minske -hjarsels noch op ’e dei fen ’e ellinde mei swiete takomstdreamen, mar -it lot hie ’t hiel oars mei hjar for. Binnen de twa jier scoe hja al op -’t hôf lizze en wie Jan Jelles môlkerider op ’t febryk en de beide -dochters tsjinnen. - -Lokkich, hja wiste ’t net. Det allegear op ien stuit to dragen, hie to -swier for minskekreften west.— - -De joune dwelme hiele Lessebûrren hast as skynsels troch de mist en -sette ta op ’e harbarge “de Sulveren Bearskes.” It wie noch folle -greater pret as in merke, sa’n greate forkeaping . . . der joech min -allinne út, hjir koe min noch in stûr fortsjinje mei strykjildskriûwen -en det diene hja der den ek wakker. De hollen waerden der hiet by en de -pipen gyngen út, der rekke ek al ris ien twisken, dy hie de pipe oan -mei de dop der op. - -Gjalt Gjaltema liet se mar biede en raze. Hy siet der yn in hoeke fen -’e jachtweide nei to harkjen en bisocht ris, om mei de frjemde man oan -’e slach to kommen, dy ’t stil neist him by ’t taffeltsje siet to sjen -en to skriûwen. - -“Hjoed ek for saken út west, keapman?” fiske Gjalt. “Min waer oars, om -yen op in paed to jaen.” - -“Ja,” sei de man en lei ’t skriûwboekje del. As syn ja op ’e saken ef -op ’t waer sloech, det moast dy âld boer sels mar riede, tocht him. -“Det lân wirdt prizich,” sei’r. - -“’t Is oars net sa botte bêst, moatt’ jy tinke. “Knippich . . . fierst -to heech man—as ’t simmer is en ’t droeget moi sterk, ik kin jou sizze, -den is ’t gjin sint wirdich. Mar der binne noch wol in pear goede -stikjes by, fen dy aerdige hoekjes.” - -“Jy binne in Lessebûrster, tink ’k. Moatt’ jy net ris biede”, tante de -man him ûnforskillich wei. “Hjir ’s joun wol jild to fortsjinjen, leau -’k. ’t Scil wol út inoar fleane.” - -“’k Wit net . . .” skodholle de âld boer, . . . jou moatte tinke, de -echte bieders, dy hâlde hjar noch stil.—Ja, tocht de oare—en jy . . . -jy binne der ien fen. - -“To . . .” sei Gjaltema wer, mei hwet skarlúneftigs yn syn eagen, -“moatt’ jy ek net ris biede, feint, op in stikje?” Sa scoe hy dy earme -keapman ris foar de kroade ride. “Mar jy ha fensels mear forstân fen ’e -hânnel, tink ’k? Hwer binn’ jy wei?” - -“Fen Ljouwert,” andere de keapman koart. - -“Den binn’ jy miskien de Lang, dy-t hânnelt yn lynkoeken?” Gjalt -Gjaltema wie sa nijsgjirrich as in âld wiif . . . hy doarst de minsken -’t jild hast út ’e pong freegje. - -“Né,” sei de keapman en seach rare stoef . . . “det mist jou . . .” - -Der ynienen waerde it hwet stiller yn ’e jachtweide. - -“Nou giet it derom, it giet by samenvoeging,” learde d’ âld boer syn -selskip en hy lei de pipe del en sette de brul op ’e noas. Syn hânnen -trillen in bytsje en der kaem hwet mear read yn syn triedtsjewangen, -mar oars bleau hy himsels sa gelyk, det in oaren as de keapman hie ’t -net iens merkbiten. - -De stiltme fen ’e forwachtinge slúte de mûlen. Jan Jelles, dy-t der -dochs noch efkes west hie, slûpte der stil út . . . dit koé hy net mear -oanhearre en hy gyng nei hûs en waerde wei yn ’t bûthús, it ienichste -plakje yn ’e hûs, der-t hy noch net hosk wie. - -De opropper bigoan wer mei syn relaes fen: een Sathe en Landen, -welgelegen aan den grindweg te Lesseburen enz. staande bij zamenvoeging -op eenenzeventig duizend driehonderd en acht gulden. Wie verhoogt -dezelve duizend, negenhonderd, acht, zeven, zes . . . d’ Ald boer -fleach oerein. “Myn!!” rôp ’r mei in triljend lûd en ’e hân yn ’e -hichte. - -“Ei! ei!” sei syn bûrman en lake smaeklik, “it lân wie oars sa danige -knippich, net boer?” - -“Dy-t it hynsder ha wol, lekket it,” andere dy binaud en bliid fen -beiden, det hy de pleats al sa goed as hie. - -De opropper bigoan wer: staat bij Gjalt Gjaltema, landeigenaar te -Lesseburen op eenenzeventig duizend, negenhonderd en acht gulden. En do -hy wer oan ’e seishûndert ta wie, sei in frjemd jong lûd ynienen: “Myn, -opropper!” - -“De deale!” sei d’âld boer en seach syn bûrman mei rare eagen oan: -“sistû my yn ’e wielen ride, kwajonge? Hwa bistû en hwet hastû?” - -“Strykjild skriûwe,” en ’e keapman seach him oan mei in pear skerpe -eagen. Do wonk hy . . . en in jierrich man mei in grize baerd gyng -neist him sitten. - -“Pas mar op, det ’t net in stroppe wirdt, dû mei dyn stêdsk gebear” . . -. en do súniger, “to, to, ik moat dit oars al ha. As ’k dy in bankje -fen húndert jow, hâldst’ dy den stil?” - -In frjemd glimke glied der oer ’e keapman syn meager antlit. “Né,” sei -hy koart. “Dit ’s nou myn aerdigheit ris.” - -Sa gyng det noch twa, trije kear en fol spanning krongen de minsken nei -foaren, om dy man to sjen, dy-t it tsjin Gjalt Gjaitema yn ’e kant -sette doarst. Yn in minuet ef hwet wie der al wer in njuggenhûndert -goune by kaem en ’e switkobben stiene Gjalt Gjaltema op ’e foarholle. -Dit gyng him nou dochs to stoef . . . it waerde in kaptael, dizze -pleats. “Jonge, jonge!” warskôge hy, “dy aerdigheden wirde dy to djûr, -keapman. It moat ek bitelle wirde, tink erom.” - -Noch ienkear bigoan de opropper wer: Staat bij Gjalt Gjaltema op -drieenzeventig duizend vierhonderd acht gulden. Wie verhoogt hem nog -9—8—7—6—5—4—3—2—” - -“Myn!” rôp de jonge keapman noch ris wer mei syn helder lûd. Do foel de -hammer. Fokke Hoara fen Hastings wie de eigener waen fen ’e pleats to -Lessebûrren, mar hy fordraeide syn eagen der net iens om, hwent it jild -lei al jierren klear yn ’e bank. En de nije hiersman hie hy der ek al -for klear . . . it wie de man mei de grize baerd, noch in âld frjeon -fen him hjir to Lessebûrren. - -De oare moarne stapte hy der hinne en Jan Jelles Hermanna wie sa goed -net, as hy moast mei him ’t lân út en do yn ’e hûs, hwer hy ek alles -noch sa bêst wiste to finen. En do-t hy der Doutsen sitten seach, wist -hy, det syn wraek folbrocht wie. Hjar libben lang hat se dizze dei net -wer forgetten. - -Fokke sels bleau op ’e âld pleats to Hastings. Hy koe der net ta komme, -om it minne lân en ’e âld skûrre to forruiljen for ’e fette lânsdouwe -to Lessebûrren. - -En do-t de tiid der wie, tocht hy ek noch ris om in wiif en hy gyng nei -Bintsje. - -En it eart waerde foer, eart de winter kaem is en hy bihânnele hjar -derneffens. - -Yn alle folop is ’t minske der forhongere . . . - -Hwent de ljeafde fen Fokke Hoara wie stoarn. Hy is nei Wychman Hoara -útskaeid.— - - - - -*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK DE HOARA’S FEN HASTINGS *** - -Updated editions will replace the previous one--the old editions will -be renamed. - -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the -United States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for an eBook, except by following -the terms of the trademark license, including paying royalties for use -of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for -copies of this eBook, complying with the trademark license is very -easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation -of derivative works, reports, performances and research. Project -Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away--you may -do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected -by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark -license, especially commercial redistribution. - -START: FULL LICENSE - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg-tm License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project -Gutenberg-tm electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the -person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph -1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm -electronic works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the -Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when -you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country other than the United States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work -on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the -phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: - - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and - most other parts of the world at no cost and with almost no - restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it - under the terms of the Project Gutenberg License included with this - eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the - United States, you will have to check the laws of the country where - you are located before using this eBook. - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase "Project -Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format -other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg-tm website -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain -Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works -provided that: - -* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation." - -* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm - works. - -* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - -* You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of -the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the Foundation as set -forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any -Defect you cause. - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at -www.gutenberg.org - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's business office is located at 809 North 1500 West, -Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up -to date contact information can be found at the Foundation's website -and official page at www.gutenberg.org/contact - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without -widespread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine-readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular -state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of -volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. - -Most people start at our website which has the main PG search -facility: www.gutenberg.org - -This website includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. - - |