35 files changed, 5294 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/20943-0.txt b/20943-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..942030a
--- /dev/null
+++ b/20943-0.txt
@@ -0,0 +1,1744 @@
+The Project Gutenberg EBook of Tri Ceteraj Noveloj, by Mark Twain
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Tri Ceteraj Noveloj
+       Three Additional Stories
+
+Author: Mark Twain
+
+Translator: Edwin Grobe
+
+Release Date: March 30, 2007 [EBook #20943]
+
+Language: Esperanto
+
+Character set encoding: UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK TRI CETERAJ NOVELOJ ***
+
+
+
+
+Produced by Robert L. Read, Andrew Sly, William Patterson
+and the Online Distributed Proofreading Team at
+http://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+Noto de tekstpreparulo:
+Iom literumaj eraroj kaj malkonformaj citiloj de la fontteksto estas
+ĉi sube korektita, kaj estas priskribita en la HTML-a dosiero.
+
+
+
+KLASIKAJ USONAJ NOVELOJ
+
+
+MARK TWAIN
+
+(1835-1910)
+
+
+TRI CETERAJ NOVELOJ:
+
+
+--LA AMAVENTURO DE LA ESKIMOA FRAŬLINO--
+
+--KANIBALISMO EN LA VAGONOJ--
+
+--BONŜANCO--
+
+
+Esperantigis
+
+EDWIN GROBE
+
+
+
+  1999
+  Eldonejo-Arizona-Stelo
+  1620 North Sunset Drive
+  Tempe, Arizona 85281-1550
+  Usono
+
+
+
+MARK TWAIN: TRI CETERAJ NOVELOJ
+
+Unua Eldono: Aprilo 1999
+
+
+
+Originaj Anglalingvaj Titoloj:
+
+"THE ESKIMAU MAIDEN'S ROMANCE"
+
+"CANNIBALISM IN THE CARS"
+
+"LUCK"
+
+
+
+
+
+LA AMAVENTURO DE LA ESKIMOA FRAŬLINO
+
+
+"Jes, mi rakontos al vi ĉion ajn pri mia vivo kion plaĉus al vi
+ekscii, S-ro Tvajno," ŝi diris en sia dolĉa voĉo kaj lasante
+ripozi trankvile sur mian vizaĝon siajn honestajn okulojn, "ĉar
+estas afable kaj bonkore ke vi ŝatas min kaj deziras informiĝi pri
+mi."
+
+Tiel parolante, ŝi senatente forskrapis balengrason de sur siaj
+vangoj per malgranda ostotranĉilo kaj ĝin transigis sur sian peltan
+manikon dum ŝi spektadis Arktan Aŭroron svingi siajn flamantajn
+flagrubandojn el la ĉielo kaj lavi la solecan neĝebenaĵon kaj la
+temploformajn glacimontojn per riĉaj prismofarboj, spektaklo de
+preskaŭ netolereblaj pompo kaj beleco. Sed nun ŝi forskuis sian
+revadon kaj pretiĝis rakonti al mi la modestan historieton kiun mi
+petis.
+
+Ŝi komfortigis sin konvene sur la glacibloko kiun ni utiligis kiel
+sofon kaj mi ekpretis aŭskulti.
+
+Ŝi estis belega estaĵo. Mi parolas laŭ la Eskimoa vidpunkto. Aliaj
+ŝin taksintus iomete tro plenforma. Ŝi estis nur dudekjara kaj
+ŝiaj samgentanoj juĝis ŝin la plej sorĉanta junulino de la tribo.
+Eĉ nun, en la subĉiela aero, kun ŝiaj ĝenpeza kaj senforma
+peltomantelo kaj pantalono kaj botoj kaj ampleksa kapuĉo, almenaŭ
+la beleco de ŝia vizaĝo videblis, sed ŝian figuron oni povis nur
+diveni. Inter ĉiuj gastoj alvenintaj kaj foririntaj mi vidis nenian
+knabinon ĉe la gastama trogo de ŝia patro povantan ŝin egali.
+Tamen ŝi ne estis troindulgita. Ŝi estis afabla kaj natura kaj
+sincera kaj se ŝi konsciis esti bela, ŝia kondutmaniero neniel
+elmontris tian konscion.
+
+Ŝi estis mia ĉiutaga kunestanto jam de unu semajno kaj ju pli bone
+mi konis ŝin des pli bone ŝi plaĉis al mi. Ŝi estis ame kaj zorge
+edukita en etoso de aparte malkomuna rafinado por la polusaj regionoj
+ĉar ŝia patro estis la plej grava homo de la tribo kaj rangis ĉe
+la supro de Eskimoa kulturo. Mi faris longajn hundosledajn ekskursojn
+trans la vastajn glacikampojn kun Laskino--tio estis ŝia nomo--kaj
+trovis ŝian kompanion ĉiam plaĉa kaj ŝian konversacion ĉiam
+agrabla. Mi iris fiŝkaptadi kun ŝi sed ne en ŝia danĝerega boato.
+Mi nur sekvis ŝin laŭ la glacio kaj spektadis ŝin trafi sian
+predon per sia pereige preciza lanco. Mi akompanis ŝin okaze de
+fokkaptaj ekspedicioj. Plurajn fojojn mi staris aparte kaj rigardis
+ŝin kaj ŝian familion elfosi grason el grundita baleno kaj iun
+fojon akompanis ŝin mezdistancen kiam ŝi ĉasis urson sed mi
+forturniĝis antaŭ la fino ĉar finanalize mi timas ursojn.
+
+Tamen ŝi pretis komenci sian rakonton nun kaj jen tio kion ŝi
+diris:
+
+"Nia tribo ĉiam kutimis ĉirkaŭnomadi de loko al loko sur la
+frostaj maroj same kiel la ceteraj triboj sed mia patro laciĝis
+pri tio antaŭ du jaroj kaj konstruis ĉi tiun vastan domegon el
+glaciiĝintaj neĝblokoj. Rigardu ĝin. Ĝi altas je sep futoj kaj
+estas tri-kvaroble pli longa ol la aliaj. Kaj ĉi tie ni daŭre
+loĝas ekde tiam. Li estis tre fiera pri sia domego kaj tiu fiereco
+taŭgis. Ĉar se vi jam ĝin kontrolis, laŭnecese vi rimarkis kiom
+pli bela kaj kompleta ĝi estas ol domoj kutimas esti. Se ne, tamen,
+vi devas, ĉar vi konscios ke ĝi havas luksajn apartenaĵojn kiuj
+multe preteriras la kutimon. Ekzemple, en tiu ekstremaĵo kiun vi
+nomis 'salono', la podio levita por gastigi vizitantojn kaj la
+familion je manĝohoroj estas la plej granda kiun vi vidis iam ajn
+en iu ajn domo, ĉu ne?"
+
+"Jes, vi pravas, Laskino. Ĝi estas la plej granda. Ni havas nenion
+kiu ĝin similas eĉ en la plej luksaj domoj de Usono." Tiu agnosko
+briligis ŝiajn okulojn pro fiereco kaj plezuro. Mi rimarkis tion kaj
+kondutis konforme.
+
+"Mi juĝis ke tio laŭnecese vin surprizis," ŝi diris. "Kaj estas
+ceteraĵo. Ĝi estas koverta de pli da peltoj ol kutimas--ĉiuspecaj
+peltoj--fokaj, marlutraj, arĝent-griz-vulpaj, ursaj, martesaj,
+zibelaj--ĉiu speco de pelto, abundakvante. Kaj same pri la
+glaciblokaj laŭmuraj dormbenkoj, kiujn vi nomas 'litoj'. Ĉu viaj
+podioj kaj dormbenkoj estas pli bone provizitaj ĉe vi?"
+
+"Efektive, ne, Laskino. Tia kvalito ege mankas al ili." Tio plaĉis
+al ŝi denove. Ŝi pensis nur pri la _kvanto_ da peltoj kiun ŝia
+estetika patro penadis reteni ĉemane, ne pri ilia valoro. Mi
+povintus diri al ŝi ke tiuj amasoj da riĉaj peltoj konsistigus
+trezoregon--aŭ almenaŭ en mia lando--sed tion ŝi ne komprenintus.
+Tiuj ne estis la speco de posedaĵoj kiuj taksiĝas kiel valoraĵoj
+ĉe ŝia gento. Mi povintus diri al ŝi ke la vestaĵoj surportataj
+de ŝi, aŭ la ĉiutagaj vestaĵoj de la plej ordinara najbaro ŝia,
+valoras dek du-dek kvin cent dolarojn, kaj ke ĉe mi mi konas neniun
+kiu surmetas dekducentdolaran vestaĵon por iri fiŝkaptadi. Tamen
+ŝi ne komprenintus. Tial mi diris nenion. Ŝi reparolis:
+
+"Kaj aldone la forĵetakvujoj. Ni havas du en la salono kaj du en la
+restaĵo de la domo. Tre maloftas ke oni havu du en la salono. Ĉu vi
+havas du en la salono ĉe vi?" Mi anhelis pensante pri tiuj kuvoj,
+sed renormaliĝis antaŭ ol ŝi konsciis pri mia kondiĉo kaj mi
+diris entuziasme:
+
+"Nu, Laskino, mi hontas perfidante mian landon kaj vi promesu ne
+ĉirkaŭsciigu tion ĉar mi parolas al vi konfidence, sed mi ĵuras
+laŭ mia honoro ke eĉ la plej riĉa viro de Nov-Jorko ne havas du
+forĵetakvujojn en sia salono."
+
+Ŝi aplaŭdigis siajn peltokovritajn manojn pro senkulpa ĝojego kaj
+kriegis:
+
+"Ho, sed ne eblas ke vi verdiras, _nepre_ ne eblas!"
+
+"Efektive, ege eblas, mia karulino. Ni konsideru Vanderbilton.
+Vanderbilto estas preskaŭ la plej riĉa homo de la tuta mondo. Nu,
+se mi kuŝus sur mia mortolito, mi ade dirus al vi ke eĉ li ne havas
+du en sia salono. Ho, li havas eĉ ne _unu_. Mi mortfalu surloke se
+mi ne diras la veron."
+
+Ŝiaj belaj okuloj larĝiĝis pro surprizo kaj ŝi diris malrapide
+kun speco de miro en la voĉo:
+
+"Kiel strange! Kiel nekredeble! Oni apenaŭ povas koncepti tion. Ĉu
+li estas avara?"
+
+"Ne--ne temas pri tio. Li ne maltrankviliĝas pri la kosto. Sed, nu,
+ho, nu, vi scias, tio povus ŝajni pompega. Jes, jen estas la ideo.
+Li estas simpla viro kaj malbonvolas sin meti en elmontradon."
+
+"Nu, tia humileco taŭgas," diris Laskino, "se ni ne troigas la
+aferon. Sed kiel _aspektas_ lia loĝejo?"
+
+"Nu, devige ĝi aspektas malplene kaj malfinkonstruite, sed--"
+
+"Mi povas kredi tion! Mi neniam aŭdis tiaĵon. Ĉu ĝi estas bela
+loĝejo--tio estas, alirilate?"
+
+"Sufiĉe bela, jes. Oni ege alttaksas ĝin."
+
+La knabino silentis dum kelke da tempo kaj sidis reveme, ronĝante
+kandel-ekstremaĵon, verŝajne strebante trapensi la aferon. Finfine
+ŝi iom flankenskuis la kapon kaj sciigis decidige sian opinion:
+
+"Nu, laŭ mi, estas speco de humileco kiu estas _en si_ speco de
+pompo, kiam vi penetras la temon ĝismedole. Kaj kiam viro kapablas
+elporti la koston de du forĵetakvujoj en sia salono sed malkonsentas
+ilin meti tie, povas esti ke li estas aŭtente humilmensa, sed
+centoble pli eblas ke li nur strebas atentigi la publikan rigardon.
+Laŭ mia juĝo via S-ro Vanderbilto scias kion li faras."
+
+Mi entreprenis modifi tiun verdikton, opiniante ke
+du-forĵetakvujoj-normo maltaŭgas por taksi homojn laŭ tutmonda
+skalo kvankam ĝi sufiĉe taŭgas en propra socia medio. Sed la opinio
+de la knabino estis fiksita kaj mi ne sukcesis ŝin konvinki. Baldaŭ
+ŝi diris:
+
+"Ĉe vi ĉu la riĉuloj havas dormbenkojn tiel bonajn kiel la niaj,
+kaj faritajn el belaj larĝaj glaciblokoj?"
+
+"Nu, ili estas iom bonaj, sufiĉe bonaj. Sed ili ne estas faritaj el
+glaciblokoj."
+
+"Mi ege scivolas. _Kial_ ili ne estas faritaj el glaciblokoj?"
+
+Mi klarigis la malfacilaĵojn pri tio kaj la alta kosto de glacio en
+lando kie necesas atente kontroli vian glaciliveriston, sen kio via
+glacifakturo pezos pli ol via glacio. Tiam ŝi demandis krivoĉe:
+
+"Nekredeble! Ĉu vi _aĉetas_ vian glacion?"
+
+"Jes ja, devige, karulino."
+
+Ŝi eligis ventegon da senruza ridado, kaj diris:
+
+"Ho, _neniam_ mi aŭdis similan stultaĵon! Do, estas abundego da
+ĝi. Ĝi havas nenian valoron. Vi konsideru! Glacio ĝis distanco de
+cent mejloj videblas en la nunega momento. Mi ne konsentus
+interŝanĝi fiŝvezikon kontraŭ la tuta amaso da ĝi."
+
+"Nu, vi diras tion ĉar vi ne scipovas ĝin taksi, vi provinca
+simplamensulineto. Se vi disponus tiun glacion en Nov-Jorko dum la
+somero, interŝanĝe de ĝi vi povus aĉeti ĉiujn balenojn de la
+merkato."
+
+Ŝi rigardis min dubeme kaj diris:
+
+"Ĉu vi parolas honestavorte?"
+
+"Neprege. Tion mi priĵuras."
+
+Tio meditemigis ŝin. Baldaŭ ŝi diris, kun eta suspiro:
+
+"Plaĉus al mi ekpovi loĝi tie."
+
+Mi nur celis provizi ŝin per valornormo kiun ŝi scipovus kompreni.
+Sed mia celo mistrafis. Mi nur naskigis en ŝi la supozon ke en
+Nov-Jorko balenoj estas abundaj kaj malmultkostaj kaj eksalivigis
+ŝian buŝon pri ili. Mi opiniis ke pli bone estus entrepreni mildigi
+la malbonon faritan de mi. Tial mi diris:
+
+"Sed se vi loĝus tie, ne plaĉus al vi balenviando. Ĝi plaĉas al
+neniu."
+
+"Kio!"
+
+"Efektive, balenviando plaĉas al neniu."
+
+"Sed _kial_ ne?"
+
+"Nu, mi ne bone scias. Temas pri antaŭjuĝado, mi opinias. Jes, jen
+la kialo. Nura antaŭjuĝado. Mi supozas ke starigis antaŭjuĝadon
+pri ĝi iun antaŭan fojon persono havanta nenion pli bonan por fari
+kaj post kiam tia kaprico estas eksurvojigita, vi scias, ĝi emas
+daŭri senfine."
+
+"Tio veras, _nepre_ veras," diris la knabino mediteme. "Same kiel nia
+antaŭjuĝo pri sapo ĉi tie--niaj triboj sentis antaŭjuĝon
+kontraŭ sapo en la komenco, vi scias."
+
+Mi ekrigardis ŝin por certigi ĉu ŝi seriozas. Verŝajne ŝi jes ja
+seriozis. Mi hezitis, tiam diris, singarde:
+
+"Sed pardonu min. Ĉu ili _sentis_ antaŭjuĝon kontraŭ sapo? Ĉu
+_sentis_, kun isa finaĵo?" kaj mia voĉo subenmoduliĝis.
+
+"Jes. Sed nur en la komenco. Neniu bonvolis manĝi ĝin."
+
+"Ho, jes. Nun mi komprenas. Antaŭe mi ne kaptis vian ideon."
+
+Ŝi reparolis:
+
+"Estis nura antaŭjuĝo. Kiam fremduloj alvenigis sapon ĉi tien la
+unuan fojon, ĝi plaĉis al neniu. Sed post kiam ĝi laŭmodiĝis,
+ĝi plaĉis al ĉiuj kaj nun havas ĝin ĉiu povanta pagi ties
+prezon. Ĉu vi ŝatas ĝin?"
+
+"Jes ja, efektive. Se mi ne disponus pri ĝi, mi mortus, precipe ĉi
+tie. Ĉu vi ŝatas ĝin?"
+
+"Mi ĝin _amegas_. Ĉu vi ŝatas kandelojn?"
+
+"Mi ilin juĝas nepra bezonaĵo. Ĉu ŝatas ilin vi?"
+
+Ŝiaj okuloj kvazaŭ ekdancadis kaj ŝi proklamis:
+
+"Ho! Ne parolu pri tio! Kandeloj! Kaj sapo!
+
+"Kaj fiŝinternaĵoj!"
+
+"Kaj fervojmazuto!"
+
+"Kaj neĝŝlimo!"
+
+"Kaj balengraso!"
+
+"Kaj kadavraĵo! Kaj saŭrkraŭto! Kaj abelvakso! Kaj gudro! Kaj
+terebinto! Kaj melaso! Kaj--"
+
+"Ho, ne! Ne daŭrigu la liston! Mi pereos pro ekstazo!"
+
+"Kaj tiam kunservi ĉion en ŝlimtrogo kaj inviti la najbarojn kaj
+ekmanĝegi!"
+
+Sed tiu vizio pri ideala bankedo estis troaĵo por ŝi kaj la
+kompatindulino svenis. Mi frotigis neĝon kontraŭ ŝian vizaĝon
+kaj ŝin reanimigis kaj post iom da tempo sukcesis mildigi ŝian
+ekscitiĝon. Iom post iom ŝi reaktivigis sian rakontadon:
+
+"Do, ni komencis loĝi ĉi tie, en tiu bonega domo. Sed mi estis
+malfeliĉa. Jen estas la kialo. Mi naskiĝis por ami. Mi opiniis ne
+povi vere feliĉiĝi sen amo. Mi deziris esti amata por mi mem. Mi
+deziris idolon kaj mi deziris esti la idolino de mia idolo. Nur
+reciproka idoladorado kontentigus mian ardan naturon. Mi disponis
+abunde pri amkandidatoj--tro abunde, efektive--sed ĉiu el ili,
+senescepte, havis fatalan difekton. Neniu el ili sukcesis ĝin
+kamufli. Ne estis mi kiun ili deziris sed mian riĉecon."
+
+"Ĉu vian riĉecon?"
+
+"Jes, ĉar mia patro estas la plej riĉa homo de nia tribo, eĉ de iu
+ajn tribo de ĉi tiuj regionoj."
+
+Mi scivolemis pri la konsistigo de la riĉeco de ŝia patro. Ne povus
+temi pri la domo. Iu ajn povus konstrui ties samaĵon. Ne povus temi
+pri la peltoj. La tribo taksis ilin senvaloraj. Ne povus temi pri
+la sledo, la hundoj, la harpunoj, la boato, la ostaj fiŝhokoj kaj
+kudriloj, aŭ ceteraj tiaĵoj. Ne, tiuj ne konsistigis riĉecon.
+Tial, kio povus esti la fonto de la riĉeco de tiu viro? Kio povintus
+alvenigi al lia domo tiun amason da ficelaj edziĝkandidatoj? Ŝajnis
+al mi, finanalize, ke pli bone estus pridemandi tion. Tial mi
+pridemandis. Videble mia demando tiel kontentigis la knabinon ke mi
+ekkonsciis ke ŝi jam antaŭe deziregis ke mi ĝin starigu. Ŝi
+suferis tiom multe dezirante sciigi la aferon kiom mi dezirante ĝin
+ekscii. Ŝi sin alpremis konfidence kontraŭ min kaj diris:
+
+"Divenu kiom li valoras--vi neniam scipovos diveni."
+
+Mi ŝajnigis konsideri la aferon profunde dum ŝi rigardis mian
+anksian kaj laboreman mienon kun voranta kaj ravita interesiĝo. Kaj
+kiam finfine mi rezignis kaj petis ŝin kontentigi mian deziron
+dirante al mi ŝi mem kiom valoras tiu polusa Vanderbilto, ŝi metis
+la buŝon kontraŭ mian orelon kaj flustris, impone:
+
+"_Dudek du fiŝhokoj_--ne ostaj, sed fremdaj--_fabrikitaj el aŭtenta
+fero!_"
+
+Tiam ŝi retiriĝis kun teatra salteto, por observi la efekton. Mi
+faris mian nepran plejon por ne malkontentigi ŝin.
+
+Mi paliĝis kaj murmuretis:
+
+"Nome de la Granda Skoto!"
+
+"Tio tiel veras kiel vi vivas, S-ro Tvajno!"
+
+"Laskino, vi min trompas. Vi ne parolas sincere."
+
+Ŝi ektimiĝis kaj maltrankviliĝis. Ŝi proklamis:
+
+"S-ro Tvajno, ĉiu vorto veras, ĉiu vorto. Kredu min. Vi jes ja min
+kredas, ĉu ne? Diru ke vi min kredas. Bonvolu diri ke vi kredas min!"
+
+"Mi--nu, jes, mi kredas--almenaŭ mi _penadas_ kredi. Sed ĉio okazis
+tiel _subite_. Tiel subite kaj humilige. Vi ne devus fari tiaĵon en
+tiu rapida maniero. Tio--"
+
+"Ho, mi _tiom_ bedaŭras! Se mi nur antaŭpensintus--"
+
+"Nu, ne gravas, kaj mi ne plu vin kulpigas ĉar vi estas juna kaj
+senpripensa kaj kompreneble vi ne scipovis antaŭscii kiun efekton--"
+
+"Sed, ho, ve, mi certe devintus pli bone _taksi_ la situacion. Nu--"
+
+"Vidu, Laskino, se vi parolintus pri kvin-ses fiŝhokoj por anonci la
+temon kaj tiam iom post iom--"
+
+"Ho, mi komprenas, mi komprenas. Tiam iom post iom aldonintus unu,
+tiam du, tiam--ho, kial mi ne elpensis tion?"
+
+"Ne gravas, kara infano, tute ne gravas. Mi fartas pli bone nun. Post
+iom da tempo mi estos renormaliĝinta. _Sed_--eklanĉi la tutan
+dudekduensemblon al malpretulo kiu aldone iom malbonfartas--"
+
+"Ho, krimo jes ja tio estis. Sed vi pardonu min. Bonvolu diri ke vi
+min pardonas. Bonvolu!"
+
+Post rikolti bonan provizon da tre plaĉaj petado kaj persvado kaj
+konvinkado, mi pardonis ŝin kaj ŝi refeliĉiĝis kaj post iom da
+tempo rekomencis rakonti sian aventuron. Baldaŭ mi konsciis ke la
+familia trezoro enhavas ankoraŭ ceteran valoraĵon--iuspecan
+juvelaĵon, verŝajne--kaj ke ŝi klopodas eviti paroli malkaŝe pri
+ĝi, timante ke mi denove paraliziĝu. Sed mi deziris informiĝi
+ankaŭ pri tiu aĵo kaj petegis ŝin diri al mi kio ĝi estas. Ŝi
+timis. Sed mi insistis kaj promesis antaŭapogi min ĉi tiun fojon
+kaj esti preta por ke la ŝoko ne min difektu. Ŝi plenis je
+malcertoj sed tro fortis por ŝi la tento sciigi tiun mirindaĵon al
+mi kaj ĝui miajn miron kaj admiron kaj ŝi konfesis ĝin porti sur
+sia persono kaj diris ke se mi _certas_ esti preta--kaj tiel plu kaj
+tiel plu--kaj tiam enigis manon en la sinon kaj eligis batitan
+kvadraton de latuno, samtempe kontrolante anksie mian rigardon.
+Mi falis kontraŭ ŝin en bone ŝajnigita sveno, kiu kontentigis
+ŝian koron kaj samtempe preskaŭ senigis ŝin je ĝi. Kiam mi
+renormaliĝis kaj trankviliĝis, ŝi deziregis ekscii kion mi opinias
+pri ŝia juvelaĵo.
+
+"Kion mi opinias pri ĝi? Mi taksas ĝin la plej ekskvizita aĵo kiun
+mi iam vidis."
+
+"Ĉu vere? Kiom agrable estas ke vi tiel diras. Sed ĝi estas jes ja
+vera amindaĵo, ĉu ne?"
+
+"Nu, mi nepre ne povas malkonsenti. Pli plaĉus al mi ĝin posedi ol
+la ekvatoron."
+
+"Mi opiniis ke vi admiros ĝin," ŝi diris. "Mi juĝas ĝin _tiom_
+bela. Kaj ne ekzistas cetera en ĉiuj ĉi tiuj latitudoj. Homoj
+alvenis la tutan distancon ekde Malfermata Polusa Maro por ĝin
+rigardi. Ĉu iam antaŭe vi vidis similaĵon?"
+
+Mi diris ke ne, ĉi tiu estas la unua kiun mi vidis iam. Multe min
+dolorigis devi diri tiun malavaran mensogon, pro tio ke mi jam
+vidis en antaŭaj tempoj milionon da ili ĉar tiu simpla juvelo
+ŝia estis nenio alia ol malnova difektita bagaĝidentigilo de
+Nov-Jorko-Centra-Trajndomo.
+
+"Sankta tero!" mi diris. "Vi certe ne ĉirkaŭiras portante tion sur
+via persono tiumaniere, tute sole kaj senŝirme, eĉ senhunde, ĉu?"
+
+"Ŝŝŝ! Ne tiel laŭte!" ŝi diris. "Neniu scias ke mi ĝin
+surportas. Ili supozas ke ĝi estas en la trezorejo de Paĉjo. Kutime
+ĝi estas tie."
+
+"Kie estas la trezorejo?"
+
+Estis malsubtila demando kaj dum momento ŝi aspektis surprizite kaj
+iom suspekte, sed mi diris:
+
+"Ho, komprenu, vi ne pritimu min. En mia lando estas sepdek milionoj
+da loĝantoj kaj, kvankam ne decas ke mi mem diru tion, ĉiuj el
+senescepte, bonvolus konfidi al mi sennombrajn fiŝhokojn."
+
+Tio retrankviligis ŝin kaj ŝi diris al mi kie en la domo la hokoj
+estas kaŝitaj. Tiam ŝi iom forlasis sian temon por fanfaroneti
+pri la grando de la tabuloj da travidebla glacio konsistigantaj
+la fenestrojn de la domego kaj demandis al mi ĉu iam mi vidis
+similaĵojn ĉe mi kaj mi respondis senhezite kaj tute malkaŝe ke
+ne, kio pli plaĉis al ŝi ol ŝi sukcesis eltrovi vortojn en kiuj
+vesti sian kontentiĝon. Estis tiel facile plaĉi al ŝi kaj tiel
+plaĉe al mi ke mi daŭrigis la temon, dirante:
+
+"Ho, Laskino, vi estas jes ja bonŝanca knabino--ĉi tiu belega domo,
+ĉi tiu delikata juvelaĵo, tiu riĉa trezoro, la tutaĵo de tiu
+impona neĝo, kaj luksaj glacimontoj kaj senfina sterileco, kaj
+publikaj ursoj kaj rosmaroj, kaj noblaj libereco kaj grandeco, kaj
+ĉies admiraj okuloj vin rigardantaj, kaj ĉies omaĝo kaj respekto
+senpete disponeblaj al vi; juna, riĉa, belega, serĉata, amindumata,
+enviata, kun ĉiu bezono havebla, ĉiu deziro atingebla, ĉiu volo
+plenumebla--tio estas senlima bonfortuno! Mi jam vidis miriadojn da
+knabinoj, sed ĉiujn tiujn eksterordinarajn komplimentojn mi rajtas
+aserti verdire nur pri vi. Kaj vi meritas--vi meritas ĉion tion,
+Laskino--tion mi kredas en mia koro."
+
+Fierigis kaj feliĉigis ŝin aŭdi min diri tion kaj ŝi dankis min
+foje kaj refoje pro tiu lasta asertaĵo kaj ŝiaj voĉo kaj okuloj
+komprenigis al mi ke ŝia koro estis tuŝita. Baldaŭ ŝi diris:
+
+"Tamen ne ĉio estas sunbrilo. Ankaŭ nuban flankon havas la
+situacio. La ŝarĝo de riĉeco estas peza por subteni. Foje mi
+scivolis ĉu ne estus pli bone esti malriĉa--almenaŭ ne
+pretermodere riĉa. Dolorigas min vidi najbarajn tribanojn kiuj
+preterpasas kaj subaŭdi ilin diri, respektege, unu al la alia,
+'Jen--jen ŝi estas--la filino de la milionulo!' Kaj foje ili diras
+bedaŭre, 'Ŝi ruliĝas en fiŝhokoj dum mi--nenion mi havas.' Tio
+rompas al mi la koron. Kiam mi estis infano kaj ni estis malriĉaj,
+ni dormis sen fermi la pordon, se ni tiel deziris. Sed nun--nun ni
+bezonas dungi noktogardiston. En tiu epoko mia patro estis
+mildahumora kaj komplezema al ĉiuj. Sed nun li estas aŭstera kaj
+aroganta kaj maltoleras senformalecon. Pasintece li pensis nur pri
+sia familio sed nun, dum li ĉirkaŭiras, liaj fiŝhokoj konsistigas
+lian ununuran priokupaĵon. Kaj pro lia riĉeco ĉiuj kaŭras antaŭ
+li kaj montriĝas servemaĉaj pri li. Antaŭe neniu ridis pri liaj
+ŝercoj ĉar ĉiam ili estis malnovmodaj kaj preterkredeblaj kaj
+senbonkvalitaj ĉar mankis al ili la ununura elemento povanta pravigi
+ŝercon--la humurelementon. Sed nun ĉiuj ridas kaj ridaĉas pri tiuj
+mornaĵoj kaj se iu ajn forgesas fari tion, tio ege malplaĉas al mia
+patro kaj li ne hezitas elmontri sian malĝojon. Antaŭe oni ne petis
+lian opinion pri io ajn kaj kiam li sciigis ĝin senpete, ĝi estis
+senvalora. Ĝi havas ankoraŭ tiun difekton, tamen ĉiuj petas ĝin
+kaj ĝin aplaŭdas. Kaj li mem partoprenas en la aplaŭdado, ĉar
+mankas al li aŭtenta diskreteco kaj abunda takto. Li malaltigis
+la karakteron de nia tuta tribo. Antaŭe ĝi estis honesta kaj
+vireca gento. Nun ĝi konsistas el mizeraj hipokritoj, moligitaj
+per servitudo. En la profundego de mia koro mi abomenas ĉiujn
+milionulajn vivmanierojn! Nia tribo estis antaŭe ordinara simpla
+gento kiun kontentigis la ostaj fiŝhokoj de iliaj gepatroj. Nun
+avareco ilin konsumas kaj ili volonte sin senigus je ĉiu sento pri
+honoro kaj honesteco por havigi al si la malnobligantajn ferajn
+fiŝhokojn de la fremdulo. Tamen mi ne rajtas insisti pri tiuj
+malĝojaj temoj. Kiel mi jam diris, estis mia revo esti amata por
+mi mem.
+
+"Finfine ŝajnis ke tiu revo estis plenumota. Iun tagon alvenis
+nekonato dirante ke lia nomo estas Kalulo. Mi sciigis al li mian
+nomon kaj li diris ke li min amas. Mia koro saltegis pro dankemo kaj
+plezuro ĉar mi jam ekamis lin unuavide kaj nun mi agnoskis al li
+tiun amon. Li min alprenis sur la bruston kaj diris ne deziri esti
+pli feliĉa ol nun. Ni piedpromenadis kune trans la bankizerojn,
+rakontante ĉion pri si unu al la alia kaj planante, ho! la plej
+belan estontecon. Kiam ni laciĝis ni sidiĝis kaj manĝis ĉar li
+havis sapon kaj kandelojn kaj mi kunportis balengrason. Ni malsatis
+kaj neniam antaŭe manĝaĵo havis tiel bonan guston.
+
+"Li apartenis al tribo kies frekventejoj situis en la fora nordo kaj
+mi eksciis ke li neniam aŭdis pri mia patro, kio ege min ĝojigis.
+Mi volas diri ke li jam aŭdis pri la milionulo sed neniam aŭdis
+lian nomon. Tial, vi komprenu, li ne povis scii ke mi estas la
+heredontino. Vi rajtas kredi ke mi ne diris tion al li. Finfine mi
+estis amata por mi kaj estis kontenta. Mi estis tiel feliĉa--ho! pli
+feliĉa ol vi povas imagi.
+
+"Iom post iom la vespermanĝhoro alproksimiĝis kaj mi kondukis lin
+al nia hejmo. Kiam ni estis atingontaj nian domon li ekmiregis kaj
+kriis:
+
+"'Kiom bonega! Ĉu apartenas al via patro _tio_?'
+
+"Aŭdi tiun voĉtonon kaj vidi tiun admiran lumon en lia rigardo min
+ekdolorigetis, sed baldaŭ la sento forpasis ĉar mi tiom amis lin
+kaj li havis tiel belan kaj noblan aspekton. Mia tuta familio da
+onklinoj kaj onkloj kaj gekuzoj kontentiĝis pri li kaj oni invitis
+multajn gastojn kaj fermegis la domon kaj ekbruligis la ĉifonlampojn
+kaj kiam ĉio estis varma kaj komforta kaj sufokega, ni estigis
+ĝojan bankedon por festi mian fianĉiniĝon.
+
+"Kiam la bankedo finiĝis, la orgojlo de mia patro lin superis kaj
+li ne rezistis al la tento elmontri siajn riĉecojn kaj vidigi al
+Kalulo kian bonŝancon tiu atingis hazardavoje--kaj ĉefkiale,
+kompreneble, li deziris ĝui la mirego de la kompatindulo. Mi
+povintus ekplori--sed tiaĵo ne sukcesintus malpersvadi mian patron,
+tial mi diris nenion sed daŭre sidadis kaj suferis.
+
+"Mia patro aliris rektalinie la kaŝejon, en la plena vidkampo de
+ĉiuj, kaj eligis la fiŝhokojn kaj revenportis ilin kaj svingĵetis
+ilin super mia kapo, tiamaniere ke ili falis en brila miksaĵo sur la
+provizoran tableton kiun konsistigis la genuo de mia amanto.
+
+"Kompreneble, la miriga spektaklo senspirigis la kompatindan knabon.
+Li sukcesis nur fiksrigardi pro stulta surpriziĝo kaj scivoli kiel
+ununura homo povas akiri tiajn nekredeblajn riĉecojn. Tiam baldaŭ
+li suprenrigardis brilokule kaj ekkriis:
+
+"'Tial, estas _vi_ kiu estas la renoma milionulo!'
+
+"Mia patro kaj ĉiuj ceteraj ĉeestantoj kvazaŭ eksplodis per
+kriegoj de feliĉa ridado kaj kiam mia patro kunigis la trezoron
+senzorge same kiel ĝi estus nura rubaĵo havanta nenian valoron kaj
+ĝin revenportis al ties kaŝloko, la surprizo de Kalulo estis
+studindaĵo. Li diris:
+
+"'Ĉu eblas ke vi staplas tiaĵojn sen ilin kompti?'
+
+"Mia patro eligis orgojlan ĉevalridegon kaj diris:
+
+"'Nu, verdire, oni konscias ke _vi_ neniam estis riĉa pro tio ke
+tiel gravas por vi simpla afero kiel unu-du fiŝhokoj.'
+
+"Kalulo konfuziĝis kaj klinis la kapon, tamen diris:
+
+"'Ho, efektive, sinjoro, mi neniam valoris eĉ la pikilon de unu el
+tiaj multkostaĵoj kaj neniam antaŭe vidis viron tiel riĉan je ili
+ke valoris la penon nombri lian provizon ĉar ĝis nun la plej riĉa
+viro kiun mi konis disponis nur tri.'
+
+"Mia stulta patro kriegis denove pro naiva plezurego kaj ne
+entreprenis korekti la supozon ke li ne kutimas nombri siajn hokojn
+por ilin atente kontroli. Li pavadis, vi komprenu. Ĉu ilin nombri?
+Ho, ĉiun tagon li nombris ilin.
+
+"Mi renkontis mian karulon kaj konatiĝis kun li je tagiĝo kaj lin
+kondukis ĉe mi je noktiĝo nur tri horojn poste--ĉar en tiu tempo
+la tagoj malplilongiĝis anticipe al la sesmonatdaŭra nokto. Ni
+festis dum multaj horoj. Tiam finfine la gastoj foriris kaj ni
+ceteraj nin situigis dise laŭ la muroj sur la dormbenkoj kaj baldaŭ
+ĉiuj krom mi perdiĝis en sonĝado. Mi estis tro feliĉa, tro
+ekscitita por dormi. Post kiam mi jam kuŝis senbrue dum longa, longa
+tempo, malklara formo preterpasis min kaj englutiĝis en la malhelo
+pleniganta la foran ekstremaĵon de la domo. Mi ne scipovis distingi
+kiu ĝi estis, nek ĉu ĝi estis viro aŭ virino. Baldaŭ la formo,
+aŭ eble alia formo, preterpasis irante en la kontraŭa direkto. Mi
+scivolis kion signifas ĉio tio sed scivoli malutilis. Kaj
+scivolante, mi ekdormis.
+
+"Mi ne scias dum kiom da tempo mi dormis sed subite mi plene vekiĝis
+kaj aŭdis mian patron diri en terura voĉo: 'Laŭ la granda
+Neĝo-Dio, mankas fiŝhoko!' Io diris al mi ke tio aŭguras
+malĝojon por mi kaj la sango de miaj vejnoj ekmalvarmiĝis. Mia
+antaŭsento konfirmiĝis en la same instanto. Mia patro kriegis:
+'Vekiĝu ĉiuj kaj ekkaptu la fremdulon!' Tiam aŭdiĝis ekbruo de
+kriegoj kaj sakraĵoj el ĉiuj flankoj kaj vidiĝis freneza hastado
+de malklaraj figuroj tra la malhelo. Mi kuregis subteni mian karulon
+sed kion mi povis fari krom stari kaj premtordi la manojn? Jam
+apartigis lin disde mi vivanta hommuro. Oni ligis al li manojn kaj
+piedojn. Nur post kiam li estis sekure ligita oni permesis ke mi lin
+aliru. Mi lanĉis min sur lian kompatindan ofenditan formon kaj
+ploregis pro malĝojo sur lia brusto dum mia patro kaj mia tuta
+familio min primokis kaj lin mistraktis per minacoj kaj hontigaj
+epitetoj. Li toleris tiun malbontraktadon kun trankvila digno kiu
+amatigis lin de mi eĉ pli ol iam ajn kaj fierigis kaj feliĉigis
+min, benitan per la ŝanco suferi kun li kaj por li. Mi aŭdis mian
+patron ordoni ke la pliaĝuloj de la tribo kunveniĝu cele al juĝi
+mian Kalulon por lia vivo.
+
+"'Kio?' mi diris. 'Ĉu antaŭ ol serĉi la perditan hokon?'
+
+"'Ĉu perditan hokon?' ĉiuj kriegis priride. Kaj mia patro aldonis
+moke: 'Retiriĝu, ĉiuj, kaj dece ekserioziĝu. Ŝi deziras serĉi
+tiun _perditan_ hokon. Ho, sendube ŝi malkovros ĝin.' Post kio
+ĉiuj ekridis denove.
+
+"Mi ne perturbiĝis. Mi sentis neniajn timojn, neniajn dubojn. Mi
+diris:
+
+"'En la nuna momento estas via vico ridi. Sed alvenos nia vico.
+Atendu kaj konsciu.'
+
+"Mi alprenis ĉifonlampon, opiniante povi malkovri tiun mizeraĉaĵon
+en nura momenteto. Kaj mi iniciatis mian serĉadon kun tiom da
+memfido ke miaj tribanoj serioziĝis, ekante suspekti esti eble tro
+hastintaj. Sed, ve! ho, ve! Ho, la amareco de ĉi tiu serĉado.
+Okazis profunda silento dum kiu oni povis nombri la fingrojn dek-dek
+du fojojn. Tiam mia koro komencis malfortiĝi kaj ĉirkaŭ mi
+rekomenciĝis la kunmokado kiu daŭre plilaŭtiĝis kaj plicertiĝis
+ĝis, kiam finfine mi rezignis, ili eksplodis en salvo post salvo da
+kruda ridado.
+
+"Neniu ekscios iam kion mi suferis tiam. Sed mia amo subtenis kaj
+plifortigis min kaj mi aliris mian decan postenon flanke de Kalulo
+kaj ĉirkaŭbrakis lian kolon kaj flustris en lian orelon, dirante:
+
+"'Vi estas senkulpa, mia proprulo. Tion mi pricertas. Sed diru tion
+al mi vi mem por min komfortigi por ke mi toleru kian ajn nin
+atendantan estontecon.'
+
+"Li respondis:
+
+"'Tiel certege kiel mi staras mortorande en la nuna momento, mi estas
+senkulpa. Trankviliĝu, tial, ho, kontuzita koro! Estu en paco, ho,
+vi spirado de miaj naztruoj, vivo de mia vivo!'
+
+"'Nun, tial, alvenu la pliaĝuloj!' Kaj dum mi eldiris la vortojn, mi
+aŭdis ekstere alproksimiĝantan sonadon de knaranta neĝo kaj tiam
+vizion pri kliniĝantaj formoj enirantaj laŭvice traporde--la
+pliaĝuloj.
+
+"Mia patro akuzis plenceremonie la kaptiton kaj rakontis la eventojn
+de la nokto. Li diris ke la sentinelo staris ekstere antaŭporde kaj
+ke enestis la domon neniu krom la familianoj kaj la fremdulo. 'Ĉu
+familianoj ŝtelprenus proprajn havaĵojn?'
+
+"Li paŭzis. La pliaĝuloj sidis senparole dum multaj minutoj.
+Finfine unu post la alia ĉiu diris al sia najbaro, 'Ĉi tio aŭguras
+malbone por la fremdulo.' Dolorigaj vortoj por miaj oreloj. Tiam mia
+patro sidiĝis. Ho, mizera, mizerulino ke mi! En tiu sama momento mi
+disponis la eblon senkulpigi mian karulon sed pri tio ne konsciis!
+
+"La tribunalestro demandis:
+
+"'Ĉu ĉeestas iu ajn deziranta defendi la akuziton?'
+
+"Mi stariĝis kaj diris:
+
+"'Kial _li_ volintus ŝtelpreni tiun hokon, aŭ iun ajn ceteran aŭ
+ĉiujn el ili? Post plua tago li fariĝintus heredonto de la tuta
+aro!'
+
+"Mi staris, atendante. Estis longa silento dum la vaporoj de la
+multaj spiradoj leviĝis ĉirkaŭ mi kiel nebulo. Finfine unu post la
+alia la pliaĝuloj kapjesis plurfoje malrapide kaj murmuris: 'La
+eldiraĵo de la knabino havas forton!' Ho, kiel korkomfortigaj estis
+tiuj vortoj! Tiel efemeraj, tamen tiel altvaloraj! Mi sidiĝis.
+
+"'Se iu ajn deziras paroli pli longe, ekparolu nun li aŭ ŝi. Se ne,
+tiu restu de nun antaŭen en silento,' diris la tribunalestro.
+
+"Mia patro stariĝis kaj diris:
+
+"'En la nokto, formo preterpasis min en la malhelo, irante en la
+direkto al la trezorejo, kaj baldaŭ revenis. Mi nun opinias ke
+estis la fremdulo.'
+
+"Ho, mi estis svenonta! Ĝis nun mi supozis ke tio estas mia sekreto.
+Eĉ la alkroĉo de la granda Glaci-Dio mem ne povintus ĝin eltrenegi
+el mia koro.
+
+"La tribunalestro diris severe al mia kompatinda Kalulo:
+
+"'Parolu!'
+
+"Kalulo hezitis, tiam respondis:
+
+"'Estis mi. Mi ne sukcesis dormi tiom mi pensis pri la belaj hokoj.
+Mi iris tien kaj kisis ilin kaj ilin karesis por pacigi mian spiriton
+kaj ĝin dronigi en senkulpa ĝojo. Tiam mi remetis ilin. Eblas ke mi
+faligis unu sed mi ŝtelprenis ne eĉ unu.'
+
+"Ho, pereiga konfeso por fari en tia loko! Okazis terura silento. Mi
+konsciis ke li proklamis propran kondamnon kaj ke ĉio finiĝis. Sur
+ĉiu vizaĝo hieroglifiĝis la vortoj: 'Konfeso ĝi estas! kaj
+bagatela, lama, malsolida.'
+
+"Mi sidis, spirante anhele, atendante. Baldaŭ mi aŭdis la solenajn
+vortojn kiujn mi sciis esti venontaj. Kaj ĉiu vorto, kiam ĝi
+alvenis, estis tranĉilo en mia koro:
+
+"'Estas la ordono de la tribunalo ke la akuzito estu submetita al
+_juĝado per akvo_.'
+
+"Ho, malbenita estu la kapo de tiu alportinta al nia lando 'juĝadon
+per akvo'. Ĝi alvenis, antaŭ generacioj, el iu fora lando situanta
+neniu scias kie. Antaŭ tio niaj patroj utiligis aŭguradon kaj
+aliajn malcertajn juĝrimedojn kaj sendube okazis fojfoje ke kelkaj
+kompatindaj estaĵoj travivis la sperton. Sed ne okazas tiel en
+la kazo de juĝado per akvo kiu estas eltrovaĵo de homoj pli saĝaj
+ol ni kompatindaj sensciaj sovaĝuloj. Pere de ĝi la senkulpuloj
+montriĝas senkulpaj sendube, sendispute, ĉar ili dronas. Kaj la
+kulpuloj montriĝas kulpaj kun la sama certeco ĉar ili ne dronas.
+Mia koro rompiĝis en mia brusto, ĉar mi diris, 'Li estas senkulpa,
+kaj li subiros la ondojn kaj neniam plu mi lin revidos.'
+
+"Mi ne forlasis lin post tio. Mi lamentis en liaj brakoj dum la
+tuta daŭro de la pretervaloraj horoj kaj li elverŝis sur min la
+profundan fluadon de lia amo kaj, ho! mi estis tiel mizera kaj tiel
+feliĉa! Finfine, ŝirprene ili disapartigis nin kaj mi postsekvis
+ilin ploregante kaj vidis ilin lin forlanĉi en la maron. Tiam mi
+kovris la vizaĝon permane. Ĉu dolorego? Ho, mi konas la plej
+profundajn el la diversaj profundaj signifojn de tiu vorto!
+
+"En la sekvinta momento la homoj kriegis eksplode pro malica ĝojo
+kaj mi malkovris la vizaĝon, surprizegite. Ho, amara vidaĵo! Li
+_naĝadis_!
+
+"Tuj mia koro ŝtoniĝis, glaciiĝis. Mi diris: 'Li estis kulpa kaj
+li mensogis al mi!'
+
+"Mi forturniĝis malestime kaj survojiĝis hejmdirekten.
+
+"Ili kondukis lin sur la foran maron kaj lin postlasis sur glacimonto
+drivanta suden en la grandaj akvoj. Tiam mia familio hejmenrevenis
+kaj mia patro diris al mi:
+
+"'Via ŝtelisto sendis al vi sian mesaĝon de mortanto, dirante:
+"Diru al ŝi ke mi estas senkulpa kaj ke laŭlonge de la tagoj kaj la
+horoj kaj la minutoj dum kiuj mi malsatos kaj pereos mi daŭre amos
+ŝin kaj pensos pri ŝi kaj benos la tagon kiu disponigis al mi la
+vidaĵon pri ŝia dolĉa vizaĝo." Tre bela, eĉ poezia!'
+
+"Mi diris: 'Li estas malpuraĵo! Mi neniam plu aŭdu pri li denove!'
+Kaj, ho! konsideru! Li estis _jes ja_ malgraŭ ĉio senkulpa.
+
+"Naŭ monatoj--naŭ mornaj, malfeliĉaj monatoj--forpasis kaj finfine
+alvenis la tago de la Granda Ĉiujara Ofero, kiam ĉiuj fraŭlinoj de
+la tribo lavas la vizaĝon kaj kombas la hararon. Responde al la unua
+movo de mia kombilo, elfalis la fatala fiŝhoko de kie ĝi nestis
+dum ĉiuj tiuj monatoj kaj mi falis en svenado en la brakojn de mia
+rimorsa patro! Ĝemante, li diris: 'Ni murdis lin kaj neniam plu mi
+ridetos.' Li tenis la promeson. Aŭskultu: ekde tiu tago ĝis la
+hodiaŭa ne forpasas ununura monato sen ke mi kombu la hararon. Sed,
+ho! por kio utilas ĉio tio nun?"
+
+Tial finiĝis la modesta rakonteto de la kompatinda fraŭlino,
+pere de kiu ni ekscias ke, pro tio ke cent milionoj da dolaroj
+en Nov-Jorko kaj dudek du fiŝhokoj sur la limo de Arkta Cirklo
+reprezentas la saman financan superecon, homo troviĝanta en
+malriĉaj cirkonstancoj stultuliĝas restante en Nov-Jorko kiam li
+povas aĉeti fiŝhokojn ĝis valoro de dek cendoj kaj elmigri.
+
+
+
+
+KANIBALISMO EN LA VAGONOJ
+
+
+Mi vizitis Sankta-Luizon lastatempe kaj dum mia ĝisokcidenta
+vojaĝo, post vagonŝanĝo ĉe Tero-Hoto, en ŝtato Indianio, milda
+bonvolaspekta sinjoro ĉirkaŭ kvardekkvin-, aŭ eble kvindekjara,
+entrajniĝis ĉe unu el la laŭvojaj stacionoj kaj sidiĝis apud mi.
+Ni interparolis afable pri diversaj temoj dum, eble, horo, kaj mi
+juĝis lin ege inteligenta kaj distra. Kiam li eksciis ke mi loĝas
+en Vaŝingtono, li tuj komencis starigi demandojn pri diversaj
+publikaj homoj kaj pri Uson-Parlamentaj aferoj. Kaj mi baldaŭ
+konsciis ke mi interparolas kun viro bone konanta la publikajn kaj
+malpublikajn flankojn de la politika vivo de la Ĉefurbo, eĉ
+la kutimojn kaj manierojn kaj procedrimedojn de Senatoroj kaj
+Reprezentantoj en la Ĉambroj de la tutlanda Parlamento. Baldaŭ du
+viroj haltis apud ni dum ununura momento kaj unu diris al la alia:
+
+"Hariso, se vi konsentos fari tion por mi, mi neniam vin forgesos,
+mia knabo."
+
+La rigardo de mia nova kamarado eklumiĝis plaĉe. La vortoj
+revigligis feliĉan memoraĵon, mi supozis. Tiam lia vizaĝo fariĝis
+meditema, preskaŭ malĝoja. Li turniĝis al mi kaj diris, "Permesu
+ke mi rakontu al vi historieton. Permesu ke mi vin informu pri
+sekreta ĉapitro de mia vivo--ĉapitro neniam aludita de mi ekde la
+tago kiam okazis ties eventoj. Aŭskultu pacience kaj promesu al mi
+ke vi min ne interrompos."
+
+Mi promesis kaj li rakontis la sekvontan strangan aventuron,
+parolante foje kun vigleco, foje kun melankolio, sed ĉiam kun emocio
+kaj seriozo.
+
+       *       *       *       *       *
+
+En la 19a de decembro 1853 mi forlasis Sankta-Luizon sur la vespera
+trajno aliranta Ĉikagon. Entute estis nur dudek kvar pasaĝeroj.
+Estis neniaj virinoj, neniaj infanoj. Ni estis en bona humoro kaj
+baldaŭ formiĝis plaĉaj kunrilatoj. La vojaĝo promesis esti
+feliĉa. Nenia ano de nia kompanio, mi opinias, spertis eĉ la plej
+svagan antaŭsenton pri la honoraĵoj baldaŭ nin surfalontaj.
+
+Je la dekunua de la vespero peza neĝo komencis faladi. Baldaŭ post
+eliri vilaĝeton Veldenon, ni eniris tiun vastegan prerian solecejon
+etendantan sian senfinan leŭgaron da sendoma morno en la direkto al
+Jubileaj Kolonioj. La ventoj, malbremsataj far arboj aŭ montetoj,
+aŭ eĉ nomadaj rokoj, fajfegis feroce trans la ebenan sovaĝejon,
+pelante la falantan neĝon antaŭ si kiel ŝprucaĵon fontintan el la
+kresthavaj ondoj de ŝtorma maro. La neĝo pliprofundiĝis rapide kaj
+ni sciis, pro la mildigita rapido de la trajno, ke la lokomotivo
+traplugis ĝin kun konstante pligrandiĝanta malfacileco. Efektive,
+foje ĝi preskaŭ plenhaltis meze de grandegaj drivaĵoj sin
+amasigintaj kiel kolosaj tomboj trans la fervojon. Interparolado
+komencis maloftiĝi. Gajecon anstataŭis serioza maltrankviliĝo. La
+eblo ekmalliberiĝi en la neĝo, sur la malmilda prerio, kvindek
+mejlojn for de iu ajn konstruaĵo, sin anoncis al ĉiu menso kaj
+etendis sur ĉiun spiriton sian malesperigantan influon.
+
+Je la dua de la mateno mi vekiĝis el malfacila dormado pro la ĉeso
+de ĉiu movado ĉirkaŭ mi. La timigega vero sin trudis al mi kun
+fulma rapideco: negodrivaĵo malliberigis nin! "Ĉiuj manoj eksaltu
+al la savado!" Ĉiu viro obeis tujege. En la sovaĝan nokton, la
+peĉan malhelon, la ondegan neĝon ĉiu estulo sin lanĉis, plene
+konsciante ke momento malŝparata nun povos pereigi nin ĉiujn
+poste. Ŝovelilojn, manojn, tabulojn--ion ajn, ĉion ajn povantan
+flankenmovi neĝon ni ekfunciigis. Strangan bildon konsistigis
+tiu malgranda kompanio da frenezaj viroj batalantaj kontraŭ la
+amasiĝantaj neĝoj, duone en la plej malhela ombro, duone en la
+kolerigita lumo de la lokomotiva reflektoro.
+
+Nura mallonga horo sufiĉis por pruvi la nepran senutilon de niaj
+klopodoj. La ŝtormo barikadis la vojon per dekduo da drivaĵoj dum ni
+forŝovelis unu. Kaj eĉ pli malbone, ni eksciis ke la lasta granda
+antaŭenpelo de la lokomotivo rompis la antaŭ-malantaŭ-ŝafton de la
+pelrado! Eĉ havante malfermitan vojon antaŭ ni, ni estintus tamen
+senhelpaj. Ni eniris la vagonon lacigitaj pro nia laboro kaj ege
+malĝojaj. Ni kuniĝis ĉirkaŭ la hejtostovoj kaj analizis tre
+serioze nian situacion. Ni disponis pri nepre neniaj provizoj--sur
+tio baziĝis nia ĉefa ĉagreno. Maleblis ke ni frostiĝu ĉar estis
+bona provizo da ligno en la tendro. Jen estis nia sola konsolaĵo. La
+diskutado finiĝis je nia agnosko pri la malkuraĝiga decido de la
+konduktoro, t.e., ke certege mortus iu ajn homo klopodonta piediri
+kvindek mejlojn tra tia neĝo. Maleblis ke ni alvoku helpon kaj eĉ
+se eblus, helpo ne alvenus. Necesis ke ni rezignu kaj atendu, kiel
+eble plej pacience, helpon aŭ malsatmorton! Miaopinie, eĉ la plej
+forta koro tiea sentis dummomentan ekmalvarmon kiam estis diritaj
+tiuj vortoj.
+
+Antaŭ ol forpasis nova horo, interparolado mildiĝis ĝis mallaŭta
+murmurado en diversaj anguloj de la vagono, subaŭdate laŭintervale
+inter la plilaŭtiĝo kaj malplilaŭtiĝo de la ŝtormo. La lampoj
+malbriliĝis. La plejparto el la abandonitoj sin komfortigis inter la
+flagretantaj ombroj por meditadi--por forgesi la nunan tempon, se
+eblus al ili--por ekdormi, se ili povus.
+
+La eterna nokto--certege ĝi ŝajnis eterna al ni--eluzis finfine
+siajn lantintajn horojn kaj malvarma griza tagiĝo aperis en la
+oriento. Dum la lumo plifortiĝis la pasaĝeroj komencis vekiĝi kaj
+elmontri vivosignojn, unu post la alia, kaj laŭvice ĉiu forlevis
+de sur la frunto sian tien ŝovitan ĉapelon, streĉis siajn
+malmoligitajn membrojn kaj ekrigardis tra la fenestroj la senĝojan
+perspektivon. Senĝoja tio estis, efektive! Nenia vivantaĵo videblis
+ie ajn, nenia homa loĝejo! Videblis nur vasta blanka dezerto.
+Levitaj neĝtabuloj drivis tien kaj reen antaŭ la vento: mondo da
+kirliĝantaj neĝeroj elbarantaj la supran firmamenton.
+
+Dum la tuta tago ni malgajadis en la vagonoj, dirante malmulte, multe
+pensante. Denova lantanta morna nokto--kaj malsato.
+
+Nova tagiĝo--nova tago da silento, malfeliĉo, atrofia malsato,
+senespera anticipado pri helpo malvenonta. Nokto da senripoza
+dormado, plena je sonĝoj pri bankedoj--ekvekiĝoj ĝenegitaj per
+malsatronĝado.
+
+La kvara tago alvenis kaj foriris--kaj la kvina! Kvin tagoj da terura
+malliberiĝo! Sovaĝa malsato spektadis el ĉiu okulo. Enestis ĝin
+signo de horora signifo. La antaŭanonco pri io malklare formiĝanta
+en ĉiu koro--io kiun nenia lango ankoraŭ kuraĝis envortigi.
+
+La sesa taga forpasis--la sepa eklumigis la plej marasman kaj
+grizvizaĝan kaj senesperan viraron iam starintan en la ombro de la
+morto. Nun necesas ke tio eksteriĝu! Tiu aĵo kreskadinta en ĉiu
+koro nun pretis trasalti finfine ĉiun lipparon! La naturo estis
+ŝarĝita ĝis la lasta tolerebla nivelo--necesis ke ĝi cedu. RIKARDO
+H. GASTONO, el ŝtato Minesoto, alta, kadavrema, pala, stariĝis.
+Ĉiuj antaŭsciis kio estas okazonta. Ĉiuj pretiĝis--ĉiu emocio,
+ĉiu signo pri ekscitiĝo estis subpremitaj--nur trankvila pensema
+seriozo aperis en la okuloj kiuj nur lastatempe estis tiel sovaĝaj.
+
+"Sinjoroj: Tion ni ne povas daŭre prokrasti! La horo ĉemanas! Ni
+devas elekti tiun el ni devontan morti por provizi per manĝaĵo la
+ceterajn."
+
+S-RO JOHANO J. VILJAMSO, el ŝtato Ilinojso, stariĝis kaj diris:
+"Sinjoroj, mi kandidatigas Pastoron Jakobon Saŭjeron el ŝtato
+Tenesio."
+
+S-RO VILHELMO R. ADAMSO, el ŝtato Indianio, diris: "Mi kandidatigas
+S-ron Danielon Sloton el Nov-Jorko."
+
+S-RO KAROLO J. LANGDONO: "Mi kandidatigas S-ron Samuelon A. Bovenon
+de Sankta-Luizo."
+
+S-RO SLOTO: "Sinjoroj, mi deziras malakcepti favore al S-ro Johano A.
+Van-Nostrando, Filo, el ŝtato Nov-Ĵerzeo."
+
+S-RO GASTONO: "Se ne estas protesto, ni konsentu pri la deziro de la
+sinjoro."
+
+S-RO VAN-NOSTRANDO protestis; tial la malakcepto de S-ro Sloto
+malakceptiĝis. Ankaŭ la malakceptoj de S-roj Saŭjero kaj Boveno
+estis proponitaj kaj malakceptitaj pro la samaj kialoj.
+
+S-RO A. L. BASKOMO el ŝtato Ohio: "Mi proponas ke la
+kandidatigprocedo fermiĝu kaj ke la Ĉambro nun entreprenu elekti
+per balotado."
+
+S-RO SAŬJERO: "Sinjoroj, mi kontraŭstaru seriozege tiujn procedojn.
+Ili estas, ĉiumaniere, kontraŭregulaj kaj maldecaj. Mi petegu ke ni
+tuj forlasu ilin kaj elektu prezidanton de la kunveno kaj taŭgajn
+funkciulojn por lin helpi kaj tiam ni povos denove konsideri la
+aferon nun nin alfrontantan, sed kun pli granda komprenkapablo."
+
+S-RO BELO el ŝtato Iovao: "Sinjoroj, mi malaprobas. Ne estas tempo
+por respekti formalajn kaj ceremoniajn regulojn. Ni jam pasigis pli
+ol sep tagoj sen manĝi. Ĉiun momenton kiun ni malŝparas per sencela
+diskutado pligrandigas nian ĉagrenon. Kontentigas min la kandidatoj
+jam proponitaj--ĉiun ĉeestantan sinjoron ili kontentigas, mi
+opinias--kaj mi, miaflanke, ne komprenas kial ni ne tuj entreprenu
+elekti unu aŭ pli el ili. Mi deziras proponi rezolucion--"
+
+S-RO GASTONO: "Oni kontraŭstarus ĝin kaj necesus ke ĝi atendu en
+suspendiĝo dum unu tago, kio okazigus la prokraston mem kiun vi
+deziras eviti. La sinjoro el Nov-Ĵerzeo--"
+
+S-RO VAN-NOSTRANDO: "Sinjoroj, jen mi estas fremdulo inter vi. Mi ne
+serĉis la honoron aljuĝitan al mi kaj mi sentas diskretecon--"
+
+S-RO MORGANO de ŝtato Alabamio (interrompante): "Mi mocias la
+antaŭan proponon."
+
+La propono akceptiĝis kaj bremsiĝis daŭra debatado, kompreneble.
+La propono elekti funkciulojn sukcesis voĉdone kaj sub ĝi S-ro
+Gastono elektiĝis kiel prezidanto; S-ro Blako, sekretario; S-roj
+Holkombo, Dajero kaj Baldvino, kandidatigkomitato; kaj S-ro R. M.
+Haŭlando, provizianto, por helpi la komitaton fari elektojn.
+
+Sekvis duonhora paŭzo dum kiu okazis flankaj kunsidetoj. Kiam la
+maleo eksonis, la partoprenantoj rekuniĝis kaj la komitato raportis,
+aprobante S-rojn Georgon Fergusonon de ŝtato Kentukio, Lucienon
+Hermanon de ŝtato Luiziano kaj V.-on Mesikon de ŝtato Koloradio
+kiel kandidatojn. La raporto akceptiĝis.
+
+S-RO ROĜERO de ŝtato Misurio: "Sinjoro Prezidanto, pro tio ke la
+raporto staras dece antaŭ la Ĉambro nun, mi mocias ĝin amendi,
+anstataŭigante la nomon de S-ro Hermano per tiu de S-ro Lucio Hariso
+de Sankta-Luizo kiu bone konatas kaj honoratas de ni ĉiuj. Oni ne
+supozu ke mi suspektigas la altajn karakteron kaj starrangon de la
+sinjoro de Luiziano. Tute kontraŭe. Mi tiom respektas kaj estimas
+lin kiom kapablas fari iu ajn ĉi-tiea sinjoro. Sed neniu el ni povas
+malkonscii ke li perdis pli da karno dum la semajno kiun ni pasigis
+ĉi tie ol iu ajn inter ni--neniu el ni povas malkonscii ke la
+komitato neglektis sian devon, ĉu pro malatento, ĉu pro pli grava
+kialo, proponante provizi niajn bezonojn per sinjoro kiu, kiom ajn
+puraj estu liaj apartaj motivoj, enhavas en si efektive malpli da
+nutraĵo--"
+
+LA ESTRO: "La sinjoro de Misurio sidiĝu. La Estro ne rajtas permesi
+dubindigi la honestecon de la komitato krom per la kutima procedo
+laŭ la reguloj. Kiun agon la Ĉambro efektivigu responde al la
+propono de la sinjoro?"
+
+S-RO HALIDEJO, de Virginio: "Mi proponas aldone amendi la raporton,
+anstataŭigante S-ron Mesikon per S-ro Harvejo Daviso de Oregono. Iuj
+sinjoroj deziros emfazi eble ke la malfacilaĵoj kaj senigadoj de
+preterlimeja vivo malmoligis S-ron Davison. Sed, sinjoroj, ĉu estas
+nun la momento ĉikani pri malmoleco? Ĉu nun estas la momento
+elektemiĝi pri malgravaĵoj? Ĉu nun estas la momento disputadi pri
+temoj de malmulta signifo? Ne, sinjoroj. Kio necesas al ni estas
+maso--solideco, pezo, maso--jen estas nun la ĉefegaj bezonaĵoj--ne
+talento, ne genio, ne klereco. Mi insistas pri mia propono."
+
+S-RO MORGANO (ekscite): "Sinjoro Estro--mi ja fortege malaprobas ĉi
+tiun amendon. La sinjoro de Oregono estas maljuna kaj aldone estas
+masa nur je osto, ne je karno. Mi demandas al la sinjoro de Virginio,
+ĉu estas supo kiun ni deziras anstataŭ solida nutraĵo? Ĉu li
+deziras dupi nin per ombroj? Ĉu li celas primoki nian suferadon
+per Oregona fantomo? Mi demandas al li ĉu li scipovas rigardi la
+anksiajn vizaĝojn lin ĉirkaŭantajn, ĉu li sukcesas enrigardi
+niajn malĝojajn okulojn, ĉu li kuraĝas aŭskulti la batadon de
+niaj esperantaj koroj kaj daŭre ŝovtrudi al ni tiun malsategigitan
+fraŭdulon? Mi petas de li ĉu li rajtas pensi pri nia dezertigita
+stato, pri niaj pasintaj malĝojoj, pri nia malhela estonteco, kaj
+tamen senkompate tromptrudi al ni tiun frakasulon, tiun ruinulon,
+tiun ŝanceliĝantan dupulon, tiun nodecan, velkintan, kaj sensukan
+vagabondon de la malamikemaj bordoj de Oregono? Neniam!" [Aplaŭdo.]
+
+Oni voĉdonis pri la amendo post arda debato kaj ĝi malsukcesis.
+Rilate al la origina amendo, oni substituis la nomon de S-ro Hariso
+al tiu de S-ro Hermano. Tiam komenciĝis la voĉdonado. Kvin
+voĉdonoj okazis senrezulte. Je la sesa, S-ro Hariso elektiĝis kiam
+ĉiuj krom li mem voĉdonis por li. Tiam oni proponis ke la elekto
+ratifikiĝu aklame, sed tio malsukcesis pro la denova malkonsento de
+S-ro Hariso.
+
+S-RO RADVAJO proponis ke la Ĉambro nun konsideru la ceterajn
+kandidatojn kaj fari elekton por la matenmanĝo. La propono
+aprobiĝis.
+
+Je la unua voĉdonado okazis egalaĵo kiam duono el la partoprenintoj
+favoris unu kandidaton pro lia junaĝo kaj duono favoris la alian
+pro lia supera grandeco. La Prezidanto faris la decidigan voĉdonon
+favore al tiulasta, S-ro Mesiko. Tiu decido estigis grandan
+malkontenton inter la amikoj de S-ro Fergusono, la venkita kandidato,
+kaj oni diskutis la eblon postuli novan voĉdonadon; sed meze de tio
+oni aprobis proponon fermi la kunvenon, kiu tuj disiĝis.
+
+La preparaĵoj por la vespermanĝo deviigis dum longa tempo la
+atenton de la Ferguson-partieto disde la diskutado pri ilia plendo
+kaj tiam, kiam ili ekvolis rediskuti ĝin, forpelis ĉiun pensadon
+pri ĝi kvazaŭ en la ventojn la feliĉa anonco ke S-ro Hariso
+pretas.
+
+Ni improvizis tablojn subtenante la apogilojn de la vagonseĝoj kaj
+sidiĝis kun koroj plenaj je dankemo antaŭ la plej bona vespermanĝo
+beninta nian vidon dum sep torturaj tagoj. Kiom multe ni estis
+ŝanĝitaj kompare al nia kondiĉo de antaŭ kelkaj mallongaj horoj!
+Senpromesa, malĝojokula mizero, malsato, febra anksieco, senespero,
+tiam; dankemo, sereneco, ĝojo tro profunda por envortigo, nun. Tio,
+mi scias, estis la plej gaja horo de mia eventoplena vivo. La ventoj
+hurlis kaj disblovis la neĝon sovaĝe ĉirkaŭ nia malliberejo, sed
+ili ne plu havis la kapablon nin malkuraĝigi. Hariso plaĉis al mi.
+Li povintus esti iom pli bone kuirita eble, sed mi ne hezitas diri ke
+nenia homo iam pli konvenis al mi ol Hariso, aŭ havigis al mi tiel
+altan gradon de kontentiĝo. Mesiko estis sufiĉe plaĉa, kvankam iom
+altsapora, sed se temas pri aŭtenta nutrado kaj delikateco de fibro,
+servu al mi Harison. Mesiko havis siajn bonajn kvalitojn--mi ne
+entreprenas nei tion kaj mi ne deziras fari tion--sed li ne pli
+taŭgis kiel matenmanĝaĵo ol mumio, sinjoro--nepre ne. Ĉu magra?
+Ho, benu min! Kaj ĉu malmola? Ho, li estis malmolega! Ne eblus ke vi
+tion imagu! Ion similan ne eblus ke vi iam imagu.
+
+       *       *       *       *       *
+
+"Ĉu vi volas diri ke--"
+
+"Bonvolu ne interrompi min. Post la matenmanĝo ni elektis viron
+nomiĝantan Valkero, el Detrojto, por la vespermanĝo. Li estis tre
+bongusta. Poste mi diris tion en letero kiun mi skribis al lia edzino.
+Li estis ĉiumaniere laŭdindega. Mi memoros ĉiam Valkeron. Li estis
+iom subkuirita sed ege bongusta. Kaj tiam la sekvintan matenon ni
+ĝuis Morganon el Alabamo kiel matenmanĝaĵon. Li estis unu el
+la plej bonaj viroj antaŭ kiu mi iam ĉetabliĝis--belaspekta,
+klerigita, rafinita, scipovis paroli flue plurajn lingvojn--nepra
+ĝentlemano--nepra ĝentlemano li estis, kaj aparte sukplena. Kiel
+vespermanĝaĵon ni prenis tiun Oregonan patriarkon, kaj li ja estis
+fraŭdulo, ne dubendas--maljuna, malgrasa, malmola, neniu povas imagi
+la realecon. Finfine mi diris, 'Sinjoroj, vi rajtas agi laŭvole,
+sed miaflanke, _mi_ preferas atendi alian elekton.' Kaj Grajmzo, el
+Ilinojso, diris, 'Sinjoroj, ankaŭ _mi_ atendos. Kiam vi elektos
+viron havantan _ion_ por lin rekomendi, feliĉe mi aliĝos al vi
+denove.' Baldaŭ evidentiĝis ke la malkontento pri Daviso de Oregono
+estis ĝenerala kaj tial, por konservi la bonvolon regintan tiel
+plaĉe ekde kiam ni ĝuis Harison, oni okazigis elekton, rezulte de
+kio nomiĝis Bakero, el Georgio. Li estis bonega! Nu, nu--post tio ni
+prenis Dulitlon kaj Haŭkinzon kaj Makelrojon (aŭdiĝis kelkaj
+plendoj pri Makelrojo, ĉar li estis malkutime malalta kaj maldika)
+kaj Penrodon, kaj du Smitojn, kaj Bajlejon (Bajlejo havis lignan
+kruron, kio estis nepra perdo, sed li estis alie bongusta)
+kaj Indianknabon kaj gurdiston kaj ĝentlemanon nomiĝantan
+Bukminstero--kompatindan batonaspektan vagabondon kiu malvaloris kaj
+kiel konversacianto kaj kiel manĝaĵo. Ni ĝojis povinte elektigi
+lin antaŭ la alveno de helpo."
+
+"Kaj tial la benita helpo ja alvenis finfine, ĉu?"
+
+"Jes, ĝi alvenis iun brilan sunan matenon, ĵus post la elekto.
+Johano Murfio estis la elektito kaj ke neniam estis pli bona mi
+bonvolas atesti. Sed Johano Murfio hejmenrevenis kun ni, en la trajno
+alveninta nin savi, kaj vivis sufiĉe longan tempon por edziĝi kun
+Vidvino Hariso--"
+
+"Posteulino de--"
+
+"Posteulino de nia unua elekto. Li edziĝis kun ŝi kaj estas feliĉa
+kaj respektata kaj prospera ankoraŭ hodiaŭ. Ho, estis kiel romano,
+sinjoro--estis kiel romanco. Jen estas mia haltejo, sinjoro. Mi
+devas adiaŭi. Kiam ajn vi havos la tempon pasigi unu-du tagojn ĉe
+mi, ĝoje mi vin gastigos. Vi plaĉas al mi, sinjoro. Mi sentas
+karecon estante kun vi. Vi povus plaĉi al mi eĉ tiom kiom Hariso
+mem, sinjoro. Bonan tagon, sinjoro, kaj bonan vojaĝon."
+
+       *       *       *       *       *
+
+Li estis for. Neniam en mia vivo mi min sentis tiel ŝokita, tiel
+afliktita, tiel mistifikita. Sed en mia animo mi ĝojis pri lia
+foriro. Malgraŭ lia afabla maniero kaj lia dolĉa voĉo, mi
+tremaĉis kiam ajn li direktis al mi sian malsatan rigardon kaj kiam
+mi aŭdis ke mi gajnis lian danĝeran karecon kaj ke mi staras antaŭ
+lia estimo preskaŭ samnivele kiel la forpasinta Hariso, preskaŭ
+senmoviĝis mia koro.
+
+Mi mistifikiĝis preskaŭ preter priskribo. Mi ne dubis kion li
+diris. Mi ne rajtis kontesti ununuran eron de deklaro tiel sigelita
+per la honesteco de la vero kiel la lia. Sed ĝiaj teruraj detaloj
+supervenkis min kaj ĵetis miajn pensadojn en senesperan konfuzon.
+Mi vidis la konduktoron kiu min rigardis. Mi diris: "Kiu estas tiu
+viro?"
+
+"Li estis Kongresano foje, kaj bona Kongresano. Sed li estis kaptita
+en la vagonoj en neĝduno kaj preskaŭ malsatmortis. Li estis tiel
+frostvundita kaj ĝenerale frostigita kaj eluzita pro manko de
+manĝaĵo ke li malsaniĝis kaj ekstercerbumiĝis poste dum du-tri
+monatoj. Li bonsanas nun krom ke li estas monomaniulo kaj kiam li
+komencas paroli pri tiu malnova temo, li neniam ĉesas antaŭ ol
+elmanĝi la tutan vagonplenon da homoj pri kiuj li parolas. Li jam
+estus elmanĝinta la tutan aron nun, krom ke li devis foriri. Li
+scipovas reciti iliajn nomojn tiel facile kiel A-B-C. Kiam li
+elmanĝas ĉiun krom si mem, li diras ĉiam: 'Tiam kiam alvenis la
+horo por la kutima elekto por la matenmanĝo, pro tio ke estis nenia
+kontraŭstarado, mi mem elektiĝis laŭregule, post kio, pro manko da
+malaproboj, mi demisiis. Tial jen mi estas.'"
+
+Mi senzorgiĝis ĝis nedirebla grado, eksciinte ke mi nur aŭskultis
+la sendanĝerajn kapricojn de frenezulo anstataŭ la aŭtentaj
+spertoj de sangavida kanibalo.
+
+
+
+
+BONŜANCO
+
+
+Okazis dum bankedo de Londono honoranta unu el la du-tri elstare
+renomaj Anglaj militaj nomoj de la nuna generacio. Pro kialoj baldaŭ
+aperontaj, mi retenos lian veran nomon kaj titolojn kaj lin nomos
+Leŭtenanto-Generalo Lordo Arturo Skorzbio, J.C., K.C.B., ktp., ktp.,
+ktp. Kia fascino enestas renoman nomon! Jen sidis la viro, en sia
+vera karno, pri kiu mi aŭdis je tiom da miloj da fojoj ekde tiu
+tago, tridek jarojn antaŭe, kiam lia nomo ekleviĝis kuglorapide al
+la zenito ekde Krimea batalkampo, por resti ĉiam festata. Estis por
+mi manĝaĵo kaj trinkaĵo povi rigardi, kaj rigardi, kaj rigardi
+tiun duondion; kontrolante, serĉante, konstatante: la trankvilon, la
+rezervon, la noblan gravecon de lia mieno; la simplan honestecon kiu
+sin dislimis ĉie sur li; la dolĉan senkonscion pri lia
+eminenteco--senkonscion pri la centoj da admiraj okuloj lin
+fiksrigardantaj, senkonscion pri la profunda, ama, sincera respektego
+tajdfontanta el la brustoj de tiuj homoj kaj lin ĝisfluantaj.
+
+La kleriko sidanta maldekstre de mi estis malnova konato mia--kleriko
+nun, sed li pasigis la unuan duonon de sia vivo en garnizono kaj sur
+kampo kaj kiel instruisto ĉe la militlernejo de Vulviĉo. En tiu
+sama momento kiun mi priparolas, vualita kaj malkutima lumo
+ekbriletis en liaj okuloj kaj li flankenkliniĝis kaj murmuris
+konfidence al mi--indikante pergeste la bankedan heroon.
+
+"Private dirite, li estas nepra stultulo."
+
+Tiu verdikto ege surprizis min. Se ties temo estintus Napoleono aŭ
+Sokrato aŭ Salomono, mi ne povintus pli miregi. Mi bone konsciis pri
+du faktoj: la pastoro estis viro de nepra honesteco kaj lia
+juĝkapablo pri homoj estis bona. Tial mi sciis, preter dubo aŭ
+kontesto, ke la mondo eraris pri tiu heroo; li _ja_ estis stultulo.
+Tial mi ekcelis ekscii, en taŭga momento, kiel la kleriko, solece
+kaj sole, malkovris la sekreton.
+
+       *       *       *       *       *
+
+Kelkajn tagojn poste prezentiĝis la oportuno, kaj jen kion diris al
+mi la pastoro:
+
+Antaŭ ĉirkaŭ kvardek jaroj mi estis instruisto ĉe la militakademio
+de Vulviĉo. Mi estis tie en unu el la sekcioj kiam la juna
+Skorzbio spertis sian preparan ekzamenon. Mi sentis kompaton
+ĝiskarne, ĉar la cetero de la klaso respondis vigle kaj bele, dum
+li--ho, pardonu min, li sciis _nenion_, por tiel diri. Li estis
+verŝajne bonkonduta, dolĉahumora, aminda kaj senruza. Tial estis
+ege ĝene vidi lin stari tie, tiel serena kiel ĉizita figuro, kaj
+eligi respondojn verfakte miraklajn pri stulteco kaj malscio. Mia
+tuta provizo da kompato aktiviĝis nome de li. Mi diris al mi, ke
+kiam li devos ekzameniĝi denove, li malsukcesos aĉe, kompreneble.
+Tial estos simple senĝena faro de karitato mildigi lian falon kiel
+eble plej multe. Mi flankenkondukis lin kaj eksciis ke li iom konas
+la historion de Cezaro. Kaj ĉar li sciis nenion ceteran, mi
+eklaboris kaj lin trejnegis kiel galersklavon per aparta sinsekvo da
+kutimaj demandoj pri Cezaro kiujn, mi certis, utiligos la
+ekzamenontoj. Se vi bonvolos kredi min, li sukcesis brilegkolore en
+la ekzamentago! Li sukcesis pro tiu nepre supraĵa mensofarĉo kaj
+cetere ricevis komplimentojn dum aliaj, kiuj sciis miloble pli ol li,
+malsukcesaĉis. Sekve al strange bonŝanca hazardo--hazardo
+malprobable okazonta dufoje en unuopa jarcento--oni starigis al li
+nenian demandon preterpasantan la mallarĝajn limojn de lia
+farĉotrejnado.
+
+Stuporige estis. Nu, dum lia tuta kursaro mi lin subtenis, kun iom de
+la sento kiun patrino spertas pri kripligita infano. Kaj ĉiam li sin
+savis--kaj nur mirakle, verŝajne.
+
+Nu, kompreneble, estis matematiko kiu lin elmetus kaj mortigus
+finfine. Mi decidiĝis fari lian morton laŭeble plej malĝena. Tial
+mi trejnis lin kaj farĉinstruis lin, kaj farĉinstruis lin kaj
+trejnis lin, nur pri la sinsekvo da demandoj kiujn la ekzamenontoj
+plej probable starigus kaj tiam survojigis lin en la direkto al lia
+sorto. Nu, sinjoro, klopodu koncepti la rezulton: je mia
+konsterniĝo, li meritis la unuan premion! Kaj aldone li ricevis
+nepran ovacion en la formo de komplimentoj.
+
+Ĉu dormi? Mi ne sukcesis dormi dum pli ol semajno. Mia konscienco
+min torturis tage kaj nokte. Kion mi faris, tion mi faris nur por
+karitato kaj nur por faciligi la falon de la kompatinda junulo. Mi
+neniam imagis rezulton tiel absurdan kiel la okazintaĵon. Mi sentis
+min tiel kulpa kaj mizera kiel Frankenstejno. Jen estis lignokapulo
+kiun mi starigis survoje al brilaj promocioj kaj mirigaj respondecoj,
+kaj povus okazi nur unuopaĵo: li kaj ĉiuj respondecoj liaj kunfalus
+en ruiniĝon je la unua oportuno.
+
+Krimea Milito ĵus eksplodis. Kompreneble, necesis ke okazu milito,
+mi diris al mi. Ne eblis daŭrigi la pacon kaj havigu al tiu stultulo
+la ŝancon morti antaŭ ol malkovrigi la veron pri si. Mi atendis la
+tertremon. Ĝi okazis. Kaj ĝi ŝancelegis min kiam ĝi okazis. Oni
+lin promociis al kapitaneco en marŝregimento! Pli valoraj viroj
+maljuniĝas kaj grizhariĝas antaŭ ol grimpatingi tian superan
+rangon. Kaj kiu iam antaŭvidintus ke la aŭtoritatuloj elektos
+deponi tian ŝarĝon da respondeco sur ŝultrojn tiel malspertajn kaj
+maltaŭgajn? Mi apenaŭ tolerintus ke oni nomu lin standardisto. Sed
+ĉu kapitano? Pripensu tion! Mi certis ke mia hararo blankiĝos.
+
+Konsideru kion mi faris--mi kiu tiel preferis ripozon kaj
+malagadon--mi diris al mi, mi respondecas al la lando pri tio kaj mi
+devas lin akompani kaj protekti la landon kontraŭ li kiel eble plej
+multe. Tial mi prenis mian kompatindan malmultvaloran monprovizon
+ŝparamasitan dum jaroj da laboro kaj malfacilega ekonomio kaj
+eksuspire aĉetis standardistecon en lia regimento kaj jen ni foriris
+cele al la batalkampo.
+
+Kaj jen--ho, mia koro, estis terure. Ĉu eraregoj? Li faris nenion
+_krom_ eraregi. Tamen, vi vidu, neniu konsciis pri la sekreto de la
+ulo. Ĉiuj havis malĝustan opinion pri li kaj ĉiun fojon
+misinterpretis lian faradon. Rezulte ili taksis liajn stultajn
+misfarojn agoj de inspirita geniulo. Honestavorte, tiel ili taksis
+ilin! Liaj plej mildaj eraretoj sufiĉis por ekploregi bonsenculon.
+Kaj ili ja ploregis min--kaj furiozigis kaj delirigis min, aparte.
+Kaj kio tenis min en konstanta ŝvito de timego estis tio ke ĉiu
+nova fuŝfaro de li pligrandigis la brilon de lia renomo! Mi daŭrege
+diris al mi ke li tiel altrangiĝos ke, kiam okazos la malkovro,
+estos kvazaŭ la suno elfalanta la ĉielon.
+
+Li daŭre suprenprogresis, gradon post grado, trans la mortajn
+korpojn de siaj superuloj, ĝis finfine, en la plej varma momento de
+la batalo de ...., ekfalis nia kolonelo kaj mia koro ensaltis mian
+buŝon, ĉar Skorzbio estis la plej proksima laŭrange! Jen tio
+alvenas, mi diris. Ĉiuj ni finiĝos en Ŝeolo post nur dek minutoj,
+certege.
+
+La batalo estis ege feroca. Konstante la aliancanoj cedis ĉiuloke
+sur la kampo. Nia regimento okupis gravegan lokon. Nuna fuŝo kaŭzus
+nian detruon. En tiu kriza momento kion faras tiu senmorta stultulo?
+Li eligas la regimenton de ĝia loko kaj ordonas sturmon trans
+najbaran monteton elmontrantan nenian indicon pri malamika ĉeestado!
+"Jen vi ekas!" mi diris al mi. "Ĉi tio ja estas la finfino."
+
+Kaj jen ni ja ekis, kaj transiris la firston de la monteto antaŭ ol
+eblis al iu ajn malkovri kaj haltigi la frenezan movon. Kaj kion ni
+renkontis? Tutan kaj neatenditan Rusan armeon starantan en rezervo.
+Kaj kio okazis? Ĉu ni nin elmanĝigis? Jen kio devige okazintus en
+naŭdek naŭ kazoj el cent. Sed ne. Tiuj Rusoj decidiĝis ke nenia
+unuopa regimento alvenos vagrigardi tie en tia momento. Tial devas
+temi pri la tuta Angla armeo kaj la ruza Rusa manovro estas
+malkovrita kaj blokita. Tial ili forturniĝis kaj kuris pelmele,
+trans la monteton kaj malsupren sur la kampon, en sovaĝa konfuziĝo,
+kaj ni ilin postkuris. Ili mem rompis la solidan Rusan centron sur la
+kampo kaj ĝin transkuraĉis kaj baldaŭege okazis la plej giganta
+disvenko ian vidita de vi, kaj la malvenko de la Aliancanoj aliiĝis
+en nepran kaj grandiozan venkon! Marŝalo Kanroberto spektadis,
+kapturniĝa pro miro, admiro kaj ekstazo, kaj tuj alvenigis Skorzbion
+kaj lin ĉirkaŭbrakis kaj lin medalis surkampe antaŭ la tuta armaro!
+
+Kaj kio estis la fuŝego de Skorzbio tiun fojon? Nur la preno de
+sia dekstra mano por sia maldekstra--nur tio. Li ricevis ordonon
+retiriĝi kaj apogi nian dekstran flankon. Kaj, anstataŭe, li
+retiriĝis _antaŭen_ kaj transiris la monteton en la maldekstra
+flanko. Sed la renomo kiun li meritis tiun tagon kiel mirinda milita
+geniulo plenigis la mondon je lia gloro kaj tiu gloro neniam paliĝos
+dum daŭros libroj pri historio.
+
+Li estas tiel bona kaj afabla kaj aminda kaj senŝajniga kiel eblas
+esti, sed li ne estas sufiĉe inteligenta por endomiĝi kiam pluvas.
+Nu tio estas la nepra vero. Li estas la plej altranga azenmensulo de
+la universo. Ĝis antaŭ duonhoro prikonsciis tion nur li kaj mi.
+Postsekvis lin, tagon post tago, jaron post jaro, la plej fenomena
+kaj miriga bonŝanco. Jam ekde generacio li sin renomigas kiel brila
+soldato en ĉiuj militoj niaj. Li sternis sian tutan militan vivon
+per fuŝegoj, tamen neniam faris fuŝegon malsukcesintan lin
+promociigi en kavaliron aŭ baroneton aŭ lordon aŭ ion. Rigardu
+lian bruston. Ho, entute vestas lin landaj kaj eksterlandaj medaloj.
+Nu, sinjoro, ĉiu el ili estas registro pri iu mallaŭdinda
+stultaĵo. Kaj, kunkonsiderate, ili konsistigas pruvon ke la plej
+bona evento povanta okazi al viro estas naskiĝi bonŝanca. Mi
+rediru, kiel mi jam diris dum la bankedo, ke Skorzbio estas nepra
+stultulo.
+
+
+
+
+ENHAVO
+
+
+"La Amaventuro de la Eskimoa Fraŭlino" p. 1
+
+"Kanibalismo en la Vagonoj" p. 13
+
+"Bonŝanco" p. 20
+
+
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Tri Ceteraj Noveloj, by Mark Twain
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK TRI CETERAJ NOVELOJ ***
+
+***** This file should be named 20943-0.txt or 20943-0.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/2/0/9/4/20943/
+
+Produced by Robert L. Read, Andrew Sly, William Patterson
+and the Online Distributed Proofreading Team at
+http://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/20943-0.zip b/20943-0.zip
new file mode 100644
index 0000000..cee23bb
--- /dev/null
+++ b/20943-0.zip
diff --git a/20943-h.zip b/20943-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..19c314c
--- /dev/null
+++ b/20943-h.zip
diff --git a/20943-h/20943-h.htm b/20943-h/20943-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..7843748
--- /dev/null
+++ b/20943-h/20943-h.htm
@@ -0,0 +1,1790 @@
+<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN">
+<html>
+<head>
+<title>MARK TWAIN : Tri Ceteraj Noveloj</title>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8">
+<style type="text/css">
+body {margin-left: 5%; margin-right: 5%}
+h3 {margin-top: 4em; margin-bottom: 2em; text-align: center;letter-spacing:0.2em;}
+hr {width: 33%}
+div#titolpago {text-align: center; margin-bottom: 4em;}
+div.centre {text-align: center}
+.titolo {font-size: 200%; font-weight: bold; margin-top: 1em; margin-bottom: 1em }
+.subtitolo {font-size: 110%; font-weight: bold; margin-top: 0.5em; margin-bottom: 0.5em }
+div.noto {background-color: #DDE; color: #000; padding: .5em;
+  margin: 1em 12% 4em; border: solid 2px;}
+   </style>
+</head>
+
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Tri Ceteraj Noveloj, by Mark Twain
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Tri Ceteraj Noveloj
+       Three Additional Stories
+
+Author: Mark Twain
+
+Translator: Edwin Grobe
+
+Release Date: March 30, 2007 [EBook #20943]
+
+Language: Esperanto
+
+Character set encoding: UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK TRI CETERAJ NOVELOJ ***
+
+
+
+
+Produced by Robert L. Read, Andrew Sly, William Patterson
+and the Online Distributed Proofreading Team at
+http://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+
+<div class="noto">
+<p>Noto de tekstpreparulo:<br>
+Iom literumaj eraroj kaj malkonformaj citiloj de la fontteksto estas
+&#265;i sube korektita, kaj estas priskribita en HTML-aj komentoj.
+</p>
+</div>
+
+<div id="titolpago">
+<h2 style="font-size:130%;font-style:italic">KLASIKAJ USONAJ<br>
+NOVELOJ</h2>
+
+
+<h2 style="font-size:110%;margin-top:2em;">MARK TWAIN<br>
+
+(1835-1910)</h2>
+
+
+<h1 class="titolo">TRI CETERAJ<br>
+NOVELOJ:</h1>
+
+
+<h2 class="subtitolo">-LA AMAVENTURO<br>
+DE LA ESKIMOA FRA&#364;LINO-</h2>
+
+<h2 class="subtitolo">-KANIBALISMO EN LA VAGONOJ-</h2>
+
+<h2 class="subtitolo">-BON&#348;ANCO-</h2>
+
+
+<p>Esperantigis<br>
+
+EDWIN GROBE</p>
+
+
+<p style="font-size:90%">1999<br>
+  Eldonejo-Arizona-Stelo<br>
+  1620 North Sunset Drive<br>
+  Tempe, Arizona 85281-1550<br>
+  Usono</p>
+</div>
+
+<div class="centre">
+<p>MARK TWAIN: TRI CETERAJ NOVELOJ</p>
+
+<p>Unua Eldono: Aprilo 1999</p>
+
+<br>
+<br>
+
+<p>Originaj Anglalingvaj Titoloj:</p>
+
+<p>&ldquo;THE ESKIMAU MAIDEN&rsquo;S ROMANCE&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;CANNIBALISM IN THE CARS&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;LUCK&rdquo;</p>
+</div>
+
+
+
+
+<h3><a id="no1" name="no1">LA AMAVENTURO DE LA ESKIMOA FRA&#364;LINO</a></h3>
+
+
+<p>&ldquo;Jes, mi rakontos al vi &#265;ion ajn pri mia vivo kion pla&#265;us al vi
+ekscii, S-ro Tvajno,&rdquo; &#349;i diris en sia dol&#265;a vo&#265;o kaj lasante
+ripozi trankvile sur mian viza&#285;on siajn honestajn okulojn, &ldquo;&#265;ar
+estas afable kaj bonkore ke vi &#349;atas min kaj deziras informi&#285;i pri
+mi.&rdquo;</p>
+
+<p>Tiel parolante, &#349;i senatente forskrapis balengrason de sur siaj
+vangoj per malgranda ostotran&#265;ilo kaj &#285;in transigis sur sian peltan
+manikon dum &#349;i spektadis Arktan A&#365;roron svingi siajn flamantajn
+flagrubandojn el la &#265;ielo kaj lavi la solecan ne&#285;ebena&#309;on kaj la
+temploformajn glacimontojn per ri&#265;aj prismofarboj, spektaklo de
+preska&#365; netolereblaj pompo kaj beleco. Sed nun &#349;i forskuis sian
+revadon kaj preti&#285;is rakonti al mi la modestan historieton kiun mi
+petis.</p>
+
+<p>&#348;i komfortigis sin konvene sur la glacibloko kiun ni utiligis kiel
+sofon kaj mi ekpretis a&#365;skulti.</p>
+
+<p>&#348;i estis belega esta&#309;o. Mi parolas la&#365; la Eskimoa vidpunkto. Aliaj
+&#349;in taksintus iomete tro plenforma. &#348;i estis nur dudekjara kaj
+&#349;iaj samgentanoj ju&#285;is &#349;in la plej sor&#265;anta junulino de la tribo.
+E&#265; nun, en la sub&#265;iela aero, kun &#349;iaj &#285;enpeza kaj senforma
+peltomantelo kaj pantalono kaj botoj kaj ampleksa kapu&#265;o, almena&#365;
+la beleco de &#349;ia viza&#285;o videblis, sed &#349;ian figuron oni povis nur
+diveni. Inter &#265;iuj gastoj alvenintaj kaj foririntaj mi vidis nenian
+knabinon &#265;e la gastama trogo de &#349;ia patro povantan &#349;in egali.
+Tamen &#349;i ne estis troindulgita. &#348;i estis afabla kaj natura kaj
+sincera kaj se &#349;i konsciis esti bela, &#349;ia kondutmaniero neniel
+elmontris tian konscion.</p>
+
+<p>&#348;i estis mia &#265;iutaga kunestanto jam de unu semajno kaj ju pli bone
+mi konis &#349;in des pli bone &#349;i pla&#265;is al mi. &#348;i estis ame kaj zorge
+edukita en etoso de aparte malkomuna rafinado por la polusaj regionoj
+&#265;ar &#349;ia patro estis la plej grava homo de la tribo kaj rangis &#265;e
+la supro de Eskimoa kulturo. Mi faris longajn hundosledajn ekskursojn
+trans la vastajn glacikampojn kun Laskino&mdash;tio estis &#349;ia nomo&mdash;kaj
+trovis &#349;ian kompanion &#265;iam pla&#265;a kaj &#349;ian konversacion &#265;iam
+agrabla. Mi iris fi&#349;kaptadi kun &#349;i sed ne en &#349;ia dan&#285;erega boato.
+Mi nur sekvis &#349;in la&#365; la glacio kaj spektadis &#349;in trafi sian
+predon per sia pereige preciza lanco. Mi akompanis &#349;in okaze de
+fokkaptaj ekspedicioj. Plurajn fojojn mi staris aparte kaj rigardis
+&#349;in kaj &#349;ian familion elfosi grason el grundita baleno kaj iun
+fojon akompanis &#349;in mezdistancen kiam &#349;i &#265;asis urson sed mi
+forturni&#285;is anta&#365; la fino &#265;ar finanalize mi timas ursojn.</p>
+
+<p>Tamen &#349;i pretis komenci sian rakonton nun kaj jen tio kion &#349;i
+diris:</p>
+
+<p>&ldquo;Nia tribo &#265;iam kutimis &#265;irka&#365;nomadi de loko al loko sur la
+frostaj maroj same kiel la ceteraj triboj sed mia patro laci&#285;is
+pri tio anta&#365; du jaroj kaj konstruis &#265;i tiun vastan domegon el
+glacii&#285;intaj ne&#285;blokoj. Rigardu &#285;in. &#284;i altas je sep futoj kaj
+estas tri-kvaroble pli longa ol la aliaj. Kaj &#265;i tie ni da&#365;re
+lo&#285;as ekde tiam. Li estis tre fiera pri sia domego kaj tiu fiereco
+ta&#365;gis. &#264;ar se vi jam &#285;in kontrolis, la&#365;necese vi rimarkis kiom
+pli bela kaj kompleta &#285;i estas ol domoj kutimas esti. Se ne, tamen,
+vi devas, &#265;ar vi konscios ke &#285;i havas luksajn apartena&#309;ojn kiuj
+multe preteriras la kutimon. Ekzemple, en tiu ekstrema&#309;o kiun vi
+nomis &lsquo;salono&rsquo;, <!-- fonttekste: "salono", --> la podio levita por gastigi vizitantojn kaj la
+familion je man&#285;ohoroj estas la plej granda kiun vi vidis iam ajn
+en iu ajn domo, &#265;u ne?&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Jes, vi pravas, Laskino. &#284;i estas la plej granda. Ni havas nenion
+kiu &#285;in similas e&#265; en la plej luksaj domoj de Usono.&rdquo; Tiu agnosko
+briligis &#349;iajn okulojn pro fiereco kaj plezuro. Mi rimarkis tion kaj
+kondutis konforme.</p>
+
+<p>&ldquo;Mi ju&#285;is ke tio la&#365;necese vin surprizis,&rdquo; &#349;i diris. &ldquo;Kaj estas
+cetera&#309;o. &#284;i estas koverta de pli da peltoj ol kutimas&mdash;&#265;iuspecaj
+peltoj&mdash;fokaj, marlutraj, ar&#285;ent-griz-vulpaj, ursaj, martesaj,
+zibelaj&mdash;&#265;iu speco de pelto, abundakvante. Kaj same pri la
+glaciblokaj la&#365;muraj dormbenkoj, kiujn vi nomas &lsquo;litoj&rsquo;. &#264;u viaj
+podioj kaj dormbenkoj estas pli bone provizitaj &#265;e vi?&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Efektive, ne, Laskino. Tia kvalito ege mankas al ili.&rdquo; Tio pla&#265;is
+al &#349;i denove. &#348;i pensis nur pri la <i>kvanto</i> da peltoj kiun &#349;ia
+estetika patro penadis reteni &#265;emane, ne pri ilia valoro. Mi
+povintus diri al &#349;i ke tiuj amasoj da ri&#265;aj peltoj konsistigus
+trezoregon&mdash;a&#365; <!-- fonttekste: au --> almena&#365; en mia lando&mdash;sed tion &#349;i ne komprenintus.
+Tiuj ne estis la speco de poseda&#309;oj kiuj taksi&#285;as kiel valora&#309;oj
+&#265;e &#349;ia gento. Mi povintus diri al &#349;i ke la vesta&#309;oj surportataj
+de &#349;i, a&#365; la &#265;iutagaj vesta&#309;oj de la plej ordinara najbaro &#349;ia,
+valoras dek du-dek kvin cent dolarojn, kaj ke &#265;e mi mi konas neniun
+kiu surmetas dekducentdolaran vesta&#309;on por iri fi&#349;kaptadi. Tamen
+&#349;i ne komprenintus. Tial mi diris nenion. &#348;i reparolis:</p>
+
+<p>&ldquo;Kaj aldone la for&#309;etakvujoj. Ni havas du en la salono kaj du en la
+resta&#309;o de la domo. Tre maloftas ke oni havu du en la salono. &#264;u vi
+havas du en la salono &#265;e vi?&rdquo; Mi anhelis pensante pri tiuj kuvoj,
+sed renormali&#285;is anta&#365; ol &#349;i konsciis pri mia kondi&#265;o kaj mi
+diris entuziasme:</p>
+
+<p>&ldquo;Nu, Laskino, mi hontas perfidante mian landon kaj vi promesu ne
+&#265;irka&#365;sciigu tion &#265;ar mi parolas al vi konfidence, sed mi &#309;uras
+la&#365; mia honoro ke e&#265; la plej ri&#265;a viro de Nov-Jorko ne havas du
+for&#309;etakvujojn en sia salono.&rdquo;</p>
+
+<p>&#348;i apla&#365;digis siajn peltokovritajn manojn pro senkulpa &#285;ojego kaj
+kriegis:</p>
+
+<p>&ldquo;Ho, sed ne eblas ke vi verdiras, <i>nepre</i> ne eblas!&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Efektive, ege eblas, mia karulino. Ni konsideru Vanderbilton.
+Vanderbilto estas preska&#365; la plej ri&#265;a homo de la tuta mondo. Nu,
+se mi ku&#349;us sur mia mortolito, mi ade dirus al vi ke e&#265; li ne havas
+du en sia salono. Ho, li havas e&#265; ne <i>unu</i>. Mi mortfalu surloke se
+mi ne diras la veron.&rdquo;</p>
+
+<p>&#348;iaj belaj okuloj lar&#285;i&#285;is pro surprizo kaj &#349;i diris malrapide
+kun speco de miro en la vo&#265;o:</p>
+
+<p>&ldquo;Kiel strange! Kiel nekredeble! Oni apena&#365; povas koncepti tion. &#264;u
+li estas avara?&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Ne&mdash;ne temas pri tio. Li ne maltrankvili&#285;as pri la kosto. Sed, nu,
+ho, nu, vi scias, tio povus &#349;ajni pompega. Jes, jen estas la ideo.
+Li estas simpla viro kaj malbonvolas sin meti en elmontradon.&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Nu, tia humileco ta&#365;gas,&rdquo; diris Laskino, &ldquo;se ni ne troigas la
+aferon. Sed kiel <i>aspektas</i> lia lo&#285;ejo?&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Nu, devige &#285;i aspektas malplene kaj malfinkonstruite, sed&mdash;&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Mi povas kredi tion! Mi neniam a&#365;dis tia&#309;on. &#264;u &#285;i estas bela
+lo&#285;ejo&mdash;tio estas, alirilate?&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Sufi&#265;e bela, jes. Oni ege alttaksas &#285;in.&rdquo;</p>
+
+<p>La knabino silentis dum kelke da tempo kaj sidis reveme, ron&#285;ante
+kandel-ekstrema&#309;on, ver&#349;ajne strebante trapensi la aferon. Finfine
+&#349;i iom flankenskuis la kapon kaj sciigis decidige sian opinion:</p>
+
+<p>&ldquo;Nu, la&#365; mi, estas speco de humileco kiu estas <i>en si</i> speco de
+pompo, kiam vi penetras la temon &#285;ismedole. Kaj kiam viro kapablas
+elporti la koston de du for&#309;etakvujoj en sia salono sed malkonsentas
+ilin meti tie, povas esti ke li estas a&#365;tente humilmensa, sed
+centoble pli eblas ke li nur strebas atentigi la publikan rigardon.
+La&#365; mia ju&#285;o via S-ro Vanderbilto scias kion li faras.&rdquo;</p>
+
+<p>Mi entreprenis modifi tiun verdikton, opiniante ke
+du-for&#309;etakvujoj-normo malta&#365;gas por taksi homojn la&#365; tutmonda
+skalo kvankam &#285;i sufi&#265;e <!-- fonttekste: sufice --> ta&#365;gas en propra socia medio. Sed la opinio
+de la knabino estis fiksita kaj mi ne sukcesis &#349;in konvinki. Balda&#365;
+&#349;i diris:</p>
+
+<p>&ldquo;&#264;e vi &#265;u la ri&#265;uloj havas dormbenkojn tiel bonajn kiel la niaj,
+kaj faritajn el belaj lar&#285;aj glaciblokoj?&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Nu, ili estas iom bonaj, sufi&#265;e bonaj. Sed ili ne estas faritaj el
+glaciblokoj.&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Mi ege scivolas. <i>Kial</i> ili ne estas faritaj el glaciblokoj?&rdquo;</p>
+
+<p>Mi klarigis la malfacila&#309;ojn pri tio kaj la alta kosto de glacio en
+lando kie necesas atente kontroli vian glaciliveriston, sen kio via
+glacifakturo pezos pli ol via glacio. Tiam &#349;i demandis krivo&#265;e:</p>
+
+<p>&ldquo;Nekredeble! &#264;u vi <i>a&#265;etas</i> vian glacion?&rdquo;<!-- fonttekste: glacion? --></p>
+
+<p>&ldquo;Jes ja, devige, karulino.&rdquo;</p>
+
+<p>&#348;i eligis ventegon da senruza ridado, kaj diris:</p>
+
+<p>&ldquo;Ho, <i>neniam</i> mi a&#365;dis similan stulta&#309;on! Do, estas abundego da
+&#285;i. &#284;i havas nenian valoron. Vi konsideru! Glacio &#285;is distanco de
+cent mejloj videblas en la nunega momento. Mi ne konsentus
+inter&#349;an&#285;i fi&#349;vezikon kontra&#365; la tuta amaso da &#285;i.&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Nu, vi diras tion &#265;ar vi ne scipovas &#285;in taksi, vi provinca
+simplamensulineto. Se vi disponus tiun glacion en Nov-Jorko dum la
+somero, inter&#349;an&#285;e de &#285;i vi povus a&#265;eti &#265;iujn balenojn de la
+merkato.&rdquo;</p>
+
+<p>&#348;i rigardis min dubeme kaj diris:</p>
+
+<p>&ldquo;&#264;u vi parolas honestavorte?&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Neprege. Tion mi pri&#309;uras.&rdquo;</p>
+
+<p>Tio meditemigis &#349;in. Balda&#365; &#349;i diris, kun eta suspiro:</p>
+
+<p>&ldquo;Pla&#265;us al mi ekpovi lo&#285;i tie.&rdquo;</p>
+
+<p>Mi nur celis provizi &#349;in per valornormo kiun &#349;i scipovus kompreni.
+Sed mia celo mistrafis. Mi nur naskigis en &#349;i la supozon ke en
+Nov-Jorko balenoj estas abundaj kaj malmultkostaj kaj eksalivigis
+&#349;ian bu&#349;on pri ili. Mi opiniis ke pli bone estus entrepreni mildigi
+la malbonon faritan de mi. Tial mi diris:</p>
+
+<p>&ldquo;Sed se vi lo&#285;us tie, ne pla&#265;us al vi balenviando. &#284;i pla&#265;as al
+neniu.&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Kio!&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Efektive, balenviando pla&#265;as al neniu.&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Sed <i>kial</i> ne?&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Nu, mi ne bone scias. Temas pri anta&#365;ju&#285;ado, mi opinias. Jes, jen
+la kialo. Nura anta&#365;ju&#285;ado. Mi supozas ke starigis anta&#365;ju&#285;adon
+pri &#285;i iun anta&#365;an fojon persono havanta nenion pli bonan por fari
+kaj post kiam tia kaprico estas eksurvojigita, vi scias, &#285;i emas
+da&#365;ri senfine.&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Tio veras, <i>nepre</i> veras,&rdquo; diris la knabino mediteme. &ldquo;Same kiel nia
+anta&#365;ju&#285;o pri sapo &#265;i tie&mdash;niaj triboj sentis anta&#365;ju&#285;on
+kontra&#365; sapo en la komenco, vi scias.&rdquo;</p>
+
+<p>Mi ekrigardis &#349;in por certigi &#265;u &#349;i seriozas. Ver&#349;ajne &#349;i jes ja
+seriozis. Mi hezitis, tiam diris, singarde:</p>
+
+<p>&ldquo;Sed pardonu min. &#264;u ili <i>sentis</i> anta&#365;ju&#285;on kontra&#365; sapo? &#264;u
+<i>sentis</i>, kun isa fina&#309;o?&rdquo; <!-- fonttekste: finaĵo? --> kaj mia vo&#265;o subenmoduli&#285;is.</p>
+
+<p>&ldquo;Jes. Sed nur en la komenco. Neniu bonvolis man&#285;i &#285;in.&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Ho, jes. Nun mi komprenas. Anta&#365;e mi ne kaptis vian ideon.&rdquo;</p>
+
+<p>&#348;i reparolis:</p>
+
+<p>&ldquo;Estis nura anta&#365;ju&#285;o. Kiam fremduloj alvenigis sapon &#265;i tien la
+unuan fojon, &#285;i pla&#265;is al neniu. Sed post kiam &#285;i la&#365;modi&#285;is,
+&#285;i pla&#265;is al &#265;iuj kaj nun havas &#285;in &#265;iu povanta pagi ties
+prezon. &#264;u vi &#349;atas &#285;in?&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Jes ja, efektive. Se mi ne disponus pri &#285;i, mi mortus, precipe &#265;i
+tie. &#264;u vi &#349;atas &#285;in?&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Mi &#285;in <i>amegas</i>. &#264;u vi &#349;atas kandelojn?&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Mi ilin ju&#285;as nepra bezona&#309;o. &#264;u &#349;atas ilin vi?&rdquo;</p>
+
+<p>&#348;iaj okuloj kvaza&#365; ekdancadis kaj &#349;i proklamis:</p>
+
+<p>&ldquo;Ho! Ne parolu pri tio! Kandeloj! Kaj sapo!</p>
+
+<p>&ldquo;Kaj fi&#349;interna&#309;oj!&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Kaj fervojmazuto!&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Kaj ne&#285;&#349;limo!&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Kaj balengraso!&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Kaj kadavra&#309;o! Kaj sa&#365;rkra&#365;to! Kaj abelvakso! Kaj gudro! Kaj
+terebinto! Kaj melaso! Kaj&mdash;&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Ho, ne! Ne da&#365;rigu la liston! Mi pereos pro ekstazo!&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Kaj tiam kunservi &#265;ion en &#349;limtrogo kaj inviti la najbarojn kaj
+ekman&#285;egi!&rdquo;</p>
+
+<p>Sed tiu vizio pri ideala bankedo estis troa&#309;o por &#349;i kaj la
+kompatindulino svenis. Mi frotigis ne&#285;on kontra&#365; &#349;ian viza&#285;on
+kaj &#349;in reanimigis kaj post iom da tempo sukcesis mildigi &#349;ian
+eksciti&#285;on. Iom post iom &#349;i reaktivigis sian rakontadon:</p>
+
+<p>&ldquo;Do, ni komencis lo&#285;i &#265;i tie, en tiu bonega domo. Sed mi estis
+malfeli&#265;a. Jen estas la kialo. Mi naski&#285;is por ami. Mi opiniis ne
+povi vere feli&#265;i&#285;i sen amo. Mi deziris esti amata por mi mem. Mi
+deziris idolon kaj mi deziris esti la idolino de mia idolo. Nur
+reciproka idoladorado kontentigus mian ardan naturon. Mi disponis
+abunde pri amkandidatoj&mdash;tro abunde, efektive&mdash;sed &#265;iu el ili,
+senescepte, havis fatalan difekton. Neniu el ili sukcesis &#285;in
+kamufli. Ne estis mi kiun ili deziris sed mian ri&#265;econ.&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;&#264;u vian ri&#265;econ?&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Jes, &#265;ar mia patro estas la plej ri&#265;a homo de nia tribo, e&#265; de iu
+ajn tribo de &#265;i tiuj regionoj.&rdquo;</p>
+
+<p>Mi scivolemis pri la konsistigo de la ri&#265;eco de &#349;ia patro. Ne povus
+temi pri la domo. Iu ajn povus konstrui ties sama&#309;on. Ne povus temi
+pri la peltoj. La tribo taksis ilin senvaloraj. Ne povus temi pri
+la sledo, la hundoj, la harpunoj, la boato, la ostaj fi&#349;hokoj kaj
+kudriloj, a&#365; ceteraj tia&#309;oj. Ne, tiuj ne konsistigis ri&#265;econ.
+Tial, kio povus esti la fonto de la ri&#265;eco de tiu viro? Kio povintus
+alvenigi al lia domo tiun amason da ficelaj edzi&#285;kandidatoj? &#348;ajnis
+al mi, finanalize, ke pli bone estus pridemandi tion. Tial mi
+pridemandis. Videble mia demando tiel kontentigis la knabinon ke mi
+ekkonsciis ke &#349;i jam anta&#365;e deziregis ke mi &#285;in starigu. &#348;i
+suferis tiom multe dezirante sciigi la aferon kiom mi dezirante &#285;in
+ekscii. &#348;i sin alpremis konfidence kontra&#365; min kaj diris:</p>
+
+<p>&ldquo;Divenu kiom li valoras&mdash;vi neniam scipovos diveni.&rdquo;</p>
+
+<p>Mi &#349;ajnigis konsideri la aferon profunde dum &#349;i rigardis mian
+anksian kaj laboreman mienon kun voranta kaj ravita interesi&#285;o. Kaj
+kiam finfine mi rezignis kaj petis &#349;in kontentigi mian deziron
+dirante al mi &#349;i mem kiom valoras tiu polusa Vanderbilto, &#349;i metis
+la bu&#349;on kontra&#365; mian orelon kaj flustris, impone:</p>
+
+<p>&ldquo;<i>Dudek du fi&#349;hokoj</i>&mdash;ne ostaj, sed fremdaj&mdash;<i>fabrikitaj el a&#365;tenta
+fero!</i>&rdquo;</p>
+
+<p>Tiam &#349;i retiri&#285;is kun teatra salteto, por observi la efekton. Mi
+faris mian nepran plejon por ne malkontentigi &#349;in.</p>
+
+<p>Mi pali&#285;is kaj murmuretis:</p>
+
+<p>&ldquo;Nome de la Granda Skoto!&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Tio tiel veras kiel vi vivas, S-ro Tvajno!&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Laskino, vi min trompas. Vi ne parolas sincere.&rdquo;</p>
+
+<p>&#348;i ektimi&#285;is kaj maltrankvili&#285;is. &#348;i proklamis:</p>
+
+<p>&ldquo;S-ro Tvajno, &#265;iu vorto veras, &#265;iu vorto. Kredu min. Vi jes ja min
+kredas, &#265;u ne? Diru ke vi min kredas. Bonvolu diri ke vi kredas min!&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Mi&mdash;nu, jes, mi kredas&mdash;almena&#365; mi <i>penadas</i> kredi. Sed &#265;io okazis
+tiel <i>subite</i>. Tiel subite kaj humilige. Vi ne devus fari tia&#309;on en
+tiu rapida maniero. Tio&mdash;&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Ho, mi <i>tiom</i> beda&#365;ras! Se mi nur anta&#365;pensintus&mdash;&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Nu, ne gravas, kaj mi ne plu vin kulpigas &#265;ar vi estas juna kaj
+senpripensa kaj kompreneble vi ne scipovis anta&#365;scii kiun efekton&mdash;&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Sed, ho, ve, mi certe devintus pli bone <i>taksi</i> la situacion. Nu&mdash;&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Vidu, Laskino, se vi parolintus pri kvin-ses fi&#349;hokoj por anonci la
+temon kaj tiam iom post iom&mdash;&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Ho, mi komprenas, mi komprenas. Tiam iom post iom aldonintus unu,
+tiam du, tiam&mdash;ho, kial mi ne elpensis tion?&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Ne gravas, kara infano, tute ne gravas. Mi fartas pli bone nun. Post
+iom da tempo mi estos renormali&#285;inta. <i>Sed</i>&mdash;eklan&#265;i la tutan
+dudekduensemblon al malpretulo kiu aldone iom malbonfartas&mdash;&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Ho, krimo jes ja tio estis. Sed vi pardonu min. Bonvolu diri ke vi
+min pardonas. Bonvolu!&rdquo;</p>
+
+<p>Post rikolti bonan provizon da tre pla&#265;aj petado kaj persvado kaj
+konvinkado, mi pardonis &#349;in kaj &#349;i refeli&#265;i&#285;is kaj post iom da
+tempo rekomencis rakonti sian aventuron. Balda&#365; mi konsciis ke la
+familia trezoro enhavas ankora&#365; ceteran valora&#309;on&mdash;iuspecan
+juvela&#309;on, ver&#349;ajne&mdash;kaj ke &#349;i klopodas eviti paroli malka&#349;e pri
+&#285;i, timante ke mi denove paralizi&#285;u. Sed mi deziris informi&#285;i
+anka&#365; pri tiu a&#309;o kaj petegis &#349;in diri al mi kio &#285;i estas. &#348;i
+timis. Sed mi insistis kaj promesis anta&#365;apogi min &#265;i tiun fojon
+kaj esti preta por ke la &#349;oko ne min difektu. &#348;i plenis je
+malcertoj sed tro fortis por &#349;i la tento sciigi tiun mirinda&#309;on al
+mi kaj &#285;ui miajn miron kaj admiron kaj &#349;i konfesis &#285;in porti sur
+sia persono kaj diris ke se mi <i>certas</i> esti preta&mdash;kaj tiel plu kaj
+tiel plu&mdash;kaj tiam enigis manon en la sinon kaj eligis batitan
+kvadraton de latuno, samtempe kontrolante anksie mian rigardon.
+Mi falis kontra&#365; &#349;in en bone &#349;ajnigita sveno, kiu kontentigis
+&#349;ian koron kaj samtempe preska&#365; senigis &#349;in je &#285;i. Kiam mi
+renormali&#285;is kaj trankvili&#285;is, &#349;i deziregis ekscii kion mi opinias
+pri &#349;ia juvela&#309;o.</p>
+
+<p>&ldquo;Kion mi opinias pri &#285;i? Mi taksas &#285;in la plej ekskvizita a&#309;o kiun
+mi iam vidis.&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;&#264;u vere? Kiom agrable estas ke vi tiel diras. Sed &#285;i estas jes ja
+vera aminda&#309;o, &#265;u ne?&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Nu, mi nepre ne povas malkonsenti. Pli pla&#265;us al mi &#285;in posedi ol
+la ekvatoron.&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Mi opiniis ke vi admiros &#285;in,&rdquo; &#349;i diris. &ldquo;Mi ju&#285;as &#285;in <i>tiom</i>
+bela. Kaj ne ekzistas cetera en &#265;iuj &#265;i tiuj latitudoj. Homoj
+alvenis la tutan distancon ekde Malfermata Polusa Maro por &#285;in
+rigardi. &#264;u iam anta&#365;e vi vidis simila&#309;on?&rdquo;</p>
+
+<p>Mi diris ke ne, &#265;i tiu estas la unua kiun mi vidis iam. Multe min
+dolorigis devi diri tiun malavaran mensogon, pro tio ke mi jam
+vidis en anta&#365;aj tempoj milionon da ili &#265;ar tiu simpla juvelo <!-- fonttekste: ĵuvelo -->
+&#349;ia estis nenio alia ol malnova difektita baga&#285;identigilo de
+Nov-Jorko-Centra-Trajndomo.</p>
+
+<p>&ldquo;Sankta tero!&rdquo; mi diris. &ldquo;Vi certe ne &#265;irka&#365;iras portante tion sur
+via persono tiumaniere, tute sole kaj sen&#349;irme, e&#265; senhunde, &#265;u?&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;&#348;&#349;&#349;! Ne tiel la&#365;te!&rdquo; &#349;i diris. &ldquo;Neniu scias ke mi &#285;in
+surportas. Ili supozas ke &#285;i estas en la trezorejo de Pa&#265;jo. Kutime
+&#285;i estas tie.&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Kie estas la trezorejo?&rdquo;</p>
+
+<p>Estis malsubtila demando kaj dum momento &#349;i aspektis surprizite kaj
+iom suspekte, sed mi diris:</p>
+
+<p>&ldquo;Ho, komprenu, vi ne pritimu min. En mia lando estas sepdek milionoj
+da lo&#285;antoj kaj, kvankam ne decas ke mi mem diru tion, &#265;iuj el
+senescepte, bonvolus konfidi al mi sennombrajn fi&#349;hokojn.&rdquo;</p>
+
+<p>Tio retrankviligis &#349;in kaj &#349;i diris al mi kie en la domo la hokoj
+estas ka&#349;itaj. Tiam &#349;i iom forlasis sian temon por fanfaroneti
+pri la grando de la tabuloj da travidebla glacio konsistigantaj
+la fenestrojn de la domego kaj demandis al mi &#265;u iam mi vidis
+simila&#309;ojn &#265;e mi kaj mi respondis senhezite kaj tute malka&#349;e ke
+ne, kio pli pla&#265;is al &#349;i ol &#349;i sukcesis eltrovi vortojn en kiuj
+vesti sian kontenti&#285;on. Estis tiel facile pla&#265;i al &#349;i kaj tiel
+pla&#265;e al mi ke mi da&#365;rigis la temon, dirante:</p>
+
+<p>&ldquo;Ho, Laskino, vi estas jes ja bon&#349;anca knabino&mdash;&#265;i tiu belega domo,
+&#265;i tiu delikata juvela&#309;o, tiu ri&#265;a trezoro, la tuta&#309;o de tiu
+impona ne&#285;o, kaj luksaj glacimontoj kaj senfina sterileco, kaj
+publikaj ursoj kaj rosmaroj, kaj noblaj libereco kaj grandeco, kaj
+&#265;ies admiraj okuloj vin rigardantaj, kaj &#265;ies oma&#285;o kaj respekto
+senpete disponeblaj al vi; juna, ri&#265;a, belega, ser&#265;ata, amindumata,
+enviata, kun &#265;iu bezono havebla, &#265;iu deziro atingebla, &#265;iu volo
+plenumebla&mdash;tio estas senlima bonfortuno! Mi jam vidis miriadojn da
+knabinoj, sed &#265;iujn tiujn eksterordinarajn komplimentojn mi rajtas
+aserti verdire nur pri vi. Kaj vi meritas&mdash;vi meritas &#265;ion tion,
+Laskino&mdash;tion mi kredas en mia koro.&rdquo;</p>
+
+<p>Fierigis kaj feli&#265;igis &#349;in a&#365;di min diri tion kaj &#349;i dankis min
+foje kaj refoje pro tiu lasta aserta&#309;o kaj &#349;iaj vo&#265;o kaj okuloj
+komprenigis al mi ke &#349;ia koro estis tu&#349;ita. Balda&#365; &#349;i diris:</p>
+
+<p>&ldquo;Tamen ne &#265;io estas sunbrilo. Anka&#365; nuban flankon havas la
+situacio. La &#349;ar&#285;o de ri&#265;eco estas peza por subteni. Foje mi
+scivolis &#265;u ne estus pli bone esti malri&#265;a&mdash;almena&#365; ne
+pretermodere ri&#265;a. Dolorigas min vidi najbarajn tribanojn kiuj
+preterpasas kaj suba&#365;di ilin diri, respektege, unu al la alia,
+&lsquo;Jen&mdash;jen <!-- fonttekste: "Jen—jen --> &#349;i estas&mdash;la filino de la milionulo!&rsquo; <!-- fonttekste: milionulo!" --> Kaj foje ili diras
+beda&#365;re, &lsquo;&#348;i <!-- fonttekste: "Ŝi --> ruli&#285;as en fi&#349;hokoj dum mi&mdash;nenion mi havas.&rsquo; <!-- fonttekste: havas." --> Tio
+rompas al mi la koron. Kiam mi estis infano kaj ni estis malri&#265;aj,
+ni dormis sen fermi la pordon, se ni tiel deziris. Sed nun&mdash;nun ni
+bezonas dungi noktogardiston. En tiu epoko mia patro estis
+mildahumora kaj komplezema al &#265;iuj. Sed nun li estas a&#365;stera kaj
+aroganta kaj maltoleras senformalecon. Pasintece li pensis nur pri
+sia familio sed nun, dum li &#265;irka&#365;iras, liaj fi&#349;hokoj konsistigas
+lian ununuran priokupa&#309;on. Kaj pro lia ri&#265;eco &#265;iuj ka&#365;ras anta&#365;
+li kaj montri&#285;as servema&#265;aj pri li. Anta&#365;e neniu ridis pri liaj
+&#349;ercoj &#265;ar &#265;iam ili estis malnovmodaj kaj preterkredeblaj kaj
+senbonkvalitaj &#265;ar mankis al ili la ununura elemento povanta pravigi
+&#349;ercon&mdash;la humurelementon. Sed nun &#265;iuj ridas kaj rida&#265;as pri tiuj
+morna&#309;oj kaj se iu ajn forgesas fari tion, tio ege malpla&#265;as al mia
+patro kaj li ne hezitas elmontri sian mal&#285;ojon. Anta&#365;e oni ne petis
+lian opinion pri io ajn kaj kiam li sciigis &#285;in senpete, &#285;i estis
+senvalora. &#284;i havas ankora&#365; tiun difekton, tamen &#265;iuj petas &#285;in
+kaj &#285;in apla&#365;das. Kaj li mem partoprenas en la apla&#365;dado, &#265;ar
+mankas al li a&#365;tenta diskreteco kaj abunda takto. Li malaltigis
+la karakteron de nia tuta tribo. Anta&#365;e &#285;i estis honesta kaj
+vireca gento. Nun &#285;i konsistas el mizeraj hipokritoj, moligitaj
+per servitudo. En la profundego de mia koro mi abomenas &#265;iujn
+milionulajn vivmanierojn! Nia tribo estis anta&#365;e ordinara simpla
+gento kiun kontentigis la ostaj fi&#349;hokoj de iliaj gepatroj. Nun
+avareco ilin konsumas kaj ili volonte sin senigus je &#265;iu sento pri
+honoro kaj honesteco por havigi al si la malnobligantajn ferajn
+fi&#349;hokojn de la fremdulo. Tamen mi ne rajtas insisti pri tiuj
+mal&#285;ojaj temoj. Kiel mi jam diris, estis mia revo esti amata por
+mi mem.</p>
+
+<p>&ldquo;Finfine &#349;ajnis ke tiu revo estis plenumota. Iun tagon alvenis
+nekonato dirante ke lia nomo estas Kalulo. Mi sciigis al li mian
+nomon kaj li diris ke li min amas. Mia koro saltegis pro dankemo kaj
+plezuro &#265;ar mi jam ekamis lin unuavide kaj nun mi agnoskis al li
+tiun amon. Li min alprenis sur la bruston kaj diris ne deziri esti
+pli feli&#265;a ol nun. Ni piedpromenadis kune trans la bankizerojn,
+rakontante &#265;ion pri si unu al la alia kaj planante, ho! la plej
+belan estontecon. Kiam ni laci&#285;is ni sidi&#285;is kaj man&#285;is &#265;ar li
+havis sapon kaj kandelojn kaj mi kunportis balengrason. Ni malsatis
+kaj neniam anta&#365;e man&#285;a&#309;o havis tiel bonan guston.</p>
+
+<p>&ldquo;Li apartenis al tribo kies frekventejoj situis en la fora nordo kaj
+mi eksciis ke li neniam a&#365;dis pri mia patro, kio ege min &#285;ojigis.
+Mi volas diri ke li jam a&#365;dis pri la milionulo sed neniam a&#365;dis
+lian nomon. Tial, vi komprenu, li ne povis scii ke mi estas la
+heredontino. Vi rajtas kredi ke mi ne diris tion al li. Finfine mi
+estis amata por mi kaj estis kontenta. Mi estis tiel feli&#265;a&mdash;ho! pli
+feli&#265;a ol vi povas imagi.</p>
+
+<p>&ldquo;Iom post iom la vesperman&#285;horo alproksimi&#285;is kaj mi kondukis lin
+al nia hejmo. Kiam ni estis atingontaj nian domon li ekmiregis kaj
+kriis:</p>
+
+<p>&ldquo;&lsquo;Kiom bonega! &#264;u apartenas al via patro <i>tio</i>?&rsquo;</p>
+
+<p>&ldquo;A&#365;di tiun vo&#265;tonon kaj vidi tiun admiran lumon en lia rigardo min
+ekdolorigetis, sed balda&#365; la sento forpasis &#265;ar mi tiom amis lin
+kaj li havis tiel belan kaj noblan aspekton. Mia tuta familio da
+onklinoj kaj onkloj kaj gekuzoj kontenti&#285;is pri li kaj oni invitis
+multajn gastojn kaj fermegis la domon kaj ekbruligis la &#265;ifonlampojn
+kaj kiam &#265;io estis varma kaj komforta kaj sufokega, ni estigis
+&#285;ojan bankedon por festi mian fian&#265;ini&#285;on.</p>
+
+<p>&ldquo;Kiam la bankedo fini&#285;is, la orgojlo de mia patro lin superis kaj
+li ne rezistis al la tento elmontri siajn ri&#265;ecojn kaj vidigi al
+Kalulo kian bon&#349;ancon tiu atingis hazardavoje&mdash;kaj &#265;efkiale,
+kompreneble, li deziris &#285;ui la mirego de la kompatindulo. Mi
+povintus ekplori&mdash;sed tia&#309;o ne sukcesintus malpersvadi mian patron,
+tial mi diris nenion sed da&#365;re sidadis kaj suferis.</p>
+
+<p>&ldquo;Mia patro aliris rektalinie la ka&#349;ejon, en la plena vidkampo de
+&#265;iuj, kaj eligis la fi&#349;hokojn kaj revenportis ilin kaj sving&#309;etis
+ilin super mia kapo, tiamaniere ke ili falis en brila miksa&#309;o sur la
+provizoran tableton kiun konsistigis la genuo de mia amanto.</p>
+
+<p>&ldquo;Kompreneble, la miriga spektaklo senspirigis la kompatindan knabon.
+Li sukcesis nur fiksrigardi pro stulta surprizi&#285;o kaj scivoli kiel
+ununura homo povas akiri tiajn nekredeblajn ri&#265;ecojn. Tiam balda&#365;
+li suprenrigardis brilokule kaj ekkriis:</p>
+
+<p>&ldquo;&lsquo;Tial, estas <i>vi</i> kiu estas la renoma milionulo!&rsquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Mia patro kaj &#265;iuj ceteraj &#265;eestantoj kvaza&#365; eksplodis per
+kriegoj de feli&#265;a ridado kaj kiam mia patro kunigis la trezoron
+senzorge same kiel &#285;i estus nura ruba&#309;o havanta nenian valoron kaj
+&#285;in revenportis al ties ka&#349;loko, la surprizo de Kalulo estis
+studinda&#309;o. Li diris:</p>
+
+<p>&ldquo;&lsquo;&#264;u eblas ke vi staplas tia&#309;ojn sen ilin kompti?&rsquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Mia patro eligis orgojlan &#265;evalridegon kaj diris:</p>
+
+<p>&ldquo;&lsquo;Nu, verdire, oni konscias ke <i>vi</i> neniam estis ri&#265;a pro tio ke
+tiel gravas por vi simpla afero kiel unu-du fi&#349;hokoj.&rsquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Kalulo konfuzi&#285;is kaj klinis la kapon, tamen diris:</p>
+
+<p>&ldquo;&lsquo;Ho, efektive, sinjoro, mi neniam valoris e&#265; la pikilon de unu el
+tiaj multkosta&#309;oj kaj neniam anta&#365;e vidis viron tiel ri&#265;an je ili
+ke valoris la penon nombri lian provizon &#265;ar &#285;is nun la plej ri&#265;a
+viro kiun mi konis disponis nur tri.&rsquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Mia stulta patro kriegis denove pro naiva plezurego kaj ne
+entreprenis korekti la supozon ke li ne kutimas nombri siajn hokojn
+por ilin atente kontroli. Li pavadis, vi komprenu. &#264;u ilin nombri?
+Ho, &#265;iun tagon li nombris ilin.</p>
+
+<p>&ldquo;Mi renkontis mian karulon kaj konati&#285;is kun li je tagi&#285;o kaj lin
+kondukis &#265;e mi je nokti&#285;o nur tri horojn poste&mdash;&#265;ar en tiu tempo
+la tagoj malplilongi&#285;is anticipe al la sesmonatda&#365;ra nokto. Ni
+festis dum multaj horoj. Tiam finfine la gastoj foriris kaj ni
+ceteraj nin situigis dise la&#365; la muroj sur la dormbenkoj kaj balda&#365;
+&#265;iuj krom mi perdi&#285;is en son&#285;ado. Mi estis tro feli&#265;a, tro
+ekscitita por dormi. Post kiam mi jam ku&#349;is senbrue dum longa, longa
+tempo, malklara formo preterpasis min kaj engluti&#285;is en la malhelo
+pleniganta la foran ekstrema&#309;on de la domo. Mi ne scipovis distingi
+kiu &#285;i estis, nek &#265;u &#285;i estis viro a&#365; virino. Balda&#365; la formo,
+a&#365; eble alia formo, preterpasis irante en la kontra&#365;a direkto. Mi
+scivolis kion signifas &#265;io tio sed scivoli malutilis. Kaj
+scivolante, mi ekdormis.</p>
+
+<p>&ldquo;Mi ne scias dum kiom da tempo mi dormis sed subite mi plene veki&#285;is
+kaj a&#365;dis mian patron diri en terura vo&#265;o: &lsquo;La&#365; la granda
+Ne&#285;o-Dio, mankas fi&#349;hoko!&rsquo; Io diris al mi ke tio a&#365;guras
+mal&#285;ojon por mi kaj la sango de miaj vejnoj ekmalvarmi&#285;is. Mia
+anta&#365;sento konfirmi&#285;is en la same instanto. Mia patro kriegis:
+&lsquo;Veki&#285;u &#265;iuj kaj ekkaptu la fremdulon!&rsquo; Tiam a&#365;di&#285;is ekbruo de
+kriegoj kaj sakra&#309;oj el &#265;iuj flankoj kaj vidi&#285;is freneza hastado
+de malklaraj figuroj tra la malhelo. Mi kuregis subteni mian karulon
+sed kion mi povis fari krom stari kaj premtordi la manojn? Jam
+apartigis lin disde mi vivanta hommuro. Oni ligis al li manojn kaj
+piedojn. Nur post kiam li estis sekure ligita oni permesis ke mi lin
+aliru. Mi lan&#265;is min sur lian kompatindan ofenditan formon kaj
+ploregis pro mal&#285;ojo sur lia brusto dum mia patro kaj mia tuta
+familio min primokis kaj lin mistraktis per minacoj kaj hontigaj
+epitetoj. Li toleris tiun malbontraktadon kun trankvila digno kiu
+amatigis lin de mi e&#265; pli ol iam ajn kaj fierigis kaj feli&#265;igis
+min, benitan per la &#349;anco suferi kun li kaj por li. Mi a&#365;dis mian
+patron ordoni ke la plia&#285;uloj de la tribo kunveni&#285;u cele al ju&#285;i
+mian Kalulon por lia vivo.</p>
+
+<p>&ldquo;&lsquo;Kio?&rsquo; mi diris. &lsquo;&#264;u anta&#365; ol ser&#265;i la perditan hokon?&rsquo;
+<!-- fonttekste: "Kio?" mi diris. "Ĉu antaŭ ol serĉi la perditan hokon?" --></p>
+
+<p>&ldquo;&lsquo;&#264;u perditan hokon?&rsquo; &#265;iuj kriegis priride. Kaj mia patro aldonis
+moke: &lsquo;Retiri&#285;u, &#265;iuj, kaj dece ekseriozi&#285;u. &#348;i deziras ser&#265;i
+tiun <i>perditan</i> hokon. Ho, sendube &#349;i malkovros &#285;in.&rsquo; Post kio
+&#265;iuj ekridis denove.</p>
+
+<p>&ldquo;Mi ne perturbi&#285;is. Mi sentis neniajn timojn, neniajn dubojn. Mi
+diris:</p>
+
+<p>&ldquo;&lsquo;En la nuna momento estas via vico ridi. Sed alvenos nia vico.
+Atendu kaj konsciu.&rsquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Mi alprenis &#265;ifonlampon, opiniante povi malkovri tiun mizera&#265;a&#309;on
+en nura momenteto. Kaj mi iniciatis mian ser&#265;adon kun tiom da
+memfido ke miaj tribanoj seriozi&#285;is, ekante suspekti esti eble tro
+hastintaj. Sed, ve! ho, ve! Ho, la amareco de &#265;i tiu ser&#265;ado.
+Okazis profunda silento dum kiu oni povis nombri la fingrojn dek-dek
+du fojojn. Tiam mia koro komencis malforti&#285;i kaj &#265;irka&#365; mi
+rekomenci&#285;is la kunmokado kiu da&#365;re plila&#365;ti&#285;is kaj plicerti&#285;is
+&#285;is, kiam finfine mi rezignis, ili eksplodis en salvo post salvo da
+kruda ridado.</p>
+
+<p>&ldquo;Neniu ekscios iam kion mi suferis tiam. Sed mia amo subtenis kaj
+plifortigis min kaj mi aliris mian decan postenon flanke de Kalulo
+kaj &#265;irka&#365;brakis lian kolon kaj flustris en lian orelon, dirante:</p>
+
+<p>&ldquo;&lsquo;Vi estas senkulpa, mia proprulo. Tion mi pricertas. Sed diru tion
+al mi vi mem por min komfortigi por ke mi toleru kian ajn nin
+atendantan estontecon.&rsquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Li respondis:</p>
+
+<p>&ldquo;&lsquo;Tiel certege kiel mi staras mortorande en la nuna momento, mi estas
+senkulpa. Trankvili&#285;u, tial, ho, kontuzita koro! Estu en paco, ho,
+vi spirado de miaj naztruoj, vivo de mia vivo!&rsquo;</p>
+
+<p>&ldquo;&lsquo;Nun, tial, alvenu la plia&#285;uloj!&rsquo; Kaj dum mi eldiris la vortojn, mi
+a&#365;dis ekstere alproksimi&#285;antan sonadon de knaranta ne&#285;o kaj tiam
+vizion pri klini&#285;antaj formoj enirantaj la&#365;vice traporde&mdash;la
+plia&#285;uloj.</p>
+
+<p>&ldquo;Mia patro akuzis plenceremonie la kaptiton kaj rakontis la eventojn
+de la nokto. Li diris ke la sentinelo staris ekstere anta&#365;porde kaj
+ke enestis la domon neniu krom la familianoj kaj la fremdulo. &lsquo;&#264;u
+familianoj &#349;telprenus proprajn hava&#309;ojn?&rsquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Li pa&#365;zis. La plia&#285;uloj sidis senparole dum multaj minutoj.
+Finfine unu post la alia &#265;iu diris al sia najbaro, &lsquo;&#264;i tio a&#365;guras
+malbone por la fremdulo.&rsquo; Dolorigaj vortoj por miaj oreloj. Tiam mia
+patro sidi&#285;is. Ho, mizera, mizerulino ke mi! En tiu sama momento mi
+disponis la eblon senkulpigi mian karulon sed pri tio ne konsciis!</p>
+
+<p>&ldquo;La tribunalestro demandis:</p>
+
+<p>&ldquo;&lsquo;&#264;u &#265;eestas iu ajn deziranta defendi la akuziton?&rsquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Mi stari&#285;is kaj diris:</p>
+
+<p>&ldquo;&lsquo;Kial <i>li</i> volintus &#349;telpreni tiun hokon, a&#365; iun ajn ceteran a&#365;
+&#265;iujn el ili? Post plua tago li fari&#285;intus heredonto de la tuta
+aro!&rsquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Mi staris, atendante. Estis longa silento dum la vaporoj de la
+multaj spiradoj levi&#285;is &#265;irka&#365; mi kiel nebulo. Finfine unu post la
+alia la plia&#285;uloj kapjesis plurfoje malrapide kaj murmuris: &lsquo;La
+eldira&#309;o de la knabino havas forton!&rsquo; Ho, kiel korkomfortigaj estis
+tiuj vortoj! Tiel efemeraj, tamen tiel altvaloraj! Mi sidi&#285;is.</p>
+
+<p>&ldquo;&lsquo;Se iu ajn deziras paroli pli longe, ekparolu nun li a&#365; &#349;i. Se ne,
+tiu restu de nun anta&#365;en en silento,&rsquo; diris la tribunalestro.</p>
+
+<p>&ldquo;Mia patro stari&#285;is kaj diris:</p>
+
+<p>&ldquo;&lsquo;En la nokto, formo preterpasis min en la malhelo, irante en la
+direkto al la trezorejo, kaj balda&#365; revenis. Mi nun opinias ke
+estis la fremdulo.&rsquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Ho, mi estis svenonta! &#284;is nun mi supozis ke tio estas mia sekreto.
+E&#265; la alkro&#265;o de la granda Glaci-Dio mem ne povintus &#285;in eltrenegi
+el mia koro.</p>
+
+<p>&ldquo;La tribunalestro diris severe al mia kompatinda Kalulo:</p>
+
+<p>&ldquo;&lsquo;Parolu!&rsquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Kalulo hezitis, tiam respondis:</p>
+
+<p>&ldquo;&lsquo;Estis mi. Mi ne sukcesis dormi tiom mi pensis pri la belaj hokoj.
+Mi iris tien kaj kisis ilin kaj ilin karesis por pacigi mian spiriton
+kaj &#285;in dronigi en senkulpa &#285;ojo. Tiam mi remetis ilin. Eblas ke mi
+faligis unu sed mi &#349;telprenis ne e&#265; unu.&rsquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Ho, pereiga konfeso por fari en tia loko! Okazis terura silento. Mi
+konsciis ke li proklamis propran kondamnon kaj ke &#265;io fini&#285;is. Sur
+&#265;iu viza&#285;o hieroglifi&#285;is la vortoj: &lsquo;Konfeso &#285;i estas! kaj
+bagatela, lama, malsolida.&rsquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Mi sidis, spirante anhele, atendante. Balda&#365; mi a&#365;dis la solenajn
+vortojn kiujn mi sciis esti venontaj. Kaj &#265;iu vorto, kiam &#285;i
+alvenis, estis tran&#265;ilo en mia koro:</p>
+
+<p>&ldquo;&lsquo;Estas la ordono de la tribunalo ke la akuzito estu submetita al
+<i>ju&#285;ado per akvo</i>.&rsquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Ho, malbenita estu la kapo de tiu alportinta al nia lando &lsquo;ju&#285;adon
+per akvo&rsquo;. &#284;i alvenis, anta&#365; generacioj, el iu fora lando situanta
+neniu scias kie. Anta&#365; tio niaj patroj utiligis a&#365;guradon kaj
+aliajn malcertajn ju&#285;rimedojn kaj sendube okazis fojfoje ke kelkaj
+kompatindaj esta&#309;oj travivis la sperton. Sed ne okazas tiel <!-- fonttekste: tel --> en
+la kazo de ju&#285;ado per akvo kiu estas eltrova&#309;o de homoj pli sa&#285;aj
+ol ni kompatindaj sensciaj sova&#285;uloj. Pere de &#285;i la senkulpuloj
+montri&#285;as senkulpaj sendube, sendispute, &#265;ar ili dronas. Kaj la
+kulpuloj montri&#285;as kulpaj kun la sama certeco &#265;ar ili ne dronas.
+Mia koro rompi&#285;is en mia brusto, &#265;ar mi diris, &lsquo;Li estas senkulpa,
+kaj li subiros la ondojn kaj neniam plu mi lin revidos.&rsquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Mi ne forlasis lin post tio. Mi lamentis en liaj brakoj dum la
+tuta da&#365;ro de la pretervaloraj horoj kaj li elver&#349;is sur min la
+profundan fluadon de lia amo kaj, ho! mi estis tiel mizera kaj tiel
+feli&#265;a! Finfine, &#349;irprene ili disapartigis nin kaj mi postsekvis
+ilin ploregante kaj vidis ilin lin forlan&#265;i en la maron. Tiam mi
+kovris la viza&#285;on permane. &#264;u dolorego? Ho, mi konas la plej
+profundajn el la diversaj profundaj signifojn de tiu vorto!</p>
+
+<p>&ldquo;En la sekvinta momento la homoj kriegis eksplode pro malica &#285;ojo
+kaj mi malkovris la viza&#285;on, surprizegite. Ho, amara vida&#309;o! Li
+<i>na&#285;adis</i>!</p>
+
+<p>&ldquo;Tuj mia koro &#349;toni&#285;is, glacii&#285;is. Mi diris: &lsquo;Li estis kulpa kaj
+li mensogis al mi!&rsquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Mi forturni&#285;is malestime kaj survoji&#285;is hejmdirekten.</p>
+
+<p>&ldquo;Ili kondukis lin sur la foran maron kaj lin postlasis sur glacimonto
+drivanta suden en la grandaj akvoj. Tiam mia familio hejmenrevenis
+kaj mia patro diris al mi:</p>
+
+<p>&ldquo;&lsquo;Via &#349;telisto sendis al vi sian mesa&#285;on de mortanto, dirante:
+&ldquo;Diru al &#349;i ke mi estas senkulpa kaj ke la&#365;longe de la tagoj kaj la
+horoj kaj la minutoj dum kiuj mi malsatos kaj pereos mi da&#365;re amos
+&#349;in kaj pensos pri &#349;i kaj benos la tagon kiu disponigis al mi la
+vida&#309;on pri &#349;ia dol&#265;a viza&#285;o.&rdquo; Tre bela, e&#265; poezia!&rsquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Mi diris: &lsquo;Li estas malpura&#309;o! Mi neniam plu a&#365;du pri li denove!&rsquo;
+Kaj, ho! konsideru! Li estis <i>jes ja</i> malgra&#365; &#265;io senkulpa. <!-- fonttekste: senkulpa.' --></p>
+
+<p>&ldquo;Na&#365; monatoj&mdash;na&#365; mornaj, malfeli&#265;aj monatoj&mdash;forpasis kaj finfine
+alvenis la tago de la Granda &#264;iujara Ofero, kiam &#265;iuj fra&#365;linoj de
+la tribo lavas la viza&#285;on kaj kombas la hararon. Responde al la unua
+movo de mia kombilo, elfalis la fatala fi&#349;hoko de kie &#285;i nestis
+dum &#265;iuj tiuj monatoj kaj mi falis en svenado en la brakojn de mia
+rimorsa patro! &#284;emante, li diris: &lsquo;Ni murdis lin kaj neniam plu mi
+ridetos.&rsquo; Li tenis la promeson. A&#365;skultu: ekde tiu tago &#285;is la
+hodia&#365;a ne forpasas ununura monato sen ke mi kombu la hararon. Sed,
+ho! por kio utilas &#265;io tio nun?&rdquo;</p>
+
+<p>Tial fini&#285;is la modesta rakonteto de la kompatinda fra&#365;lino,
+pere de kiu ni ekscias ke, pro tio ke cent milionoj da dolaroj
+en Nov-Jorko kaj dudek du fi&#349;hokoj sur la limo de Arkta Cirklo
+reprezentas la saman financan superecon, homo trovi&#285;anta en
+malri&#265;aj cirkonstancoj stultuli&#285;as restante en Nov-Jorko kiam li
+povas a&#265;eti fi&#349;hokojn &#285;is valoro de dek cendoj kaj elmigri.</p>
+
+
+
+
+<h3><a id="no2" name="no2">KANIBALISMO EN LA VAGONOJ</a></h3>
+
+
+<p>Mi vizitis Sankta-Luizon lastatempe kaj dum mia &#285;isokcidenta
+voja&#285;o, post vagon&#349;an&#285;o &#265;e Tero-Hoto, en &#349;tato Indianio, milda
+bonvolaspekta sinjoro &#265;irka&#365; kvardekkvin-, a&#365; eble kvindekjara,
+entrajni&#285;is &#265;e unu el la la&#365;vojaj stacionoj kaj sidi&#285;is apud mi.
+Ni interparolis afable pri diversaj temoj dum, eble, horo, kaj mi
+ju&#285;is lin ege inteligenta kaj distra. Kiam li eksciis ke mi lo&#285;as
+en Va&#349;ingtono, li tuj komencis starigi demandojn pri diversaj
+publikaj homoj kaj pri Uson-Parlamentaj aferoj. Kaj mi balda&#365;
+konsciis ke mi interparolas kun viro bone konanta la publikajn kaj
+malpublikajn flankojn de la politika vivo de la &#264;efurbo, e&#265;
+la kutimojn kaj manierojn kaj procedrimedojn de Senatoroj kaj
+Reprezentantoj en la &#264;ambroj de la tutlanda Parlamento. Balda&#365; du
+viroj haltis apud ni dum ununura momento kaj unu diris al la alia:</p>
+
+<p>&ldquo;Hariso, se vi konsentos fari tion por mi, mi neniam vin forgesos,
+mia knabo.&rdquo;</p>
+
+<p>La rigardo de mia nova kamarado eklumi&#285;is pla&#265;e. La vortoj
+revigligis feli&#265;an memora&#309;on, mi supozis. Tiam lia viza&#285;o fari&#285;is
+meditema, preska&#365; mal&#285;oja. Li turni&#285;is al mi kaj diris, &ldquo;Permesu
+ke mi rakontu al vi historieton. Permesu ke mi vin informu pri
+sekreta &#265;apitro de mia vivo&mdash;&#265;apitro neniam aludita de mi ekde la
+tago kiam okazis ties eventoj. A&#365;skultu pacience kaj promesu al mi
+ke vi min ne interrompos.&rdquo;</p>
+
+<p>Mi promesis kaj li rakontis la sekvontan strangan aventuron,
+parolante foje kun vigleco, foje kun melankolio, sed &#265;iam kun emocio
+kaj seriozo.</p>
+
+<hr>
+
+<p>En la 19a de decembro 1853 mi forlasis Sankta-Luizon sur la vespera
+trajno aliranta &#264;ikagon. Entute estis nur dudek kvar pasa&#285;eroj.
+Estis neniaj virinoj, neniaj infanoj. Ni estis en bona humoro kaj
+balda&#365; formi&#285;is pla&#265;aj kunrilatoj. La voja&#285;o promesis esti
+feli&#265;a. Nenia ano de nia kompanio, mi opinias, spertis e&#265; la plej
+svagan anta&#365;senton pri la honora&#309;oj balda&#365; nin surfalontaj.</p>
+
+<p>Je la dekunua de la vespero peza ne&#285;o komencis faladi. Balda&#365; post
+eliri vila&#285;eton Veldenon, ni eniris tiun vastegan prerian solecejon
+etendantan sian senfinan le&#365;garon da sendoma morno en la direkto al
+Jubileaj Kolonioj. La ventoj, malbremsataj far arboj a&#365; montetoj,
+a&#365; e&#265; nomadaj rokoj, fajfegis feroce trans la ebenan sova&#285;ejon,
+pelante la falantan ne&#285;on anta&#365; si kiel &#349;pruca&#309;on fontintan el la
+kresthavaj ondoj de &#349;torma maro. La ne&#285;o pliprofundi&#285;is rapide kaj
+ni sciis, pro la mildigita rapido de la trajno, ke la lokomotivo
+traplugis &#285;in kun konstante pligrandi&#285;anta malfacileco. Efektive,
+foje &#285;i preska&#365; plenhaltis meze de grandegaj driva&#309;oj sin
+amasigintaj kiel kolosaj tomboj trans la fervojon. Interparolado
+komencis malofti&#285;i. Gajecon anstata&#365;is serioza maltrankvili&#285;o. La
+eblo ekmalliberi&#285;i en la ne&#285;o, sur la malmilda prerio, kvindek
+mejlojn for de iu ajn konstrua&#309;o, sin anoncis al &#265;iu menso kaj
+etendis sur &#265;iun spiriton sian malesperigantan influon.</p>
+
+<p>Je la dua de la mateno mi veki&#285;is el malfacila dormado pro la &#265;eso
+de &#265;iu movado &#265;irka&#365; mi. La timigega vero sin trudis al mi kun
+fulma rapideco: negodriva&#309;o malliberigis nin! &ldquo;&#264;iuj manoj eksaltu
+al la savado!&rdquo; &#264;iu viro obeis tujege. En la sova&#285;an nokton, la
+pe&#265;an malhelon, la ondegan ne&#285;on &#265;iu estulo sin lan&#265;is, plene
+konsciante ke momento mal&#349;parata nun povos pereigi nin &#265;iujn
+poste. &#348;ovelilojn, manojn, tabulojn&mdash;ion ajn, &#265;ion ajn povantan
+flankenmovi ne&#285;on ni ekfunciigis. Strangan bildon konsistigis
+tiu malgranda kompanio da frenezaj viroj batalantaj kontra&#365; la
+amasi&#285;antaj ne&#285;oj, duone en la plej malhela ombro, duone en la
+kolerigita lumo de la lokomotiva reflektoro.</p>
+
+<p>Nura mallonga horo sufi&#265;is por pruvi la nepran senutilon de niaj
+klopodoj. La &#349;tormo barikadis la vojon per dekduo da driva&#309;oj dum ni
+for&#349;ovelis unu. Kaj e&#265; pli malbone, ni eksciis ke la lasta granda
+anta&#365;enpelo de la lokomotivo rompis la anta&#365;-malanta&#365;-&#349;afton de la
+pelrado! E&#265; havante malfermitan vojon anta&#365; ni, ni estintus tamen
+senhelpaj. Ni eniris la vagonon lacigitaj pro nia laboro kaj ege
+mal&#285;ojaj. Ni kuni&#285;is &#265;irka&#365; la hejtostovoj kaj analizis tre
+serioze nian situacion. Ni disponis pri nepre neniaj provizoj&mdash;sur
+tio bazi&#285;is nia &#265;efa &#265;agreno. Maleblis ke ni frosti&#285;u &#265;ar estis
+bona provizo da ligno en la tendro. Jen estis nia sola konsola&#309;o. La
+diskutado fini&#285;is je nia agnosko pri la malkura&#285;iga decido de la
+konduktoro, t.e., ke certege mortus iu ajn homo klopodonta piediri
+kvindek mejlojn tra tia ne&#285;o. Maleblis ke ni alvoku helpon kaj e&#265;
+se eblus, helpo ne alvenus. Necesis ke ni rezignu kaj atendu, kiel
+eble plej pacience, helpon a&#365; malsatmorton! Miaopinie, e&#265; la plej
+forta koro tiea sentis dummomentan ekmalvarmon kiam estis diritaj
+tiuj vortoj.</p>
+
+<p>Anta&#365; ol forpasis nova horo, interparolado mildi&#285;is &#285;is malla&#365;ta
+murmurado en diversaj anguloj de la vagono, suba&#365;date la&#365;intervale
+inter la plila&#365;ti&#285;o kaj malplila&#365;ti&#285;o de la &#349;tormo. La lampoj
+malbrili&#285;is. La plejparto el la abandonitoj sin komfortigis inter la
+flagretantaj ombroj por meditadi&mdash;por forgesi la nunan tempon, se
+eblus al ili&mdash;por ekdormi, se ili povus.</p>
+
+<p>La eterna nokto&mdash;certege &#285;i &#349;ajnis eterna al ni&mdash;eluzis finfine
+siajn lantintajn horojn kaj malvarma griza tagi&#285;o aperis en la
+oriento. Dum la lumo pliforti&#285;is la pasa&#285;eroj komencis veki&#285;i kaj
+elmontri vivosignojn, unu post la alia, kaj la&#365;vice &#265;iu forlevis
+de sur la frunto sian tien &#349;ovitan &#265;apelon, stre&#265;is siajn
+malmoligitajn membrojn kaj ekrigardis tra la fenestroj la sen&#285;ojan
+perspektivon. Sen&#285;oja tio estis, efektive! Nenia vivanta&#309;o videblis
+ie ajn, nenia homa lo&#285;ejo! Videblis nur vasta blanka dezerto.
+Levitaj ne&#285;tabuloj drivis tien kaj reen anta&#365; la vento: mondo da
+kirli&#285;antaj ne&#285;eroj elbarantaj la supran firmamenton.</p>
+
+<p>Dum la tuta tago ni malgajadis en la vagonoj, dirante malmulte, multe
+pensante. Denova lantanta morna nokto&mdash;kaj malsato.</p>
+
+<p>Nova tagi&#285;o&mdash;nova tago da silento, malfeli&#265;o, atrofia malsato,
+senespera anticipado pri helpo malvenonta. Nokto da senripoza
+dormado, plena je son&#285;oj pri bankedoj&mdash;ekveki&#285;oj &#285;enegitaj per
+malsatron&#285;ado.</p>
+
+<p>La kvara tago alvenis kaj foriris&mdash;kaj la kvina! Kvin tagoj da terura
+malliberi&#285;o! Sova&#285;a malsato spektadis el &#265;iu okulo. Enestis &#285;in
+signo de horora signifo. La anta&#365;anonco pri io malklare formi&#285;anta
+en &#265;iu koro&mdash;io kiun nenia lango ankora&#365; kura&#285;is envortigi.</p>
+
+<p>La sesa taga forpasis&mdash;la sepa eklumigis la plej marasman kaj
+grizviza&#285;an kaj senesperan viraron iam starintan en la ombro de la
+morto. Nun necesas ke tio eksteri&#285;u! Tiu a&#309;o kreskadinta en &#265;iu
+koro nun pretis trasalti finfine &#265;iun lipparon! La naturo estis
+&#349;ar&#285;ita &#285;is la lasta tolerebla nivelo&mdash;necesis ke &#285;i cedu. RIKARDO
+H. GASTONO, el &#349;tato Minesoto, alta, kadavrema, pala, stari&#285;is.
+&#264;iuj anta&#365;sciis kio estas okazonta. &#264;iuj preti&#285;is&mdash;&#265;iu emocio,
+&#265;iu signo pri eksciti&#285;o estis subpremitaj&mdash;nur trankvila pensema
+seriozo aperis en la okuloj kiuj nur lastatempe estis tiel sova&#285;aj.</p>
+
+<p>&ldquo;Sinjoroj: Tion ni ne povas da&#365;re prokrasti! La horo &#265;emanas! Ni
+devas elekti tiun el ni devontan morti por provizi per man&#285;a&#309;o la
+ceterajn.&rdquo;</p>
+
+<p>S-RO JOHANO J. VILJAMSO, el &#349;tato Ilinojso, stari&#285;is kaj diris:
+&ldquo;Sinjoroj, mi kandidatigas Pastoron Jakobon Sa&#365;jeron el &#349;tato
+Tenesio.&rdquo;</p>
+
+<p>S-RO VILHELMO R. ADAMSO, el &#349;tato Indianio, diris: &ldquo;Mi kandidatigas
+S-ron Danielon Sloton el Nov-Jorko.&rdquo;</p>
+
+<p>S-RO KAROLO J. LANGDONO: &ldquo;Mi kandidatigas S-ron Samuelon A. Bovenon
+de Sankta-Luizo.&rdquo;</p>
+
+<p>S-RO SLOTO: &ldquo;Sinjoroj, mi deziras malakcepti favore al S-ro Johano A.
+Van-Nostrando, Filo, el &#349;tato Nov-&#308;erzeo.&rdquo;</p>
+
+<p>S-RO GASTONO: &ldquo;Se ne estas protesto, ni konsentu pri la deziro de la
+sinjoro.&rdquo;</p>
+
+<p>S-RO VAN-NOSTRANDO protestis; tial la malakcepto de S-ro Sloto
+malakcepti&#285;is. Anka&#365; la malakceptoj de S-roj Sa&#365;jero kaj Boveno
+estis proponitaj kaj malakceptitaj pro la samaj kialoj.</p>
+
+<p>S-RO A. L. BASKOMO el &#349;tato Ohio: &ldquo;Mi proponas ke la
+kandidatigprocedo fermi&#285;u kaj ke la &#264;ambro nun entreprenu elekti
+per balotado.&rdquo;</p>
+
+<p>S-RO SA&#364;JERO: &ldquo;Sinjoroj, mi kontra&#365;staru seriozege tiujn procedojn.
+Ili estas, &#265;iumaniere, kontra&#365;regulaj kaj maldecaj. Mi petegu ke ni
+tuj forlasu ilin kaj elektu prezidanton de la kunveno kaj ta&#365;gajn
+funkciulojn por lin helpi kaj tiam ni povos denove konsideri la
+aferon nun nin alfrontantan, sed kun pli granda komprenkapablo.&rdquo;</p>
+
+<p>S-RO BELO el &#349;tato Iovao: &ldquo;Sinjoroj, mi malaprobas. Ne estas tempo
+por respekti formalajn kaj ceremoniajn regulojn. Ni jam pasigis pli
+ol sep tagoj sen man&#285;i. &#264;iun momenton kiun ni mal&#349;paras per sencela
+diskutado pligrandigas nian &#265;agrenon. Kontentigas min la kandidatoj
+jam proponitaj&mdash;&#265;iun &#265;eestantan sinjoron ili kontentigas, mi
+opinias&mdash;kaj mi, miaflanke, ne komprenas kial ni ne tuj entreprenu
+elekti unu a&#365; pli el ili. Mi deziras proponi rezolucion&mdash;&rdquo;</p>
+
+<p>S-RO GASTONO: &ldquo;Oni kontra&#365;starus &#285;in kaj necesus ke &#285;i atendu en
+suspendi&#285;o dum unu tago, kio okazigus la prokraston mem kiun vi
+deziras eviti. La sinjoro el Nov-&#308;erzeo&mdash;&rdquo;</p>
+
+<p>S-RO VAN-NOSTRANDO: &ldquo;Sinjoroj, jen mi estas fremdulo inter vi. Mi ne
+ser&#265;is la honoron alju&#285;itan al mi kaj mi sentas diskretecon&mdash;&rdquo;</p>
+
+<p>S-RO MORGANO de &#349;tato Alabamio (interrompante): &ldquo;Mi mocias la
+anta&#365;an proponon.&rdquo;</p>
+
+<p>La propono akcepti&#285;is kaj bremsi&#285;is da&#365;ra debatado, kompreneble.
+La propono elekti funkciulojn sukcesis vo&#265;done kaj sub &#285;i S-ro
+Gastono elekti&#285;is kiel prezidanto; S-ro Blako, sekretario; S-roj
+Holkombo, Dajero kaj Baldvino, kandidatigkomitato; kaj S-ro R. M.
+Ha&#365;lando, provizianto, por helpi la komitaton fari elektojn.</p>
+
+<p>Sekvis duonhora pa&#365;zo dum kiu okazis flankaj kunsidetoj. Kiam la
+maleo eksonis, la partoprenantoj rekuni&#285;is kaj la komitato raportis,
+aprobante S-rojn Georgon Fergusonon de &#349;tato Kentukio, Lucienon
+Hermanon de &#349;tato Luiziano kaj V.-on Mesikon de &#349;tato Koloradio
+kiel kandidatojn. La raporto akcepti&#285;is.</p>
+
+<p>S-RO RO&#284;ERO de &#349;tato Misurio: &ldquo;Sinjoro Prezidanto, pro tio ke la
+raporto staras dece anta&#365; la &#264;ambro nun, mi mocias &#285;in amendi,
+anstata&#365;igante la nomon de S-ro Hermano per tiu de S-ro Lucio Hariso
+de Sankta-Luizo <!-- fonttekste: Sankta Luizo --> kiu bone konatas kaj honoratas de ni &#265;iuj. Oni ne
+supozu ke mi suspektigas la altajn karakteron kaj starrangon de la
+sinjoro de Luiziano. Tute kontra&#365;e. Mi tiom respektas kaj estimas
+lin kiom kapablas fari iu ajn &#265;i-tiea sinjoro. Sed neniu el ni povas
+malkonscii ke li perdis pli da karno dum la semajno kiun ni pasigis
+&#265;i tie ol iu ajn inter ni&mdash;neniu el ni povas malkonscii ke la
+komitato neglektis sian devon, &#265;u pro malatento, &#265;u pro pli grava
+kialo, proponante provizi niajn bezonojn per sinjoro kiu, kiom ajn
+puraj estu liaj apartaj motivoj, enhavas en si efektive malpli da
+nutra&#309;o&mdash;&rdquo;</p>
+
+<p>LA ESTRO: &ldquo;La sinjoro de Misurio sidi&#285;u. La Estro ne rajtas permesi
+dubindigi la honestecon de la komitato krom per la kutima procedo
+la&#365; la reguloj. Kiun agon la &#264;ambro efektivigu responde al la
+propono de la sinjoro?&rdquo;</p>
+
+<p>S-RO HALIDEJO, de Virginio: &ldquo;Mi proponas aldone amendi la raporton,
+anstata&#365;igante S-ron Mesikon per S-ro Harvejo Daviso de Oregono. Iuj
+sinjoroj deziros emfazi eble ke la malfacila&#309;oj kaj senigadoj de
+preterlimeja vivo malmoligis S-ron Davison. Sed, sinjoroj, &#265;u estas
+nun la momento &#265;ikani pri malmoleco? &#264;u nun estas la momento
+elektemi&#285;i pri malgrava&#309;oj? &#264;u nun estas la momento disputadi pri
+temoj de malmulta signifo? Ne, sinjoroj. Kio necesas al ni estas
+maso&mdash;solideco, pezo, maso&mdash;jen estas nun la &#265;efegaj bezona&#309;oj&mdash;ne
+talento, ne genio, ne klereco. Mi insistas pri mia propono.&rdquo;</p>
+
+<p>S-RO MORGANO (ekscite): &ldquo;Sinjoro Estro&mdash;mi ja fortege malaprobas &#265;i
+tiun amendon. La sinjoro de Oregono estas maljuna kaj aldone estas
+masa nur je osto, ne je karno. Mi demandas al la sinjoro de Virginio,
+&#265;u estas supo kiun ni deziras anstata&#365; solida nutra&#309;o? &#264;u li
+deziras dupi nin per ombroj? &#264;u li celas primoki nian suferadon
+per Oregona fantomo? Mi demandas al li &#265;u li scipovas rigardi la
+anksiajn viza&#285;ojn lin &#265;irka&#365;antajn, &#265;u li sukcesas enrigardi
+niajn mal&#285;ojajn okulojn, &#265;u li kura&#285;as a&#365;skulti la batadon de
+niaj esperantaj koroj kaj da&#365;re &#349;ovtrudi al ni tiun malsategigitan
+fra&#365;dulon? Mi petas de li &#265;u li rajtas pensi pri nia dezertigita
+stato, pri niaj pasintaj mal&#285;ojoj, pri nia malhela estonteco, kaj
+tamen senkompate tromptrudi al ni tiun frakasulon, tiun ruinulon,
+tiun &#349;anceli&#285;antan dupulon, tiun nodecan, velkintan, kaj sensukan
+vagabondon de la malamikemaj bordoj de Oregono? Neniam!&rdquo; [Apla&#365;do.]</p>
+
+<p>Oni vo&#265;donis pri la amendo post arda debato kaj &#285;i malsukcesis.
+Rilate al la origina amendo, oni substituis la nomon de S-ro Hariso
+al tiu de S-ro Hermano. Tiam komenci&#285;is la vo&#265;donado. Kvin
+vo&#265;donoj okazis senrezulte. Je la sesa, S-ro Hariso elekti&#285;is kiam
+&#265;iuj krom li mem vo&#265;donis por li. Tiam oni proponis ke la elekto
+ratifiki&#285;u aklame, sed tio malsukcesis pro la denova malkonsento de
+S-ro Hariso.</p>
+
+<p>S-RO RADVAJO proponis ke la &#264;ambro nun konsideru la ceterajn
+kandidatojn kaj fari elekton por la matenman&#285;o. La propono
+aprobi&#285;is.</p>
+
+<p>Je la unua vo&#265;donado okazis egala&#309;o kiam duono el la partoprenintoj
+favoris unu kandidaton pro lia juna&#285;o kaj duono favoris la alian
+pro lia supera grandeco. La Prezidanto faris la decidigan vo&#265;donon
+favore al tiulasta, S-ro Mesiko. Tiu decido estigis grandan
+malkontenton inter la amikoj de S-ro Fergusono, la venkita kandidato,
+kaj oni diskutis la eblon postuli novan vo&#265;donadon; sed meze de tio
+oni aprobis proponon fermi la kunvenon, kiu tuj disi&#285;is.</p>
+
+<p>La prepara&#309;oj por la vesperman&#285;o deviigis dum longa tempo la
+atenton de la Ferguson-partieto disde la diskutado pri ilia plendo
+kaj tiam, kiam ili ekvolis rediskuti &#285;in, forpelis &#265;iun pensadon
+pri &#285;i kvaza&#365; en la ventojn la feli&#265;a anonco ke S-ro Hariso
+pretas.</p>
+
+<p>Ni improvizis tablojn subtenante la apogilojn de la vagonse&#285;oj kaj
+sidi&#285;is kun koroj plenaj je dankemo anta&#365; la plej bona vesperman&#285;o
+beninta nian vidon dum sep torturaj tagoj. Kiom multe ni estis
+&#349;an&#285;itaj kompare al nia kondi&#265;o de anta&#365; kelkaj mallongaj horoj!
+Senpromesa, mal&#285;ojokula mizero, malsato, febra anksieco, senespero,
+tiam; dankemo, sereneco, &#285;ojo tro profunda por envortigo, nun. Tio,
+mi scias, estis la plej gaja horo de mia eventoplena vivo. La ventoj
+hurlis kaj disblovis la ne&#285;on sova&#285;e &#265;irka&#365; nia malliberejo, sed
+ili ne plu havis la kapablon nin malkura&#285;igi. Hariso pla&#265;is al mi.
+Li povintus esti iom pli bone kuirita eble, sed mi ne hezitas diri ke
+nenia homo iam pli konvenis al mi ol Hariso, a&#365; havigis al mi tiel
+altan gradon de kontenti&#285;o. Mesiko estis sufi&#265;e pla&#265;a, kvankam iom
+altsapora, sed se temas pri a&#365;tenta nutrado kaj delikateco de fibro,
+servu al mi Harison. Mesiko havis siajn bonajn kvalitojn&mdash;mi ne
+entreprenas nei tion kaj mi ne deziras fari tion&mdash;sed li ne pli
+ta&#365;gis kiel matenman&#285;a&#309;o ol mumio, sinjoro&mdash;nepre ne. &#264;u magra?
+Ho, benu min! Kaj &#265;u malmola? Ho, li estis malmolega! Ne eblus ke vi
+tion imagu! Ion similan ne eblus ke vi iam imagu.<!-- fonttekste: imagu." --></p>
+
+<hr>
+
+<p>&ldquo;&#264;u vi volas diri ke&mdash;&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Bonvolu ne interrompi min. Post la matenman&#285;o ni elektis viron
+nomi&#285;antan Valkero, el Detrojto, por la vesperman&#285;o. Li estis tre
+bongusta. Poste mi diris tion en letero kiun mi skribis al lia edzino.
+Li estis &#265;iumaniere la&#365;dindega. Mi memoros &#265;iam Valkeron. Li estis
+iom subkuirita sed ege bongusta. Kaj tiam la sekvintan matenon ni
+&#285;uis Morganon el Alabamo kiel matenman&#285;a&#309;on. Li estis unu el
+la plej bonaj viroj anta&#365; kiu mi iam &#265;etabli&#285;is&mdash;belaspekta,
+klerigita, rafinita, scipovis paroli flue plurajn lingvojn&mdash;nepra
+&#285;entlemano&mdash;nepra &#285;entlemano li estis, kaj aparte sukplena. Kiel
+vesperman&#285;a&#309;on ni prenis tiun Oregonan patriarkon, kaj li ja estis
+fra&#365;dulo, ne dubendas&mdash;maljuna, malgrasa, malmola, neniu povas imagi
+la realecon. Finfine mi diris, &lsquo;Sinjoroj, vi rajtas agi la&#365;vole,
+sed miaflanke, <i>mi</i> preferas atendi alian elekton.&rsquo; Kaj Grajmzo, el
+Ilinojso, diris, &lsquo;Sinjoroj, anka&#365; <i>mi</i> atendos. Kiam vi elektos
+viron havantan <i>ion</i> por lin rekomendi, feli&#265;e mi ali&#285;os al vi
+denove.&rsquo; Balda&#365; evidenti&#285;is ke la malkontento pri Daviso de Oregono
+estis &#285;enerala kaj tial, por konservi la bonvolon regintan tiel
+pla&#265;e ekde kiam ni &#285;uis Harison, oni okazigis elekton, rezulte de
+kio nomi&#285;is Bakero, el Georgio. Li estis bonega! Nu, nu&mdash;post tio ni
+prenis Dulitlon kaj Ha&#365;kinzon kaj Makelrojon (a&#365;di&#285;is kelkaj
+plendoj pri Makelrojo, &#265;ar li estis malkutime malalta kaj maldika)
+kaj Penrodon, kaj du Smitojn, kaj Bajlejon (Bajlejo havis lignan
+kruron, kio estis nepra perdo, sed li estis alie bongusta)
+kaj Indianknabon kaj gurdiston kaj &#285;entlemanon nomi&#285;antan
+Bukminstero&mdash;kompatindan batonaspektan vagabondon kiu malvaloris kaj
+kiel konversacianto kaj kiel man&#285;a&#309;o. Ni &#285;ojis povinte elektigi
+lin anta&#365; la alveno de helpo.&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Kaj tial la benita helpo ja alvenis finfine, &#265;u?&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Jes, &#285;i alvenis iun brilan sunan matenon, &#309;us post la elekto.
+Johano Murfio estis la elektito kaj ke neniam estis pli bona mi
+bonvolas atesti. Sed Johano Murfio hejmenrevenis kun ni, en la trajno
+alveninta nin savi, kaj vivis sufi&#265;e longan tempon por edzi&#285;i kun
+Vidvino Hariso&mdash;&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Posteulino de&mdash;&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Posteulino de nia unua elekto. Li edzi&#285;is kun &#349;i kaj estas feli&#265;a
+kaj respektata kaj prospera ankora&#365; hodia&#365;. Ho, estis kiel romano,
+sinjoro&mdash;estis kiel romanco. Jen estas mia haltejo, sinjoro. Mi
+devas adia&#365;i. Kiam ajn vi havos la tempon pasigi unu-du tagojn &#265;e
+mi, &#285;oje mi vin gastigos. Vi pla&#265;as al mi, sinjoro. Mi sentas
+karecon estante kun vi. Vi povus pla&#265;i al mi e&#265; tiom kiom Hariso
+mem, sinjoro. Bonan tagon, sinjoro, kaj bonan voja&#285;on.&rdquo;</p>
+
+<hr>
+
+<p>Li estis for. Neniam en mia vivo mi min sentis tiel &#349;okita, tiel
+afliktita, tiel mistifikita. Sed en mia animo mi &#285;ojis pri lia
+foriro. Malgra&#365; lia afabla maniero kaj lia dol&#265;a vo&#265;o, mi
+trema&#265;is kiam ajn li direktis al mi sian malsatan rigardon kaj kiam
+mi a&#365;dis ke mi gajnis lian dan&#285;eran karecon kaj ke mi staras anta&#365;
+lia estimo preska&#365; samnivele kiel la forpasinta Hariso, preska&#365;
+senmovi&#285;is mia koro.</p>
+
+<p>Mi mistifiki&#285;is preska&#365; preter priskribo. Mi ne dubis kion li
+diris. Mi ne rajtis kontesti ununuran eron de deklaro tiel sigelita
+per la honesteco de la vero kiel la lia. Sed &#285;iaj teruraj detaloj
+supervenkis min kaj &#309;etis miajn pensadojn en senesperan konfuzon.
+Mi vidis la konduktoron kiu min rigardis. Mi diris: &ldquo;Kiu estas tiu
+viro?&rdquo;</p>
+
+<p>&ldquo;Li estis Kongresano foje, kaj bona Kongresano. Sed li estis kaptita
+en la vagonoj en ne&#285;duno kaj preska&#365; malsatmortis. Li estis tiel
+frostvundita kaj &#285;enerale frostigita kaj eluzita pro manko de
+man&#285;a&#309;o ke li malsani&#285;is kaj ekstercerbumi&#285;is poste dum du-tri
+monatoj. Li bonsanas nun krom ke li estas monomaniulo kaj kiam li
+komencas paroli pri tiu malnova temo, li neniam &#265;esas anta&#365; ol
+elman&#285;i la tutan vagonplenon da homoj pri kiuj li parolas. Li jam
+estus elman&#285;inta la tutan aron nun, krom ke li devis foriri. Li
+scipovas reciti iliajn nomojn tiel facile kiel A-B-C. Kiam li
+elman&#285;as &#265;iun krom si mem, li diras &#265;iam: &lsquo;Tiam kiam alvenis la
+horo por la kutima elekto por la matenman&#285;o, pro tio ke estis nenia
+kontra&#365;starado, mi mem elekti&#285;is la&#365;regule, post kio, pro manko da
+malaproboj, mi demisiis. Tial jen mi estas.&rsquo;&rdquo;</p>
+
+<p>Mi senzorgi&#285;is &#285;is nedirebla grado, eksciinte ke mi nur a&#365;skultis
+la sendan&#285;erajn kapricojn de frenezulo anstata&#365; la a&#365;tentaj
+spertoj de sangavida kanibalo.</p>
+
+
+
+
+<h3><a id="no3" name="no3">BON&#348;ANCO</a></h3>
+
+
+<p>Okazis dum bankedo de Londono honoranta unu el la du-tri elstare
+renomaj Anglaj militaj nomoj de la nuna generacio. Pro kialoj balda&#365;
+aperontaj, mi retenos lian veran nomon kaj titolojn kaj lin nomos
+Le&#365;tenanto-Generalo Lordo Arturo Skorzbio, J.C., K.C.B., ktp., ktp.,
+ktp. Kia fascino enestas renoman nomon! Jen sidis la viro, en sia
+vera karno, pri kiu mi a&#365;dis je tiom da miloj da fojoj ekde tiu
+tago, tridek jarojn anta&#365;e, kiam lia nomo eklevi&#285;is kuglorapide al
+la zenito ekde Krimea batalkampo, por resti &#265;iam festata. Estis por
+mi man&#285;a&#309;o kaj trinka&#309;o povi rigardi, kaj rigardi, kaj rigardi
+tiun duondion; kontrolante, ser&#265;ante, konstatante: la trankvilon, la
+rezervon, la noblan gravecon de lia mieno; la simplan honestecon kiu
+sin dislimis &#265;ie sur li; la dol&#265;an senkonscion pri lia
+eminenteco&mdash;senkonscion pri la centoj da admiraj okuloj lin
+fiksrigardantaj, senkonscion pri la profunda, ama, sincera respektego
+tajdfontanta el la brustoj de tiuj homoj kaj lin &#285;isfluantaj.</p>
+
+<p>La kleriko sidanta maldekstre de mi estis malnova konato mia&mdash;kleriko
+nun, sed li pasigis la unuan duonon de sia vivo en garnizono kaj sur
+kampo kaj kiel instruisto &#265;e la militlernejo de Vulvi&#265;o. En tiu
+sama momento kiun mi priparolas, vualita kaj malkutima lumo
+ekbriletis en liaj okuloj kaj li flankenklini&#285;is kaj murmuris
+konfidence al mi&mdash;indikante pergeste la bankedan heroon.</p>
+
+<p>&ldquo;Private dirite, li estas nepra stultulo.&rdquo;</p>
+
+<p>Tiu verdikto ege surprizis min. Se ties temo estintus Napoleono a&#365;
+Sokrato a&#365; Salomono, mi ne povintus pli miregi. Mi bone konsciis pri
+du faktoj: la pastoro estis viro de nepra honesteco kaj lia
+ju&#285;kapablo pri homoj estis bona. Tial mi sciis, preter dubo a&#365;
+kontesto, ke la mondo eraris pri tiu heroo; li <i>ja</i> estis stultulo.
+Tial mi ekcelis ekscii, en ta&#365;ga momento, kiel la kleriko, solece
+kaj sole, malkovris la sekreton.</p>
+
+<hr>
+
+<p>Kelkajn tagojn poste prezenti&#285;is la oportuno, kaj jen kion diris al
+mi la pastoro:</p>
+
+<p>Anta&#365; &#265;irka&#365; kvardek jaroj mi estis instruisto &#265;e la militakademio
+de Vulvi&#265;o. Mi estis tie en unu el la sekcioj kiam la juna
+Skorzbio spertis sian preparan ekzamenon. Mi sentis kompaton
+&#285;iskarne, &#265;ar la cetero de la klaso respondis vigle kaj bele, dum
+li&mdash;ho, pardonu min, li sciis <i>nenion</i>, por tiel diri. Li estis
+ver&#349;ajne bonkonduta, dol&#265;ahumora, aminda kaj senruza. Tial estis
+ege &#285;ene vidi lin stari tie, tiel serena kiel &#265;izita figuro, kaj
+eligi respondojn verfakte miraklajn pri stulteco kaj malscio. Mia
+tuta provizo da kompato aktivi&#285;is nome de li. Mi diris al mi, ke
+kiam li devos ekzameni&#285;i denove, li malsukcesos a&#265;e, kompreneble.
+Tial estos simple sen&#285;ena faro de karitato mildigi lian falon kiel
+eble plej multe. Mi flankenkondukis lin kaj eksciis ke li iom konas
+la historion de Cezaro. Kaj &#265;ar li sciis nenion ceteran, mi
+eklaboris kaj lin trejnegis kiel galersklavon per aparta sinsekvo da
+kutimaj demandoj pri Cezaro kiujn, mi certis, utiligos la
+ekzamenontoj. Se vi bonvolos kredi min, li sukcesis brilegkolore en
+la ekzamentago! Li sukcesis pro tiu nepre supra&#309;a mensofar&#265;o kaj
+cetere ricevis komplimentojn dum aliaj, kiuj sciis miloble pli ol li,
+malsukcesa&#265;is. Sekve al strange bon&#349;anca hazardo&mdash;hazardo
+malprobable okazonta dufoje en unuopa jarcento&mdash;oni starigis al li
+nenian demandon preterpasantan la mallar&#285;ajn limojn de lia
+far&#265;otrejnado.</p>
+
+<p>Stuporige estis. Nu, dum lia tuta kursaro mi lin subtenis, kun iom de
+la sento kiun patrino spertas pri kripligita infano. Kaj &#265;iam li sin
+savis&mdash;kaj nur mirakle, ver&#349;ajne.</p>
+
+<p>Nu, kompreneble, estis matematiko kiu lin elmetus kaj mortigus
+finfine. Mi decidi&#285;is fari lian morton la&#365;eble plej mal&#285;ena. Tial
+mi trejnis lin kaj far&#265;instruis lin, kaj far&#265;instruis lin kaj
+trejnis lin, nur pri la sinsekvo da demandoj kiujn la ekzamenontoj
+plej probable starigus kaj tiam survojigis lin en la direkto al lia
+sorto. Nu, sinjoro, klopodu koncepti la rezulton: je mia
+konsterni&#285;o, li meritis la unuan premion! Kaj aldone li ricevis
+nepran ovacion en la formo de komplimentoj.</p>
+
+<p>&#264;u dormi? Mi ne sukcesis dormi dum pli ol semajno. Mia konscienco
+min torturis tage kaj nokte. Kion mi faris, tion mi faris nur por
+karitato kaj nur por faciligi la falon de la kompatinda junulo. Mi
+neniam imagis rezulton tiel absurdan kiel la okazinta&#309;on. Mi sentis
+min tiel kulpa kaj mizera kiel Frankenstejno. Jen estis lignokapulo
+kiun mi starigis survoje al brilaj promocioj kaj mirigaj respondecoj,
+kaj povus okazi nur unuopa&#309;o: li kaj &#265;iuj respondecoj liaj kunfalus
+en ruini&#285;on je la unua oportuno.</p>
+
+<p>Krimea Milito &#309;us eksplodis. Kompreneble, necesis ke okazu milito,
+mi diris al mi. Ne eblis da&#365;rigi la pacon kaj havigu al tiu stultulo
+la &#349;ancon morti anta&#365; ol malkovrigi la veron pri si. Mi atendis la
+tertremon. &#284;i okazis. Kaj &#285;i &#349;ancelegis min kiam &#285;i okazis. Oni
+lin promociis al kapitaneco en mar&#349;regimento! Pli valoraj viroj
+maljuni&#285;as kaj grizhari&#285;as anta&#365; ol grimpatingi tian superan
+rangon. Kaj kiu iam anta&#365;vidintus ke la a&#365;toritatuloj elektos
+deponi tian &#349;ar&#285;on da respondeco sur &#349;ultrojn tiel malspertajn kaj
+malta&#365;gajn? Mi apena&#365; tolerintus ke oni nomu lin standardisto. Sed
+&#265;u kapitano? Pripensu tion! Mi certis ke mia hararo blanki&#285;os.</p>
+
+<p>Konsideru kion mi faris&mdash;mi kiu tiel preferis ripozon kaj
+malagadon&mdash;mi diris al mi, mi respondecas al la lando pri tio kaj mi
+devas lin akompani kaj protekti la landon kontra&#365; li kiel eble plej
+multe. Tial mi prenis mian kompatindan malmultvaloran monprovizon
+&#349;paramasitan dum jaroj da laboro kaj malfacilega ekonomio kaj
+eksuspire a&#265;etis standardistecon en lia regimento kaj jen ni foriris
+cele al la batalkampo.</p>
+
+<p>Kaj jen&mdash;ho, mia koro, estis terure. &#264;u eraregoj? Li faris nenion
+<i>krom</i> eraregi. Tamen, vi vidu, neniu konsciis pri la sekreto de la
+ulo. &#264;iuj havis mal&#285;ustan opinion pri li kaj &#265;iun fojon
+misinterpretis lian faradon. Rezulte ili taksis liajn stultajn
+misfarojn agoj de inspirita geniulo. Honestavorte, tiel ili taksis
+ilin! Liaj plej mildaj eraretoj sufi&#265;is por ekploregi bonsenculon.
+Kaj ili ja ploregis min&mdash;kaj furiozigis kaj delirigis min, aparte.
+Kaj kio tenis min en konstanta &#349;vito de timego estis tio ke &#265;iu
+nova fu&#349;faro de li pligrandigis la brilon de lia renomo! Mi da&#365;rege
+diris al mi ke li tiel altrangi&#285;os ke, kiam okazos la malkovro,
+estos kvaza&#365; la suno elfalanta la &#265;ielon.</p>
+
+<p>Li da&#365;re suprenprogresis, gradon post grado, trans la mortajn
+korpojn de siaj superuloj, &#285;is finfine, en la plej varma momento de
+la batalo de ...., ekfalis nia kolonelo kaj mia koro ensaltis mian
+bu&#349;on, &#265;ar Skorzbio estis la plej proksima la&#365;range! Jen tio
+alvenas, mi diris. &#264;iuj ni fini&#285;os en &#348;eolo post nur dek minutoj,
+certege.</p>
+
+<p>La batalo estis ege feroca. Konstante la aliancanoj cedis &#265;iuloke
+sur la kampo. Nia regimento okupis gravegan lokon. Nuna fu&#349;o ka&#365;zus
+nian detruon. En tiu kriza momento kion faras tiu senmorta stultulo?
+Li eligas la regimenton de &#285;ia loko kaj ordonas sturmon trans
+najbaran monteton elmontrantan nenian indicon pri malamika &#265;eestado!
+&ldquo;Jen vi ekas!&rdquo; mi diris al mi. &ldquo;&#264;i tio ja estas la finfino.&rdquo;</p>
+
+<p>Kaj jen ni ja ekis, kaj transiris la firston de la monteto anta&#365; ol
+eblis al iu ajn malkovri kaj haltigi la frenezan movon. Kaj kion ni
+renkontis? Tutan kaj neatenditan Rusan armeon starantan en rezervo.
+Kaj kio okazis? &#264;u ni nin elman&#285;igis? Jen kio devige okazintus en
+na&#365;dek na&#365; kazoj el cent. Sed ne. Tiuj Rusoj decidi&#285;is ke nenia
+unuopa regimento alvenos vagrigardi tie en tia momento. Tial devas
+temi pri la tuta Angla armeo kaj la ruza Rusa manovro estas
+malkovrita kaj blokita. Tial ili forturni&#285;is kaj kuris pelmele,
+trans la monteton kaj malsupren sur la kampon, en sova&#285;a konfuzi&#285;o,
+kaj ni ilin postkuris. Ili mem rompis la solidan Rusan centron sur la
+kampo kaj &#285;in transkura&#265;is kaj balda&#365;ege okazis la plej giganta
+disvenko ian vidita de vi, kaj la malvenko de la Aliancanoj alii&#285;is
+en nepran kaj grandiozan venkon! Mar&#349;alo Kanroberto spektadis,
+kapturni&#285;a pro miro, admiro kaj ekstazo, kaj tuj alvenigis Skorzbion
+kaj lin &#265;irka&#365;brakis kaj lin medalis surkampe anta&#365; la tuta armaro!</p>
+
+<p>Kaj kio estis la fu&#349;ego de Skorzbio tiun fojon? Nur la preno de
+sia dekstra mano por sia maldekstra&mdash;nur tio. Li ricevis ordonon
+retiri&#285;i kaj apogi nian dekstran flankon. Kaj, anstata&#365;e, li
+retiri&#285;is <i>anta&#365;en</i> kaj transiris la monteton en la maldekstra
+flanko. Sed la renomo kiun li meritis tiun tagon kiel mirinda milita
+geniulo plenigis la mondon je lia gloro kaj tiu gloro neniam pali&#285;os
+dum da&#365;ros libroj pri historio.</p>
+
+<p>Li estas tiel bona kaj afabla kaj aminda kaj sen&#349;ajniga kiel eblas
+esti, sed li ne estas sufi&#265;e inteligenta por endomi&#285;i kiam pluvas.
+Nu tio estas la nepra vero. Li estas la plej altranga azenmensulo de
+la universo. &#284;is anta&#365; duonhoro prikonsciis tion nur li kaj mi.
+Postsekvis lin, tagon post tago, jaron post jaro, la plej fenomena
+kaj miriga bon&#349;anco. Jam ekde generacio li sin renomigas kiel brila
+soldato en &#265;iuj militoj niaj. Li sternis sian tutan militan vivon
+per fu&#349;egoj, tamen neniam faris fu&#349;egon malsukcesintan lin
+promociigi en kavaliron a&#365; baroneton a&#365; lordon a&#365; ion. Rigardu
+lian bruston. Ho, entute vestas lin landaj kaj eksterlandaj medaloj.
+Nu, sinjoro, &#265;iu el ili estas registro pri iu malla&#365;dinda
+stulta&#309;o. Kaj, kunkonsiderate, ili konsistigas pruvon ke la plej
+bona evento povanta okazi al viro estas naski&#285;i bon&#349;anca. Mi
+rediru, kiel mi jam diris dum la bankedo, ke Skorzbio estas nepra
+stultulo.</p>
+
+
+
+<h4 style="text-align:left;padding-left:2em;margin-top:4em;">ENHAVO</h4>
+
+<ul>
+<li><a href="#no1">&ldquo;La Amaventuro de la Eskimoa Fra&#365;lino&rdquo;</a> p. 1</li>
+
+<li><a href="#no2">&ldquo;Kanibalismo en la Vagonoj&rdquo;</a> p. 13</li>
+
+<li><a href="#no3">&ldquo;Bon&#349;anco&rdquo;</a> p. 20</li>
+</ul>
+
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Tri Ceteraj Noveloj, by Mark Twain
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK TRI CETERAJ NOVELOJ ***
+
+***** This file should be named 20943-h.htm or 20943-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/2/0/9/4/20943/
+
+Produced by Robert L. Read, Andrew Sly, William Patterson
+and the Online Distributed Proofreading Team at
+http://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
+
diff --git a/20943-page-images/f001.png b/20943-page-images/f001.png
new file mode 100644
index 0000000..ad1a2c8
--- /dev/null
+++ b/20943-page-images/f001.png
diff --git a/20943-page-images/f002.png b/20943-page-images/f002.png
new file mode 100644
index 0000000..8e259b1
--- /dev/null
+++ b/20943-page-images/f002.png
diff --git a/20943-page-images/f003.png b/20943-page-images/f003.png
new file mode 100644
index 0000000..65c4744
--- /dev/null
+++ b/20943-page-images/f003.png
diff --git a/20943-page-images/p001.png b/20943-page-images/p001.png
new file mode 100644
index 0000000..b3fc3b5
--- /dev/null
+++ b/20943-page-images/p001.png
diff --git a/20943-page-images/p002.png b/20943-page-images/p002.png
new file mode 100644
index 0000000..94159b3
--- /dev/null
+++ b/20943-page-images/p002.png
diff --git a/20943-page-images/p003.png b/20943-page-images/p003.png
new file mode 100644
index 0000000..1363f3e
--- /dev/null
+++ b/20943-page-images/p003.png
diff --git a/20943-page-images/p004.png b/20943-page-images/p004.png
new file mode 100644
index 0000000..5d7fb69
--- /dev/null
+++ b/20943-page-images/p004.png
diff --git a/20943-page-images/p005.png b/20943-page-images/p005.png
new file mode 100644
index 0000000..b01c79d
--- /dev/null
+++ b/20943-page-images/p005.png
diff --git a/20943-page-images/p006.png b/20943-page-images/p006.png
new file mode 100644
index 0000000..e7a5652
--- /dev/null
+++ b/20943-page-images/p006.png
diff --git a/20943-page-images/p007.png b/20943-page-images/p007.png
new file mode 100644
index 0000000..e997e8f
--- /dev/null
+++ b/20943-page-images/p007.png
diff --git a/20943-page-images/p008.png b/20943-page-images/p008.png
new file mode 100644
index 0000000..b32b6fa
--- /dev/null
+++ b/20943-page-images/p008.png
diff --git a/20943-page-images/p009.png b/20943-page-images/p009.png
new file mode 100644
index 0000000..bae0b00
--- /dev/null
+++ b/20943-page-images/p009.png
diff --git a/20943-page-images/p010.png b/20943-page-images/p010.png
new file mode 100644
index 0000000..7561136
--- /dev/null
+++ b/20943-page-images/p010.png
diff --git a/20943-page-images/p011.png b/20943-page-images/p011.png
new file mode 100644
index 0000000..022dc3d
--- /dev/null
+++ b/20943-page-images/p011.png
diff --git a/20943-page-images/p012.png b/20943-page-images/p012.png
new file mode 100644
index 0000000..ea49a13
--- /dev/null
+++ b/20943-page-images/p012.png
diff --git a/20943-page-images/p013.png b/20943-page-images/p013.png
new file mode 100644
index 0000000..b73d390
--- /dev/null
+++ b/20943-page-images/p013.png
diff --git a/20943-page-images/p014.png b/20943-page-images/p014.png
new file mode 100644
index 0000000..4c00217
--- /dev/null
+++ b/20943-page-images/p014.png
diff --git a/20943-page-images/p015.png b/20943-page-images/p015.png
new file mode 100644
index 0000000..ce67222
--- /dev/null
+++ b/20943-page-images/p015.png
diff --git a/20943-page-images/p016.png b/20943-page-images/p016.png
new file mode 100644
index 0000000..992f433
--- /dev/null
+++ b/20943-page-images/p016.png
diff --git a/20943-page-images/p017.png b/20943-page-images/p017.png
new file mode 100644
index 0000000..2923c8f
--- /dev/null
+++ b/20943-page-images/p017.png
diff --git a/20943-page-images/p018.png b/20943-page-images/p018.png
new file mode 100644
index 0000000..75dd5a4
--- /dev/null
+++ b/20943-page-images/p018.png
diff --git a/20943-page-images/p019.png b/20943-page-images/p019.png
new file mode 100644
index 0000000..4d37ae4
--- /dev/null
+++ b/20943-page-images/p019.png
diff --git a/20943-page-images/p020.png b/20943-page-images/p020.png
new file mode 100644
index 0000000..7b4f84f
--- /dev/null
+++ b/20943-page-images/p020.png
diff --git a/20943-page-images/p021.png b/20943-page-images/p021.png
new file mode 100644
index 0000000..34aa2bd
--- /dev/null
+++ b/20943-page-images/p021.png
diff --git a/20943-page-images/p022.png b/20943-page-images/p022.png
new file mode 100644
index 0000000..84be8b1
--- /dev/null
+++ b/20943-page-images/p022.png
diff --git a/20943-page-images/p023.png b/20943-page-images/p023.png
new file mode 100644
index 0000000..5712db5
--- /dev/null
+++ b/20943-page-images/p023.png
diff --git a/20943.txt b/20943.txt
new file mode 100644
index 0000000..4af2dfc
--- /dev/null
+++ b/20943.txt
@@ -0,0 +1,1744 @@
+The Project Gutenberg EBook of Tri Ceteraj Noveloj, by Mark Twain
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Tri Ceteraj Noveloj
+       Three Additional Stories
+
+Author: Mark Twain
+
+Translator: Edwin Grobe
+
+Release Date: March 30, 2007 [EBook #20943]
+
+Language: Esperanto
+
+Character set encoding: ASCII
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK TRI CETERAJ NOVELOJ ***
+
+
+
+
+Produced by Robert L. Read, Andrew Sly, William Patterson
+and the Online Distributed Proofreading Team at
+http://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+Noto de tekstpreparulo:
+Iom literumaj eraroj kaj malkonformaj citiloj de la fontteksto estas
+cxi sube korektita, kaj estas priskribita en la HTML-a dosiero.
+
+
+
+KLASIKAJ USONAJ NOVELOJ
+
+
+MARK TWAIN
+
+(1835-1910)
+
+
+TRI CETERAJ NOVELOJ:
+
+
+--LA AMAVENTURO DE LA ESKIMOA FRAUxLINO--
+
+--KANIBALISMO EN LA VAGONOJ--
+
+--BONSxANCO--
+
+
+Esperantigis
+
+EDWIN GROBE
+
+
+
+  1999
+  Eldonejo-Arizona-Stelo
+  1620 North Sunset Drive
+  Tempe, Arizona 85281-1550
+  Usono
+
+
+
+MARK TWAIN: TRI CETERAJ NOVELOJ
+
+Unua Eldono: Aprilo 1999
+
+
+
+Originaj Anglalingvaj Titoloj:
+
+"THE ESKIMAU MAIDEN'S ROMANCE"
+
+"CANNIBALISM IN THE CARS"
+
+"LUCK"
+
+
+
+
+
+LA AMAVENTURO DE LA ESKIMOA FRAUxLINO
+
+
+"Jes, mi rakontos al vi cxion ajn pri mia vivo kion placxus al vi
+ekscii, S-ro Tvajno," sxi diris en sia dolcxa vocxo kaj lasante
+ripozi trankvile sur mian vizagxon siajn honestajn okulojn, "cxar
+estas afable kaj bonkore ke vi sxatas min kaj deziras informigxi pri
+mi."
+
+Tiel parolante, sxi senatente forskrapis balengrason de sur siaj
+vangoj per malgranda ostotrancxilo kaj gxin transigis sur sian peltan
+manikon dum sxi spektadis Arktan Auxroron svingi siajn flamantajn
+flagrubandojn el la cxielo kaj lavi la solecan negxebenajxon kaj la
+temploformajn glacimontojn per ricxaj prismofarboj, spektaklo de
+preskaux netolereblaj pompo kaj beleco. Sed nun sxi forskuis sian
+revadon kaj pretigxis rakonti al mi la modestan historieton kiun mi
+petis.
+
+Sxi komfortigis sin konvene sur la glacibloko kiun ni utiligis kiel
+sofon kaj mi ekpretis auxskulti.
+
+Sxi estis belega estajxo. Mi parolas laux la Eskimoa vidpunkto. Aliaj
+sxin taksintus iomete tro plenforma. Sxi estis nur dudekjara kaj
+sxiaj samgentanoj jugxis sxin la plej sorcxanta junulino de la tribo.
+Ecx nun, en la subcxiela aero, kun sxiaj gxenpeza kaj senforma
+peltomantelo kaj pantalono kaj botoj kaj ampleksa kapucxo, almenaux
+la beleco de sxia vizagxo videblis, sed sxian figuron oni povis nur
+diveni. Inter cxiuj gastoj alvenintaj kaj foririntaj mi vidis nenian
+knabinon cxe la gastama trogo de sxia patro povantan sxin egali.
+Tamen sxi ne estis troindulgita. Sxi estis afabla kaj natura kaj
+sincera kaj se sxi konsciis esti bela, sxia kondutmaniero neniel
+elmontris tian konscion.
+
+Sxi estis mia cxiutaga kunestanto jam de unu semajno kaj ju pli bone
+mi konis sxin des pli bone sxi placxis al mi. Sxi estis ame kaj zorge
+edukita en etoso de aparte malkomuna rafinado por la polusaj regionoj
+cxar sxia patro estis la plej grava homo de la tribo kaj rangis cxe
+la supro de Eskimoa kulturo. Mi faris longajn hundosledajn ekskursojn
+trans la vastajn glacikampojn kun Laskino--tio estis sxia nomo--kaj
+trovis sxian kompanion cxiam placxa kaj sxian konversacion cxiam
+agrabla. Mi iris fisxkaptadi kun sxi sed ne en sxia dangxerega boato.
+Mi nur sekvis sxin laux la glacio kaj spektadis sxin trafi sian
+predon per sia pereige preciza lanco. Mi akompanis sxin okaze de
+fokkaptaj ekspedicioj. Plurajn fojojn mi staris aparte kaj rigardis
+sxin kaj sxian familion elfosi grason el grundita baleno kaj iun
+fojon akompanis sxin mezdistancen kiam sxi cxasis urson sed mi
+forturnigxis antaux la fino cxar finanalize mi timas ursojn.
+
+Tamen sxi pretis komenci sian rakonton nun kaj jen tio kion sxi
+diris:
+
+"Nia tribo cxiam kutimis cxirkauxnomadi de loko al loko sur la
+frostaj maroj same kiel la ceteraj triboj sed mia patro lacigxis
+pri tio antaux du jaroj kaj konstruis cxi tiun vastan domegon el
+glaciigxintaj negxblokoj. Rigardu gxin. Gxi altas je sep futoj kaj
+estas tri-kvaroble pli longa ol la aliaj. Kaj cxi tie ni dauxre
+logxas ekde tiam. Li estis tre fiera pri sia domego kaj tiu fiereco
+tauxgis. Cxar se vi jam gxin kontrolis, lauxnecese vi rimarkis kiom
+pli bela kaj kompleta gxi estas ol domoj kutimas esti. Se ne, tamen,
+vi devas, cxar vi konscios ke gxi havas luksajn apartenajxojn kiuj
+multe preteriras la kutimon. Ekzemple, en tiu ekstremajxo kiun vi
+nomis 'salono', la podio levita por gastigi vizitantojn kaj la
+familion je mangxohoroj estas la plej granda kiun vi vidis iam ajn
+en iu ajn domo, cxu ne?"
+
+"Jes, vi pravas, Laskino. Gxi estas la plej granda. Ni havas nenion
+kiu gxin similas ecx en la plej luksaj domoj de Usono." Tiu agnosko
+briligis sxiajn okulojn pro fiereco kaj plezuro. Mi rimarkis tion kaj
+kondutis konforme.
+
+"Mi jugxis ke tio lauxnecese vin surprizis," sxi diris. "Kaj estas
+ceterajxo. Gxi estas koverta de pli da peltoj ol kutimas--cxiuspecaj
+peltoj--fokaj, marlutraj, argxent-griz-vulpaj, ursaj, martesaj,
+zibelaj--cxiu speco de pelto, abundakvante. Kaj same pri la
+glaciblokaj lauxmuraj dormbenkoj, kiujn vi nomas 'litoj'. Cxu viaj
+podioj kaj dormbenkoj estas pli bone provizitaj cxe vi?"
+
+"Efektive, ne, Laskino. Tia kvalito ege mankas al ili." Tio placxis
+al sxi denove. Sxi pensis nur pri la _kvanto_ da peltoj kiun sxia
+estetika patro penadis reteni cxemane, ne pri ilia valoro. Mi
+povintus diri al sxi ke tiuj amasoj da ricxaj peltoj konsistigus
+trezoregon--aux almenaux en mia lando--sed tion sxi ne komprenintus.
+Tiuj ne estis la speco de posedajxoj kiuj taksigxas kiel valorajxoj
+cxe sxia gento. Mi povintus diri al sxi ke la vestajxoj surportataj
+de sxi, aux la cxiutagaj vestajxoj de la plej ordinara najbaro sxia,
+valoras dek du-dek kvin cent dolarojn, kaj ke cxe mi mi konas neniun
+kiu surmetas dekducentdolaran vestajxon por iri fisxkaptadi. Tamen
+sxi ne komprenintus. Tial mi diris nenion. Sxi reparolis:
+
+"Kaj aldone la forjxetakvujoj. Ni havas du en la salono kaj du en la
+restajxo de la domo. Tre maloftas ke oni havu du en la salono. Cxu vi
+havas du en la salono cxe vi?" Mi anhelis pensante pri tiuj kuvoj,
+sed renormaligxis antaux ol sxi konsciis pri mia kondicxo kaj mi
+diris entuziasme:
+
+"Nu, Laskino, mi hontas perfidante mian landon kaj vi promesu ne
+cxirkauxsciigu tion cxar mi parolas al vi konfidence, sed mi jxuras
+laux mia honoro ke ecx la plej ricxa viro de Nov-Jorko ne havas du
+forjxetakvujojn en sia salono."
+
+Sxi aplauxdigis siajn peltokovritajn manojn pro senkulpa gxojego kaj
+kriegis:
+
+"Ho, sed ne eblas ke vi verdiras, _nepre_ ne eblas!"
+
+"Efektive, ege eblas, mia karulino. Ni konsideru Vanderbilton.
+Vanderbilto estas preskaux la plej ricxa homo de la tuta mondo. Nu,
+se mi kusxus sur mia mortolito, mi ade dirus al vi ke ecx li ne havas
+du en sia salono. Ho, li havas ecx ne _unu_. Mi mortfalu surloke se
+mi ne diras la veron."
+
+Sxiaj belaj okuloj largxigxis pro surprizo kaj sxi diris malrapide
+kun speco de miro en la vocxo:
+
+"Kiel strange! Kiel nekredeble! Oni apenaux povas koncepti tion. Cxu
+li estas avara?"
+
+"Ne--ne temas pri tio. Li ne maltrankviligxas pri la kosto. Sed, nu,
+ho, nu, vi scias, tio povus sxajni pompega. Jes, jen estas la ideo.
+Li estas simpla viro kaj malbonvolas sin meti en elmontradon."
+
+"Nu, tia humileco tauxgas," diris Laskino, "se ni ne troigas la
+aferon. Sed kiel _aspektas_ lia logxejo?"
+
+"Nu, devige gxi aspektas malplene kaj malfinkonstruite, sed--"
+
+"Mi povas kredi tion! Mi neniam auxdis tiajxon. Cxu gxi estas bela
+logxejo--tio estas, alirilate?"
+
+"Suficxe bela, jes. Oni ege alttaksas gxin."
+
+La knabino silentis dum kelke da tempo kaj sidis reveme, rongxante
+kandel-ekstremajxon, versxajne strebante trapensi la aferon. Finfine
+sxi iom flankenskuis la kapon kaj sciigis decidige sian opinion:
+
+"Nu, laux mi, estas speco de humileco kiu estas _en si_ speco de
+pompo, kiam vi penetras la temon gxismedole. Kaj kiam viro kapablas
+elporti la koston de du forjxetakvujoj en sia salono sed malkonsentas
+ilin meti tie, povas esti ke li estas auxtente humilmensa, sed
+centoble pli eblas ke li nur strebas atentigi la publikan rigardon.
+Laux mia jugxo via S-ro Vanderbilto scias kion li faras."
+
+Mi entreprenis modifi tiun verdikton, opiniante ke
+du-forjxetakvujoj-normo maltauxgas por taksi homojn laux tutmonda
+skalo kvankam gxi suficxe tauxgas en propra socia medio. Sed la opinio
+de la knabino estis fiksita kaj mi ne sukcesis sxin konvinki. Baldaux
+sxi diris:
+
+"Cxe vi cxu la ricxuloj havas dormbenkojn tiel bonajn kiel la niaj,
+kaj faritajn el belaj largxaj glaciblokoj?"
+
+"Nu, ili estas iom bonaj, suficxe bonaj. Sed ili ne estas faritaj el
+glaciblokoj."
+
+"Mi ege scivolas. _Kial_ ili ne estas faritaj el glaciblokoj?"
+
+Mi klarigis la malfacilajxojn pri tio kaj la alta kosto de glacio en
+lando kie necesas atente kontroli vian glaciliveriston, sen kio via
+glacifakturo pezos pli ol via glacio. Tiam sxi demandis krivocxe:
+
+"Nekredeble! Cxu vi _acxetas_ vian glacion?"
+
+"Jes ja, devige, karulino."
+
+Sxi eligis ventegon da senruza ridado, kaj diris:
+
+"Ho, _neniam_ mi auxdis similan stultajxon! Do, estas abundego da
+gxi. Gxi havas nenian valoron. Vi konsideru! Glacio gxis distanco de
+cent mejloj videblas en la nunega momento. Mi ne konsentus
+intersxangxi fisxvezikon kontraux la tuta amaso da gxi."
+
+"Nu, vi diras tion cxar vi ne scipovas gxin taksi, vi provinca
+simplamensulineto. Se vi disponus tiun glacion en Nov-Jorko dum la
+somero, intersxangxe de gxi vi povus acxeti cxiujn balenojn de la
+merkato."
+
+Sxi rigardis min dubeme kaj diris:
+
+"Cxu vi parolas honestavorte?"
+
+"Neprege. Tion mi prijxuras."
+
+Tio meditemigis sxin. Baldaux sxi diris, kun eta suspiro:
+
+"Placxus al mi ekpovi logxi tie."
+
+Mi nur celis provizi sxin per valornormo kiun sxi scipovus kompreni.
+Sed mia celo mistrafis. Mi nur naskigis en sxi la supozon ke en
+Nov-Jorko balenoj estas abundaj kaj malmultkostaj kaj eksalivigis
+sxian busxon pri ili. Mi opiniis ke pli bone estus entrepreni mildigi
+la malbonon faritan de mi. Tial mi diris:
+
+"Sed se vi logxus tie, ne placxus al vi balenviando. Gxi placxas al
+neniu."
+
+"Kio!"
+
+"Efektive, balenviando placxas al neniu."
+
+"Sed _kial_ ne?"
+
+"Nu, mi ne bone scias. Temas pri antauxjugxado, mi opinias. Jes, jen
+la kialo. Nura antauxjugxado. Mi supozas ke starigis antauxjugxadon
+pri gxi iun antauxan fojon persono havanta nenion pli bonan por fari
+kaj post kiam tia kaprico estas eksurvojigita, vi scias, gxi emas
+dauxri senfine."
+
+"Tio veras, _nepre_ veras," diris la knabino mediteme. "Same kiel nia
+antauxjugxo pri sapo cxi tie--niaj triboj sentis antauxjugxon
+kontraux sapo en la komenco, vi scias."
+
+Mi ekrigardis sxin por certigi cxu sxi seriozas. Versxajne sxi jes ja
+seriozis. Mi hezitis, tiam diris, singarde:
+
+"Sed pardonu min. Cxu ili _sentis_ antauxjugxon kontraux sapo? Cxu
+_sentis_, kun isa finajxo?" kaj mia vocxo subenmoduligxis.
+
+"Jes. Sed nur en la komenco. Neniu bonvolis mangxi gxin."
+
+"Ho, jes. Nun mi komprenas. Antauxe mi ne kaptis vian ideon."
+
+Sxi reparolis:
+
+"Estis nura antauxjugxo. Kiam fremduloj alvenigis sapon cxi tien la
+unuan fojon, gxi placxis al neniu. Sed post kiam gxi lauxmodigxis,
+gxi placxis al cxiuj kaj nun havas gxin cxiu povanta pagi ties
+prezon. Cxu vi sxatas gxin?"
+
+"Jes ja, efektive. Se mi ne disponus pri gxi, mi mortus, precipe cxi
+tie. Cxu vi sxatas gxin?"
+
+"Mi gxin _amegas_. Cxu vi sxatas kandelojn?"
+
+"Mi ilin jugxas nepra bezonajxo. Cxu sxatas ilin vi?"
+
+Sxiaj okuloj kvazaux ekdancadis kaj sxi proklamis:
+
+"Ho! Ne parolu pri tio! Kandeloj! Kaj sapo!
+
+"Kaj fisxinternajxoj!"
+
+"Kaj fervojmazuto!"
+
+"Kaj negxsxlimo!"
+
+"Kaj balengraso!"
+
+"Kaj kadavrajxo! Kaj sauxrkrauxto! Kaj abelvakso! Kaj gudro! Kaj
+terebinto! Kaj melaso! Kaj--"
+
+"Ho, ne! Ne dauxrigu la liston! Mi pereos pro ekstazo!"
+
+"Kaj tiam kunservi cxion en sxlimtrogo kaj inviti la najbarojn kaj
+ekmangxegi!"
+
+Sed tiu vizio pri ideala bankedo estis troajxo por sxi kaj la
+kompatindulino svenis. Mi frotigis negxon kontraux sxian vizagxon
+kaj sxin reanimigis kaj post iom da tempo sukcesis mildigi sxian
+ekscitigxon. Iom post iom sxi reaktivigis sian rakontadon:
+
+"Do, ni komencis logxi cxi tie, en tiu bonega domo. Sed mi estis
+malfelicxa. Jen estas la kialo. Mi naskigxis por ami. Mi opiniis ne
+povi vere felicxigxi sen amo. Mi deziris esti amata por mi mem. Mi
+deziris idolon kaj mi deziris esti la idolino de mia idolo. Nur
+reciproka idoladorado kontentigus mian ardan naturon. Mi disponis
+abunde pri amkandidatoj--tro abunde, efektive--sed cxiu el ili,
+senescepte, havis fatalan difekton. Neniu el ili sukcesis gxin
+kamufli. Ne estis mi kiun ili deziris sed mian ricxecon."
+
+"Cxu vian ricxecon?"
+
+"Jes, cxar mia patro estas la plej ricxa homo de nia tribo, ecx de iu
+ajn tribo de cxi tiuj regionoj."
+
+Mi scivolemis pri la konsistigo de la ricxeco de sxia patro. Ne povus
+temi pri la domo. Iu ajn povus konstrui ties samajxon. Ne povus temi
+pri la peltoj. La tribo taksis ilin senvaloraj. Ne povus temi pri
+la sledo, la hundoj, la harpunoj, la boato, la ostaj fisxhokoj kaj
+kudriloj, aux ceteraj tiajxoj. Ne, tiuj ne konsistigis ricxecon.
+Tial, kio povus esti la fonto de la ricxeco de tiu viro? Kio povintus
+alvenigi al lia domo tiun amason da ficelaj edzigxkandidatoj? Sxajnis
+al mi, finanalize, ke pli bone estus pridemandi tion. Tial mi
+pridemandis. Videble mia demando tiel kontentigis la knabinon ke mi
+ekkonsciis ke sxi jam antauxe deziregis ke mi gxin starigu. Sxi
+suferis tiom multe dezirante sciigi la aferon kiom mi dezirante gxin
+ekscii. Sxi sin alpremis konfidence kontraux min kaj diris:
+
+"Divenu kiom li valoras--vi neniam scipovos diveni."
+
+Mi sxajnigis konsideri la aferon profunde dum sxi rigardis mian
+anksian kaj laboreman mienon kun voranta kaj ravita interesigxo. Kaj
+kiam finfine mi rezignis kaj petis sxin kontentigi mian deziron
+dirante al mi sxi mem kiom valoras tiu polusa Vanderbilto, sxi metis
+la busxon kontraux mian orelon kaj flustris, impone:
+
+"_Dudek du fisxhokoj_--ne ostaj, sed fremdaj--_fabrikitaj el auxtenta
+fero!_"
+
+Tiam sxi retirigxis kun teatra salteto, por observi la efekton. Mi
+faris mian nepran plejon por ne malkontentigi sxin.
+
+Mi paligxis kaj murmuretis:
+
+"Nome de la Granda Skoto!"
+
+"Tio tiel veras kiel vi vivas, S-ro Tvajno!"
+
+"Laskino, vi min trompas. Vi ne parolas sincere."
+
+Sxi ektimigxis kaj maltrankviligxis. Sxi proklamis:
+
+"S-ro Tvajno, cxiu vorto veras, cxiu vorto. Kredu min. Vi jes ja min
+kredas, cxu ne? Diru ke vi min kredas. Bonvolu diri ke vi kredas min!"
+
+"Mi--nu, jes, mi kredas--almenaux mi _penadas_ kredi. Sed cxio okazis
+tiel _subite_. Tiel subite kaj humilige. Vi ne devus fari tiajxon en
+tiu rapida maniero. Tio--"
+
+"Ho, mi _tiom_ bedauxras! Se mi nur antauxpensintus--"
+
+"Nu, ne gravas, kaj mi ne plu vin kulpigas cxar vi estas juna kaj
+senpripensa kaj kompreneble vi ne scipovis antauxscii kiun efekton--"
+
+"Sed, ho, ve, mi certe devintus pli bone _taksi_ la situacion. Nu--"
+
+"Vidu, Laskino, se vi parolintus pri kvin-ses fisxhokoj por anonci la
+temon kaj tiam iom post iom--"
+
+"Ho, mi komprenas, mi komprenas. Tiam iom post iom aldonintus unu,
+tiam du, tiam--ho, kial mi ne elpensis tion?"
+
+"Ne gravas, kara infano, tute ne gravas. Mi fartas pli bone nun. Post
+iom da tempo mi estos renormaligxinta. _Sed_--eklancxi la tutan
+dudekduensemblon al malpretulo kiu aldone iom malbonfartas--"
+
+"Ho, krimo jes ja tio estis. Sed vi pardonu min. Bonvolu diri ke vi
+min pardonas. Bonvolu!"
+
+Post rikolti bonan provizon da tre placxaj petado kaj persvado kaj
+konvinkado, mi pardonis sxin kaj sxi refelicxigxis kaj post iom da
+tempo rekomencis rakonti sian aventuron. Baldaux mi konsciis ke la
+familia trezoro enhavas ankoraux ceteran valorajxon--iuspecan
+juvelajxon, versxajne--kaj ke sxi klopodas eviti paroli malkasxe pri
+gxi, timante ke mi denove paralizigxu. Sed mi deziris informigxi
+ankaux pri tiu ajxo kaj petegis sxin diri al mi kio gxi estas. Sxi
+timis. Sed mi insistis kaj promesis antauxapogi min cxi tiun fojon
+kaj esti preta por ke la sxoko ne min difektu. Sxi plenis je
+malcertoj sed tro fortis por sxi la tento sciigi tiun mirindajxon al
+mi kaj gxui miajn miron kaj admiron kaj sxi konfesis gxin porti sur
+sia persono kaj diris ke se mi _certas_ esti preta--kaj tiel plu kaj
+tiel plu--kaj tiam enigis manon en la sinon kaj eligis batitan
+kvadraton de latuno, samtempe kontrolante anksie mian rigardon.
+Mi falis kontraux sxin en bone sxajnigita sveno, kiu kontentigis
+sxian koron kaj samtempe preskaux senigis sxin je gxi. Kiam mi
+renormaligxis kaj trankviligxis, sxi deziregis ekscii kion mi opinias
+pri sxia juvelajxo.
+
+"Kion mi opinias pri gxi? Mi taksas gxin la plej ekskvizita ajxo kiun
+mi iam vidis."
+
+"Cxu vere? Kiom agrable estas ke vi tiel diras. Sed gxi estas jes ja
+vera amindajxo, cxu ne?"
+
+"Nu, mi nepre ne povas malkonsenti. Pli placxus al mi gxin posedi ol
+la ekvatoron."
+
+"Mi opiniis ke vi admiros gxin," sxi diris. "Mi jugxas gxin _tiom_
+bela. Kaj ne ekzistas cetera en cxiuj cxi tiuj latitudoj. Homoj
+alvenis la tutan distancon ekde Malfermata Polusa Maro por gxin
+rigardi. Cxu iam antauxe vi vidis similajxon?"
+
+Mi diris ke ne, cxi tiu estas la unua kiun mi vidis iam. Multe min
+dolorigis devi diri tiun malavaran mensogon, pro tio ke mi jam
+vidis en antauxaj tempoj milionon da ili cxar tiu simpla juvelo
+sxia estis nenio alia ol malnova difektita bagagxidentigilo de
+Nov-Jorko-Centra-Trajndomo.
+
+"Sankta tero!" mi diris. "Vi certe ne cxirkauxiras portante tion sur
+via persono tiumaniere, tute sole kaj sensxirme, ecx senhunde, cxu?"
+
+"Sxsxsx! Ne tiel lauxte!" sxi diris. "Neniu scias ke mi gxin
+surportas. Ili supozas ke gxi estas en la trezorejo de Pacxjo. Kutime
+gxi estas tie."
+
+"Kie estas la trezorejo?"
+
+Estis malsubtila demando kaj dum momento sxi aspektis surprizite kaj
+iom suspekte, sed mi diris:
+
+"Ho, komprenu, vi ne pritimu min. En mia lando estas sepdek milionoj
+da logxantoj kaj, kvankam ne decas ke mi mem diru tion, cxiuj el
+senescepte, bonvolus konfidi al mi sennombrajn fisxhokojn."
+
+Tio retrankviligis sxin kaj sxi diris al mi kie en la domo la hokoj
+estas kasxitaj. Tiam sxi iom forlasis sian temon por fanfaroneti
+pri la grando de la tabuloj da travidebla glacio konsistigantaj
+la fenestrojn de la domego kaj demandis al mi cxu iam mi vidis
+similajxojn cxe mi kaj mi respondis senhezite kaj tute malkasxe ke
+ne, kio pli placxis al sxi ol sxi sukcesis eltrovi vortojn en kiuj
+vesti sian kontentigxon. Estis tiel facile placxi al sxi kaj tiel
+placxe al mi ke mi dauxrigis la temon, dirante:
+
+"Ho, Laskino, vi estas jes ja bonsxanca knabino--cxi tiu belega domo,
+cxi tiu delikata juvelajxo, tiu ricxa trezoro, la tutajxo de tiu
+impona negxo, kaj luksaj glacimontoj kaj senfina sterileco, kaj
+publikaj ursoj kaj rosmaroj, kaj noblaj libereco kaj grandeco, kaj
+cxies admiraj okuloj vin rigardantaj, kaj cxies omagxo kaj respekto
+senpete disponeblaj al vi; juna, ricxa, belega, sercxata, amindumata,
+enviata, kun cxiu bezono havebla, cxiu deziro atingebla, cxiu volo
+plenumebla--tio estas senlima bonfortuno! Mi jam vidis miriadojn da
+knabinoj, sed cxiujn tiujn eksterordinarajn komplimentojn mi rajtas
+aserti verdire nur pri vi. Kaj vi meritas--vi meritas cxion tion,
+Laskino--tion mi kredas en mia koro."
+
+Fierigis kaj felicxigis sxin auxdi min diri tion kaj sxi dankis min
+foje kaj refoje pro tiu lasta asertajxo kaj sxiaj vocxo kaj okuloj
+komprenigis al mi ke sxia koro estis tusxita. Baldaux sxi diris:
+
+"Tamen ne cxio estas sunbrilo. Ankaux nuban flankon havas la
+situacio. La sxargxo de ricxeco estas peza por subteni. Foje mi
+scivolis cxu ne estus pli bone esti malricxa--almenaux ne
+pretermodere ricxa. Dolorigas min vidi najbarajn tribanojn kiuj
+preterpasas kaj subauxdi ilin diri, respektege, unu al la alia,
+'Jen--jen sxi estas--la filino de la milionulo!' Kaj foje ili diras
+bedauxre, 'Sxi ruligxas en fisxhokoj dum mi--nenion mi havas.' Tio
+rompas al mi la koron. Kiam mi estis infano kaj ni estis malricxaj,
+ni dormis sen fermi la pordon, se ni tiel deziris. Sed nun--nun ni
+bezonas dungi noktogardiston. En tiu epoko mia patro estis
+mildahumora kaj komplezema al cxiuj. Sed nun li estas auxstera kaj
+aroganta kaj maltoleras senformalecon. Pasintece li pensis nur pri
+sia familio sed nun, dum li cxirkauxiras, liaj fisxhokoj konsistigas
+lian ununuran priokupajxon. Kaj pro lia ricxeco cxiuj kauxras antaux
+li kaj montrigxas servemacxaj pri li. Antauxe neniu ridis pri liaj
+sxercoj cxar cxiam ili estis malnovmodaj kaj preterkredeblaj kaj
+senbonkvalitaj cxar mankis al ili la ununura elemento povanta pravigi
+sxercon--la humurelementon. Sed nun cxiuj ridas kaj ridacxas pri tiuj
+mornajxoj kaj se iu ajn forgesas fari tion, tio ege malplacxas al mia
+patro kaj li ne hezitas elmontri sian malgxojon. Antauxe oni ne petis
+lian opinion pri io ajn kaj kiam li sciigis gxin senpete, gxi estis
+senvalora. Gxi havas ankoraux tiun difekton, tamen cxiuj petas gxin
+kaj gxin aplauxdas. Kaj li mem partoprenas en la aplauxdado, cxar
+mankas al li auxtenta diskreteco kaj abunda takto. Li malaltigis
+la karakteron de nia tuta tribo. Antauxe gxi estis honesta kaj
+vireca gento. Nun gxi konsistas el mizeraj hipokritoj, moligitaj
+per servitudo. En la profundego de mia koro mi abomenas cxiujn
+milionulajn vivmanierojn! Nia tribo estis antauxe ordinara simpla
+gento kiun kontentigis la ostaj fisxhokoj de iliaj gepatroj. Nun
+avareco ilin konsumas kaj ili volonte sin senigus je cxiu sento pri
+honoro kaj honesteco por havigi al si la malnobligantajn ferajn
+fisxhokojn de la fremdulo. Tamen mi ne rajtas insisti pri tiuj
+malgxojaj temoj. Kiel mi jam diris, estis mia revo esti amata por
+mi mem.
+
+"Finfine sxajnis ke tiu revo estis plenumota. Iun tagon alvenis
+nekonato dirante ke lia nomo estas Kalulo. Mi sciigis al li mian
+nomon kaj li diris ke li min amas. Mia koro saltegis pro dankemo kaj
+plezuro cxar mi jam ekamis lin unuavide kaj nun mi agnoskis al li
+tiun amon. Li min alprenis sur la bruston kaj diris ne deziri esti
+pli felicxa ol nun. Ni piedpromenadis kune trans la bankizerojn,
+rakontante cxion pri si unu al la alia kaj planante, ho! la plej
+belan estontecon. Kiam ni lacigxis ni sidigxis kaj mangxis cxar li
+havis sapon kaj kandelojn kaj mi kunportis balengrason. Ni malsatis
+kaj neniam antauxe mangxajxo havis tiel bonan guston.
+
+"Li apartenis al tribo kies frekventejoj situis en la fora nordo kaj
+mi eksciis ke li neniam auxdis pri mia patro, kio ege min gxojigis.
+Mi volas diri ke li jam auxdis pri la milionulo sed neniam auxdis
+lian nomon. Tial, vi komprenu, li ne povis scii ke mi estas la
+heredontino. Vi rajtas kredi ke mi ne diris tion al li. Finfine mi
+estis amata por mi kaj estis kontenta. Mi estis tiel felicxa--ho! pli
+felicxa ol vi povas imagi.
+
+"Iom post iom la vespermangxhoro alproksimigxis kaj mi kondukis lin
+al nia hejmo. Kiam ni estis atingontaj nian domon li ekmiregis kaj
+kriis:
+
+"'Kiom bonega! Cxu apartenas al via patro _tio_?'
+
+"Auxdi tiun vocxtonon kaj vidi tiun admiran lumon en lia rigardo min
+ekdolorigetis, sed baldaux la sento forpasis cxar mi tiom amis lin
+kaj li havis tiel belan kaj noblan aspekton. Mia tuta familio da
+onklinoj kaj onkloj kaj gekuzoj kontentigxis pri li kaj oni invitis
+multajn gastojn kaj fermegis la domon kaj ekbruligis la cxifonlampojn
+kaj kiam cxio estis varma kaj komforta kaj sufokega, ni estigis
+gxojan bankedon por festi mian fiancxinigxon.
+
+"Kiam la bankedo finigxis, la orgojlo de mia patro lin superis kaj
+li ne rezistis al la tento elmontri siajn ricxecojn kaj vidigi al
+Kalulo kian bonsxancon tiu atingis hazardavoje--kaj cxefkiale,
+kompreneble, li deziris gxui la mirego de la kompatindulo. Mi
+povintus ekplori--sed tiajxo ne sukcesintus malpersvadi mian patron,
+tial mi diris nenion sed dauxre sidadis kaj suferis.
+
+"Mia patro aliris rektalinie la kasxejon, en la plena vidkampo de
+cxiuj, kaj eligis la fisxhokojn kaj revenportis ilin kaj svingjxetis
+ilin super mia kapo, tiamaniere ke ili falis en brila miksajxo sur la
+provizoran tableton kiun konsistigis la genuo de mia amanto.
+
+"Kompreneble, la miriga spektaklo senspirigis la kompatindan knabon.
+Li sukcesis nur fiksrigardi pro stulta surprizigxo kaj scivoli kiel
+ununura homo povas akiri tiajn nekredeblajn ricxecojn. Tiam baldaux
+li suprenrigardis brilokule kaj ekkriis:
+
+"'Tial, estas _vi_ kiu estas la renoma milionulo!'
+
+"Mia patro kaj cxiuj ceteraj cxeestantoj kvazaux eksplodis per
+kriegoj de felicxa ridado kaj kiam mia patro kunigis la trezoron
+senzorge same kiel gxi estus nura rubajxo havanta nenian valoron kaj
+gxin revenportis al ties kasxloko, la surprizo de Kalulo estis
+studindajxo. Li diris:
+
+"'Cxu eblas ke vi staplas tiajxojn sen ilin kompti?'
+
+"Mia patro eligis orgojlan cxevalridegon kaj diris:
+
+"'Nu, verdire, oni konscias ke _vi_ neniam estis ricxa pro tio ke
+tiel gravas por vi simpla afero kiel unu-du fisxhokoj.'
+
+"Kalulo konfuzigxis kaj klinis la kapon, tamen diris:
+
+"'Ho, efektive, sinjoro, mi neniam valoris ecx la pikilon de unu el
+tiaj multkostajxoj kaj neniam antauxe vidis viron tiel ricxan je ili
+ke valoris la penon nombri lian provizon cxar gxis nun la plej ricxa
+viro kiun mi konis disponis nur tri.'
+
+"Mia stulta patro kriegis denove pro naiva plezurego kaj ne
+entreprenis korekti la supozon ke li ne kutimas nombri siajn hokojn
+por ilin atente kontroli. Li pavadis, vi komprenu. Cxu ilin nombri?
+Ho, cxiun tagon li nombris ilin.
+
+"Mi renkontis mian karulon kaj konatigxis kun li je tagigxo kaj lin
+kondukis cxe mi je noktigxo nur tri horojn poste--cxar en tiu tempo
+la tagoj malplilongigxis anticipe al la sesmonatdauxra nokto. Ni
+festis dum multaj horoj. Tiam finfine la gastoj foriris kaj ni
+ceteraj nin situigis dise laux la muroj sur la dormbenkoj kaj baldaux
+cxiuj krom mi perdigxis en songxado. Mi estis tro felicxa, tro
+ekscitita por dormi. Post kiam mi jam kusxis senbrue dum longa, longa
+tempo, malklara formo preterpasis min kaj englutigxis en la malhelo
+pleniganta la foran ekstremajxon de la domo. Mi ne scipovis distingi
+kiu gxi estis, nek cxu gxi estis viro aux virino. Baldaux la formo,
+aux eble alia formo, preterpasis irante en la kontrauxa direkto. Mi
+scivolis kion signifas cxio tio sed scivoli malutilis. Kaj
+scivolante, mi ekdormis.
+
+"Mi ne scias dum kiom da tempo mi dormis sed subite mi plene vekigxis
+kaj auxdis mian patron diri en terura vocxo: 'Laux la granda
+Negxo-Dio, mankas fisxhoko!' Io diris al mi ke tio auxguras
+malgxojon por mi kaj la sango de miaj vejnoj ekmalvarmigxis. Mia
+antauxsento konfirmigxis en la same instanto. Mia patro kriegis:
+'Vekigxu cxiuj kaj ekkaptu la fremdulon!' Tiam auxdigxis ekbruo de
+kriegoj kaj sakrajxoj el cxiuj flankoj kaj vidigxis freneza hastado
+de malklaraj figuroj tra la malhelo. Mi kuregis subteni mian karulon
+sed kion mi povis fari krom stari kaj premtordi la manojn? Jam
+apartigis lin disde mi vivanta hommuro. Oni ligis al li manojn kaj
+piedojn. Nur post kiam li estis sekure ligita oni permesis ke mi lin
+aliru. Mi lancxis min sur lian kompatindan ofenditan formon kaj
+ploregis pro malgxojo sur lia brusto dum mia patro kaj mia tuta
+familio min primokis kaj lin mistraktis per minacoj kaj hontigaj
+epitetoj. Li toleris tiun malbontraktadon kun trankvila digno kiu
+amatigis lin de mi ecx pli ol iam ajn kaj fierigis kaj felicxigis
+min, benitan per la sxanco suferi kun li kaj por li. Mi auxdis mian
+patron ordoni ke la pliagxuloj de la tribo kunvenigxu cele al jugxi
+mian Kalulon por lia vivo.
+
+"'Kio?' mi diris. 'Cxu antaux ol sercxi la perditan hokon?'
+
+"'Cxu perditan hokon?' cxiuj kriegis priride. Kaj mia patro aldonis
+moke: 'Retirigxu, cxiuj, kaj dece ekseriozigxu. Sxi deziras sercxi
+tiun _perditan_ hokon. Ho, sendube sxi malkovros gxin.' Post kio
+cxiuj ekridis denove.
+
+"Mi ne perturbigxis. Mi sentis neniajn timojn, neniajn dubojn. Mi
+diris:
+
+"'En la nuna momento estas via vico ridi. Sed alvenos nia vico.
+Atendu kaj konsciu.'
+
+"Mi alprenis cxifonlampon, opiniante povi malkovri tiun mizeracxajxon
+en nura momenteto. Kaj mi iniciatis mian sercxadon kun tiom da
+memfido ke miaj tribanoj seriozigxis, ekante suspekti esti eble tro
+hastintaj. Sed, ve! ho, ve! Ho, la amareco de cxi tiu sercxado.
+Okazis profunda silento dum kiu oni povis nombri la fingrojn dek-dek
+du fojojn. Tiam mia koro komencis malfortigxi kaj cxirkaux mi
+rekomencigxis la kunmokado kiu dauxre plilauxtigxis kaj plicertigxis
+gxis, kiam finfine mi rezignis, ili eksplodis en salvo post salvo da
+kruda ridado.
+
+"Neniu ekscios iam kion mi suferis tiam. Sed mia amo subtenis kaj
+plifortigis min kaj mi aliris mian decan postenon flanke de Kalulo
+kaj cxirkauxbrakis lian kolon kaj flustris en lian orelon, dirante:
+
+"'Vi estas senkulpa, mia proprulo. Tion mi pricertas. Sed diru tion
+al mi vi mem por min komfortigi por ke mi toleru kian ajn nin
+atendantan estontecon.'
+
+"Li respondis:
+
+"'Tiel certege kiel mi staras mortorande en la nuna momento, mi estas
+senkulpa. Trankviligxu, tial, ho, kontuzita koro! Estu en paco, ho,
+vi spirado de miaj naztruoj, vivo de mia vivo!'
+
+"'Nun, tial, alvenu la pliagxuloj!' Kaj dum mi eldiris la vortojn, mi
+auxdis ekstere alproksimigxantan sonadon de knaranta negxo kaj tiam
+vizion pri klinigxantaj formoj enirantaj lauxvice traporde--la
+pliagxuloj.
+
+"Mia patro akuzis plenceremonie la kaptiton kaj rakontis la eventojn
+de la nokto. Li diris ke la sentinelo staris ekstere antauxporde kaj
+ke enestis la domon neniu krom la familianoj kaj la fremdulo. 'Cxu
+familianoj sxtelprenus proprajn havajxojn?'
+
+"Li pauxzis. La pliagxuloj sidis senparole dum multaj minutoj.
+Finfine unu post la alia cxiu diris al sia najbaro, 'Cxi tio auxguras
+malbone por la fremdulo.' Dolorigaj vortoj por miaj oreloj. Tiam mia
+patro sidigxis. Ho, mizera, mizerulino ke mi! En tiu sama momento mi
+disponis la eblon senkulpigi mian karulon sed pri tio ne konsciis!
+
+"La tribunalestro demandis:
+
+"'Cxu cxeestas iu ajn deziranta defendi la akuziton?'
+
+"Mi starigxis kaj diris:
+
+"'Kial _li_ volintus sxtelpreni tiun hokon, aux iun ajn ceteran aux
+cxiujn el ili? Post plua tago li farigxintus heredonto de la tuta
+aro!'
+
+"Mi staris, atendante. Estis longa silento dum la vaporoj de la
+multaj spiradoj levigxis cxirkaux mi kiel nebulo. Finfine unu post la
+alia la pliagxuloj kapjesis plurfoje malrapide kaj murmuris: 'La
+eldirajxo de la knabino havas forton!' Ho, kiel korkomfortigaj estis
+tiuj vortoj! Tiel efemeraj, tamen tiel altvaloraj! Mi sidigxis.
+
+"'Se iu ajn deziras paroli pli longe, ekparolu nun li aux sxi. Se ne,
+tiu restu de nun antauxen en silento,' diris la tribunalestro.
+
+"Mia patro starigxis kaj diris:
+
+"'En la nokto, formo preterpasis min en la malhelo, irante en la
+direkto al la trezorejo, kaj baldaux revenis. Mi nun opinias ke
+estis la fremdulo.'
+
+"Ho, mi estis svenonta! Gxis nun mi supozis ke tio estas mia sekreto.
+Ecx la alkrocxo de la granda Glaci-Dio mem ne povintus gxin eltrenegi
+el mia koro.
+
+"La tribunalestro diris severe al mia kompatinda Kalulo:
+
+"'Parolu!'
+
+"Kalulo hezitis, tiam respondis:
+
+"'Estis mi. Mi ne sukcesis dormi tiom mi pensis pri la belaj hokoj.
+Mi iris tien kaj kisis ilin kaj ilin karesis por pacigi mian spiriton
+kaj gxin dronigi en senkulpa gxojo. Tiam mi remetis ilin. Eblas ke mi
+faligis unu sed mi sxtelprenis ne ecx unu.'
+
+"Ho, pereiga konfeso por fari en tia loko! Okazis terura silento. Mi
+konsciis ke li proklamis propran kondamnon kaj ke cxio finigxis. Sur
+cxiu vizagxo hieroglifigxis la vortoj: 'Konfeso gxi estas! kaj
+bagatela, lama, malsolida.'
+
+"Mi sidis, spirante anhele, atendante. Baldaux mi auxdis la solenajn
+vortojn kiujn mi sciis esti venontaj. Kaj cxiu vorto, kiam gxi
+alvenis, estis trancxilo en mia koro:
+
+"'Estas la ordono de la tribunalo ke la akuzito estu submetita al
+_jugxado per akvo_.'
+
+"Ho, malbenita estu la kapo de tiu alportinta al nia lando 'jugxadon
+per akvo'. Gxi alvenis, antaux generacioj, el iu fora lando situanta
+neniu scias kie. Antaux tio niaj patroj utiligis auxguradon kaj
+aliajn malcertajn jugxrimedojn kaj sendube okazis fojfoje ke kelkaj
+kompatindaj estajxoj travivis la sperton. Sed ne okazas tiel en
+la kazo de jugxado per akvo kiu estas eltrovajxo de homoj pli sagxaj
+ol ni kompatindaj sensciaj sovagxuloj. Pere de gxi la senkulpuloj
+montrigxas senkulpaj sendube, sendispute, cxar ili dronas. Kaj la
+kulpuloj montrigxas kulpaj kun la sama certeco cxar ili ne dronas.
+Mia koro rompigxis en mia brusto, cxar mi diris, 'Li estas senkulpa,
+kaj li subiros la ondojn kaj neniam plu mi lin revidos.'
+
+"Mi ne forlasis lin post tio. Mi lamentis en liaj brakoj dum la
+tuta dauxro de la pretervaloraj horoj kaj li elversxis sur min la
+profundan fluadon de lia amo kaj, ho! mi estis tiel mizera kaj tiel
+felicxa! Finfine, sxirprene ili disapartigis nin kaj mi postsekvis
+ilin ploregante kaj vidis ilin lin forlancxi en la maron. Tiam mi
+kovris la vizagxon permane. Cxu dolorego? Ho, mi konas la plej
+profundajn el la diversaj profundaj signifojn de tiu vorto!
+
+"En la sekvinta momento la homoj kriegis eksplode pro malica gxojo
+kaj mi malkovris la vizagxon, surprizegite. Ho, amara vidajxo! Li
+_nagxadis_!
+
+"Tuj mia koro sxtonigxis, glaciigxis. Mi diris: 'Li estis kulpa kaj
+li mensogis al mi!'
+
+"Mi forturnigxis malestime kaj survojigxis hejmdirekten.
+
+"Ili kondukis lin sur la foran maron kaj lin postlasis sur glacimonto
+drivanta suden en la grandaj akvoj. Tiam mia familio hejmenrevenis
+kaj mia patro diris al mi:
+
+"'Via sxtelisto sendis al vi sian mesagxon de mortanto, dirante:
+"Diru al sxi ke mi estas senkulpa kaj ke lauxlonge de la tagoj kaj la
+horoj kaj la minutoj dum kiuj mi malsatos kaj pereos mi dauxre amos
+sxin kaj pensos pri sxi kaj benos la tagon kiu disponigis al mi la
+vidajxon pri sxia dolcxa vizagxo." Tre bela, ecx poezia!'
+
+"Mi diris: 'Li estas malpurajxo! Mi neniam plu auxdu pri li denove!'
+Kaj, ho! konsideru! Li estis _jes ja_ malgraux cxio senkulpa.
+
+"Naux monatoj--naux mornaj, malfelicxaj monatoj--forpasis kaj finfine
+alvenis la tago de la Granda Cxiujara Ofero, kiam cxiuj frauxlinoj de
+la tribo lavas la vizagxon kaj kombas la hararon. Responde al la unua
+movo de mia kombilo, elfalis la fatala fisxhoko de kie gxi nestis
+dum cxiuj tiuj monatoj kaj mi falis en svenado en la brakojn de mia
+rimorsa patro! Gxemante, li diris: 'Ni murdis lin kaj neniam plu mi
+ridetos.' Li tenis la promeson. Auxskultu: ekde tiu tago gxis la
+hodiauxa ne forpasas ununura monato sen ke mi kombu la hararon. Sed,
+ho! por kio utilas cxio tio nun?"
+
+Tial finigxis la modesta rakonteto de la kompatinda frauxlino,
+pere de kiu ni ekscias ke, pro tio ke cent milionoj da dolaroj
+en Nov-Jorko kaj dudek du fisxhokoj sur la limo de Arkta Cirklo
+reprezentas la saman financan superecon, homo trovigxanta en
+malricxaj cirkonstancoj stultuligxas restante en Nov-Jorko kiam li
+povas acxeti fisxhokojn gxis valoro de dek cendoj kaj elmigri.
+
+
+
+
+KANIBALISMO EN LA VAGONOJ
+
+
+Mi vizitis Sankta-Luizon lastatempe kaj dum mia gxisokcidenta
+vojagxo, post vagonsxangxo cxe Tero-Hoto, en sxtato Indianio, milda
+bonvolaspekta sinjoro cxirkaux kvardekkvin-, aux eble kvindekjara,
+entrajnigxis cxe unu el la lauxvojaj stacionoj kaj sidigxis apud mi.
+Ni interparolis afable pri diversaj temoj dum, eble, horo, kaj mi
+jugxis lin ege inteligenta kaj distra. Kiam li eksciis ke mi logxas
+en Vasxingtono, li tuj komencis starigi demandojn pri diversaj
+publikaj homoj kaj pri Uson-Parlamentaj aferoj. Kaj mi baldaux
+konsciis ke mi interparolas kun viro bone konanta la publikajn kaj
+malpublikajn flankojn de la politika vivo de la Cxefurbo, ecx
+la kutimojn kaj manierojn kaj procedrimedojn de Senatoroj kaj
+Reprezentantoj en la Cxambroj de la tutlanda Parlamento. Baldaux du
+viroj haltis apud ni dum ununura momento kaj unu diris al la alia:
+
+"Hariso, se vi konsentos fari tion por mi, mi neniam vin forgesos,
+mia knabo."
+
+La rigardo de mia nova kamarado eklumigxis placxe. La vortoj
+revigligis felicxan memorajxon, mi supozis. Tiam lia vizagxo farigxis
+meditema, preskaux malgxoja. Li turnigxis al mi kaj diris, "Permesu
+ke mi rakontu al vi historieton. Permesu ke mi vin informu pri
+sekreta cxapitro de mia vivo--cxapitro neniam aludita de mi ekde la
+tago kiam okazis ties eventoj. Auxskultu pacience kaj promesu al mi
+ke vi min ne interrompos."
+
+Mi promesis kaj li rakontis la sekvontan strangan aventuron,
+parolante foje kun vigleco, foje kun melankolio, sed cxiam kun emocio
+kaj seriozo.
+
+       *       *       *       *       *
+
+En la 19a de decembro 1853 mi forlasis Sankta-Luizon sur la vespera
+trajno aliranta Cxikagon. Entute estis nur dudek kvar pasagxeroj.
+Estis neniaj virinoj, neniaj infanoj. Ni estis en bona humoro kaj
+baldaux formigxis placxaj kunrilatoj. La vojagxo promesis esti
+felicxa. Nenia ano de nia kompanio, mi opinias, spertis ecx la plej
+svagan antauxsenton pri la honorajxoj baldaux nin surfalontaj.
+
+Je la dekunua de la vespero peza negxo komencis faladi. Baldaux post
+eliri vilagxeton Veldenon, ni eniris tiun vastegan prerian solecejon
+etendantan sian senfinan leuxgaron da sendoma morno en la direkto al
+Jubileaj Kolonioj. La ventoj, malbremsataj far arboj aux montetoj,
+aux ecx nomadaj rokoj, fajfegis feroce trans la ebenan sovagxejon,
+pelante la falantan negxon antaux si kiel sxprucajxon fontintan el la
+kresthavaj ondoj de sxtorma maro. La negxo pliprofundigxis rapide kaj
+ni sciis, pro la mildigita rapido de la trajno, ke la lokomotivo
+traplugis gxin kun konstante pligrandigxanta malfacileco. Efektive,
+foje gxi preskaux plenhaltis meze de grandegaj drivajxoj sin
+amasigintaj kiel kolosaj tomboj trans la fervojon. Interparolado
+komencis maloftigxi. Gajecon anstatauxis serioza maltrankviligxo. La
+eblo ekmalliberigxi en la negxo, sur la malmilda prerio, kvindek
+mejlojn for de iu ajn konstruajxo, sin anoncis al cxiu menso kaj
+etendis sur cxiun spiriton sian malesperigantan influon.
+
+Je la dua de la mateno mi vekigxis el malfacila dormado pro la cxeso
+de cxiu movado cxirkaux mi. La timigega vero sin trudis al mi kun
+fulma rapideco: negodrivajxo malliberigis nin! "Cxiuj manoj eksaltu
+al la savado!" Cxiu viro obeis tujege. En la sovagxan nokton, la
+pecxan malhelon, la ondegan negxon cxiu estulo sin lancxis, plene
+konsciante ke momento malsxparata nun povos pereigi nin cxiujn
+poste. Sxovelilojn, manojn, tabulojn--ion ajn, cxion ajn povantan
+flankenmovi negxon ni ekfunciigis. Strangan bildon konsistigis
+tiu malgranda kompanio da frenezaj viroj batalantaj kontraux la
+amasigxantaj negxoj, duone en la plej malhela ombro, duone en la
+kolerigita lumo de la lokomotiva reflektoro.
+
+Nura mallonga horo suficxis por pruvi la nepran senutilon de niaj
+klopodoj. La sxtormo barikadis la vojon per dekduo da drivajxoj dum ni
+forsxovelis unu. Kaj ecx pli malbone, ni eksciis ke la lasta granda
+antauxenpelo de la lokomotivo rompis la antaux-malantaux-sxafton de la
+pelrado! Ecx havante malfermitan vojon antaux ni, ni estintus tamen
+senhelpaj. Ni eniris la vagonon lacigitaj pro nia laboro kaj ege
+malgxojaj. Ni kunigxis cxirkaux la hejtostovoj kaj analizis tre
+serioze nian situacion. Ni disponis pri nepre neniaj provizoj--sur
+tio bazigxis nia cxefa cxagreno. Maleblis ke ni frostigxu cxar estis
+bona provizo da ligno en la tendro. Jen estis nia sola konsolajxo. La
+diskutado finigxis je nia agnosko pri la malkuragxiga decido de la
+konduktoro, t.e., ke certege mortus iu ajn homo klopodonta piediri
+kvindek mejlojn tra tia negxo. Maleblis ke ni alvoku helpon kaj ecx
+se eblus, helpo ne alvenus. Necesis ke ni rezignu kaj atendu, kiel
+eble plej pacience, helpon aux malsatmorton! Miaopinie, ecx la plej
+forta koro tiea sentis dummomentan ekmalvarmon kiam estis diritaj
+tiuj vortoj.
+
+Antaux ol forpasis nova horo, interparolado mildigxis gxis mallauxta
+murmurado en diversaj anguloj de la vagono, subauxdate lauxintervale
+inter la plilauxtigxo kaj malplilauxtigxo de la sxtormo. La lampoj
+malbriligxis. La plejparto el la abandonitoj sin komfortigis inter la
+flagretantaj ombroj por meditadi--por forgesi la nunan tempon, se
+eblus al ili--por ekdormi, se ili povus.
+
+La eterna nokto--certege gxi sxajnis eterna al ni--eluzis finfine
+siajn lantintajn horojn kaj malvarma griza tagigxo aperis en la
+oriento. Dum la lumo plifortigxis la pasagxeroj komencis vekigxi kaj
+elmontri vivosignojn, unu post la alia, kaj lauxvice cxiu forlevis
+de sur la frunto sian tien sxovitan cxapelon, strecxis siajn
+malmoligitajn membrojn kaj ekrigardis tra la fenestroj la sengxojan
+perspektivon. Sengxoja tio estis, efektive! Nenia vivantajxo videblis
+ie ajn, nenia homa logxejo! Videblis nur vasta blanka dezerto.
+Levitaj negxtabuloj drivis tien kaj reen antaux la vento: mondo da
+kirligxantaj negxeroj elbarantaj la supran firmamenton.
+
+Dum la tuta tago ni malgajadis en la vagonoj, dirante malmulte, multe
+pensante. Denova lantanta morna nokto--kaj malsato.
+
+Nova tagigxo--nova tago da silento, malfelicxo, atrofia malsato,
+senespera anticipado pri helpo malvenonta. Nokto da senripoza
+dormado, plena je songxoj pri bankedoj--ekvekigxoj gxenegitaj per
+malsatrongxado.
+
+La kvara tago alvenis kaj foriris--kaj la kvina! Kvin tagoj da terura
+malliberigxo! Sovagxa malsato spektadis el cxiu okulo. Enestis gxin
+signo de horora signifo. La antauxanonco pri io malklare formigxanta
+en cxiu koro--io kiun nenia lango ankoraux kuragxis envortigi.
+
+La sesa taga forpasis--la sepa eklumigis la plej marasman kaj
+grizvizagxan kaj senesperan viraron iam starintan en la ombro de la
+morto. Nun necesas ke tio eksterigxu! Tiu ajxo kreskadinta en cxiu
+koro nun pretis trasalti finfine cxiun lipparon! La naturo estis
+sxargxita gxis la lasta tolerebla nivelo--necesis ke gxi cedu. RIKARDO
+H. GASTONO, el sxtato Minesoto, alta, kadavrema, pala, starigxis.
+Cxiuj antauxsciis kio estas okazonta. Cxiuj pretigxis--cxiu emocio,
+cxiu signo pri ekscitigxo estis subpremitaj--nur trankvila pensema
+seriozo aperis en la okuloj kiuj nur lastatempe estis tiel sovagxaj.
+
+"Sinjoroj: Tion ni ne povas dauxre prokrasti! La horo cxemanas! Ni
+devas elekti tiun el ni devontan morti por provizi per mangxajxo la
+ceterajn."
+
+S-RO JOHANO J. VILJAMSO, el sxtato Ilinojso, starigxis kaj diris:
+"Sinjoroj, mi kandidatigas Pastoron Jakobon Sauxjeron el sxtato
+Tenesio."
+
+S-RO VILHELMO R. ADAMSO, el sxtato Indianio, diris: "Mi kandidatigas
+S-ron Danielon Sloton el Nov-Jorko."
+
+S-RO KAROLO J. LANGDONO: "Mi kandidatigas S-ron Samuelon A. Bovenon
+de Sankta-Luizo."
+
+S-RO SLOTO: "Sinjoroj, mi deziras malakcepti favore al S-ro Johano A.
+Van-Nostrando, Filo, el sxtato Nov-Jxerzeo."
+
+S-RO GASTONO: "Se ne estas protesto, ni konsentu pri la deziro de la
+sinjoro."
+
+S-RO VAN-NOSTRANDO protestis; tial la malakcepto de S-ro Sloto
+malakceptigxis. Ankaux la malakceptoj de S-roj Sauxjero kaj Boveno
+estis proponitaj kaj malakceptitaj pro la samaj kialoj.
+
+S-RO A. L. BASKOMO el sxtato Ohio: "Mi proponas ke la
+kandidatigprocedo fermigxu kaj ke la Cxambro nun entreprenu elekti
+per balotado."
+
+S-RO SAUxJERO: "Sinjoroj, mi kontrauxstaru seriozege tiujn procedojn.
+Ili estas, cxiumaniere, kontrauxregulaj kaj maldecaj. Mi petegu ke ni
+tuj forlasu ilin kaj elektu prezidanton de la kunveno kaj tauxgajn
+funkciulojn por lin helpi kaj tiam ni povos denove konsideri la
+aferon nun nin alfrontantan, sed kun pli granda komprenkapablo."
+
+S-RO BELO el sxtato Iovao: "Sinjoroj, mi malaprobas. Ne estas tempo
+por respekti formalajn kaj ceremoniajn regulojn. Ni jam pasigis pli
+ol sep tagoj sen mangxi. Cxiun momenton kiun ni malsxparas per sencela
+diskutado pligrandigas nian cxagrenon. Kontentigas min la kandidatoj
+jam proponitaj--cxiun cxeestantan sinjoron ili kontentigas, mi
+opinias--kaj mi, miaflanke, ne komprenas kial ni ne tuj entreprenu
+elekti unu aux pli el ili. Mi deziras proponi rezolucion--"
+
+S-RO GASTONO: "Oni kontrauxstarus gxin kaj necesus ke gxi atendu en
+suspendigxo dum unu tago, kio okazigus la prokraston mem kiun vi
+deziras eviti. La sinjoro el Nov-Jxerzeo--"
+
+S-RO VAN-NOSTRANDO: "Sinjoroj, jen mi estas fremdulo inter vi. Mi ne
+sercxis la honoron aljugxitan al mi kaj mi sentas diskretecon--"
+
+S-RO MORGANO de sxtato Alabamio (interrompante): "Mi mocias la
+antauxan proponon."
+
+La propono akceptigxis kaj bremsigxis dauxra debatado, kompreneble.
+La propono elekti funkciulojn sukcesis vocxdone kaj sub gxi S-ro
+Gastono elektigxis kiel prezidanto; S-ro Blako, sekretario; S-roj
+Holkombo, Dajero kaj Baldvino, kandidatigkomitato; kaj S-ro R. M.
+Hauxlando, provizianto, por helpi la komitaton fari elektojn.
+
+Sekvis duonhora pauxzo dum kiu okazis flankaj kunsidetoj. Kiam la
+maleo eksonis, la partoprenantoj rekunigxis kaj la komitato raportis,
+aprobante S-rojn Georgon Fergusonon de sxtato Kentukio, Lucienon
+Hermanon de sxtato Luiziano kaj V.-on Mesikon de sxtato Koloradio
+kiel kandidatojn. La raporto akceptigxis.
+
+S-RO ROGxERO de sxtato Misurio: "Sinjoro Prezidanto, pro tio ke la
+raporto staras dece antaux la Cxambro nun, mi mocias gxin amendi,
+anstatauxigante la nomon de S-ro Hermano per tiu de S-ro Lucio Hariso
+de Sankta-Luizo kiu bone konatas kaj honoratas de ni cxiuj. Oni ne
+supozu ke mi suspektigas la altajn karakteron kaj starrangon de la
+sinjoro de Luiziano. Tute kontrauxe. Mi tiom respektas kaj estimas
+lin kiom kapablas fari iu ajn cxi-tiea sinjoro. Sed neniu el ni povas
+malkonscii ke li perdis pli da karno dum la semajno kiun ni pasigis
+cxi tie ol iu ajn inter ni--neniu el ni povas malkonscii ke la
+komitato neglektis sian devon, cxu pro malatento, cxu pro pli grava
+kialo, proponante provizi niajn bezonojn per sinjoro kiu, kiom ajn
+puraj estu liaj apartaj motivoj, enhavas en si efektive malpli da
+nutrajxo--"
+
+LA ESTRO: "La sinjoro de Misurio sidigxu. La Estro ne rajtas permesi
+dubindigi la honestecon de la komitato krom per la kutima procedo
+laux la reguloj. Kiun agon la Cxambro efektivigu responde al la
+propono de la sinjoro?"
+
+S-RO HALIDEJO, de Virginio: "Mi proponas aldone amendi la raporton,
+anstatauxigante S-ron Mesikon per S-ro Harvejo Daviso de Oregono. Iuj
+sinjoroj deziros emfazi eble ke la malfacilajxoj kaj senigadoj de
+preterlimeja vivo malmoligis S-ron Davison. Sed, sinjoroj, cxu estas
+nun la momento cxikani pri malmoleco? Cxu nun estas la momento
+elektemigxi pri malgravajxoj? Cxu nun estas la momento disputadi pri
+temoj de malmulta signifo? Ne, sinjoroj. Kio necesas al ni estas
+maso--solideco, pezo, maso--jen estas nun la cxefegaj bezonajxoj--ne
+talento, ne genio, ne klereco. Mi insistas pri mia propono."
+
+S-RO MORGANO (ekscite): "Sinjoro Estro--mi ja fortege malaprobas cxi
+tiun amendon. La sinjoro de Oregono estas maljuna kaj aldone estas
+masa nur je osto, ne je karno. Mi demandas al la sinjoro de Virginio,
+cxu estas supo kiun ni deziras anstataux solida nutrajxo? Cxu li
+deziras dupi nin per ombroj? Cxu li celas primoki nian suferadon
+per Oregona fantomo? Mi demandas al li cxu li scipovas rigardi la
+anksiajn vizagxojn lin cxirkauxantajn, cxu li sukcesas enrigardi
+niajn malgxojajn okulojn, cxu li kuragxas auxskulti la batadon de
+niaj esperantaj koroj kaj dauxre sxovtrudi al ni tiun malsategigitan
+frauxdulon? Mi petas de li cxu li rajtas pensi pri nia dezertigita
+stato, pri niaj pasintaj malgxojoj, pri nia malhela estonteco, kaj
+tamen senkompate tromptrudi al ni tiun frakasulon, tiun ruinulon,
+tiun sxanceligxantan dupulon, tiun nodecan, velkintan, kaj sensukan
+vagabondon de la malamikemaj bordoj de Oregono? Neniam!" [Aplauxdo.]
+
+Oni vocxdonis pri la amendo post arda debato kaj gxi malsukcesis.
+Rilate al la origina amendo, oni substituis la nomon de S-ro Hariso
+al tiu de S-ro Hermano. Tiam komencigxis la vocxdonado. Kvin
+vocxdonoj okazis senrezulte. Je la sesa, S-ro Hariso elektigxis kiam
+cxiuj krom li mem vocxdonis por li. Tiam oni proponis ke la elekto
+ratifikigxu aklame, sed tio malsukcesis pro la denova malkonsento de
+S-ro Hariso.
+
+S-RO RADVAJO proponis ke la Cxambro nun konsideru la ceterajn
+kandidatojn kaj fari elekton por la matenmangxo. La propono
+aprobigxis.
+
+Je la unua vocxdonado okazis egalajxo kiam duono el la partoprenintoj
+favoris unu kandidaton pro lia junagxo kaj duono favoris la alian
+pro lia supera grandeco. La Prezidanto faris la decidigan vocxdonon
+favore al tiulasta, S-ro Mesiko. Tiu decido estigis grandan
+malkontenton inter la amikoj de S-ro Fergusono, la venkita kandidato,
+kaj oni diskutis la eblon postuli novan vocxdonadon; sed meze de tio
+oni aprobis proponon fermi la kunvenon, kiu tuj disigxis.
+
+La preparajxoj por la vespermangxo deviigis dum longa tempo la
+atenton de la Ferguson-partieto disde la diskutado pri ilia plendo
+kaj tiam, kiam ili ekvolis rediskuti gxin, forpelis cxiun pensadon
+pri gxi kvazaux en la ventojn la felicxa anonco ke S-ro Hariso
+pretas.
+
+Ni improvizis tablojn subtenante la apogilojn de la vagonsegxoj kaj
+sidigxis kun koroj plenaj je dankemo antaux la plej bona vespermangxo
+beninta nian vidon dum sep torturaj tagoj. Kiom multe ni estis
+sxangxitaj kompare al nia kondicxo de antaux kelkaj mallongaj horoj!
+Senpromesa, malgxojokula mizero, malsato, febra anksieco, senespero,
+tiam; dankemo, sereneco, gxojo tro profunda por envortigo, nun. Tio,
+mi scias, estis la plej gaja horo de mia eventoplena vivo. La ventoj
+hurlis kaj disblovis la negxon sovagxe cxirkaux nia malliberejo, sed
+ili ne plu havis la kapablon nin malkuragxigi. Hariso placxis al mi.
+Li povintus esti iom pli bone kuirita eble, sed mi ne hezitas diri ke
+nenia homo iam pli konvenis al mi ol Hariso, aux havigis al mi tiel
+altan gradon de kontentigxo. Mesiko estis suficxe placxa, kvankam iom
+altsapora, sed se temas pri auxtenta nutrado kaj delikateco de fibro,
+servu al mi Harison. Mesiko havis siajn bonajn kvalitojn--mi ne
+entreprenas nei tion kaj mi ne deziras fari tion--sed li ne pli
+tauxgis kiel matenmangxajxo ol mumio, sinjoro--nepre ne. Cxu magra?
+Ho, benu min! Kaj cxu malmola? Ho, li estis malmolega! Ne eblus ke vi
+tion imagu! Ion similan ne eblus ke vi iam imagu.
+
+       *       *       *       *       *
+
+"Cxu vi volas diri ke--"
+
+"Bonvolu ne interrompi min. Post la matenmangxo ni elektis viron
+nomigxantan Valkero, el Detrojto, por la vespermangxo. Li estis tre
+bongusta. Poste mi diris tion en letero kiun mi skribis al lia edzino.
+Li estis cxiumaniere lauxdindega. Mi memoros cxiam Valkeron. Li estis
+iom subkuirita sed ege bongusta. Kaj tiam la sekvintan matenon ni
+gxuis Morganon el Alabamo kiel matenmangxajxon. Li estis unu el
+la plej bonaj viroj antaux kiu mi iam cxetabligxis--belaspekta,
+klerigita, rafinita, scipovis paroli flue plurajn lingvojn--nepra
+gxentlemano--nepra gxentlemano li estis, kaj aparte sukplena. Kiel
+vespermangxajxon ni prenis tiun Oregonan patriarkon, kaj li ja estis
+frauxdulo, ne dubendas--maljuna, malgrasa, malmola, neniu povas imagi
+la realecon. Finfine mi diris, 'Sinjoroj, vi rajtas agi lauxvole,
+sed miaflanke, _mi_ preferas atendi alian elekton.' Kaj Grajmzo, el
+Ilinojso, diris, 'Sinjoroj, ankaux _mi_ atendos. Kiam vi elektos
+viron havantan _ion_ por lin rekomendi, felicxe mi aligxos al vi
+denove.' Baldaux evidentigxis ke la malkontento pri Daviso de Oregono
+estis gxenerala kaj tial, por konservi la bonvolon regintan tiel
+placxe ekde kiam ni gxuis Harison, oni okazigis elekton, rezulte de
+kio nomigxis Bakero, el Georgio. Li estis bonega! Nu, nu--post tio ni
+prenis Dulitlon kaj Hauxkinzon kaj Makelrojon (auxdigxis kelkaj
+plendoj pri Makelrojo, cxar li estis malkutime malalta kaj maldika)
+kaj Penrodon, kaj du Smitojn, kaj Bajlejon (Bajlejo havis lignan
+kruron, kio estis nepra perdo, sed li estis alie bongusta)
+kaj Indianknabon kaj gurdiston kaj gxentlemanon nomigxantan
+Bukminstero--kompatindan batonaspektan vagabondon kiu malvaloris kaj
+kiel konversacianto kaj kiel mangxajxo. Ni gxojis povinte elektigi
+lin antaux la alveno de helpo."
+
+"Kaj tial la benita helpo ja alvenis finfine, cxu?"
+
+"Jes, gxi alvenis iun brilan sunan matenon, jxus post la elekto.
+Johano Murfio estis la elektito kaj ke neniam estis pli bona mi
+bonvolas atesti. Sed Johano Murfio hejmenrevenis kun ni, en la trajno
+alveninta nin savi, kaj vivis suficxe longan tempon por edzigxi kun
+Vidvino Hariso--"
+
+"Posteulino de--"
+
+"Posteulino de nia unua elekto. Li edzigxis kun sxi kaj estas felicxa
+kaj respektata kaj prospera ankoraux hodiaux. Ho, estis kiel romano,
+sinjoro--estis kiel romanco. Jen estas mia haltejo, sinjoro. Mi
+devas adiauxi. Kiam ajn vi havos la tempon pasigi unu-du tagojn cxe
+mi, gxoje mi vin gastigos. Vi placxas al mi, sinjoro. Mi sentas
+karecon estante kun vi. Vi povus placxi al mi ecx tiom kiom Hariso
+mem, sinjoro. Bonan tagon, sinjoro, kaj bonan vojagxon."
+
+       *       *       *       *       *
+
+Li estis for. Neniam en mia vivo mi min sentis tiel sxokita, tiel
+afliktita, tiel mistifikita. Sed en mia animo mi gxojis pri lia
+foriro. Malgraux lia afabla maniero kaj lia dolcxa vocxo, mi
+tremacxis kiam ajn li direktis al mi sian malsatan rigardon kaj kiam
+mi auxdis ke mi gajnis lian dangxeran karecon kaj ke mi staras antaux
+lia estimo preskaux samnivele kiel la forpasinta Hariso, preskaux
+senmovigxis mia koro.
+
+Mi mistifikigxis preskaux preter priskribo. Mi ne dubis kion li
+diris. Mi ne rajtis kontesti ununuran eron de deklaro tiel sigelita
+per la honesteco de la vero kiel la lia. Sed gxiaj teruraj detaloj
+supervenkis min kaj jxetis miajn pensadojn en senesperan konfuzon.
+Mi vidis la konduktoron kiu min rigardis. Mi diris: "Kiu estas tiu
+viro?"
+
+"Li estis Kongresano foje, kaj bona Kongresano. Sed li estis kaptita
+en la vagonoj en negxduno kaj preskaux malsatmortis. Li estis tiel
+frostvundita kaj gxenerale frostigita kaj eluzita pro manko de
+mangxajxo ke li malsanigxis kaj ekstercerbumigxis poste dum du-tri
+monatoj. Li bonsanas nun krom ke li estas monomaniulo kaj kiam li
+komencas paroli pri tiu malnova temo, li neniam cxesas antaux ol
+elmangxi la tutan vagonplenon da homoj pri kiuj li parolas. Li jam
+estus elmangxinta la tutan aron nun, krom ke li devis foriri. Li
+scipovas reciti iliajn nomojn tiel facile kiel A-B-C. Kiam li
+elmangxas cxiun krom si mem, li diras cxiam: 'Tiam kiam alvenis la
+horo por la kutima elekto por la matenmangxo, pro tio ke estis nenia
+kontrauxstarado, mi mem elektigxis lauxregule, post kio, pro manko da
+malaproboj, mi demisiis. Tial jen mi estas.'"
+
+Mi senzorgigxis gxis nedirebla grado, eksciinte ke mi nur auxskultis
+la sendangxerajn kapricojn de frenezulo anstataux la auxtentaj
+spertoj de sangavida kanibalo.
+
+
+
+
+BONSxANCO
+
+
+Okazis dum bankedo de Londono honoranta unu el la du-tri elstare
+renomaj Anglaj militaj nomoj de la nuna generacio. Pro kialoj baldaux
+aperontaj, mi retenos lian veran nomon kaj titolojn kaj lin nomos
+Leuxtenanto-Generalo Lordo Arturo Skorzbio, J.C., K.C.B., ktp., ktp.,
+ktp. Kia fascino enestas renoman nomon! Jen sidis la viro, en sia
+vera karno, pri kiu mi auxdis je tiom da miloj da fojoj ekde tiu
+tago, tridek jarojn antauxe, kiam lia nomo eklevigxis kuglorapide al
+la zenito ekde Krimea batalkampo, por resti cxiam festata. Estis por
+mi mangxajxo kaj trinkajxo povi rigardi, kaj rigardi, kaj rigardi
+tiun duondion; kontrolante, sercxante, konstatante: la trankvilon, la
+rezervon, la noblan gravecon de lia mieno; la simplan honestecon kiu
+sin dislimis cxie sur li; la dolcxan senkonscion pri lia
+eminenteco--senkonscion pri la centoj da admiraj okuloj lin
+fiksrigardantaj, senkonscion pri la profunda, ama, sincera respektego
+tajdfontanta el la brustoj de tiuj homoj kaj lin gxisfluantaj.
+
+La kleriko sidanta maldekstre de mi estis malnova konato mia--kleriko
+nun, sed li pasigis la unuan duonon de sia vivo en garnizono kaj sur
+kampo kaj kiel instruisto cxe la militlernejo de Vulvicxo. En tiu
+sama momento kiun mi priparolas, vualita kaj malkutima lumo
+ekbriletis en liaj okuloj kaj li flankenklinigxis kaj murmuris
+konfidence al mi--indikante pergeste la bankedan heroon.
+
+"Private dirite, li estas nepra stultulo."
+
+Tiu verdikto ege surprizis min. Se ties temo estintus Napoleono aux
+Sokrato aux Salomono, mi ne povintus pli miregi. Mi bone konsciis pri
+du faktoj: la pastoro estis viro de nepra honesteco kaj lia
+jugxkapablo pri homoj estis bona. Tial mi sciis, preter dubo aux
+kontesto, ke la mondo eraris pri tiu heroo; li _ja_ estis stultulo.
+Tial mi ekcelis ekscii, en tauxga momento, kiel la kleriko, solece
+kaj sole, malkovris la sekreton.
+
+       *       *       *       *       *
+
+Kelkajn tagojn poste prezentigxis la oportuno, kaj jen kion diris al
+mi la pastoro:
+
+Antaux cxirkaux kvardek jaroj mi estis instruisto cxe la militakademio
+de Vulvicxo. Mi estis tie en unu el la sekcioj kiam la juna
+Skorzbio spertis sian preparan ekzamenon. Mi sentis kompaton
+gxiskarne, cxar la cetero de la klaso respondis vigle kaj bele, dum
+li--ho, pardonu min, li sciis _nenion_, por tiel diri. Li estis
+versxajne bonkonduta, dolcxahumora, aminda kaj senruza. Tial estis
+ege gxene vidi lin stari tie, tiel serena kiel cxizita figuro, kaj
+eligi respondojn verfakte miraklajn pri stulteco kaj malscio. Mia
+tuta provizo da kompato aktivigxis nome de li. Mi diris al mi, ke
+kiam li devos ekzamenigxi denove, li malsukcesos acxe, kompreneble.
+Tial estos simple sengxena faro de karitato mildigi lian falon kiel
+eble plej multe. Mi flankenkondukis lin kaj eksciis ke li iom konas
+la historion de Cezaro. Kaj cxar li sciis nenion ceteran, mi
+eklaboris kaj lin trejnegis kiel galersklavon per aparta sinsekvo da
+kutimaj demandoj pri Cezaro kiujn, mi certis, utiligos la
+ekzamenontoj. Se vi bonvolos kredi min, li sukcesis brilegkolore en
+la ekzamentago! Li sukcesis pro tiu nepre suprajxa mensofarcxo kaj
+cetere ricevis komplimentojn dum aliaj, kiuj sciis miloble pli ol li,
+malsukcesacxis. Sekve al strange bonsxanca hazardo--hazardo
+malprobable okazonta dufoje en unuopa jarcento--oni starigis al li
+nenian demandon preterpasantan la mallargxajn limojn de lia
+farcxotrejnado.
+
+Stuporige estis. Nu, dum lia tuta kursaro mi lin subtenis, kun iom de
+la sento kiun patrino spertas pri kripligita infano. Kaj cxiam li sin
+savis--kaj nur mirakle, versxajne.
+
+Nu, kompreneble, estis matematiko kiu lin elmetus kaj mortigus
+finfine. Mi decidigxis fari lian morton lauxeble plej malgxena. Tial
+mi trejnis lin kaj farcxinstruis lin, kaj farcxinstruis lin kaj
+trejnis lin, nur pri la sinsekvo da demandoj kiujn la ekzamenontoj
+plej probable starigus kaj tiam survojigis lin en la direkto al lia
+sorto. Nu, sinjoro, klopodu koncepti la rezulton: je mia
+konsternigxo, li meritis la unuan premion! Kaj aldone li ricevis
+nepran ovacion en la formo de komplimentoj.
+
+Cxu dormi? Mi ne sukcesis dormi dum pli ol semajno. Mia konscienco
+min torturis tage kaj nokte. Kion mi faris, tion mi faris nur por
+karitato kaj nur por faciligi la falon de la kompatinda junulo. Mi
+neniam imagis rezulton tiel absurdan kiel la okazintajxon. Mi sentis
+min tiel kulpa kaj mizera kiel Frankenstejno. Jen estis lignokapulo
+kiun mi starigis survoje al brilaj promocioj kaj mirigaj respondecoj,
+kaj povus okazi nur unuopajxo: li kaj cxiuj respondecoj liaj kunfalus
+en ruinigxon je la unua oportuno.
+
+Krimea Milito jxus eksplodis. Kompreneble, necesis ke okazu milito,
+mi diris al mi. Ne eblis dauxrigi la pacon kaj havigu al tiu stultulo
+la sxancon morti antaux ol malkovrigi la veron pri si. Mi atendis la
+tertremon. Gxi okazis. Kaj gxi sxancelegis min kiam gxi okazis. Oni
+lin promociis al kapitaneco en marsxregimento! Pli valoraj viroj
+maljunigxas kaj grizharigxas antaux ol grimpatingi tian superan
+rangon. Kaj kiu iam antauxvidintus ke la auxtoritatuloj elektos
+deponi tian sxargxon da respondeco sur sxultrojn tiel malspertajn kaj
+maltauxgajn? Mi apenaux tolerintus ke oni nomu lin standardisto. Sed
+cxu kapitano? Pripensu tion! Mi certis ke mia hararo blankigxos.
+
+Konsideru kion mi faris--mi kiu tiel preferis ripozon kaj
+malagadon--mi diris al mi, mi respondecas al la lando pri tio kaj mi
+devas lin akompani kaj protekti la landon kontraux li kiel eble plej
+multe. Tial mi prenis mian kompatindan malmultvaloran monprovizon
+sxparamasitan dum jaroj da laboro kaj malfacilega ekonomio kaj
+eksuspire acxetis standardistecon en lia regimento kaj jen ni foriris
+cele al la batalkampo.
+
+Kaj jen--ho, mia koro, estis terure. Cxu eraregoj? Li faris nenion
+_krom_ eraregi. Tamen, vi vidu, neniu konsciis pri la sekreto de la
+ulo. Cxiuj havis malgxustan opinion pri li kaj cxiun fojon
+misinterpretis lian faradon. Rezulte ili taksis liajn stultajn
+misfarojn agoj de inspirita geniulo. Honestavorte, tiel ili taksis
+ilin! Liaj plej mildaj eraretoj suficxis por ekploregi bonsenculon.
+Kaj ili ja ploregis min--kaj furiozigis kaj delirigis min, aparte.
+Kaj kio tenis min en konstanta sxvito de timego estis tio ke cxiu
+nova fusxfaro de li pligrandigis la brilon de lia renomo! Mi dauxrege
+diris al mi ke li tiel altrangigxos ke, kiam okazos la malkovro,
+estos kvazaux la suno elfalanta la cxielon.
+
+Li dauxre suprenprogresis, gradon post grado, trans la mortajn
+korpojn de siaj superuloj, gxis finfine, en la plej varma momento de
+la batalo de ...., ekfalis nia kolonelo kaj mia koro ensaltis mian
+busxon, cxar Skorzbio estis la plej proksima lauxrange! Jen tio
+alvenas, mi diris. Cxiuj ni finigxos en Sxeolo post nur dek minutoj,
+certege.
+
+La batalo estis ege feroca. Konstante la aliancanoj cedis cxiuloke
+sur la kampo. Nia regimento okupis gravegan lokon. Nuna fusxo kauxzus
+nian detruon. En tiu kriza momento kion faras tiu senmorta stultulo?
+Li eligas la regimenton de gxia loko kaj ordonas sturmon trans
+najbaran monteton elmontrantan nenian indicon pri malamika cxeestado!
+"Jen vi ekas!" mi diris al mi. "Cxi tio ja estas la finfino."
+
+Kaj jen ni ja ekis, kaj transiris la firston de la monteto antaux ol
+eblis al iu ajn malkovri kaj haltigi la frenezan movon. Kaj kion ni
+renkontis? Tutan kaj neatenditan Rusan armeon starantan en rezervo.
+Kaj kio okazis? Cxu ni nin elmangxigis? Jen kio devige okazintus en
+nauxdek naux kazoj el cent. Sed ne. Tiuj Rusoj decidigxis ke nenia
+unuopa regimento alvenos vagrigardi tie en tia momento. Tial devas
+temi pri la tuta Angla armeo kaj la ruza Rusa manovro estas
+malkovrita kaj blokita. Tial ili forturnigxis kaj kuris pelmele,
+trans la monteton kaj malsupren sur la kampon, en sovagxa konfuzigxo,
+kaj ni ilin postkuris. Ili mem rompis la solidan Rusan centron sur la
+kampo kaj gxin transkuracxis kaj baldauxege okazis la plej giganta
+disvenko ian vidita de vi, kaj la malvenko de la Aliancanoj aliigxis
+en nepran kaj grandiozan venkon! Marsxalo Kanroberto spektadis,
+kapturnigxa pro miro, admiro kaj ekstazo, kaj tuj alvenigis Skorzbion
+kaj lin cxirkauxbrakis kaj lin medalis surkampe antaux la tuta armaro!
+
+Kaj kio estis la fusxego de Skorzbio tiun fojon? Nur la preno de
+sia dekstra mano por sia maldekstra--nur tio. Li ricevis ordonon
+retirigxi kaj apogi nian dekstran flankon. Kaj, anstatauxe, li
+retirigxis _antauxen_ kaj transiris la monteton en la maldekstra
+flanko. Sed la renomo kiun li meritis tiun tagon kiel mirinda milita
+geniulo plenigis la mondon je lia gloro kaj tiu gloro neniam paligxos
+dum dauxros libroj pri historio.
+
+Li estas tiel bona kaj afabla kaj aminda kaj sensxajniga kiel eblas
+esti, sed li ne estas suficxe inteligenta por endomigxi kiam pluvas.
+Nu tio estas la nepra vero. Li estas la plej altranga azenmensulo de
+la universo. Gxis antaux duonhoro prikonsciis tion nur li kaj mi.
+Postsekvis lin, tagon post tago, jaron post jaro, la plej fenomena
+kaj miriga bonsxanco. Jam ekde generacio li sin renomigas kiel brila
+soldato en cxiuj militoj niaj. Li sternis sian tutan militan vivon
+per fusxegoj, tamen neniam faris fusxegon malsukcesintan lin
+promociigi en kavaliron aux baroneton aux lordon aux ion. Rigardu
+lian bruston. Ho, entute vestas lin landaj kaj eksterlandaj medaloj.
+Nu, sinjoro, cxiu el ili estas registro pri iu mallauxdinda
+stultajxo. Kaj, kunkonsiderate, ili konsistigas pruvon ke la plej
+bona evento povanta okazi al viro estas naskigxi bonsxanca. Mi
+rediru, kiel mi jam diris dum la bankedo, ke Skorzbio estas nepra
+stultulo.
+
+
+
+
+ENHAVO
+
+
+"La Amaventuro de la Eskimoa Frauxlino" p. 1
+
+"Kanibalismo en la Vagonoj" p. 13
+
+"Bonsxanco" p. 20
+
+
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Tri Ceteraj Noveloj, by Mark Twain
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK TRI CETERAJ NOVELOJ ***
+
+***** This file should be named 20943.txt or 20943.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/2/0/9/4/20943/
+
+Produced by Robert L. Read, Andrew Sly, William Patterson
+and the Online Distributed Proofreading Team at
+http://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/20943.zip b/20943.zip
new file mode 100644
index 0000000..a33519a
--- /dev/null
+++ b/20943.zip
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..2406d10
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #20943 (https://www.gutenberg.org/ebooks/20943)