diff options
| -rw-r--r-- | .gitattributes | 4 | ||||
| -rw-r--r-- | LICENSE.txt | 11 | ||||
| -rw-r--r-- | README.md | 2 | ||||
| -rw-r--r-- | old/65660-0.txt | 3288 | ||||
| -rw-r--r-- | old/65660-0.zip | bin | 57557 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/65660-h.zip | bin | 308405 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/65660-h/65660-h.htm | 4127 | ||||
| -rw-r--r-- | old/65660-h/images/frontcover.jpg | bin | 70485 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/65660-h/images/frontispiece.png | bin | 15707 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/65660-h/images/p37.png | bin | 18998 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/65660-h/images/p40.png | bin | 13026 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/65660-h/images/p41.png | bin | 30809 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/65660-h/images/p42.png | bin | 9399 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/65660-h/images/p44.png | bin | 21027 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/65660-h/images/p46.png | bin | 32954 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/65660-h/images/p62.png | bin | 21062 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/65660-h/images/titlepage.png | bin | 6212 -> 0 bytes |
17 files changed, 17 insertions, 7415 deletions
diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes new file mode 100644 index 0000000..d7b82bc --- /dev/null +++ b/.gitattributes @@ -0,0 +1,4 @@ +*.txt text eol=lf +*.htm text eol=lf +*.html text eol=lf +*.md text eol=lf diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt new file mode 100644 index 0000000..6312041 --- /dev/null +++ b/LICENSE.txt @@ -0,0 +1,11 @@ +This eBook, including all associated images, markup, improvements, +metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be +in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES. + +Procedures for determining public domain status are described in +the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org. + +No investigation has been made concerning possible copyrights in +jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize +this eBook outside of the United States should confirm copyright +status under the laws that apply to them. diff --git a/README.md b/README.md new file mode 100644 index 0000000..18f0d36 --- /dev/null +++ b/README.md @@ -0,0 +1,2 @@ +Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for +eBook #65660 (https://www.gutenberg.org/ebooks/65660) diff --git a/old/65660-0.txt b/old/65660-0.txt deleted file mode 100644 index 604d8f2..0000000 --- a/old/65660-0.txt +++ /dev/null @@ -1,3288 +0,0 @@ -The Project Gutenberg eBook of De millioenen uit Deli, by J. van den Brand - -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and -most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms -of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at -www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you -will have to check the laws of the country where you are located before -using this eBook. - -Title: De millioenen uit Deli - -Author: J. van den Brand - -Release Date: June 21, 2021 [eBook #65660] - -Language: Dutch - -Character set encoding: UTF-8 - -Produced by: Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading - Team at https://www.pgdp.net/ for Project Gutenberg (This book - was produced from scanned images of public domain material - from the Google Books project.) - -*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK DE MILLIOENEN UIT DELI *** - - - - DE MILLIOENEN UIT DELI - DOOR - Mr. J. VAN DEN BRAND. - - - - - - - - - ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ - + + - + Weggeloopen. + - + + - + Een Javaan, genaamd KASAN + - + + - + MET + - + + - + 1 Vrouw en 2 kleine Kinderen. + - + + - + Ouderdom 35 Jaren. Lengte 161 c.M. + - + + - + Kenteekenen: linkeroog blind. + - + + - + Om inlichting verzoeken + - + + - + A. Siemssen & Co., + - + + - + Post: Tebing Tinggi-Deli. + - + + - ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ - - (Deli Courant, 1 Maart 1899). - - - - - - - - - DE MILLIOENEN UIT DELI - - DOOR - - Mr. J. VAN DEN BRAND. - - - BOEKHANDEL - AMSTERDAM. VOORHEEN PRETORIA. - HÖVEKER & WORMSER. - - - - - - - - - Rechtsveiligheid is, voor al wat mensch heet en onder elke - hemelstreek, de eerste en onmisbare voorwaarde voor de - veredeling van karakter en de ontwikkeling van kracht. - - Ontbreekt die, dan wordt de machtige tot knevelarij verlokt en - zet zich in het hart van den mindere een wrok, die nijd baart - en òf kruipend maakt òf verwildert. - - .... De rechtspraak moet er op zijn ingericht, om aan elken - inlander tegen onbillijke ambtenaren en aan den minderen man - tegen zijn sociale verdrukkers, recht te verschaffen. - - Dr. A. Kuyper. Ons Program, blz. 347 en 348. - - - - - - - - -INLEIDING. - - -Op Zaterdag den 29sten Maart 1902 belegde de afdeeling Medan van den -Indischen Bond eene vergadering, ook voor niet-leden toegankelijk, ten -einde verschillende onderwerpen te bespreken, van meer of minder belang -voor de Residentie Oostkust van Sumatra. - -De heer Van Kol, lid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, woonde -als gast deze vergadering bij, met het doel, het besprokene dienstbaar -te maken aan zijne studiereis door Nederlandsch-Indië en een kijk te -krijgen op den sociaal-oeconomischen toestand van het gewest. Vele -waren de nummers van het program, dat, zooals te voorzien was, -overladen bleek. Met meer of minder succes werden achtereenvolgens -behandeld: woeker (in verband met pandhuispacht), verkeersmiddelen en -lepra. De vergadering was dociel, gedebatteerd werd er niet veel, -slechts enkele bepaalde sprekers voerden het woord en ieder kreeg de -hem competeerende toejuichingen. Na de pauze zou dat anders worden. De -heer C. de Coningh leidde het voor Deli zoo netelige vraagstuk „Vrije -immigratie of contract-koelies?” in. Ziehier de - - - REDE VAN DEN HEER DE CONINGH. - - - Mijne Heeren! - - Wanneer ik wensch in te leiden de onderwerpen koelie-immigratie, - koelie-ordonnantie en contract-koelies, ontleen ik het recht - daartoe niet aan speciale deskundigheid ter zake. Ongetwijfeld zijn - er in Deli velen, die wegens het dagelijks ermeê te doen hebben, - veel meer doorkneed zijn in contract-koelie-aangelegenheden dan ik. - - Er komen echter enkele zaken bij te pas, die iedereen in ’t oog - springen en waarover wellicht een niet-gebruiker van - contract-koelie-arbeid onbevangener kan oordeelen, dan iemand, die - wèl met contract-koelies werkt. - - Inleiden van een onderwerp kan natuurlijk slechts bestaan uit het - aanstippen van enkele punten, die er bij te pas komen. - - Bij de allersummierste behandeling van dit onderwerp dan, komen wij - als van zelf tot de vragen: - - Is het vigeerende contract-koeliesysteem moreel te verdedigen? - - Is vrije immigratie van arbeiders wenschelijk? - - En is die vrije immigratie mogelijk? - - Op de eerste vraag, de uit een moreel oogpunt verdedigbaarheid van - het contract-koeliesysteem, kan men, dunkt mij, geen oogenblik - aarzelen, ontkennend te antwoorden. - - Het is eenvoudig eene vermomde en niet eens zwaar vermomde, zij het - ook tijdelijke slavernij, minstens pandelingschap en vermoedelijk - zal wel niemand slavernij willen verdedigen, anders dan op - utiliteitsgronden ten behoeve van cultuur- of - nijverheidsondernemers die, terecht of ten onrechte, meenen, hun - bedrijf zonder slavernij niet winstgevend te kunnen uitoefenen. - - Dat de koelies in onze Delische samenleving in de praktijk als - slaven beschouwd worden, daarvan zijn voorbeelden te over. - - Dat zij het ook in werkelijkheid zijn en ook van regeeringswege als - zoodanig beschouwd worden, blijkt uit de koelie-ordonnantie en uit - de model-werkcontracten, beide vastgesteld door den - Gouverneur-Generaal. - - Wij vinden, bijvoorbeeld, in de koelie-ordonnantie in artikelen 9 - en 10 straffen van boete of tenarbeidstelling voor den kost zonder - loon bedreigd tegen desertie, tegen voortgezette weigering om te - werken, verregaande luiheid, dienstweigering en dergelijke. - Allemaal zaken, die een vrij werkman hoogstens zijne betrekking - zouden kunnen kosten en misschien eene civiele actie tot vergoeding - van kosten, schaden en interessen. - - Immers wij vinden in het Burgerlijk Wetboek voor Nederlandsch-Indië - artikel 1239, luidende: - - „Alle verbindtenissen om iets te doen of niet te doen, worden - opgelost in vergoeding van kosten, schaden en interessen, ingeval - de schuldenaar niet aan zijne verplichting voldoet.” - - Dit is dus het wetsartikel, dat toepasselijk zou zijn op een vrij - werkman, die inbreuk zou maken op een werkcontract. In de - koelie-ordonnantie wordt dit artikel eenvoudig op zij gezet en, - zonder nu te willen beoordeelen of de tegen de contract-koelies - deswegen bedreigde straffen zwaar of licht zijn, komt het mij voor, - dat rechtspreken buiten de wet om, die voor vrije menschen geldt, - alleen ten opzichte van slaven kan geschieden. - - Ook kan alleen een slaaf zich tegenover een particulieren werkgever - aan „desertie” schuldig maken. - - In artikel 11 der koelie-ordonnantie komt ’s koelies positie van - slaaf bijzonder duidelijk uit. Daar namelijk wordt onder meer straf - bedreigd tegen dengene, die een weggeloopen koelie huisvesting - verleent. - - Dit huisvesting verleenen aan iemand, die van een particulieren - werkgever is weggeloopen kan, dunkt mij, alleen ten opzichte van - een slaaf een van overheidswege strafbaar feit opleveren. Het - herinnert levendig aan de dagen der Amerikaansche „underground - railway”. - - Uitgemaakt hebbende dat het contract-koeliedom een vorm van - slavernij is, is daarmede de vraag of vrije immigratie van - werklieden wenschelijk is, van zelf in bevestigenden zin - beantwoord. - - De vraag of zij ook mogelijk is, is minder gemakkelijk met enkele - woorden te beantwoorden. - - Maar zelfs aangenomen, dat het totaal onmogelijk zou zijn, de eene - of andere cultuur of nijverheid met vrije arbeiders winstgevend te - drijven, wordt dan uit die onmogelijkheid het recht geboren om haar - met slavenarbeid te drijven? - - Kunnen de belangen van den een het rechtvaardigen om voor den - ander, hij zij dan ook geen Europeaan, een toestand van slavernij - te scheppen en te bestendigen? - - Het komt mij voor van niet. - - Van de misbruiken, waartoe het contract-koeliesysteem direct - aanleiding geeft, vermeld ik alleen het immoreele verschaffen van - dobbelgelegenheid en prostituées op de ondernemingen in den - reëngagementstijd om de koelies tot reëngageeren te brengen; - - het opmaken der contracten en vaststellen der loonen in de enorm - gedeprecieerde dollars, wat vooral de Javaansche koelies benadeelt; - - en het nobele ronselen. - - Alles te zamen genomen wil het mij voorkomen, dat het - contract-koeliesysteem eene alles behalve mooie instelling is. - - Het komt mij dus voor, dat het wenschelijk zou zijn om, zoo noodig - met behulp van een overgangstijdperk, pogingen aan te wenden om te - komen tot immigratie van vrije arbeiders. - - -De heer De Coningh vond een bestrijder in den heer Lefèbre, die lang -niet onpartijdig was, aangezien hij zelf makelaar is in menschenvleesch -[1]. - - - REDE VAN DEN HEER LEFÈBRE. [2]. - - - De heer De Coningh heeft aangehaald, dat het contract-systeem een - slechten indruk zou maken; dat is nog niet geheel waar. Op Java - maakt het systeem een slechten indruk. Maar er zijn - contract-koelies en vrije koelies. Het is daarom nog geen - slavernij. - - Als men nagaat, wat de positie van een slaaf in de oudheid was, dan - ziet men dat de slaaf gedwongen werd; een slaaf kon echter niet - overgehaald, geprest worden. Er was ook geen sprake van verbanning - (de heer L. heeft blijkbaar „bannelingschap” verstaan. De heer De - Coningh sprak van „pandelingschap”.—Red.) De uitdrukking slavernij - is dan ook veel te sterk. Waarom mag een Javaan niet naar Sumatra - reizen, toch niet omdat hij daartoe een paar dagen over zee moet? - Ware de zee er niet, was Sumatra met Java verbonden, dan zou hij - mogen loopen, waarheen hij wilde en dus ook naar Deli. - - Bovendien wordt de Javaan, hier op de Oostkust aangekomen, - geenszins slaaf. Het tegendeel is waar. De Javaan is op Java veel - meer een slaaf, dan de contract-koelie hier op de kust. De koelie - neemt eenvoudig een verplichting tot arbeid op zich volgens - contract en over het algemeen worden de contract-koelies goed - behandeld. Hoe gaat het echter met den Javaan op Java? Op Java - worden zij gesneden, de loerah’s, de assistent-wedono’s, ook de - planters straffen den Javaanschen arbeider op Java. Indien hij iets - op zijn kerfstok heeft, krijgt hij met den rotan en is hij over de - hem toebedeelde straf niet tevreden, wel, dan marcheert hij naar - den controleur, dat wil zeggen, den wedono. Deze vraagt hem, waarom - hij ontevreden is? Het is toch beter een 20 rotanslagen te - ontvangen, dan in de gevangenis te gaan en berri-berri op te - loopen. - - Er zijn hier in Deli talrijke Europeanen, die komen hier ook niet - voor hun pleizier, maar om te werken en zij komen er zonder en met - een contract, het zou vaak niet mogelijk zijn, Europeanen zonder - contract te engageeren. De meesten hebben een contract. - - De koelies zijn vrij genoeg. (Spreker treedt hier in een min of - meer humoristisch getinte beschouwing van de werving op Java.) Wil - men nu de koelies nog vrijer maken, dan staat weldra alles tegen - den werkgever op. - - Trouwens, wat hier uit Java aankomt, is voor ’n deel een gevaarlijk - volkje, een zoodje, er zijn oude kettingjongens bij, maar de - agenten [3] trachten daarin verbetering te brengen, door goed volk - te zenden. Slaven zouden er zijn in Deli? Neen! Indien mogelijk, - moesten er vrije koelies komen, ja, maar dan krijgt men z’n land - niet bebouwd, want het is soms een lui zoodje. Die vrije koelies, - die zich in den beer steken te Singapore, moeten eerst weer - uitbetaald worden en komen zoodoende nog duurder dan - contract-koelies. (De spreker geeft nog eenige dergelijke - voorbeelden.) - - -Deze redevoering, uitgesproken met volmaakt plat-Rotterdamsch accent, -en gekruid met dienovereenkomstige grappen, welke beide plaatselijke -bladen (Deli-Courant en Sumatra-Post) beneden hunne waardigheid hebben -gevonden in hun verslag op te nemen, wekte den lachlust der aanwezigen. -Niet de geestigheid of aardigheid der argumenten als zoodanig, doch de -spartelingen en kronkelingen der slavenhalers-ziel, zich verwerend -tegen het menschelijk en zedelijk gevoel, trachtend de modder, waarin -zij zich wentelt uit te geven voor edel metaal, deden de hoorders -lachen. De rede was zeker niet om te lachen, zij was slechts -belachelijk. En hoewel onder het spreken van den sierlijken redenaar -herhaaldelijk de hilariteit werd opgewekt, bij de meesten verwekten zij -innerlijke en innige verontwaardiging. - -De Java-Bode in haar zooeven geciteerd blad schrijft, naar aanleiding -van wat de heer Lefèbre over de toestanden op Java mededeelde: „In geen -der verslagen van de beide Medansche dagbladen vonden wij deze -onbeschaamde leugens van den Oostkustschen Tom Healy tegengesproken. -Men schijnt ze dus te Medan gaarne als waarheid te hebben aangenomen.” - -De Java-Bode kan gerust zijn, niet geloof aan de praatjes van den heer -Lefèbre deed er over zwijgen, doch de absolute zekerheid, dat ze door -niemand au sérieux worden genomen. Ieder weet, dat bij afschaffing der -koelie-ordonnantie de koeliemakelaar (lief woord) een geruïneerd man -zou zijn. - - - -Na den heer Lefèbre verkreeg de schrijver van dit boekje het woord en -beweerde, wat men kortheidshalve in de vier volgende stellingen zou -kunnen nederleggen: - - -I. - -Uit een ethisch oogpunt beschouwd, is de vigeerende koelie-ordonnantie -onverdedigbaar, daar zij, door in te grijpen in de burgerlijke vrijheid -van den werknemer, eenen toestand schept van slavernij. - - -II. - -Practisch zal de afschaffing dier ordonnantie en invoering van vrijen -arbeid mogelijk blijken. Dat door den overgang ondernemingen, die thans -reeds een twijfelachtig bestaan leiden, te gronde zouden gaan, mag voor -de Regeering geen bezwaar uitmaken. - - -III. - -De toestand, zooals die ten huidigen dage is, geeft den werkgever -rechten, die den mensch over zijnen medemensch niet toekomen en is -oorzaak van afstomping van het zedelijkheidsgevoel bij werkgever en -werknemer beiden en leidt tot de verdorring van de edelste gevoelens in -den mensch. - - -IV. - -De koelie-ordonnantie is in strijd met de Christelijke beginselen. - - - -Mijne verdediging dezer stellingen, waartegen door geen der ter -vergadering aanwezigen iets werd ingebracht, behalve een verwijt, dat -ik geen rekening hield met de praktijk, [4] gaf aanleiding tot eenige -ingezonden stukken in de beide plaatselijke bladen, waarbij men het -recht van bestaan der koelie-ordonnantie trachtte te argumenteeren uit -veronderstelde ondeugden in mijnen persoon. - -Op deze aanfluitingen heb ik niet willen antwoorden en wil dat nog -niet. - -Alleen wil ik—naar aanleiding der poging van een der inzenders, die -zich beroemt volslagen heiden te zijn, om mij wegens mijne -godsdienstige beginselen belachelijk te maken—den lezer doen zien, hoe -de samenleving in Deli is afgeweken van de orde eener Christelijke -maatschappij. - -En zulks, naar mijne meening, grootendeels als gevolg van de -koelie-ordonnantie. - -Want wanneer den eenen mensch over den anderen, al sta de laatste nog -zooveel lager in beschaving, meer macht is gegeven, dan hem volgens -Gods ordinantiën ooit mag toekomen, dan zal deze toestand niet alleen -het gemoed van den onderworpene verbitteren en de ondeugd der kruiperij -welig doen tieren in zijne ziel, doch zal ook de meester den -ontzedelijkenden invloed ondervinden. Hardvochtigheid en willekeur, -misbruik van macht en positie zijn de onmiddellijke en onvermijdelijke -gevolgen. En dit alles voert af van den Christus, en leidt tot het -naaktste materialisme. - -Zoo ook in Deli. - -Van eene Christelijke maatschappij, van een leven met het bewustzijn -van het bestaan van den eenigen God, niet het minste uiterlijk bewijs. - -Dat Deli een land is, door Christenen geregeerd en bestuurd, leidt de -vreemdeling dan ook alleen af uit het feit, dat het Europeanen zijn, -die het roer in handen hebben. De instellingen en gebruiken des -dagelijkschen levens zijn er echter geheel mede in strijd. - -Men heeft er geen kerken. [5]. - -Men viert er den dag des Heeren niet. Zelfs heeft men er geen -wekelijkschen rustdag. - -Men rekent er niet bij weken en dagen, men rekent bij bloote datums. - -Men viert er niet de Christelijke feestdagen; noch het feest der -Opstanding, noch dat der Hemelvaart of Pinksteren, noch dat van de -geboorte van den Christus wordt er gevierd. - -Men viert er het burgerlijke Nieuwjaar. - -Men viert er het Chineesche Nieuwjaar. - -Men viert er de Chineesche heiligendagen. - -Men rust er op den hari besar [6], den 1sten en 15den of den 2den en -16den der maand. - -En dit alleen, omdat volgens contract den koelie twee dagen per maand -als vrije dagen toekomen. Want zelfs het recht op een rustdag tot -herstel van het van arbeiden vermoeid lichaam wordt niet erkend. - -Het is de triomf der revolutie. De rationalisten van 1789 zouden niet -meer kunnen verlangen. - - - -Deli is welvarend, zeer welvarend. De Europeanen verdienen er grof geld -en de tabaksmaatschappijen deelen groote dividenden uit. De hoofdstad -Medan is electrisch verlicht en de hotels zijn van den eersten rang. -Rondreizende kermistroepen zijn altijd welkom en worden vorstelijk -betaald. Champagne wordt dagelijks gedronken. Men eet, men drinkt, men -is vroolijk, men is onbekommerd voor den dag van morgen. En niemand -denkt aan het uur van den dood. - -En achter dat alles, achter dien schitterenden spiegel, die het -zorgeloos leven weerkaatst..... is de zedeloosheid, is de verdorvenheid -en het onrecht. - -Deli is een gepleisterd graf. - - - - - - -TUSSCHENWOORD. - - -In hetgeen hier volgt, zoeke men geen geleerd betoog of juridische -uiteenzetting, met het doel, de stellingen van blz. 7 te bewijzen. Dit -is, dunkt mij, voor het publiek in Nederland geheel overbodig. Mijne -bedoeling is dan ook minder, den geest van den Lezer te verrijken, dan -zijn hart te treffen. Over de koelie-ordonnantie is reeds meer dan -voldoende geschreven en zij is door groote geleerden, o.a. door Prof. -Mr. G. A. van Hamel, meer dan eens behandeld. Zelfs danken wij aan haar -de keurige dissertatie van mijnen vriend Mr. C. H. van Delden, en eene -bondige en heldere uiteenzetting van de hand van Mr. Justus (blijkbaar -een pseudoniem) in de Java-Bode. Maar de geleerde werken worden slechts -door enkelen opgenomen en van het standpunt van den jurist beschouwd en -het dagblad-artikel vindt slechts gehoor bij een klein aantal lezers en -zeker over het algemeen niet bij die lezers, tot wie ik mij wensch te -wenden. - -Voor mij toch staat op de eerste plaats: De eere Gods en het wegnemen -van den gruwel. - -Daarom deed ik een greep in de veelheid der feiten, meest uit -couranten, soms uit mijne ervaring, altijd uit de werkelijkheid. En ik -deel nu die feiten mede, op mijne wijze, zonder juridische -spitsvondigheid, zonder wetenschappelijke ontleding, alleen met enkele -verklarende toelichtingen. - -Ik wijs op de afgrijselijke wonden, die de kanker der slavernij vrat in -de samenleving ter Oostkust, opdat een ieder, aangegrepen door hare -afzichtelijkheid, om den heelmeester zal roepen. Opdat ieder de -wegneming zal eischen van de oorzaak der kwaal, die het gezonde lichaam -verteert. - -Opdat, wie gelezen zal hebben, zal zeggen: Het deert mij niet, of die -toestand al of niet valt onder de rechtskundige definitie van -slavernij; het laat mij koud, of de koelie-ordonnantie al dan niet in -strijd is met onze Grondwet of Burgerlijke Wet; het is mij -onverschillig, of ondernemers of maatschappijen min of meer -philantropisch zijn en hunne werklieden beter of slechter behandelen en -verplegen. Het eenige, wat mij raakt is, dat zij is in strijd met de -eere Gods, in strijd met de menschelijkheid. - - - - - - -HET TOETOEPSTELSEL. - - -Het woord „toetoep” (deksel) is een der vele Maleische woorden, die in -de spreektaal der Europeanen in Indië zijn opgenomen. Men heeft er het -werkwoord „toetoepen” van gemaakt en gebruikt dat bij voorkeur in -verband met rechtszaken. „Eene zaak toetoepen” staat dus gelijk met -haar in den doofpot te stoppen, niet te vervolgen. Nu gebeurt het in -ieder land ter wereld, dat niet juist alle overtredingen worden -vervolgd en de magistraat „het dezen keer nog maar eens met eene -berisping zal laten afloopen”. Maar ieder gevoelt, hoe glibberig dit -terrein is. In een land, waar het prestige van den Europeaan zoo gaarne -hoog gehouden wordt, ziet men uit den aard der zaak niet graag een -blanke voor den strafrechter. Daar komt bij dat in de afgelegen -streken, waar de controleur-hulpofficier van Justitie slechts met -enkele Europeanen in aanraking komt, allicht persoonlijke gevoelens mee -gaan spreken. Het moet, dunkt mij, eene alleronaangenaamste taak zijn, -om b. v. iemand, die u gisteren een paard leende, een onderdak -bezorgde, of met wien gij geregeld iederen Zaterdagavond een partijtje -hebt, een verhoor af te nemen, en eventueel te vervolgen. En zoo kan -het wel voorkomen, dat het onaangename der taak het noodzakelijke van -den plicht doet vergeten. Waar plichtsverzuim plaats heeft door -verkeerd opgevatte vriendschap of door overdreven dankbaarheidsgevoel, -keuren wij de daad af, doch pleiten verzachtende omstandigheden. Edoch, -waren er nooit andere dan ideëele factoren in het spel, wanneer eene -zaak getoetoept werd? Zonder het cynische „Ieder mensch heeft zijnen -prijs” te onderschrijven, meen ik toch, dat een enkel maal wel een zwak -vat voor de verleiding bezweken zal zijn, vooral als de zaak op handige -manier werd behandeld. - -Als satan verleiden wil, verbergt hij zijne horens en maskeert -zorgvuldig hoeven en staart. - -Eene rechtstreeksche poging tot omkooping zal dan ook zelden plaats -vinden. In de eerste plaats is zoo’n poging op zich zelve reeds -gevaarlijk, doch boven alles is zij dom, absoluut dom. Het geld moet -den betrokkene bereiken, maar hij moet eene plausibele reden kunnen -aanvoeren, dat hij het aangenomen heeft. En nu heerscht te dezen -opzichte op de Oostkust een werkelijk geraffineerd systeem. Het is over -het algemeen de gewoonte, dat ieder controleur, die naar eene andere -afdeeling in het gewest wordt overgeplaatst, vendutie houdt. En van de -verhouding tusschen controleur en planter gedurende den tijd van -zijn—des controleurs—bestuur hangt de opbrengst grootendeels af. Het -ligt voor de hand, dat een magistraat, die de koelies streng straft bij -de minste overtreding, of wel wiens lankmoedigheid tegenover vergrijpen -der Europeanen bijzonder groot is, hoog staat in de achting zijner -blanke medeburgers. Om uiting te geven aan die hoogachting, om bewijs -te leveren van de sympathie voor den persoon des controleurs, koopt de -rijke planter gaarne voor een honderd of meer guldens den pennehouder, -waarmede het harde vonnis over zijnen koelie geboekt werd ter rolle. -Eene aangename herinnering, voorzeker! - -Ziehier een lijstje van ’t geen onder meer besteed werd een drietal -jaren geleden op de vendutie van een ambtenaar van het Binnenlandsch -Bestuur, die ’s lands dienst met een behoorlijk pensioen vaarwel zei. - - -ƒ 510.— voor een inktstel, kooper de hoofd-administrateur der - Koninklijke Maatschappij tot Exploitatie van Petroleumbronnen - in Ned. Indië; -ƒ 120.— voor een liniaal, kooper de hoofd-administrateur der Bombay - Burma Trading Cy.; -ƒ 350.— voor een sigarenknijper, kooper de hoofd-administrateur der - Deli Batavia Mij.; -ƒ 650.— voor een globe, kooper de hoofd-administrateur der Senembah - Mij.; -ƒ 600.— voor een globe, kooper de hoofd-administrateur der British - Deli and Langkat Tobacco Cy.; - - -Boodschapleien, presse-papiers en dergelijke kantoorbehoeften brachten -in doorsnede ƒ 200 per stuk op. [7] - -Een schitterend voorbeeld levert de laatste. - - - - - - -RESIDENTS-VENDUTIE. [8] - - -Hedenmorgen, precies om tien uur, begon de vendutie van den Resident. -Allereerst werden de planten voor het huis en uit de voorgalerij -verkocht, die nu wel niet buitengewoon duur gingen, maar toch altijd -nog hooge prijzen opbrachten. Trouwens, in het begin kon men niet van -bepaalde fancy-prijzen spreken, al werd ook nu en dan een aschbakje of -zoo iets, dat een of twee gulden waard was, verkocht voor ƒ 10.— of ƒ -20. - -Later, toen de barang uit de binnengalerij aan de beurt kwam, begonnen -de prijzen echter hooger te worden. - -Zoo werden daar bijvoorbeeld allereerst verkocht twee potten met -planten op console. Kooper werd de Sultan van Deli voor ƒ 1640. - -Volgden, o. a. twee bronzen beelden, voor ƒ 800.— door den heer De -Voogt [9] uit Pangkalan Brandan; een reproductie naar de schilderij van -Thérèse Schwartze, voorstellende H. M. de Koningin, voor ƒ 310.— door -den Toengkoe Besar van Asahan; een gewone fotografie van H. M. met den -Prins-gemaal in lijst, ƒ 600.— door de Shanghai Sumatra Tobacco Cy; -twee groote wandspiegels voor ƒ 1000 per stuk, door den Sultan van -Langkat, enz. Het salon-ameublement uit de binnengalerij werd gekocht -door den kapitein-Chinees voor ƒ 3300.— enz., enz. - -Dit waren allemaal nog betrekkelijk groote en kostbare stukken, maar nu -volgden ook kleinere, voor reusachtige prijzen. Een gewoon houten -kaartendoos werd door den majoor-Chinees gekocht voor ƒ 100.—; een -gong, door den heer Idzerda [10] voor ƒ 600.—; een paar gewone -schilderijen door de Sum. Petr. Company voor ƒ 460.—; twee kleine -cloisonné vaasjes door den heer Idzerda voor ƒ 600.—; twee -schilderijtjes door den heer v. Vollenhoven [11] voor ƒ 500.—; een -klein gipsen bustetje van H. M. de Koningin, door den Toengkoe Pangeran -van Bedagei voor ƒ 160.—; een piano door den majoor-Chinees voor ƒ -1000.— enz. - -Na den middag ging het vrijwel op dezelfde wijze voort. Een buffet werd -gekocht door den heer Maschmeyer [12] voor ƒ 460.—; twee electrische -staande lampen door den heer De Voogt van Pangkalan Brandan voor ƒ -420.—; een scheerspiegel door den Sultan van Langkat voor ƒ 400.—; een -nachtkastje door den kapitein-Chinees voor ƒ 180.—; een lessenaar door -denzelfden voor ƒ 600.—en de daarop staande inkt-koker voor ƒ 300.—; -een oude thermometer bracht ƒ 200.— op (de heer Kortman) [13]; de -Chineesche consul betaalde voor een partij glaswerk ƒ 510.— en zoo ging -het verder. - -Wij hebben maar hier en daar een greep gedaan, om een denkbeeld te -geven van de bestede sommen en besluiten met de mededeeling, dat het -rijtuig waarin de resident gewoonlijk reed, met de twee zwarte paarden, -werd gekocht door den Sultan van Asahan voor de enorme som van ƒ -5700.—, een ander rijtuig met één paard, door den Sultan van Deli, voor -ƒ 3000.—. - -Om drie uur, toen de vendutie nog niet was afgeloopen, was de opbrengst -reeds ruim ƒ 38.000.—. - - - -De opbrengst der vendutie was ƒ 43.250.—, indien het den lezer -interesseert. Doch het is niet alleen vanwege het exorbitant hooge -bedrag, dat ik bovenstaand verslag van de Sumatra-Post overnam. Het is -voornamelijk, omdat de groepen, welke belang hebben bij slapheid van -bestuur en het slapen der Justitie, hier zoo duidelijk uitkomen: de -Inlandsche vorsten, de Chineesche hoofden, de planters. [14] - -De Inlandsche vorsten, om voort te kunnen gaan met onderdrukking en -knevelarij der bevolking. Om niet gestoord te worden in hunne bijna -openlijke tegenwerking der zending in de Bataklanden, waar de -vooruitgang en het veldwinnen des Christendoms hoofdzakelijk belet -wordt door het werken en intrigeeren van eenige bekende vorstjes ter -Oostkust. - -De Chineesche hoofden, omdat zij in handen hebben de opiumpacht, de -pandhuispacht en de speelpacht, om er niet van te spreken, dat zij de -eigenaren zijn van bijna alle huizen van ontucht. [15] - -De planters....... - -Ik verzoek den lezer, door te lezen. - - - -Is het wonder, zoo een besturend ambtenaar zich de achting en sympathie -der planters tracht waardig te maken? - -Men ziet het, de planter heeft een practisch middel om indruk te maken -op den controleur, wiens opvatting van de koelie-ordonnantie wat te -zeer van de zijne mocht afwijken. Toch, ééns slechts, voor zoover ik -weet, was het de controleur die the best hand had. - -Eenige jaren geleden hield een controleur vendutie, doch... bleef. Hij -verhuisde slechts van het eene huis naar het andere op dezelfde -plaats!! De wenk was duidelijk en de vendutie dienovereenkomstig -schitterend. - -Doux pays! - - - -De besturende ambtenaren mogen zich blijkbaar nog al verheugen in de -hoogachting hunner..... ik had haast geschreven „onderdanen”, eene -uitdrukking die op de bestuurden beter van toepassing lijkt dan -ingezetenen, wanneer men de serviliteit ziet, waarmede al wat ambtenaar -B. B. is genaderd wordt. Het zou vermakelijk zijn, indien de -grondoorzaak niet zoo ellendig treurig was. Dat de tabakkers verblind -zouden worden door den zachten glans van den zilveren band om des -ambtenaars pet, kan ik moeilijk aannemen. Ook kan het geen bewondering -zijn voor de onervarenheid en afwezigheid van takt, door de jongeren -zoo dikwijls naïevelijk ten toon gespreid. De eigenlijke reden is, dat, -om eene uitdrukking van een mij bekend planter te gebruiken, niemand -zich safe [16] gevoelt. - -Niemand?! - -Neen, niemand. Er is er geen onder de planters, die niet het een of -ander op zijne rekening heeft en die niet, indien de controleur het -wilde, in moeielijkheden zou geraken. - -In een civiel proces tegen een controleur ter Oostkust waren door mij -een paar planters opgeroepen, die tegen dien bestuursman zouden -getuigen. Een van hen bad en smeekte mij, hem niet te doen hooren, daar -de controleur eene zaak voor hem getoetoept had en hij bang was, dat na -zijn getuigenis de zaak weer geopend zou worden. - -De tweede, die wèl gehoord werd, getuigde zoo eigenaardig, dat hem op -het gewicht van den eed moest worden gewezen! Het angstzweet stond den -man op het gelaat bij zijne pogingen, de waarheid te zeggen, zonder dat -zijn getuigenis den controleur kon schaden. Ik moet evenwel tot zijne -eer constateeren, dat de vrees voor vervolging wegens meineed iets -grooter was dan zijn angst voor de ontevredenheid van den controleur. - -Maar het is toch zeker niet alleen door het gracelijk accepteeren van -hormat [17] en onderdanige kruiperij, dat de controleur zoo hoog staat -aangeschreven bij den planter? Hij zal toch zeker ook door zijne -hulpvaardigheid en welwillende tegemoetkoming—voor zoover die -natuurlijk vereenigbaar zijn met zijnen plicht als magistraat—de -tabakkers aan zich binden? - -Zeker, daar is geen twijfel aan.—Veroorloof mij, u daar een enkel -voorbeeld van te geven. - -De hoofd-administrateur eener groote maatschappij had een koetsier en -die koetsier had eene moeder, of liever—want hier is die Urquelle alles -Uebels—had geene moeder, maar deed alsof hij eene moeder had. Die -gefingeerde moeder nu werd ziek en stierf. De koetsier vroeg den -toean-maatschappij [18] verlof haar te gaan begraven, wat hem werd -toegestaan. - -Een paar dagen daarna kwam de waarheid aan het licht. - -De toean-maatschappij werd boos, dat is menschelijk, en stuurde in zijn -drift den koetsier ter bestraffing naar den Magistraat, [19] hetgeen -dom was, zoudt gij meenen. Toch niet. Met eene geestkracht, die den -toekomstigen Napoleon kenmerkt, zette de Magistraat zich over de wet -heen en strafte den koetsier met drie maanden, de maximum-straf, welke -hij bevoegd is op te leggen en waarvan niet is hooger beroep. - -Drie maanden dwangarbeid, omdat de man had gelogen tegen zijnen baas! - -De planter, die mij het geval vertelde, voegde er gemoedelijk aan toe: -Natuurlijk was de man niet strafbaar, maar wij planters zien zoo iets -graag, voor ’t prestige, weet u. En hij—d. i. de controleur—zal het ook -wel gedaan hebben met het oog op zijne vendutie natuurlijk. - -Och kom, hoe kan men zoo’n edel mensch zulke lage bedoelingen -toeschrijven. Het is toch duidelijk, dat wetsverkrachting, zoo ooit, -hier noodzakelijk was. Tot heil van het algemeen moest hier het recht -van het individu worden opgeofferd. - -Een ander staaltje van het gevoel van verantwoordelijkheid bij den -Magistraat. - -Eene groote onderneming was wat ver gelegen van het controleurskantoor, -zoodat het lastig was, telkens bij overtreding van de -koelie-ordonnantie de delinquenten op te zenden. Men zoutte dus de -perkara’s [20] op en zond eens in de week de gegaarde overtreders ter -bestraffing naar den magistraat. Een behoorlijk geleide vergezelde hen, -opdat zij niet weg konden loopen en het geheel stond onder de leiding -van een inlandschen mandoer. Bij den magistraat aangekomen, -overhandigde de mandoer hem een brief van den hoofd-administrateur, -waarin deze den magistraat onder aanbieding zijner beleefde groeten, -vriendelijk verzocht de ondervolgende koelies wegens de achter hunne -namen genoemde overtredingen met de daarop staande straffen te willen -straffen. - -Zonder eenig nader onderzoek werd door den behulpzamen magistraat het -verzoek ingewilligd en de overtreders exemplaarlijk gestraft. - - - -Van de andere zijde moet er heel wat gebeuren, voor een Europeaan -vervolgd wordt. Ik spreek nu niet over de zoogenoemde bagatelzaken, -maar over feiten, welke ter berechting voor den Raad van Justitie thuis -behooren. - -De minzame magistraat neemt in zoo’n geval het recht, onbevoegdelijk, -in eigen hand en legt den delinquent eene boete op. Deze boete wordt -dan gestort in de kas van de eene of andere instelling van -liefdadigheid. Verder betaalt de overtreder van de Wet de kosten voor -verpleging en dokter c. q. en de zaak is afgeloopen. - -Ook wel—wat tegenwoordig meer in zwang schijnt te zijn—komt de boete -als schadevergoeding aan de beleedigde partij. - -Een onderzoek naar het percentage van strafzaken die getoetoept worden, -is uitteraard lastig. Het eenige wat ik hieromtrent als zeker mede kan -deelen is, dat in de hoofdstad Medan gedurende de laatste vier -jaren—over welk tijdperk door mij voornamelijk gehandeld wordt—het -percentage bedroeg juist 100%. Geen enkele zaak van eenig aanbelang is -gedurende dien tijd strafrechterlijk vervolgd!! - -Nu is uit den aard der zaak het aantal misdrijven, door Europeanen -gepleegd, in Medan betrekkelijk gering in vergelijking met dat, -gepleegd op de ondernemingen. En ook was er, naar ik meen, geen enkel -geval van moord of doodslag bij, dat niet vervolgd werd, en waren de -ergste gevallen het toebrengen van min of meer gevaarlijke wonden. In -deze gevallen heeft bij den magistraat—hoe ongeoorloofd dan -ook—voorgezeten een zeker kasian [21] vanwege de hooge kosten eener -vervolging. [22] - -Maar hoe staat het op de ondernemingen?” - -Onwettige vrijheidsberooving is daar aan de orde van den dag. - -Het gevoel der menschelijke gelijkheid voor God en dus voor de Wet is -bij den meester door de koelie-ordonnantie verdoofd en de werkkring der -Europeesche assistenten herroept voor den geest het beeld van den -vroegeren blankofficier. - -Doodslag komt veelvuldig voor. - -Misbruik van macht en van positie geeft herhaaldelijk aanleiding tot de -onrechtmatigste handelingen en de walgelijkste tooneelen. - -En toch zijn de strafzaken uit Deli, welke behandeld worden in Batavia, -hoewel in volstrekten zin vele, betrekkelijk gering in aantal. - -Hoe komt dat? - -Het volgende moge den aandachtigen lezer inlichting geven. - -Toen op mijn verzoek een zeker administrateur strafrechterlijk vervolgd -werd, omdat hij tegen alle recht een stal, toebehoorend aan een -Chineeschen winkelier, op de onderneming had doen vernielen en aan de -klacht door den betrokken magistraat gevolg werd gegeven, verweet de -administrateur den magistraat in heftige bewoordingen zijne houding in -deze zaak. „Waarom deze zaak vervolgd en die van A., van B. en van C. -getoetoept; zaken die toch veel erger waren? Als ik vervolgd word, zal -ik dat alles eens aan den Raad van Justitie mededeelen.” Zoo dreigde de -administrateur [23]. - -Gelijk ik reeds zeide, het percentage op te geven der getoetoepte -zaken, is vrij wel onmogelijk. Toch meen ik uit mijne ervaring te mogen -schatten dat nog niet één procent der strafbare feiten—geen -bagatelzaken—door Europeanen gepleegd, vervolgd wordt. - -Dit is deels te wijten aan den volstrekt onvoldoenden opsporingsdienst -en verder aan het verderfelijk toetoepstelsel. - - - -Het is hier de plaats, mede te deelen, hoe ieder jaar de Majoor-Chinees -te Medan alle ambtenaren met kostbare cadeaux bedenkt ter gelegenheid -van het Nieuwejaar. Of hij al dan niet met den ambtenaar te maken -heeft, maakt geen verschil, behalve dan misschien in de waarde van het -aangeboden geschenk, hetwelk soms eene waarde van eenige honderden -guldens vertegenwoordigt. - -Een mijner kennissen, pas als ambtenaar te Medan geplaatst, ontving, -hoewel hij den Majoor-Chinees zelfs nooit gesproken had, tot zijne -verbazing met Nieuwejaar een geschenk ter waarde van ongeveer ƒ 25.—. -Hoewel nooit dergelijke geschenken aannemend van menschen, met wie hij -uit den aard zijner betrekking te maken had, accepteerde hij dit, daar -immers zijne betrekking hem nooit in aanraking bracht met het -Chineesche Hoofd. - -Wat bewoog den Chinees tot het aanbieden van dit geschenk? Men zal mij -toegeven, dat persoonlijke sympathie hier uitgesloten is. Aan -liefdadigheid kan niet worden gedacht, want het cadeau was een voorwerp -van weelde en trouwens de beschonkene in ’t genot van een behoorlijk -salaris. - -Ben ik te ergdenkend, wanneer ik vermoed, dat de uitgave gemaakt werd, -omdat de mogelijkheid bestond, dat het Chineesche Hoofd wel wat met -mijnen vriend te maken zou krijgen? - -Ter eere van onze ambtenaren wil ik hier constateeren, dat er meer dan -een gevonden wordt, die dergelijke geschenken weigert, zelfs op het -gevaar af van hooger hand een „katje” te krijgen, omdat zijne weigering -van gebrek aan tact getuigt. [24] - - - - - - -RECHTSPRAAK. - - - Bij zijne rechtspraak moet de magistraat indachtig zijn, dat de - voorschriften van het Reglement omtrent het bewijs in burgerlijke - en strafzaken niet, zooals op Java, alleen voor den landraad, maar - ook voor de magistraatsgerechten verbindend zijn. - - Circulaire van Mr. T. H. der Kinderen XXVIII. (Bijblad No. - 4408). - - In Deli is de praktijk tot nu toe steeds aan ’t woord geweest, men - is er wel bij gevaren en men late zich ook nu niet afschrikken door - de machtspreuk, de wet verbiedt dit of dit. - - D(een) in de Deli-Courant van 3 Sept. 1898. - - -In een artikel in de Deli-Ct. van 3 Sept. 1898, dat geheel -ongemotiveerd den titel draagt „De puntjes op de i’s”, deelt de heer -D(een) de meening mede van een Nederlandsch geleerde over de -behandeling der koelies in Deli. Hij schrijft het volgende: - -„Een Nederlandsch geleerde bezocht Deli, wanneer doet er minder toe; -hij staat hier te lande bekend als een zeer scherpzinnig en uiterst -conscientieus man en hetgeen hij meedeelde over de behandeling der -koelies op Sumatra, is in een woord hemeltergend. Maanden geleden kwam -mij zijne opinie ter oore. ’t Zal erg overdreven zijn, dacht ik, en met -dezen en genen er over sprekende, kwam ook bij mij ten slotte het idee -boven dat een geleerde, niet gewend om met inlandsche werkkrachten om -te gaan, niet de man is om de kwestie vrij van zekere sentimentaliteit -te beoordeelen. Ik zweeg dus,.....” - -De heer D(een) is geen geleerde; niemand die zijne artikelen geregeld -leest, zal zich aan vervolging wegens hoon wenschen bloot te stellen, -door hem geleerdheid ten laste te leggen. Laat ons echter -veronderstellen, dat hij in gelijke mate als de bedoelde geleerde de -eigenschappen van scherpzinnigheid en nauwgezetheid bezit. Bij het -vormen van een oordeel zullen deze twee qualiteiten er niet weinig toe -bijdragen, om het juist te doen zijn en om vertrouwen te wekken bij -anderen in de getrokken conclusie. - -Doch nu vraag ik, waar ter wereld haalt de heer Deen het recht vandaan, -om met een beroep op vermoedelijk aanwezige sentimentaliteit, den -geleerde onbevoegd tot oordeelen te verklaren, alleen op grond, dat hij -meer wetenschappelijk is ontwikkeld dan de heer Deen? - -Met eene onhandigheid, die oppervlakkige geesten als de heer Deen -kenmerkt, haalt hij aan het slot van het aangehaalde -couranten-artikeltje eenige woorden aan, door den resident Scherer bij -de invoering van „de rechterlijke organisatie op Sumatra’s Oostkust” -(lees „het Reglement op het Rechtswezen in de Residentie Oostkust van -Sumatra”) gesproken: „De ontwerper dezer organisatie Mr. Der Kinderen -heeft begrepen, dat voor een land met zulke eigenaardige politieke, -sociale en economische toestanden het niet alleen noodig zou zijn, het -reglement op het Rechtswezen te toetsen aan de wetenschap, doch ook te -rade te gaan met de eischen der praktijk”. - -Zou het ook juist om de eischen der praktijk zijn, dat Mr. Der Kinderen -uitdrukkelijk in zijn aan hoofde dezes geciteerde circulaire den -magistraten op het hart drukt, toch in ’s hemels naam zich niet te -laten verleiden tot het spreken van arbitrair recht, doch zich stipt te -houden aan de wettelijke voorschriften omtrent het bewijs, zoowel in -burgerlijke als in strafzaken? - -Zou het niet zijn, dat Mr. Der Kinderen, bevreesd voor kwade practijken -van de zijde der werkgevers tegenover de ongelukkige contractanten, den -magistraat waarschuwt, toch niet lichtvaardig te zijn in zijn oordeel -en hem beveelt slechts dan tot veroordeeling over te gaan, wanneer aan -de eischen der wet geheel is voldaan? - -Zou het niet zijn, dat Mr. Der Kinderen wilde waarschuwen tegen de -gewetenloozen, die, alleen lettend op eigen geldelijk belang, als de -heer Deen zoo vriendelijk raadt, „zich niet laten afschrikken door de -machtspreuk, de wet verbiedt dit of dit?” - -Zou het niet zijn, dat de heer Deen, zich beroepend op Mr. Der -Kinderen, zijn eigen vonnis velt? En zou wat meer wetenschappelijke -ontwikkeling en kennis van zaken den heer Deen hebben geschaad, waar -hij de puntjes trachtte te zetten op de i’s? - -De heer Deen vergeve mij, dat ik meer blijf hechten aan het oordeel van -den zeer scherpzinnigen en uiterst conscientieuzen geleerde, zooals de -heer Deen zijnen zegsman omschrijft, al voert hij wetenschappelijken -ballast, dan aan de meening van den heer Deen, die—ik geef het toe—even -ontbloot is van wetenschappelijke gronden als van zedelijk gevoel. - -Het zou zeker niet de moeite waard zijn, zoo lang bij eene, zacht -gezegd, immoreele uitlating van een oppervlakkig journalist stil te -staan, ware het niet, dat de heer Deen onder planters, hoe onverdiend -dan ook, geldt als een man van gezag. De theorie „de wet ondergeschikt -aan de eischen der praktijk” met zooveel schaamteloosheid verkondigd, -moet ingang vinden bij wie belang hebben bij de instandhouding der -praktijk. Der praktijk van mishandeling en wreedheid, ongevoeligheid en -gelddorst, willekeur en bedrog. - - - - - - -MISHANDELING EN WREEDHEID. - - -Het ligt niet in het plan van dit boekske, alle zonden van Deli te -ontdekken van zijn ontstaan tot op heden. Laat het verledene verleden -blijven, al kan het nooit sterven, waar de overleveringen blijven -bestaan. Ik wil spreken over den laatsten tijd, en neem daartoe een -tijdperk van vier jaren. De beschrijving, hoe eens—lang geleden—een -administrateur een koelie met de duimen tusschen de copieerpers -schroefde; hoe, om de orde te handhaven in een hospitaal, elk der -patiënten een kies werd getrokken; hoe inspecteur en beheerder in -broederlijke eensgezindheid zich verwaardigen aan tiangs [25] -opgeheschen Chineezen eigenhandig aan den lijve te tuchtigen; de -beschrijving van deze en dergelijke blijken van speelschheid zij den -lezer bespaard. De overlevering heeft om de slapen dezer helden reeds -hare kransen gewonden—zij behouden die ongerept! Wat door mij wordt -medegedeeld, wordt beschenen door het volle licht der historie en op de -akten der zaak kan nog elk oogenblik de hand worden gelegd. - - - -Oude toestanden bestaan niet meer; de tijden zijn veranderd; de ruwheid -van den eersten pionier heeft plaats gemaakt voor het zachter beheer -van den wetenschappelijken planter. Hoe weldadig doet ons het tooneel -aan, in vergelijking bij hetgeen men vroeger zag, dat een drietal jaren -geleden het huis van een assistent van een der grootste maatschappijen -te aanschouwen gaf. Een ooggetuige verhaalt mij het volgende: - -„Het was tegen elven, toen ik na een langen rit in de heete zon over -den stoffigen weg het huis van den assistent X. op de onderneming Y. -bereikte. De heer X. bleek nog niet thuis te zijn en zoo zette ik mij -op de voorgalerij, om zijne komst af te wachten. Nauwelijks gezeten, -hoorde ik eene jammerende vrouwestem, die van onder het huis scheen te -komen. [26] Ik stond op, om te gaan zien, wat er gaande was. Beneden -gekomen, zag ik eene Javaansche vrouw, naar schatting vijftien, zestien -jaar oud, vastgebonden onder het huis aan een paal, in den stand van -Christus aan het kruis. Om dit mogelijk te maken was een dwarshout over -de paal gespijkerd, waaraan hare armen waren gebonden. De zon scheen -gedeeltelijk op haar geheel naakt lijf, doch dit kon mij niet de -kreuningen en het gejammer van de vrouw—in Holland zou men ze nog een -meisje hebben genoemd—verklaren. De huisjongen lichtte mij in. Zij had -de voorkeur gegeven aan de belangelooze liefde van iemand van haar stam -boven de rijksdaalderliefde van den heer X. en daarom had de toean haar -zoo laten vastbinden. Om te beletten, dat zij bewusteloos zou worden -onder de wreede straf, had hij haar vrouwelijk deel laten inwrijven met -gestooten Spaansche peper (sambal-oelik). Dit was mij toch werkelijk te -erg en ik ben verder gereden. Naar ik hoor heeft het meisje in dien -toestand van zes uur ’s ochtends tot zes uur ’s avonds doorgebracht.” - -De bedrijver van deze wandaad echter is zijne rechtmatige straf niet -ontgaan, o lezer, denk dat niet! Niet, dat hij vervolgd is in rechte en -met ettelijke jaren tuchthuisstraf voor dit schandelijk misdrijf heeft -geboet. O neen, de Maatschappij, waarbij hij in dienst was en nog is, -heeft het recht genomen in eigen hand en........ hem naar eene andere -onderneming overgeplaatst. En ook zelfs dit niet als de straf, maar -omdat de Maatschappij vreesde voor een row. [27] - - - -Na een kijkje in het leven bij eene groote maatschappij, een korten -blik op de historia intima eener kleine. - -Minder dan vier jaren geleden dan lagen op eene kleine onderneming in -eene droogschuur vijf Chineezen, wegloopers, die opgepakt waren en -daarvoor—voor het wegloopen—bestraft. Door een toeval kreeg ik ze te -zien. Ze lagen naast elkander op eene mat op den grond, allen op den -buik, terwijl de rug gedekt was met een stuk wit goed. Eene andere -ligging was niet mogelijk, daar achter- en zijkant geheel en al wond -was, veroorzaakt door slagen met bamboe, niet dunne bamboe, maar bamboe -van 3 à 4 c.M. middellijn, wat de wreedste wonden maakt. Zij werden -verpleegd door den barmhartigen administrateur zelf, die hen aldus tot -straf voor het wegloopen had doen geeselen.... hij was bang, dat toch -hierin misschien aanleiding tot vervolging zou worden gevonden, indien -het den magistraat ter oore mocht komen. Eens in de week kwam een -dokter, die het oppertoezicht op de behandeling had. - -Die koelies waren weggeloopen, omdat de behandeling te goed was op de -onderneming, dat is duidelijk. Als dien vlegels eenmaal de -broodkruimels gaan steken! - -De beheerder is hiervoor nooit gestraft, wel is hij voor andere -feiten—even erg en even wreed—vervolgd. De dood heeft hem aan zijnen -aardschen Rechter onttrokken. - - - -Een ander—nu weder een beheerder van eene der grootste -maatschappijen—sloeg eene vrouw, die door ruzie maken zijne nachtrust -had verstoord, nadat hij ze onder zijn huis aan een paal had laten -vastbinden, met eenen stok op de billen, totdat het bloed er langs -liep—neen, totdat alles eene groote, vieze etterwond was. Ik heb die -vrouw zelf gezien. Het was afgrijselijk. Eene vervolging is ingesteld, -doch de getuigen zijn verduisterd. [28] - -Iemand, die in de bedoelde maatschappij veel te zeggen had, deelde mij -mede, dat indien de betrokken administrateur veroordeeld werd, hij -onmiddellijk ontslagen zou worden. Een wegens slaan van vrouwen -veroordeeld beheerder kon, met het oog op de directie in Europa, niet -gehandhaafd blijven. Lui in Holland hebben bekrompen idees. - - - -Het volgend geval is zeer recent. Ik lees er over in de Java-Bode van -31 December 1901, van de hand van den bekenden briefschrijver D. E. -Liaan, het volgende: - -De controleur van Serdang is tegenwoordig bezig om in zijne afdeeling -onderzoek te doen op de ondernemingen naar de behandeling der koelies, -voornamelijk naar de verpleging van zieke koelies, en wel naar -aanleiding van de volgende feiten. Reeds geruimen tijd had het hem -getroffen, dat hij van een koffie-onderneming, waarvan een Franschman -administrateur was, zeer dikwijls Javaansche koelies toegezonden kreeg, -met het verzoek hen te straffen voor werkweigering. Steeds verklaarden -die koelies, dat zij eenvoudig niet konden werken, dat zij te ziek en -te zwak er voor waren, eene verklaring, die door hun ellendig uiterlijk -bevestigd werd. Dit gaf te denken en op een goeden dag stond de -controleur, die de noodige voorzorgen genomen had, dat zijne komst niet -vooruit had kunnen worden aangekondigd, onverwachts op de bedoelde -onderneming en bij een hokje, dat voorzien was van een getralied -venstertje en van eene deur, die van buiten met een stevig hangslot was -afgesloten. - -Dit hokje was het hospitaal der onderneming. - -Uit het tralievenstertje sloeg een verpestende stank naar buiten en -daarbinnen in eene ruimte van enkele vierkante meters lagen twee -Javanen, acht Javaansche vrouwen en.... een lijk. Het laatste, zooals -later bleek, reeds ongeveer sedert vier-en-twintig uren. Gelegenheid om -te baden was er niet, drinkwater was er niet, eene inrichting om aan -natuurlijke behoeften te voldoen was er niet. Dit laatste geschiedde op -den grond en de zieken krabbelden dan met de handen wat zand bij -elkander om daarmee hun uitwerpselen te kunnen bedekken en door een -reet onder de omwanding heen naar buiten te kunnen schuiven. Als de -dorst hun te ondraaglijk werd, moesten zij maar zien, voor een gedeelte -van hun rantsoen rijst en gedroogde visch—uitstekende ziekenkost!—dat -hun eenmaal per dag verstrekt werd, van voorbijkomende koelies wat -drinkwater in te ruilen. Eens in de veertien dagen kregen de zieken -kinine. Deze bijzonderheden omtrent de „geneeskundige behandeling” -ervoer de controleur, door de ongelukkige schepsels, die vergingen van -vuil en ongedierte, door de tralies heen te ondervragen. - -Ook den beheerder werden eenige vragen gesteld. Waarom het „hospitaal” -van buiten was afgesloten? Ja, hij had geen geld om een oppas [29] te -betalen. Natuurlijk was het volstrekt niet uit vrees, dat misschien een -der langzaam stervenden nog kracht genoeg zou kunnen hebben, om weg te -kruipen en zich over zijn beul te gaan beklagen. Waarom de -„behandeling” der zieken zooveel te wenschen overliet? Och, hij stopte -in zijn „hospitaal” slechts koelies, van welke hij overtuigd was, dat -zij toch dood gingen. Volgens de opvatting des edelen mans—zoover -verheven, niet waar? boven het Javaansche werkvee, dat hij daar in zijn -pesthol liet crêveeren, zooals geen fatsoenlijk man zijn schurftigen -hond zou laten doen—was dus geen koelie ziek, voordat hij -onvermijdelijk sterven moest. En als ’t zóóver was, kon toch natuurlijk -niet van hem verlangd worden, dat hij voor ’t stervende, dus waardeloos -geworden werkvee kosten maakte of moeite deed. Hij zag echter in, zeide -hij, dat de controleur op zijne onderneming was gekomen „om hem -ongelukkig te maken”. - -Waarachtig, lezer, dat zeide de brave kerel. Is ’t niet aandoenlijk, -iemand zoo onverdiend te zien vervolgd worden? - -Hoe uitstekend de voeding van de „gezonde” koelies op die onderneming -was, blijkt wel heel eigenaardig uit het opzenden ter bestraffing -wegens werkweigering van menschen, die te zwak waren om te werken en -daaruit, dat die „gezonden” voor eene zoo geringe hulpvaardigheid als -het brengen van eene flesch drinkwater zich lieten betalen in voedsel. -Volgens de bestaande bepaling moet ook deze onderneming eene -overeenkomst gesloten hebben met een geneesheer om minstens eens in de -veertien dagen haar hospitaal te bezoeken. Hoe het mogelijk is, dat -deze medicus in de wijze van „verpleging” heeft kunnen berusten, is, op -zijn zachtst uitgedrukt, onbegrijpelijk. - -De zieken, die zeker niet gedacht hadden, nog ooit levend uit deze -moordinrichting te komen, werden naar het civiel hospitaal te Loeboeq -Pakam vervoerd, waar een der Javaansche vrouwen ook nog binnen korten -tijd overleed. Op haar sterfbed werd zij door den controleur onder eede -gehoord en bevestigde nog eens alles aangaande de „behandeling” in het -„hospitaal” der onderneming, waarin zij zeide meer dan veertig dagen te -hebben doorgebracht. Geen wonder dus, dat zij stierf; vreemder is het, -dat zij het nog zoolang had uitgehouden. Ook deelde zij nog mede, dat -de toewan besar—ja, inderdaad wèl een verheven „groote heer”—elken dag -door het tralievenster kwam kijken en belangstellend aan de zieken de -vraag toeriep of zij nog niet dood waren, terwijl hij zijn spijt te -kennen gaf als dit nog niet het geval was. - -Het verhaal van die stervende vrouw.... neen, ik wil niet aan mijn -gevoel toegeven. Ik heb mijn best gedaan om de feiten hartstochtloos, -zonder eenig blijk van gloeiende verontwaardiging op te schrijven, -zooals een deurwaarder een inventaris opmaakt. Men mocht mij eens -beschuldigen van „philanthropische neigingen”, het laagste peil van -idiotisme, waartoe een Deli-bewoner in de oogen zijner mede-ingezetenen -kan zinken. Wie ter wereld hecht nu iets aan de praatjes van—om eene -elegante uitdrukking uit de planterstaal te gebruiken—zoo’n stervend -„contractlel”? Aan het gezeur van eenige, bij levenden lijve in vuil en -ongedierte verrottende, zieke Javanen? Geen enkel verstandig mensch -natuurlijk! ’t Zijn immers maar inlanders! Zou voor zulke lui een -Europeaan, men bedenke toch een Eu-ro-pe-aan, welk een ellendeling hij -ook zijn moge, „ongelukkig gemaakt” mogen worden? Dàt nooit! - -Dit is de Deli-opvatting. Dit begrip, dat het jammer is, als een -Europeaan gestraft wordt voor het mishandelen van koelies en beklaagd -moet worden, als hij krijgt wat hij verdient, woekert, meer of minder -geprononceerd, als een kanker voort in de rechtsbegrippen van de -geheele samenleving ter Oostkust van Sumatra. En als zoo iemand -terugkomt van Batavia, vrijgesproken wegens gebrek aan bewijs, omdat -hij handig was in het wegmoffelen van getuigen, dan is er gejuich in -den lande Deli. Waarlijk, Mark Twain merkt te recht op, dat in eene -maatschappij, waar slavernij bestaat, zelfs de meest elementaire -begrippen van recht bij de slavenhoudende klasse ontbreken. - - - -Wat er voor den dag zou komen, indien het Gouvernement wilde besluiten -tot het houden van een algemeen en grondig onderzoek, leert ons de -geschiedenis van den heer Tripp en de British Deli and Langkat Tobacco -Company. De heer Tripp had de beschuldiging uitgesproken, dat op de -ondernemingen dezer maatschappij de koelietoestanden ergerlijk waren en -mishandelingen aan de orde van den dag. In de Deli Ct. van 24 Mei 1899 -leest men omtrent deze zaak het volgende: - -„Vermoedelijk is het bericht, dat het regeeringsonderzoek in zake -koeliemishandelingen bij de British Deli gesloten zou zijn en tot -resultaat had, dat de ongegrondheid gebleken is van ’s heeren Tripp’s -aantijgingen, wat voorbarig. Indien ’t waar is en men meene, dat -daarmee de zaak ook voorgoed uit is, dan vergist men zich. - -Wat is namelijk het geval? Het proces te Londen heeft de heer Tripp -gewonnen doordien hij een rechter aan zijne zijde kreeg, die zijn -banbliksem slingert tegen de Engelsche directeuren, met wier voorkennis -de schandelijke koelie-toestanden hadden voortgeduurd, doordien geen -onderzoek was ingesteld, toen hun de misstanden meegedeeld waren. De -directeuren liepen na de reprimande naar baron Van Goltstein, den -Nederlandschen gezant, die de regeering in den Haag waarschuwde, die op -haar beurt de zaak te Batavia aanhangig maakte. - -In omgekeerde volgorde zal het resultaat van het onderzoek nu te Londen -komen, maar daarmede is de zaak, zooals ik boven reeds schreef, niet -uit. Want is het bericht waar, dat de beschuldigingen ongegrond bleken, -dan volgt te Londen een proces wegens laster van de directie der -British Deli tegen den heer Tripp. Dit werd van den beginne af voorzien -en mocht het zoo ver komen, dan zullen onder eede verklaringen worden -afgelegd door oud-employé’s van de British Deli, die òf valsch zijn en -dan loopen de heeren gevaar, met het tuchthuis kennis te maken, òf een -ongunstig licht werpen op het onderzoek, in Ned.-Indië gehouden. - -Dit laatste doet mij verwachten dat de uitslag van het onderzoek niet -wereldkundig zal worden, te meer, omdat alsdan ook in Nederland een -enquête zal moeten worden gehouden, aangezien ook daar getuigen -hunkeren om verklaringen af te leggen eensluidend met de bezwarende, -die indertijd te Londen zoo’n sensatie verwekten.” - - - +++++++++++++++++++++++++++++++++++ - + + - + Emigranten Bureau + - + „Midden Java” + - + SAMARANG. + - + Contracteert krachtig + - + JAVAANSCH WERKVOLK. + - + Specialiteit in + - + BAGALENERS! + - + Vertegenwoordiger + - + Herman A. Lefèbre, + - + MEDAN. + - + + - +++++++++++++++++++++++++++++++++++ - - (Sum.-Post en Deli-Ct. 1902.) - - -Hieromtrent, aldus D. E. Liaan in de Java-Bode van 10 Juli 1899, kan ik -mededeelen dat het onderzoek wel is afgeloopen, maar, zooals te -verwachten was, weinig positief resultaat heeft opgeleverd. Sporen van -mishandeling zijn natuurlijk niet eeuwigdurend en het is heel lastig, -met zekerheid uit te maken of sommige litteekens afkomstig zijn van een -pak slaag, dat iemand een paar jaar geleden gehad heeft. Ook het -geheugen van menschen kan men niet dwingen. Van een en ander een -verwijt te maken aan den onderzoeker, ware zeker onbillijk. Dat de -directie der British Deli zou overgaan tot eene klacht wegens laster -tegen den heer Tripp, acht ik niet waarschijnlijk, daar zij wel zal -denken aan het spreekwoord, dat ons leert dat er sommige stoffen zijn, -die, hoe meer men er in roert, een des te onaangenamer geur -verspreiden. Al ware ook te bewijzen, dat elk woord van den heer Tripp -een leugen geweest was, dan zijn hier toch altijd nog de verslagen der -terechtzittingen, die dan voor den dag zouden komen en waaruit minder -mooie dingen zouden blijken. Klachten over geknoei met de uitbetaling -van het loon; vervolging van een administrateur wegens mishandeling, -waarbij de klacht werd ingetrokken tegen betaling van ƒ 50.— aan de -vrouw, die afgeranseld was; vervolging om dezelfde reden van een ander -administrateur, waarbij de zaak niet kon doorgaan wegens de verdwijning -van alle getuigen—zooals in Deli wel meer gebruikelijk is—; vervolging -van een assistent, die eindigt met veroordeeling tot een jaar -gevangenisstraf wegens doodslag onder verzachtende omstandigheden, al -zulke dingen maken geen erg mooien indruk wanneer zij voor het groote -publiek komen. - - - -Ten slotte nog dit uitknipsel uit de Java-Bode van 12 Mei 1902, die ik -onder het schrijven van dit opstel ontving: - -„Heden zou voor den Raad van Justitie alhier, hadde hij niet tijdig den -oceaan tusschen hem en den wrekenden arm der gerechtigheid geplaatst, -hebben terechtgestaan een dier rauwe gasten, die ter Oostkust van -Sumatra onder Nederlands vlag koffie en tabak uit den bodem moeten -ranselen. Gedagvaard was A. H. Richards, 46 jaren oud, geboren te -Detroit in de Vereenigde Staten van Noord-Amerika, van beroep assistent -op de koffie-onderneming Tandjong Kassau te Batoe Bahra. Aan dezen -beklaagde wordt mishandeling ten laste gelegd van een groot aantal -Javaansche vrouwen, waarvan een beschaafd man zou gruwen. Aan twee -harer zou Richards, enkel omdat zij vergeten hadden, enkele -grassprietjes uit te trekken, zoo hevige slagen met een stok hebben -toegebracht, dat Kasina I daarvan een hoofdwonde bekwam, waaruit het -bloed gudste, terwijl Rasiem en Soemina het moesten ontgelden op de -schouders, beide armen en de meest vleezige lichaamsdeelen; in dezelfde -maand moesten Samina en Isa II, die van de onderneming gedrost waren, -doch weer opgevat werden, daarvoor eigenmachtig gestraft worden; -Richards zou met dat doel beide vrouwen hebben laten ontkleeden, daarna -met handen en voeten om een paal onder zijn huis hebben laten binden en -haar vervolgens eigenhandig met rotans op de bloote billen zoodanig -geslagen hebben, dat zij daarvan bloedige striemen behielden; op -dezelfde wijze zou deze man tewerk zijn gegaan tegenover Kariosoemito -II, die wegens buikpijn thuis was gebleven van het werk; deze vrouw -werd niet alleen met een rotan op rug en achterdeelen bewerkt, maar een -slag op haar linkerhand kwam zoo hard aan, dat zij die vijftien dagen -lang niet kon gebruiken. Aangezien geen dier vrouwen meer dan 20 dagen -tengevolge van die gruwelijke mishandelingen buiten staat is geweest, -persoonlijken arbeid te verrichten, is het volgens de geschreven -strafwet niet eens zoo heel erg.” - -Met een verlicht gevoel, dat de straffen zoo erg niet zijn en het dus -met de beklagenswaardige slavenbeulen nog wel los zal loopen, gaan wij -over tot - - - - - - -ONGEVOELIGHEID EN GELDDORST. - - -Er is een tijd geweest, dat men de beroepen onderscheidde in eerlijke -en oneerlijke en hoewel die tijd reeds lang achter onzen rug ligt, het -is nog zoo heel lang niet geleden, dat het lang niet hetzelfde was, -waarmede men geld verdiende. En nog worden er eenvoudigen gevonden, die -ronselarij afschuwelijk en handel in koelies een minder waardig bedrijf -vinden. - -Welnu, zij hebben ongelijk, want er is een goed stuk geld mee te -verdienen. - -Ik wil erkennen, dat ik tot die eenvoudigen behoor en dat tot voor -korten tijd ik in de dwaling verkeerde, dat mijne meening in -overeenstemming was met de publieke opinie. Van deze opvatting ben ik -evenwel genezen, sinds ik als directeur van een zoogenaamd -emigratie-kantoor (een winkel, waar men koelies kan koopen) een -welbekend advocaat zag optreden. Het kan toch niet zijn, dat deze -Meester in de Rechten meent, dat de schande van het bedrijf vervalt, -doordat het wordt uitgeoefend door eene naamlooze vennootschap en hij -nu ook moraliter beperkte aansprakelijkheid wil pleiten? Wel komt zijn -naam als directeur nooit voor in de advertentie, waarbij het -emigratie-kantoor zijn vee en koelies aanprijst. - - - -Zou het mogelijk zijn, dat toch diep in zijn gemoed eene stem afkeurend -fluistert en dat hij in de eenzaamheid, alleen met zichzelf, de -tinteling der schaamte voelt op voorhoofd en wang. - - - +++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ - + + - + ENTLAUFEN. + - + 1 Javane, Namens „Kasan” + - + MIT + - + 1 Frau und 2 kleinen Kindern. + - + Alter 35 Jahre.—Höhe 161 cM. + - + Kennzeichen linkes Auge blind. + - + Um Benachrichtigung ersuchen + - + A. SIEMSSEN & Co., + - + Post: Tebing-Tinggi-Deli. + - + + - +++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ - - (Deli-Courant 1899). - - -Kom, geen bespiegelingen, feiten! - -„Waarlijk, Mark Twain merkt terecht op, dat in eene maatschappij, waar -slavernij bestaat, zelfs de meest elementaire begrippen van recht bij -de slavenhoudende klasse ontbreken”, schreef D. E. Liaan, of om hem bij -zijnen werkelijken naam te noemen, de heer C. de Coningh. En de -bewijzen? - -Ziehier eene advertentie, geknipt uit de Sumatra-Post van 7 Mei 1902. - - - +++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ - + + - + H.H. Hoofd-Administrateurs en + - + Administrateurs, zoomede Slagers + - + en Ondernemers van Mijnbouw! + - + + - + LEVERING tegen de LAAGSTE PRIJZEN: + - + Gecastreerd, degelijk Madureesch of Oost-Java Trek-vee + - + van 300–375 K.G., voorzien van certificaat van den Veearts. + - + + - + Prachtige Madureesche Slachtstieren. + - + + - + Flink, jong en gezond Oost-Java Werkvolk, + - + MANNEN of VROUWEN voor LAND- en MIJNBOUW, tegen + - + f 60.— per volwassen persoon, franco Belawan. + - + + - + Belast zich met het KOOPEN en VERZENDEN van: + - + Savoeneesche en Rottineesche Rij- en Wagenpaarden, + - + uitstekend geschikt voor BERGTERREIN. + - + + - + Minzaam aanbevelend, + - + H. LEEKSMA Kzn., Soerabaia. + - + + - +++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ - - -Men ziet het: Sierlijk geëtaleerd tusschen trekvee en slachtstieren -links en rij- en wagenpaarden rechts, stelt de koopman zijne mannen en -vrouwen ten toon. Hij levert ze u tegen de laagste prijzen! Koopt toch, -koopt! Ziet, zij zijn allen flink, jong en gezond, geschikt voor land- -en voor mijnbouw! Mannen of vrouwen naar keuze! Voor de kleinigheid van -zestig gulden per stuk zijt gij de man! Wees gerust, zij zijn allen -volwassen! Geen kalveren... och, kinderen bedoel ik! Koopt er wat en -hij zendt ze u thuis, franco, van wege de concurrentie! - -Men vraagt zich af, of de steller dezer advertentie alle menschelijk -gevoel heeft afgeschud en er zelfs niet in zijne ziel meer gloort een -vonkje van betamelijkheid. Zie ik wil toegeven, dat het menschelijk is, -door den nood gedrongen, niet te kieschkeurig te zijn in het middel om -zijn brood te verdienen. Ik wil erkennen, dat de zorg voor vrouw en -kind den man kan drijven tot het doen van daden, waarvan anders zijn -eergevoel hem zou terughouden. Ik begrijp den diefstal uit honger, den -moord uit haat, de schending der wet in drift of nood. Ik kan me zelfs -voorstellen, dat iemand ronselaar wordt of slavenhaler. Maar niet kan -ik mij indenken, hoe iemand zijne medemenschen kan behandelen als, kan -rangschikken onder het gedierte des velds. Hoe dor, hoe dood moet het -gemoed zijn van wie die Javaansche mannen en vrouwen eene plaats gaf -tusschen het gecastreerde trekvee uit Madura en de Savoeneesche rij- en -wagenpaarden! - -De man beveelt zich minzaam aan. - - - -De koeliemakelaar Lefèbre, geestig als altijd, drijft in de volgende -aanbieding den spot met de ongelukkige contractanten, die zooals zij -het noemen, zich verkocht hebben. - - - +++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ - + + - + Immigratiekantoor J. C. + - + DE JONGH te Batavia tot + - + vertrek gereed vrije contractanten + - + 25 vrouwen, 15 mannen, order te wenden + - + tot den agent + - + + - + H. A. LEFÈBRE, Medan. + - + + - +++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ - - -Ze zijn immers vrij, te teekenen of niet! - -Laat ons van dit onderwerp afstappen, ’t is te walgelijk. De -advertenties, die dit werkje verluchten, spreken voor zich zelve. - - - -Voert de handel in koelies den mensch van het pad der humaniteit, ook -het gemoed der meesters wordt langzamerhand voor de ellende, het lijden -der slaven verhard. Het denken en gevoelen, het leven van den koelie, -wie kent het? Wie is er, die iets weet van wat er omgaat in de ziel van -den slaaf? Alleen zijne werkkracht, zijne Arbeitsfähigkeit boezemt den -meester belangstelling in... gedurende den tijd zijner slavernij. -„Daarna kan hij voor mijn part verrekken”, is eene uitdrukking, die men -dagelijks kan hooren. Het sap der citroen is genoten, wat bekommert den -gebruiker de schil? - -Als een koelie sterft, wordt hij begraven. Als in den tijd der cholera -vele koelies sterven, worden vele koelies begraven. ’s Nachts komen dan -de wilde varkens, die het laagje aarde, dat de lijken bedekt, omwoelen -en... Ik wil u niet akelig maken, mijne bedoeling is alleen, tegen te -spreken het praatje, dat in Deli de lijken der koelies rechtstreeks den -varkens worden voorgeworpen. Wel vindt men op verschillende plaatsen de -doodsbeenderen op het veld, maar ik kan verzekeren, dat ze—al zij het -slechts gedurende eene korte poos—onder de aarde hebben vertoefd. - -Nu moge men het vreemd vinden, doch een feit is het, dat de hoogste -wensch van den koelie is, niet in Deli te sterven. Den oosterling is -nog lang niet het beschaafde idee bijgebracht, dat het hem -onverschillig kan zijn, wat er met zijn lichaam geschiedt na den dood. -Met eene kinderachtigheid, waarover zijn beschaafde meester de -schouders ophaalt, is hij er op gesteld, begraven te worden volgens den -adat van zijn ras of de regels van zijn geloof, en de mogelijkheid -onder (?) den grond gestopt te zullen worden zonder meer, is hem eene -verschrikking. - - - +++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ - + + - + Emigratie-Kantoor + - + J. M. LEVIE, Medan. + - + + - + Telephoon No. 280. + - + + - + Beveelt zich beleefd aan voor de levering van: + - + Flink, Jong, Gezond + - + + - + JAVAANSCH WERKVOLK, + - + zoowel Mannen als Vrouwen. + - + + - + Orders worden spoedig en accuraat uitgevoerd, bij + - + aanvragen speciaal + - + + - + BAGALENERS. + - + + - + Prijs en conditiën billijker + - + dan elders. + - + + - + De Agent, + - + J. M. LEVIE. + - + + - + Kantoor Hüttenbachweg. + - + + - +++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ - - (Sum.-Post en Deli-Ct. 1902.) - - -Ten dezen kunnen de planters geene onwetendheid voorwenden. De -controleur Kühr zond in 1899 eene circulaire de wereld in, die pleit -voor zijn goed hart en eene aanklacht is tegen de planterswereld, die -dertig jaren achtereen gebrek toonde aan menschelijkheid. Deze -circulaire werd zoowel in de Deli-Courant als in de Sumatra-Post -gepubliceerd en besproken. - - - Aan - de Hoofd-administrateurs en Beheerders der - Landbouw-ondernemingen in de afdeeling Deli. - - - Zoowel de hoofden der Javanen, Bojans, Bandjareezen, - Mohammedaansche en Hindoesche Klingen en Bengaleezen, als die der - Chineezen hebben de opmerking gemaakt, dat de lijken der - contract-koelies niet overeenkomstig den adat worden begraven. - - Op de meeste ondernemingen zijn er zelfs geene stukken grond - gereserveerd tot begraafplaatsen voor de verschillende - volksstammen. - - Bovendien worden de meeste Chineezen ongekist ter aarde besteld en - hunne graven niet voorzien van een pitjiok of pisak (steenen - tablet, vermeldende den naam van den overledene en den naam van het - dorp of de plaats in China of elders, vanwaar de overledene - afkomstig is). - - Aangezien nu: - - 1o. een chineesche doodkist plm. 1.50 dollar en een steenen - tablet plm. 25 cent kost. - 2o. er op eene onderneming jaarlijks hoogstens 40 Chineezen - sterven; en - 3o. de op de verschillende ondernemingen aan te wijzen drie - stukken grond: - - a. voor het begraven van Mohammedanen (Javanen, - Soendaneezen, Bojans, Bandjareezen, Klingen, - Bengaleezen). - b. voor het begraven van Chineezen (Téo Tjioe’s, Keh’s of - Hakka’s, Hailohong’s, Hokien’s, Makau’s, Kangsi’s, - etc.), en - c. voor het begraven of verbranden van Hindoe’s (Klingen en - Bengaleezen), - - van geen grooten omvang behoeven te wezen, zoo heb ik de eer, - UEdele beleefd in overweging te geven de bovenaangegeven drie - afzonderlijke begraafplaatsen op uwe onderneming(en) te willen - bepalen, zoo zulks nog niet is geschied—en elken overledene - overeenkomstig zijne godsdienstige gebruiken te doen begraven, ten - einde de godsdienstige gevoelens zijner bloed- of aanverwanten niet - te kwetsen en geen aanleiding tot bedekte tegenwerking van de zijde - der bovenbedoelde hoofden te geven. - - De wd. assistent-resident van Medan, - E. K. M. Kühr. - - Medan, 5 Juni 1899. - - -Dit humane rondschrijven heeft weinig of geen verbetering gebracht. -Zelfs de practische wenk, „geen aanleiding tot bedekte tegenwerking van -de zijde der bovenbedoelde hoofden te geven” heeft geen ander gevolg -gehad, dan een pluimpje voor zijn menschenkennis aan den steller der -circulaire in de Java-Bode. - - - ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ - + + - + Emigratie-, Verkoop- en Commissiekantoor + - + + - + Telegramadres ESAS, Soerabaia. + - + + - + LEVEREN: + - + Flink, jong en gezond Werkvolk, + - + zoowel MADUREEZEN, JAVANEN en SOENDANEEZEN + - + als CHINEEZEN + - + + - + voor Land- en Mijnbouw-Ondernemingen. + - + + - + RISICO van desertie van boord voor onze rekening. + - + + - + Wij hebben met onze Koeliezendingen het + - + meeste succes en zijn bereid copie tevredenheidsbetuigingen + - + ter inzage op te zenden. + - + + - + Leveren ook: + - + Chineesche en Javaansche Ambachtslieden. + - + + - + Belasten zich met het effectueeren van alle mogelijke + - + orders, ook voor + - + + - + Prachtig Madura en Bali Slacht- en Trekvee, + - + tegen scherp concurreerende prijzen. + - + + - + Emigratie-, Verkoop- en Commissiekantoor. + - + + - + Telegram-adres ESAS. SOERABAIA (Roode Brug). + - + + - + Voor SOENDANEEZEN: + - + + - + Telegram-adres ESAS, Bandoeng. + - + + - +++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ - - (Sum.-Post en Deli-Ct. 1902.) - - -Deze uitslag—hoe bedroevend ook voor het gemoed—was te voorzien. Zulke -dingen moeten niet verzocht, zij moeten bevolen worden. Waar de koelie -feitelijk lastdier, werktuig, handelsgoed is geworden, mag men niet -verwachten, dat de eigenaar hem als mensch behandelen zal. - -Het is de vloek der slavernij, de openlijke of verkapte, de levenslange -of de tijdelijke, dat zij het hart der meesters verdort en gevoelloos -maakt voor de nooden der onderhoorigen, omdat zij zich niet meer met -hen gevoelen van eenen geslachte. Waartoe zij leidt, de „tijdelijke -beperking der persoonlijke vrijheid”, wat het ideaal is harer -voorstanders, leze men in de voorstellen van majoor Maurice Meany -omtrent de exploitatie van Rhodesia. - -„Ik zeg niet, dat het Chineezen moeten zijn, maar ik beweer dat -arbeidskrachten van buiten ingevoerd moeten worden. Komen zij niet uit -China, dan zullen zij waarschijnlijk uit Indië komen. Maar de Indiërs -zijn Britsche onderdanen en gij kunt hen dus niet naar eigen willekeur -dwingen, zooals gij dat wel kunt doen met Kaffers of Chineezen. -Bovendien is de Indiër ongeschikt voor zwaar mijnwerk en niet bestand -tegen koorts. Wij moeten dus Mongolen hebben—of te gronde gaan. -Rhodesia hangt bijna geheel af van de mijn-maatschappijen. Ruim 90 pCt. -van het geld, dat voor Rhodesia is uitgegeven, is van hen afkomstig; -daaruit volgt, dat het land het grootste belang bij de welvaart der -mijnen heeft en de grootste behoefte der mijnen is een overvloedige en -standvastige aanvoer van arbeiders. - -Laten wij den Chinees toe, dan zal zijn verblijf slechts tijdelijk -zijn. Hij moet verdwijnen, zoodra de inboorlingen hebben leeren werken. -Geen mijneigenaar kan hem echter geheel missen; het lage loon, waarmee -zijn arbeid betaald wordt, maakt zulks onmogelijk. Ondertusschen moet -hij alleen hier komen als „houthakker en waterputter”, zooveel mogelijk -als een lastdier als men een menschelijk wezen maar maken kan. - -Hij mag geen aandeel krijgen in een mijn, hij mag geen onderzoekingen -doen en geen handel drijven. Geen blanke mag contracten met hem -sluiten, hij mag geen huis, geen land, geen claim koopen, noch huren. - -Hij komt alleen als mijnwerker, boerenknecht of huisknecht. - -Hij mag niet als opzichter, timmerman, smid of verver werkzaam zijn, -hij mag geen enkel handwerk verrichten en geen ontploffingsmiddelen -noch vuurwapenen hanteeren. - -Op deze voorwaarden wenschen wij Chineesche arbeidskrachten in te -voeren, evenals de Amerikanen zulks op de Philippijnen wenschen te -doen, maar slechts tijdelijk. Als de inboorling in staat is, zijne taak -te vervullen, moet de Chinees vertrekken, en daar zijn behoeften -grooter zijn, dan die van den inboorling en zijn loon dus hooger moet -zijn, zal hij voor dezen het veld ruimen, niet door dwang, maar door de -natuurwet, volgens welke dure arbeidskracht voor goedkoopere wijken -moet.” [30] - -Gedeeltelijk is in Deli deze heilstaat geene fictie meer. Moeten wij -verder den weg op naar het ons hier voorgetooverd Utopia, of zou het -wenschelijker zijn, terug te keeren tot den Christelijken staat, die -geen inbreuk duldt op de vrijheid van persoon? - - - - - - -WILLEKEUR EN BEDROG. - - -Reeds bij het aanwerven der koelies op Java speelt bedrog, i. c. het -voorspiegelen van valsche feiten, een hoofdrol. De praktijken der -ronselaars zijn ieder min of meer bekend. Ik moet erkennen, niet van -alle finesses van het ronselvak op de hoogte te zijn—het onderwerp is -niet uitlokkend—, doch ik durf gerust te beweren, dat bij de werving op -Java het verschil in beteekenis van het woord ringgit aldaar en in Deli -velen een contract doet sluiten. Onder ringgit verstaat men n.l. op -Java een rijksdaalder en ter Oostkust een Mexicaanschen dollar. - -De laatste heeft eene afwisselende koerswaarde, welke gedurende het -laatste viertal jaren niet hooger steeg dan ƒ 1.30 en niet lager daalde -dan ƒ 1.01. Als gemiddelde koers voor dat tijdperk zou men ongeveer ƒ -1.15 kunnen aannemen. Nu behoeft niet verteld te worden, dat de -ronselaar wel en de onnoozele Javaan niet op de hoogte is van dit niet -onbelangrijk verschil. Waar den laatsten dus een maandloon van zes -ringgit wordt beloofd, ziet hij in het vooruitzicht ƒ 15.—. doch -ontdekt later dat hij ± ƒ 7.— ontvangt. - -Wel leest men in de contracten, dat de dollar tegen den koers van ƒ 2.— -berekend wordt, doch wat helpt dit het slachtoffer, dat in dollars en -niet in Nederlandsche munt wordt uitbetaald? - -Een bedrog, waaraan de Delische planters niet schuldig staan, meent -gij? Niet schuldig; maar medeplichtig? Waarom dan niet aan de -tusschenpersonen last gegeven, de werkelijke waarde in het contract te -vermelden, daar men niet bij aankomst der koelies den schijn wil hebben -in hun oog, hen te hebben bedrogen? En waarom, als het werkelijk met -dien aangenomen koers van ƒ 2.— ernst is, een schip met -contract-koelies uit Java terug gestuurd, [31] in wier contract niet de -dollar als betaalmiddel stond opgegeven, doch het aequivalent ad ƒ 2.— -in Hollandsch geld? - -Het schijnt mij toe, dat over deze praktijk de scrupuleuze planter -zijne handen niet in onschuld kan wasschen. - -Men zal mij tegenwerpen, dat de lage koers van den dollar van geen -belang is voor den Javaan, daar de dollar in Deli het geregelde -ruilmiddel is, en dus verlaging van koers nog geen vermindering van -koopkracht medebrengt. Dit zou dan echter hoogstens kunnen gelden voor -die waren, welke òf in het land zelf geproduceerd worden, òf afkomstig -zijn uit landen, waar de Mexicaansche dollar het uitsluitend ruilmiddel -is, dus voornamelijk China en de Straits. Dit zelfs echter is niet -juist, doch bepaald misgezien blijkt de bewering, wanneer er sprake is -van goederen, uit Europa en Java ingevoerd. De importeurs berekenen hun -prijzen in Nederlandsch Courant en verlaging van den dollarkoers brengt -dus ten opzichte dezer goederen terstond en onvermijdelijk vermindering -van koopkracht van den dollar mede. En onder deze goederen vallen om -maar iets te noemen, alle kleedingstukken van den Javaan. - -Bij de Deli Maatschappij en misschien ook bij sommige andere -ondernemingen worden bij terugkeer van koelies naar Java, doch ook -alleen aan dezen, de spaarpenningen—s’il y en a—uitgekeerd in -N.-Indisch Courant tegen den koers van ƒ 2.— Een weinig wol wordt het -schaap gelaten... voor reclame. - -En kreeg nu nog maar altijd de koelie het hem toekomend loon in -dollars, d. i. in zilver of in gangbaar papier. Maar op hoeveel -ondernemingen ziet de koelie zich niet op den dag der uitbetaling -afgescheept, meestal gedeeltelijk, soms geheel, met estate-bons of bons -op de kedei! [32] In de Deli-Courant van 5 Mei 1902 lezen wij, hoe op -Ramboeng-Estate eenige koelies den administrateur hadden aangevallen, -omdat ze „sakit hati” waren [33] over die $ 2.60 papieren geld (lees: -bons op de kedei) in plaats van $ 1.— zilver en $ 1.50 bons zooals -gewoonlijk. - -„Wat een tuig toch, niet waar, om zulk eene daad te volvoeren wegens -eene dergelijke kleinigheid!”, vervolgt de gevoelvolle schrijver. - -Eene kleinigheid! In het zweet zijns aanschijns heeft de werkman -veertien dagen achtereen, van des morgens zes tot elf en des middags -van een tot zes, het land bewerkt. Gedurende al die dagen mocht hij die -onderneming niet verlaten, doch op den vijftienden dag, den dag der -uitbetaling, die tevens rustdag is, zal hij vrij zijn en een bezoek -gaan brengen aan een ouden kennis, een dessagenoot, die een kleine -warong bezit in de naburige kampong. Op zijn verzoek heeft deze het -feest der besnijdenis van zijnen oudsten zoon gesteld op dien dag. Van -den dollar, dien hij in zilver ontvangt, zal hij twee koepang [34] -geven als zijn bijdrage tot het feest.... - -Of wel, hij wil tabak en strootjes koopen bij een ander dan bij den -kedeihouder op de onderneming die te duur is, of wiens artikelen hem -niet bevallen.... - -Of hij wil—het doet er niet toe, wat hij wil. Hij is één dag vrij, los -van den knellenden band der slavernij en dien dag wil hij vieren naar -zijn genoegen, het komt er niet op aan, welk dat genoegen is, al hopen -wij, dat het een geoorloofd genot zij. Misschien zelfs wil hij de -onderneming niet eens verlaten, maar eens echt uitrusten van zoo lang -een arbeid, en het geld, de contanten, die hij ontvangt, sparen, ten -minste een koepang of vijf centen... - -Ik tracht in de verste verte geen romannetje te schrijven, of door -sentimentaliteit op het gevoel mijner lezers te werken. Mij dunkt, dat -in alles wat ik veronderstelde, niets buitengewoons, niets minder -dagelijks wordt gevonden. - -Maar wie onzer gevoelt niet, hoe diep de teleurstelling van den arme -moest zijn, toen hij in plaats van het hem toekomend geld, den dollar -in zilver, waar hij recht op had, te ontvangen, zich zag afgescheept -meteen bonnetje op den winkel der onderneming? - -De Deli-Courant moge deze zaak eene kleinigheid noemen, zij blijft eene -daad van schandelijke willekeur van de zijde van den administrateur. - - - -Nog sterker voorbeeld van willekeur, dat ten duidelijkste bewijst, hoe -onrechtmatige macht van den mensch over den mensch leidt tot verdorring -van de ziel en verharding van het gemoed van den meester, vinden wij in -den afschuwelijken toestand, waarin een tweetal jaren geleden de -Javaansche vrouwen verkeerden op eene der ondernemingen in Padang en -Bedagei. - -Volgens het werkcontract wordt aan de vrouwen geen loon uitgekeerd voor -de dagen, dat zij niet werken. - -Nu was er voor de vrouwen op die onderneming gedurende eene zekere -maand geen werk. Werk elders gaan zoeken, mochten zij niet, natuurlijk -niet, want zij waren niet vrij. Nu zou, indien er bij den beheerder der -onderneming nog een vonkje menschelijk gevoel had gegloord, ten minste -levensonderhoud aan die vrouwen gegeven zijn, wier schuld het toch -waarlijk niet was, dat er niet gewerkt werd. Zij wilden immers werken, -indien de meester maar zoo genadig wilde zijn, haar wat te doen te -geven. En hoe licht, ik zou zeggen, immers altijd, kan er op eene -onderneming van landbouw werk worden gevonden, al zij het dan ook -minder noodzakelijk werk. Maar neen, deze ellendeling, op het feit der -werkeloosheid der Javaansche vrouwen door zijn assistent opmerkzaam -gemaakt, antwoordde cynisch: - -„Laat ze d’r centen maar op d’r eigen manier verdienen, er zijn genoeg -Chineezen op de estate.” - -Kan het lager, kan het weerzinwekkender? - - - -Wat soms het lot is der vrouwelijke contractanten, die door hare -schoonheid den meester behagen, ligt voor de hand. Een enkel -voorbeeld—uit tallooze—worde hier vermeld. Een administrateur had in -het kantoor der onderneming een separaat kamertje voor hem zelf, waarin -eene rustbank, tafel, spiegel en waschgerei. Daarin keurde hij van de -aangekomen vrouwen degene, die hem, laat mij zeggen, het beminnelijkst -toescheen, na, gelijk hij het euphemistisch noemde. - -Het walgt mij, verder over dit onderwerp uit te weiden. Ieder, die met -de toestanden in Deli bekend is, weet het en wie het niet weet, moge -uit dit voorbeeld zijn conclusies trekken. - - - -Maar zijn er dan geen rechters in Deli? - -Hoe ongelooflijk het moge klinken, het antwoord op deze vraag luidt -ontkennend... In Deli zijn geen rechters! Ten minste niet voor -Europeanen. De rechter, die den Europeaan zal straffen ingeval van -gepleegd misdrijf, zetelt te Batavia. De kleinste kleinigheid—sedert -ruim een jaar met eene geringe uitzondering—moet voor den Raad van -Justitie te Batavia behandeld worden. Dat is ongeveer hetzelfde, of een -misdrijf, gepleegd in Amsterdam, zou worden berecht in Madrid. Deze -wijze van rechtspleging heeft voor den Europeaan een groot nadeel: de -kosten van het geding, waarin de beklaagde, indien hij schuldig -bevonden wordt, wordt veroordeeld, worden buiten verhouding hoog. Deze -toch beloopen, indien er een paar Europeesche getuigen worden -opgeroepen, minstens ƒ 1000.—. - -Men ziet in, hoe onevenredig drukkend deze kosten zijn, indien—zooals -meer dan eens is voorgekomen—de beklaagde b. v. tot eene geldstraf van -ƒ 25.— wordt veroordeeld. - -Toch hoort men weinig of geen klachten over deze abnormaliteit. En dat -met reden. Immers, de verre afstand van den rechter brengt twee groote -voordeelen met zich: - -a. het groeien en bloeien van het verderfelijk toetoepstelsel; - -b. de gelegenheid tot het verduisteren van getuigen. - -Over het toetoepstelsel werd reeds het een en ander door mij gezegd. -Alsnu eenige inlichting omtrent - - - - - - -HET VERDUISTEREN VAN GETUIGEN. - - -Het is op zich zelf reeds geen gemakkelijke zaak voor een koelie, om -een Europeaan aan te klagen. Wel schrijft art. 4 van de -koelie-ordonnantie voor, dat de koelie de onderneming mag verlaten, -wanneer hij wil klagen bij den controleur. Welke waarde dit voorschrift -in de praktijk heeft, valt licht te raden. In de meeste gevallen -beschikt de Europeaan, over wien zich de koelie beklagen wil, in ieder -geval de administrateur over voldoende middelen, om te beletten, dat de -klager zijn recht zoekt. Gedwongen verblijf in het hospitaal der -onderneming, totdat de wonden genezen zijn, en dus een visum repertum -zoo goed als onmogelijk is geworden, is een akal [35], even oud als de -koelie-ordonnantie. - -Maar laat ons veronderstellen, dat het den koelie gelukt, den -controleur te bereiken. Laat ons veronderstellen, dat de betrokken -controleur een vijand is van het toetoepstelsel, de zaak onmiddellijk -onderzoekt en de processen-verbaal doorzendt aan den Resident als -hulp-officier van Justitie. Laat ons veronderstellen, dat de Resident -de stukken doorzendt naar Batavia, aan den officier van Justitie. - -Rekenen wij, dat deze zoo spoedig doenlijk den beklaagde oproept voor -de voorloopige instructie. Dus, nemen wij alles op zijn gunstigst en -voordeeligst, dan heeft toch door deze wijze van behandeling de -beklaagde een paar maanden, die hij tot zijn voordeel benutten kan, ten -einde den loop van het Recht te stuiten of af te leiden. - -En wat ligt nu meer voor de hand, dan dat hij van dezen termijn gebruik -maakt tot het verduisteren der getuigen? - -De getuigen toch zijn gewoonlijk koelies, die gaarne hunne vrijheid -terug erlangen. Bovendien zijn zij zonder uitzondering arm. Het aanbod: -ontbinding van het werkcontract—dus voor den koelie terugbekoming -zijner vrijheid—, vrije overtocht naar Singapore of eene andere -buitenlandsche haven, benevens eene voor den koelie belangrijke som -gelds aldaar in contanten te ontvangen, zal zelden, indien het te -rechter tijd wordt gedaan, geweigerd worden. - -En zoo komt het, dat van de betrekkelijk weinige strafzaken uit Deli, -die in Batavia worden behandeld, er zoovele eindigen met vrijspraak, -wegens gebrek aan bewijs. - -En zoo komt het ook, dat bij den Europeaan het rechtsgevoel meer en -meer verzwakt, in daden van geweld en misbruik van macht door hem niets -onteerends meer wordt gezien, waar de overheid haar eersten plicht -verwaarloost: de handhaving der Gerechtigheid. - -Gerechtigheid! wie gelooft aan haar bestaan, wie wenscht haar aanwezen -in Deli? De meester niet, omdat zij in strijd is met zijn belang, de -magistraat niet, omdat zij eischt nauwgezet onderzoek en eene -hinderpaal is voor autocratisch gezag, de koelie niet, omdat hij reeds -lang overtuigd is, dat macht gaat boven recht. - -Gerechtigheid! Het is een woord geworden, dat goed klinkt in officieele -speeches, doch waarover men òf lacht, òf de schouders ophaalt. - -Er wordt geen Recht gesproken in Deli, er worden vonnissen geveld. [36] - -Wee den koelie, die, bezwijkend onder den overmatigen last van arbeid, -hem opgelegd, den tjangkol laat zinken; wee den arbeider, die, uitgeput -door gebrek aan voedsel, de kracht niet meer heeft, zijne schreden te -richten naar het veld van zijn zweet; wee den slaaf, die niet -verschijnt op het tong-tongen in de morgenvroegte, omdat hij treurt -over den dood van zijn kind. - -Er is een Magistraat der hoofdplaats, die hem veroordeelen zal -wegens.... verregaande luiheid of dienstweigering (art. 10 der -koelie-ordonnantie.) - -Zie hier een proeve van rechtspraak door den Magistraat [37] - - - POLITIE-ROL TE MEDAN. - - Veroordeeld werden op 5–8 Aug. 1902: - - tot 3 maanden krakal: [38] - - De Chineezen Kim Fau Seng, Oh A Wang, Lim A Heng, wegens diefstal - als overtreding gepleegd; de Javanen Soeswan, Amat en Radjio, - wegens rondzwerven; Kariodikromo, Ardjopawiro en Tingal, wegens - herhaalde desertie. - - tot 2 maanden krakal: - - De Javaan Salam, wegens gauwdieverij. - - tot 1 maand krakal: - - De Javanen Sampan, Ketodrono, Projowikromo, Marsiman, Sarjan, - Sarimowedji, Trowidjojo, Martoredjo, Mentowikromo, Mertomengolo, - Midjan, Lasier, Diran, Sodikromo, Soerowikromo, Jasatirta, - Toengging Kariositiko en Radoen, wegens voortgezette weigering om - te werken; Najosomito, de Chinees Ho A Boe, wegens diefstal als - overtreding gepleegd; en de Javaansche vrouw Ponikam, wegens - medeplichtigheid aan diefstal. - - -Waarom liepen Kariodikromo, Ardjapawiro en Tingal herhaaldelijk weg? - -Waarom de voortgezette weigering van zooveel Javanen? - -Weet gij, Lezer, wat op deze vragen het onveranderlijke antwoord is van -den planter? - -„Omdat de stinkers [39] het te goed hebben in de gevangenis.” - -Zou het niet zijn, omdat zij het in de gevangenis beter hebben, dan op -de onderneming en zou de klacht der planters over de weekhartigheid van -het Gouvernement niet een aanklacht zijn tegen eigen hardvochtigheid? - -Nog eene andere vraag stelt men zich terstond: wordt bij de -overtredingen van de koelie-ordonnantie wel de hand gehouden aan het -voorgeschrevene omtrent het bewijs, zooals Mr. Der Kinderen zoo -uitdrukkelijk aanbeval? - -En dan—in het algemeen sprekend—moet het antwoord ook hier weder -ontkennend luiden. Het schijnt mij trouwens practisch een -onmogelijkheid toe. Hoe zal men b. v. luiheid wettig en overtuigend -bewijzen, wanneer de beklaagde ontkent? - -De praktijk is dan ook, dat de beschuldiging—per brief of mondeling en -steeds buiten eede—van den administrateur, assistent, mandoer of tandil -[40] voor waar wordt aangenomen en de koelie gestraft. - -Gewoonlijk evenwel erkennen de beschuldigden, omdat zij verlangen naar -de gevangenis, die hun verademing zal schenken van het lijden op de -kebon. [41] - -Dat deze wijze van rechtspleging aanleiding moet geven tot misbruik, -zoowel bij den werkgever als bij den magistraat, ligt voor de hand. Ik -wees er reeds op bij het hoofdstuk toetoepstelsel. - -En hoeveel te sterker is de verleiding voor den rechtsprekenden -ambtenaar, maar vonnis te vellen naar bloote overtuiging en vertrouwen -in den aanklager, waar van deze vonnissen noch is hooger beroep, noch -cassatie. - -Wel luidt het voorschrift, dat de vonnissen, door den magistraat -gewezen, iedere maand aan den President van den Landraad moeten worden -gezonden, die ze van zijne opmerkingen zal voorzien. - -Dit geschiedt evenwel nooit. - -Wat voor ambtenaren deze autocratische macht op den duur kweekt, leert -ons - - - - - - -DE GESCHIEDENIS VAN GOH TJAU HIN. [42] - - -Het doorhakken, of dreigen met doorhakken van kwesties, waarmeê men -geen raad weet, heeft reeds sedert over-oude tijden als een teeken van -groote knapheid gegolden. - -Men denke slechts aan Alexander den Grooten met zijn gordiaanschen -knoop en aan Salomo in het kinderproces. Om het echter met succes te -doen, moet men, en wel niet uitsluitend in eigen verbeelding, onbeperkt -autocraat zijn en tevens bezitter van salomonische wijsheid of -alexandrinisch talent. Is dit niet het geval en is men, bijvoorbeeld, -modern controleur B. B. in plaats van antiek despoot, dan wil het wel -eens gebeuren bij het toepassen der doorhakmethode, dat men zich in de -vingers hakt, wat niet zoo heel erg is, of in de rechtsbedeeling, wat -wel erg is. Zoo’n controleur heet dan bij sommigen net zoo lang „een -flink magistraat, die er van houdt, spoedig te decideeren”, [43] totdat -die sommigen zelve eens een salomonisch-onrechtmatige veeg uit de pan -krijgen. - -Onlangs had een Chinees, Goh Tjau Hin, groot rijsthandelaar te Bindjey, -een geschil met de bijvrouw van zijn overleden vader. Zij verlangde de -uitlevering van een paar gouden armbanden, haar door haren man -geschonken en, naar haar zeggen, voor zijn dood hem door haar weder in -bewaring gegeven. Hij beweerde die niet in zijn bezit te hebben. Goed, -dan maar samen naar den kapitein-Chinees en hem de zaak voorgedragen. -Deze dignitaris legde Goh Tjau Hin een eed op, waarin deze moest -verklaren, dat hij de armbanden niet had. - -Goh Tjau Hin zeide echter, dat die armbanden niet door hem in den -boedel waren aangetroffen, dat ze ook niet aan hem in bewaring gegeven -waren, dat hij ze in elk geval niet had en er vriendelijk voor -bedankte, om in deze zaak een eed af te leggen. - -Een beetje later werd hij geroepen bij den controleur van Bindjey, die -onmiddellijk in de volheid zijner macht aan het knoopen doorhakken -ging. Goh moest òf den eed zweren, die dus nu door den controleur werd -opgelegd, òf de armbanden aan de vrouw geven, òf.... hij ging den pot -in. Hij had ze niet en wilde niet zweren? Nu, dan maar in den kerker! -En Goh werd afgevoerd naar de gevangenis. Nadat hij hierin een paar -uren had doorgebracht, om na te denken over de dwalingen zijns weegs en -over het ongepaste, dat er in stak een machtigen mandarijn van het -zilveren passement niet onmiddellijk zijn zin te geven, werd hij in -vrijheid gesteld, daar een aantal andere Chineesche handelaren voor hem -instonden. Invrijheidstelling onder borgtocht is, geloof ik, iets -nieuws in onze wetgeving. Maar voor welke doortastendheden staat een -Alexander? - -De controleur gaf hem vier en twintig uur tijd, om tot inkeer te komen. -Als hij dan nog niet zoo ver was, zou hij weder in de doos gestopt -worden. - -De geplaagde Goh spoedde zich naar Medan en vroeg raad aan Mr. Van den -Brand [44], wien hij zijne zaak voorlegde. Het liefst wilde hij maar, -om van de zaak af te zijn, de waarde der armbanden, die hij inderdaad -niet had, betalen, want hij vreesde voor de bedreiging van den -controleur, voor benadeeling in zijne zaken, voor zijne vrijheid, ja -zelfs voor zijn leven. - -Voor zijn leven? - -Och, volgens een dwaas gerucht zou het eens zijn voorgekomen, dat in de -gevangenis te Bindjey een gevangene door andere gevangenen geworgd is. -En zoo’n domme Chinees maakt daaruit natuurlijk de dolste -gevolgtrekkingen. - -Onder den invloed van al die angsten en vreezen betaalde dan ook onze -Goh den volgenden dag, na nogmaals voor de omineuze keus gesteld te -zijn, in handen van den controleur van Bindjey 530 dollars, de waarde -der armbanden, af te geven of in de gevangenis te worden geworpen. De -dingen zelf had hij dus blijkbaar werkelijk niet. - -En hiermede was de zaak uit? Niet naar de meening van Mr. Van den -Brand, die van oordeel was, dat men, ook ten opzichte van een Chinees, -niet maar roughshod over de rechtsbedeeling mocht heenrijden en iemand -door onwettige bedreigingen intimideeren; dat de zaak eene zuiver -burgerlijke was, loopende over een bedrag hooger dan ƒ 250.— en dus -niet behoorende tot de competentie van den controleur, die niets anders -had mogen doen, dan voor de eischeres een introductief rekest aan den -landraad opmaken en zeer zeker niet mir nichts dir nichts den Chinees -in de gevangenis had mogen stoppen; dat de controleur eene jammerlijke -begripsverwarring getoond had omtrent burgerlijke en strafrechterlijke -zaken, daar, wanneer hier aanleiding ware geweest tot een -strafrechterlijke vervolging, het ongehoord onzinnig was den verdachte, -onder bedreiging nog wel, een eed op te leggen en dat de controleur in -dat geval de zaak had moeten instrueeren, voor den landraad brengen en -anders niets; zoodat hij met zijne zonderlinge „berechting” in elk -geval buiten zijne bevoegdheid was gegaan en misbruik had gemaakt van -zijn gezag. - -Om deze redenen vestigde Mr. Van den Brand de aandacht van den -resident, als hulpofficier van justitie, op de zaak en verzocht hem, -tegen den controleur van Bindjey eene strafrechterlijke vervolging in -te stellen. - -Goede hemel, welke minutieuze onderscheidingen! Wie lette nu in de -dagen van Salomo of Alexander op zulke kleinigheden? Het moest -eenvoudig verboden zijn om „een flink magistraat, die er van houdt om -spoedig te decideeren”, zoo op de vingers te kijken. - -En de „berechte” was maar een Chinees. [45] - - - ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ - + + - + N. V. SOESMAN’S + - + + - + Emigratie-, Vendu- en Commissiekantoor + - + + - + SEMARANG. + - + + - + Beveelt zich minzaamst aan voor de + - + levering van + - + + - + Krachtig Javaansch Werkvolk + - + + - + Vertegenwoordiger in + - + + - + MEDAN (Polonia), + - + + - + P. Ph. KUYP. + - + + - + Telefoon No. 19. + - + + - ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++ - - - - - - -HET SJOEKOELIËN. - - -Gelijk in vroegere eeuwen een veldheer bij het begin van den winter -zijne troepen terug- en bijeentrok, ten einde de winter-kwartieren te -betrekken, zoo concentreert in de maanden September of October, bij het -begin van den zoogenaamden schuurtijd, de beheerder eener -tabaksonderneming zijne koelies op het hoofd-etablissement, ook wel het -emplacement genaamd. - -Daar bevindt zich de fermenteerschuur, alwaar de tabak, na gedroogd te -zijn, wordt gefermenteerd, gesorteerd en gebundeld, om daarna geperst, -in balen verpakt naar Europa te worden gezonden. Om dezen tijd—het -einde van het oogstjaar—loopt ook van de meeste koelies het contract af -en heeft de afrekening plaats. - -De verschillende kongsie’s [46] worden in de pondoks [47] onder dak -gebracht en er heerscht overal groote bedrijvigheid. - -Nu is het voor de onderneming van het grootste belang, dat zoo weinig -mogelijk arbeiders gebruik zullen maken van de vrijheid, die hun reeds -tegenlacht en zoovelen mogelijk zich opnieuw zullen verbinden. Hoe -echter dit doel te bereiken? Geen koelie, die reeds eenmaal de -zegeningen der koelie-ordonnantie heeft ondergaan, is bereid, voor de -tweede maal zijne vrijheid te offeren, zoo hij nog eenige kans ziet op -andere wijze aan den kost te komen. Er dient dus voor gezorgd te -worden, dat de koelie vóór de afrekening, die hem met een zeker bedrag -aan dollars ook de vrijheid hergeeft, reeds het hem toekomende heeft -opgemaakt en in geldverlegenheid is. - -Ziehier, tot welke middelen om dit edele doel te bereiken de planter, -die er overigens op staat, voor een gentleman te worden gehouden, zijne -toevlucht neemt. Men zal de koelies in de gelegenheid stellen, na -verrichten arbeid wat afleiding te zoeken in gepaste vermaken. Daartoe -worden gelegenheden tot dobbelen opengesteld, terwijl ook, wat anders -nooit geoorloofd is, beroeps-prostituées op de onderneming worden -toegelaten. Een wajang [48] gezelschap slaat op het etablissement zijne -tenten op en geeft dagelijks voorstellingen. De hoofdtandil beweegt -zich zoo vriendschappelijk als nooit onder de koelies en is bereid, -ieder die er om vraagt, geld te leenen, dat ingehouden zal worden bij -de finale afrekening, welke de koelie binnen kort van de administratie -ontvangen zal. De hoofdtandil geniet bij deze gelegenheid een bijna -onbeperkt crediet bij de onderneming, daar men weet, waarvoor de -aangenomen gelden dienen zullen. Hoewel men dat niet altijd -uitdrukkelijk zegt, is het namelijk eene stilzwijgende voorwaarde, dat -die gelden zullen strekken, om uitgeleend te worden aan de koelies, -wier werkcontract verstreken is, of wier toekomstig aandeel hunne -schuld aan de onderneming overtreft. - -Vrouwen, dobbelspel en tooneel, welke koelie kan op den duur aan die -trits van verleidingen weerstand bieden? Hoevelen zijn sterk genoeg, -niet voor de verzoeking te bezwijken? En het geld is zoo gemakkelijk te -krijgen! De hulpbereide hoofdtandil is steeds bij de hand en zijn -vertrouwen in den koelie in deze dagen onbegrijpelijk groot. Maar, niet -waar, waarom ook zou hij niet, tegen een billijke vergoeding natuurlijk -in den vorm van rente, den koelie, die zoovele maanden gezwoegd heeft, -een pleiziertje gunnen? - -En zoo hoereert en dobbelt de koelie gedurende den schuurtijd naar -hartelust, terwijl van tijd tot tijd een tooneelvoorstelling zijn geest -verheffend bezig houdt. - -Helaas, wanneer de dag der afrekening is aangebroken, zal hij te laat -inzien, wat hem zijne lichtzinnigheid heeft gekost! Zijne schuld aan -den hoofdtandil toch zal gewoonlijk grooter blijken dan het hem -toekomend saldo. Wat te doen? De ondernemer alleen kan helpen en wil -helpen, indien de werkman van zijnen kant slechts wil sjoekoeliën, d. -i. een nieuw contract sluiten. Terstond kan de koelie dan opnieuw het -gebruikelijke voorschot ontvangen. - -Wat blijft den man in deze omstandigheden anders over? Hij aanvaardt -dus het aanbod van de onderneming, teekent een nieuw contract en -betaalt den hoofdtandil het restant van zijne schuld. - -De hoofdtandil restitueert aan de onderneming de hem renteloos -voorgeschoten gelden en heeft de door den koelie betaalde renten als -rechtmatige sentoeng [49]. - -De vrucht van een jaar arbeids is voor den werkman verloren gegaan. - - - - - - -HOE VERDIENT EENE JAVAANSCHE VROUW HAAR SARONG? - - -Alvorens tot het beantwoorden dezer detail-vraag over te gaan, wensch -ik den Lezer het model-contract voor Javaansche vrouwen voor te leggen, -zooals dit door de liefderijke zorg van den Gouverneur-Generaal is -vastgesteld. De invullingen, welke cursief zijn gedrukt, zijn uit den -aard der zaak van mijne hand. - -„Wij ondergeteekenden, de Javaansche vrouw Sarina, oud zestien jaar, -lang 143 c.M., geboren te Serang, behoorende tot den stam der -Soendaneezen, ter eenre en Jan Tabak, beheerder der onderneming Tanah -Kringet, handelende als gemachtigde van Pieter Voetblad, eigenaar der -onderneming Tanah Kringet, gelegen in de afdeeling Medan, landschap -Deli, ter andere zijde, verklaren te zijn overeengekomen als volgt: - -I. De contractante ter eenre zal ten behoeve van de onderneming Tanah -Kringet zich onledig houden met het sorteeren en bundelen van tabak en -verder allen arbeid verrichten, die redelijker wijze van haar kan -worden gevorderd. - -II. Het aantal werkuren, gedurende welke de contractante ter eenre ten -behoeve van de onderneming Tanah Kringet moet arbeiden, bedraagt op -elken werkdag tien. - -III. De contractant ter andere zal betalen aan de contractante ter -eenre één $ cent voor het grofbundelen van 10 bossen tabak; 3 $ centen -voor het fijn sorteeren en bundelen van 10 bossen goed blad; 3 $ centen -voor 10 bossen stukblad, of, indien zij in dagloon werkt, een loon van -15 $ centen per dag. - -IV. Als voorschot erkent de contractante ter eenre van den contractant -ter andere ontvangen te hebben een bedrag, als achter haar naam -vermeld, dat verrekend zal worden door maandelijksche kortingen op het -uit te betalen loon, de som van één dollar niet te boven gaande, zulks -tot den koers van twee gulden per dollar. - -Contractante ter eenre zal geen loon ontvangen gedurende de dagen, dat -zij het werk verzuimt, hetzij door ziekte, straftijd of onwil. - -V. Van de contractante ter eenre kan geen arbeid gevorderd worden op de -volgende dagen: 1en en 16en van iedere maand en algemeenen erkende moh. -feestdagen. - -VI. De contractant ter andere zijde voorziet te zijnen koste in -voldoende huisvesting en vrije geneeskundige behandeling van de -contractante ter eenre en haar gezin. - -VII. De contractant ter andere zijde zal de contractante ter eenre niet -tegen haren wil van haar gezin scheiden. - -VIII. De contractante ter eenre zal zich op den eersten dag der maand -Juli des jaars 1900 en twee op de onderneming bevinden en bij den -beheerder aanmelden. - -IX. Deze overeenkomst wordt aangegaan voor den tijd van drie -achtereenvolgende jaren, gerekend van de dagteekening dezer akte. - -Aldus overeengekomen te Medan op heden den 27sten dag der maand Juni -des jaars 1900 en twee. - -Hieronder volgen de handteekeningen met de opgave van het genoten -voorschot, dat gewoonlijk 15 dollar en die van het loon, dat meestal -minder, nooit meer dan 4.50 dollar per maand bedraagt. - -Bij eene aandachtige beschouwing van dit model-contract, treft in de -eerste plaats de hoffelijkheid van Zijne Excellentie. Honneur aux -dames, zegt Z. E. met eene vriendelijke handbeweging en geeft der -Javaansche vrouw de eerste plaats bij het contract. Allerminzaamst -ordonneert hij, dat zij zich ten behoeve der onderneming Zweetveld [50] -onledig zal houden met het sorteeren en bundelen van tabak, een -stijlbloempje, dat het oog aangenaam aandoet bij het ontmoeten in dit -staalstuk. Verder behoeft zij blijkbaar alleen dien arbeid te -verrichten, die redelijker wijze van haar gevergd kan worden, eene -uitdrukking, die wel rekbaar is, doch met het oog op de nobiliteit van -den planter, niet waar, geen reden tot ongerustheid kan geven. - -De hoffelijkheid tegenover het zwakkere geslacht doet evenwel den -Grooten Heer te Buitenzorg niet de belangen van den werkgever vergeten. - -Het aantal werkuren bedraagt op elken werkdag tien. - -Gelukkig herinnert zich Zijne Excellentie onmiddellijk, dat hier -tegenover een behoorlijk loon moet staan en bepaalt edelmoediglijk, dat -deze tien uren arbeids betaald zullen worden met 15 centen, d. w. z. -deze 15 centen zijn geen minimum, doch ook geen maximum. De werkgever -is vrij in de bepaling van de hoegrootheid van het loon; 15 centen is -dus blijkbaar het bedrag, dat den Landvoogd behoorlijk toeschijnt. - -Bij zulk eene weelderige inrichting is dan ook eene korting van meer -dan twintig percent, tot terugbetaling van het genoten (?) voorschot, -in alle opzichten billijk en evenredig te noemen. Op dezelfde gronden -kan ook geen uitkeering van loon geschieden bij ziekte, straftijd of -onwil. Het moet ieder duidelijk zijn, dat waar zulk eene schitterende -gelegenheid bestaat tot overlegging van een groot deel van het loon, -het allerminst noodzakelijk, ja zelfs ongeraden zou zijn, bij ziekte -ondersteuning te geven. - -Laat ons aannemen, dat de planter zich stelt op het standpunt van den -illustren modelmaker en dus per maand aan de Javaansche contractvrouw -betaalt $ 4.50. Hiervan gaat dan af, 1 dollar ter aflossing van het -voorschot. Laat ons veronderstellen, dat zij gemiddeld (met het oog op -haar geslacht) 2 dagen per maand ziek is en daardoor dus 30 centen moet -missen. Dan blijft er voor haar over $ 3.20, zegge drie dollar en -twintig centen, of nog geen elf centen per dag! - -Deze voorstelling is echter nog boven het gemiddelde. Het is mij -bekend, hoe bij eene der grootste maatschappijen geregeld iedere maand -in doorsnee $ 2.20 per Javaansche vrouw wordt uitbetaald. - -Dat is zeven centen per dag!! - -Een onderzoek door mij ingesteld, leerde mij, dat te Medan eene -Javaansche vrouw—buiten snoeperij en sirih—per dag 13 centen voor hare -voeding noodig heeft. Daar alles op de kebon duurder is, mogen wij het -minimum dat de Javaansche vrouw aldaar voor levensonderhoud moet -verdienen, minstens op 15 dollarcenten stellen. - -Hieruit volgt zonneklaar, dat, waar zij niet genoeg heeft om van te -eten, de Javaansche vrouw niets kan wegleggen om kleeding te koopen. - -Vandaar de vraag aan het hoofd van dit opstel: „Hoe verdient eene -Javaansche vrouw haar sarong? [51]” - -Laat ik kort zijn in het beantwoorden dezer vreeselijke vraag: de -Javaansche vrouw verdient, moet verdienen, het geld voor haar sarong -door hoererij. Vijf centen is het bedrag, dat zij ontvangt elken keer, -dat zij zich overgeeft aan den Chinees. Om dus genoeg bij elkaar te -hebben voor den aankoop van het onmisbaar kleedingstuk, moet zij -twintig malen... - -O God! het is ontzettend. - -Er is meer, er is erger. - -Jaarlijks worden er honderden Javaansche meisjes ingevoerd, die den -Chineezen worden voorgeworpen. Scharen van jonge meisjes worden gekocht -en den Chineezen ten offer gebracht. - -Ieder weet, dat zij niet genoeg verdienen, de meisjes bedoel ik, om te -kunnen eten. De planter in de eerste plaats. Toen een beheerder van -eene der grootste maatschappijen mij rondleidde over de onderneming en -mij de huizen voor de Chineezen en die voor de Javanen had laten zien, -vroeg ik hem, waar de ongetrouwde Javaansche vrouwen woonden. Het -antwoord moest er ten slotte uit, dat deze geen woning hadden, doch -„zich maar ergens op moesten schieten.” - -Een inspecteur der Deli Maatschappij deelde in de vergadering, in het -begin van dit boekje besproken, mede, dat zijne maatschappij jaarlijks -honderden Javaansche vrouwen voòr de Chineezen laat uitkomen. - -Het doel zou voornamelijk zijn, aldus de tegennatuurlijke ontucht onder -de Chineezen te bestrijden. - -De bestrijding van het crimen nefamdum is zeker te loven, doch is het -middel niet erger dan de kwaal? - -In de tijden van Nero werden de Christenmaagden den leeuwen -voorgeworpen. Haar lijden was spoedig voorbij en werd duldbaar gemaakt -door de wijding, welke de dood ontving, waar hij de martelaarskroon -medebracht. Hier zijn de jonge meisjes blootgesteld aan de lage lusten -der Chineezen, drie jaren lang, ten einde.... hoererij te stellen in -plaats van sodomie. - -En tot dit werk dwingt de meester zijne slavin, door haar uit te -hongeren. - -Tegelijk verschaft deze wijze van bekeering der Chineezen tot... een -ander pad van ondeugd goedkoope werkkrachten aan de onderneming en kan -het dividend weder een tiende procent hooger zijn. De gedachte moet -streelend wezen, bij het opsteken dezer meerdere winst, dat men die -verkreeg door bevordering der zedelijkheid van den Chineeschen -arbeider. - -Dat de Javaansche vrouw zedelijk en lichamelijk er bij te gronde ging, -telt niet mede en mag voor den meester geen hinderpaal zijn. - -„Zij zijn toch allen hoeren van nature,” zoo verzekert u de planter. - -Deze even gemoedelijke als wijsgeerige opmerking doet ons vol -bewondering voor de kieschheid en het fijn gevoel van den zegsman dit -hoofdstuk sluiten. - - - - - - -HET EINDE. - - -Een zestal Inlandsche vrouwelijke koelie-contractanten, onlangs uit -Deli teruggekeerd, loopen te Semarang rond; daar de ongelukkigen geen -cent bezitten, wil niemand de arme schepsels onder dak nemen, zoodat -zij verplicht zijn, des nachts een plaatsje onder de tamarinde-boomen -te zoeken. De Locomotief vestigde aandacht der politie op de -ongelukkigen om althans te maken, dat ze in hare desas terugkomen. - - (Java-Bode 28 Juni 1898.) - - - - - - - - -KOELIE-ORDONNANTIE. - - -Vastgesteld bij Besluit van Z. E. den Gouverneur-Generaal dato 13 Juli -1889 (Stbl. No. 138) en herzien bij Besluit van 11 Maart 1898 (Stbl. -No. 78). - - -Artikel 1. - -Werklieden, afkomstig van buiten den Nederlandsch-Indischen Archipel, -worden ten behoeve van eenige onderneming van land- of mijnbouw in de -residentie Oostkust van Sumatra door den eigenaar of den administrateur -der onderneming slechts in dienst genomen krachtens eene schriftelijke -overeenkomst. - -Dergelijke overeenkomsten kunnen ook gesloten worden met werklieden, -afkomstig uit andere deelen van den Nederlandsch-Indischen Archipel dan -de residentie Oostkust van Sumatra. [52] - - -Art. 2. - -De werkcontracten vermelden: - - - 1e. den naam of de namen, den ouderdom (naar gissing), de - nationaliteit, de geboorteplaats en, zoo mogelijk, den stam van - den werkman; - 2e. den naam van den werkgever en van de onderneming of de - maatschappij, waarvoor de werkman is gehuurd, zoomede van het - landschap, waarin de onderneming ligt; - 3e. de soort van arbeid, waarvoor de werkman is aangenomen, en het - aantal werkuren, hetwelk niet meer zal mogen bedragen dan tien - uren per etmaal; - - Onder dit aantal werkuren moet mede worden geteld de tijd, - gedurende welken de arbeider voor extra-werkzaamheden wordt - gebezigd, als transporten, wachtdiensten, enz. - - Bij nadere, mede op den voet van artikel 3 te registreeren - overeenkomst tusschen werkgever en werkman, kan de arbeid op - andere wijze worden geregeld, mits het getal van tien werkuren - per etmaal niet worde overschreden; - - 4e. de wijze, waarop de loonen worden berekend en betaald; - 5e. het bedrag en de verrekening der genoten voorschotten; - 6e. den duur der overeenkomst, welke den tijd van drie jaren niet - mag te boven gaan; - 8e. de verplichting van den werkgever om op zijn kosten te voorzien - in de huisvesting en geneeskundige behandeling van den werkman en - diens gezin; - 9e. het beding, dat de werkman niet tegen zijn wil van zijn gezin - zal worden gescheiden; -10e. het tijdstip, waarop de arbeider zich op de onderneming - behoort te bevinden en bij den beheerder behoort aan te melden. - - -De werkcontracten worden opgemaakt volgens een door den -Gouverneur-Generaal vast te stellen model. - -De tijd, gedurende welken de werkman wegens verlof of ziekte van meer -dan één maand, dan wel wegens desertie of het ondergaan van straf, niet -heeft gewerkt, wordt bij de berekening van den duur der verrichte -diensten of van de overeenkomst niet medegerekend. - - -Art. 3. - -Met uitzondering van hetgeen overeengekomen is ingevolge No. 10 van het -vorige artikel, zijn de werkcontracten en de daarin met inachtneming -van de voorschriften dezer ordonnantie gebrachte wijzigingen eerst van -kracht, na registratie door het hoofd van plaatselijk bestuur. - -De werkgever is verplicht binnen acht dagen nadat de werkman op de -onderneming is aangekomen, of, indien hij zich daar reeds bevond, na -het aangaan der overeenkomst, of der daarin gebrachte wijziging, de -akte der overeenkomst in duplo ter registratie aan te bieden aan het -hoofd van plaatselijk bestuur, binnen welks ressort de onderneming -gelegen is. - -Indien de overeenkomst is gesloten op eene plaats in het buitenland, -waar, volgens de uitdrukkelijke en openlijke verklaring der Regeering, -voldoende contrôle op de landverhuizing wordt uitgeoefend, weigert het -hoofd van plaatselijk bestuur alleen dan de registratie, als de -overeenkomst niet voldoet aan de vereischten, gesteld bij artikel 2 -dezer verordening. - -Indien de overeenkomst elders is gesloten, gaat het hoofd van -plaatselijk bestuur tot de registratie niet over, alvorens zich door -ondervraging te hebben overtuigd, dat de werkman vrijwillig tot de -overeenkomst is toegetreden en met hare voorwaarden behoorlijk bekend -is. - -Hij weigert de registratie, zoodra er gegrond vermoeden bij hem bestaat -dat de werkman niet vrijwillig tot de overeenkomst is toegetreden of -wel de overeenkomst niet voldoet aan de bij artikel 2 dezer verordening -voorgeschreven vereischten. - -Als de registratie wordt geweigerd, kan de werkgever de beslissing -inroepen van het hoofd van gewestelijk bestuur, wanneer de weigering -niet van dezen als plaatselijk bestuurder is uitgegaan. - -Bij weigering van de registratie van het werkcontract (dus niet van de -daarin gebrachte wijziging), wordt de werkman, tenzij hij verlangt te -blijven en ten genoegen van het plaatselijk bestuur aantoont, -genoegzame middelen van bestaan te bezitten of door werkzaamheid te -kunnen verkrijgen, met de eerstmogelijke gelegenheid voor rekening van -den werkgever door het plaatselijk bestuur naar de plaats van -aanwerving teruggezonden, wanneer dit althans niet door den werkgever -zelven wordt gedaan. - -De werkgever blijft aansprakelijk voor het onderhoud van den werkman -tot het oogenblik, waarop deze wordt teruggezonden. - -De in dit artikel bedoelde contracten zijn vrij van zegel en worden -ingeschreven in een register, ingericht volgens een door den -Gouverneur-Generaal vast te stellen model. - -Van de registratie wordt door het betrokken Hoofd van Plaatselijk -Bestuur op beide exemplaren aanteekening gehouden, met vermelding van -den datum, op welken zij heeft plaats gehad. - -Een exemplaar wordt daarna teruggezonden aan den werkgever, terwijl het -andere blijft berusten bij den ambtenaar, die het heeft geregistreerd. - -Bij de registratie moet voor rekening van den werkgever één gulden -betaald worden voor elken werkman, die zich bij het te registreeren -contract heeft verbonden. Deze gelden worden maandelijks door de -betrokken ambtenaren in ’s lands kas gestort. - - -Art. 4. - -De werkman mag zich van de onderneming, waar hij werkzaam is, niet -verwijderen zonder schriftelijke vergunning, afgegeven door den -ondernemer, diens administrateur, of iemand door of van wege den -ondernemer daartoe aangesteld, behalve op vrije dagen, en wanneer hij -wegens slechte behandeling klachten tegen den werkgever of diens -personeel gaat uitbrengen. - -Hij is verplicht geregeld zijn arbeid te verrichten, de hem door den -werkgever of diens personeel gegeven bevelen getrouw na te komen, en in -alles zich overeenkomstig zijn contract te gedragen. - - -Art. 5. - -De werkgever is verplicht zijne werklieden goed te behandelen, hun -geregeld de bedongen loonen te betalen, hun kosteloos eene voegzame -huisvesting en behoorlijke geneeskundige verpleging met inbegrip der -noodige medicamenten te verschaffen, ook in geval van verwondingen niet -in zijn dienst ontstaan, en zorg te dragen voor goed bad- en -drinkwater. - -Hij is tevens verplicht zijne werklieden te voorzien van een kaart, -waarvan het model door het Hoofd van Gewestelijk Bestuur wordt -vastgesteld en waarop de naam of de namen, de landaard of stam, de -werkelijke of gegiste ouderdom, de lichaamslengte in centimeters, de -kenbare teekenen, de datum van indiensttreding en de duur der -overeenkomst van den betrokken werkman moeten worden aangerekend, -benevens de naam van de onderneming waartoe hij behoort, en de dagen, -waarop hij vrij is. - -De werklieden zijn verplicht die kaart steeds bij zich te dragen als -zij zich van de onderneming verwijderen en dezelve op aanvraag van het -bestuur te vertoonen. - -Op het overeengekomen loon van den arbeider mag geen andere inhouding -plaats vinden dan die, welke bij de overeenkomst bepaald is, en die -wegens betalingen, waartoe de arbeider bij rechterlijke uitspraak -veroordeeld is zoomede het opvatloon bij desertie. - -Desverlangd is de ondernemer verplicht aan de besturende ambtenaren -inzage te geven van het boek, dat de rekening courant der arbeiders -bevat. - - -Art. 6. - -Geschillen over de uitlegging van het contract worden zooveel mogelijk -bij minnelijke schikking, zonder vorm van proces, door het hoofd van -plaatselijk bestuur vereffend. - -Waar zulks niet mogelijk is, verwijst hij partijen, zoo noodig, naar -den burgerlijken of den strafrechter. - - -Art. 7. - -De werkgever is verplicht den werkman bij het einde van het contract -een ontslagbriefje te geven. - -Het model van dat ontslagbriefje wordt vastgesteld door het Hoofd van -Gewestelijk Bestuur. - -De werkgever is verplicht op het ontslagbriefje te vermelden den naam -of de namen, den landaard of stam, den werkelijken of gegisten -ouderdom, de lichaamslengte in centimeters en de kenbare teekenen van -den werkman, ten wiens behoeve het is afgegeven. - -Binnen acht dagen na het ontslag geeft de werkgever daarvan -schriftelijk kennis aan het hoofd van plaatselijk bestuur, dat van het -ontslag aanteekening houdt in het register. - - -Art. 8. - -Bij behoorlijk geconstateerde voortdurende ongeschiktheid tot den -arbeid, waarvoor de werkman zich verbonden heeft, kan de werkgever, met -voorkennis van het hoofd van plaatselijk bestuur, het aangegaan -contract als ontbonden beschouwen. - -Werklieden, die wegens het eindigen van hun werkcontract zijn -ontslagen, of wier werkcontract door den werkgever niet is nagekomen, -dan wel tengevolge van behoorlijk geconstateerde voortdurende -ongeschiktheid tot den arbeid, waarvoor zij zich verbonden hebben, als -ontbonden wordt beschouwd, worden—tenzij zij verlangen te blijven en -ten genoegen van het plaatselijk bestuur aantoonen genoegzame middelen -van bestaan te bezitten of door werkzaamheid te kunnen verkrijgen—met -de eerstmogelijke gelegenheid door het plaatselijk bestuur voor -rekening van den werkgever naar de plaats hunner aanwerving -teruggezonden, wanneer dit althans door den werkgever zelven niet wordt -gedaan. Deze blijft voor het onderhoud van den werkman aansprakelijk -tot het oogenblik van terugzending. - - -Art. 9. - -Elke willekeurige inbreuk op het werkcontract wordt gestraft: aan den -kant van den werkgever met een geldboete van ten hoogste f 100 (één -honderd gulden), zullende bij herhaling het hoofd van gewestelijk -bestuur bevoegd zijn het contract ontbonden te verklaren; - -aan den kant van den arbeider met een geldboete van ten hoogste f 50 -(vijftig gulden), of tenarbeidstelling aan de publieke werken voor den -kost zonder loon van ten hoogste één maand. - -De arbeider, die reeds éénmaal wegens willekeurige inbreuk op het -werkcontract is veroordeeld, wordt bij herhaling van het feit gestraft -met tenarbeidstelling aan de publieke werken voor den kost zonder loon -van ten hoogste drie maanden, zullende het hoofd van gewestelijk -bestuur ook in dit geval bevoegd zijn het contract ontbonden te -verklaren, indien de werkgever zulks verlangt. - -De feiten, waardoor de werkman geacht wordt op zijn werkcontract -willekeurig inbreuk te maken, zijn: - - a. niet voldoening aan de verplichting, omschreven in No. 10 van - artikel 2; - b. desertie; - c. voortgezette weigering om te werken. - - -Art. 10. - -Verzet, beleediging of bedreiging tegen de werkgevers of hun personeel, -rustverstoring, verregaande luiheid, dienstweigering, opruiing tot -desertie of tot dienstweigering, vechterij, dronkenschap en dergelijke -vergrijpen tegen de goede orde, worden, indien het feit niet als -misdrijf is aan te merken, gestraft met eene geldboete van ten hoogst f -25 (vijf en twintig gulden), of met tenarbeidstelling aan de publieke -werken voor den kost zonder loon van ten hoogste twaalf dagen. - - -Art. 11. - -Het aanmoedigen tot nietnaleving van werkcontracten, of het begunstigen -daarvan door het verleenen van huisvestiging aan- of het indienstnemen -van een werkman, die niet door een behoorlijk ingevuld ontslagbriefje -of door een van wege het Bestuur aan hem uitgereikt schriftuur heeft -bewezen geheel vrij te zijn van dienstverplichtingen tegenover anderen, -wordt, elke overtreding op zich zelve, gestraft, voor zooveel -Europeanen of met dezen gelijkgestelden betreft, met eene geldboete van -ten hoogste f 100 (één honderd gulden) of gevangenisstraf van ten -hoogste acht dagen, en voor zooveel Inlanders of met dezen -gelijkgestelden betreft, met eene geldboete van ten hoogste f 50 -(vijftig gulden) of tenarbeidstelling aan de publieke werken voor den -kost zonder loon van ten hoogste één maand. - - -Art. 12. - -Willekeurige inbreuk op het contract, door den werkman gepleegd, wordt -alleen vervolgd op aanklacht van den eigenaar of administrateur der -onderneming, waartoe de werkman behoort. - -De werkman, die voor de eerste maal ter zake van desertie terecht -staat, kan de straf voorkomen, indien hij met goedvinden van den -aanklager, vóór de oplegging vrijwillig naar zijn meester terugkeert. - - -Art. 13. - -Overtredingen van de voorschriften dezer ordonnantie, waartegen geen -bepaalde straffen zijn bedreigd, worden gestraft voor zooveel -Europeanen en met dezen gelijkgestelden betreft, met eene geldboete van -ten hoogste ƒ 100 (een honderd gulden); voor zooveel Inlanders en -daarmede gelijkgestelden betreft, met eene geldboete van ten hoogste ƒ -25 (vijf en twintig gulden) of tenarbeidstelling aan de publieke werken -voor den kost zonder loon van ten hoogste twaalf dagen. - - -Art. 13a. - -Arbeiders, die tijdens den duur der overeenkomst buiten de onderneming -terechtgestaan of eene vrijheidsstraf ondergaan hebben, dan wel zij, -die na eene afwezigheid wegens verlof, ziekte of anderszins, niet -derwaarts binnen den toegestanen of door het plaatselijk bestuur -voldoende geachten tijd terug keeren, kunnen op kosten van den -werkgever door de politie, of namens deze door personeel van den -werkgever naar de onderneming teruggevoerd worden. Deze bepaling geldt -mede ten aanzien van werklieden bij den bouw van den Staatsspoorweg ter -Sumatra’s Westkust en bij spoor- en tramwegondernemingen voor publiek -verkeer in de Residentie Oostkust van Sumatra, die op den voet der -ordonnantiën van 18 Augustus 1889 (Staatsblad No. 182) en 24 December -1891 (Staatsblad No. 264) krachtens eene schriftelijke overeenkomst in -dienst zijn genomen. - - -Art. 14. - -Deze ordonnantie treedt in werking den 1en October 1889. - - - - - - - - -AANTEEKENINGEN - - -[1] Woorden van de Java-Bode, 9 April 1902. Zie tot staving van dit -argument de advertentie op pag. 37 en 42. - -[2] Overgenomen uit het verslag van de Deli-Courant van 1 April 1902. - -[3] De heer Lefèbre c. s. - -[4] Een keurig argument, waar ik juist die praktijk bestrijd. - -[5] Alleen te Medan een heel klein Protestantsch kerkje, waarvoor men -in dit land der millioenen, na een gesukkel van eenige jaren ƒ 14000.— -bijeen wist te brengen en een atappen huis, dat als kerk voor de -Roomsch-Katholieken bij het jaarlijksch bezoek van den pastoor dienst -doet. - -[6] Dag der uitbetaling der loonen aan de koelies. - -[7] Sumatra-Post, 5 April 1899. - -[8] Sumatra-Post, 7 Augustus 1902. - -[9] Hoofd-administrateur der Koninklijke Maatschappij tot Exploitatie -van Petroleumbronnen in Ned.-Indië. - -[10] Hoofd-administrateur der Medan Tabak Mij. - -[11] Hoofdadministrateur der Deli Mij. - -[12] Administrateur van Bindjei Estate. - -[13] Hoofd-administrateur van de Mij. Arendsburg. - -[14] Planters: hier gebruikt voor het meer omvattende „lieden, die voor -hunne ondernemingen (van landbouw of van nijverheid) contract-koelies -gebruiken.” - -[15] Toch spoeden zich de hoogste ambtenaren, zoowel als de -onafhankelijkste particulieren met hunne vrouwen en dochters naar de -paleizen dezer hoofden ten dage hunner recepties. - -Ook zijn deze menschen Rechters in den Landraad! - -[16] Zonder schuld. - -[17] Eerbewijs. - -[18] Onder de planters heeft men drie categorieën: toean ketjil (de -assistent), toean besar (de administrateur), toean-maatschappij (de -hoofd-administrateur). - -[19] Dat is: de controleur. - -[20] Overtredingen. - -[21] Medelijden. - -[22] Zie blz. 53. - -[23] Het dreigement hielp den administrateur ditmaal niet. Wel had hij -gelijk, wat het toetoepen der andere zaken betrof, doch hiervoor was -een ander magistraat verantwoordelijk, dan de betrokken controleur. - -[24] Hoe ongelooflijk schijnbaar ook, is dit voorgekomen. Men begrijpt, -dat voor sommige chefs kieschkeurigheid bij hunne ondergeschikten eene -minder gewenschte eigenschap is. Het is in zulke gevallen minder gebrek -aan tact tegenover den Chinees, dan tegenover den superieur. - -[25] Palen. - -[26] De huizen in Deli staan alle 1 à 2 M. boven den grond, op steenen -neuten of op houten palen. - -[27] Oproer onder de koelies. - -[28] Over de beteekenis dezer uitdrukking, zie pag. 54. - -[29] Oppasser. - -[30] Is het mogelijk onchristelijker, onmenschelijker te zijn? vraagt -F. A. White in het nummer van September 1901 der Westminster Review, -waaraan het aangehaalde ontleend is. - -[31] Dit geschiedde in ’t jaar 1900. - -[32] Winkel op de onderneming. - -[33] Wrok gevoelden. - -[34] Tiencentstuk. - -[35] Kunstgreep, list. - -[36] Het Residentiegerecht en de Landraden, waar een rechterlijk -ambtenaar praesideert, blijven hier buiten beschouwing. Ik spreek -alleen over de berechting der overtredingen der koelie-ordonnantie door -koelies. - -[37] Sumatra-Post ddo. 9 Augustus 1902. - -[38] Dwangarbeid. - -[39] Technische benaming voor minderwaardige koelies. - -[40] Chineesche opzichter. - -[41] Cultuur-onderneming. - -[42] Overgenomen uit de correspondentie van D. E. Liaan in de Java-Bode -van 31 December 1901. - -[43] Uit de beoordeeling dezer zaak door de Deli-Courant. - -[44] De schrijver van dit boekje. - -[45] Het verloop dezer zaak is te eigenaardig, te teekenend om het den -Lezer te onthouden. Ziehier dan, wat het gevolg was mijner aanklacht: - - 1e de Resident gaf bevel tot vervolging van... Goh Tjau Hin; - 2e het onderzoek toonde de volkomen onschuld aan van den Chinees; - 3e Goh Tjau Hin zag zijn 530 dollars nooit terug; - 4e de controleur H. E. Muller bleef gehandhaafd en spreekt nog - recht te Bindjey; - 5e Goh Tjau Hin verkocht zijne bezittingen en vluchtte naar China, - naar hij mij zeide, omdat hij vreesde, dat de controleur hem - zou zoeken en hij zich niet opgewassen voelde tegen zoo’n groot - heer; - 6e het vertrouwen der bevolking in de rechtspraak van dezen - Magistraat... wat dunkt u, Lezer? - -[46] Werkploegen. - -[47] Tijdelijke woningen. - -[48] Tooneel. - -[49] Winst. - -[50] Vertaling van Tanah Kringet. - -[51] Een soort rok, het voornaamste kleedingstuk der Javaansche vrouw, -dat minstens één dollar kost en waar zij niet buiten kan. - -[52] De Sultan van Deli schijnt blijkbaar de zegeningen der -koelie-ordonnantie, in tegenstelling met het Gouvernement van -Ned.-Indië, voor zijne onderdanen niet te wenschen. - -*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK DE MILLIOENEN UIT DELI *** - -Updated editions will replace the previous one--the old editions will -be renamed. - -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the -United States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for an eBook, except by following -the terms of the trademark license, including paying royalties for use -of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for -copies of this eBook, complying with the trademark license is very -easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation -of derivative works, reports, performances and research. Project -Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away--you may -do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected -by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark -license, especially commercial redistribution. - -START: FULL LICENSE - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg-tm License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project -Gutenberg-tm electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the -person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph -1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm -electronic works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the -Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when -you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country other than the United States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work -on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the -phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: - - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and - most other parts of the world at no cost and with almost no - restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it - under the terms of the Project Gutenberg License included with this - eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the - United States, you will have to check the laws of the country where - you are located before using this eBook. - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase "Project -Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format -other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg-tm website -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain -Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works -provided that: - -* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation." - -* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm - works. - -* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - -* You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of -the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the Foundation as set -forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any -Defect you cause. - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at -www.gutenberg.org - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's business office is located at 809 North 1500 West, -Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up -to date contact information can be found at the Foundation's website -and official page at www.gutenberg.org/contact - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without -widespread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine-readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular -state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of -volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. - -Most people start at our website which has the main PG search -facility: www.gutenberg.org - -This website includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. diff --git a/old/65660-0.zip b/old/65660-0.zip Binary files differdeleted file mode 100644 index 51fb3f8..0000000 --- a/old/65660-0.zip +++ /dev/null diff --git a/old/65660-h.zip b/old/65660-h.zip Binary files differdeleted file mode 100644 index 84565fe..0000000 --- a/old/65660-h.zip +++ /dev/null diff --git a/old/65660-h/65660-h.htm b/old/65660-h/65660-h.htm deleted file mode 100644 index 716adb1..0000000 --- a/old/65660-h/65660-h.htm +++ /dev/null @@ -1,4127 +0,0 @@ -<!DOCTYPE html -PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd"> -<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source on 2021-06-21T19:49:34Z using SAXON HE 9.9.1.8 . --> -<html lang="nl"> -<head> -<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8"> -<title>De millioenen uit Deli</title> -<meta name="generator" content="tei2html.xsl, see https://github.com/jhellingman/tei2html"> -<meta name="author" content="Johannes van den Brand (–1921)"> -<link rel="coverpage" href="images/frontcover.jpg"> -<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/"> -<meta name="DC.Creator" content="Johannes van den Brand (–1921)"> -<meta name="DC.Title" content="De millioenen uit Deli"> -<meta name="DC.Language" content="nl-1900"> -<meta name="DC.Format" content="text/html"> -<meta name="DC.Publisher" content="Project Gutenberg"> -<meta name="DC:Subject" content="#####"> -<style type="text/css"> /* <![CDATA[ */ -html { -line-height: 1.3; -} -body { -margin: 0; -} -main { -display: block; -} -h1 { -font-size: 2em; -margin: 0.67em 0; -} -hr { -height: 0; -overflow: visible; -} -pre { -font-family: monospace, monospace; -font-size: 1em; -} -a { -background-color: transparent; -} -abbr[title] { -border-bottom: none; -text-decoration: underline; -text-decoration: underline dotted; -} -b, strong { -font-weight: bolder; -} -code, kbd, samp { -font-family: monospace, monospace; -font-size: 1em; -} -small { -font-size: 80%; -} -sub, sup { -font-size: 67%; -line-height: 0; -position: relative; -vertical-align: baseline; -} -sub { -bottom: -0.25em; -} -sup { -top: -0.5em; -} -img { -border-style: none; -} -body { -font-family: serif; -font-size: 100%; -text-align: left; -margin-top: 2.4em; -} -div.front, div.body { -margin-bottom: 7.2em; -} -div.back { -margin-bottom: 2.4em; -} -.div0 { -margin-top: 7.2em; -margin-bottom: 7.2em; -} -.div1 { -margin-top: 5.6em; -margin-bottom: 5.6em; -} -.div2 { -margin-top: 4.8em; -margin-bottom: 4.8em; -} -.div3 { -margin-top: 3.6em; -margin-bottom: 3.6em; -} -.div4 { -margin-top: 2.4em; -margin-bottom: 2.4em; -} -.div5, .div6, .div7 { -margin-top: 1.44em; -margin-bottom: 1.44em; -} -.div0:last-child, .div1:last-child, .div2:last-child, .div3:last-child, -.div4:last-child, .div5:last-child, .div6:last-child, .div7:last-child { -margin-bottom: 0; -} -blockquote div.front, blockquote div.body, blockquote div.back { -margin-top: 0; -margin-bottom: 0; -} -.divBody .div1:first-child, .divBody .div2:first-child, .divBody .div3:first-child, .divBody .div4:first-child, -.divBody .div5:first-child, .divBody .div6:first-child, .divBody .div7:first-child { -margin-top: 0; -} -h1, h2, h3, h4, h5, h6, .h1, .h2, .h3, .h4, .h5, .h6 { -clear: both; -font-style: normal; -text-transform: none; -} -h3, .h3 { -font-size: 1.2em; -} -h3.label { -font-size: 1em; -margin-bottom: 0; -} -h4, .h4 { -font-size: 1em; -} -.alignleft { -text-align: left; -} -.alignright { -text-align: right; -} -.alignblock { -text-align: justify; -} -p.tb, hr.tb, .par.tb { -margin: 1.6em auto; -text-align: center; -} -p.argument, p.note, p.tocArgument, .par.argument, .par.note, .par.tocArgument { -font-size: 0.9em; -text-indent: 0; -} -p.argument, p.tocArgument, .par.argument, .par.tocArgument { -margin: 1.58em 10%; -} -td.tocDivNum { -vertical-align: top; -} -td.tocPageNum { -vertical-align: bottom; -} -.opener, .address { -margin-top: 1.6em; -margin-bottom: 1.6em; -} -.addrline { -margin-top: 0; -margin-bottom: 0; -} -.dateline { -margin-top: 1.6em; -margin-bottom: 1.6em; -text-align: right; -} -.salute { -margin-top: 1.6em; -margin-left: 3.58em; -text-indent: -2em; -} -.signed { -margin-top: 1.6em; -margin-left: 3.58em; -text-indent: -2em; -} -.epigraph { -font-size: 0.9em; -width: 60%; -margin-left: auto; -} -.epigraph span.bibl { -display: block; -text-align: right; -} -.trailer { -clear: both; -margin-top: 3.6em; -} -span.abbr, abbr { -white-space: nowrap; -} -span.parnum { -font-weight: bold; -} -span.corr, span.gap { -border-bottom: 1px dotted red; -} -span.num, span.trans, span.trans { -border-bottom: 1px dotted gray; -} -span.measure { -border-bottom: 1px dotted green; -} -.ex { -letter-spacing: 0.2em; -} -.sc { -font-variant: small-caps; -} -.asc { -font-variant: small-caps; -text-transform: lowercase; -} -.uc { -text-transform: uppercase; -} -.tt { -font-family: monospace; -} -.underline { -text-decoration: underline; -} -.overline, .overtilde { -text-decoration: overline; -} -.rm { -font-style: normal; -} -.red { -color: red; -} -hr { -clear: both; -border: none; -border-bottom: 1px solid black; -width: 45%; -margin-left: auto; -margin-right: auto; -margin-top: 1em; -text-align: center; -} -hr.dotted { -border-bottom: 2px dotted black; -} -hr.dashed { -border-bottom: 2px dashed black; -} -.aligncenter { -text-align: center; -} -h1, h2, .h1, .h2 { -font-size: 1.44em; -line-height: 1.5; -} -h1.label, h2.label { -font-size: 1.2em; -margin-bottom: 0; -} -h5, h6 { -font-size: 1em; -font-style: italic; -} -p, .par { -text-indent: 0; -} -p.firstlinecaps:first-line, .par.firstlinecaps:first-line { -text-transform: uppercase; -} -.hangq { -text-indent: -0.32em; -} -.hangqq { -text-indent: -0.42em; -} -.hangqqq { -text-indent: -0.84em; -} -p.dropcap:first-letter, .par.dropcap:first-letter { -float: left; -clear: left; -margin: 0 0.05em 0 0; -padding: 0; -line-height: 0.8; -font-size: 420%; -vertical-align: super; -} -blockquote, p.quote, div.blockquote, div.argument, .par.quote { -font-size: 0.9em; -margin: 1.58em 5%; -} -.pageNum a, a.noteRef:hover, a.pseudoNoteRef:hover, a.hidden:hover, a.hidden { -text-decoration: none; -} -.advertisement, .advertisements { -background-color: #FFFEE0; -border: black 1px dotted; -color: #000; -margin: 2em 5%; -padding: 1em; -} -.footnotes .body, .footnotes .div1 { -padding: 0; -} -.fnarrow { -color: #AAAAAA; -font-weight: bold; -text-decoration: none; -} -.fnarrow:hover, .fnreturn:hover { -color: #660000; -} -.fnreturn { -color: #AAAAAA; -font-size: 80%; -font-weight: bold; -text-decoration: none; -vertical-align: 0.25em; -} -a { -text-decoration: none; -} -a:hover { -text-decoration: underline; -background-color: #e9f5ff; -} -a.noteRef, a.pseudoNoteRef { -font-size: 67%; -line-height: 0; -position: relative; -vertical-align: baseline; -top: -0.5em; -text-decoration: none; -margin-left: 0.1em; -} -.displayfootnote { -display: none; -} -div.footnotes { -font-size: 80%; -margin-top: 1em; -padding: 0; -} -hr.fnsep { -margin-left: 0; -margin-right: 0; -text-align: left; -width: 25%; -} -p.footnote, .par.footnote { -margin-bottom: 0.5em; -margin-top: 0.5em; -} -p.footnote .fnlabel, .par.footnote .fnlabel { -float: left; -min-width: 1.0em; -margin-left: -0.1em; -padding-top: 0.9em; -padding-right: 0.4em; -} -.apparatusnote { -text-decoration: none; -} -table.tocList { -width: 100%; -margin-left: auto; -margin-right: auto; -border-width: 0; -border-collapse: collapse; -} -td.tocPageNum, td.tocDivNum { -text-align: right; -min-width: 10%; -border-width: 0; -white-space: nowrap; -} -td.tocDivNum { -padding-left: 0; -padding-right: 0.5em; -} -td.tocPageNum { -padding-left: 0.5em; -padding-right: 0; -} -td.tocDivTitle { -width: auto; -} -p.tocPart, .par.tocPart { -margin: 1.58em 0; -font-variant: small-caps; -} -p.tocChapter, .par.tocChapter { -margin: 1.58em 0; -} -p.tocSection, .par.tocSection { -margin: 0.7em 5%; -} -table.tocList td { -vertical-align: top; -} -table.tocList td.tocPageNum { -vertical-align: bottom; -} -table.inner { -display: inline-table; -border-collapse: collapse; -width: 100%; -} -td.itemNum { -text-align: right; -min-width: 5%; -padding-right: 0.8em; -} -td.innerContainer { -padding: 0; -margin: 0; -} -.index { -font-size: 80%; -} -.index p { -text-indent: -1em; -margin-left: 1em; -} -.indexToc { -text-align: center; -} -.transcriberNote { -background-color: #DDE; -border: black 1px dotted; -color: #000; -font-family: sans-serif; -font-size: 80%; -margin: 2em 5%; -padding: 1em; -} -.missingTarget { -text-decoration: line-through; -color: red; -} -.correctionTable { -width: 75%; -} -.width20 { -width: 20%; -} -.width40 { -width: 40%; -} -p.smallprint, li.smallprint, .par.smallprint { -color: #666666; -font-size: 80%; -} -span.musictime { -vertical-align: middle; -display: inline-block; -text-align: center; -} -span.musictime, span.musictime span.top, span.musictime span.bottom { -padding: 1px 0.5px; -font-size: xx-small; -font-weight: bold; -line-height: 0.7em; -} -span.musictime span.bottom { -display: block; -} -ul { -list-style-type: none; -} -.splitListTable { -margin-left: 0; -} -.numberedItem { -text-indent: -3em; -margin-left: 3em; -} -.numberedItem .itemNumber { -float: left; -position: relative; -left: -3.5em; -width: 3em; -display: inline-block; -text-align: right; -} -.itemGroupTable { -border-collapse: collapse; -margin-left: 0; -} -.itemGroupTable td { -padding: 0; -margin: 0; -vertical-align: middle; -} -.itemGroupBrace { -padding: 0 0.5em !important; -} -.titlePage { -border: #DDDDDD 2px solid; -margin: 3em 0 7em 0; -padding: 5em 10% 6em 10%; -text-align: center; -} -.titlePage .docTitle { -line-height: 1.7; -margin: 2em 0 2em 0; -font-weight: bold; -} -.titlePage .docTitle .mainTitle { -font-size: 1.8em; -} -.titlePage .docTitle .subTitle, .titlePage .docTitle .seriesTitle, -.titlePage .docTitle .volumeTitle { -font-size: 1.44em; -} -.titlePage .byline { -margin: 2em 0 2em 0; -font-size: 1.2em; -line-height: 1.5; -} -.titlePage .byline .docAuthor { -font-size: 1.2em; -font-weight: bold; -} -.titlePage .figure { -margin: 2em auto; -} -.titlePage .docImprint { -margin: 4em 0 0 0; -font-size: 1.2em; -line-height: 1.5; -} -.titlePage .docImprint .docDate { -font-size: 1.2em; -font-weight: bold; -} -div.figure { -text-align: center; -} -.figure { -margin-left: auto; -margin-right: auto; -} -.floatLeft { -float: left; -margin: 10px 10px 10px 0; -} -.floatRight { -float: right; -margin: 10px 0 10px 10px; -} -p.figureHead, .par.figureHead { -font-size: 100%; -text-align: center; -} -.figAnnotation { -font-size: 80%; -position: relative; -margin: 0 auto; -} -.figTopLeft, .figBottomLeft { -float: left; -} -.figTopRight, .figBottomRight { -float: right; -} -.figure p, .figure .par { -font-size: 80%; -margin-top: 0; -text-align: center; -} -img { -border-width: 0; -} -td.galleryFigure { -text-align: center; -vertical-align: middle; -} -td.galleryCaption { -text-align: center; -vertical-align: top; -} -tr, td, th { -vertical-align: top; -} -tr.bottom, td.bottom, th.bottom { -vertical-align: bottom; -} -td.label, tr.label td { -font-weight: bold; -} -td.unit, tr.unit td { -font-style: italic; -} -td.leftbrace, td.rightbrace { -vertical-align: middle; -} -span.sum { -padding-top: 2px; -border-top: solid black 1px; -} -table.inlinetable { -display: inline-table; -} -table.borderOutside { -border-collapse: collapse; -} -table.borderOutside td { -padding-left: 4px; -padding-right: 4px; -} -table.borderOutside .cellHeadTop, table.borderOutside .cellTop { -border-top: 2px solid black; -} -table.borderOutside .cellHeadBottom { -border-bottom: 1px solid black; -} -table.borderOutside .cellBottom { -border-bottom: 2px solid black; -} -table.borderOutside .cellLeft, table.borderOutside .cellHeadLeft { -border-left: 2px solid black; -} -table.borderOutside .cellRight, table.borderOutside .cellHeadRight { -border-right: 2px solid black; -} -table.verticalBorderInside { -border-collapse: collapse; -} -table.verticalBorderInside td { -padding-left: 4px; -padding-right: 4px; -border-left: 1px solid black; -} -table.verticalBorderInside .cellHeadTop, table.verticalBorderInside .cellTop { -border-top: 2px solid black; -} -table.verticalBorderInside .cellHeadBottom { -border-bottom: 1px solid black; -} -table.verticalBorderInside .cellBottom { -border-bottom: 2px solid black; -} -table.verticalBorderInside .cellLeft, table.verticalBorderInside .cellHeadLeft { -border-left: 0 solid black; -} -table.borderAll { -border-collapse: collapse; -} -table.borderAll td { -padding-left: 4px; -padding-right: 4px; -border: 1px solid black; -} -table.borderAll .cellHeadTop, table.borderAll .cellTop { -border-top: 2px solid black; -} -table.borderAll .cellHeadBottom { -border-bottom: 1px solid black; -} -table.borderAll .cellBottom { -border-bottom: 2px solid black; -} -table.borderAll .cellLeft, table.borderAll .cellHeadLeft { -border-left: 2px solid black; -} -table.borderAll .cellRight, table.borderAll .cellHeadRight { -border-right: 2px solid black; -} -tr.borderTop td, tr.borderTop th, th.borderTop, td.borderTop { -border-top: 1px solid black !important; -} -tr.borderRight td, tr.borderRight th, th.borderRight, td.borderRight { -border-right: 1px solid black !important; -} -tr.borderLeft td, tr.borderLeft th, th.borderLeft, td.borderLeft { -border-left: 1px solid black !important; -} -tr.borderBottom td, tr.borderBottom th, th.borderBottom, td.borderBottom { -border-bottom: 1px solid black !important; -} -tr.borderHorizontal td, tr.borderHorizontal th, th.borderHorizontal, td.borderHorizontal { -border-top: 1px solid black !important; -border-bottom: 1px solid black !important; -} -tr.borderVertical td, tr.borderVertical th, th.borderVertical, td.borderVertical { -border-right: 1px solid black !important; -border-left: 1px solid black !important; -} -tr.borderAll td, tr.borderAll th, th.borderAll, td.borderAll { -border: 1px solid black !important; -} -tr.noBorderTop td, tr.noBorderTop th, th.noBorderTop, td.noBorderTop { -border-top: none !important; -} -tr.noBorderRight td, tr.noBorderRight th, th.noBorderRight, td.noBorderRight { -border-right: none !important; -} -tr.noBorderLeft td, tr.noBorderLeft th, th.noBorderLeft, td.noBorderLeft { -border-left: none !important; -} -tr.noBorderBottom td, tr.noBorderBottom th, th.noBorderBottom, td.noBorderBottom { -border-bottom: none !important; -} -tr.noBorderHorizontal td, tr.noBorderHorizontal th, th.noBorderHorizontal, td.noBorderHorizontal { -border-top: none !important; -border-bottom: none !important; -} -tr.noBorderVertical td, tr.noBorderVertical th, th.noBorderVertical, td.noBorderVertical { -border-right: none !important; -border-left: none !important; -} -tr.borderAll td, tr.borderAll th, th.borderAll, td.noBorderAll { -border: none !important; -} -.cellDoubleUp { -border: 0 solid black !important; -width: 1em; -} -td.alignDecimalIntegerPart { -text-align: right; -border-right: none !important; -padding-right: 0 !important; -margin-right: 0 !important; -} -td.alignDecimalFractionPart { -text-align: left; -border-left: none !important; -padding-left: 0 !important; -margin-left: 0 !important; -} -td.alignDecimalNotNumber { -text-align: center; -} -body { -padding: 1.58em 16%; -} -.pageNum { -display: inline; -font-size: 70%; -font-style: normal; -margin: 0; -padding: 0; -position: absolute; -right: 1%; -text-align: right; -} -.marginnote { -font-size: 0.8em; -height: 0; -left: 1%; -position: absolute; -text-indent: 0; -width: 14%; -text-align: left; -} -.right-marginnote { -font-size: 0.8em; -height: 0; -right: 3%; -position: absolute; -text-indent: 0; -text-align: right; -width: 11% -} -.cut-in-left-note { -font-size: 0.8em; -left: 1%; -float: left; -text-indent: 0; -width: 14%; -text-align: left; -padding: 0.8em 0.8em 0.8em 0; -} -.cut-in-right-note { -font-size: 0.8em; -left: 1%; -float: right; -text-indent: 0; -width: 14%; -text-align: right; -padding: 0.8em 0 0.8em 0.8em; -} -span.tocPageNum, span.flushright { -position: absolute; -right: 16%; -top: auto; -text-indent: 0; -} -.pglink::after { -content: "\0000A0\01F4D8"; -font-size: 80%; -font-style: normal; -font-weight: normal; -} -.catlink::after { -content: "\0000A0\01F4C7"; -font-size: 80%; -font-style: normal; -font-weight: normal; -} -.exlink::after, .wplink::after, .biblink::after, .qurlink::after, .seclink::after { -content: "\0000A0\002197\00FE0F"; -color: blue; -font-size: 80%; -font-style: normal; -font-weight: normal; -} -.pglink:hover { -background-color: #DCFFDC; -} -.catlink:hover { -background-color: #FFFFDC; -} -.exlink:hover, .wplink:hover, .biblink:hover, .qurlink:hover { -background-color: #FFDCDC; -} -body { -background: #FFFFFF; -font-family: serif; -} -body, a.hidden { -color: black; -} -h1, h2, .h1, .h2 { -text-align: center; -font-variant: small-caps; -font-weight: normal; -} -p.byline { -text-align: center; -font-style: italic; -margin-bottom: 2em; -} -.div2 p.byline, .div3 p.byline, .div4 p.byline, .div5 p.byline, .div6 p.byline, .div7 p.byline { -text-align: left; -} -.figureHead, .noteRef, .pseudoNoteRef, .marginnote, .right-marginnote, p.legend, .verseNum { -color: #660000; -} -.rightnote, .pageNum, .lineNum, .pageNum a { -color: #AAAAAA; -} -a.hidden:hover, a.noteRef:hover, a.pseudoNoteRef:hover { -color: red; -} -h1, h2, h3, h4, h5, h6 { -font-weight: normal; -} -table { -margin-left: auto; -margin-right: auto; -} -.tablecaption { -text-align: center; -} -.arab { font-family: Scheherazade, serif; } -.aran { font-family: 'Awami Nastaliq', serif; } -.grek { font-family: 'Charis SIL', serif; } -.hebr { font-family: Shlomo, 'Ezra SIL', serif; } -.syrc { font-family: 'Serto Jerusalem', serif; } -/* CSS rules generated from @rend attributes in TEI file */ -.cover-imagewidth { -width:457px; -} -.xd30e91 { -text-align:center; font-size:x-large; -} -.xd30e95 { -font-size:small; -} -.xd30e99 { -font-size:large; -} -.frontispiecewidth { -width:420px; -} -.titlepage-imagewidth { -width:453px; -} -.xd30e140 { -text-align:right; -} -.xd30e301 { -text-align:center; -} -.p37width { -width:421px; -} -.p40width { -width:399px; -} -.p41width { -width:490px; -} -.p42width { -width:418px; -} -.p44width { -width:420px; -} -.p46width { -width:447px; -} -.p62width { -width:443px; -} -@media handheld { -} -/* ]]> */ </style> -</head> -<body> - -<div style='text-align:center; font-size:1.2em; font-weight:bold'>The Project Gutenberg eBook of De millioenen uit Deli, by J. van den Brand</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and -most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions -whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms -of the Project Gutenberg License included with this eBook or online -at <a href="https://www.gutenberg.org">www.gutenberg.org</a>. If you -are not located in the United States, you will have to check the laws of the -country where you are located before using this eBook. -</div> - -<p style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:1em; margin-left:2em; text-indent:-2em'>Title: De millioenen uit Deli</p> - -<div style='display:block; margin-top:1em; margin-bottom:1em; margin-left:2em; text-indent:-2em'>Author: J. van den Brand</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'>Release Date: June 21, 2021 [eBook #65660]</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'>Language: Dutch</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'>Character set encoding: UTF-8</div> - -<div style='display:block; margin-left:2em; text-indent:-2em'>Produced by: Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net/ for Project Gutenberg (This book was produced from scanned images of public domain material from the Google Books project.)</div> - -<div style='margin-top:2em; margin-bottom:4em'>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK DE MILLIOENEN UIT DELI ***</div> -<div class="front"> -<div class="div1 cover"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divBody"> -<p class="first"></p> -<div class="figure cover-imagewidth"><img src="images/frontcover.jpg" alt="Oorspronkelijke voorkant." width="457" height="720"></div><p> -</p> -</div> -</div> -<div class="div1 frenchtitle"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divBody"> -<p class="first xd30e91">DE MILLIOENEN UIT DELI<br> -<span class="xd30e95">DOOR</span><br> -<span class="xd30e99">Mr. J. VAN DEN BRAND.</span> -</p> -</div> -</div> -<div class="div1 frontispiece"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divBody"> -<p class="first"></p> -<div class="figure frontispiecewidth"><img src="images/frontispiece.png" alt="" width="420" height="525"><div class="figAnnotation frontispiecewidth"><span class="figTop"> </span><span class="figBottomRight">(<i>Deli Courant, 1 Maart 1899</i>).</span></div> -</div><p> -</p> -</div> -</div> -<div class="div1 titlepage"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divBody"> -<p class="first"></p> -<div class="figure titlepage-imagewidth"><img src="images/titlepage.png" alt="Oorspronkelijke titelpagina." width="453" height="720"></div><p> -</p> -</div> -</div> -<div class="titlePage"> -<div class="docTitle"> -<div class="mainTitle">DE MILLIOENEN UIT DELI</div> -</div> -<div class="byline">DOOR -<br> -<span class="docAuthor">Mr. J. VAN DEN BRAND.</span></div> -<div class="docImprint">BOEKHANDEL<br> -AMSTERDAM. <span class="asc">VOORHEEN</span> PRETORIA.<br> -HÖVEKER & WORMSER.</div> -</div> -<p></p> -<div class="div1 epigraph"><span class="pageNum">[<a href="#toc">Inhoud</a>]</span><div class="divBody"> -<p class="first">Rechtsveiligheid is, voor al wat mensch heet en onder elke hemelstreek, de eerste -en onmisbare voorwaarde voor de veredeling van karakter en de ontwikkeling van kracht. -</p> -<p>Ontbreekt die, dan wordt de machtige tot knevelarij verlokt en zet zich in het hart -van den mindere een wrok, die nijd baart en òf kruipend maakt òf verwildert. -</p> -<p>.… De rechtspraak moet er op zijn ingericht, om aan elken inlander tegen onbillijke -ambtenaren en aan den minderen man tegen zijn sociale verdrukkers, recht te verschaffen. -</p> -<p class="xd30e140"><span class="sc">Dr. A. Kuyper.</span> <i>Ons Program</i>, blz. 347 en 348. -<span class="pageNum" id="pb5">[<a href="#pb5">5</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -<div class="body"> -<div id="inleiding" class="div1 introduction"><span class="pageNum">[<a href="#inleiding.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">INLEIDING.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Op Zaterdag den 29<sup>sten</sup> Maart 1902 belegde de afdeeling Medan van den Indischen Bond eene vergadering, ook -voor niet-leden toegankelijk, ten einde verschillende onderwerpen te bespreken, van -meer of minder belang voor de Residentie Oostkust van Sumatra. -</p> -<p>De heer <span class="sc">Van Kol</span>, lid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, woonde als gast deze vergadering bij, -met het doel, het besprokene dienstbaar te maken aan zijne studiereis door Nederlandsch-Indië -en een kijk te krijgen op den sociaal-oeconomischen toestand van het gewest. Vele -waren de nummers van het program, dat, zooals te voorzien was, overladen bleek. Met -meer of minder succes werden achtereenvolgens behandeld: woeker (in verband met pandhuispacht), -verkeersmiddelen en lepra. De vergadering was dociel, gedebatteerd werd er niet veel, -slechts enkele bepaalde sprekers voerden het woord en ieder kreeg de hem competeerende -toejuichingen. Na de pauze zou dat anders worden. De heer <span class="sc">C. de Coningh</span> leidde het voor Deli zoo netelige vraagstuk „Vrije immigratie of contract-koelies?” -in. Ziehier de -</p> -<blockquote> -<p class="first h2">REDE VAN DEN HEER DE CONINGH. -</p> -<p class="salute"><i>Mijne Heeren!</i> -</p> -<p>Wanneer ik wensch in te leiden de onderwerpen koelie-immigratie, koelie-ordonnantie -en contract-koelies, ontleen ik het recht daartoe niet aan speciale deskundigheid -ter zake. Ongetwijfeld zijn er in Deli velen, die wegens het dagelijks ermeê te doen -hebben, veel meer doorkneed zijn in contract-koelie-aangelegenheden dan ik. -<span class="pageNum" id="pb6">[<a href="#pb6">6</a>]</span></p> -<p>Er komen echter enkele zaken bij te pas, die iedereen in ’t oog springen en waarover -wellicht een niet-gebruiker van contract-koelie-arbeid onbevangener kan oordeelen, -dan iemand, die wèl met contract-koelies werkt. -</p> -<p>Inleiden van een onderwerp kan natuurlijk slechts bestaan uit het aanstippen van enkele -punten, die er bij te pas komen. -</p> -<p>Bij de allersummierste behandeling van dit onderwerp dan, komen wij als van zelf tot -de vragen: -</p> -<p>Is het vigeerende contract-koeliesysteem moreel te verdedigen? -</p> -<p>Is vrije immigratie van arbeiders wenschelijk? -</p> -<p>En is die vrije immigratie mogelijk? -</p> -<p>Op de eerste vraag, de uit een moreel oogpunt verdedigbaarheid van het contract-koeliesysteem, -kan men, dunkt mij, geen oogenblik aarzelen, ontkennend te antwoorden. -</p> -<p>Het is eenvoudig eene vermomde en niet eens zwaar vermomde, zij het ook tijdelijke -slavernij, minstens pandelingschap en vermoedelijk zal wel niemand slavernij willen -verdedigen, anders dan op utiliteitsgronden ten behoeve van cultuur- of nijverheidsondernemers -die, terecht of ten onrechte, meenen, hun bedrijf zonder slavernij niet winstgevend -te kunnen uitoefenen. -</p> -<p>Dat de koelies in onze Delische samenleving in de praktijk als slaven beschouwd worden, -daarvan zijn voorbeelden te over. -</p> -<p>Dat zij het ook in werkelijkheid zijn en ook van regeeringswege als zoodanig beschouwd -worden, blijkt uit de koelie-ordonnantie en uit de model-werkcontracten, beide vastgesteld -door den Gouverneur-Generaal. -</p> -<p>Wij vinden, bijvoorbeeld, in de koelie-ordonnantie in artikelen 9 en 10 straffen van -boete of tenarbeidstelling voor den kost zonder loon bedreigd tegen <i>desertie</i>, tegen <i>voortgezette weigering om te werken</i>, <i>verregaande luiheid</i>, <i>dienstweigering</i> en dergelijke. Allemaal zaken, die een vrij werkman hoogstens zijne betrekking zouden -kunnen kosten en misschien <span class="pageNum" id="pb7">[<a href="#pb7">7</a>]</span>eene civiele actie tot vergoeding van kosten, schaden en interessen. -</p> -<p>Immers wij vinden in het Burgerlijk Wetboek voor Nederlandsch-Indië artikel 1239, -luidende: -</p> -<p>„Alle verbindtenissen om iets te doen of niet te doen, worden opgelost in vergoeding -van kosten, schaden en interessen, ingeval de schuldenaar niet aan zijne verplichting -voldoet.” -</p> -<p>Dit is dus het wetsartikel, dat toepasselijk zou zijn op een <i>vrij</i> werkman, die inbreuk zou maken op een werkcontract. In de koelie-ordonnantie wordt -dit artikel eenvoudig op zij gezet en, zonder nu te willen beoordeelen of de tegen -de contract-koelies deswegen bedreigde straffen zwaar of licht zijn, komt het mij -voor, dat rechtspreken buiten de wet om, die voor vrije menschen geldt, alleen ten -opzichte van slaven kan geschieden. -</p> -<p>Ook kan alleen een <i>slaaf</i> zich tegenover een particulieren werkgever aan „desertie” schuldig maken. -</p> -<p>In artikel 11 der koelie-ordonnantie komt ’s koelies positie van slaaf bijzonder duidelijk -uit. Daar namelijk wordt onder meer straf bedreigd tegen dengene, die een weggeloopen -koelie huisvesting verleent. -</p> -<p>Dit huisvesting verleenen aan iemand, die van een particulieren werkgever is weggeloopen -kan, dunkt mij, alleen ten opzichte van een <i>slaaf</i> een van overheidswege strafbaar feit opleveren. Het herinnert levendig aan de dagen -der Amerikaansche „<span lang="en">underground railway</span>”. -</p> -<p>Uitgemaakt hebbende dat het contract-koeliedom een vorm van slavernij is, is daarmede -de vraag of vrije immigratie van werklieden wenschelijk is, van zelf in bevestigenden -zin beantwoord. -</p> -<p>De vraag of zij ook mogelijk is, is minder gemakkelijk met enkele woorden te beantwoorden. -</p> -<p>Maar zelfs aangenomen, dat het totaal onmogelijk zou zijn, de eene of andere cultuur -of nijverheid met vrije arbeiders winstgevend te drijven, wordt dan uit die onmogelijkheid -het <i>recht</i> geboren om haar met slavenarbeid te drijven? -<span class="pageNum" id="pb8">[<a href="#pb8">8</a>]</span></p> -<p>Kunnen de belangen van den een het rechtvaardigen om voor den ander, hij zij dan ook -geen Europeaan, een toestand van slavernij te scheppen en te bestendigen? -</p> -<p>Het komt mij voor van niet. -</p> -<p>Van de misbruiken, waartoe het contract-koeliesysteem direct aanleiding geeft, vermeld -ik alleen het immoreele verschaffen van dobbelgelegenheid en prostituées op de ondernemingen -in den reëngagementstijd om de koelies tot reëngageeren te brengen; -</p> -<p>het opmaken der contracten en vaststellen der loonen in de enorm gedeprecieerde dollars, -wat vooral de Javaansche koelies benadeelt; -</p> -<p>en het nobele ronselen. -</p> -<p>Alles te zamen genomen wil het mij voorkomen, dat het contract-koeliesysteem eene -alles behalve mooie instelling is. -</p> -<p>Het komt mij dus voor, dat het wenschelijk zou zijn om, zoo noodig met behulp van -een overgangstijdperk, pogingen aan te wenden om te komen tot immigratie van vrije -arbeiders.</p> -</blockquote><p> -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>De heer <span class="sc">De Coningh</span> vond een bestrijder in den heer <span class="sc">Lefèbre</span>, die lang niet onpartijdig was, aangezien hij zelf makelaar is in menschenvleesch<a class="noteRef" id="xd30e239src" href="#xd30e239">1</a>. -</p> -<blockquote> -<p class="first h2">REDE VAN DEN HEER LEFÈBRE.<a class="noteRef" id="xd30e245src" href="#xd30e245">2</a>. -</p> -<p>De heer <span class="sc">De Coningh</span> heeft aangehaald, dat het contract-systeem een slechten indruk zou maken; dat is -nog niet geheel waar. Op Java maakt het systeem een slechten indruk. Maar er zijn -contract-koelies en vrije koelies. Het is daarom nog geen slavernij. -</p> -<p>Als men nagaat, wat de positie van een slaaf in de oudheid was, dan ziet men dat de -slaaf gedwongen werd; een slaaf kon echter niet overgehaald, geprest worden. Er was -ook <span class="pageNum" id="pb9">[<a href="#pb9">9</a>]</span>geen sprake van verbanning (de heer L. heeft blijkbaar „bannelingschap” verstaan. -De heer <span class="sc">De Coningh</span> sprak van „pandelingschap”.<span class="corr" id="xd30e260" title="Bron: (">—</span>Red.) De uitdrukking slavernij is dan ook veel te sterk. Waarom mag een Javaan niet -naar Sumatra reizen, toch niet omdat hij daartoe een paar dagen over zee moet? Ware -de zee er niet, was Sumatra met Java verbonden, dan zou hij mogen loopen, waarheen -hij wilde en dus ook naar Deli. -</p> -<p>Bovendien wordt de Javaan, hier op de Oostkust aangekomen, geenszins slaaf. Het tegendeel -is waar. De Javaan is op Java veel meer een slaaf, dan de contract-koelie hier op -de kust. De koelie neemt eenvoudig een verplichting tot arbeid op zich volgens contract -en over het algemeen worden de contract-koelies goed behandeld. Hoe gaat het echter -met den Javaan op Java? Op Java worden zij gesneden, de loerah’s, de assistent-wedono’s, -ook de planters straffen den Javaanschen arbeider op Java. Indien hij iets op zijn -kerfstok heeft, krijgt hij met den rotan en is hij over de hem toebedeelde straf niet -tevreden, wel, dan marcheert hij naar den controleur, dat wil zeggen, den wedono. -Deze vraagt hem, waarom hij ontevreden is? Het is toch beter een 20 rotanslagen te -ontvangen, dan in de gevangenis te gaan en berri-berri op te loopen. -</p> -<p>Er zijn hier in Deli talrijke Europeanen, die komen hier ook niet voor hun pleizier, -maar om te werken en zij komen er <i>zonder</i> en <i>met</i> een contract, het zou vaak niet mogelijk zijn, Europeanen zonder contract te engageeren. -De meesten hebben een contract. -</p> -<p>De koelies zijn vrij genoeg. (Spreker treedt hier in een min of meer humoristisch -getinte beschouwing van de werving op Java.) Wil men nu de koelies nog vrijer maken, -dan staat weldra alles tegen den werkgever op. -</p> -<p>Trouwens, wat hier uit Java aankomt, is voor ’n deel een gevaarlijk volkje, een zoodje, -er zijn oude kettingjongens bij, maar de agenten<a class="noteRef" id="xd30e273src" href="#xd30e273">3</a> trachten daarin verbetering te brengen, door goed volk te zenden. Slaven zouden er -zijn in Deli? Neen! Indien <span class="pageNum" id="pb10">[<a href="#pb10">10</a>]</span>mogelijk, moesten er vrije koelies komen, ja, maar dan krijgt men z’n land niet bebouwd, -want het is soms een lui zoodje. Die vrije koelies, die zich in den beer steken te -Singapore, moeten eerst weer uitbetaald worden en komen zoodoende nog duurder dan -contract-koelies. (De spreker geeft nog eenige dergelijke voorbeelden.)</p> -</blockquote><p> -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Deze redevoering, uitgesproken met volmaakt plat-Rotterdamsch accent, en gekruid met -dienovereenkomstige grappen, welke beide plaatselijke bladen (Deli-Courant en Sumatra-Post) -beneden hunne waardigheid hebben gevonden in hun verslag op te nemen, wekte den lachlust -der aanwezigen. Niet de geestigheid of aardigheid der argumenten als zoodanig, doch -de spartelingen en kronkelingen der slavenhalers-ziel, zich verwerend tegen het menschelijk -en zedelijk gevoel, trachtend de modder, waarin zij zich wentelt uit te geven voor -edel metaal, deden de hoorders lachen. De rede was zeker niet om te lachen, zij was -slechts belachelijk. En hoewel onder het spreken van den sierlijken redenaar herhaaldelijk -de hilariteit werd opgewekt, bij de meesten verwekten zij innerlijke en innige verontwaardiging. -</p> -<p>De Java-Bode in haar zooeven geciteerd blad schrijft, naar aanleiding van wat de heer -<span class="sc">Lefèbre</span> over de toestanden op Java mededeelde: „In geen der verslagen van de beide Medansche -dagbladen vonden wij deze onbeschaamde leugens van den Oostkustschen Tom Healy tegengesproken. -Men schijnt ze dus te Medan gaarne als waarheid te hebben aangenomen.” -</p> -<p>De Java-Bode kan gerust zijn, niet geloof aan de praatjes van den heer <span class="sc">Lefèbre</span> deed er over zwijgen, doch de absolute zekerheid, dat ze door niemand au sérieux -worden genomen. Ieder weet, dat bij afschaffing der koelie-ordonnantie de koeliemakelaar -(lief woord) een geruïneerd man zou zijn. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Na den heer <span class="sc">Lefèbre</span> verkreeg de schrijver van dit boekje <span class="pageNum" id="pb11">[<a href="#pb11">11</a>]</span>het woord en beweerde, wat men kortheidshalve in de vier volgende stellingen zou kunnen -nederleggen: -</p> -<p class="xd30e301">I. -</p> -<p>Uit een ethisch oogpunt beschouwd, is de vigeerende koelie-ordonnantie onverdedigbaar, -daar zij, door in te grijpen in de burgerlijke vrijheid van den werknemer, eenen toestand -schept van slavernij. -</p> -<p class="xd30e301">II. -</p> -<p>Practisch zal de afschaffing dier ordonnantie en invoering van vrijen arbeid mogelijk -blijken. Dat door den overgang ondernemingen, die thans reeds een twijfelachtig bestaan -leiden, te gronde zouden gaan, mag voor de Regeering geen bezwaar uitmaken. -</p> -<p class="xd30e301">III. -</p> -<p>De toestand, zooals die ten huidigen dage is, geeft den werkgever rechten, die den -mensch over zijnen medemensch niet toekomen en is oorzaak van afstomping van het zedelijkheidsgevoel -bij werkgever en werknemer beiden en leidt tot de verdorring van de edelste gevoelens -in den mensch. -</p> -<p class="xd30e301">IV. -</p> -<p>De koelie-ordonnantie is in strijd met de Christelijke beginselen. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Mijne verdediging dezer stellingen, waartegen door geen der ter vergadering aanwezigen -iets werd ingebracht, behalve een verwijt, dat ik geen rekening hield met de praktijk,<a class="noteRef" id="xd30e319src" href="#xd30e319">4</a> gaf aanleiding tot eenige ingezonden stukken in de beide plaatselijke bladen, waarbij -men het recht van bestaan der koelie-ordonnantie trachtte te argumenteeren uit veronderstelde -ondeugden in mijnen persoon. -</p> -<p>Op deze aanfluitingen heb ik niet willen antwoorden en wil dat nog niet. -</p> -<p>Alleen wil ik—naar aanleiding der poging van een der <span class="pageNum" id="pb12">[<a href="#pb12">12</a>]</span>inzenders, die zich beroemt volslagen heiden te zijn, om mij wegens mijne godsdienstige -beginselen belachelijk te maken—den lezer doen zien, hoe de samenleving in Deli is -afgeweken van de orde eener Christelijke maatschappij. -</p> -<p>En zulks, naar mijne meening, grootendeels als gevolg van de koelie-ordonnantie. -</p> -<p>Want wanneer den eenen mensch over den anderen, al sta de laatste nog zooveel lager -in beschaving, meer macht is gegeven, dan hem volgens Gods ordinantiën ooit mag toekomen, -dan zal deze toestand niet alleen het gemoed van den onderworpene verbitteren en de -ondeugd der kruiperij welig doen tieren in zijne ziel, doch zal ook de meester den -ontzedelijkenden invloed ondervinden. Hardvochtigheid en willekeur, misbruik van macht -en positie zijn de onmiddellijke en onvermijdelijke gevolgen. En dit alles voert af -van den Christus, en leidt tot het naaktste materialisme. -</p> -<p>Zoo ook in Deli. -</p> -<p>Van eene Christelijke maatschappij, van een leven met het bewustzijn van het bestaan -van den eenigen God, niet het minste uiterlijk bewijs. -</p> -<p>Dat Deli een land is, door Christenen geregeerd en bestuurd, leidt de vreemdeling -dan ook alleen af uit het feit, dat het Europeanen zijn, die het roer in handen hebben. -De instellingen en gebruiken des dagelijkschen levens zijn er echter geheel mede in -strijd. -</p> -<p>Men heeft er geen kerken.<a class="noteRef" id="xd30e335src" href="#xd30e335">5</a>. -</p> -<p>Men viert er den dag des Heeren niet. Zelfs heeft men er geen wekelijkschen rustdag. -</p> -<p>Men rekent er niet bij weken en dagen, men rekent bij bloote datums. -</p> -<p>Men viert er niet de Christelijke feestdagen; noch het feest der Opstanding, noch -dat der Hemelvaart of Pinksteren, noch <span class="pageNum" id="pb13">[<a href="#pb13">13</a>]</span>dat van de geboorte van den Christus wordt er gevierd. -</p> -<p>Men viert er het burgerlijke Nieuwjaar. -</p> -<p>Men viert er het Chineesche Nieuwjaar. -</p> -<p>Men viert er de Chineesche heiligendagen. -</p> -<p>Men rust er op den hari besar<a class="noteRef" id="xd30e349src" href="#xd30e349">6</a>, den 1<sup>sten</sup> en 15<sup>den</sup> of den 2<sup>den</sup> en 16<sup>den</sup> der maand. -</p> -<p>En dit alleen, omdat volgens contract den koelie twee dagen per maand als vrije dagen -toekomen. Want zelfs het recht op een rustdag tot herstel van het van arbeiden vermoeid -lichaam wordt niet erkend. -</p> -<p>Het is de triomf der revolutie. De rationalisten van 1789 zouden niet meer kunnen -verlangen. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Deli is welvarend, zeer welvarend. De Europeanen verdienen er grof geld en de tabaksmaatschappijen -deelen groote dividenden uit. De hoofdstad Medan is electrisch verlicht en de hotels -zijn van den eersten rang. Rondreizende kermistroepen zijn altijd welkom en worden -vorstelijk betaald. Champagne wordt dagelijks gedronken. Men eet, men drinkt, men -is vroolijk, men is onbekommerd voor den dag van morgen. En niemand denkt aan het -uur van den dood. -</p> -<p>En achter dat alles, achter dien schitterenden spiegel, die het zorgeloos leven weerkaatst.…. -is de zedeloosheid, is de verdorvenheid en het onrecht. -</p> -<p>Deli is een gepleisterd graf. -</p> -</div> -<div class="footnotes"> -<hr class="fnsep"> -<div class="footnote-body"> -<div id="xd30e239"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e239src">1</a></span> Woorden van de Java-Bode, 9 April 1902. Zie tot staving van dit argument de advertentie -op pag. 37 en 42. <a class="fnarrow" href="#xd30e239src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e245"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e245src">2</a></span> Overgenomen uit het verslag van de Deli-Courant van 1 April 1902. <a class="fnarrow" href="#xd30e245src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e273"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e273src">3</a></span> De heer Lefèbre c. s. <a class="fnarrow" href="#xd30e273src" title="Ga terug naar noot 3 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e319"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e319src">4</a></span> Een keurig argument, waar ik juist die praktijk bestrijd. <a class="fnarrow" href="#xd30e319src" title="Ga terug naar noot 4 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e335"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e335src">5</a></span> Alleen te Medan een heel klein Protestantsch kerkje, waarvoor men in dit land der -millioenen, na een gesukkel van eenige jaren ƒ 14000.— bijeen wist te brengen en een -atappen huis, dat als kerk voor de Roomsch-Katholieken bij het jaarlijksch bezoek -van den pastoor dienst doet. <a class="fnarrow" href="#xd30e335src" title="Ga terug naar noot 5 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e349"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e349src">6</a></span> Dag der uitbetaling der loonen aan de koelies. <a class="fnarrow" href="#xd30e349src" title="Ga terug naar noot 6 in tekst.">↑</a></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="tusschenwoord" class="div1 section"><span class="pageNum">[<a href="#tusschenwoord.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">TUSSCHENWOORD.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">In hetgeen hier volgt, zoeke men geen geleerd betoog of juridische uiteenzetting, -met het doel, de stellingen van blz. 7 te bewijzen. Dit is, dunkt mij, voor het publiek -in Nederland geheel overbodig. Mijne bedoeling is dan ook minder, den <span class="pageNum" id="pb14">[<a href="#pb14">14</a>]</span>geest van den Lezer te verrijken, dan zijn hart te treffen. Over de koelie-ordonnantie -is reeds meer dan voldoende geschreven en zij is door groote geleerden, o.a. door -Prof. Mr. <span class="sc">G. A. van Hamel</span>, meer dan eens behandeld. Zelfs danken wij aan haar de keurige dissertatie van mijnen -vriend Mr. <span class="sc">C. H. van Delden</span>, en eene bondige en heldere uiteenzetting van de hand van Mr. <span class="sc">Justus</span> (blijkbaar een pseudoniem) in de Java-Bode. Maar de geleerde werken worden slechts -door enkelen opgenomen en van het standpunt van den jurist beschouwd en het dagblad-artikel -vindt slechts gehoor bij een klein aantal lezers en zeker over het algemeen niet bij -die lezers, tot wie ik mij wensch te wenden. -</p> -<p>Voor mij toch staat op de eerste plaats: De eere Gods en het wegnemen van den gruwel. -</p> -<p>Daarom deed ik een greep in de veelheid der feiten, meest uit couranten, soms uit -mijne ervaring, altijd uit de werkelijkheid. En ik deel nu die feiten mede, op mijne -wijze, zonder juridische spitsvondigheid, zonder wetenschappelijke ontleding, alleen -met enkele verklarende toelichtingen. -</p> -<p>Ik wijs op de afgrijselijke wonden, die de kanker der slavernij vrat in de samenleving -ter Oostkust, opdat een ieder, aangegrepen door hare afzichtelijkheid, om den heelmeester -zal roepen. Opdat ieder de wegneming zal eischen van de oorzaak der kwaal, die het -gezonde lichaam verteert. -</p> -<p>Opdat, wie gelezen zal hebben, zal zeggen: Het deert mij niet, of die toestand al -of niet valt onder de rechtskundige definitie van slavernij; het laat mij koud, of -de koelie-ordonnantie al dan niet in strijd is met onze Grondwet of Burgerlijke Wet; -het is mij onverschillig, of ondernemers of maatschappijen min of meer philantropisch -zijn en <span class="corr" id="xd30e393" title="Bron: hunnne">hunne</span> werklieden beter of slechter behandelen en verplegen. Het eenige, wat mij raakt is, -dat zij is in strijd met de eere Gods, in strijd met de menschelijkheid. -<span class="pageNum" id="pb15">[<a href="#pb15">15</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="toetoepstelsel" class="div1 section"><span class="pageNum">[<a href="#toetoepstelsel.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">HET TOETOEPSTELSEL.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Het woord „toetoep” (deksel) is een der vele Maleische woorden, die in de spreektaal -der Europeanen in Indië zijn opgenomen. Men heeft er het werkwoord „toetoepen” van -gemaakt en gebruikt dat bij voorkeur in verband met rechtszaken. „Eene zaak toetoepen” -staat dus gelijk met haar in den doofpot te stoppen, niet te vervolgen. Nu gebeurt -het in ieder land ter wereld, dat niet juist alle overtredingen worden vervolgd en -de magistraat „het dezen keer nog maar eens met eene berisping zal laten afloopen”. -Maar ieder gevoelt, hoe glibberig dit terrein is. In een land, waar het prestige van -den Europeaan zoo gaarne hoog gehouden wordt, ziet men uit den aard der zaak niet -graag een blanke voor den strafrechter. Daar komt bij dat in de afgelegen streken, -waar de controleur-hulpofficier van Justitie slechts met enkele Europeanen in aanraking -komt, allicht persoonlijke gevoelens mee gaan spreken. Het moet, dunkt mij, eene alleronaangenaamste -taak zijn, om b. v. iemand, die u gisteren een paard leende, een onderdak bezorgde, -of met wien gij geregeld iederen Zaterdagavond een partijtje hebt, een verhoor af -te nemen, en eventueel te vervolgen. En zoo kan het wel voorkomen, dat het onaangename -der taak het noodzakelijke van den plicht doet vergeten. Waar plichtsverzuim plaats -heeft door verkeerd opgevatte vriendschap of door overdreven dankbaarheidsgevoel, -keuren wij de daad af, doch pleiten verzachtende omstandigheden. Edoch, waren er nooit -andere dan ideëele factoren in het spel, wanneer eene zaak getoetoept werd? Zonder -het cynische „Ieder mensch heeft zijnen prijs” te onderschrijven, meen ik toch, dat -een enkel maal wel een zwak vat voor de verleiding bezweken zal zijn, vooral als de -zaak op handige manier werd behandeld. -</p> -<p>Als satan verleiden wil, verbergt hij zijne horens en maskeert zorgvuldig hoeven en -staart. -</p> -<p>Eene rechtstreeksche poging tot omkooping zal dan ook <span class="pageNum" id="pb16">[<a href="#pb16">16</a>]</span>zelden plaats vinden. In de eerste plaats is zoo’n poging op zich zelve reeds gevaarlijk, -doch boven alles is zij dom, absoluut dom. Het geld moet den betrokkene bereiken, -maar hij moet eene plausibele reden kunnen aanvoeren, dat hij het aangenomen heeft. -En nu heerscht te dezen opzichte op de Oostkust een werkelijk geraffineerd systeem. -Het is over het algemeen de gewoonte, dat ieder controleur, die naar eene andere afdeeling -in het gewest wordt overgeplaatst, vendutie houdt. En van de verhouding tusschen controleur -en planter gedurende den tijd van zijn—des controleurs—bestuur hangt de opbrengst -grootendeels af. Het ligt voor de hand, dat een magistraat, die de koelies streng -straft bij de minste overtreding, of wel wiens lankmoedigheid tegenover vergrijpen -der Europeanen bijzonder groot is, hoog staat in de achting zijner blanke medeburgers. -Om uiting te geven aan die hoogachting, om bewijs te leveren van de sympathie voor -den persoon des controleurs, koopt de rijke planter gaarne voor een honderd of meer -guldens den pennehouder, waarmede het harde vonnis over zijnen koelie geboekt werd -ter rolle. Eene aangename herinnering, voorzeker! -</p> -<p>Ziehier een lijstje van ’t geen onder meer besteed werd een drietal jaren geleden -op de vendutie van een ambtenaar van het Binnenlandsch Bestuur, die ’s lands dienst -met een behoorlijk pensioen vaarwel zei. -</p> -<div class="table"> -<table> -<tr> -<td class="cellLeft cellTop">ƒ 510.— </td> -<td class="cellRight cellTop">voor een inktstel, kooper de hoofd-administrateur der Koninklijke Maatschappij tot -Exploitatie van Petroleumbronnen in Ned. Indië; -</td> -</tr> -<tr> -<td class="cellLeft">ƒ 120.— </td> -<td class="cellRight">voor een liniaal, kooper de hoofd-administrateur der Bombay Burma Trading Cy.; -</td> -</tr> -<tr> -<td class="cellLeft">ƒ 350.— </td> -<td class="cellRight">voor een sigarenknijper, kooper de hoofd-administrateur der Deli Batavia Mij.; -</td> -</tr> -<tr> -<td class="cellLeft">ƒ 650.— </td> -<td class="cellRight">voor een globe, kooper de hoofd-administrateur der Senembah Mij.; -</td> -</tr> -<tr> -<td class="cellLeft cellBottom">ƒ 600.— </td> -<td class="cellRight cellBottom">voor een globe, kooper de hoofd-administrateur der British Deli and Langkat Tobacco -Cy.;</td> -</tr> -</table> -</div><p> -<span class="pageNum" id="pb17">[<a href="#pb17">17</a>]</span></p> -<p>Boodschapleien, presse-papiers en dergelijke kantoorbehoeften brachten in doorsnede -ƒ 200 per stuk op.<a class="noteRef" id="xd30e437src" href="#xd30e437">1</a> -</p> -<p>Een schitterend voorbeeld levert de laatste. -</p> -</div> -<div class="footnotes"> -<hr class="fnsep"> -<div class="footnote-body"> -<div id="xd30e437"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e437src">1</a></span> Sumatra-Post, 5 April 1899. <a class="fnarrow" href="#xd30e437src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="residentsvendutie" class="div1 section"><span class="pageNum">[<a href="#residentsvendutie.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">RESIDENTS-VENDUTIE.<a class="noteRef" id="xd30e444src" href="#xd30e444">1</a></h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Hedenmorgen, precies om tien uur, begon de vendutie van den Resident. Allereerst werden -de planten voor het huis en uit de voorgalerij verkocht, die nu wel niet buitengewoon -duur gingen, maar toch altijd nog hooge prijzen opbrachten. Trouwens, in het begin -kon men niet van bepaalde fancy-prijzen spreken, al werd ook nu en dan een aschbakje -of zoo iets, dat een of twee gulden waard was, verkocht voor ƒ 10.— of ƒ 20. -</p> -<p>Later, toen de barang uit de binnengalerij aan de beurt kwam, begonnen de prijzen -echter hooger te worden. -</p> -<p>Zoo werden daar bijvoorbeeld allereerst verkocht twee potten met planten op console. -Kooper werd de Sultan van Deli voor ƒ 1640. -</p> -<p>Volgden, o. a. twee bronzen beelden, voor ƒ 800.— door den heer <span class="sc">De Voogt</span><a class="noteRef" id="xd30e453src" href="#xd30e453">2</a> uit Pangkalan Brandan; een reproductie naar de schilderij van <span class="sc">Thérèse Schwartze</span>, voorstellende <span class="sc">H. M. de Koningin</span>, voor ƒ 310.— door den Toengkoe Besar van Asahan; een gewone fotografie van H. M. -met den Prins-gemaal in lijst, ƒ 600.— door de <i>Shanghai Sumatra Tobacco Cy</i>; twee groote wandspiegels voor ƒ 1000 per stuk, door den Sultan van Langkat, enz. -Het salon-ameublement uit de binnengalerij werd gekocht door den kapitein-Chinees -voor ƒ 3300.— enz., enz. -</p> -<p>Dit waren allemaal nog betrekkelijk groote en kostbare stukken, maar nu volgden ook -kleinere, voor reusachtige prijzen<span class="corr" id="xd30e466" title="Bron: ,">.</span> <span class="pageNum" id="pb18">[<a href="#pb18">18</a>]</span>Een gewoon houten kaartendoos werd door den majoor-Chinees gekocht voor ƒ 100.—; een -gong, door den heer <span class="sc">Idzerda</span><a class="noteRef" id="xd30e473src" href="#xd30e473">3</a> voor ƒ 600.—; een paar gewone schilderijen door de Sum. Petr. Company voor ƒ 460.—; -twee kleine cloisonné vaasjes door den heer <span class="sc">Idzerda</span> voor ƒ 600.—; twee schilderijtjes door den heer v. <span class="sc">Vollenhoven</span><a class="noteRef" id="xd30e482src" href="#xd30e482">4</a> voor ƒ 500.—; een klein gipsen bustetje van <span class="sc">H. M. de Koningin</span>, door den Toengkoe Pangeran van Bedagei voor ƒ 160.—; een piano door den majoor-Chinees -voor ƒ 1000.— enz. -</p> -<p>Na den middag ging het vrijwel op dezelfde wijze voort. Een buffet werd gekocht door -den heer <span class="sc">Maschmeyer</span><a class="noteRef" id="xd30e492src" href="#xd30e492">5</a> voor ƒ 460.—; twee electrische staande lampen door den heer <span class="sc">De Voogt</span> van Pangkalan Brandan voor ƒ 420.—; een scheerspiegel door den Sultan van Langkat -voor ƒ 400.—; een nachtkastje door den kapitein-Chinees voor ƒ 180.—; een lessenaar -door denzelfden voor ƒ 600.—en de daarop staande inkt-koker voor ƒ 300.—; een oude -thermometer bracht ƒ 200.— op (de heer <span class="sc">Kortman</span>)<a class="noteRef" id="xd30e501src" href="#xd30e501">6</a>; de Chineesche consul betaalde voor een partij glaswerk ƒ 510.— en zoo ging het verder. -</p> -<p>Wij hebben maar hier en daar een greep gedaan, om een denkbeeld te geven van de bestede -sommen en besluiten met de mededeeling, dat het rijtuig waarin de resident gewoonlijk -reed, met de twee zwarte paarden, werd gekocht door den Sultan van Asahan voor de -enorme som van ƒ 5700.—, een ander rijtuig met één paard, door den Sultan van Deli, -voor ƒ 3000.—. -</p> -<p>Om drie uur, toen de vendutie nog niet was afgeloopen, was de opbrengst reeds ruim -ƒ 38.000.—. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>De opbrengst der vendutie was ƒ 43.250.—, indien het den lezer interesseert. Doch -het is niet alleen vanwege het exorbitant <span class="pageNum" id="pb19">[<a href="#pb19">19</a>]</span>hooge bedrag, dat ik bovenstaand verslag van de Sumatra-Post overnam. Het is voornamelijk, -omdat de groepen, welke belang hebben bij slapheid van bestuur en het slapen der Justitie, -hier zoo duidelijk uitkomen: de Inlandsche vorsten, de Chineesche hoofden, de planters.<a class="noteRef" id="xd30e513src" href="#xd30e513">7</a> -</p> -<p>De Inlandsche vorsten, om voort te kunnen gaan met onderdrukking en knevelarij der -bevolking. Om niet gestoord te worden in hunne bijna openlijke tegenwerking der zending -in de Bataklanden, waar de vooruitgang en het veldwinnen des Christendoms hoofdzakelijk -belet wordt door het werken en intrigeeren van eenige bekende vorstjes ter Oostkust. -</p> -<p>De Chineesche hoofden, omdat zij in handen hebben de opiumpacht, de pandhuispacht -en de speelpacht, om er niet van te spreken, dat zij de eigenaren zijn van bijna alle -huizen van ontucht.<a class="noteRef" id="xd30e520src" href="#xd30e520">8</a> -</p> -<p>De planters.…… -</p> -<p>Ik verzoek den lezer, door te lezen. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Is het wonder, zoo een besturend ambtenaar zich de achting en sympathie der planters -tracht waardig te maken? -</p> -<p>Men ziet het, de planter heeft een practisch middel om indruk te maken op den controleur, -wiens opvatting van de koelie-ordonnantie wat te zeer van de zijne mocht afwijken. -Toch, ééns slechts, voor zoover ik weet, was het de controleur die <i lang="en">the best hand</i> had. -</p> -<p>Eenige jaren geleden hield een controleur vendutie, doch … bleef. Hij verhuisde slechts -van het eene huis naar het andere <span class="pageNum" id="pb20">[<a href="#pb20">20</a>]</span><i>op dezelfde plaats</i>!! De wenk was duidelijk en de vendutie dienovereenkomstig schitterend. -</p> -<p>Doux pays! -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>De besturende ambtenaren mogen zich blijkbaar nog al verheugen in de hoogachting hunner.…. -ik had haast geschreven „onderdanen”, eene uitdrukking die op de bestuurden beter -van toepassing lijkt dan ingezetenen, wanneer men de serviliteit ziet, waarmede al -wat ambtenaar B. B. is genaderd wordt. Het zou vermakelijk zijn, indien de grondoorzaak -niet zoo ellendig treurig was. Dat de tabakkers verblind zouden worden door den zachten -glans van den zilveren band om des ambtenaars pet, kan ik moeilijk aannemen. Ook kan -het geen bewondering zijn voor de onervarenheid en afwezigheid van takt, door de jongeren -zoo dikwijls naïevelijk ten toon gespreid. De eigenlijke reden is, dat, om eene uitdrukking -van een mij bekend planter te gebruiken, niemand zich <i>safe</i><a class="noteRef" id="xd30e550src" href="#xd30e550">9</a> gevoelt. -</p> -<p>Niemand?! -</p> -<p>Neen, niemand. Er is er geen onder de planters, die niet het een of ander op zijne -rekening heeft en die niet, indien de controleur het wilde, in moeielijkheden zou -geraken. -</p> -<p>In een civiel proces tegen een controleur ter Oostkust waren door mij een paar planters -opgeroepen, die tegen dien bestuursman zouden getuigen. Een van hen bad en smeekte -mij, hem niet te doen hooren, daar de controleur eene zaak voor hem getoetoept had -en hij bang was, dat na zijn getuigenis de zaak weer geopend zou worden. -</p> -<p>De tweede, die wèl gehoord werd, getuigde zoo eigenaardig, dat hem op het gewicht -van den eed moest worden gewezen! Het angstzweet stond den man op het gelaat bij zijne -pogingen, de waarheid te zeggen, zonder dat zijn getuigenis den controleur kon schaden. -Ik moet evenwel tot zijne eer constateeren, dat de vrees voor vervolging wegens meineed -iets grooter was <span class="pageNum" id="pb21">[<a href="#pb21">21</a>]</span>dan zijn angst voor de ontevredenheid van den controleur. -</p> -<p>Maar het is toch zeker niet alleen door het gracelijk accepteeren van hormat<a class="noteRef" id="xd30e563src" href="#xd30e563">10</a> en onderdanige kruiperij, dat de controleur zoo hoog staat aangeschreven bij den -planter? Hij zal toch zeker ook door zijne hulpvaardigheid en welwillende tegemoetkoming—voor -zoover die natuurlijk vereenigbaar zijn met zijnen plicht als magistraat—de tabakkers -aan zich binden? -</p> -<p>Zeker, daar is geen twijfel aan.—Veroorloof mij, u daar een enkel voorbeeld van te -geven. -</p> -<p>De hoofd-administrateur eener groote maatschappij had een koetsier en die koetsier -had eene moeder, of liever—want hier is die <i lang="de">Urquelle alles Uebels</i>—had geene moeder, maar deed alsof hij eene moeder had. Die gefingeerde moeder nu -werd ziek en stierf. De koetsier vroeg den toean-maatschappij<a class="noteRef" id="xd30e572src" href="#xd30e572">11</a> verlof haar te gaan begraven, wat hem werd toegestaan. -</p> -<p>Een paar dagen daarna kwam de waarheid aan het licht<span class="corr" id="xd30e577" title="Niet in bron">.</span> -</p> -<p>De toean-maatschappij werd boos, dat is menschelijk, en stuurde in zijn drift den -koetsier ter bestraffing naar den Magistraat,<a class="noteRef" id="xd30e581src" href="#xd30e581">12</a> hetgeen dom was, zoudt gij meenen. Toch niet. Met eene geestkracht, die den toekomstigen -Napoleon kenmerkt, zette de Magistraat zich over de wet heen en strafte den koetsier -met drie maanden, de maximum-straf, welke hij bevoegd is op te leggen en waarvan niet -is hooger beroep. -</p> -<p>Drie maanden dwangarbeid, omdat de man had gelogen tegen zijnen baas! -</p> -<p>De planter, die mij het geval vertelde, voegde er gemoedelijk aan toe: Natuurlijk -was de man niet strafbaar, maar wij planters zien zoo iets graag, voor ’t prestige, -weet u. En <span class="pageNum" id="pb22">[<a href="#pb22">22</a>]</span>hij—d. i. de controleur—zal het ook wel gedaan hebben met het oog op zijne vendutie -natuurlijk. -</p> -<p>Och kom, hoe kan men zoo’n edel mensch zulke lage bedoelingen toeschrijven. Het is -toch duidelijk, dat wetsverkrachting, zoo ooit, hier noodzakelijk was. Tot heil van -het algemeen moest hier het recht van het individu worden opgeofferd. -</p> -<p>Een ander staaltje van het gevoel van verantwoordelijkheid bij den Magistraat. -</p> -<p>Eene groote onderneming was wat ver gelegen van het controleurskantoor, zoodat het -lastig was, telkens bij overtreding van de koelie-ordonnantie de delinquenten op te -zenden. Men zoutte dus de perkara’s<a class="noteRef" id="xd30e593src" href="#xd30e593">13</a> op en zond eens in de week de gegaarde overtreders ter bestraffing naar den magistraat. -Een behoorlijk geleide vergezelde hen, opdat zij niet weg konden loopen en het geheel -stond onder de leiding van een inlandschen mandoer. Bij den magistraat aangekomen, -overhandigde de mandoer hem een brief van den hoofd-administrateur, waarin deze den -magistraat onder aanbieding zijner beleefde groeten, vriendelijk verzocht de ondervolgende -koelies wegens de achter hunne namen genoemde overtredingen met de daarop staande -straffen te willen straffen. -</p> -<p>Zonder eenig nader onderzoek werd door den behulpzamen magistraat het verzoek ingewilligd -en de overtreders exemplaarlijk gestraft. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Van de andere zijde moet er heel wat gebeuren, voor een Europeaan vervolgd wordt. -Ik spreek nu niet over de zoogenoemde bagatelzaken, maar over feiten, welke ter berechting -voor den Raad van Justitie thuis behooren. -</p> -<p>De minzame magistraat neemt in zoo’n geval het recht, onbevoegdelijk, in eigen hand -en legt den delinquent eene boete op. Deze boete wordt dan gestort in de kas van de -<span class="pageNum" id="pb23">[<a href="#pb23">23</a>]</span>eene of andere instelling van liefdadigheid. Verder betaalt de overtreder van de Wet -de kosten voor verpleging en dokter c. q. en de zaak is afgeloopen. -</p> -<p>Ook wel—wat tegenwoordig meer in zwang schijnt te zijn—komt de boete als schadevergoeding -aan de beleedigde partij. -</p> -<p>Een onderzoek naar het percentage van strafzaken die getoetoept worden, is uitteraard -lastig. Het eenige wat ik hieromtrent als zeker mede kan deelen is, dat in de hoofdstad -Medan gedurende de laatste vier jaren—over welk tijdperk door mij voornamelijk gehandeld -wordt—het percentage bedroeg juist 100%. Geen enkele zaak van eenig aanbelang is gedurende -dien tijd strafrechterlijk vervolgd!! -</p> -<p>Nu is uit den aard der zaak het aantal misdrijven, door Europeanen gepleegd, in Medan -betrekkelijk gering in vergelijking met dat, gepleegd op de ondernemingen. En ook -was er, naar ik meen, geen enkel geval van moord of doodslag bij, dat niet vervolgd -werd, en waren de ergste gevallen het toebrengen van min of meer gevaarlijke wonden. -In deze gevallen heeft bij den magistraat—hoe ongeoorloofd dan ook—voorgezeten een -zeker kasian<a class="noteRef" id="xd30e610src" href="#xd30e610">14</a> vanwege de hooge kosten eener vervolging.<a class="noteRef" id="xd30e613src" href="#xd30e613">15</a> -</p> -<p>Maar hoe staat het op de ondernemingen?” -</p> -<p>Onwettige vrijheidsberooving is daar aan de orde van den dag. -</p> -<p>Het gevoel der menschelijke gelijkheid voor God en dus voor de Wet is bij den meester -door de koelie-ordonnantie verdoofd en de werkkring der Europeesche assistenten herroept -voor den geest het beeld van den vroegeren blankofficier. -</p> -<p>Doodslag komt veelvuldig voor. -</p> -<p>Misbruik van macht en van positie geeft herhaaldelijk aanleiding tot de onrechtmatigste -handelingen en de walgelijkste tooneelen. -<span class="pageNum" id="pb24">[<a href="#pb24">24</a>]</span></p> -<p>En toch zijn de strafzaken uit Deli, welke behandeld worden in Batavia, hoewel in -volstrekten zin vele, betrekkelijk gering in aantal. -</p> -<p>Hoe komt dat? -</p> -<p>Het volgende moge den aandachtigen lezer inlichting geven. -</p> -<p>Toen op mijn verzoek een zeker administrateur strafrechterlijk vervolgd werd, omdat -hij tegen alle recht een stal, toebehoorend aan een Chineeschen winkelier, op de onderneming -had doen vernielen en aan de klacht door den betrokken magistraat gevolg werd gegeven, -verweet de administrateur den magistraat in heftige bewoordingen zijne houding in -deze zaak. „Waarom deze zaak vervolgd en die van A., van B. en van C. getoetoept; -zaken die toch veel erger waren? Als ik vervolgd word, zal ik dat alles eens aan den -Raad van Justitie mededeelen.” Zoo dreigde de administrateur<a class="noteRef" id="xd30e629src" href="#xd30e629">16</a>. -</p> -<p>Gelijk ik reeds zeide, het percentage op te geven der getoetoepte zaken, is vrij wel -onmogelijk. Toch meen ik uit mijne ervaring te mogen schatten dat <i>nog niet één procent</i> der strafbare feiten—geen bagatelzaken—door Europeanen gepleegd, vervolgd wordt. -</p> -<p>Dit is deels te wijten aan den volstrekt onvoldoenden opsporingsdienst en verder aan -het verderfelijk toetoepstelsel. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Het is hier de plaats, mede te deelen, hoe ieder jaar de Majoor-Chinees te Medan alle -ambtenaren met kostbare cadeaux bedenkt ter gelegenheid van het Nieuwejaar. Of hij -al dan niet met den ambtenaar te maken heeft, maakt geen verschil, behalve dan misschien -in de waarde van het aangeboden geschenk, hetwelk soms eene waarde van eenige honderden -guldens vertegenwoordigt. -</p> -<p>Een mijner kennissen, pas als ambtenaar te Medan geplaatst, <span class="pageNum" id="pb25">[<a href="#pb25">25</a>]</span>ontving, hoewel hij den Majoor-Chinees zelfs nooit gesproken had, tot zijne verbazing -met Nieuwejaar een geschenk ter waarde van ongeveer ƒ 25.—. Hoewel nooit dergelijke -geschenken aannemend van menschen, met wie hij uit den aard zijner betrekking te maken -had, accepteerde hij dit, daar immers zijne betrekking hem nooit in aanraking bracht -met het Chineesche Hoofd. -</p> -<p>Wat bewoog den Chinees tot het aanbieden van dit geschenk? Men zal mij toegeven, dat -persoonlijke sympathie hier uitgesloten is. Aan liefdadigheid kan niet worden gedacht, -want het cadeau was een voorwerp van weelde en trouwens de beschonkene in ’t genot -van een behoorlijk salaris. -</p> -<p>Ben ik te ergdenkend, wanneer ik vermoed, dat de uitgave gemaakt werd, omdat de mogelijkheid -bestond, dat het Chineesche Hoofd wel wat met mijnen vriend te maken zou krijgen? -</p> -<p>Ter eere van onze ambtenaren wil ik hier constateeren, dat er meer dan een gevonden -wordt, die dergelijke geschenken weigert, zelfs op het gevaar af van hooger hand een -„katje” te krijgen, <i>omdat zijne weigering van gebrek aan tact getuigt</i>.<a class="noteRef" id="xd30e651src" href="#xd30e651">17</a> -<span class="pageNum" id="pb26">[<a href="#pb26">26</a>]</span></p> -</div> -<div class="footnotes"> -<hr class="fnsep"> -<div class="footnote-body"> -<div id="xd30e444"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e444src">1</a></span> Sumatra-Post, 7 Augustus 1902. <a class="fnarrow" href="#xd30e444src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e453"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e453src">2</a></span> Hoofd-administrateur der Koninklijke Maatschappij tot Exploitatie van Petroleumbronnen -in Ned.-Indië. <a class="fnarrow" href="#xd30e453src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e473"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e473src">3</a></span> Hoofd-administrateur der Medan Tabak Mij. <a class="fnarrow" href="#xd30e473src" title="Ga terug naar noot 3 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e482"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e482src">4</a></span> Hoofdadministrateur der Deli Mij. <a class="fnarrow" href="#xd30e482src" title="Ga terug naar noot 4 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e492"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e492src">5</a></span> Administrateur van Bindjei Estate. <a class="fnarrow" href="#xd30e492src" title="Ga terug naar noot 5 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e501"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e501src">6</a></span> Hoofd-administrateur van de Mij. Arendsburg. <a class="fnarrow" href="#xd30e501src" title="Ga terug naar noot 6 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e513"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e513src">7</a></span> Planters: hier gebruikt voor het meer omvattende „lieden, die voor hunne ondernemingen -(van landbouw of van nijverheid) contract-koelies gebruiken.” <a class="fnarrow" href="#xd30e513src" title="Ga terug naar noot 7 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e520"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e520src">8</a></span> Toch spoeden zich de hoogste ambtenaren, zoowel als de onafhankelijkste particulieren -met hunne vrouwen en dochters naar de paleizen dezer hoofden ten dage hunner recepties. -</p> -<p class="footnote cont">Ook zijn deze menschen <i>Rechters in den Landraad</i>! <a class="fnarrow" href="#xd30e520src" title="Ga terug naar noot 8 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e550"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e550src">9</a></span> Zonder schuld. <a class="fnarrow" href="#xd30e550src" title="Ga terug naar noot 9 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e563"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e563src">10</a></span> Eerbewijs. <a class="fnarrow" href="#xd30e563src" title="Ga terug naar noot 10 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e572"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e572src">11</a></span> Onder de planters heeft men drie categorieën: toean ketjil (de assistent), toean besar -(de administrateur), toean-maatschappij (de hoofd-administrateur). <a class="fnarrow" href="#xd30e572src" title="Ga terug naar noot 11 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e581"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e581src">12</a></span> Dat is: de controleur. <a class="fnarrow" href="#xd30e581src" title="Ga terug naar noot 12 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e593"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e593src">13</a></span> Overtredingen. <a class="fnarrow" href="#xd30e593src" title="Ga terug naar noot 13 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e610"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e610src">14</a></span> Medelijden. <a class="fnarrow" href="#xd30e610src" title="Ga terug naar noot 14 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e613"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e613src">15</a></span> Zie blz. 53. <a class="fnarrow" href="#xd30e613src" title="Ga terug naar noot 15 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e629"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e629src">16</a></span> Het dreigement hielp den administrateur ditmaal niet. Wel had hij gelijk, wat het -toetoepen der andere zaken betrof, doch hiervoor was een ander magistraat verantwoordelijk, -dan de betrokken controleur. <a class="fnarrow" href="#xd30e629src" title="Ga terug naar noot 16 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e651"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e651src">17</a></span> Hoe ongelooflijk schijnbaar ook, is dit voorgekomen. Men begrijpt, dat voor sommige -chefs kieschkeurigheid bij hunne ondergeschikten eene minder gewenschte eigenschap -is. Het is in zulke gevallen minder gebrek aan tact tegenover den Chinees, dan tegenover -den superieur. <a class="fnarrow" href="#xd30e651src" title="Ga terug naar noot 17 in tekst.">↑</a></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="rechtspraak" class="div1 section"><span class="pageNum">[<a href="#rechtspraak.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">RECHTSPRAAK.</h2> -<div class="epigraph"> -<p class="first">Bij zijne rechtspraak moet de magistraat indachtig zijn, dat de voorschriften van -het Reglement omtrent het bewijs in burgerlijke en strafzaken niet, zooals op Java, -alleen voor den landraad, maar ook voor de magistraatsgerechten verbindend zijn. -</p> -<p class="xd30e140">Circulaire van Mr. <span class="sc">T. H. der Kinderen</span> XXVIII. (Bijblad No. 4408). -</p> -<p>In Deli is de praktijk tot nu toe steeds aan ’t woord geweest, men is er wel bij gevaren -en men late zich ook nu niet afschrikken door de machtspreuk, de wet verbiedt dit -of dit. -</p> -<p class="xd30e140"><span class="sc">D(een)</span> in de Deli-Courant van 3 Sept. 1898. </p> -</div> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">In een artikel in de Deli-Ct. van 3 Sept. 1898, dat geheel ongemotiveerd den titel -draagt „De puntjes op de i’s”, deelt de heer <span class="sc">D(een)</span> de meening mede van een Nederlandsch geleerde over de behandeling der koelies in -Deli. Hij schrijft het volgende: -</p> -<p>„Een Nederlandsch geleerde bezocht Deli, wanneer doet er minder toe; hij staat hier -te lande bekend als een zeer scherpzinnig en uiterst conscientieus man en hetgeen -hij meedeelde over de behandeling der koelies op Sumatra, is in een woord hemeltergend. -Maanden geleden kwam mij zijne opinie ter oore. ’t Zal erg overdreven zijn, dacht -ik, en met dezen en genen er over sprekende, kwam ook bij mij ten slotte het idee -boven dat een geleerde, niet gewend om met inlandsche werkkrachten om te gaan, niet -de man is om de kwestie vrij van zekere sentimentaliteit te beoordeelen. Ik zweeg -dus,.….” -</p> -<p>De heer <span class="sc">D(een)</span> is geen geleerde; niemand die zijne artikelen geregeld leest, zal zich aan vervolging -wegens hoon <span class="pageNum" id="pb27">[<a href="#pb27">27</a>]</span>wenschen bloot te stellen, door hem geleerdheid ten laste te leggen. Laat ons echter -veronderstellen, dat hij in gelijke mate als de bedoelde geleerde de eigenschappen -van scherpzinnigheid en nauwgezetheid bezit. Bij het vormen van een oordeel zullen -deze twee qualiteiten er niet weinig toe bijdragen, om het juist te doen zijn en om -vertrouwen te wekken bij anderen in de getrokken conclusie. -</p> -<p>Doch nu vraag ik, waar ter wereld haalt de heer <span class="sc">Deen</span> het recht vandaan, om met een beroep op vermoedelijk aanwezige sentimentaliteit, -den geleerde onbevoegd tot oordeelen te verklaren, alleen op grond, dat hij meer wetenschappelijk -is ontwikkeld dan de heer <span class="sc">Deen</span>? -</p> -<p>Met eene onhandigheid, die oppervlakkige geesten als de heer <span class="sc">Deen</span> kenmerkt, haalt hij aan het slot van het aangehaalde couranten-artikeltje eenige -woorden aan, door den resident <span class="sc">Scherer</span> bij de invoering van „de rechterlijke organisatie op Sumatra’s Oostkust” (lees „het -Reglement op het Rechtswezen in de Residentie Oostkust van Sumatra”) gesproken: „De -ontwerper dezer organisatie Mr. <span class="sc">Der Kinderen</span> heeft begrepen, dat voor een land met zulke eigenaardige politieke, sociale en economische -toestanden het niet alleen noodig zou zijn, het reglement op het Rechtswezen te toetsen -aan de wetenschap, doch ook te rade te gaan met de eischen der praktijk”. -</p> -<p>Zou het ook juist om de eischen der praktijk zijn, dat Mr. <span class="sc">Der Kinderen</span> uitdrukkelijk in zijn aan hoofde dezes geciteerde circulaire den magistraten op het -hart drukt, toch in ’s hemels naam zich niet te laten verleiden tot het spreken van -arbitrair recht, doch zich stipt te houden aan de wettelijke voorschriften omtrent -het bewijs, zoowel in burgerlijke als in strafzaken? -</p> -<p>Zou het niet zijn, dat Mr. <span class="sc">Der Kinderen</span>, bevreesd voor kwade practijken van de zijde der werkgevers tegenover de ongelukkige -contractanten, den magistraat waarschuwt, toch niet lichtvaardig te zijn in zijn oordeel -en hem beveelt slechts dan tot veroordeeling over te gaan, wanneer aan de eischen -der wet geheel is voldaan? -<span class="pageNum" id="pb28">[<a href="#pb28">28</a>]</span></p> -<p>Zou het niet zijn, dat Mr. <span class="sc">Der Kinderen</span> wilde waarschuwen tegen de gewetenloozen, die, alleen lettend op eigen geldelijk -belang, als de heer <span class="sc">Deen</span> zoo vriendelijk raadt, „zich niet laten afschrikken door de machtspreuk, de wet verbiedt -dit of dit?” -</p> -<p>Zou het niet zijn, dat de heer <span class="sc">Deen</span>, zich beroepend op Mr. <span class="sc">Der Kinderen</span>, zijn eigen vonnis velt? En zou wat meer wetenschappelijke ontwikkeling en kennis -van zaken den heer <span class="sc">Deen</span> hebben geschaad, waar hij de puntjes trachtte te zetten op de i’s? -</p> -<p>De heer <span class="sc">Deen</span> vergeve mij, dat ik meer blijf hechten aan het oordeel van den zeer scherpzinnigen -en uiterst conscientieuzen geleerde, zooals de heer <span class="sc">Deen</span> zijnen zegsman omschrijft, al voert hij wetenschappelijken ballast, dan aan de meening -van den heer <span class="sc">Deen</span>, die—ik geef het toe—even ontbloot is van wetenschappelijke gronden als van zedelijk -gevoel. -</p> -<p>Het zou zeker niet de moeite waard zijn, zoo lang bij eene, zacht gezegd, immoreele -uitlating van een oppervlakkig journalist stil te staan, ware het niet, dat de heer -<span class="sc">Deen</span> onder planters, hoe onverdiend dan ook, geldt als een man van gezag. De theorie „de -wet ondergeschikt aan de eischen der praktijk” met zooveel schaamteloosheid verkondigd, -moet ingang vinden bij wie belang hebben bij de instandhouding der praktijk. Der praktijk -van mishandeling en wreedheid, ongevoeligheid en gelddorst, willekeur en bedrog. -</p> -</div> -</div> -<div id="mishandeling" class="div1 section"><span class="pageNum">[<a href="#mishandeling.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">MISHANDELING EN WREEDHEID.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Het ligt niet in het plan van dit boekske, alle zonden van Deli te ontdekken van zijn -ontstaan tot op heden. Laat het verledene verleden blijven, al kan het nooit sterven, -waar de overleveringen blijven bestaan. Ik wil spreken over den laatsten tijd, en -neem daartoe een tijdperk van vier jaren. De beschrijving, hoe eens—lang geleden—een -administrateur een koelie met de duimen tusschen de copieerpers schroefde; hoe, om -de orde te handhaven in een hospitaal, elk der patiënten <span class="pageNum" id="pb29">[<a href="#pb29">29</a>]</span>een kies werd getrokken; hoe inspecteur en beheerder in broederlijke eensgezindheid -zich verwaardigen aan tiangs<a class="noteRef" id="xd30e754src" href="#xd30e754">1</a> opgeheschen Chineezen eigenhandig aan den lijve te tuchtigen; de beschrijving van -deze en dergelijke blijken van speelschheid zij den lezer bespaard. De overlevering -heeft om de slapen dezer helden reeds hare kransen gewonden—zij behouden die ongerept! -Wat door mij wordt medegedeeld, wordt beschenen door het volle licht der historie -en op de akten der zaak kan nog elk oogenblik de hand worden gelegd. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Oude toestanden bestaan niet meer; de tijden zijn veranderd; de ruwheid van den eersten -pionier heeft plaats gemaakt voor het zachter beheer van den wetenschappelijken planter. -Hoe weldadig doet ons het tooneel aan, in vergelijking bij hetgeen men vroeger zag, -dat een drietal jaren geleden het huis van een assistent van een der grootste maatschappijen -te aanschouwen gaf. Een ooggetuige verhaalt mij het volgende: -</p> -<p>„Het was tegen elven, toen ik na een langen rit in de heete zon over den stoffigen -weg het huis van den assistent X. op de onderneming Y. bereikte. De heer X. bleek -nog niet thuis te zijn en zoo zette ik mij op de voorgalerij, om zijne komst af te -wachten. Nauwelijks gezeten, hoorde ik eene jammerende vrouwestem, die van onder het -huis scheen te komen.<a class="noteRef" id="xd30e762src" href="#xd30e762">2</a> Ik stond op, om te gaan zien, wat er gaande was. Beneden gekomen, zag ik eene Javaansche -vrouw, naar schatting vijftien, zestien jaar oud, vastgebonden onder het huis aan -een paal, in den stand van Christus aan het kruis. Om dit mogelijk te maken was een -dwarshout over de paal gespijkerd, waaraan hare armen waren gebonden. De zon scheen -gedeeltelijk op haar geheel naakt lijf, doch dit kon mij niet de <span class="pageNum" id="pb30">[<a href="#pb30">30</a>]</span>kreuningen en het gejammer van de vrouw—in Holland zou men ze nog een meisje hebben -genoemd—verklaren. De huisjongen lichtte mij in. Zij had de voorkeur gegeven aan de -belangelooze liefde van iemand van haar stam boven de rijksdaalderliefde van den heer -X. en daarom had de toean haar zoo laten vastbinden. Om te beletten, dat zij bewusteloos -zou worden onder de wreede straf, had hij haar vrouwelijk deel laten inwrijven met -gestooten Spaansche peper (sambal-oelik). Dit was mij toch werkelijk te erg en ik -ben verder gereden. Naar ik hoor heeft het meisje in dien toestand van zes uur ’s -ochtends tot zes uur ’s avonds doorgebracht.” -</p> -<p>De bedrijver van deze wandaad echter is zijne rechtmatige straf niet ontgaan, o lezer, -denk dat niet! Niet, dat hij vervolgd is in rechte en met ettelijke jaren tuchthuisstraf -voor dit schandelijk misdrijf heeft geboet. O neen, de Maatschappij, waarbij hij in -dienst was en nog is, heeft het recht genomen in eigen hand en.….… hem naar eene andere -onderneming overgeplaatst. En ook zelfs dit niet als de straf, maar omdat de Maatschappij -vreesde voor een row.<a class="noteRef" id="xd30e769src" href="#xd30e769">3</a> -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Na een kijkje in het leven bij eene groote maatschappij, een korten blik op de historia -intima eener kleine. -</p> -<p>Minder dan vier jaren geleden dan lagen op eene kleine onderneming in eene droogschuur -vijf Chineezen, wegloopers, die opgepakt waren en daarvoor—voor het wegloopen—bestraft. -Door een toeval kreeg ik ze te zien. Ze lagen naast elkander op eene mat op den grond, -allen op den buik, terwijl de rug gedekt was met een stuk wit goed. Eene andere ligging -was niet mogelijk, daar achter- en zijkant geheel en al wond was, veroorzaakt door -slagen met bamboe, niet dunne bamboe, maar bamboe van 3 à 4 c.M. middellijn, wat de -wreedste wonden maakt. Zij werden verpleegd door den barmhartigen administrateur zelf, -die hen aldus tot straf voor <span class="pageNum" id="pb31">[<a href="#pb31">31</a>]</span>het wegloopen had doen geeselen.… hij was bang, dat toch hierin misschien aanleiding -tot vervolging zou worden gevonden, indien het den magistraat ter oore mocht komen. -Eens in de week kwam een dokter, die het oppertoezicht op de behandeling had. -</p> -<p>Die koelies waren weggeloopen, omdat de behandeling te goed was op de onderneming, -dat is duidelijk. Als dien vlegels eenmaal de broodkruimels gaan steken! -</p> -<p>De beheerder is hiervoor nooit gestraft, wel is hij voor andere feiten—even erg en -even wreed—vervolgd. De dood heeft hem aan zijnen aardschen Rechter onttrokken. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Een ander—nu weder een beheerder van eene der grootste maatschappijen—sloeg eene vrouw, -die door ruzie maken zijne nachtrust had verstoord, nadat hij ze onder zijn huis aan -een paal had laten vastbinden, met eenen stok op de billen, totdat het bloed er langs -liep—neen, totdat alles eene groote, vieze etterwond was. Ik heb die vrouw zelf gezien. -Het was afgrijselijk. Eene vervolging is ingesteld, doch de getuigen zijn verduisterd.<a class="noteRef" id="xd30e786src" href="#xd30e786">4</a> -</p> -<p>Iemand, die in de bedoelde maatschappij veel te zeggen had, deelde mij mede, dat indien -de betrokken administrateur <i>veroordeeld</i> werd, hij onmiddellijk ontslagen zou worden. Een wegens slaan van vrouwen veroordeeld -beheerder kon, met het oog op de directie in Europa, niet gehandhaafd blijven. Lui -in Holland hebben bekrompen idees. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Het volgend geval is zeer recent. Ik lees er over in de Java-Bode van 31 December -1901, van de hand van den bekenden briefschrijver <span class="sc">D. E. Liaan</span>, het volgende: -</p> -<p>De controleur van Serdang is tegenwoordig bezig om in zijne afdeeling onderzoek te -doen op de ondernemingen naar <span class="pageNum" id="pb32">[<a href="#pb32">32</a>]</span>de behandeling der koelies, voornamelijk naar de verpleging van zieke koelies, en -wel naar aanleiding van de volgende feiten. Reeds geruimen tijd had het hem getroffen, -dat hij van een koffie-onderneming, waarvan een Franschman administrateur was, zeer -dikwijls Javaansche koelies toegezonden kreeg, met het verzoek hen te straffen voor -werkweigering. Steeds verklaarden die koelies, dat zij eenvoudig niet <i>konden</i> werken, dat zij te ziek en te zwak er voor waren, eene verklaring, die door hun ellendig -uiterlijk bevestigd werd. Dit gaf te denken en op een goeden dag stond de controleur, -die de noodige voorzorgen genomen had, dat zijne komst niet vooruit had kunnen worden -aangekondigd, onverwachts op de bedoelde onderneming en bij een hokje, dat voorzien -was van een getralied venstertje en van eene deur, die van buiten met een stevig hangslot -was afgesloten. -</p> -<p>Dit hokje was het hospitaal der onderneming. -</p> -<p>Uit het tralievenstertje sloeg een verpestende stank naar buiten en daarbinnen in -eene ruimte van enkele vierkante meters lagen twee Javanen, acht Javaansche vrouwen -en.… een lijk. Het laatste, zooals later bleek, reeds ongeveer sedert vier-en-twintig -uren. Gelegenheid om te baden was er niet, drinkwater was er niet, eene inrichting -om aan natuurlijke behoeften te voldoen was er niet. Dit laatste geschiedde op den -grond en de zieken krabbelden dan met de handen wat zand bij elkander om daarmee hun -uitwerpselen te kunnen bedekken en door een reet onder de omwanding heen naar buiten -te kunnen schuiven. Als de dorst hun te ondraaglijk werd, moesten zij maar zien, voor -een gedeelte van hun rantsoen rijst en gedroogde visch—uitstekende ziekenkost!—dat -hun eenmaal per dag verstrekt werd, van voorbijkomende koelies wat drinkwater in te -ruilen. Eens in de veertien dagen kregen de zieken kinine. Deze bijzonderheden omtrent -de „geneeskundige behandeling” ervoer de controleur, door de ongelukkige schepsels, -die vergingen van vuil en ongedierte, door de tralies heen te ondervragen. -<span class="pageNum" id="pb33">[<a href="#pb33">33</a>]</span></p> -<p>Ook den beheerder werden eenige vragen gesteld. Waarom het „hospitaal” van buiten -was afgesloten? Ja, hij had geen geld om een oppas<a class="noteRef" id="xd30e813src" href="#xd30e813">5</a> te betalen. Natuurlijk was het volstrekt niet uit vrees, dat misschien een der langzaam -stervenden nog kracht genoeg zou kunnen hebben, om weg te kruipen en zich over zijn -beul te gaan beklagen. Waarom de „behandeling” der zieken zooveel te wenschen overliet? -Och, hij stopte in zijn „hospitaal” slechts koelies, van welke hij overtuigd was, -dat zij <i>toch</i> dood gingen. Volgens de opvatting des edelen mans—zoover verheven, niet waar? boven -het Javaansche werkvee, dat hij daar in zijn pesthol liet crêveeren, zooals geen fatsoenlijk man zijn schurftigen hond zou laten doen—was dus geen koelie -ziek, voordat hij onvermijdelijk sterven moest. En als ’t zóóver was, kon toch natuurlijk -niet van hem verlangd worden, dat hij voor ’t stervende, dus waardeloos geworden werkvee -kosten maakte of moeite deed. Hij zag echter in, zeide hij, dat de controleur op zijne -onderneming was gekomen „om hem ongelukkig te maken”. -</p> -<p>Waarachtig, lezer, dat zeide de brave kerel. Is ’t niet aandoenlijk, iemand zoo onverdiend -te zien vervolgd worden? -</p> -<p>Hoe uitstekend de voeding van de „gezonde” koelies op die onderneming was, blijkt -wel heel eigenaardig uit het opzenden ter bestraffing wegens werkweigering van menschen, -die te zwak waren om te werken en daaruit, dat die „gezonden” voor eene zoo geringe -hulpvaardigheid als het brengen van eene flesch drinkwater zich lieten betalen in -voedsel. Volgens de bestaande bepaling moet ook <i>deze</i> onderneming eene overeenkomst gesloten hebben met een geneesheer om minstens eens -in de veertien dagen haar hospitaal te bezoeken. Hoe het mogelijk is, dat deze medicus -in de wijze van „verpleging” heeft kunnen berusten, is, op zijn zachtst uitgedrukt<span class="corr" id="xd30e825" title="Niet in bron">,</span> onbegrijpelijk. -</p> -<p>De zieken, die zeker niet gedacht hadden, nog ooit levend uit deze moordinrichting -te komen, werden naar het civiel <span class="pageNum" id="pb34">[<a href="#pb34">34</a>]</span>hospitaal te Loeboeq Pakam vervoerd, waar een der Javaansche vrouwen ook nog binnen -korten tijd overleed. Op haar sterfbed werd zij door den controleur onder eede gehoord -en bevestigde nog eens alles aangaande de „behandeling” in het „hospitaal” der onderneming, -waarin zij zeide meer dan veertig dagen te hebben doorgebracht. Geen wonder dus, dat -zij stierf; vreemder is het, dat zij het nog zoolang had uitgehouden. Ook deelde zij -nog mede, dat de <i>toewan besar</i>—ja, inderdaad wèl een verheven „groote heer”—elken dag door het tralievenster kwam -kijken en belangstellend aan de zieken de vraag toeriep of zij nog niet dood waren, -terwijl hij zijn spijt te kennen gaf als dit nog niet het geval was. -</p> -<p>Het verhaal van die stervende vrouw.… neen, ik <i>wil</i> niet aan mijn gevoel toegeven. Ik heb mijn best gedaan om de feiten hartstochtloos, -zonder eenig blijk van gloeiende verontwaardiging op te schrijven, zooals een deurwaarder -een inventaris opmaakt. Men mocht mij eens beschuldigen van „philanthropische neigingen”, -het laagste peil van idiotisme, waartoe een Deli-bewoner in de oogen zijner mede-ingezetenen -kan zinken. Wie ter wereld hecht nu iets aan de praatjes van—om eene elegante uitdrukking -uit de planterstaal te gebruiken—zoo’n stervend „contractlel”? Aan het gezeur van -eenige, bij levenden lijve in vuil en ongedierte verrottende, zieke Javanen? Geen -enkel verstandig mensch natuurlijk! ’t Zijn immers maar inlanders! Zou voor zulke -lui een Europeaan, men bedenke toch een <i>Eu-ro-pe-aan</i>, welk een ellendeling hij ook zijn moge, „ongelukkig gemaakt” mogen worden? Dàt nooit! -</p> -<p>Dit is de Deli-opvatting. Dit begrip, dat het jammer is, als een Europeaan gestraft -wordt voor het mishandelen van koelies en beklaagd moet worden, als hij krijgt wat -hij verdient, woekert, meer of minder geprononceerd, als een kanker voort in de rechtsbegrippen -van de geheele samenleving ter Oostkust van Sumatra. En als zoo iemand terugkomt van -Batavia, vrijgesproken wegens gebrek aan bewijs, omdat hij handig <span class="pageNum" id="pb35">[<a href="#pb35">35</a>]</span>was in het wegmoffelen van getuigen, dan is er gejuich in den lande Deli. Waarlijk, -Mark Twain merkt te recht op, dat in eene maatschappij, waar slavernij bestaat, zelfs -de meest elementaire begrippen van recht bij de slavenhoudende klasse ontbreken. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Wat er voor den dag zou komen, indien het Gouvernement wilde besluiten tot het houden -van een algemeen en grondig onderzoek, leert ons de geschiedenis van den heer <span class="sc">Tripp</span> en de British Deli and Langkat Tobacco Company. De heer <span class="sc">Tripp</span> had de beschuldiging uitgesproken, dat op de ondernemingen dezer maatschappij de -koelietoestanden ergerlijk waren en mishandelingen aan de orde van den dag. In de -Deli Ct. van 24 Mei 1899 leest men omtrent deze zaak het volgende: -</p> -<p>„Vermoedelijk is het bericht, dat het regeeringsonderzoek in zake koeliemishandelingen -bij de British Deli gesloten zou zijn en tot resultaat had, dat de ongegrondheid gebleken -is van ’s heeren <span class="sc">Tripp’s</span> aantijgingen, wat voorbarig. Indien ’t waar is en men meene, dat daarmee de zaak -ook voorgoed uit is, dan vergist men zich. -</p> -<p>Wat is namelijk het geval? Het proces te Londen heeft de heer <span class="sc">Tripp</span> gewonnen doordien hij een rechter aan zijne zijde kreeg, die zijn banbliksem slingert -tegen de Engelsche directeuren, met wier voorkennis de schandelijke koelie-toestanden -hadden voortgeduurd, doordien geen onderzoek was ingesteld, toen hun de misstanden -meegedeeld waren. De directeuren liepen na de reprimande naar baron <span class="sc">Van Goltstein</span>, den Nederlandschen gezant, die de regeering in den Haag waarschuwde, die op haar -beurt de zaak te Batavia aanhangig maakte. -</p> -<p>In omgekeerde volgorde zal het resultaat van het onderzoek nu te Londen komen, maar -daarmede is de zaak, zooals ik boven reeds schreef, niet uit. Want is het bericht -waar, dat de beschuldigingen ongegrond bleken, dan volgt te Londen een proces wegens -laster van de directie der British Deli tegen <span class="pageNum" id="pb36">[<a href="#pb36">36</a>]</span>den heer <span class="sc">Tripp</span>. Dit werd van den beginne af voorzien en mocht het zoo ver komen, dan zullen onder -eede verklaringen worden afgelegd door oud-employé’s van de British Deli, die òf valsch -zijn en dan loopen de heeren gevaar, met het tuchthuis kennis te maken, òf een ongunstig -licht werpen op het onderzoek, in Ned.-Indië gehouden. -</p> -<p>Dit laatste doet mij verwachten dat de uitslag van het onderzoek niet wereldkundig -zal worden, te meer, omdat alsdan ook in Nederland een enquête zal moeten worden gehouden, -aangezien ook daar getuigen hunkeren om verklaringen af te leggen eensluidend met -de bezwarende, die indertijd te Londen zoo’n sensatie verwekten.” -</p> -<p></p> -<div class="figure p37width"><img src="images/p37.png" alt="" width="421" height="571"><div class="figAnnotation p37width"><span class="figTop"> </span><span class="figBottomRight">(<i>Sum.-Post en Deli-Ct. 1902.</i>)</span></div> -</div><p> -</p> -<p>Hieromtrent, aldus <span class="sc">D. E. Liaan</span> in de Java-Bode van 10 Juli 1899, kan ik mededeelen dat het onderzoek wel is afgeloopen, -maar, zooals te verwachten was, weinig positief resultaat heeft opgeleverd. Sporen -van mishandeling zijn natuurlijk niet eeuwigdurend en het is heel lastig, met zekerheid -uit te maken of sommige litteekens afkomstig zijn van een pak slaag, dat iemand een -paar jaar geleden gehad heeft. Ook het geheugen van menschen kan men niet dwingen. -Van een en ander een verwijt te maken aan den onderzoeker, ware zeker onbillijk. Dat -de directie der British Deli zou overgaan tot eene klacht wegens laster tegen den -heer <span class="sc">Tripp</span>, acht ik niet waarschijnlijk, daar zij wel zal denken aan het spreekwoord, dat ons -leert dat er sommige stoffen zijn, die, hoe meer men er in roert, een des te onaangenamer -geur verspreiden. Al ware ook te bewijzen, dat elk woord van den heer <span class="sc">Tripp</span> een leugen geweest was, dan zijn hier toch altijd nog de verslagen der terechtzittingen, -die dan voor den dag zouden komen en waaruit minder mooie dingen zouden blijken. Klachten -over geknoei met de uitbetaling van het loon; vervolging van een administrateur wegens -mishandeling, waarbij de klacht werd ingetrokken tegen betaling van ƒ 50.— aan de -vrouw, die afgeranseld was; vervolging om dezelfde reden van een ander administrateur, -waarbij de zaak niet kon doorgaan wegens de <span class="pageNum" id="pb38">[<a href="#pb38">38</a>]</span>verdwijning van alle getuigen—zooals in Deli wel meer gebruikelijk is—; vervolging -van een assistent, die eindigt met veroordeeling tot een jaar gevangenisstraf wegens -doodslag onder verzachtende omstandigheden, al zulke dingen maken geen erg mooien -indruk wanneer zij voor het groote publiek komen. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Ten slotte nog dit uitknipsel uit de Java-Bode van 12 Mei 1902, die ik onder het schrijven -van dit opstel ontving: -</p> -<p>„Heden zou voor den Raad van Justitie alhier, hadde hij niet tijdig den oceaan tusschen -hem en den wrekenden arm der gerechtigheid geplaatst, hebben terechtgestaan een dier -rauwe gasten, die ter Oostkust van Sumatra onder Nederlands vlag koffie en tabak uit -den bodem moeten ranselen. Gedagvaard was <span class="sc">A. H. Richards</span>, 46 jaren oud, geboren te Detroit in de Vereenigde Staten van Noord-Amerika, van -beroep assistent op de koffie-onderneming Tandjong Kassau te Batoe Bahra. Aan dezen -beklaagde wordt mishandeling ten laste gelegd van een groot aantal Javaansche vrouwen, -waarvan een beschaafd man zou gruwen. Aan twee harer zou Richards, enkel omdat zij -vergeten hadden, enkele grassprietjes uit te trekken, zoo hevige slagen met een stok -hebben toegebracht, dat Kasina I daarvan een hoofdwonde bekwam, waaruit het bloed -gudste, terwijl Rasiem en Soemina het moesten ontgelden op de schouders, beide armen -en de meest vleezige lichaamsdeelen; in dezelfde maand moesten Samina en Isa II, die -van de onderneming gedrost waren, doch weer opgevat werden, daarvoor eigenmachtig -gestraft worden; <span class="sc">Richards</span> zou met dat doel beide vrouwen hebben laten ontkleeden, daarna met handen en voeten -om een paal onder zijn huis hebben laten binden en haar vervolgens eigenhandig met -rotans op de bloote billen zoodanig geslagen hebben, dat zij daarvan bloedige striemen -behielden; op dezelfde wijze zou deze man tewerk zijn gegaan tegenover Kariosoemito -II, die wegens buikpijn thuis was gebleven van het werk; deze vrouw werd niet alleen -met een rotan op rug <span class="pageNum" id="pb39">[<a href="#pb39">39</a>]</span>en achterdeelen bewerkt, maar een slag op haar linkerhand kwam zoo hard aan, dat zij -die vijftien dagen lang niet kon gebruiken. Aangezien geen dier vrouwen meer dan 20 -dagen tengevolge van die gruwelijke mishandelingen buiten staat is geweest, persoonlijken -arbeid te verrichten, is het volgens de geschreven strafwet niet eens zoo heel erg.” -</p> -<p>Met een verlicht gevoel, dat de straffen zoo erg niet zijn en het dus met de beklagenswaardige -slavenbeulen nog wel los zal loopen, gaan wij over tot -</p> -</div> -<div class="footnotes"> -<hr class="fnsep"> -<div class="footnote-body"> -<div id="xd30e754"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e754src">1</a></span> Palen. <a class="fnarrow" href="#xd30e754src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e762"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e762src">2</a></span> De huizen in Deli staan alle 1 à 2 M. boven den grond, op steenen neuten of op houten -palen. <a class="fnarrow" href="#xd30e762src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e769"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e769src">3</a></span> Oproer onder de koelies. <a class="fnarrow" href="#xd30e769src" title="Ga terug naar noot 3 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e786"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e786src">4</a></span> Over de beteekenis dezer uitdrukking, zie pag. 54. <a class="fnarrow" href="#xd30e786src" title="Ga terug naar noot 4 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e813"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e813src">5</a></span> Oppasser. <a class="fnarrow" href="#xd30e813src" title="Ga terug naar noot 5 in tekst.">↑</a></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="gelddorst" class="div1 section"><span class="pageNum">[<a href="#gelddorst.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">ONGEVOELIGHEID EN GELDDORST.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Er is een tijd geweest, dat men de beroepen onderscheidde in eerlijke en oneerlijke -en hoewel die tijd reeds lang achter onzen rug ligt, het is nog zoo heel lang niet -geleden, dat het lang niet hetzelfde was, waarmede men geld verdiende. En nog worden -er eenvoudigen gevonden, die ronselarij afschuwelijk en handel in koelies een minder -waardig bedrijf vinden. -</p> -<p>Welnu, zij hebben ongelijk, want er is een goed stuk geld mee te verdienen. -</p> -<p>Ik wil erkennen, dat ik tot die eenvoudigen behoor en dat tot voor korten tijd ik -in de dwaling verkeerde, dat mijne meening in overeenstemming was met de publieke -opinie. Van deze opvatting ben ik evenwel genezen, sinds ik als directeur van een -zoogenaamd emigratie-kantoor (een winkel, waar men koelies kan koopen) een welbekend -advocaat zag optreden. Het kan toch niet zijn, dat deze Meester in de Rechten meent, -dat de schande van het bedrijf vervalt, doordat het wordt uitgeoefend door eene naamlooze -vennootschap en hij nu ook moraliter beperkte aansprakelijkheid wil pleiten? Wel komt -zijn naam als directeur nooit voor in de advertentie, waarbij het emigratie-kantoor -zijn vee en koelies aanprijst. -</p> -<p>Zou het mogelijk zijn, dat toch diep in zijn gemoed eene stem afkeurend fluistert -en dat hij in de eenzaamheid, alleen met zichzelf, de tinteling der schaamte voelt -op voorhoofd en wang<span class="corr" id="xd30e916" title="Niet in bron">.</span> -<span class="pageNum" id="pb40">[<a href="#pb40">40</a>]</span></p> -<p></p> -<div class="figure p40width"><img src="images/p40.png" alt="" width="399" height="416"><div class="figAnnotation p40width"><span class="figTop"> </span><span class="figBottomRight">(<i>Deli-Courant 1899</i>).</span></div> -</div><p> -<span class="pageNum" id="pb41">[<a href="#pb41">41</a>]</span></p> -<p>Kom, geen bespiegelingen, feiten! -</p> -<p>„Waarlijk, Mark Twain merkt terecht op, dat in eene maatschappij, waar slavernij bestaat, -zelfs de meest elementaire begrippen van recht bij de slavenhoudende klasse ontbreken”, -schreef <span class="sc">D. E. Liaan</span>, of om hem bij zijnen werkelijken naam te noemen, de heer <span class="sc">C. de Coningh</span>. En de bewijzen? -</p> -<p>Ziehier eene advertentie, geknipt uit de Sumatra-Post van 7 Mei 1902. -</p> -<p></p> -<div class="figure p41width"><img src="images/p41.png" alt="" width="490" height="528"></div><p> -</p> -<p>Men ziet het: Sierlijk geëtaleerd tusschen trekvee en slachtstieren links en rij- -en wagenpaarden rechts, stelt de koopman zijne mannen en vrouwen ten toon. Hij levert -ze u tegen de laagste prijzen! Koopt toch, koopt! Ziet, zij zijn allen flink, <span class="pageNum" id="pb42">[<a href="#pb42">42</a>]</span>jong en gezond, geschikt voor land- en voor mijnbouw! Mannen of vrouwen naar keuze! -Voor de kleinigheid van zestig gulden per stuk zijt gij de man! Wees gerust, zij zijn -allen volwassen! Geen kalveren … och, kinderen bedoel ik! Koopt er wat en hij zendt -ze u thuis, franco, van wege de concurrentie! -</p> -<p>Men vraagt zich af, of de steller dezer advertentie alle menschelijk gevoel heeft -afgeschud en er zelfs niet in zijne ziel meer gloort een vonkje van betamelijkheid. -Zie ik wil toegeven, dat het menschelijk is, door den nood gedrongen, niet te kieschkeurig -te zijn in het middel om zijn brood te verdienen. Ik wil erkennen, dat de zorg voor -vrouw en kind den man kan drijven tot het doen van daden, waarvan anders zijn eergevoel -hem zou terughouden. Ik begrijp den diefstal uit honger, den moord uit haat, de schending -der wet in drift of nood. Ik kan me zelfs voorstellen, dat iemand ronselaar wordt -of slavenhaler. Maar niet kan ik mij indenken, hoe iemand zijne medemenschen kan behandelen -als, kan rangschikken onder het gedierte des velds. Hoe dor, hoe dood moet het gemoed -zijn van wie die Javaansche mannen en vrouwen eene plaats gaf tusschen het gecastreerde -trekvee uit Madura en de Savoeneesche rij- en wagenpaarden! -</p> -<p>De man beveelt zich minzaam aan. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>De koeliemakelaar <span class="sc">Lefèbre</span>, geestig als altijd, drijft in de volgende aanbieding den spot met de ongelukkige -contractanten, die zooals zij het noemen, zich verkocht hebben. -</p> -<p></p> -<div class="figure p42width"><img src="images/p42.png" alt="" width="418" height="199"></div><p> -<span class="pageNum" id="pb43">[<a href="#pb43">43</a>]</span></p> -<p>Ze zijn immers vrij, te teekenen of niet! -</p> -<p>Laat ons van dit onderwerp afstappen, ’t is te walgelijk. De advertenties, die dit -werkje verluchten, spreken voor zich zelve. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Voert de handel in koelies den mensch van het pad der humaniteit, ook het gemoed der -meesters wordt langzamerhand voor de ellende, het lijden der slaven verhard. Het denken -en gevoelen, het leven van den koelie, wie kent het? Wie is er, die iets weet van -wat er omgaat in de ziel van den slaaf? Alleen zijne werkkracht, zijne Arbeitsfähigkeit -boezemt den meester belangstelling in … gedurende den tijd zijner slavernij. „Daarna -kan hij voor mijn part verrekken”, is eene uitdrukking, die men dagelijks kan hooren. -Het sap der citroen is genoten, wat bekommert den gebruiker de schil? -</p> -<p>Als een koelie sterft, wordt hij begraven. Als in den tijd der cholera vele koelies -sterven, worden vele koelies begraven. ’s Nachts komen dan de wilde varkens, die het -laagje aarde, dat de lijken bedekt, omwoelen en … Ik wil u niet akelig maken, mijne -bedoeling is alleen, tegen te spreken het praatje, dat in Deli de lijken der koelies -rechtstreeks den varkens worden voorgeworpen. Wel vindt men op verschillende plaatsen -de doodsbeenderen op het veld, maar ik kan verzekeren, dat ze—al zij het slechts gedurende -eene korte poos—onder de aarde hebben vertoefd. -</p> -<p>Nu moge men het vreemd vinden, doch een feit is het, dat de hoogste wensch van den -<span class="corr" id="xd30e968" title="Bron: koeli">koelie</span> is, niet in Deli te sterven. Den oosterling is nog lang niet het beschaafde idee -bijgebracht, dat het hem onverschillig kan zijn, wat er met zijn lichaam geschiedt -na den dood. Met eene kinderachtigheid, waarover zijn beschaafde meester de schouders -ophaalt, is hij er op gesteld, begraven te worden volgens den adat van zijn ras of -de regels van zijn geloof, en de mogelijkheid onder (?) den grond gestopt te zullen -worden zonder meer, is hem eene verschrikking. -</p> -<p></p> -<div class="figure p44width"><img src="images/p44.png" alt="" width="420" height="612"><div class="figAnnotation p44width"><span class="figTop"> </span><span class="figBottomRight">(<i>Sum.-Post en Deli-Ct. 1902.</i>)</span></div> -</div><p> -</p> -<p>Ten dezen kunnen de planters geene onwetendheid voorwenden. <span class="pageNum" id="pb45">[<a href="#pb45">45</a>]</span>De controleur Kühr zond in 1899 eene circulaire de wereld in, die pleit voor zijn -goed hart en eene aanklacht is tegen de planterswereld, die dertig jaren achtereen -gebrek toonde aan menschelijkheid. Deze circulaire werd zoowel in de Deli-Courant -als in de Sumatra-Post gepubliceerd en besproken. -</p> -<div class="q"> -<p class="first salute"><i>Aan -<br>de Hoofd-administrateurs en Beheerders der -<br>Landbouw-ondernemingen in de afdeeling Deli.</i> -</p> -<p>Zoowel de hoofden der Javanen, Bojans, Bandjareezen, Mohammedaansche en Hindoesche -Klingen en Bengaleezen, als die der Chineezen hebben de opmerking gemaakt, dat de -lijken der contract-koelies niet overeenkomstig den adat worden begraven. -</p> -<p>Op de meeste ondernemingen zijn er zelfs geene stukken grond gereserveerd tot begraafplaatsen -voor de verschillende volksstammen. -</p> -<p>Bovendien worden de meeste Chineezen ongekist ter aarde besteld en hunne graven niet -voorzien van een pitjiok of pisak (steenen tablet, vermeldende den naam van den overledene -en den naam van het dorp of de plaats in China of elders, vanwaar de overledene afkomstig -is). -</p> -<p>Aangezien nu: -</p> -<ul> -<li class="numberedItem"><span class="itemNumber">1<sup>o</sup>.</span> een chineesche doodkist plm. 1.50 dollar en een steenen tablet plm. 25 cent kost. -</li> -<li class="numberedItem"><span class="itemNumber">2<sup>o</sup>.</span> er op eene onderneming jaarlijks hoogstens 40 Chineezen sterven; en -</li> -<li class="numberedItem"><span class="itemNumber">3<sup>o</sup>.</span> de op de verschillende ondernemingen aan te wijzen drie stukken grond: -<ul> -<li class="numberedItem"><span class="itemNumber"><i>a.</i></span> voor het begraven van Mohammedanen (Javanen, Soendaneezen, Bojans, Bandjareezen, -Klingen<span class="corr" id="xd30e1023" title="Niet in bron">,</span> Bengaleezen). -</li> -<li class="numberedItem"><span class="itemNumber"><i>b.</i></span> voor het begraven van Chineezen (Téo Tjioe’s, Keh’s of Hakka’s, Hailohong’s, Hokien’s, -Makau’s, Kangsi’s, etc.), <span class="ex">en</span> -<span class="pageNum" id="pb47">[<a href="#pb47">47</a>]</span></li> -<li class="numberedItem"><span class="itemNumber"><i>c.</i></span> voor het begraven of verbranden van Hindoe’s (Klingen en Bengaleezen), -</li> -</ul> -</li> -</ul><p> -</p> -<p>van geen grooten omvang behoeven te wezen, zoo heb ik de eer, UEdele beleefd in overweging -te geven de bovenaangegeven drie afzonderlijke begraafplaatsen op uwe onderneming(en) -te willen bepalen, zoo zulks nog niet is geschied—en elken overledene overeenkomstig -zijne godsdienstige gebruiken te doen begraven, ten einde de godsdienstige gevoelens -zijner bloed- of aanverwanten niet te kwetsen en geen aanleiding tot bedekte tegenwerking -van de zijde der bovenbedoelde hoofden te geven. -</p> -<p class="signed"><i>De wd. assistent-resident van Medan</i>, -<br><span class="sc">E. K. M. Kühr</span>. -</p> -<p class="dateline"><span class="sc">Medan</span>, 5 Juni 1899.</p> -</div><p> -</p> -<p>Dit humane rondschrijven heeft weinig of geen verbetering gebracht. Zelfs de practische -wenk, „geen aanleiding tot bedekte tegenwerking van de zijde der bovenbedoelde hoofden -te geven” heeft geen ander gevolg gehad, dan een pluimpje voor zijn menschenkennis -aan den steller der circulaire in de Java-Bode. -</p> -<p></p> -<div class="figure p46width"><img src="images/p46.png" alt="" width="447" height="720"><div class="figAnnotation p46width"><span class="figTop"> </span><span class="figBottomRight">(<i>Sum.-Post en Deli-Ct. 1902.</i>)</span></div> -</div><p> -</p> -<p>Deze uitslag—hoe bedroevend ook voor het gemoed—was te voorzien. Zulke dingen moeten -niet verzocht, zij moeten bevolen worden. Waar de koelie feitelijk lastdier, werktuig, -handelsgoed is geworden, mag men niet verwachten, dat de eigenaar hem als mensch behandelen -zal. -</p> -<p>Het is de vloek der slavernij, de openlijke of verkapte, de levenslange of de tijdelijke, -dat zij het hart der meesters verdort en gevoelloos maakt voor de nooden der onderhoorigen, -omdat zij zich niet meer met hen gevoelen van eenen geslachte. Waartoe zij leidt, -de „tijdelijke beperking der persoonlijke vrijheid”, wat het ideaal is harer voorstanders, -leze men in de voorstellen van majoor <span class="sc">Maurice Meany</span> omtrent de exploitatie van <span class="sc">Rhodesia</span>. -</p> -<p>„Ik zeg niet, dat het Chineezen moeten zijn, maar ik beweer dat arbeidskrachten van -buiten ingevoerd moeten worden. <span class="pageNum" id="pb48">[<a href="#pb48">48</a>]</span>Komen zij niet uit China, dan zullen zij waarschijnlijk uit Indië komen. Maar de Indiërs -zijn Britsche onderdanen en gij kunt hen dus niet naar eigen willekeur dwingen, zooals -gij dat wel kunt doen met Kaffers of Chineezen. Bovendien is de Indiër ongeschikt -voor zwaar mijnwerk en niet bestand tegen koorts. Wij moeten dus Mongolen hebben—of -te gronde gaan. Rhodesia hangt bijna geheel af van de mijn-maatschappijen. Ruim 90 -pCt. van het geld, dat voor <span class="sc">Rhodesia</span> is uitgegeven, is van hen afkomstig; daaruit volgt, dat het land het grootste belang -bij de welvaart der mijnen heeft en de grootste behoefte der mijnen is een overvloedige -en standvastige aanvoer van arbeiders. -</p> -<p>Laten wij den Chinees toe, dan zal zijn verblijf slechts tijdelijk zijn. Hij moet -verdwijnen, zoodra de inboorlingen hebben leeren werken. Geen mijneigenaar kan hem -echter geheel missen; het lage loon, waarmee zijn arbeid betaald wordt, maakt zulks -onmogelijk. Ondertusschen moet hij alleen hier komen als „houthakker en waterputter”, -zooveel mogelijk als een lastdier als men een menschelijk wezen maar maken kan. -</p> -<p>Hij mag geen aandeel krijgen in een mijn, hij mag geen onderzoekingen doen en geen -handel drijven. Geen blanke mag contracten met hem sluiten, hij mag geen huis, geen -land, geen claim koopen, noch huren. -</p> -<p>Hij komt alleen als mijnwerker, boerenknecht of huisknecht. -</p> -<p>Hij mag niet als opzichter, timmerman, smid of verver werkzaam zijn, hij mag geen -enkel handwerk verrichten en geen ontploffingsmiddelen noch vuurwapenen hanteeren. -</p> -<p>Op deze voorwaarden wenschen wij Chineesche arbeidskrachten in te voeren, evenals -de Amerikanen zulks op de Philippijnen wenschen te doen, maar slechts tijdelijk. Als -de inboorling in staat is, zijne taak te vervullen, moet de Chinees vertrekken, en -daar zijn behoeften grooter zijn, dan die van den inboorling en zijn loon dus hooger -moet zijn, zal hij voor dezen het veld ruimen, niet door dwang, maar door de natuurwet, -<span class="pageNum" id="pb49">[<a href="#pb49">49</a>]</span>volgens welke dure arbeidskracht voor goedkoopere wijken moet.”<a class="noteRef" id="xd30e1086src" href="#xd30e1086">1</a> -</p> -<p>Gedeeltelijk is in Deli deze heilstaat geene fictie meer. Moeten wij verder den weg -op naar het ons hier voorgetooverd Utopia, of zou het wenschelijker zijn, terug te -keeren tot den Christelijken staat, die geen inbreuk duldt op de vrijheid van persoon? -</p> -</div> -<div class="footnotes"> -<hr class="fnsep"> -<div class="footnote-body"> -<div id="xd30e1086"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e1086src">1</a></span> Is het mogelijk onchristelijker, onmenschelijker te zijn? vraagt <span class="sc">F. A. White</span> in het nummer van September 1901 der Westminster Review, waaraan het aangehaalde -ontleend is. <a class="fnarrow" href="#xd30e1086src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="bedrog" class="div1 section"><span class="pageNum">[<a href="#bedrog.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">WILLEKEUR EN BEDROG.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Reeds bij het aanwerven der koelies op Java speelt bedrog, i. c. het voorspiegelen -van valsche feiten, een hoofdrol. De praktijken der ronselaars zijn ieder min of meer -bekend. Ik moet erkennen, niet van alle finesses van het ronselvak op de hoogte te -zijn—het onderwerp is niet uitlokkend—, doch ik durf gerust te beweren, dat bij de -werving op Java het verschil in beteekenis van het woord <i>ringgit</i> aldaar en in Deli velen een contract doet sluiten. Onder <i>ringgit</i> verstaat men n.l. op Java een rijksdaalder en ter Oostkust een Mexicaanschen dollar. -</p> -<p>De laatste heeft eene afwisselende koerswaarde, welke gedurende het laatste viertal -jaren niet hooger steeg dan ƒ 1.30 en niet lager daalde dan ƒ 1.01. Als gemiddelde -koers voor dat tijdperk zou men ongeveer ƒ 1.15 kunnen aannemen. Nu behoeft niet verteld -te worden, dat de ronselaar wel en de onnoozele Javaan niet op de hoogte is van dit -niet onbelangrijk verschil. Waar den laatsten dus een maandloon van zes ringgit wordt -beloofd, ziet hij in het vooruitzicht ƒ 15.—. doch ontdekt later dat hij ± ƒ 7.— ontvangt. -</p> -<p>Wel leest men in de contracten, dat de dollar tegen den koers van ƒ 2.— berekend wordt, -doch wat helpt dit het slachtoffer, <span class="pageNum" id="pb50">[<a href="#pb50">50</a>]</span>dat in dollars en niet in Nederlandsche munt wordt uitbetaald? -</p> -<p>Een bedrog, waaraan de Delische planters niet schuldig staan, meent gij? Niet schuldig; -maar medeplichtig? Waarom dan niet aan de tusschenpersonen last gegeven, de werkelijke -waarde in het contract te vermelden, daar men niet bij aankomst der koelies den schijn -wil hebben in hun oog, hen te hebben bedrogen? En waarom, als het werkelijk met dien -aangenomen koers van ƒ 2.— ernst is, een schip met contract-koelies uit Java terug -gestuurd,<a class="noteRef" id="xd30e1108src" href="#xd30e1108">1</a> in wier contract niet de dollar als betaalmiddel stond opgegeven, doch het aequivalent -ad ƒ 2.— in Hollandsch geld? -</p> -<p>Het schijnt mij toe, dat over deze praktijk de scrupuleuze planter zijne handen niet -in onschuld kan wasschen. -</p> -<p>Men zal mij tegenwerpen, dat de lage koers van den dollar van geen belang is voor -den Javaan, daar de dollar in Deli het geregelde ruilmiddel is, en dus verlaging van -koers nog geen vermindering van koopkracht medebrengt. Dit zou dan echter hoogstens -kunnen gelden voor die waren, welke òf in het land zelf geproduceerd worden, òf afkomstig -zijn uit landen, waar de <span class="corr" id="xd30e1114" title="Bron: Mexiaansche">Mexicaansche</span> dollar het uitsluitend ruilmiddel is, dus voornamelijk China en de Straits. Dit zelfs -echter is niet juist, doch bepaald misgezien blijkt de bewering, wanneer er sprake -is van goederen, uit Europa en Java ingevoerd. De importeurs berekenen hun prijzen -in Nederlandsch Courant en verlaging van den dollarkoers brengt dus ten opzichte dezer -goederen terstond en <span class="corr" id="xd30e1117" title="Bron: overmijdelijk">onvermijdelijk</span> vermindering van koopkracht van den dollar mede. En onder deze goederen vallen om -maar iets te noemen, alle kleedingstukken van den Javaan. -</p> -<p>Bij de Deli Maatschappij en misschien ook bij sommige andere ondernemingen worden -bij terugkeer van koelies naar Java, doch ook alleen aan dezen, de spaarpenningen—s’il -y en a—uitgekeerd in N.-Indisch Courant tegen den koers van ƒ 2.— Een weinig wol wordt -het schaap gelaten … voor reclame. -<span class="pageNum" id="pb51">[<a href="#pb51">51</a>]</span></p> -<p>En kreeg nu nog maar altijd de koelie het hem toekomend loon in dollars, d. i. in -zilver of in gangbaar papier. Maar op hoeveel ondernemingen ziet de koelie zich niet -op den dag der uitbetaling afgescheept, meestal gedeeltelijk, soms geheel, met estate-bons -of bons op de kedei!<a class="noteRef" id="xd30e1125src" href="#xd30e1125">2</a> In de Deli-Courant van 5 Mei 1902 lezen wij, hoe op Ramboeng-Estate eenige koelies -den administrateur hadden aangevallen, omdat ze „sakit hati” waren<a class="noteRef" id="xd30e1128src" href="#xd30e1128">3</a> over die $ 2.60 papieren geld (lees: bons op de <span class="corr" id="xd30e1131" title="Bron: kedie">kedei</span>) in plaats van $ 1.— zilver en $ 1.50 bons zooals gewoonlijk. -</p> -<p>„Wat een tuig toch, niet waar, om zulk eene daad te volvoeren wegens eene dergelijke -kleinigheid!”, vervolgt de gevoelvolle schrijver. -</p> -<p>Eene kleinigheid! In het zweet zijns aanschijns heeft de werkman veertien dagen achtereen, -van des morgens zes tot elf en des middags van een tot zes, het land bewerkt. Gedurende -al die dagen mocht hij die onderneming niet verlaten, doch op den vijftienden dag, -den dag der uitbetaling, die tevens rustdag is, zal hij vrij zijn en een bezoek gaan -brengen aan een ouden kennis, een dessagenoot, die een kleine warong bezit in de naburige -kampong. Op zijn verzoek heeft deze het feest der besnijdenis van zijnen oudsten zoon -gesteld op dien dag. Van den dollar, dien hij in zilver ontvangt, zal hij twee koepang<a class="noteRef" id="xd30e1137src" href="#xd30e1137">4</a> geven als zijn bijdrage tot het feest.… -</p> -<p>Of wel, hij wil tabak en strootjes koopen bij een ander dan bij den kedeihouder op -de onderneming die te duur is, of wiens artikelen hem niet bevallen.… -</p> -<p>Of hij wil—het doet er niet toe, wat hij wil. Hij is één dag vrij, los van den knellenden -band der slavernij en dien dag wil hij vieren naar zijn genoegen, het komt er niet -op aan, welk dat genoegen is, al hopen wij, dat het een geoorloofd genot zij. Misschien -zelfs wil hij de onderneming niet eens verlaten, maar eens echt uitrusten van zoo -lang een arbeid, en <span class="pageNum" id="pb52">[<a href="#pb52">52</a>]</span>het geld, de contanten, die hij ontvangt, sparen, ten minste een koepang of vijf centen … -</p> -<p>Ik tracht in de verste verte geen romannetje te schrijven, of door sentimentaliteit -op het gevoel mijner lezers te werken. Mij dunkt, dat in alles wat ik veronderstelde, -niets buitengewoons, niets minder dagelijks wordt gevonden. -</p> -<p>Maar wie onzer gevoelt niet, hoe diep de teleurstelling van den arme moest zijn, toen -hij in plaats van het hem toekomend geld, den dollar in zilver, waar hij recht op -had, te ontvangen, zich zag afgescheept meteen bonnetje op den winkel der onderneming? -</p> -<p>De Deli-Courant moge deze zaak eene kleinigheid noemen, zij blijft eene daad van schandelijke -willekeur van de zijde van den administrateur. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Nog sterker voorbeeld van willekeur, dat ten duidelijkste bewijst, hoe onrechtmatige -macht van den mensch over den mensch leidt tot verdorring van de ziel en verharding -van het gemoed van den meester, vinden wij in den afschuwelijken toestand, waarin -een tweetal jaren geleden de Javaansche vrouwen verkeerden op eene der ondernemingen -in Padang en Bedagei. -</p> -<p>Volgens het werkcontract wordt aan de vrouwen geen loon uitgekeerd voor de dagen, -dat zij niet werken. -</p> -<p>Nu was er voor de vrouwen op die onderneming gedurende eene zekere maand geen werk. -Werk elders gaan zoeken, mochten zij niet, natuurlijk niet, want zij waren niet vrij. -Nu zou, indien er bij den beheerder der onderneming nog een vonkje menschelijk gevoel -had gegloord, ten minste levensonderhoud aan die vrouwen gegeven zijn, wier schuld -het toch waarlijk niet was, dat er niet gewerkt werd. Zij wilden immers werken, indien -de meester maar zoo genadig wilde zijn, haar wat te doen te geven. En hoe licht, ik -zou zeggen, immers altijd, kan er op eene onderneming van landbouw werk worden gevonden, -al zij het dan ook minder noodzakelijk werk. Maar neen, deze ellendeling, op het feit -der werkeloosheid der <span class="pageNum" id="pb53">[<a href="#pb53">53</a>]</span>Javaansche vrouwen door zijn assistent opmerkzaam gemaakt, antwoordde cynisch: -</p> -<p>„Laat ze d’r centen maar op d’r eigen manier verdienen, er zijn genoeg Chineezen op -de estate.” -</p> -<p>Kan het lager, kan het weerzinwekkender? -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Wat soms het lot is der vrouwelijke contractanten, die door hare schoonheid den meester -behagen, ligt voor de hand. Een enkel voorbeeld—uit tallooze—worde hier vermeld. Een -administrateur had in het kantoor der onderneming een separaat kamertje voor hem zelf, -waarin eene rustbank, tafel, spiegel en waschgerei. Daarin keurde hij van de aangekomen -vrouwen degene, die hem, laat mij zeggen, het beminnelijkst toescheen, na, gelijk -hij het euphemistisch noemde. -</p> -<p>Het walgt mij, verder over dit onderwerp uit te weiden. Ieder, die met de toestanden -in Deli bekend is, weet het en wie het niet weet, moge uit dit voorbeeld zijn conclusies -trekken. -</p> -<hr class="tb"><p> -</p> -<p>Maar zijn er dan geen rechters in Deli? -</p> -<p>Hoe ongelooflijk het moge klinken, het antwoord op deze vraag luidt ontkennend … In -Deli zijn geen rechters! Ten minste niet voor Europeanen. De rechter, die den Europeaan -zal straffen ingeval van gepleegd misdrijf, zetelt te Batavia. De kleinste kleinigheid—sedert -ruim een jaar met eene geringe uitzondering—moet voor den Raad van Justitie te Batavia -behandeld worden. Dat is ongeveer hetzelfde, of een misdrijf, gepleegd in Amsterdam, -zou worden berecht in Madrid. Deze wijze van rechtspleging heeft voor den Europeaan -een groot nadeel: de kosten van het geding, waarin de beklaagde, indien hij schuldig -bevonden wordt, wordt veroordeeld, worden buiten verhouding hoog. Deze toch beloopen, -indien er een paar Europeesche getuigen worden opgeroepen, minstens ƒ 1000.—. -</p> -<p>Men ziet in, hoe onevenredig drukkend deze kosten zijn, <span class="pageNum" id="pb54">[<a href="#pb54">54</a>]</span>indien—zooals meer dan eens is voorgekomen—de beklaagde b. v. tot eene geldstraf van -ƒ 25.— wordt veroordeeld. -</p> -<p>Toch hoort men weinig of geen klachten over deze abnormaliteit. En dat met reden. -Immers, de verre afstand van den rechter brengt twee groote voordeelen met zich: -</p> -<p><i>a.</i> het groeien en bloeien van het verderfelijk toetoepstelsel; -</p> -<p><i>b.</i> de gelegenheid tot het verduisteren van getuigen. -</p> -<p>Over het toetoepstelsel werd reeds het een en ander door mij gezegd. Alsnu eenige -inlichting omtrent -</p> -</div> -<div class="footnotes"> -<hr class="fnsep"> -<div class="footnote-body"> -<div id="xd30e1108"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e1108src">1</a></span> Dit geschiedde in ’t jaar 1900. <a class="fnarrow" href="#xd30e1108src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e1125"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e1125src">2</a></span> Winkel op de onderneming. <a class="fnarrow" href="#xd30e1125src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e1128"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e1128src">3</a></span> Wrok gevoelden. <a class="fnarrow" href="#xd30e1128src" title="Ga terug naar noot 3 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e1137"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e1137src">4</a></span> Tiencentstuk. <a class="fnarrow" href="#xd30e1137src" title="Ga terug naar noot 4 in tekst.">↑</a></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="verduisteren" class="div1 section"><span class="pageNum">[<a href="#verduisteren.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">HET VERDUISTEREN VAN GETUIGEN.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Het is op zich zelf reeds geen gemakkelijke zaak voor een koelie, om een Europeaan -aan te klagen. Wel schrijft art. 4 van de koelie-ordonnantie voor, dat de koelie de -onderneming mag verlaten, wanneer hij wil klagen bij den controleur. Welke waarde -dit voorschrift in de praktijk heeft, valt licht te raden. In de meeste gevallen beschikt -de Europeaan, over wien zich de koelie beklagen wil, in ieder geval de administrateur -over voldoende middelen, om te beletten, dat de klager zijn recht zoekt. Gedwongen -verblijf in het hospitaal der onderneming, totdat de wonden genezen zijn, en dus een -visum repertum zoo goed als onmogelijk is geworden, is een akal<a class="noteRef" id="xd30e1187src" href="#xd30e1187">1</a>, even oud als de koelie-ordonnantie. -</p> -<p>Maar laat ons veronderstellen, dat het den koelie gelukt, den controleur te bereiken. -Laat ons veronderstellen, dat de betrokken controleur een vijand is van het toetoepstelsel, -de zaak onmiddellijk onderzoekt en de processen-verbaal doorzendt aan den Resident -als hulp-officier van Justitie. Laat ons veronderstellen, dat de Resident de stukken -doorzendt naar Batavia, aan den officier van Justitie. -</p> -<p>Rekenen wij, dat deze zoo spoedig doenlijk den beklaagde oproept voor de voorloopige -instructie. Dus, nemen wij alles op zijn gunstigst en voordeeligst, dan heeft toch -door deze wijze van behandeling de beklaagde een paar maanden, die <span class="pageNum" id="pb55">[<a href="#pb55">55</a>]</span>hij tot zijn voordeel benutten kan, ten einde den loop van het Recht te stuiten of -af te leiden. -</p> -<p>En wat ligt nu meer voor de hand, dan dat hij van dezen termijn gebruik maakt tot -het verduisteren der getuigen? -</p> -<p>De getuigen toch zijn gewoonlijk koelies, die gaarne hunne vrijheid terug erlangen. -Bovendien zijn zij zonder uitzondering arm. Het aanbod: ontbinding van het werkcontract—dus -voor den koelie terugbekoming zijner vrijheid—, vrije overtocht naar Singapore of -eene andere buitenlandsche haven, benevens eene voor den koelie belangrijke som gelds -aldaar in contanten te ontvangen, zal zelden, indien het te rechter tijd wordt gedaan, -geweigerd worden. -</p> -<p>En zoo komt het, dat van de betrekkelijk weinige strafzaken uit Deli, die in Batavia -worden behandeld, er zoovele eindigen met vrijspraak, wegens gebrek aan bewijs. -</p> -<p>En zoo komt het ook, dat bij den Europeaan het rechtsgevoel meer en meer verzwakt, -in daden van geweld en misbruik van macht door hem niets onteerends meer wordt gezien, -waar de overheid haar eersten plicht verwaarloost: de handhaving der Gerechtigheid. -</p> -<p>Gerechtigheid! wie gelooft aan haar bestaan, wie wenscht haar aanwezen in Deli? De -meester niet, omdat zij in strijd is met zijn belang, de magistraat niet, omdat zij -eischt nauwgezet onderzoek en eene hinderpaal is voor autocratisch gezag, de koelie -niet, omdat hij reeds lang overtuigd is, dat macht gaat boven recht. -</p> -<p>Gerechtigheid! Het is een woord geworden, dat goed klinkt in officieele speeches, -doch waarover men òf lacht, òf de schouders ophaalt. -</p> -<p>Er wordt geen Recht gesproken in Deli, er worden vonnissen geveld.<a class="noteRef" id="xd30e1203src" href="#xd30e1203">2</a> -<span class="pageNum" id="pb56">[<a href="#pb56">56</a>]</span></p> -<p>Wee den koelie, die, bezwijkend onder den overmatigen last van arbeid, hem opgelegd, -den tjangkol laat zinken; wee den arbeider, die, uitgeput door gebrek aan voedsel, -de kracht niet meer heeft, zijne schreden te richten naar het veld van zijn zweet; -wee den slaaf, die niet verschijnt op het tong-tongen in de morgenvroegte, omdat hij -treurt over den dood van zijn kind. -</p> -<p>Er is een Magistraat der hoofdplaats, die hem veroordeelen zal wegens.… verregaande -luiheid of dienstweigering (art. 10 der koelie-ordonnantie.) -</p> -<p>Zie hier een proeve van rechtspraak door den Magistraat<a class="noteRef" id="xd30e1212src" href="#xd30e1212">3</a> -</p> -<blockquote> -<p class="first h2">Politie-rol te Medan. -</p> -<p>Veroordeeld werden op 5–8 Aug. 1902: -</p> -<p>tot 3 maanden krakal:<a class="noteRef" id="xd30e1221src" href="#xd30e1221">4</a> -</p> -<p>De Chineezen Kim Fau Seng, Oh A Wang, Lim A Heng, wegens diefstal als overtreding -gepleegd; de Javanen Soeswan, Amat en Radjio, wegens rondzwerven<span class="corr" id="xd30e1226" title="Bron: :">;</span> Kariodikromo, Ardjopawiro en Tingal, wegens <i>herhaalde desertie</i>. -</p> -<p>tot 2 maanden krakal: -</p> -<p>De Javaan Salam, wegens gauwdieverij. -</p> -<p>tot 1 maand krakal: -</p> -<p>De Javanen Sampan, Ketodrono, Projowikromo, Marsiman, Sarjan, Sarimowedji, Trowidjojo, -Martoredjo, Mentowikromo, Mertomengolo, Midjan, Lasier, Diran, Sodikromo, Soerowikromo, -Jasatirta, Toengging Kariositiko en Radoen, wegens <i>voortgezette weigering om te werken</i>; Najosomito, de Chinees Ho A Boe, wegens diefstal als overtreding gepleegd; en de -Javaansche vrouw Ponikam, wegens medeplichtigheid aan diefstal.</p> -</blockquote><p> -</p> -<p>Waarom liepen Kariodikromo, Ardjapawiro en Tingal herhaaldelijk weg? -<span class="pageNum" id="pb57">[<a href="#pb57">57</a>]</span></p> -<p>Waarom de voortgezette weigering van zooveel Javanen? -</p> -<p>Weet gij, Lezer, wat op deze vragen het onveranderlijke antwoord is van den planter? -</p> -<p>„Omdat de stinkers<a class="noteRef" id="xd30e1246src" href="#xd30e1246">5</a> het te goed hebben in de gevangenis.” -</p> -<p>Zou het niet zijn, omdat zij het in de gevangenis beter hebben, dan op de onderneming -en zou de klacht der planters over de weekhartigheid van het Gouvernement niet een -aanklacht zijn tegen eigen hardvochtigheid? -</p> -<p>Nog eene andere vraag stelt men zich terstond: wordt bij de overtredingen van de koelie-ordonnantie -wel de hand gehouden aan het voorgeschrevene omtrent het bewijs, zooals Mr. <span class="sc">Der Kinderen</span> zoo uitdrukkelijk aanbeval? -</p> -<p>En dan—in het algemeen sprekend—moet het antwoord ook hier weder ontkennend luiden. -Het schijnt mij trouwens practisch een onmogelijkheid toe. Hoe zal men b. v. luiheid -wettig en overtuigend bewijzen, wanneer de beklaagde ontkent? -</p> -<p>De praktijk is dan ook, dat de beschuldiging—per brief of mondeling en steeds buiten -eede—van den administrateur, assistent, mandoer of tandil<a class="noteRef" id="xd30e1258src" href="#xd30e1258">6</a> voor waar wordt aangenomen en de koelie gestraft. -</p> -<p>Gewoonlijk evenwel erkennen de beschuldigden, omdat zij verlangen naar de gevangenis, -die hun verademing zal schenken van het lijden op de kebon.<a class="noteRef" id="xd30e1264src" href="#xd30e1264">7</a> -</p> -<p>Dat deze wijze van rechtspleging aanleiding moet geven tot misbruik, zoowel bij den -werkgever als bij den magistraat, ligt voor de hand. Ik wees er reeds op bij het hoofdstuk -toetoepstelsel. -</p> -<p>En hoeveel te sterker is de verleiding voor den rechtsprekenden ambtenaar, maar vonnis -te vellen naar bloote overtuiging en vertrouwen in den aanklager, waar van deze vonnissen -noch is hooger beroep, noch cassatie. -<span class="pageNum" id="pb58">[<a href="#pb58">58</a>]</span></p> -<p>Wel luidt het voorschrift, dat de vonnissen, door den magistraat gewezen, iedere maand -aan den President van den Landraad moeten worden gezonden, die ze van zijne opmerkingen -zal voorzien. -</p> -<p>Dit geschiedt evenwel nooit. -</p> -<p>Wat voor ambtenaren deze autocratische macht op den duur kweekt, leert ons -</p> -</div> -<div class="footnotes"> -<hr class="fnsep"> -<div class="footnote-body"> -<div id="xd30e1187"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e1187src">1</a></span> Kunstgreep, list. <a class="fnarrow" href="#xd30e1187src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e1203"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e1203src">2</a></span> Het Residentiegerecht en de Landraden, waar een rechterlijk ambtenaar praesideert, -blijven hier buiten beschouwing. Ik spreek alleen over de berechting der overtredingen -der koelie-ordonnantie door koelies. <a class="fnarrow" href="#xd30e1203src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e1212"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e1212src">3</a></span> Sumatra-Post ddo. 9 Augustus 1902. <a class="fnarrow" href="#xd30e1212src" title="Ga terug naar noot 3 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e1221"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e1221src">4</a></span> Dwangarbeid. <a class="fnarrow" href="#xd30e1221src" title="Ga terug naar noot 4 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e1246"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e1246src">5</a></span> Technische benaming voor minderwaardige koelies. <a class="fnarrow" href="#xd30e1246src" title="Ga terug naar noot 5 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e1258"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e1258src">6</a></span> Chineesche opzichter. <a class="fnarrow" href="#xd30e1258src" title="Ga terug naar noot 6 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e1264"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e1264src">7</a></span> Cultuur-onderneming. <a class="fnarrow" href="#xd30e1264src" title="Ga terug naar noot 7 in tekst.">↑</a></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="gohtjauhin" class="div1 section"><span class="pageNum">[<a href="#gohtjauhin.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">DE GESCHIEDENIS VAN GOH TJAU HIN.<a class="noteRef" id="xd30e1277src" href="#xd30e1277">1</a></h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Het doorhakken, of dreigen met doorhakken van kwesties, waarmeê men geen raad weet, -heeft reeds sedert over-oude tijden als een teeken van groote knapheid gegolden. -</p> -<p>Men denke slechts aan Alexander den Grooten met zijn gordiaanschen knoop en aan Salomo -in het kinderproces. Om het echter met succes te doen, moet men, en wel niet uitsluitend -in eigen verbeelding, onbeperkt autocraat zijn en tevens bezitter van salomonische -wijsheid of alexandrinisch talent. Is dit niet het geval en is men, bijvoorbeeld, -modern controleur B. B. in plaats van antiek despoot, dan wil het wel eens gebeuren -bij het toepassen der doorhakmethode, dat men zich in de vingers hakt, wat niet zoo -heel erg is, of in de rechtsbedeeling, wat wel erg is. Zoo’n controleur heet dan bij -sommigen net zoo lang „een flink magistraat, die er van houdt, spoedig te decideeren”,<a class="noteRef" id="xd30e1285src" href="#xd30e1285">2</a> totdat die sommigen zelve eens een salomonisch-onrechtmatige veeg uit de pan krijgen. -</p> -<p>Onlangs had een Chinees, Goh Tjau Hin, groot rijsthandelaar te Bindjey, een geschil -met de bijvrouw van zijn overleden vader. Zij verlangde de uitlevering van een paar -gouden armbanden, haar door haren man geschonken en, naar haar zeggen, voor zijn dood -hem door haar weder in bewaring gegeven. Hij beweerde die niet in zijn bezit te hebben. -Goed, dan maar samen naar den kapitein-Chinees en hem de zaak voorgedragen. <span class="pageNum" id="pb59">[<a href="#pb59">59</a>]</span>Deze dignitaris legde Goh Tjau Hin een eed op, waarin deze moest verklaren, dat hij -de armbanden niet had. -</p> -<p>Goh Tjau Hin zeide echter, dat die armbanden niet door hem in den boedel waren aangetroffen, -dat ze ook niet aan hem in bewaring gegeven waren, dat hij ze in elk geval niet had -en er vriendelijk voor bedankte, om in deze zaak een eed af te leggen. -</p> -<p>Een beetje later werd hij geroepen bij den controleur van Bindjey, die onmiddellijk -in de volheid zijner macht aan het knoopen doorhakken ging. Goh moest òf den eed zweren, -die dus nu door den controleur werd opgelegd, òf de armbanden aan de vrouw geven, -òf.… hij ging den pot in. Hij had ze niet en wilde niet zweren? Nu, dan maar in den -kerker! En Goh werd afgevoerd naar de gevangenis. Nadat hij hierin een paar uren had -doorgebracht, om na te denken over de dwalingen zijns weegs en over het ongepaste, -dat er in stak een machtigen mandarijn van het zilveren passement niet onmiddellijk -zijn zin te geven, werd hij in vrijheid gesteld, daar een aantal andere Chineesche -handelaren voor hem instonden. Invrijheidstelling onder borgtocht is, geloof ik, iets -nieuws in onze wetgeving. Maar voor welke doortastendheden staat een Alexander? -</p> -<p>De controleur gaf hem vier en twintig uur tijd, om tot inkeer te komen. Als hij dan -nog niet zoo ver was, zou hij weder in de doos gestopt worden. -</p> -<p>De geplaagde Goh spoedde zich naar Medan en vroeg raad aan Mr. <span class="sc">Van den Brand</span><a class="noteRef" id="xd30e1299src" href="#xd30e1299">3</a>, wien hij zijne zaak voorlegde. Het liefst wilde hij maar, om van de zaak af te zijn, -de waarde der armbanden, die hij inderdaad niet had, betalen, want hij vreesde voor -de bedreiging van den controleur, voor benadeeling in zijne zaken, voor zijne vrijheid, -ja zelfs voor zijn leven. -</p> -<p>Voor zijn leven? -</p> -<p>Och, volgens een dwaas gerucht zou het eens zijn voorgekomen, <span class="pageNum" id="pb60">[<a href="#pb60">60</a>]</span>dat in de gevangenis te Bindjey een gevangene door andere gevangenen geworgd is. En -zoo’n domme Chinees maakt daaruit natuurlijk de dolste gevolgtrekkingen. -</p> -<p>Onder den invloed van al die angsten en vreezen betaalde dan ook onze Goh den volgenden -dag, na nogmaals voor de omineuze keus gesteld te zijn, in handen van den controleur -van Bindjey 530 dollars, de waarde der armbanden, af te geven of in de gevangenis -te worden geworpen. De dingen zelf had hij dus blijkbaar werkelijk niet. -</p> -<p>En hiermede was de zaak uit? Niet naar de meening van Mr. <span class="sc">Van den Brand</span>, die van oordeel was, dat men, ook ten opzichte van een Chinees, niet maar <i>roughshod</i> over de rechtsbedeeling mocht heenrijden en iemand door onwettige bedreigingen intimideeren; -dat de zaak eene zuiver burgerlijke was, loopende over een bedrag hooger dan ƒ 250.— -en dus niet behoorende tot de competentie van den controleur, die niets anders had -mogen doen, dan voor de eischeres een introductief rekest aan den landraad opmaken -en zeer zeker niet <i>mir nichts dir nichts</i> den Chinees in de gevangenis had mogen stoppen; dat de controleur eene jammerlijke -begripsverwarring getoond had omtrent burgerlijke en strafrechterlijke zaken, daar, -wanneer hier aanleiding ware geweest tot een strafrechterlijke vervolging, het ongehoord -onzinnig was den verdachte, onder bedreiging nog wel, een eed op te leggen en dat -de controleur in dat geval de zaak had moeten instrueeren, voor den landraad brengen -en anders niets; zoodat hij met zijne zonderlinge „berechting” in elk geval buiten -zijne bevoegdheid was gegaan en misbruik had gemaakt van zijn gezag. -</p> -<p>Om deze redenen vestigde Mr. <span class="sc">Van den Brand</span> de aandacht van den resident, als hulpofficier van justitie, op de zaak en verzocht -hem, tegen den controleur van Bindjey eene strafrechterlijke vervolging in te stellen. -</p> -<p>Goede hemel, welke minutieuze onderscheidingen! Wie lette nu in de dagen van Salomo -of Alexander op zulke kleinigheden? Het moest eenvoudig verboden zijn om „een flink -<span class="pageNum" id="pb61">[<a href="#pb61">61</a>]</span>magistraat, die er van houdt om spoedig te decideeren”, zoo op de vingers te kijken. -</p> -<p>En de „berechte” was maar een Chinees.<a class="noteRef" id="xd30e1329src" href="#xd30e1329">4</a> -<span class="pageNum" id="pb62">[<a href="#pb62">62</a>]</span> -</p> -<p></p> -<div class="figure p62width"><img src="images/p62.png" alt="" width="443" height="564"></div><p> -<span class="pageNum" id="pb63">[<a href="#pb63">63</a>]</span></p> -</div> -<div class="footnotes"> -<hr class="fnsep"> -<div class="footnote-body"> -<div id="xd30e1277"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e1277src">1</a></span> Overgenomen uit de correspondentie van <span class="sc">D. E. Liaan</span> in de Java-Bode van 31 December 1901. <a class="fnarrow" href="#xd30e1277src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e1285"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e1285src">2</a></span> Uit de beoordeeling dezer zaak door de Deli-Courant. <a class="fnarrow" href="#xd30e1285src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e1299"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e1299src">3</a></span> De schrijver van dit boekje. <a class="fnarrow" href="#xd30e1299src" title="Ga terug naar noot 3 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e1329"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e1329src">4</a></span> Het verloop dezer zaak is te eigenaardig, te teekenend om het den Lezer te onthouden. -Ziehier dan, wat het gevolg was mijner aanklacht: -</p> -<ul> -<li class="numberedItem"><span class="itemNumber">1e</span> de Resident gaf bevel tot vervolging van … <span class="sc">Goh Tjau Hin</span>; -</li> -<li class="numberedItem"><span class="itemNumber">2e</span> het onderzoek toonde de volkomen onschuld aan van den Chinees; -</li> -<li class="numberedItem"><span class="itemNumber">3e</span> <span class="sc">Goh Tjau Hin</span> zag zijn 530 dollars nooit terug; -</li> -<li class="numberedItem"><span class="itemNumber">4e</span> de controleur <span class="sc">H. E. Muller</span> bleef gehandhaafd en spreekt nog recht te Bindjey; -</li> -<li class="numberedItem"><span class="itemNumber">5e</span> <span class="sc">Goh Tjau Hin</span> verkocht zijne bezittingen en vluchtte naar China, naar hij mij zeide, omdat hij -vreesde, dat de controleur hem zou zoeken en hij zich niet opgewassen voelde tegen -zoo’n groot heer; -</li> -<li class="numberedItem"><span class="itemNumber">6e</span> het vertrouwen der bevolking in de rechtspraak van dezen Magistraat … wat dunkt u, -Lezer?</li> -</ul><p></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="sjoekoelien" class="div1 section"><span class="pageNum">[<a href="#sjoekoelien.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">HET SJOEKOELIËN.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Gelijk in vroegere eeuwen een veldheer bij het begin van den winter zijne troepen -terug- en bijeentrok, ten einde de winter-kwartieren te betrekken, zoo concentreert -in de maanden September of October, bij het begin van den zoogenaamden schuurtijd, -de beheerder eener tabaksonderneming zijne koelies op het hoofd-etablissement, ook -wel het emplacement genaamd. -</p> -<p>Daar bevindt zich de fermenteerschuur, alwaar de tabak, na gedroogd te zijn, wordt -gefermenteerd, gesorteerd en gebundeld, om daarna geperst, in balen verpakt naar Europa -te worden gezonden. Om dezen tijd—het einde van het oogstjaar—loopt ook van de meeste -koelies het contract af en heeft de afrekening plaats. -</p> -<p>De verschillende kongsie’s<a class="noteRef" id="xd30e1381src" href="#xd30e1381">1</a> worden in de pondoks<a class="noteRef" id="xd30e1384src" href="#xd30e1384">2</a> onder dak gebracht en er heerscht overal groote bedrijvigheid. -</p> -<p>Nu is het voor de onderneming van het grootste belang, dat zoo weinig mogelijk arbeiders -gebruik zullen maken van de vrijheid, die hun reeds tegenlacht en zoovelen mogelijk -zich opnieuw zullen verbinden. Hoe echter dit doel te bereiken? Geen koelie, die reeds -eenmaal de zegeningen der koelie-ordonnantie heeft ondergaan, is bereid, voor de tweede -maal zijne vrijheid te offeren, zoo hij nog eenige kans ziet op andere wijze aan den -kost te komen. Er dient dus voor gezorgd te worden, dat de koelie vóór de afrekening, -die hem met een zeker bedrag aan dollars ook de vrijheid hergeeft, reeds het hem toekomende -heeft opgemaakt en in geldverlegenheid is. -</p> -<p>Ziehier, tot welke middelen om dit edele doel te bereiken de planter, die er overigens -op staat, voor een gentleman te worden gehouden, zijne toevlucht neemt. Men zal de -koelies <span class="pageNum" id="pb64">[<a href="#pb64">64</a>]</span>in de gelegenheid stellen, na verrichten arbeid wat afleiding te zoeken in gepaste -vermaken. Daartoe worden gelegenheden tot dobbelen opengesteld, terwijl ook, wat anders -nooit geoorloofd is, beroeps-prostituées op de onderneming worden toegelaten. Een -wajang<a class="noteRef" id="xd30e1392src" href="#xd30e1392">3</a> gezelschap slaat op het etablissement zijne tenten op en geeft dagelijks voorstellingen. -De hoofdtandil beweegt zich zoo vriendschappelijk als nooit onder de koelies en is -bereid, ieder die er om vraagt, geld te leenen, dat ingehouden zal worden bij de finale -afrekening, welke de koelie binnen kort van de administratie ontvangen zal. De hoofdtandil -geniet bij deze gelegenheid een bijna onbeperkt crediet bij de onderneming, daar men -weet, waarvoor de aangenomen gelden dienen zullen. Hoewel men dat niet altijd uitdrukkelijk -zegt, is het namelijk eene stilzwijgende voorwaarde, dat die gelden zullen strekken, -om uitgeleend te worden aan de koelies, wier werkcontract verstreken is, of wier toekomstig -aandeel hunne schuld aan de onderneming overtreft. -</p> -<p>Vrouwen, dobbelspel en tooneel, welke koelie kan op den duur aan die trits van verleidingen -weerstand bieden? Hoevelen zijn sterk genoeg, niet voor de verzoeking te bezwijken? -En het geld is zoo gemakkelijk te krijgen! De hulpbereide hoofdtandil is steeds bij -de hand en zijn vertrouwen in den koelie in deze dagen onbegrijpelijk groot. Maar, -niet waar, waarom ook zou hij niet, tegen een billijke vergoeding natuurlijk in den -vorm van rente, den koelie, die zoovele maanden gezwoegd heeft, een pleiziertje gunnen? -</p> -<p>En zoo hoereert en dobbelt de koelie gedurende den schuurtijd naar hartelust, terwijl -van tijd tot tijd een tooneelvoorstelling zijn geest verheffend bezig houdt. -</p> -<p>Helaas, wanneer de dag der afrekening is aangebroken, zal hij te laat inzien, wat -hem zijne lichtzinnigheid heeft gekost! Zijne schuld aan den hoofdtandil toch zal -gewoonlijk grooter <span class="pageNum" id="pb65">[<a href="#pb65">65</a>]</span>blijken dan het hem toekomend saldo. Wat te doen? De ondernemer alleen kan helpen -en wil helpen, indien de werkman van zijnen kant slechts wil sjoekoeliën, d. i. een -nieuw contract sluiten. Terstond kan de koelie dan opnieuw het gebruikelijke voorschot -ontvangen. -</p> -<p>Wat blijft den man in deze omstandigheden anders over? Hij aanvaardt dus het aanbod -van de onderneming, teekent een nieuw contract en betaalt den hoofdtandil het restant -van zijne schuld. -</p> -<p>De hoofdtandil restitueert aan de onderneming de hem renteloos voorgeschoten gelden -en heeft de door den koelie betaalde renten als rechtmatige sentoeng<a class="noteRef" id="xd30e1404src" href="#xd30e1404">4</a>. -</p> -<p>De vrucht van een jaar arbeids is voor den werkman verloren gegaan. -<span class="pageNum" id="pb66">[<a href="#pb66">66</a>]</span></p> -</div> -<div class="footnotes"> -<hr class="fnsep"> -<div class="footnote-body"> -<div id="xd30e1381"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e1381src">1</a></span> Werkploegen. <a class="fnarrow" href="#xd30e1381src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e1384"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e1384src">2</a></span> Tijdelijke woningen. <a class="fnarrow" href="#xd30e1384src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e1392"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e1392src">3</a></span> Tooneel. <a class="fnarrow" href="#xd30e1392src" title="Ga terug naar noot 3 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e1404"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e1404src">4</a></span> Winst. <a class="fnarrow" href="#xd30e1404src" title="Ga terug naar noot 4 in tekst.">↑</a></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="sarong" class="div1 section"><span class="pageNum">[<a href="#sarong.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">HOE VERDIENT EENE JAVAANSCHE VROUW HAAR SARONG?</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Alvorens tot het beantwoorden dezer detail-vraag over te gaan, wensch ik den Lezer -het model-contract voor Javaansche vrouwen voor te leggen, zooals dit door de liefderijke -zorg van den Gouverneur-Generaal is vastgesteld. De invullingen, welke cursief zijn -gedrukt, zijn uit den aard der zaak van mijne hand. -</p> -<p>„Wij ondergeteekenden, <i>de Javaansche vrouw Sarina</i>, oud <i>zestien jaar</i>, lang 143 <i>c.M.</i>, geboren <i>te Serang</i>, behoorende tot den stam <i>der Soendaneezen</i>, ter eenre en <i>Jan Tabak, beheerder der onderneming Tanah Kringet</i>, handelende als gemachtigde van <i>Pieter Voetblad, eigenaar der onderneming Tanah Kringet</i>, gelegen in de afdeeling <i>Medan</i>, landschap <i>Deli</i>, ter andere zijde, verklaren te zijn overeengekomen als volgt: -</p> -<p>I. De contractante ter eenre zal ten behoeve van de onderneming <i>Tanah Kringet</i> zich onledig houden met het sorteeren en bundelen van tabak en verder allen arbeid -verrichten, die redelijker wijze van haar kan worden gevorderd. -</p> -<p>II. Het aantal werkuren, gedurende welke de contractante ter eenre ten behoeve van -de onderneming <i>Tanah Kringet</i> moet arbeiden, bedraagt op elken werkdag tien. -</p> -<p>III. De contractant ter andere zal betalen aan de <span class="corr" id="xd30e1446" title="Bron: contractanten">contractante</span> ter eenre één $ cent voor het grofbundelen van 10 bossen tabak; 3 $ centen voor het -fijn sorteeren en bundelen van 10 bossen goed blad; 3 $ centen voor 10 bossen stukblad, -of, indien zij in dagloon werkt, een loon van 15 $ centen per dag. -</p> -<p>IV. Als voorschot erkent de contractante ter eenre van den contractant ter andere -ontvangen te hebben een bedrag, als achter haar naam vermeld, dat verrekend zal worden -door maandelijksche kortingen op het uit te betalen loon, de som van één dollar niet -te boven gaande, zulks tot den koers van twee gulden per dollar. -</p> -<p>Contractante ter eenre zal geen loon ontvangen gedurende <span class="pageNum" id="pb67">[<a href="#pb67">67</a>]</span>de dagen, dat zij het werk verzuimt, hetzij door ziekte, straftijd of onwil. -</p> -<p>V. Van de contractante ter eenre kan geen arbeid gevorderd worden op de volgende dagen: -1<sup>en</sup> <i>en</i> 16<sup>en</sup> <i>van iedere maand en algemeenen erkende moh. feestdagen</i>. -</p> -<p>VI. De contractant ter andere zijde voorziet te zijnen koste in voldoende huisvesting -en vrije geneeskundige behandeling van de contractante ter eenre en haar gezin. -</p> -<p>VII. De contractant ter andere zijde zal de contractante ter eenre niet tegen haren -wil van haar gezin scheiden. -</p> -<p>VIII. De contractante ter eenre zal zich op den <i>eersten</i> dag der maand <i>Juli</i> des jaars 1900 <i>en twee</i> op de onderneming bevinden en bij den beheerder aanmelden. -</p> -<p>IX. Deze overeenkomst wordt aangegaan voor den tijd van drie achtereenvolgende jaren, -gerekend van de dagteekening dezer akte. -</p> -<p>Aldus overeengekomen te <i>Medan</i> op heden den 27<sup>sten</sup> dag der maand <i>Juni</i> des jaars 1900 <i>en twee</i>. -</p> -<p>Hieronder volgen de handteekeningen met de opgave van het genoten voorschot, dat gewoonlijk -15 dollar en die van het loon, dat meestal minder, nooit meer dan 4.50 dollar per -maand bedraagt. -</p> -<p>Bij eene aandachtige beschouwing van dit model-contract, treft in de eerste plaats -de hoffelijkheid van Zijne Excellentie. <i lang="fr">Honneur aux dames</i>, zegt Z. E. met eene vriendelijke handbeweging en geeft der Javaansche vrouw de eerste -plaats bij het contract. Allerminzaamst ordonneert hij, dat zij zich ten behoeve der -onderneming Zweetveld<a class="noteRef" id="xd30e1495src" href="#xd30e1495">1</a> <i>onledig zal houden</i> met het sorteeren en bundelen van tabak, een stijlbloempje, dat het oog aangenaam -aandoet bij het ontmoeten in dit staalstuk. Verder behoeft zij blijkbaar alleen dien -arbeid te verrichten, die redelijker wijze van haar gevergd kan worden, eene uitdrukking, -die wel rekbaar is, doch met het oog op de nobiliteit <span class="pageNum" id="pb68">[<a href="#pb68">68</a>]</span>van den planter, niet waar, geen reden tot ongerustheid kan geven. -</p> -<p>De hoffelijkheid tegenover het zwakkere geslacht doet evenwel den Grooten Heer te -Buitenzorg niet de belangen van den werkgever vergeten. -</p> -<p><i>Het aantal werkuren bedraagt op elken werkdag tien.</i> -</p> -<p>Gelukkig herinnert zich Zijne Excellentie onmiddellijk, dat hier tegenover een behoorlijk -loon moet staan en bepaalt edelmoediglijk, dat deze tien uren arbeids betaald zullen -worden met 15 centen, d. w. z. deze 15 centen zijn geen minimum, doch ook geen maximum. -De werkgever is vrij in de bepaling van de hoegrootheid van het loon; 15 centen is -dus blijkbaar het bedrag, dat den Landvoogd behoorlijk toeschijnt. -</p> -<p>Bij zulk eene weelderige inrichting is dan ook eene korting van meer dan twintig percent, -tot terugbetaling van het genoten (?) voorschot, in alle opzichten billijk en evenredig -te noemen. Op dezelfde gronden kan ook geen uitkeering van loon geschieden bij <i>ziekte</i>, straftijd of onwil. Het moet ieder duidelijk zijn, dat waar zulk eene schitterende -gelegenheid bestaat tot overlegging van een groot deel van het loon, het allerminst -noodzakelijk, ja zelfs ongeraden zou zijn, bij ziekte ondersteuning te geven. -</p> -<p>Laat ons aannemen, dat de planter zich stelt op het standpunt van den illustren modelmaker -en dus per maand aan de Javaansche contractvrouw betaalt $ 4.50. Hiervan gaat dan -af, 1 dollar ter aflossing van het voorschot. Laat ons veronderstellen, dat zij gemiddeld -(met het oog op haar geslacht) 2 dagen per maand ziek is en daardoor dus 30 centen -moet missen. Dan blijft er voor haar over $ 3.20, zegge <i>drie dollar en twintig centen</i>, of nog geen elf centen per dag! -</p> -<p>Deze voorstelling is echter nog boven het gemiddelde. Het is mij bekend, hoe bij eene -der grootste maatschappijen geregeld iedere maand in doorsnee $ 2.20 per Javaansche -vrouw wordt uitbetaald. -</p> -<p><i>Dat is zeven centen per dag!!</i> -<span class="pageNum" id="pb69">[<a href="#pb69">69</a>]</span></p> -<p>Een onderzoek door mij ingesteld, leerde mij, dat te Medan eene Javaansche vrouw—buiten -snoeperij en sirih—per dag 13 centen voor hare voeding noodig heeft. Daar alles op -de kebon duurder is, mogen wij het minimum dat de Javaansche vrouw aldaar voor levensonderhoud -moet verdienen, minstens op 15 dollarcenten stellen. -</p> -<p>Hieruit volgt zonneklaar, dat, waar zij niet genoeg heeft om van te eten, de Javaansche -vrouw niets kan wegleggen om kleeding te koopen. -</p> -<p>Vandaar de vraag aan het hoofd van dit opstel: „Hoe verdient eene Javaansche vrouw -haar sarong?<a class="noteRef" id="xd30e1525src" href="#xd30e1525">2</a>” -</p> -<p>Laat ik kort zijn in het beantwoorden dezer vreeselijke vraag: de Javaansche vrouw -verdient, <i>moet verdienen</i>, het geld voor haar sarong door hoererij. Vijf centen is het bedrag, dat zij ontvangt -elken keer, dat zij zich overgeeft aan den Chinees. Om dus genoeg bij elkaar te hebben -voor den aankoop van het onmisbaar kleedingstuk, moet zij twintig malen … -</p> -<p>O God! het is ontzettend. -</p> -<p>Er is meer, er is erger. -</p> -<p>Jaarlijks worden er honderden Javaansche meisjes ingevoerd, die den Chineezen worden -voorgeworpen. Scharen van jonge meisjes worden gekocht en den Chineezen ten offer -gebracht. -</p> -<p>Ieder weet, dat zij niet genoeg verdienen, de meisjes bedoel ik, om te kunnen eten. -De planter in de eerste plaats. Toen een beheerder van eene der grootste maatschappijen -mij rondleidde over de onderneming en mij de huizen voor de Chineezen en die voor -de Javanen had laten zien, vroeg ik hem, waar de ongetrouwde Javaansche vrouwen woonden. -Het antwoord moest er ten slotte uit, dat deze geen woning hadden, doch „zich maar -ergens op moesten schieten.” -</p> -<p>Een inspecteur der Deli Maatschappij deelde in de vergadering, in het begin van dit -boekje besproken, mede, dat zijne <span class="pageNum" id="pb70">[<a href="#pb70">70</a>]</span>maatschappij jaarlijks honderden Javaansche vrouwen voòr de Chineezen laat uitkomen. -</p> -<p>Het doel zou voornamelijk zijn, aldus de tegennatuurlijke ontucht onder de Chineezen -te bestrijden. -</p> -<p>De bestrijding van het crimen nefamdum is zeker te loven, doch is het middel niet -erger dan de kwaal? -</p> -<p>In de tijden van Nero werden de Christenmaagden den leeuwen voorgeworpen. Haar lijden -was spoedig voorbij en werd duldbaar gemaakt door de wijding, welke de dood ontving, -waar hij de martelaarskroon medebracht. Hier zijn de jonge meisjes blootgesteld aan -de lage lusten der Chineezen, drie jaren lang, ten einde.… hoererij te stellen in -plaats van sodomie. -</p> -<p>En tot dit werk dwingt de meester zijne slavin, door haar uit te hongeren<span class="corr" id="xd30e1546" title="Bron: ,">.</span> -</p> -<p>Tegelijk verschaft deze wijze van bekeering der Chineezen tot … een ander pad van -ondeugd goedkoope werkkrachten aan de onderneming en kan het dividend weder een tiende -procent hooger zijn. De gedachte moet streelend wezen, bij het opsteken dezer meerdere -winst, dat men die verkreeg door bevordering der zedelijkheid van den Chineeschen -arbeider. -</p> -<p>Dat de Javaansche vrouw zedelijk en lichamelijk er bij te gronde ging, telt niet mede -en mag voor den meester geen hinderpaal zijn. -</p> -<p>„Zij zijn toch allen hoeren van nature,” zoo verzekert u de planter. -</p> -<p>Deze even gemoedelijke als wijsgeerige opmerking doet ons vol bewondering voor de -kieschheid en het fijn gevoel van den zegsman dit hoofdstuk sluiten. -<span class="pageNum" id="pb71">[<a href="#pb71">71</a>]</span></p> -</div> -<div class="footnotes"> -<hr class="fnsep"> -<div class="footnote-body"> -<div id="xd30e1495"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e1495src">1</a></span> Vertaling van Tanah Kringet. <a class="fnarrow" href="#xd30e1495src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> -</div> -<div id="xd30e1525"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e1525src">2</a></span> Een soort rok, het voornaamste kleedingstuk der Javaansche vrouw, dat minstens één -dollar kost en waar zij niet buiten kan. <a class="fnarrow" href="#xd30e1525src" title="Ga terug naar noot 2 in tekst.">↑</a></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div id="einde" class="div1 section"><span class="pageNum">[<a href="#einde.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">HET EINDE.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Een zestal Inlandsche vrouwelijke koelie-contractanten, onlangs uit Deli teruggekeerd, -loopen te Semarang rond; daar de ongelukkigen geen cent bezitten, wil niemand de arme -schepsels onder dak nemen, zoodat zij verplicht zijn, des nachts een plaatsje onder -de tamarinde-boomen te zoeken. <i>De Locomotief</i> vestigde aandacht der politie op de ongelukkigen om althans te maken, dat ze in hare -desas terugkomen. -</p> -<p class="xd30e140">(<i>Java-Bode 28 Juni 1898.</i>) -<span class="pageNum" id="pb73">[<a href="#pb73">73</a>]</span></p> -</div> -</div> -</div> -<div class="back"> -<p><span class="pageNum" id="pb74">[<a href="#pb74">74</a>]</span></p> -<div id="ko" class="div1 appendix"><span class="pageNum">[<a href="#ko.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h2 class="main">KOELIE-ORDONNANTIE.</h2> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Vastgesteld bij Besluit van Z. E. den Gouverneur-Generaal dato 13 Juli 1889 (Stbl. -No. 138) en herzien bij Besluit van 11 Maart 1898 (Stbl. No. 78). -</p> -<div id="ko.1" class="div2 article"><span class="pageNum">[<a href="#ko.1.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main"><span class="sc">Artikel 1.</span></h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Werklieden, afkomstig van buiten den Nederlandsch-Indischen Archipel, worden ten behoeve -van eenige onderneming van land- of mijnbouw in de residentie Oostkust van Sumatra -door den eigenaar of den administrateur der onderneming slechts in dienst genomen -krachtens eene schriftelijke overeenkomst. -</p> -<p>Dergelijke overeenkomsten kunnen ook gesloten worden met werklieden, afkomstig uit -andere deelen van den Nederlandsch-Indischen Archipel dan de residentie Oostkust van -Sumatra.<a class="noteRef" id="xd30e1578src" href="#xd30e1578">1</a> -</p> -</div> -</div> -<div id="ko.2" class="div2 article"><span class="pageNum">[<a href="#ko.2.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main"><span class="sc">Art. 2.</span></h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">De werkcontracten vermelden:</p> -<ul> -<li class="numberedItem"><span class="itemNumber">1e.</span> den naam of de namen, den ouderdom (naar gissing), de nationaliteit, de geboorteplaats -en, zoo mogelijk, den stam van den werkman; -</li> -<li class="numberedItem"><span class="itemNumber">2e.</span> den naam van den werkgever en van de onderneming of de maatschappij, waarvoor de -werkman is gehuurd, zoomede van het landschap, waarin de onderneming ligt; -</li> -<li class="numberedItem"><span class="itemNumber">3e.</span> de soort van arbeid, waarvoor de werkman is aangenomen, en het aantal werkuren, hetwelk -niet meer zal mogen bedragen dan tien uren per etmaal; -</li> -<li class="numberedItem"><span class="itemNumber"> </span> Onder dit aantal werkuren moet mede worden geteld de tijd, gedurende welken de arbeider -voor extra-werkzaamheden wordt gebezigd, als transporten, wachtdiensten, enz. -<span class="pageNum" id="pb75">[<a href="#pb75">75</a>]</span></li> -<li class="numberedItem"><span class="itemNumber"> </span> Bij nadere, mede op den voet van artikel 3 te registreeren overeenkomst tusschen -werkgever en werkman, kan de arbeid op andere wijze worden geregeld, mits het getal -van tien werkuren per etmaal niet worde overschreden; -</li> -<li class="numberedItem"><span class="itemNumber">4e.</span> de wijze, waarop de loonen worden berekend en betaald; -</li> -<li class="numberedItem"><span class="itemNumber">5e.</span> het bedrag en de verrekening der genoten voorschotten; -</li> -<li class="numberedItem"><span class="itemNumber">6e.</span> den duur der overeenkomst, welke den tijd van drie jaren niet mag te boven gaan; -</li> -<li class="numberedItem"><span class="itemNumber">8e.</span> de verplichting van den werkgever om op zijn kosten te voorzien in de huisvesting -en geneeskundige behandeling van den werkman en diens gezin; -</li> -<li class="numberedItem"><span class="itemNumber">9e.</span> het beding, dat de werkman niet tegen zijn wil van zijn gezin zal worden gescheiden; -</li> -<li class="numberedItem"><span class="itemNumber">10e.</span> het tijdstip, waarop de arbeider zich op de onderneming behoort te bevinden en bij -den beheerder behoort aan te melden.</li> -</ul> -<p>De werkcontracten worden opgemaakt volgens een door den Gouverneur-Generaal vast te -stellen model. -</p> -<p>De tijd, gedurende welken de werkman wegens verlof of ziekte van meer dan één maand, -dan wel wegens desertie of het ondergaan van straf, niet heeft gewerkt, wordt bij -de berekening van den duur der verrichte diensten of van de overeenkomst niet medegerekend. -</p> -</div> -</div> -<div id="ko.3" class="div2 article"><span class="pageNum">[<a href="#ko.3.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main"><span class="sc">Art. 3.</span></h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Met uitzondering van hetgeen overeengekomen is ingevolge No. 10 van het vorige artikel, -zijn de werkcontracten en de daarin met inachtneming van de voorschriften dezer ordonnantie -gebrachte wijzigingen eerst van kracht, na registratie door het hoofd van plaatselijk -bestuur. -</p> -<p>De werkgever is verplicht binnen acht dagen nadat de werkman op de onderneming is -aangekomen, of, indien hij zich daar reeds bevond, na het aangaan der overeenkomst, -of der daarin gebrachte wijziging, de akte der overeenkomst in duplo ter registratie -aan te bieden aan het hoofd van plaatselijk bestuur, binnen welks ressort de onderneming -gelegen is. -</p> -<p>Indien de overeenkomst is gesloten op eene plaats in het buitenland, waar, volgens -de uitdrukkelijke en openlijke verklaring der Regeering, voldoende contrôle op de -landverhuizing wordt uitgeoefend, weigert het hoofd van plaatselijk bestuur alleen -dan de registratie, als de <span class="pageNum" id="pb76">[<a href="#pb76">76</a>]</span>overeenkomst niet voldoet aan de vereischten, gesteld bij artikel 2 dezer verordening. -</p> -<p>Indien de overeenkomst elders is gesloten, gaat het hoofd van plaatselijk bestuur -tot de registratie niet over, alvorens zich door ondervraging te hebben overtuigd, -dat de werkman vrijwillig tot de overeenkomst is toegetreden en met hare voorwaarden -behoorlijk bekend is. -</p> -<p>Hij weigert de registratie, zoodra er gegrond vermoeden bij hem bestaat dat de werkman -niet vrijwillig tot de overeenkomst is toegetreden of wel de overeenkomst niet voldoet -aan de bij artikel 2 dezer verordening voorgeschreven vereischten. -</p> -<p>Als de registratie wordt geweigerd, kan de werkgever de beslissing inroepen van het -hoofd van gewestelijk bestuur, wanneer de weigering niet van dezen als plaatselijk -bestuurder is uitgegaan. -</p> -<p>Bij weigering van de registratie van het werkcontract (dus niet van de daarin gebrachte -wijziging), wordt de werkman, tenzij hij verlangt te blijven en ten genoegen van het -plaatselijk bestuur aantoont, genoegzame middelen van bestaan te bezitten of door -werkzaamheid te kunnen verkrijgen, met de eerstmogelijke gelegenheid voor rekening -van den werkgever door het plaatselijk bestuur naar de plaats van aanwerving teruggezonden, -wanneer dit althans niet door den werkgever zelven wordt gedaan. -</p> -<p>De werkgever blijft aansprakelijk voor het onderhoud van den werkman tot het oogenblik, -waarop deze wordt teruggezonden. -</p> -<p>De in dit artikel bedoelde contracten zijn vrij van zegel en worden ingeschreven in -een register, ingericht volgens een door den Gouverneur-Generaal vast te stellen model. -</p> -<p>Van de registratie wordt door het betrokken Hoofd van Plaatselijk Bestuur op beide -exemplaren aanteekening gehouden, met vermelding van den datum, op welken zij heeft -plaats gehad. -</p> -<p>Een exemplaar wordt daarna teruggezonden aan den werkgever, terwijl het andere blijft -berusten bij den ambtenaar, die het heeft geregistreerd. -</p> -<p>Bij de registratie moet voor rekening van den werkgever één gulden betaald worden -voor elken werkman, die zich bij het te registreeren contract heeft verbonden. Deze -gelden worden maandelijks door de betrokken ambtenaren in ’s lands kas gestort. -<span class="pageNum" id="pb77">[<a href="#pb77">77</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ko.4" class="div2 article"><span class="pageNum">[<a href="#ko.4.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main"><span class="sc"><span class="corr" id="xd30e1659" title="Bron: Are">Art</span>. 4.</span></h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first"><b>De werkman mag zich van de onderneming, waar hij werkzaam is, niet verwijderen zonder -schriftelijke vergunning, afgegeven door den ondernemer, diens administrateur, of -iemand door of van wege den ondernemer daartoe aangesteld, behalve op vrije dagen, -en wanneer hij wegens slechte behandeling klachten tegen den werkgever of diens personeel -gaat uitbrengen.</b> -</p> -<p>Hij is verplicht geregeld zijn arbeid te verrichten, de hem door den werkgever of -diens personeel gegeven bevelen getrouw na te komen, en in alles zich overeenkomstig -zijn contract te gedragen. -</p> -</div> -</div> -<div id="ko.5" class="div2 article"><span class="pageNum">[<a href="#ko.5.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main"><span class="sc">Art. 5.</span></h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">De werkgever is verplicht zijne werklieden goed te behandelen, hun geregeld de bedongen -loonen te betalen, hun kosteloos eene voegzame huisvesting en behoorlijke geneeskundige -verpleging met inbegrip der noodige medicamenten te verschaffen, ook in geval van -verwondingen niet in zijn dienst ontstaan, en zorg te dragen voor goed bad- en drinkwater. -</p> -<p>Hij is tevens verplicht zijne werklieden te voorzien van een kaart, waarvan het model -door het Hoofd van Gewestelijk Bestuur wordt vastgesteld en waarop de naam of de namen, -de landaard of stam, de werkelijke of gegiste ouderdom, de lichaamslengte in centimeters, -de kenbare teekenen, de datum van indiensttreding en de duur der overeenkomst van -den betrokken werkman moeten worden aangerekend, benevens de naam van de onderneming -waartoe hij behoort, en de dagen, waarop hij vrij is. -</p> -<p>De werklieden zijn verplicht die kaart steeds bij zich te dragen als zij zich van -de onderneming verwijderen en dezelve op aanvraag van het bestuur te vertoonen. -</p> -<p>Op het overeengekomen loon van den arbeider mag geen andere inhouding plaats vinden -dan die, welke bij de overeenkomst bepaald is, en die wegens betalingen, waartoe de -arbeider bij rechterlijke uitspraak veroordeeld is zoomede <i>het opvatloon</i> bij desertie. -</p> -<p>Desverlangd is de ondernemer verplicht aan de besturende ambtenaren inzage te geven -van het boek, dat de rekening courant der arbeiders bevat. -<span class="pageNum" id="pb78">[<a href="#pb78">78</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ko.6" class="div2 article"><span class="pageNum">[<a href="#ko.6.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main"><span class="sc">Art. 6.</span></h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Geschillen over de uitlegging van het contract worden zooveel mogelijk bij minnelijke -schikking, zonder vorm van proces, door het hoofd van plaatselijk bestuur vereffend. -</p> -<p>Waar zulks niet mogelijk is, verwijst hij partijen, zoo noodig, naar den burgerlijken -of den strafrechter. -</p> -</div> -</div> -<div id="ko.7" class="div2 article"><span class="pageNum">[<a href="#ko.7.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main"><span class="sc">Art. 7.</span></h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">De werkgever is verplicht den werkman bij het einde van het contract een ontslagbriefje -te geven. -</p> -<p>Het model van dat ontslagbriefje wordt vastgesteld door het Hoofd van Gewestelijk -Bestuur. -</p> -<p>De werkgever is verplicht op het ontslagbriefje te vermelden den naam of de namen, -den landaard of stam, den werkelijken of gegisten ouderdom, de lichaamslengte in centimeters -en de kenbare teekenen van den werkman, ten wiens behoeve het is afgegeven. -</p> -<p>Binnen acht dagen na het ontslag geeft de werkgever daarvan schriftelijk kennis aan -het hoofd van plaatselijk bestuur, dat van het ontslag aanteekening houdt in het register. -</p> -</div> -</div> -<div id="ko.8" class="div2 article"><span class="pageNum">[<a href="#ko.8.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main"><span class="sc">Art. 8.</span></h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Bij behoorlijk geconstateerde voortdurende ongeschiktheid tot den arbeid, waarvoor -de werkman zich verbonden heeft, kan de werkgever, met voorkennis van het hoofd<span id="xd30e1701"></span> van plaatselijk bestuur, het aangegaan contract als ontbonden beschouwen. -</p> -<p>Werklieden, die wegens het eindigen van hun werkcontract zijn ontslagen, of wier werkcontract -door den werkgever niet is nagekomen, dan wel tengevolge van behoorlijk geconstateerde -voortdurende ongeschiktheid tot den arbeid, waarvoor zij zich verbonden hebben, als -ontbonden wordt beschouwd, worden—tenzij zij verlangen te blijven en ten genoegen -van het plaatselijk bestuur aantoonen genoegzame middelen van bestaan te bezitten -of door werkzaamheid te kunnen verkrijgen—met de eerstmogelijke gelegenheid door het -plaatselijk bestuur voor rekening van den werkgever naar de plaats hunner aanwerving -teruggezonden, wanneer dit althans door den werkgever zelven niet wordt gedaan. Deze -blijft voor het onderhoud van den werkman aansprakelijk tot het oogenblik van terugzending. -<span class="pageNum" id="pb79">[<a href="#pb79">79</a>]</span></p> -</div> -</div> -<div id="ko.9" class="div2 article"><span class="pageNum">[<a href="#ko.9.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main"><span class="sc">Art. 9.</span></h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first"><b>Elke willekeurige inbreuk op het werkcontract wordt gestraft: aan den kant van den -werkgever met een geldboete van ten hoogste f 100 (één honderd gulden), zullende bij -herhaling het hoofd van gewestelijk bestuur bevoegd zijn het contract ontbonden te -verklaren;</b> -</p> -<p><b>aan den kant van den arbeider met een geldboete van ten hoogste f 50 (vijftig gulden), -of tenarbeidstelling aan de publieke werken voor den kost zonder loon van ten hoogste -één maand.</b> -</p> -<p><b>De arbeider, die reeds éénmaal wegens willekeurige inbreuk op het werkcontract is -veroordeeld, wordt bij herhaling van het feit gestraft met tenarbeidstelling aan de -publieke werken voor den kost zonder loon van ten hoogste drie maanden, zullende het -hoofd van gewestelijk bestuur ook in dit geval bevoegd zijn het contract ontbonden -te verklaren, indien de werkgever zulks verlangt.</b> -</p> -<p><b>De feiten, waardoor de werkman geacht wordt op zijn werkcontract willekeurig inbreuk -te maken, zijn:</b> -</p> -<ul> -<li class="numberedItem"><span class="itemNumber"><b>a.</b></span> <b>niet voldoening aan de verplichting, omschreven in No. 10 van artikel 2;</b> -</li> -<li class="numberedItem"><span class="itemNumber"><b>b.</b></span> <b>desertie;</b> -</li> -<li class="numberedItem"><span class="itemNumber"><b>c.</b></span> <b>voortgezette weigering om te werken.</b></li> -</ul><p> -</p> -</div> -</div> -<div id="ko.10" class="div2 article"><span class="pageNum">[<a href="#ko.10.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main"><span class="sc">Art. 10.</span></h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first"><b>Verzet, beleediging of bedreiging tegen de werkgevers of hun personeel, rustverstoring, -verregaande luiheid, dienstweigering, opruiing tot desertie of tot dienstweigering, -vechterij, dronkenschap en dergelijke vergrijpen tegen de goede orde, worden, indien -het feit niet als misdrijf is aan te merken, gestraft met eene geldboete van ten hoogst -f 25 (vijf en twintig gulden), of met tenarbeidstelling aan de publieke werken voor -den kost zonder loon van ten hoogste twaalf dagen.</b> -</p> -</div> -</div> -<div id="ko.11" class="div2 article"><span class="pageNum">[<a href="#ko.11.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main"><span class="sc">Art. 11.</span></h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first"><b>Het aanmoedigen tot nietnaleving van werkcontracten, of het begunstigen daarvan door -het verleenen van huisvestiging aan- of het indienstnemen van een werkman, die niet -door een behoorlijk ingevuld ontslagbriefje of door een van wege het Bestuur aan hem -uitgereikt schriftuur heeft bewezen geheel vrij te zijn van dienstverplichtingen tegenover -anderen, wordt, elke overtreding op zich zelve, gestraft, voor zooveel Europeanen -of met dezen gelijkgestelden betreft, met eene geldboete van ten hoogste <span class="pageNum" id="pb80">[<a href="#pb80">80</a>]</span>f 100 (één honderd gulden) of gevangenisstraf van ten hoogste acht dagen, en voor -zooveel Inlanders of met dezen gelijkgestelden betreft, met eene geldboete van ten -hoogste f 50 (vijftig gulden) of tenarbeidstelling aan de publieke werken voor den -kost zonder loon van ten hoogste één maand.</b> -</p> -</div> -</div> -<div id="ko.12" class="div2 article"><span class="pageNum">[<a href="#ko.12.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main"><span class="sc">Art. 12.</span></h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Willekeurige inbreuk op het contract, door den werkman gepleegd, wordt alleen vervolgd -op aanklacht van den eigenaar of administrateur der onderneming, waartoe de werkman -behoort. -</p> -<p>De werkman, die voor de eerste maal ter zake van desertie terecht staat, kan de straf -voorkomen, indien hij met goedvinden van den aanklager, vóór de oplegging vrijwillig -naar zijn meester terugkeert. -</p> -</div> -</div> -<div id="ko.13" class="div2 article"><span class="pageNum">[<a href="#ko.13.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main"><span class="sc">Art. 13.</span></h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Overtredingen van de voorschriften dezer ordonnantie, waartegen geen bepaalde straffen -zijn bedreigd, worden gestraft voor zooveel Europeanen en met dezen gelijkgestelden -betreft, met eene geldboete van ten hoogste ƒ 100 (een honderd gulden); voor zooveel -Inlanders en daarmede gelijkgestelden betreft, met eene geldboete van ten hoogste -ƒ 25 (vijf en twintig gulden) of tenarbeidstelling aan de publieke werken voor den -kost zonder loon van ten hoogste twaalf dagen. -</p> -</div> -</div> -<div id="ko.13a" class="div2 article"><span class="pageNum">[<a href="#ko.13a.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main"><span class="sc">Art. 13</span><i>a</i>.</h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Arbeiders, die tijdens den duur der overeenkomst buiten de onderneming terechtgestaan -of eene vrijheidsstraf ondergaan hebben, dan wel zij, die na eene afwezigheid wegens -verlof, ziekte of anderszins, niet derwaarts binnen den toegestanen of door het plaatselijk -bestuur voldoende geachten tijd terug keeren, <b>kunnen op kosten van den werkgever door de politie, of namens deze door personeel -van den werkgever naar de onderneming teruggevoerd worden</b>. Deze bepaling geldt mede ten aanzien van werklieden bij den bouw van den Staatsspoorweg -ter Sumatra’s Westkust en bij spoor- en tramwegondernemingen voor publiek verkeer -in de Residentie Oostkust van Sumatra, die op den voet der ordonnantiën van 18 Augustus -1889 (Staatsblad No. 182) en 24 December 1891 (Staatsblad No. 264) krachtens eene -schriftelijke overeenkomst in dienst zijn genomen. -</p> -</div> -</div> -<div id="ko.14" class="div2 article"><span class="pageNum">[<a href="#ko.14.toc">Inhoud</a>]</span><div class="divHead"> -<h3 class="main"><span class="sc">Art. 14.</span></h3> -</div> -<div class="divBody"> -<p class="first">Deze ordonnantie treedt in werking den 1en October 1889. -</p> -</div> -</div> -</div> -<div class="footnotes"> -<hr class="fnsep"> -<div class="footnote-body"> -<div id="xd30e1578"> -<p class="footnote"><span class="fnlabel"><a class="noteRef" href="#xd30e1578src">1</a></span> De Sultan van Deli schijnt blijkbaar de zegeningen der koelie-ordonnantie, in tegenstelling -met het Gouvernement van Ned.-Indië, voor zijne onderdanen niet te wenschen. <a class="fnarrow" href="#xd30e1578src" title="Ga terug naar noot 1 in tekst.">↑</a></p> -</div> -</div> -</div> -</div> -<div class="div1" id="toc"> -<h2 class="main">Inhoudsopgave</h2> -<table summary="Inhoudsopgave"> -<tr id="inleiding.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#inleiding">INLEIDING.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#inleiding">5</a></td> -</tr> -<tr id="tusschenwoord.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#tusschenwoord">TUSSCHENWOORD.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#tusschenwoord">13</a></td> -</tr> -<tr id="toetoepstelsel.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#toetoepstelsel">HET TOETOEPSTELSEL.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#toetoepstelsel">15</a></td> -</tr> -<tr id="residentsvendutie.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#residentsvendutie">RESIDENTS-VENDUTIE.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#residentsvendutie">17</a></td> -</tr> -<tr id="rechtspraak.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#rechtspraak">RECHTSPRAAK.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#rechtspraak">26</a></td> -</tr> -<tr id="mishandeling.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#mishandeling">MISHANDELING EN WREEDHEID.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#mishandeling">28</a></td> -</tr> -<tr id="gelddorst.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#gelddorst">ONGEVOELIGHEID EN GELDDORST.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#gelddorst">39</a></td> -</tr> -<tr id="bedrog.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#bedrog">WILLEKEUR EN BEDROG.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#bedrog">49</a></td> -</tr> -<tr id="verduisteren.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#verduisteren">HET VERDUISTEREN VAN GETUIGEN.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#verduisteren">54</a></td> -</tr> -<tr id="gohtjauhin.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#gohtjauhin">DE GESCHIEDENIS VAN GOH TJAU HIN.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#gohtjauhin">58</a></td> -</tr> -<tr id="sjoekoelien.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#sjoekoelien">HET SJOEKOELIËN.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#sjoekoelien">63</a></td> -</tr> -<tr id="sarong.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#sarong">HOE VERDIENT EENE JAVAANSCHE VROUW HAAR SARONG?</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#sarong">66</a></td> -</tr> -<tr id="einde.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#einde">HET EINDE.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#einde">71</a></td> -</tr> -<tr id="ko.toc"> -<td class="tocDivNum"></td> -<td class="tocDivTitle" colspan="8"><a href="#ko">KOELIE-ORDONNANTIE.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ko">74</a></td> -</tr> -<tr id="ko.1.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum">1. </td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#ko.1"><span class="sc">Artikel 1.</span></a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ko.1">74</a></td> -</tr> -<tr id="ko.2.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum">2. </td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#ko.2"><span class="sc">Art. 2.</span></a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ko.2">74</a></td> -</tr> -<tr id="ko.3.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum">3. </td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#ko.3"><span class="sc">Art. 3.</span></a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ko.3">75</a></td> -</tr> -<tr id="ko.4.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum">4. </td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#ko.4"><span class="sc">Art. 4.</span></a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ko.4">77</a></td> -</tr> -<tr id="ko.5.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum">5. </td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#ko.5"><span class="sc">Art. 5.</span></a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ko.5">77</a></td> -</tr> -<tr id="ko.6.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum">6. </td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#ko.6"><span class="sc">Art. 6.</span></a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ko.6">78</a></td> -</tr> -<tr id="ko.7.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum">7. </td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#ko.7"><span class="sc">Art. 7.</span></a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ko.7">78</a></td> -</tr> -<tr id="ko.8.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum">8. </td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#ko.8"><span class="sc">Art. 8.</span></a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ko.8">78</a></td> -</tr> -<tr id="ko.9.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum">9. </td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#ko.9"><span class="sc">Art. 9.</span></a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ko.9">79</a></td> -</tr> -<tr id="ko.10.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum">10. </td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#ko.10"><span class="sc">Art. 10.</span></a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ko.10">79</a></td> -</tr> -<tr id="ko.11.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum">11. </td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#ko.11"><span class="sc">Art. 11.</span></a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ko.11">79</a></td> -</tr> -<tr id="ko.12.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum">12. </td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#ko.12"><span class="sc">Art. 12.</span></a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ko.12">80</a></td> -</tr> -<tr id="ko.13.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum">13. </td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#ko.13"><span class="sc">Art. 13.</span></a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ko.13">80</a></td> -</tr> -<tr id="ko.13a.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum">13<i>a</i>. </td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#ko.13a"><span class="sc">Art. 13</span><i>a</i>.</a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ko.13a">80</a></td> -</tr> -<tr id="ko.14.toc"> -<td></td> -<td class="tocDivNum">14. </td> -<td class="tocDivTitle" colspan="7"><a href="#ko.14"><span class="sc">Art. 14.</span></a></td> -<td class="tocPageNum"><a class="pageref" href="#ko.14">80</a></td> -</tr> -</table> -</div> -<div class="transcriberNote"> -<h2 class="main">Colofon</h2> -<h3 class="main">Beschikbaarheid</h3> -<p class="first">Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen overal, met vrijwel geen beperkingen -van welke soort dan ook. U mag het kopiëren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden -van de Project Gutenberg Licentie in dit eBoek of on-line op <a class="seclink xd30e39" title="Externe link" href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>. -</p> -<p>Dit eBoek is geproduceerd door het on-line gedistribueerd correctieteam op <a class="seclink xd30e39" title="Externe link" href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>. -</p> -<h3 class="main">Metadata</h3> -<table class="colophonMetadata" summary="Metadata"> -<tr> -<td><b>Titel:</b></td> -<td>De millioenen uit Deli</td> -<td></td> -</tr> -<tr> -<td><b>Auteur:</b></td> -<td>Johannes van den Brand (–1921)</td> -<td><a href="https://viaf.org/viaf/282629046/" class="seclink">Info</a></td> -</tr> -<tr> -<td><b>Taal:</b></td> -<td>Nederlands (Spelling De Vries-Te Winkel)</td> -<td></td> -</tr> -</table> -<h3 class="main">Codering</h3> -<p class="first">Dit boek is weergegeven in oorspronkelijke schrijfwijze. Afgebroken woorden aan het -einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel -zijn verbeterd. Deze verbeteringen zijn aangegeven in de colofon aan het einde van -dit boek.</p> -<h3 class="main">Documentgeschiedenis</h3> -<ul> -<li>2021-06-14 Begonnen. -</li> -</ul> -<h3 class="main">Externe Referenties</h3> -<p>Dit Project Gutenberg eBoek bevat externe referenties. Het kan zijn dat deze links -voor u niet werken.</p> -<h3 class="main">Verbeteringen</h3> -<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p> -<table class="correctionTable" summary="Overzicht van verbeteringen aangebracht in de tekst."> -<tr> -<th>Bladzijde</th> -<th>Bron</th> -<th>Verbetering</th> -<th>Bewerkingsafstand</th> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd30e260">9</a></td> -<td class="width40 bottom"> (</td> -<td class="width40 bottom">—</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd30e393">14</a></td> -<td class="width40 bottom">hunnne</td> -<td class="width40 bottom">hunne</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd30e466">17</a>, <a class="pageref" href="#xd30e1546">70</a></td> -<td class="width40 bottom">,</td> -<td class="width40 bottom">.</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd30e577">21</a>, <a class="pageref" href="#xd30e916">39</a></td> -<td class="width40 bottom"> -[<i>Niet in bron</i>] -</td> -<td class="width40 bottom">.</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd30e825">33</a>, <a class="pageref" href="#xd30e1023">45</a></td> -<td class="width40 bottom"> -[<i>Niet in bron</i>] -</td> -<td class="width40 bottom">,</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd30e968">43</a></td> -<td class="width40 bottom">koeli</td> -<td class="width40 bottom">koelie</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd30e1114">50</a></td> -<td class="width40 bottom">Mexiaansche</td> -<td class="width40 bottom">Mexicaansche</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd30e1117">50</a></td> -<td class="width40 bottom">overmijdelijk</td> -<td class="width40 bottom">onvermijdelijk</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd30e1131">51</a></td> -<td class="width40 bottom">kedie</td> -<td class="width40 bottom">kedei</td> -<td class="bottom">2</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd30e1226">56</a></td> -<td class="width40 bottom">:</td> -<td class="width40 bottom">;</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd30e1446">66</a></td> -<td class="width40 bottom">contractanten</td> -<td class="width40 bottom">contractante</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd30e1659">77</a></td> -<td class="width40 bottom">Are</td> -<td class="width40 bottom">Art</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -<tr> -<td class="width20"><a class="pageref" href="#xd30e1701">78</a></td> -<td class="width40 bottom">,</td> -<td class="width40 bottom"> -[<i>Verwijderd</i>] -</td> -<td class="bottom">1</td> -</tr> -</table> -</div> -</div> -<div style='display:block; margin-top:4em'>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK DE MILLIOENEN UIT DELI ***</div> -<div style='text-align:left'> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Updated editions will replace the previous one—the old editions will -be renamed. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright -law means that no one owns a United States copyright in these works, -so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United -States without permission and without paying copyright -royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part -of this license, apply to copying and distributing Project -Gutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™ -concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, -and may not be used if you charge for an eBook, except by following -the terms of the trademark license, including paying royalties for use -of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for -copies of this eBook, complying with the trademark license is very -easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation -of derivative works, reports, performances and research. Project -Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away--you may -do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected -by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark -license, especially commercial redistribution. -</div> - -<div style='margin:0.83em 0; font-size:1.1em; text-align:center'>START: FULL LICENSE<br> -<span style='font-size:smaller'>THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE<br> -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK</span> -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -To protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase “Project -Gutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full -Project Gutenberg™ License available with this file or online at -www.gutenberg.org/license. -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg™ electronic works -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg™ -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or -destroy all copies of Project Gutenberg™ electronic works in your -possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a -Project Gutenberg™ electronic work and you do not agree to be bound -by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person -or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg™ electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg™ electronic works if you follow the terms of this -agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg™ -electronic works. See paragraph 1.E below. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the -Foundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection -of Project Gutenberg™ electronic works. Nearly all the individual -works in the collection are in the public domain in the United -States. If an individual work is unprotected by copyright law in the -United States and you are located in the United States, we do not -claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, -displaying or creating derivative works based on the work as long as -all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope -that you will support the Project Gutenberg™ mission of promoting -free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg™ -works in compliance with the terms of this agreement for keeping the -Project Gutenberg™ name associated with the work. You can easily -comply with the terms of this agreement by keeping this work in the -same format with its attached full Project Gutenberg™ License when -you share it without charge with others. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are -in a constant state of change. If you are outside the United States, -check the laws of your country in addition to the terms of this -agreement before downloading, copying, displaying, performing, -distributing or creating derivative works based on this work or any -other Project Gutenberg™ work. The Foundation makes no -representations concerning the copyright status of any work in any -country other than the United States. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other -immediate access to, the full Project Gutenberg™ License must appear -prominently whenever any copy of a Project Gutenberg™ work (any work -on which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the -phrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed, -performed, viewed, copied or distributed: -</div> - -<blockquote> - <div style='display:block; margin:1em 0'> - This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most - other parts of the world at no cost and with almost no restrictions - whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms - of the Project Gutenberg License included with this eBook or online - at <a href="https://www.gutenberg.org">www.gutenberg.org</a>. If you - are not located in the United States, you will have to check the laws - of the country where you are located before using this eBook. - </div> -</blockquote> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.2. If an individual Project Gutenberg™ electronic work is -derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not -contain a notice indicating that it is posted with permission of the -copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in -the United States without paying any fees or charges. If you are -redistributing or providing access to a work with the phrase “Project -Gutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply -either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or -obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg™ -trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.3. If an individual Project Gutenberg™ electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any -additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms -will be linked to the Project Gutenberg™ License for all works -posted with the permission of the copyright holder found at the -beginning of this work. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg™ -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg™. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg™ License. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including -any word processing or hypertext form. However, if you provide access -to or distribute copies of a Project Gutenberg™ work in a format -other than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official -version posted on the official Project Gutenberg™ website -(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense -to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means -of obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain -Vanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the -full Project Gutenberg™ License as specified in paragraph 1.E.1. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg™ works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg™ electronic works -provided that: -</div> - -<div style='margin-left:0.7em;'> - <div style='text-indent:-0.7em'> - • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg™ works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed - to the owner of the Project Gutenberg™ trademark, but he has - agreed to donate royalties under this paragraph to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid - within 60 days following each date on which you prepare (or are - legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty - payments should be clearly marked as such and sent to the Project - Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in - Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg - Literary Archive Foundation.” - </div> - - <div style='text-indent:-0.7em'> - • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™ - License. You must require such a user to return or destroy all - copies of the works possessed in a physical medium and discontinue - all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™ - works. - </div> - - <div style='text-indent:-0.7em'> - • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of - any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days of - receipt of the work. - </div> - - <div style='text-indent:-0.7em'> - • You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg™ works. - </div> -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project -Gutenberg™ electronic work or group of works on different terms than -are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing -from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of -the Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set -forth in Section 3 below. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -works not protected by U.S. copyright law in creating the Project -Gutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™ -electronic works, and the medium on which they may be stored, may -contain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate -or corrupt data, transcription errors, a copyright or other -intellectual property infringement, a defective or damaged disk or -other medium, a computer virus, or computer codes that damage or -cannot be read by your equipment. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right -of Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium -with your written explanation. The person or entity that provided you -with the defective work may elect to provide a replacement copy in -lieu of a refund. If you received the work electronically, the person -or entity providing it to you may choose to give you a second -opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If -the second copy is also defective, you may demand a refund in writing -without further opportunities to fix the problem. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO -OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT -LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of -damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement -violates the law of the state applicable to this agreement, the -agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or -limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or -unenforceability of any provision of this agreement shall not void the -remaining provisions. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg™ electronic works in -accordance with this agreement, and any volunteers associated with the -production, promotion and distribution of Project Gutenberg™ -electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, -including legal fees, that arise directly or indirectly from any of -the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this -or any Project Gutenberg™ work, (b) alteration, modification, or -additions or deletions to any Project Gutenberg™ work, and (c) any -Defect you cause. -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg™ -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Project Gutenberg™ is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of -computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It -exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations -from people in all walks of life. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg™’s -goals and ensuring that the Project Gutenberg™ collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg™ and future -generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see -Sections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org. -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by -U.S. federal laws and your state’s laws. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -The Foundation’s business office is located at 809 North 1500 West, -Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up -to date contact information can be found at the Foundation’s website -and official page at www.gutenberg.org/contact -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Project Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread -public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine-readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To SEND -DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state -visit <a href="https://www.gutenberg.org/donate/">www.gutenberg.org/donate</a>. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Please check the Project Gutenberg web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. To -donate, please visit: www.gutenberg.org/donate -</div> - -<div style='display:block; font-size:1.1em; margin:1em 0; font-weight:bold'> -Section 5. General Information About Project Gutenberg™ electronic works -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project -Gutenberg™ concept of a library of electronic works that could be -freely shared with anyone. For forty years, he produced and -distributed Project Gutenberg™ eBooks with only a loose network of -volunteer support. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Project Gutenberg™ eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in -the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not -necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper -edition. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -Most people start at our website which has the main PG search -facility: <a href="https://www.gutenberg.org">www.gutenberg.org</a>. -</div> - -<div style='display:block; margin:1em 0'> -This website includes information about Project Gutenberg™, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. -</div> - -</div> - -</body> -</html> diff --git a/old/65660-h/images/frontcover.jpg b/old/65660-h/images/frontcover.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index 30caa9b..0000000 --- a/old/65660-h/images/frontcover.jpg +++ /dev/null diff --git a/old/65660-h/images/frontispiece.png b/old/65660-h/images/frontispiece.png Binary files differdeleted file mode 100644 index c0c7296..0000000 --- a/old/65660-h/images/frontispiece.png +++ /dev/null diff --git a/old/65660-h/images/p37.png b/old/65660-h/images/p37.png Binary files differdeleted file mode 100644 index 38a0a8b..0000000 --- a/old/65660-h/images/p37.png +++ /dev/null diff --git a/old/65660-h/images/p40.png b/old/65660-h/images/p40.png Binary files differdeleted file mode 100644 index 43f00ba..0000000 --- a/old/65660-h/images/p40.png +++ /dev/null diff --git a/old/65660-h/images/p41.png b/old/65660-h/images/p41.png Binary files differdeleted file mode 100644 index f958119..0000000 --- a/old/65660-h/images/p41.png +++ /dev/null diff --git a/old/65660-h/images/p42.png b/old/65660-h/images/p42.png Binary files differdeleted file mode 100644 index 21e9779..0000000 --- a/old/65660-h/images/p42.png +++ /dev/null diff --git a/old/65660-h/images/p44.png b/old/65660-h/images/p44.png Binary files differdeleted file mode 100644 index 28e2577..0000000 --- a/old/65660-h/images/p44.png +++ /dev/null diff --git a/old/65660-h/images/p46.png b/old/65660-h/images/p46.png Binary files differdeleted file mode 100644 index a1aadcf..0000000 --- a/old/65660-h/images/p46.png +++ /dev/null diff --git a/old/65660-h/images/p62.png b/old/65660-h/images/p62.png Binary files differdeleted file mode 100644 index cd43767..0000000 --- a/old/65660-h/images/p62.png +++ /dev/null diff --git a/old/65660-h/images/titlepage.png b/old/65660-h/images/titlepage.png Binary files differdeleted file mode 100644 index 556b1b1..0000000 --- a/old/65660-h/images/titlepage.png +++ /dev/null |
