initial commit of ebook 21827HEAD main

author: Roger Frank <rfrank@pglaf.org> 2025-10-15 01:46:06 -0700
committer: Roger Frank <rfrank@pglaf.org> 2025-10-15 01:46:06 -0700
commit: 8fc61358b69ddd6076105486f1de4a3488b4cb0b (patch)
tree: a10fae4a90c451c3b01f0ef55532782c14a44120 /old/files/QuintOnly.html
1 files changed, 2465 insertions, 0 deletions
diff --git a/old/files/QuintOnly.html b/old/files/QuintOnly.html
new file mode 100644
index 0000000..766d126
--- /dev/null
+++ b/old/files/QuintOnly.html
@@ -0,0 +1,2465 @@
+<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN">
+<html>
+<head>
+<title>Quintiliani Liber X</title>
+<meta http-equiv = "Content-Type" content = "text/html; charset=UTF-8">
+
+
+<style type = "text/css">
+
+body {margin-left: 10%; margin-right: 15%;}
+
+hr {width: 80%; margin-top: 1em; margin-bottom: 1em;}
+hr.tiny {width: 20%;}
+
+a {text-decoration: none;}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6 {text-align: center; font-style: normal;
+font-weight: normal; line-height: 1.5; margin-top: .5em;
+margin-bottom: .5em;}
+
+h1 {font-size: 200%;}
+h2 {font-size: 175%;}
+h3 {font-size: 150%;}
+h4 {font-size: 120%;}
+h5 {font-size: 100%;}
+div.text h5 {margin-top: 1.5em; margin-bottom: .75em;
+font-weight: bold; font-size: 108%;}
+h6 {font-size: 85%;}
+
+p {margin-top: .5em; margin-bottom: 0em; line-height: 1.2;}
+
+p.inset {margin-left: 2em;}
+p.poem {margin-left: 4em; font-size: 92%; text-indent: -2em;}
+
+
+/* tables */
+
+table {margin-left: auto; margin-right: auto;
+margin-top: 1em; margin-bottom: 1em;}
+
+table.toc {font-family: sans-serif; font-size: 90%;
+padding: .5em .5em 1em; margin-top: 2em; margin-bottom: 2em;
+border: 3px ridge #99C;}
+
+table.toc p {margin-top: 0em; margin-left: 2em;
+text-indent: -2em; line-height: normal;}
+
+td {vertical-align: top; text-align: left; padding: .1em 1em .1em 0em;}
+
+td.number {text-align: right;}
+
+
+/* text formatting */
+
+.smallcaps {font-variant: small-caps;}
+.greek {border-bottom: 1px dotted #666;}
+
+
+/* my additions */
+
+ins.correction {text-decoration: none; border-bottom: thin dotted red;}
+
+.pagenum {position: absolute; right: 2%; text-align: right;
+font-size: 95%; color: #999; background-color: inherit;
+font-weight: normal; font-style: normal; text-indent: 0em;}
+.secnum {position: absolute; right: 92%; text-align: right;
+font-size: 88%; font-weight: normal; font-style: normal;
+text-indent: 0em; line-height: 1.4em;}
+
+div.mynote {background-color: #DDE; color: #000; padding: .5em 1em 1em;
+margin: 1em 5%;}
+p.mynote {background-color: #DDE; color: #000; padding: 1em;
+margin: 1em 5%; font-family: sans-serif; font-size: 90%;}
+div.mynote p {font-family: sans-serif; font-size: 90%;}
+
+</style>
+</head>
+
+<body>
+
+<div class = "mynote">
+
+<p>This free-standing HTML file contains <b>only the Latin text</b> of
+Quintilian&nbsp;X. It can be read and downloaded without any other
+files. For the complete book, including Introduction, Commentary and
+Critical Notes, return to the
+<a href = "../main.html">main file</a> or the
+<a href = "http://www.gutenberg.org/catalog">Project Gutenberg page</a>
+for this text.</p>
+
+</div>
+
+<div class = "mynote">
+
+<p>This e-text contains a few words of accented Greek:</p>
+
+<p class = "inset">
+<span class = "greek" title = "hexin">ἕξιν</span>, <span class = "greek"
+title = "phrasin">φράσιν</span>
+</p>
+
+<p>If the characters do not display properly, or if the quotation marks
+and apostrophes in this paragraph appear as garbage, you may have an
+incompatible browser or unavailable fonts. First, make sure that the
+browser’s “character set” or “file encoding” is set to Unicode (UTF-8).
+You may also need to change your browser’s default font.</p>
+
+<p>All Greek words include mouse-hover <span class = "greek" title =
+"like this">transliterations</span>.</p>
+
+<p>Letters and words in <i>italics</i> are emendations, as explained in
+the Commentary and Critical Notes.</p>
+
+</div>
+
+<p>&nbsp;</p>
+
+<h3>M. FABI QUINTILIANI</h3>
+
+<h3>INSTITUTIONIS ORATORIAE</h3>
+
+<h3>LIBER DECIMUS</h3>
+
+<p>&nbsp;</p>
+
+<h5>A REVISED TEXT</h5>
+
+<h5>WITH INTRODUCTORY ESSAYS<br>
+CRITICAL AND EXPLANATORY NOTES<br>
+AND A FACSIMILE OF THE HARLEIAN MS.</h5>
+
+<h4>by W. Peterson</h4>
+
+<hr class = "tiny">
+
+<h6>[Clarendon Press, Oxford 1891]</h6>
+
+
+<table class = "toc" summary = "table of contents">
+<tr>
+<td colspan = "3">
+<h5><b>CONTENTS</b><br>
+<i>table added by transcriber</i></h5>
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td><td></td>
+<td class = "number">page</td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "number"><a href = "#chapI">I.</a></td>
+<td><p>De copia verborum.</p></td>
+<td class = "number"><a href = "#chapI">11</a></td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td><p><a href = "#chapI_sec46">I.46</a>
+<i>De Graecorum litteris.</i></p></td>
+<td class = "number"><a href = "#chapI_sec46">47</a></td>
+</tr>
+<tr>
+<td></td>
+<td><p><a href = "#chapI_sec85">I.85</a>
+<i>De Romanorum litteris.</i></p></td>
+<td class = "number"><a href = "#chapI_sec85">82</a></td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "number"><a href = "#chapII">II.</a></td>
+<td><p>De Imitatione.</p></td>
+<td class = "number"><a href = "#chapII">122</a></td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "number"><a href = "#chapIII">III.</a></td>
+<td><p>Quo modo scribendum sit.</p></td>
+<td class = "number"><a href = "#chapIII">136</a></td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "number"><a href = "#chapIV">IV.</a></td>
+<td><p>De Emendatione.</p></td>
+<td class = "number"><a href = "#chapIV">151</a></td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "number"><a href = "#chapV">V.</a></td>
+<td><p>Quae scribenda sint praecipue.</p></td>
+<td class = "number"><a href = "#chapV">153</a></td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "number"><a href = "#chapVI">VI.</a></td>
+<td><p>De Cogitatione.</p></td>
+<td class = "number"><a href = "#chapVI">167</a></td>
+</tr>
+<tr>
+<td class = "number"><a href = "#chapVII">VII.</a></td>
+<td><p>Quem ad modum extemporalis facilitas<br>
+paretur et contineatur.</p></td>
+<td class = "number"><a href = "#chapVII">170</a></td>
+</tr>
+<tr>
+<td colspan = "3">
+<hr class = "tiny">
+<h6>Sections within chapters are not listed in the table of
+contents.<br>
+To reach a numbered section “manually”, use the form <a href =
+"#chapIII_sec2">#chapIII_sec2</a>.</h6>
+</td>
+</tr>
+</table>
+
+
+<span class = "pagenum">11</span>
+<h4>M. FABI QUINTILIANI</h4>
+
+<h3>INSTITUTIONIS ORATORIAE</h3>
+
+<h4>LIBER DECIMUS</h4>
+
+<hr class = "tiny">
+
+<div class = "text">
+
+<h5><a name = "chapI" id = "chapI">
+De copia verborum.</a></h5>
+
+<span class = "secnum">1</span>
+<a name = "chapI_sec1" id = "chapI_sec1"> </a>
+<p><b>I.</b> Sed haec eloquendi praecepta, sicut cognitioni sunt
+necessaria, ita non satis ad vim dicendi valent, nisi illis firma
+<span class = "pagenum">12</span>
+quaedam facilitas, quae apud Graecos <span class = "greek" title =
+"hexis">ἕξις</span> nominatur; accesserit; ad quam scribendo plus an
+legendo an dicendo conferatur, solere quaeri scio. Quod esset
+diligentius nobis examinandum, si qualibet earum rerum possemus una esse
+contenti:
+<span class = "secnum">2</span>
+<a name = "chapI_sec2" id = "chapI_sec2"> </a>
+verum ita sunt inter se conexa et indiscreta omnia ut, si quid ex his
+defuerit, frustra sit in ceteris laboratum. Nam neque solida atque
+robusta fuerit umquam eloquentia nisi multo stilo vires acceperit, et
+citra lectionis exemplum labor ille carens rectore fluitabit; et qui
+sciet quae quoque sint modo dicenda,
+<span class = "pagenum">13</span>
+nisi tamen in procinctu paratamque ad omnes casus habuerit eloquentiam,
+velut clausis thesauris incubabit.
+<span class = "secnum">3</span>
+<a name = "chapI_sec3" id = "chapI_sec3"> </a>
+Non autem
+<span class = "pagenum">14</span>
+ut quidquid praecipue necessarium est, sic ad efficiendum oratorem
+maximi protinus erit momenti. Nam certe, cum sit in eloquendo positum
+oratoris officium, dicere ante omnia est, atque hinc initium eius artis
+fuisse manifestum est: proximum deinde imitatio, novissimum scribendi
+quoque diligentia.
+<span class = "secnum">4</span>
+<a name = "chapI_sec4" id = "chapI_sec4"> </a>
+Sed ut perveniri ad summa nisi ex principiis non potest, ita procedente
+iam opere minima incipiunt esse quae prima sunt. Verum nos non quo modo
+sit instituendus orator hoc loco dicimus,
+<span class = "pagenum">15</span>
+(nam id quidem aut satis aut certe uti potuimus dictum est), sed
+athleta, qui omnes iam perdidicerit a praeceptore numeros, quo genere
+exercitationis ad certamina praeparandus sit. Igitur eum qui res
+invenire et disponere sciet, verba quoque et eligendi et collocandi
+rationem perceperit, instruamus qua ratione quod didicerit facere quam
+optime, quam facillime possit.</p>
+
+<span class = "pagenum">16</span>
+<span class = "secnum">5</span>
+<a name = "chapI_sec5" id = "chapI_sec5"> </a>
+<p>Non ergo dubium est quin ei velut opes sint quaedam parandae, quibus
+uti, ubicumque desideratum erit, possit: eae constant copia rerum ac
+verborum.
+<span class = "secnum">6</span>
+<a name = "chapI_sec6" id = "chapI_sec6"> </a>
+Sed res propriae sunt cuiusque causae aut paucis communes, verba in
+universas paranda; quae si rebus singulis essent singula, minorem curam
+postularent, nam cuncta sese cum ipsis protinus rebus offerrent. Sed cum
+sint aliis alia aut magis propria aut magis ornata aut plus efficientia
+<span class = "pagenum">17</span>
+aut melius sonantia, debent esse non solum nota omnia, sed in promptu
+atque, ut ita dicam, in conspectu, ut, cum se iudicio dicentis
+ostenderint, facilis ex his optimorum sit electio.
+<span class = "secnum">7</span>
+<a name = "chapI_sec7" id = "chapI_sec7"> </a>
+Et quae idem significarent solitos <i>scio</i> ediscere, quo facilius et
+<span class = "pagenum">18</span>
+occurreret unum ex pluribus, et, cum essent usi aliquo, si breve intra
+spatium rursus desideraretur, effugiendae repetitionis gratia sumerent
+aliud quo idem intellegi posset. Quod cum est puerile et cuiusdam
+infelicis operae, tum etiam utile parum: turbam tantum modo congregat,
+ex qua sine discrimine occupet proximum quodque.</p>
+
+<span class = "secnum">8</span>
+<a name = "chapI_sec8" id = "chapI_sec8"> </a>
+<p>Nobis autem copia cum iudicio paranda est, vim orandi non
+circulatoriam volubilitatem spectantibus. Id autem consequemur
+<span class = "pagenum">19</span>
+optima legendo atque audiendo; non enim solum nomina ipsa rerum
+cognoscemus hac cura, sed quod quoque loco sit aptissimum.
+<span class = "secnum">9</span>
+<a name = "chapI_sec9" id = "chapI_sec9"> </a>
+Omnibus enim fere verbis praeter pauca, quae sunt parum verecunda, in
+oratione locus est. Nam scriptores quidem iamborum veterisque comoediae
+etiam in illis saepe laudantur, sed nobis nostrum opus intueri sat est.
+Omnia verba, exceptis de quibus dixi, sunt alicubi optima; nam et
+humilibus interim et vulgaribus est opus, et quae nitidiore in parte
+videntur
+<span class = "pagenum">20</span>
+sordida, ubi res poscit, proprie dicuntur.
+<span class = "secnum">10</span>
+<a name = "chapI_sec10" id = "chapI_sec10"> </a>
+Haec ut sciamus atque eorum non significationem modo, sed formas etiam
+mensurasque norimus, ut ubicumque erunt posita conveniant, nisi multa
+lectione atque auditione adsequi nullo modo possumus, cum omnem sermonem
+auribus primum accipiamus. Propter quod infantes a mutis nutricibus
+iussu regum in solitudine educati, etiamsi verba quaedam emisisse
+traduntur, tamen loquendi facultate caruerunt.
+<span class = "secnum">11</span>
+<a name = "chapI_sec11" id = "chapI_sec11"> </a>
+Sunt autem alia huius naturae, ut idem
+<span class = "pagenum">21</span>
+pluribus vocibus declarent, ita ut nihil significationis, quo potius
+utaris, intersit, ut ‘ensis’ et ‘gladius’; alia vero, etiamsi propria
+rerum aliquarum sint nomina, <span class = "greek" title =
+"tropikôs">τροπικῶς</span> quasi tamen ad eundem intellectum feruntur,
+ut ‘ferrum’ et ‘mucro’.
+<span class = "secnum">12</span>
+<a name = "chapI_sec12" id = "chapI_sec12"> </a>
+Nam per abusionem
+<span class = "pagenum">22</span>
+sicarios etiam omnes vocamus qui caedem telo quocumque commiserunt. Alia
+circuitu verborum plurium ostendimus, quale est ‘et pressi copia
+lactis.’ Plurima vero mutatione figuramus: scio ‘non ignoro’ et ‘non me
+fugit’ et ‘non me praeterit’ et ‘quis nescit?’ et ‘nemini dubium est’.
+<span class = "secnum">13</span>
+<a name = "chapI_sec13" id = "chapI_sec13"> </a>
+Sed etiam ex proximo mutuari licet. Nam et ‘intellego’ et ‘sentio’ et
+‘video’ saepe idem valent quod ‘scio’. Quorum nobis ubertatem
+<span class = "pagenum">23</span>
+ac divitias dabit lectio, ut non solum quo modo occurrent, sed etiam quo
+modo oportet utamur.
+<span class = "secnum">14</span>
+<a name = "chapI_sec14" id = "chapI_sec14"> </a>
+Non semper enim haec inter se idem faciunt, nec sicut de intellectu
+animi recte dixerim ‘video’, ita de visu oculorum ‘intellego’, nec ut
+‘mucro’ gladium, sic mucronem ‘gladius’ ostendit.
+<span class = "secnum">15</span>
+<a name = "chapI_sec15" id = "chapI_sec15"> </a>
+Sed ut copia verborum sic paratur, ita non verborum tantum gratia
+legendum vel audiendum est. Nam omnium, quaecumque docemus, hoc sunt
+exempla potentiora etiam ipsis quae traduntur artibus (cum eo qui discit
+perductus est, ut intellegere ea sine demonstrante et sequi iam suis
+viribus possit), quia quae doctor praecepit orator ostendit.</p>
+
+<span class = "pagenum">24</span>
+<span class = "secnum">16</span>
+<a name = "chapI_sec16" id = "chapI_sec16"> </a>
+<p>Alia vero audientes, alia legentes magis adiuvant. Excitat qui dicit
+spiritu ipso, nec imagine et ambitu rerum, sed rebus incendit. Vivunt
+omnia enim et moventur, excipimusque nova illa velut nascentia cum
+favore ac sollicitudine. Nec fortuna modo iudicii, sed etiam ipsorum qui
+orant periculo adficimur.
+<span class = "secnum">17</span>
+<a name = "chapI_sec17" id = "chapI_sec17"> </a>
+Praeter haec vox, actio decora, accommodata, ut quisque locus
+<span class = "pagenum">25</span>
+postulabit, pronuntiandi (vel potentissima in dicendo) ratio et, ut
+semel dicam, pariter omnia docent. In lectione certius iudicium, quod
+audienti frequenter aut suus cuique favor aut ille laudantium clamor
+extorquet.
+<span class = "secnum">18</span>
+<a name = "chapI_sec18" id = "chapI_sec18"> </a>
+Pudet enim dissentire, et velut
+<span class = "pagenum">26</span>
+tacita quadam verecundia inhibemur plus nobis credere, cum interim et
+vitiosa pluribus placent, et a conrogatis laudantur etiam quae non
+placent.
+<span class = "secnum">19</span>
+<a name = "chapI_sec19" id = "chapI_sec19"> </a>
+Sed e contrario quoque accidit ut optime dictis gratiam prava iudicia
+non referant. Lectio libera
+<span class = "pagenum">27</span>
+est nec actionis impetu transcurrit, sed repetere saepius licet, sive
+dubites sive memoriae penitus adfigere velis. Repetamus autem et
+tractemus et, ut cibos mansos ac prope liquefactos demittimus, quo
+facilius digerantur, ita lectio non cruda, sed multa iteratione mollita
+et velut confecta memoriae imitationique tradatur.</p>
+
+<span class = "secnum">20</span>
+<a name = "chapI_sec20" id = "chapI_sec20"> </a>
+<p>Ac diu non nisi optimus quisque et qui credentem sibi minime fallat
+legendus est, sed diligenter ac paene ad scribendi sollicitudinem, nec
+per partes modo scrutanda omnia, sed perlectus
+<span class = "pagenum">28</span>
+liber utique ex integro resumendus, praecipueque oratio, cuius virtutes
+frequenter ex industria quoque occultantur.
+<span class = "secnum">21</span>
+<a name = "chapI_sec21" id = "chapI_sec21"> </a>
+Saepe enim praeparat, dissimulat, insidiatur orator, eaque in prima
+parte actionis dicit quae sunt in summa profutura. Itaque suo loco minus
+placent, adhuc nobis quare dicta sint ignorantibus; ideoque erunt
+cognitis omnibus repetenda.
+<span class = "secnum">22</span>
+<a name = "chapI_sec22" id = "chapI_sec22"> </a>
+Illud vero utilissimum, nosse eas causas quarum orationes in manus
+sumpserimus, et, quotiens continget, utrimque habitas legere actiones:
+ut Demosthenis et Aeschinis inter se contrarias, et Servi Sulpici atque
+Messallae, quorum alter pro Aufidia, contra dixit alter, et Pollionis et
+Cassi reo Asprenate aliasque plurimas.
+<span class = "secnum">23</span>
+<a name = "chapI_sec23" id = "chapI_sec23"> </a>
+Quin
+<span class = "pagenum">29</span>
+etiam si minus pares videbuntur aliquae, tamen ad cognoscendam litium
+quaestionem recte requirentur, ut contra Ciceronis orationes Tuberonis
+in Ligarium et Hortensi pro Verre. Quin etiam easdem causas ut quisque
+<i>egerit utile</i> erit scire. Nam de domo Ciceronis dixit Calidius et
+pro Milone orationem Brutus exercitationis gratia scripsit, etiamsi
+egisse eum Cornelius Celsus falso existimat, et Pollio et Messalla
+defenderunt eosdem, et nobis pueris insignes pro Voluseno Catulo Domiti
+Afri, Crispi Passieni, Decimi Laeli orationes ferebantur.</p>
+
+<span class = "pagenum">30</span>
+<span class = "secnum">24</span>
+<a name = "chapI_sec24" id = "chapI_sec24"> </a>
+<p>Neque id statim legenti persuasum sit, omnia quae optimi auctores
+dixerint utique esse perfecta. Nam et labuntur aliquando et oneri cedunt
+et indulgent ingeniorum suorum voluptati, nec semper intendunt animum;
+nonnumquam fatigantur, cum Ciceroni dormitare interim Demosthenes,
+Horatio vero
+<span class = "pagenum">31</span>
+etiam Homerus ipse videatur.
+<span class = "secnum">25</span>
+<a name = "chapI_sec25" id = "chapI_sec25"> </a>
+Summi enim sunt, homines tamen, acciditque his qui, quidquid apud illos
+reppererunt, dicendi legem putant, ut deteriora imitentur (id enim est
+facilius) ac se abunde similes putent si vitia magnorum consequantur.
+<span class = "secnum">26</span>
+<a name = "chapI_sec26" id = "chapI_sec26"> </a>
+Modesto tamen et circumspecto iudicio de tantis viris pronuntiandum est,
+ne, quod plerisque accidit, damnent quae non intellegunt. Ac si necesse
+est in alteram errare partem, omnia eorum legentibus placere quam multa
+displicere maluerim.</p>
+
+<span class = "secnum">27</span>
+<a name = "chapI_sec27" id = "chapI_sec27"> </a>
+<p>Plurimum dicit oratori conferre Theophrastus lectionem poetarum
+multique eius iudicium sequuntur, neque immerito. Namque ab his in rebus
+spiritus et in verbis sublimitas et in
+<span class = "pagenum">32</span>
+adfectibus motus omnis et in personis decor petitur, praecipueque velut
+attrita cotidiano actu forensi ingenia optime rerum talium blanditia
+reparantur; ideoque in hac lectione Cicero requiescendum putat.
+<span class = "secnum">28</span>
+<a name = "chapI_sec28" id = "chapI_sec28"> </a>
+Meminerimus tamen non per omnia poetas esse oratori sequendos nec
+libertate verborum nec licentia figurarum: <i>poeticam</i> ostentationi
+comparatam et praeter id quod solam petit voluptatem, eamque etiam
+fingendo non falsa modo sed etiam quaedam incredibilia sectatur,
+patrocinio quoque aliquo iuvari,
+<span class = "secnum">29</span>
+<a name = "chapI_sec29" id = "chapI_sec29"> </a>
+quod adligata ad certam pedum necessitatem
+<span class = "pagenum">33</span>
+non semper uti propriis possit, sed depulsa recta via necessario ad
+eloquendi quaedam deverticula confugiat, nec mutare quaedam modo verba,
+sed extendere, conripere, convertere, dividere cogatur: nos vero armatos
+stare in acie et summis de rebus decernere et ad victoriam niti.
+<span class = "secnum">30</span>
+<a name = "chapI_sec30" id = "chapI_sec30"> </a>
+Neque ego arma squalere situ ac rubigine velim, sed fulgorem in iis esse
+qui terreat, qualis est ferri, quo mens simul visusque praestringitur,
+non qualis auri argentique, imbellis et potius habenti periculosus.</p>
+
+<span class = "pagenum">34</span>
+<span class = "secnum">31</span>
+<a name = "chapI_sec31" id = "chapI_sec31"> </a>
+<p>Historia quoque alere oratorem quodam uberi iucundoque suco potest;
+verum et ipsa sic est legenda ut sciamus plerasque eius virtutes oratori
+esse vitandas. Est enim proxima poetis et
+<span class = "pagenum">35</span>
+quodam modo carmen solutum, et scribitur ad narrandum, non ad probandum,
+totumque opus non ad actum rei pugnamque praesentem, sed ad memoriam
+posteritatis et ingenii famam componitur; ideoque et verbis remotioribus
+et liberioribus figuris narrandi taedium evitat.
+<span class = "secnum">32</span>
+<a name = "chapI_sec32" id = "chapI_sec32"> </a>
+Itaque, ut dixi, neque illa Sallustiana brevitas, qua nihil apud aures
+vacuas atque eruditas potest esse perfectius, apud occupatum variis
+cogitationibus iudicem et saepius ineruditum captanda nobis est, neque
+illa
+<span class = "pagenum">36</span>
+Livi lactea ubertas satis docebit eum qui non speciem expositionis, sed
+fidem quaerit.
+<span class = "secnum">33</span>
+<a name = "chapI_sec33" id = "chapI_sec33"> </a>
+Adde quod M.&nbsp;Tullius ne Thucydiden quidem aut Xenophontem utiles
+oratori putat, quamquam illum ‘bellicum canere,’ huius ‘ore Musas esse
+locutas’ existimet. Licet tamen nobis in digressionibus uti vel
+historico
+<span class = "pagenum">37</span>
+nonnumquam nitore, dum in his de quibus erit quaestio meminerimus non
+athletarum toris, sed militum lacertis <i>opus</i> esse, nec
+versicolorem illam, qua Demetrius Phalereus dicebatur uti,
+<span class = "pagenum">38</span>
+vestem bene ad forensem pulverem facere.
+<span class = "secnum">34</span>
+<a name = "chapI_sec34" id = "chapI_sec34"> </a>
+Est et alius ex historiis usus et is quidem maximus, sed non ad
+praesentem pertinens locum, ex cognitione rerum exemplorumque, quibus in
+primis instructus esse debet orator, ne omnia testimonia exspectet a
+litigatore, sed pleraque ex vetustate diligenter sibi cognita sumat, hoc
+potentiora, quod ea sola criminibus odii et gratiae vacant.</p>
+
+<span class = "secnum">35</span>
+<a name = "chapI_sec35" id = "chapI_sec35"> </a>
+<p>A philosophorum vero lectione ut essent multa nobis petenda
+<span class = "pagenum">39</span>
+vitio factum est oratorum, qui quidem illis optima sui operis parte
+cesserunt. Nam et de iustis, honestis, utilibus iisque quae sunt istis
+contraria, et de rebus divinis maxime dicunt et argumentantur acriter
+<i>Stoici</i>, et altercationibus atque interrogationibus oratorem
+futurum optime Socratici praeparant.
+<span class = "secnum">36</span>
+<a name = "chapI_sec36" id = "chapI_sec36"> </a>
+Sed
+<span class = "pagenum">40</span>
+his quoque adhibendum est simile iudicium, ut etiam cum in rebus
+versemur isdem non tamen eandem esse condicionem sciamus litium ac
+disputationum, fori et auditorii, praeceptorum et periculorum.</p>
+
+<span class = "secnum">37</span>
+<a name = "chapI_sec37" id = "chapI_sec37"> </a>
+<p>Credo exacturos plerosque, cum tantum esse utilitatis in legendo
+iudicemus, ut id quoque adiungamus operi, qui sint <i>legendi</i>, quae
+in auctore quoque praecipua virtus. Sed persequi singulos infiniti
+fuerit operis.
+<span class = "secnum">38</span>
+<a name = "chapI_sec38" id = "chapI_sec38"> </a>
+Quippe cum in Bruto M.&nbsp;Tullius
+<span class = "pagenum">41</span>
+tot milibus versuum de Romanis tantum oratoribus loquatur et tamen de
+omnibus aetatis suae, [quibuscum vivebat], exceptis Caesare atque
+Marcello, silentium egerit, quis erit modus si et illos et qui postea
+fuerunt et Graecos omnes <i>persequamur</i> [et philosophos]?
+<span class = "secnum">39</span>
+<a name = "chapI_sec39" id = "chapI_sec39"> </a>
+Fuit igitur brevitas illa tutissima quae est apud Livium in epistula ad
+filium scripta, ‘legendos Demosthenen atque Ciceronem, tum ita, ut
+quisque esset Demostheni et Ciceroni simillimus.’
+<span class = "secnum">40</span>
+<a name = "chapI_sec40" id = "chapI_sec40"> </a>
+Non est dissimulanda nostri quoque iudicii
+<span class = "pagenum">42</span>
+summa. Paucos enim vel potius vix ullum ex his qui vetustatem
+pertulerunt existimo posse reperiri, quin iudicium adhibentibus
+adlaturus sit utilitatis aliquid, cum se Cicero ab illis quoque
+vetustissimis auctoribus, ingeniosis quidem, sed arte carentibus,
+plurimum fateatur adiutum.
+<span class = "secnum">41</span>
+<a name = "chapI_sec41" id = "chapI_sec41"> </a>
+Nec multo aliud de novis sentio; quotus enim quisque inveniri tam demens
+potest,
+<span class = "pagenum">43</span>
+qui ne minima quidem alicuius certe fiducia partis memoriam posteritatis
+speraverit? Qui si quis est, intra primos statim versus deprehendetur,
+et citius nos dimittet quam ut eius nobis magno temporis detrimento
+constet experimentum.
+<span class = "secnum">42</span>
+<a name = "chapI_sec42" id = "chapI_sec42"> </a>
+Sed non quidquid ad aliquam partem scientiae pertinet, protinus ad
+faciendam <span class = "greek" title = "phrasin">φράσιν</span>, de qua
+loquimur, accommodatum.</p>
+
+<p>Verum antequam de singulis loquar, pauca in universum de varietate
+opinionum dicenda sunt.
+<span class = "secnum">43</span>
+<a name = "chapI_sec43" id = "chapI_sec43"> </a>
+Nam quidam solos veteres legendos putant neque in ullis aliis esse
+naturalem eloquentiam et robur viris dignum arbitrantur, alios recens
+haec lascivia
+<span class = "pagenum">44</span>
+deliciaeque et omnia ad voluptatem multitudinis imperitae composita
+delectant.
+<span class = "secnum">44</span>
+<a name = "chapI_sec44" id = "chapI_sec44"> </a>
+Ipsorum etiam qui rectum dicendi genus sequi volunt, alii pressa demum
+et tenuia atque quae minimum
+<span class = "pagenum">45</span>
+ab usu cotidiano recedant, sana et vere Attica putant; quosdam
+<span class = "pagenum">46</span>
+elatior ingenii vis et magis concitata et plena spiritus capit; sunt
+etiam lenis et nitidi et compositi generis non pauci amatores. De qua
+differentia disseram diligentius, cum de genere dicendi quaerendum erit:
+interim summatim, quid et a qua lectione petere possint qui confirmare
+facultatem dicendi volent, attingam: paucos enim, qui sunt
+eminentissimi, excerpere in animo est.
+<span class = "secnum">45</span>
+<a name = "chapI_sec45" id = "chapI_sec45"> </a>
+Facile est autem studiosis, qui sint his simillimi, iudicare, ne
+quisquam queratur omissos forte aliquos quos ipse valde probet; fateor
+enim plures legendos esse quam qui a me nominabuntur. Sed nunc genera
+ipsa lectionum, quae praecipue convenire intendentibus ut oratores fiant
+existimem, persequar.</p>
+
+<span class = "pagenum">47</span>
+<span class = "secnum">46</span>
+<a name = "chapI_sec46" id = "chapI_sec46"> </a>
+<p>Igitur, ut Aratus ab Iove incipiendum putat, ita nos rite coepturi ab
+<span class = "smallcaps">Homero</span> videmur. Hic enim, quem ad modum
+ex Oceano dicit ipse omnium <i>fluminum</i> fontiumque cursus initium
+capere, omnibus eloquentiae partibus exemplum et ortum dedit.
+<span class = "pagenum">48</span>
+Hunc nemo in magnis rebus sublimitate, in parvis proprietate
+superaverit. Idem laetus ac pressus, iucundus et gravis, tum copia tum
+brevitate mirabilis, nec poetica modo, sed oratoria virtute
+eminentissimus.
+<span class = "secnum">47</span>
+<a name = "chapI_sec47" id = "chapI_sec47"> </a>
+Nam ut de laudibus, exhortationibus,
+<span class = "pagenum">49</span>
+consolationibus taceam, nonne vel nonus liber, quo missa ad Achillen
+legatio continetur, vel in primo inter duces illa contentio vel dictae
+in secundo sententiae omnes litium ac consiliorum explicant artes?
+<span class = "secnum">48</span>
+<a name = "chapI_sec48" id = "chapI_sec48"> </a>
+Adfectus quidem vel illos mites vel hos concitatos nemo erit tam
+indoctus qui non in sua potestate hunc auctorem habuisse fateatur. Age
+vero, non utriusque operis sui ingressu in paucissimis versibus legem
+prooemiorum non dico servavit, sed constituit? Nam benevolum auditorem
+invocatione dearum
+<span class = "pagenum">50</span>
+quas praesidere vatibus creditum est, et intentum proposita rerum
+magnitudine, et docilem summa celeriter comprehensa facit.
+<span class = "secnum">49</span>
+<a name = "chapI_sec49" id = "chapI_sec49"> </a>
+Narrare vero quis brevius quam qui mortem nuntiat Patrocli, quis
+significantius potest quam qui Curetum Aetolorumque proelium exponit?
+Iam similitudines, amplificationes, exempla, digressus, signa rerum et
+argumenta ceteraque <i>genera</i> probandi
+<span class = "pagenum">51</span>
+ac refutandi sunt ita multa ut etiam qui de artibus scripserunt plurima
+earum rerum testimonia ab hoc poeta petant.
+<span class = "secnum">50</span>
+<a name = "chapI_sec50" id = "chapI_sec50"> </a>
+Nam epilogus quidem quis umquam poterit illis Priami rogantis Achillen
+precibus aequari? Quid? In verbis, sententiis, figuris, dispositione
+totius operis nonne humani ingenii modum excedit? ut magni sit virtutes
+eius non aemulatione, quod fieri non
+<span class = "pagenum">52</span>
+potest, sed intellectu sequi.
+<span class = "secnum">51</span>
+<a name = "chapI_sec51" id = "chapI_sec51"> </a>
+Verum hic omnes sine dubio et in omni genere eloquentiae procul a se
+reliquit, epicos tamen praecipue, videlicet quia clarissima in materia
+simili comparatio est.
+<span class = "secnum">52</span>
+<a name = "chapI_sec52" id = "chapI_sec52"> </a>
+Raro adsurgit <span class = "smallcaps">Hesiodus</span> magnaque pars
+eius in nominibus est occupata, tamen utiles circa praecepta sententiae
+levitasque verborum et compositionis probabilis, daturque ei palma in
+illo medio genere dicendi.
+<span class = "secnum">53</span>
+<a name = "chapI_sec53" id = "chapI_sec53"> </a>
+Contra in <span class = "smallcaps">Antimacho</span> vis
+<span class = "pagenum">53</span>
+et gravitas et minime vulgare eloquendi genus habet laudem. Sed quamvis
+ei secundas fere grammaticorum consensus deferat, et adfectibus et
+iucunditate et dispositione et omnino arte deficitur, ut plane manifesto
+appareat quanto sit aliud proximum esse, aliud secundum.
+<span class = "secnum">54</span>
+<a name = "chapI_sec54" id = "chapI_sec54"> </a>
+<span class = "smallcaps">Panyasin</span>, ex utroque mixtum, putant in
+<span class = "pagenum">54</span>
+eloquendo neutrius aequare virtutes, alterum tamen ab eo materia,
+alterum disponendi ratione superari. <span class =
+"smallcaps">Apollonius</span> in ordinem a grammaticis datum non venit,
+quia Aristarchus atque Aristophanes poetarum iudices neminem sui
+temporis in numerum redegerunt; non tamen contemnendum reddidit opus
+aequali quadam mediocritate.
+<span class = "secnum">55</span>
+<a name = "chapI_sec55" id = "chapI_sec55"> </a>
+<span class = "smallcaps">Arati</span> materia motu caret, ut
+<span class = "pagenum">55</span>
+in qua nulla varietas, nullus adfectus, nulla persona, nulla cuiusquam
+sit oratio; sufficit tamen operi cui se parem credidit. Admirabilis in
+suo genere <span class = "smallcaps">Theocritus</span>, sed musa illa
+rustica et pastoralis non forum modo, verum ipsam etiam urbem
+reformidat.
+<span class = "secnum">56</span>
+<a name = "chapI_sec56" id = "chapI_sec56"> </a>
+Audire videor undique congerentes nomina plurimorum poetarum. Quid?
+Herculis acta non bene <span class = "smallcaps">Pisandros</span>? <span
+class = "smallcaps">Nicandrum</span> frustra secuti Macer atque
+Vergilius? Quid?
+<span class = "pagenum">56</span>
+<span class = "smallcaps">Euphorionem</span> transibimus? Quem nisi
+probasset Vergilius idem, numquam certe ‘conditorum Chalcidico versu
+carminum’ fecisset in Bucolicis mentionem. Quid? Horatius frustra <span
+class = "smallcaps">Tyrtaeum</span> Homero subiungit?
+<span class = "secnum">57</span>
+<a name = "chapI_sec57" id = "chapI_sec57"> </a>
+Nec sane quisquam est tam procul a cognitione eorum remotus ut non
+indicem certe ex bibliotheca sumptum transferre in libros suos possit.
+Nec ignoro igitur quos transeo nec utique damno, ut qui dixerim esse in
+omnibus utilitatis aliquid.
+<span class = "secnum">58</span>
+<a name = "chapI_sec58" id = "chapI_sec58"> </a>
+Sed ad illos iam perfectis constitutisque viribus revertemur, quod in
+cenis grandibus saepe
+<span class = "pagenum">57</span>
+facimus, ut, cum optimis satiati sumus, varietas tamen nobis ex
+vilioribus grata sit. Tunc et elegiam vacabit in manus sumere, cuius
+princeps habetur <span class = "smallcaps">Callimachus</span>, secundas
+confessione plurimorum <span class = "smallcaps">Philetas</span>
+occupavit.
+<span class = "secnum">59</span>
+<a name = "chapI_sec59" id = "chapI_sec59"> </a>
+Sed dum adsequimur illam firmam, ut dixi, facilitatem, optimis
+adsuescendum est et multa magis quam multorum lectione formanda mens et
+ducendus color. Itaque ex tribus receptis Aristarchi iudicio
+scriptoribus
+<span class = "pagenum">58</span>
+iamborum ad <span class = "greek" title = "hexin">ἕξιν</span> maxime
+pertinebit unus <span class = "smallcaps">Archilochus</span>.
+<span class = "secnum">60</span>
+<a name = "chapI_sec60" id = "chapI_sec60"> </a>
+Summa in hoc vis elocutionis, cum validae tum breves vibrantesque
+sententiae, plurimum sanguinis atque nervorum, adeo ut videatur
+quibusdam, quod quoquam minor est, materiae esse, non ingenii vitium.
+<span class = "secnum">61</span>
+<a name = "chapI_sec61" id = "chapI_sec61"> </a>
+Novem vero lyricorum longe <span class = "smallcaps">Pindarus</span>
+<span class = "pagenum">59</span>
+princeps spiritu magnificentia, sententiis figuris, beatissima rerum
+verborumque copia et velut quodam eloquentiae flumine; propter quae
+Horatius eum merito credidit nemini imitabilem.
+<span class = "secnum">62</span>
+<a name = "chapI_sec62" id = "chapI_sec62"> </a>
+<span class = "smallcaps">Stesichorum</span>, quam sit ingenio validus,
+materiae quoque ostendunt, maxima bella et clarissimos canentem duces et
+epici carminis onera lyra sustinentem. Reddit enim personis in agendo
+simul loquendoque debitam dignitatem, ac si tenuisset modum, videtur
+aemulari proximus Homerum potuisse; sed
+<span class = "pagenum">60</span>
+redundat atque effunditur, quod ut est reprehendendum, ita copiae vitium
+est.
+<span class = "secnum">63</span>
+<a name = "chapI_sec63" id = "chapI_sec63"> </a>
+<span class = "smallcaps">Alcaeus</span> in parte operis ‘aureo plectro’
+merito donatur, qua tyrannos insectatus multum etiam moribus confert, in
+eloquendo quoque brevis et magnificus et diligens et plerumque oratori
+similis; sed et lusit et in amores descendit, maioribus tamen aptior.
+<span class = "secnum">64</span>
+<a name = "chapI_sec64" id = "chapI_sec64"> </a>
+<span class = "smallcaps">Simonides</span>, tenuis alioqui, sermone
+<span class = "pagenum">61</span>
+proprio et iucunditate quadam commendari potest; praecipua tamen eius in
+commovenda miseratione virtus, ut quidam in hac eum parte omnibus eius
+operis auctoribus praeferant.</p>
+
+<span class = "secnum">65</span>
+<a name = "chapI_sec65" id = "chapI_sec65"> </a>
+<p>Antiqua comoedia cum sinceram illam sermonis Attici gratiam prope
+sola retinet, tum facundissimae libertatis est et in insectandis vitiis
+praecipua; plurimum tamen virium etiam in
+<span class = "pagenum">62</span>
+ceteris partibus habet. Nam et grandis et elegans et venusta, et nescio
+an ulla, post Homerum tamen, quem ut Achillen semper excipi par est, aut
+similior sit oratoribus aut ad oratores faciendos aptior.
+<span class = "secnum">66</span>
+<a name = "chapI_sec66" id = "chapI_sec66"> </a>
+Plures eius auctores, <span class = "smallcaps">Aristophanes</span>
+tamen et <span class = "smallcaps">Eupolis</span> <span class =
+"smallcaps">Cratinus</span>que praecipui. Tragoedias primus in lucem
+<span class = "smallcaps">Aeschylus</span> protulit, sublimis et gravis
+et grandiloquus
+<span class = "pagenum">63</span>
+saepe usque ad vitium, sed rudis in plerisque et incompositus; propter
+quod correctas eius fabulas in certamen deferre posterioribus poetis
+Athenienses permiserunt, suntque eo modo multi coronati.
+<span class = "secnum">67</span>
+<a name = "chapI_sec67" id = "chapI_sec67"> </a>
+Sed longe clarius inlustraverunt hoc opus <span class =
+"smallcaps">Sophocles</span> atque <span class =
+"smallcaps">Euripides</span>, quorum in dispari dicendi via uter sit
+poeta melior inter plurimos quaeritur. Idque ego sane, quoniam ad
+praesentem materiam nihil pertinet, iniudicatum
+<span class = "pagenum">64</span>
+relinquo. Illud quidem nemo non fateatur necesse est, iis qui se ad
+agendum comparant utiliorem longe fore Euripiden.
+<span class = "secnum">68</span>
+<a name = "chapI_sec68" id = "chapI_sec68"> </a>
+Namque is et sermone (quod ipsum reprehendunt quibus gravitas et
+cothurnus et sonus Sophocli videtur esse sublimior) magis accedit
+oratorio generi, et sententiis densus et in iis quae a sapientibus
+tradita sunt paene ipsis par, et dicendo ac respondendo cuilibet eorum
+qui fuerunt in foro diserti comparandus; in adfectibus vero cum omnibus
+mirus, tum in iis qui in miseratione constant facile praecipuus.
+<span class = "secnum">69</span>
+<a name = "chapI_sec69" id = "chapI_sec69"> </a>
+Hunc admiratus maxime est, ut saepe testatur, et secutus, quamquam in
+opere diverso, <span class = "smallcaps">Menander</span>, qui vel unus
+meo quidem iudicio diligenter lectus ad cuncta quae praecipimus
+effingenda sufficiat: ita omnem
+<span class = "pagenum">65</span>
+vitae imaginem expressit, tanta in eo inveniendi copia et eloquendi
+facultas, ita est omnibus rebus, personis, adfectibus accommodatus.
+<span class = "secnum">70</span>
+<a name = "chapI_sec70" id = "chapI_sec70"> </a>
+Nec nihil profecto viderunt qui orationes, quae Charisi nomini
+addicuntur, a Menandro scriptas putant. Sed mihi longe magis orator
+probari in opere suo videtur, nisi forte aut illa iudicia, qua
+Epitrepontes, Epicleros, Locroe habent, aut meditationes in Psophodee,
+Nomothete, Hypobolimaeo non omnibus oratoriis numeris sunt absolutae.
+<span class = "secnum">71</span>
+<a name = "chapI_sec71" id = "chapI_sec71"> </a>
+Ego tamen plus adhuc quiddam collaturum eum declamatoribus puto, quoniam
+his necesse est secundum
+<span class = "pagenum">66</span>
+condicionem controversiarum plures subire personas, patrum filiorum,
+militum rusticorum, divitum pauperum, irascentium deprecantium, mitium
+asperorum; in quibus omnibus mire custoditur ab hoc poeta decor.
+<span class = "secnum">72</span>
+<a name = "chapI_sec72" id = "chapI_sec72"> </a>
+Atque ille quidem omnibus eiusdem operis auctoribus abstulit nomen et
+fulgore quodam suae claritatis tenebras obduxit. Tamen habent alii
+quoque comici, si cum venia leguntur, quaedam quae possis decerpere, et
+praecipue <span class = "smallcaps">Philemon</span>; qui ut prave sui
+temporis iudiciis Menandro saepe praelatus est, ita consensu tamen
+omnium meruit credi secundus.</p>
+
+<span class = "secnum">73</span>
+<a name = "chapI_sec73" id = "chapI_sec73"> </a>
+<p>Historiam multi scripsere praeclare, sed nemo dubitat longe
+<span class = "pagenum">67</span>
+duos ceteris praeferendos, quorum diversa virtus laudem paene est parem
+consecuta. Densus et brevis et semper instans sibi
+<span class = "pagenum">68</span>
+<span class = "smallcaps">Thucydides</span>, dulcis et candidus et fusus
+<span class = "smallcaps">Herodotus</span>: ille concitatis hic remissis
+adfectibus melior, ille contionibus hic sermonibus, ille vi hic
+voluptate.
+<span class = "secnum">74</span>
+<a name = "chapI_sec74" id = "chapI_sec74"> </a>
+<span class = "smallcaps">Theopompus</span> his proximus
+<span class = "pagenum">69</span>
+ut in historia praedictis minor, ita oratori magis similis, ut qui,
+antequam est ad hoc opus sollicitatus, diu fuerit orator. <span class =
+"smallcaps">Philistus</span> quoque meretur qui turbae quamvis bonorum
+post eos auctorum eximatur, imitator Thucydidi et ut multo infirmior,
+<span class = "pagenum">70</span>
+ita aliquatenus lucidior. <span class = "smallcaps">Ephorus</span>, ut
+Isocrati visum, calcaribus eget. <span class =
+"smallcaps">Clitarchi</span> probatur ingenium, fides infamatur.
+<span class = "secnum">75</span>
+<a name = "chapI_sec75" id = "chapI_sec75"> </a>
+Longo post intervallo temporis natus <span class =
+"smallcaps">Timagenes</span> vel hoc est ipso probabilis, quod
+intermissam historias scribendi industriam nova
+<span class = "pagenum">71</span>
+laude reparavit. <span class = "smallcaps">Xenophon</span> non excidit
+mihi, sed inter philosophos reddendus est.</p>
+
+<span class = "secnum">76</span>
+<a name = "chapI_sec76" id = "chapI_sec76"> </a>
+<p>Sequitur oratorum ingens manus, ut cum decem simul Athenis
+<span class = "pagenum">72</span>
+aetas una tulerit. Quorum longe princeps <span class =
+"smallcaps">Demosthenes</span> ac paene lex orandi fuit: tanta vis in
+eo, tam densa omnia, ita quibusdam nervis intenta sunt, tam nihil
+otiosum, is dicendi modus, ut nec quod desit in eo nec quod redundet
+invenias.
+<span class = "secnum">77</span>
+<a name = "chapI_sec77" id = "chapI_sec77"> </a>
+Plenior <span class = "smallcaps">Aeschines</span> et magis fusus et
+grandiori similis, quo
+<span class = "pagenum">73</span>
+minus strictus est; carnis tamen plus habet, minus lacertorum. Dulcis in
+primis et acutus <span class = "smallcaps">Hyperides</span>, sed
+minoribus causis&mdash;
+<span class = "pagenum">74</span>
+ut non dixerim utilior&mdash; magis par.
+<span class = "secnum">78</span>
+<a name = "chapI_sec78" id = "chapI_sec78"> </a>
+His aetate <span class = "smallcaps">Lysias</span> maior, subtilis atque
+elegans et quo nihil, si oratori satis sit docere, quaeras perfectius;
+nihil enim est inane, nihil arcessitum, puro
+<span class = "pagenum">75</span>
+tamen fonti quam magno flumini propior.
+<span class = "secnum">79</span>
+<a name = "chapI_sec79" id = "chapI_sec79"> </a>
+<span class = "smallcaps">Isocrates</span> in diverso genere dicendi
+nitidus et comptus et palaestrae quam pugnae
+<span class = "pagenum">76</span>
+magis accommodatus omnes dicendi veneres sectatus est, nec immerito:
+auditoriis enim se, non iudiciis compararat: in inventione facilis,
+honesti studiosus, in compositione adeo diligens
+<span class = "pagenum">77</span>
+ut cura eius reprehendatur.
+<span class = "secnum">80</span>
+<a name = "chapI_sec80" id = "chapI_sec80"> </a>
+Neque ego in his de quibus sum locutus has solas virtutes, sed has
+praecipuas puto, nec ceteros parum fuisse magnos. Quin etiam <span class
+= "smallcaps">Phalerea</span> illum <span class =
+"smallcaps">Demetrium</span>,
+<span class = "pagenum">78</span>
+quamquam is primum inclinasse eloquentiam dicitur, multum ingenii
+habuisse et facundiae fateor, vel ob hoc memoria dignum, quod ultimus
+est fere ex Atticis qui dici possit orator; quem tamen in illo medio
+genere dicendi praefert omnibus Cicero.</p>
+
+<span class = "secnum">81</span>
+<a name = "chapI_sec81" id = "chapI_sec81"> </a>
+<p>Philosophorum, ex quibus plurimum se traxisse eloquentiae
+<span class = "pagenum">79</span>
+M.&nbsp;Tullius confitetur, quis dubitet <span class =
+"smallcaps">Platonem</span> esse praecipuum sive acumine disserendi sive
+eloquendi facultate divina quadam et Homerica? Multum enim supra prosam
+orationem et quam pedestrem Graeci vocant surgit, ut mihi non hominis
+ingenio, sed quodam Delphici videatur oraculo dei instinctus.
+<span class = "secnum">82</span>
+<a name = "chapI_sec82" id = "chapI_sec82"> </a>
+Quid ego
+<span class = "pagenum">80</span>
+commemorem <span class = "smallcaps">Xenophontis</span> illam
+iucunditatem inadfectatam, sed quam nulla consequi adfectatio possit? ut
+ipsae sermonem finxisse Gratiae videantur, et quod de Pericle veteris
+comoediae testimonium est in hunc transferri iustissime possit, in
+labris eius sedisse quandam persuadendi deam.
+<span class = "secnum">83</span>
+<a name = "chapI_sec83" id = "chapI_sec83"> </a>
+Quid reliquorum Socraticorum elegantiam? Quid <span class =
+"smallcaps">Aristotelen</span>? Quem dubito scientia rerum an scriptorum
+copia an eloquendi suavitate an inventionum acumine an varietate operum
+clariorem putem. Nam in <span class = "smallcaps">Theophrasto</span> tam
+est loquendi nitor ille divinus ut
+<span class = "pagenum">81</span>
+ex eo nomen quoque traxisse dicatur.
+<span class = "secnum">84</span>
+<a name = "chapI_sec84" id = "chapI_sec84"> </a>
+Minus indulsere eloquentiae Stoici veteres, sed cum honesta suaserunt
+tum in colligendo probandoque quae instituerant plurimum valuerunt,
+rebus tamen acuti magis quam (id quod sane non adfectaverunt) oratione
+magnifici.</p>
+
+<span class = "pagenum">82</span>
+<span class = "secnum">85</span>
+<a name = "chapI_sec85" id = "chapI_sec85"> </a>
+<p>Idem nobis per Romanos quoque auctores ordo ducendus est. Itaque ut
+apud illos Homerus, sic apud nos <span class =
+"smallcaps">Vergilius</span> auspicatissimum dederit exordium, omnium
+eius generis poetarum Graecorum nostrorumque haud dubie proximus.
+<span class = "secnum">86</span>
+<a name = "chapI_sec86" id = "chapI_sec86"> </a>
+Utar enim verbis isdem quae ex Afro Domitio iuvenis excepi: qui mihi
+<span class = "pagenum">83</span>
+interroganti quem Homero crederet maxime accedere, ‘secundus,’ inquit,
+‘est Vergilius, propior tamen primo quam tertio.’ Et hercule ut illi
+naturae caelesti atque immortali cesserimus, ita curae et diligentiae
+vel ideo in hoc plus est, quod ei fuit magis laborandum; et quantum
+eminentibus vincimur fortasse aequalitate pensamus.
+<span class = "secnum">87</span>
+<a name = "chapI_sec87" id = "chapI_sec87"> </a>
+Ceteri omnes longe sequentur. Nam <span class = "smallcaps">Macer</span>
+et <span class = "smallcaps">Lucretius</span> legendi quidem, sed non ut
+<span class = "greek" title = "phrasin">φράσιν</span>, id est corpus
+eloquentiae faciant, elegantes in sua quisque materia, sed alter
+humilis, alter difficilis. <span class = "smallcaps">Atacinus
+Varro</span> in iis per quae nomen
+<span class = "pagenum">84</span>
+est adsecutus interpres operis alieni, non spernendus quidem, verum ad
+augendam facultatem dicendi parum locuples.
+<span class = "secnum">88</span>
+<a name = "chapI_sec88" id = "chapI_sec88"> </a>
+<span class = "smallcaps">Ennium</span> sicut sacros vetustate lucos
+adoremus, in quibus grandia et antiqua robora iam non tantam habent
+speciem quantam religionem. Propiores alii, atque ad hoc de quo loquimur
+magis utiles. Lascivus
+<span class = "pagenum">85</span>
+quidem in herois quoque <span class = "smallcaps">Ovidius</span> et
+nimium amator ingenii sui, laudandus tamen in partibus.
+<span class = "secnum">89</span>
+<a name = "chapI_sec89" id = "chapI_sec89"> </a>
+<span class = "smallcaps">Cornelius</span> autem <span class =
+"smallcaps">Severus</span>, etiamsi sit versificator quam poeta melior,
+si tamen, ut est
+<span class = "pagenum">86</span>
+dictum, ad exemplar primi libri bellum Siculum perscripsisset,
+vindicaret sibi iure secundum locum. <span class =
+"smallcaps">Serranum</span> consummari mors immatura non passa est,
+puerilia tamen eius opera et maximam indolem ostendunt et admirabilem
+praecipue in aetate illa recti generis voluntatem.
+<span class = "secnum">90</span>
+<a name = "chapI_sec90" id = "chapI_sec90"> </a>
+Multum in <span class = "smallcaps">Valerio Flacco</span> nuper
+amisimus. Vehemens et poeticum ingenium <span class = "smallcaps">Salei
+Bassi</span>
+<span class = "pagenum">87</span>
+fuit, nec ipsum senectute maturuit. <span class =
+"smallcaps">Rabirius</span> ac <span class = "smallcaps">Pedo</span> non
+in digni cognitione, si vacet. <span class = "smallcaps">Lucanus</span>
+ardens et concitatus et sententiis clarissimus, et, ut dicam quod
+sentio, magis oratoribus quam poetis imitandus.
+<span class = "secnum">91</span>
+<a name = "chapI_sec91" id = "chapI_sec91"> </a>
+Hos nominavimus, quia <span class = "smallcaps">Germanicum</span> <span
+class = "smallcaps">Augustum</span> ab institutis studiis deflexit cura
+terrarum, parumque
+<span class = "pagenum">88</span>
+dis visum est esse eum maximum poetarum. Quid tamen his ipsis eius
+operibus, in quae donato imperio iuvenis secesserat, sublimius, doctius,
+omnibus denique numeris praestantius? Quis enim caneret bella melius
+quam qui sic gerit? Quem praesidentes studiis deae propius audirent? Cui
+magis suas artes aperiret familiare numen Minervae?
+<span class = "secnum">92</span>
+<a name = "chapI_sec92" id = "chapI_sec92"> </a>
+Dicent haec plenius futura saecula, nunc enim ceterarum fulgore virtutum
+laus ista praestringitur. Nos tamen sacra litterarum colentes feres,
+Caesar, si non tacitum hoc praeterimus et Vergiliano certe versu
+testamur:</p>
+
+<p class = "poem">
+inter victrices hederam tibi serpere laurus.</p>
+
+<span class = "secnum">93</span>
+<a name = "chapI_sec93" id = "chapI_sec93"> </a>
+<p>Elegea quoque Graecos provocamus, cuius mihi tersus atque
+<span class = "pagenum">89</span>
+elegans maxime videtur auctor <span class = "smallcaps">Tibullus</span>:
+sunt qui <span class = "smallcaps">Propertium</span> malint. <span class
+= "smallcaps">Ovidius</span> utroque lascivior, sicut durior <span class
+= "smallcaps">Gallus</span>. Satura quidem tota nostra est, in qua
+primus insignem laudem
+<span class = "pagenum">90</span>
+adeptus <span class = "smallcaps">Lucilius</span> quosdam ita deditos
+sibi adhuc habet amatores ut eum non eiusdem modo operis auctoribus sed
+omnibus poetis praeferre non dubitent.
+<span class = "secnum">94</span>
+<a name = "chapI_sec94" id = "chapI_sec94"> </a>
+Ego quantum ab illis, tantum ab Horatio dissentio, qui Lucilium fluere
+lutulentum et esse aliquid quod tollere possis, putat. Nam eruditio in
+eo mira et libertas atque inde acerbitas et abunde salis. Multum est
+tersior ac
+<span class = "pagenum">91</span>
+purus magis <span class = "smallcaps">Horatius</span> et, non labor eius
+amore, praecipuus. Multum et verae gloriae quamvis uno libro <span class
+= "smallcaps">Persius</span> meruit. Sunt clari hodieque et qui olim
+nominabuntur.
+<span class = "secnum">95</span>
+<a name = "chapI_sec95" id = "chapI_sec95"> </a>
+Alterum illud etiam
+<span class = "pagenum">92</span>
+prius saturae genus, sed non sola carminum varietate mixtum condidit
+<span class = "smallcaps">Terentius Varro</span>, vir Romanorum
+eruditissimus.
+<span class = "pagenum">93</span>
+Plurimos hic libros et doctissimos composuit, peritissimus linguae
+Latinae et omnis antiquitatis et rerum Graecarum nostrarumque, plus
+tamen scientiae collaturus quam eloquentiae.
+<span class = "secnum">96</span>
+<a name = "chapI_sec96" id = "chapI_sec96"> </a>
+Iambus non sane a Romanis celebratus est ut proprium opus, <i>sed
+aliis</i> quibusdam interpositus; cuius acerbitas in <span class =
+"smallcaps">Catullo</span>, <span class = "smallcaps">Bibaculo</span>,
+<span class = "pagenum">94</span>
+<span class = "smallcaps">Horatio</span>, quamquam illi epodos
+intervenit, reperietur. At lyricorum idem <span class =
+"smallcaps">Horatius</span> fere solus legi dignus; nam et insurgit
+aliquando et plenus est iucunditatis et gratiae et varius figuris et
+verbis felicissime audax. Si quem adicere velis, is erit <span class =
+"smallcaps">Caesius Bassus</span>, quem nuper vidimus; sed eum longe
+praecedunt ingenia viventium.</p>
+
+<span class = "secnum">97</span>
+<a name = "chapI_sec97" id = "chapI_sec97"> </a>
+<p>Tragoediae scriptores veterum <span class = "smallcaps">Attius</span>
+atque <span class = "smallcaps">Pacuvius</span> clarissimi
+<span class = "pagenum">95</span>
+gravitate sententiarum, verborum pondere, auctoritate personarum.
+<span class = "pagenum">96</span>
+Ceterum nitor et summa in excolendis operibus manus magis videri potest
+temporibus quam ipsis defuisse; virium tamen Attio plus tribuitur,
+Pacuvium videri doctiorem qui esse docti adfectant volunt.
+<span class = "secnum">98</span>
+<a name = "chapI_sec98" id = "chapI_sec98"> </a>
+Iam <span class = "smallcaps">Vari</span> Thyestes cuilibet Graecarum
+comparari potest. <span class = "smallcaps">Ovidi</span> Medea videtur
+mihi ostendere quantum ille vir praestare potuerit si ingenio suo
+imperare quam indulgere
+<span class = "pagenum">97</span>
+maluisset. Eorum quos viderim longe princeps <span class =
+"smallcaps">Pomponius Secundus</span>, quem senes quidem parum tragicum
+putabant, eruditione ac nitore praestare confitebantur.
+<span class = "secnum">99</span>
+<a name = "chapI_sec99" id = "chapI_sec99"> </a>
+In comoedia maxime claudicamus. Licet Varro Musas, Aeli Stilonis
+sententia,
+<span class = "pagenum">98</span>
+Plautino dicat sermone locuturas fuisse, si Latine loqui vellent, licet
+<span class = "smallcaps">Caecilium</span> veteres laudibus ferant,
+licet <span class = "smallcaps">Terenti</span> scripta ad Scipionem
+Africanum referantur (quae tamen sunt in hoc
+<span class = "pagenum">99</span>
+genere elegantissima, et plus adhuc habitura gratiae si intra versus
+trimetros stetissent),
+<span class = "secnum">100</span>
+<a name = "chapI_sec100" id = "chapI_sec100"> </a>
+vix levem consequimur umbram: adeo ut mihi sermo ipse Romanus non
+recipere videatur illam solis concessam Atticis venerem, cum eam ne
+Graeci quidem in alio genere linguae <i>suae</i> obtinuerint. Togatis
+excellit <span class = "smallcaps">Afranius</span>: utinam non
+inquinasset argumenta puerorum foedis amoribus mores suos fassus.</p>
+
+<span class = "pagenum">100</span>
+<span class = "secnum">101</span>
+<a name = "chapI_sec101" id = "chapI_sec101"> </a>
+<p>At non historia cesserit Graecis. Nec opponere Thucydidi <span class
+= "smallcaps">Sallustium</span> verear, nec indignetur sibi Herodotus
+aequari <span class = "smallcaps">Titum Livium</span>, cum in narrando
+mirae iucunditatis clarissimique candoris, tum in contionibus supra quam
+enarrari potest eloquentem:
+<span class = "pagenum">101</span>
+ita quae dicuntur omnia cum rebus, tum personis accommodata sunt:
+adfectus quidem praecipueque eos qui sunt dulciores, ut parcissime
+dicam, nemo historicorum commendavit magis.
+<span class = "secnum">102</span>
+<a name = "chapI_sec102" id = "chapI_sec102"> </a>
+Ideoque immortalem Sallusti velocitatem diversis virtutibus consecutus
+est. Nam mihi egregie dixisse videtur <span class =
+"smallcaps">Servilius Nonianus</span>, pares eos magis quam similes; qui
+et ipse a
+<span class = "pagenum">102</span>
+nobis auditus est clarus vi ingenii et sententiis creber, sed minus
+pressus quam historiae auctoritas postulat.
+<span class = "secnum">103</span>
+<a name = "chapI_sec103" id = "chapI_sec103"> </a>
+Quam paulum aetate praecedens eum <span class = "smallcaps">Bassus
+Aufidius</span> egregie, utique in libris belli Germanici, praestitit
+genere ipso, probabilis in omnibus, sed in quibusdam suis ipse viribus
+minor.
+<span class = "secnum">104</span>
+<a name = "chapI_sec104" id = "chapI_sec104"> </a>
+Superest adhuc et exornat
+<span class = "pagenum">103</span>
+aetatis nostrae gloriam vir saeculorum memoria dignus, qui olim
+nominabitur, nunc intellegitur. Habet amatores nec immerito <span class
+= "smallcaps">Cremuti</span> libertas, quamquam circumcisis quae dixisse
+ei nocuerat; sed elatum abunde spiritum et audaces sententias
+deprehendas etiam in his quae manent. Sunt et alii scriptores boni, sed
+nos genera degustamus, non bibliothecas excutimus.</p>
+
+<span class = "secnum">105</span>
+<a name = "chapI_sec105" id = "chapI_sec105"> </a>
+<p>Oratores vero vel praecipue Latinam eloquentiam parem facere
+<span class = "pagenum">104</span>
+Graecae possunt; nam <span class = "smallcaps">Ciceronem</span>
+cuicumque eorum fortiter opposuerim. Nec ignoro quantam mihi concitem
+pugnam, cum
+<span class = "pagenum">105</span>
+praesertim non id sit propositi ut eum Demostheni comparem hoc tempore;
+neque enim attinet, cum Demosthenen in primis legendum vel ediscendum
+potius putem.
+<span class = "secnum">106</span>
+<a name = "chapI_sec106" id = "chapI_sec106"> </a>
+Quorum ego virtutes
+<span class = "pagenum">106</span>
+plerasque arbitror similes, consilium, ordinem, dividendi, praeparandi,
+probandi rationem, [omnia] denique quae sunt inventionis.
+<span class = "pagenum">107</span>
+In eloquendo est aliqua diversitas: densior ille hic copiosior, ille
+concludit adstrictius hic latius, pugnat ille acumine semper hic
+frequenter et pondere, illi nihil detrahi potest huic nihil adici, curae
+plus in illo in hoc naturae.
+<span class = "secnum">107</span>
+<a name = "chapI_sec107" id = "chapI_sec107"> </a>
+Salibus certe et
+<span class = "pagenum">108</span>
+commiseratione, quae duo plurimum in adfectibus valent, vincimus. Et
+fortasse epilogos illi mos civitatis abstulerit, sed et nobis illa, quae
+Attici mirantur, diversa Latini sermonis ratio
+<span class = "pagenum">109</span>
+minus permiserit. In epistulis quidem, quamquam sunt utriusque,
+dialogisve, quibus nihil ille, nulla contentio est.
+<span class = "secnum">108</span>
+<a name = "chapI_sec108" id = "chapI_sec108"> </a>
+Cedendum vero in hoc, quod et prior fuit et ex magna parte Ciceronem
+quantus est fecit. Nam mihi videtur M.&nbsp;Tullius, cum se totum ad
+imitationem Graecorum contulisset, effinxisse vim Demosthenis, copiam
+Platonis, iucunditatem Isocratis.
+<span class = "secnum">109</span>
+<a name = "chapI_sec109" id = "chapI_sec109"> </a>
+Nec vero quod in quoque optimum fuit studio consecutus est tantum, sed
+plurimas vel potius omnes ex se ipso virtutes extulit immortalis ingenii
+beatissima ubertate. Non enim ‘pluvias,’ ut ait Pindarus, ‘aquas
+colligit, sed vivo gurgite exundat,’ dono quodam providentiae genitus,
+in quo totas vires suas eloquentia experiretur.
+<span class = "secnum">110</span>
+<a name = "chapI_sec110" id = "chapI_sec110"> </a>
+Nam quis docere diligentius, movere vehementius potest? Cui tanta umquam
+iucunditas adfuit? ut ipsa illa quae extorquet
+<span class = "pagenum">110</span>
+impetrare eum credas, et cum transversum vi sua iudicem ferat, tamen
+ille non rapi videatur, sed sequi.
+<span class = "secnum">111</span>
+<a name = "chapI_sec111" id = "chapI_sec111"> </a>
+Iam in omnibus quae dicit tanta auctoritas inest ut dissentire pudeat,
+nec advocati studium sed testis aut iudicis adferat fidem; cum interim
+haec omnia, quae vix singula quisquam intentissima cura consequi posset,
+fluunt inlaborata et illa, qua nihil pulchrius auditum est, oratio prae
+se fert tamen felicissimam facilitatem.
+<span class = "secnum">112</span>
+<a name = "chapI_sec112" id = "chapI_sec112"> </a>
+Quare non immerito ab hominibus aetatis suae regnare in iudiciis dictus
+est, apud posteros vero id consecutus, ut Cicero iam non hominis nomen
+sed eloquentiae habeatur. Hunc igitur spectemus, hoc propositum nobis
+sit exemplum, ille se profecisse sciat, cui Cicero valde placebit.
+<span class = "secnum">113</span>
+<a name = "chapI_sec113" id = "chapI_sec113"> </a>
+Multa in <span class = "smallcaps">Asinio Pollione</span> inventio,
+summa
+<span class = "pagenum">111</span>
+diligentia, adeo ut quibusdam etiam nimia videatur, et consilii et animi
+satis: a nitore et iucunditate Ciceronis ita longe abest ut videri
+possit saeculo prior. At <span class = "smallcaps">Messalla</span>
+nitidus et candidus et quodam modo praeferens in dicendo nobilitatem
+suam, viribus minor.
+<span class = "secnum">114</span>
+<a name = "chapI_sec114" id = "chapI_sec114"> </a>
+C. vero <span class = "smallcaps">Caesar</span> si foro tantum vacasset,
+non alius ex
+<span class = "pagenum">112</span>
+nostris contra Ciceronem nominaretur. Tanta in eo vis est, id acumen, ea
+concitatio, ut illum eodem animo dixisse quo bellavit appareat; exornat
+tamen haec omnia mira sermonis, cuius proprie studiosus fuit, elegantia.
+<span class = "secnum">115</span>
+<a name = "chapI_sec115" id = "chapI_sec115"> </a>
+Multum ingenii in <span class = "smallcaps">Caelio</span> et praecipue
+in accusando multa urbanitas, dignusque vir, cui et mens melior et vita
+longior contigisset. Inveni qui <span class = "smallcaps">Calvum</span>
+<span class = "pagenum">113</span>
+praeferrent omnibus, inveni qui Ciceroni crederent eum nimia contra se
+calumnia verum sanguinem perdidisse; sed est et sancta et gravis oratio
+et castigata et frequenter vehemens
+<span class = "pagenum">114</span>
+quoque. Imitator autem est Atticorum, fecitque illi properata mors
+iniuriam, si quid adiecturus sibi non si quid detracturus fuit.
+<span class = "secnum">116</span>
+<a name = "chapI_sec116" id = "chapI_sec116"> </a>
+Et <span class = "smallcaps">Servius Sulpicius</span> insignem non
+immerito famam tribus orationibus meruit. Multa, si cum iudicio legatur,
+dabit imitatione digna <span class = "smallcaps">Cassius Severus</span>,
+qui si ceteris virtutibus colorem et gravitatem orationis adiecisset,
+ponendus inter praecipuos foret.
+<span class = "secnum">117</span>
+<a name = "chapI_sec117" id = "chapI_sec117"> </a>
+Nam et ingenii plurimum est in eo et acerbitas mira et urbanitas et
+fervor, sed plus stomacho quam consilio dedit. Praeterea
+<span class = "pagenum">115</span>
+ut amari sales, ita frequenter amaritudo ipsa ridicula est.
+<span class = "secnum">118</span>
+<a name = "chapI_sec118" id = "chapI_sec118"> </a>
+Sunt alii multi diserti, quos persequi longum est. Eorum quos viderim
+<span class = "smallcaps">Domitius Afer</span> et <span class =
+"smallcaps">Iulius Africanus</span> longe praestantissimi.
+<span class = "pagenum">116</span>
+Verborum arte ille et toto genere dicendi praeferendus et quem in numero
+veterum habere non timeas: hic concitatior, sed in cura verborum nimius
+et compositione nonnumquam longior et translationibus parum modicus.
+Erant clara et nuper ingenia.
+<span class = "secnum">119</span>
+<a name = "chapI_sec119" id = "chapI_sec119"> </a>
+Nam et <span class = "smallcaps">Trachalus</span> plerumque sublimis et
+satis apertus fuit et quem velle optima crederes, auditus tamen maior;
+nam et vocis, quantam in nullo cognovi, felicitas et pronuntiatio vel
+scaenis suffectura et decor, omnia denique ei, quae sunt extra,
+superfuerunt: et <span class = "smallcaps">Vibius Crispus</span>
+compositus et iucundus et delectationi
+<span class = "pagenum">117</span>
+natus, privatis tamen causis quam publicis melior.
+<span class = "secnum">120</span>
+<a name = "chapI_sec120" id = "chapI_sec120"> </a>
+<span class = "smallcaps">Iulio Secundo</span>, si longior contigisset
+aetas, clarissimum profecto nomen oratoris apud posteros foret;
+adiecisset enim atque adiciebat ceteris virtutibus suis quod desiderari
+potest, id est autem ut esset multo magis pugnax et saepius ad curam
+rerum ab elocutione respiceret.
+<span class = "secnum">121</span>
+<a name = "chapI_sec121" id = "chapI_sec121"> </a>
+Ceterum interceptus quoque magnum sibi vindicat locum: ea est facundia,
+tanta in explicando quod velit gratia, tam candidum et lene et speciosum
+dicendi genus, tanta verborum etiam quae adsumpta sunt proprietas, tanta
+in
+<span class = "pagenum">118</span>
+quibusdam ex periculo petitis significantia.
+<span class = "secnum">122</span>
+<a name = "chapI_sec122" id = "chapI_sec122"> </a>
+Habebunt qui post nos de oratoribus scribent magnam eos qui nunc vigent
+materiam vere laudandi; sunt enim summa hodie, quibus inlustratur forum,
+ingenia. Namque et consummati iam patroni veteribus aemulantur et eos
+iuvenum ad optima tendentium imitatur ac sequitur industria.</p>
+
+<span class = "secnum">123</span>
+<a name = "chapI_sec123" id = "chapI_sec123"> </a>
+<p>Supersunt qui de philosophia scripserint, quo in genere paucissimos
+adhuc eloquentes litterae Romanae tulerunt. Idem igitur <span class =
+"smallcaps">M.&nbsp;Tullius</span>, qui ubique, etiam in hoc opere
+Platonis aemulus
+<span class = "pagenum">119</span>
+extitit. Egregius vero multoque quam in orationibus praestantior <span
+class = "smallcaps">Brutus</span> suffecit ponderi rerum: scias eum
+sentire quae dicit.
+<span class = "secnum">124</span>
+<a name = "chapI_sec124" id = "chapI_sec124"> </a>
+Scripsit non parum multa <span class = "smallcaps">Cornelius
+Celsus</span>, Sextios secutus, non sine cultu ac nitore. <span class =
+"smallcaps">Plautus</span> in Stoicis rerum cognitioni utilis. In
+Epicureis levis quidem, sed non iniucundus tamen
+<span class = "pagenum">120</span>
+auctor est <span class = "smallcaps">Catius</span>.
+<span class = "secnum">125</span>
+<a name = "chapI_sec125" id = "chapI_sec125"> </a>
+Ex industria <span class = "smallcaps">Senecam</span> in omni genere
+eloquentiae distuli propter vulgatam falso de me opinionem, qua damnare
+eum et invisum quoque habere sum creditus. Quod accidit mihi dum
+corruptum et omnibus vitiis fractum dicendi genus revocare ad severiora
+iudicia contendo; tum autem solus hic fere in manibus adulescentium
+fuit.
+<span class = "secnum">126</span>
+<a name = "chapI_sec126" id = "chapI_sec126"> </a>
+Quem non equidem omnino conabar excutere, sed potioribus praeferri non
+sinebam, quos ille non destiterat incessere, cum diversi sibi conscius
+<span class = "pagenum">121</span>
+generis placere se in dicendo posse <i>iis</i> quibus illi placerent
+diffideret. Amabant autem eum magis quam imitabantur, tantumque ab illo
+defluebant quantum ille ab antiquis descenderat.
+<span class = "secnum">127</span>
+<a name = "chapI_sec127" id = "chapI_sec127"> </a>
+Foret enim optandum pares ac saltem proximos illi viro fieri. Sed
+placebat propter sola vitia et ad ea se quisque dirigebat effingenda,
+quae poterat; deinde cum se iactaret eodem modo dicere, Senecam
+infamabat.
+<span class = "secnum">128</span>
+<a name = "chapI_sec128" id = "chapI_sec128"> </a>
+Cuius et multae alioqui et magnae virtutes fuerunt, ingenium facile et
+copiosum, plurimum studii, multa rerum cognitio, in qua tamen aliquando
+ab his quibus inquirenda quaedam mandabat deceptus est.
+<span class = "secnum">129</span>
+<a name = "chapI_sec129" id = "chapI_sec129"> </a>
+Tractavit etiam omnem fere studiorum materiam; nam et orationes eius et
+poemata et epistulae et dialogi feruntur. In philosophia parum diligens,
+egregius tamen vitiorum insectator
+<span class = "pagenum">122</span>
+fuit. Multae in eo claraeque sententiae, multa etiam morum gratia
+legenda, sed in eloquendo corrupta pleraque atque eo perniciosissima,
+quod abundant dulcibus vitiis.
+<span class = "secnum">130</span>
+<a name = "chapI_sec130" id = "chapI_sec130"> </a>
+Velles eum suo ingenio dixisse, alieno iudicio; nam si <i>ob</i>liqua
+contempsisset, si parum <i>recta</i> non concupisset, si non omnia sua
+amasset, si rerum pondera minutissimis sententiis non fregisset,
+consensu potius eruditorum quam puerorum amore comprobaretur.
+<span class = "secnum">131</span>
+<a name = "chapI_sec131" id = "chapI_sec131"> </a>
+Verum sic quoque iam robustis et severiore genere satis firmatis
+legendus vel ideo quod exercere potest utrimque iudicium. Multa enim, ut
+dixi, probanda in eo, multa etiam admiranda sunt; eligere modo curae
+sit, quod utinam ipse fecisset. Digna enim fuit illa natura, quae
+meliora vellet: quod voluit effecit.</p>
+
+
+<h5><a name = "chapII" id = "chapII">
+De Imitatione.</a></h5>
+
+<span class = "secnum">1</span>
+<a name = "chapII_sec1" id = "chapII_sec1"> </a>
+<p><b>II.</b> Ex his ceterisque lectione dignis auctoribus et verborum
+sumenda copia est et varietas figurarum et componendi ratio, tum ad
+exemplum virtutum omnium mens derigenda. Neque
+<span class = "pagenum">123</span>
+enim dubitari potest, quin artis pars magna contineatur imitatione. Nam
+ut invenire primum fuit estque praecipuum, sic ea quae bene inventa sunt
+utile sequi.
+<span class = "secnum">2</span>
+<a name = "chapII_sec2" id = "chapII_sec2"> </a>
+Atque omnis vitae ratio sic constat, ut quae probamus in aliis facere
+ipsi velimus. Sic litterarum ductus, ut scribendi fiat usus, pueri
+sequuntur; sic musici vocem docentium, pictores opera priorum, rustici
+probatam experimento culturam in exemplum intuentur; omnis denique
+disciplinae initia ad propositum sibi praescriptum formari videmus.
+<span class = "pagenum">124</span>
+<span class = "secnum">3</span>
+<a name = "chapII_sec3" id = "chapII_sec3"> </a>
+Et hercule necesse est aut similes aut dissimiles bonis simus. Similem
+raro natura praestat, frequenter imitatio. Sed hoc ipsum quod tanto
+faciliorem nobis rationem rerum omnium facit quam fuit iis qui nihil
+quod sequerentur habuerunt, nisi caute et cum iudicio adprehenditur,
+nocet.</p>
+
+<span class = "secnum">4</span>
+<a name = "chapII_sec4" id = "chapII_sec4"> </a>
+<p>Ante omnia igitur imitatio per se ipsa non sufficit, vel quia pigri
+est ingenii contentum esse iis quae sint ab aliis inventa. Quid enim
+futurum erat temporibus illis quae sine exemplo fuerunt, si homines
+nihil, nisi quod iam cognovissent, faciendum sibi aut cogitandum
+putassent? Nempe nihil fuisset inventum.
+<span class = "secnum">5</span>
+<a name = "chapII_sec5" id = "chapII_sec5"> </a>
+Cur igitur nefas est reperiri aliquid a nobis, quod ante non fuerit? An
+illi rudes sola mentis natura ducti sunt in hoc, ut tam multa
+generarent: nos ad quaerendum non eo ipso concitemur, quod certe scimus
+invenisse eos qui quaesierunt?
+<span class = "secnum">6</span>
+<a name = "chapII_sec6" id = "chapII_sec6"> </a>
+Et
+<span class = "pagenum">125</span>
+cum illi, qui nullum cuiusquam rei habuerunt magistrum, plurima in
+posteros tradiderunt, nobis usus aliarum rerum ad eruendas alias non
+proderit, sed nihil habebimus nisi beneficii alieni? quem ad modum
+quidam pictores in id solum student, ut describere tabulas mensuris ac
+lineis sciant.
+<span class = "secnum">7</span>
+<a name = "chapII_sec7" id = "chapII_sec7"> </a>
+Turpe etiam illud est, contentum esse id consequi quod imiteris. Nam
+rursus quid erat futurum, si nemo plus effecisset eo quem sequebatur?
+Nihil in poetis supra Livium Andronicum, nihil in historiis supra
+<span class = "pagenum">126</span>
+pontificum annales haberemus; ratibus adhuc navigaremus; non esset
+pictura, nisi quae lineas modo extremas umbrae, quam corpora in sole
+fecissent, circumscriberet.
+<span class = "secnum">8</span>
+<a name = "chapII_sec8" id = "chapII_sec8"> </a>
+Ac si omnia percenseas, nulla <i>man</i>sit ars qualis inventa est, nec
+intra initium stetit: nisi forte nostra potissimum tempora damnamus
+huius infelicitatis, ut nunc demum nihil crescat: nihil autem crescit
+sola imitatione.
+<span class = "secnum">9</span>
+<a name = "chapII_sec9" id = "chapII_sec9"> </a>
+Quod si prioribus adicere fas non est, quo modo sperare possumus illum
+oratorem perfectum? cum in his, quos maximos adhuc novimus, nemo sit
+inventus in quo nihil aut desideretur aut reprehendatur. Sed etiam qui
+summa non adpetent, contendere potius quam sequi debent.
+<span class = "secnum">10</span>
+<a name = "chapII_sec10" id = "chapII_sec10"> </a>
+Nam qui hoc agit ut prior sit, forsitan etiamsi non transierit aequabit.
+Eum vero nemo potest aequare cuius vestigiis sibi utique insistendum
+putat; necesse est enim semper sit posterior qui
+<span class = "pagenum">127</span>
+sequitur. Adde quod plerumque facilius est plus facere quam idem; tantam
+enim difficultatem habet similitudo ut ne ipsa quidem natura in hoc ita
+evaluerit ut non res quae simillimae quaeque pares maxime videantur
+utique discrimine aliquo discernantur.
+<span class = "secnum">11</span>
+<a name = "chapII_sec11" id = "chapII_sec11"> </a>
+Adde quod quidquid alteri simile est, necesse est minus sit eo quod
+imitatur, ut umbra corpore et imago facie et actus histrionum veris
+adfectibus. Quod in orationibus quoque evenit. Namque iis quae in
+exemplum adsumimus subest natura et vera vis; contra omnis imitatio
+facta est et ad alienum propositum accommodatur.
+<span class = "secnum">12</span>
+<a name = "chapII_sec12" id = "chapII_sec12"> </a>
+Quo fit ut minus sanguinis ac virium declamationes habeant quam
+orationes, quod in illis vera, in his adsimilata materia est. Adde quod
+ea quae in oratore maxima sunt imitabilia non sunt, ingenium, inventio,
+vis, facilitas et quidquid arte non traditur.
+<span class = "secnum">13</span>
+<a name = "chapII_sec13" id = "chapII_sec13"> </a>
+Ideoque plerique, cum verba quaedam ex orationibus excerpserunt aut
+aliquos compositionis certos pedes, mire a se quae legerunt effingi
+arbitrantur, cum et verba intercidant invalescantque temporibus, (ut
+quorum certissima
+<span class = "pagenum">128</span>
+sit regula in consuetudine,) eaque non sua natura sint bona aut
+mala&mdash; nam per se soni tantum sunt&mdash; sed prout opportune
+proprieque aut secus collocata sunt, et compositio cum rebus accommodata
+sit, tum ipsa varietate gratissima.</p>
+
+<span class = "secnum">14</span>
+<a name = "chapII_sec14" id = "chapII_sec14"> </a>
+<p>Quapropter exactissimo iudicio circa hanc partem studiorum examinanda
+sunt omnia. Primum, quos imitemur: nam sunt plurimi qui similitudinem
+pessimi cuiusque et corruptissimi concupierint: tum in ipsis quos
+elegerimus, quid sit <i>ad</i> quod nos efficiendum comparemus.
+<span class = "secnum">15</span>
+<a name = "chapII_sec15" id = "chapII_sec15"> </a>
+Nam in magnis quoque auctoribus incidunt aliqua vitiosa et a doctis
+inter ipsos etiam mutuo reprehensa;
+<span class = "pagenum">129</span>
+atque utinam tam bona imitantes dicerent melius quam mala peius dicunt.
+Nec vero saltem iis quibus ad evitanda vitia iudicii satis fuit
+sufficiat imaginem virtutis effingere et solam, ut sic dixerim, cutem
+vel potius illas Epicuri figuras, quas e summis corporibus dicit
+effluere.
+<span class = "secnum">16</span>
+<a name = "chapII_sec16" id = "chapII_sec16"> </a>
+Hoc autem his accidit qui non introspectis penitus virtutibus ad primum
+se velut adspectum orationis aptarunt; et cum iis felicissime cessit
+imitatio, verbis atque numeris sunt non multum differentes, vim dicendi
+atque inventionis non adsequuntur, sed plerumque declinant in peius et
+proxima virtutibus vitia comprehendunt fiuntque pro grandibus tumidi,
+pressis exiles, fortibus temerarii, laetis corrupti, compositis
+<span class = "pagenum">130</span>
+exultantes, simplicibus neglegentes.
+<span class = "secnum">17</span>
+<a name = "chapII_sec17" id = "chapII_sec17"> </a>
+Ideoque qui horride atque incomposite quidlibet illud frigidum et inane
+extulerunt, antiquis se pares credunt; qui carent cultu atque
+sententiis, Attici sunt scilicet; qui praecisis conclusionibus obscuri,
+Sallustium
+<span class = "pagenum">131</span>
+atque Thucydiden superant; tristes ac ieiuni Pollionem aemulantur;
+otiosi et supini, si quid modo longius circumduxerunt, iurant ita
+Ciceronem locuturum fuisse.
+<span class = "secnum">18</span>
+<a name = "chapII_sec18" id = "chapII_sec18"> </a>
+Noveram quosdam qui se pulchre expressisse genus illud caelestis huius
+in dicendo viri sibi viderentur, si in clausula posuissent ‘esse
+videatur.’ Ergo primum est ut quod imitaturus est quisque intellegat, et
+quare bonum sit sciat.</p>
+
+<span class = "secnum">19</span>
+<a name = "chapII_sec19" id = "chapII_sec19"> </a>
+<p>Tum in suscipiendo onere consulat suas vires. Nam quaedam sunt
+imitabilia, quibus aut infirmitas naturae non sufficiat aut diversitas
+repugnet. Ne, cui tenue ingenium erit, sola velit fortia et abrupta, cui
+forte quidem, sed indomitum, amore subtilitatis
+<span class = "pagenum">132</span>
+et vim suam perdat et elegantiam quam cupit non persequatur; nihil est
+enim tam indecens quam cum mollia dure fiunt.
+<span class = "secnum">20</span>
+<a name = "chapII_sec20" id = "chapII_sec20"> </a>
+Atque ego illi praeceptori quem institueram in libro secundo credidi non
+ea sola docenda esse, ad quae quemque discipulorum natura compositum
+videret; nam is et adiuvare debet quae in quoque eorum invenit bona, et,
+quantum fieri potest, adicere quae desunt et emendare quaedam et mutare;
+rector enim est alienorum ingeniorum atque formator. Difficilius est
+naturam suam fingere.
+<span class = "secnum">21</span>
+<a name = "chapII_sec21" id = "chapII_sec21"> </a>
+Sed ne ille quidem doctor, quamquam omnia quae recta sunt velit esse in
+suis auditoribus quam plenissima, in eo tamen cui naturam obstare
+viderit laborabit.</p>
+
+<p>Id quoque vitandum, in quo magna pars errat, ne in oratione poetas
+nobis et historicos, in illis operibus oratores aut declamatores
+imitandos putemus.
+<span class = "secnum">22</span>
+<a name = "chapII_sec22" id = "chapII_sec22"> </a>
+Sua cuique proposito lex, suus decor est: nec comoedia in cothurnos
+adsurgit, nec contra
+<span class = "pagenum">133</span>
+tragoedia socco ingreditur. Habet tamen omnis eloquentia aliquid
+commune: id imitemur quod commune est.</p>
+
+<span class = "secnum">23</span>
+<a name = "chapII_sec23" id = "chapII_sec23"> </a>
+<p>Etiam hoc solet incommodi accidere iis qui se uni alicui generi
+dediderunt, ut, si asperitas iis placuit alicuius, hanc etiam in leni ac
+remisso causarum genere non exuant; si tenuitas aut iucunditas, in
+asperis gravibusque causis ponderi rerum parum respondeant:
+<span class = "pagenum">134</span>
+cum sit diversa non causarum modo inter ipsas condicio, sed in singulis
+etiam causis partium, sintque alia leniter alia aspere, alia concitate
+alia remisse, alia docendi alia movendi gratia dicenda; quorum omnium
+dissimilis atque diversa inter se ratio est.
+<span class = "secnum">24</span>
+<a name = "chapII_sec24" id = "chapII_sec24"> </a>
+Itaque ne hoc quidem suaserim, uni se alicui proprie, quem per omnia
+sequatur, addicere. Longe perfectissimus Graecorum Demosthenes, aliquid
+tamen aliquo in loco melius alii, plurima ille. Sed non qui maxime
+imitandus, et solus imitandus est.
+<span class = "secnum">25</span>
+<a name = "chapII_sec25" id = "chapII_sec25"> </a>
+Quid ergo? non est satis omnia sic dicere quo modo M.&nbsp;Tullius
+dixit? Mihi quidem satis esset, si omnia consequi possem: quid tamen
+noceret vim Caesaris, asperitatem Caeli, diligentiam Pollionis, iudicium
+Calvi quibusdam in locis adsumere?
+<span class = "secnum">26</span>
+<a name = "chapII_sec26" id = "chapII_sec26"> </a>
+Nam praeter id quod prudentis est quod in quoque optimum est, si possit,
+suum facere, tum in tanta rei difficultate unum intuentes vix aliqua
+pars sequitur. Ideoque cum totum exprimere quem elegeris paene sit
+homini inconcessum, plurium bona ponamus ante oculos, ut aliud ex alio
+haereat, et quo quidque loco conveniat aptemus.</p>
+
+<span class = "pagenum">135</span>
+<span class = "secnum">27</span>
+<a name = "chapII_sec27" id = "chapII_sec27"> </a>
+<p>Imitatio autem (nam saepius idem dicam) non sit tantum in verbis.
+Illuc intendenda mens, quantum fuerit illis viris decoris in rebus atque
+personis, quod consilium, quae dispositio, quam omnia, etiam quae
+delectationi videantur data, ad victoriam spectent; quid agatur
+prooemio, quae ratio et quam varia narrandi, quae vis probandi ac
+refellendi, quanta in adfectibus omnis generis movendis scientia,
+quamque laus ipsa popularis utilitatis gratia adsumpta, quae tum est
+pulcherrima, cum sequitur, non cum arcessitur. Haec si perviderimus, tum
+vere imitabimur.
+<span class = "secnum">28</span>
+<a name = "chapII_sec28" id = "chapII_sec28"> </a>
+Qui vero etiam propria his bona adiecerit, ut suppleat quae deerunt,
+circumcidat si quid redundabit, is erit, quem quaerimus, perfectus
+orator; quem nunc consummari potissimum oporteat, cum tanto plura
+exempla bene dicendi supersunt quam illis qui adhuc summi sunt
+contigerunt. Nam erit haec quoque laus eorum, ut priores superasse,
+posteros docuisse dicantur.</p>
+
+
+<span class = "pagenum">136</span>
+<h5><a name = "chapIII" id = "chapIII">
+Quo modo scribendum sit.</a></h5>
+
+<span class = "secnum">1</span>
+<a name = "chapIII_sec1" id = "chapIII_sec1"> </a>
+<p><b>III.</b> Et haec quidem auxilia extrinsecus adhibentur; in iis
+autem quae nobis ipsis paranda sunt, ut laboris, sic utilitatis etiam
+longe plurimum adfert stilus. Nec immerito M.&nbsp;Tullius hunc ‘optimum
+effectorem ac magistrum dicendi’ vocat, cui sententiae personam
+L.&nbsp;Crassi in disputationibus quae sunt de oratore adsignando,
+iudicium suum cum illius auctoritate coniunxit.
+<span class = "secnum">2</span>
+<a name = "chapIII_sec2" id = "chapIII_sec2"> </a>
+Scribendum ergo quam diligentissime et quam plurimum. Nam ut terra alte
+refossa generandis alendisque seminibus fecundior fit, sic profectus non
+a summo petitus studiorum fructus effundit uberius et fidelius continet.
+Nam sine hac quidem conscientia ipsa illa ex tempore dicendi facultas
+inanem
+<span class = "pagenum">137</span>
+modo loquacitatem dabit et verba in labris nascentia.
+<span class = "secnum">3</span>
+<a name = "chapIII_sec3" id = "chapIII_sec3"> </a>
+Illic radices, illic fundamenta sunt, illic opes velut sanctiore quodam
+aerario conditae, unde ad subitos quoque casus, cum res exiget,
+proferantur. Vires faciamus ante omnia, quae sufficiant labori
+certaminum et usu non exhauriantur.
+<span class = "secnum">4</span>
+<a name = "chapIII_sec4" id = "chapIII_sec4"> </a>
+Nihil enim rerum ipsa natura voluit magnum effici cito, praeposuitque
+pulcherrimo cuique operi difficultatem; quae nascendi quoque hanc
+fecerit legem, ut maiora animalia diutius visceribus parentis
+continerentur.</p>
+
+<p>Sed cum sit duplex quaestio, quo modo et quae maxime scribi oporteat,
+iam hinc ordinem sequar.
+<span class = "secnum">5</span>
+<a name = "chapIII_sec5" id = "chapIII_sec5"> </a>
+Sit primo vel tardus dum
+<span class = "pagenum">138</span>
+diligens stilus, quaeramus optima nec protinus offerentibus se
+gaudeamus, adhibeatur iudicium inventis, dispositio probatis; dilectus
+enim rerum verborumque agendus est et pondera singulorum examinanda.
+Post subeat ratio collocandi versenturque omni modo numeri, non ut
+quodque se proferet verbum occupet locum.
+<span class = "secnum">6</span>
+<a name = "chapIII_sec6" id = "chapIII_sec6"> </a>
+Quae quidem ut diligentius exsequamur, repetenda saepius erunt
+scriptorum proxima. Nam praeter id quod sic melius iunguntur prioribus
+sequentia, calor quoque ille cogitationis, qui scribendi mora refrixit,
+recipit ex integro vires et velut repetito spatio sumit impetum; quod in
+certamine saliendi fieri videmus, ut conatum longius petant et ad illud
+quo contenditur spatium cursu ferantur, utque in iaculando brachia
+reducimus et expulsuri tela nervos retro tendimus.
+<span class = "secnum">7</span>
+<a name = "chapIII_sec7" id = "chapIII_sec7"> </a>
+Interim tamen, si feret flatus, danda sunt vela, dum nos indulgentia
+illa non
+<span class = "pagenum">139</span>
+fallat; omnia enim nostra dum nascuntur placent, alioqui nec
+scriberentur. Sed redeamus ad iudicium et retractemus suspectam
+facilitatem.
+<span class = "secnum">8</span>
+<a name = "chapIII_sec8" id = "chapIII_sec8"> </a>
+Sic scripsisse Sallustium accepimus, et sane manifestus est etiam ex
+opere ipso labor. Vergilium quoque paucissimos die composuisse versus
+auctor est Varius.
+<span class = "secnum">9</span>
+<a name = "chapIII_sec9" id = "chapIII_sec9"> </a>
+Oratoris quidem alia condicio est; itaque hanc moram et sollicitudinem
+initiis impero. Nam primum hoc constituendum, hoc obtinendum est, ut
+quam optime scribamus: celeritatem dabit consuetudo. Paulatim res
+facilius se ostendent, verba respondebunt, compositio sequetur, cuncta
+denique ut in familia bene instituta in officio erunt.
+<span class = "secnum">10</span>
+<a name = "chapIII_sec10" id = "chapIII_sec10"> </a>
+Summa haec est rei: cito scribendo non fit ut bene scribatur, bene
+scribendo fit ut cito. Sed tum maxime, cum facultas illa contigerit,
+resistamus ut provideamus, efferentes
+<span class = "pagenum">140</span>
+<i>se</i> equos frenis quibusdam coerceamus; quod non tam moram faciet
+quam novos impetus dabit. Neque enim rursus eos qui robur aliquod in
+stilo fecerint ad infelicem calumniandi se poenam adligandos puto.
+<span class = "secnum">11</span>
+<a name = "chapIII_sec11" id = "chapIII_sec11"> </a>
+Nam quo modo sufficere officiis civilibus possit qui singulis actionum
+partibus insenescat? Sunt autem quibus nihil sit satis: omnia mutare,
+omnia aliter dicere quam occurrit velint,&mdash; increduli quidam et de
+ingenio suo pessime meriti, qui diligentiam putant facere sibi scribendi
+difficultatem.
+<span class = "secnum">12</span>
+<a name = "chapIII_sec12" id = "chapIII_sec12"> </a>
+Nec promptum est dicere utros peccare validius
+<span class = "pagenum">141</span>
+putem, quibus omnia sua placent an quibus nihil. Accidit enim etiam
+ingeniosis adulescentibus frequenter, ut labore consumantur et in
+silentium usque descendant nimia bene dicendi cupiditate. Qua de re
+memini narrasse mihi Iulium Secundum illum, aequalem meum atque a me, ut
+notum est, familiariter amatum, mirae facundiae virum, infinitae tamen
+curae, quid esset sibi a patruo suo dictum.
+<span class = "secnum">13</span>
+<a name = "chapIII_sec13" id = "chapIII_sec13"> </a>
+Is fuit Iulius Florus, in eloquentia Galliarum, quoniam ibi demum
+exercuit eam, princeps, alioqui inter
+<span class = "pagenum">142</span>
+paucos disertus et dignus illa propinquitate. Is cum Secundum, scholae
+adhuc operatum, tristem forte vidisset, interrogavit quae causa frontis
+tam adductae?
+<span class = "secnum">14</span>
+<a name = "chapIII_sec14" id = "chapIII_sec14"> </a>
+Nec dissimulavit adulescens, tertium iam diem esse quod omni labore
+materiae ad scribendum destinatae non inveniret exordium; quo sibi non
+praesens tantum dolor, sed etiam desperatio in posterum fieret. Tum
+Florus adridens, ‘numquid tu,’ inquit, ‘melius dicere vis quam potes?’
+<span class = "secnum">15</span>
+<a name = "chapIII_sec15" id = "chapIII_sec15"> </a>
+Ita se res habet: curandum est ut quam optime dicamus, dicendum tamen
+pro facultate; ad profectum enim opus est studio, non indignatione. Ut
+possimus autem scribere etiam plura et celerius,
+<span class = "pagenum">143</span>
+non exercitatio modo praestabit, in qua sine dubio multum est, sed etiam
+ratio: si non resupini spectantesque tectum et cogitationem murmure
+agitantes expectaverimus quid obveniat, <i>sed</i> quid res poscat, quid
+personam deceat, quod sit tempus, qui iudicis animus intuiti, humano
+quodam modo ad scribendum accesserimus. Sic nobis et initia et quae
+sequuntur natura ipsa praescribit.
+<span class = "secnum">16</span>
+<a name = "chapIII_sec16" id = "chapIII_sec16"> </a>
+Certa sunt enim pleraque et, nisi coniveamus, in oculos incurrunt;
+ideoque nec indocti nec rustici diu quaerunt, unde incipiant; quo
+pudendum est magis, si difficultatem facit doctrina. Non ergo semper
+putemus optimum esse quod latet: immutescamus alioqui, si nihil dicendum
+videatur nisi quod non invenimus.
+<span class = "secnum">17</span>
+<a name = "chapIII_sec17" id = "chapIII_sec17"> </a>
+Diversum est huic eorum vitium qui primo decurrere per materiam stilo
+quam velocissimo volunt, et sequentes calorem atque impetum ex tempore
+scribunt; hanc silvam vocant. Repetunt
+<span class = "pagenum">144</span>
+deinde et componunt quae effuderant; sed verba emendantur et numeri,
+manet in rebus temere congestis quae fuit levitas.
+<span class = "secnum">18</span>
+<a name = "chapIII_sec18" id = "chapIII_sec18"> </a>
+Protinus ergo adhibere curam rectius erit atque ab initio sic opus
+ducere, ut caelandum, non ex integro fabricandum sit. Aliquando tamen
+adfectus sequemur, in quibus fere plus calor quam diligentia valet.</p>
+
+<span class = "secnum">19</span>
+<a name = "chapIII_sec19" id = "chapIII_sec19"> </a>
+<p>Satis apparet ex eo quod hanc scribentium neglegentiam damno, quid de
+illis dictandi deliciis sentiam. Nam in stilo quidem quamlibet properato
+dat aliquam cogitationi moram non consequens celeritatem eius manus:
+ille cui dictamus urget,
+<span class = "pagenum">145</span>
+atque interim pudet etiam dubitare aut resistere aut mutare quasi
+conscium infirmitatis nostrae timentes.
+<span class = "secnum">20</span>
+<a name = "chapIII_sec20" id = "chapIII_sec20"> </a>
+Quo fit ut non rudia tantum et fortuita, sed impropria interim, dum sola
+est conectendi sermonis cupiditas, effluant, quae nec scribentium curam
+nec dicentium impetum consequantur. At idem ille qui excipit, si tardior
+in scribendo aut incertior in <i>intel</i>legendo velut offensator fuit,
+inhibetur cursus, atque omnis quae erat concepta mentis intentio mora et
+interdum iracundia excutitur.
+<span class = "secnum">21</span>
+<a name = "chapIII_sec21" id = "chapIII_sec21"> </a>
+Tum illa, quae altiorem animi motum sequuntur quaeque ipsa animum quodam
+modo concitant, quorum est iactare manum, torquere vultum, <i>frontem
+et</i> latus interim obiurgare, quaeque Persius
+<span class = "pagenum">146</span>
+notat, cum leviter dicendi genus significat, ‘nec pluteum,’ inquit,
+‘caedit nec demorsos sapit ungues,’ etiam ridicula sunt, nisi cum soli
+sumus.
+<span class = "secnum">22</span>
+<a name = "chapIII_sec22" id = "chapIII_sec22"> </a>
+Denique ut semel quod est potentissimum dicam, secretum in dictando
+perit. Atque liberum arbitris locum et quam altissimum silentium
+scribentibus maxime convenire nemo dubitaverit: non tamen protinus
+audiendi qui credunt aptissima in hoc nemora silvasque, quod illa caeli
+libertas locorumque amoenitas sublimem animum et beatiorem spiritum
+parent.
+<span class = "secnum">23</span>
+<a name = "chapIII_sec23" id = "chapIII_sec23"> </a>
+Mihi certe iucundus hic magis quam studiorum hortator videtur esse
+secessus. Namque illa, quae ipsa delectant, necesse est avocent ab
+intentione operis destinati. Neque enim se bona fide
+<span class = "pagenum">147</span>
+in multa simul intendere animus totum potest, et quocumque respexit,
+desinit intueri quod propositum erat.
+<span class = "secnum">24</span>
+<a name = "chapIII_sec24" id = "chapIII_sec24"> </a>
+Quare silvarum amoenitas et praeterlabentia flumina et inspirantes ramis
+arborum aurae volucrumque cantus et ipsa late circumspiciendi libertas
+ad se trahunt, ut mihi remittere potius voluptas ista videatur
+cogitationem quam intendere.
+<span class = "secnum">25</span>
+<a name = "chapIII_sec25" id = "chapIII_sec25"> </a>
+Demosthenes melius, qui se in locum ex quo nulla exaudiri vox et ex quo
+nihil prospici posset recondebat, ne aliud agere mentem cogerent oculi.
+Ideoque lucubrantes silentium noctis et clausum cubiculum et lumen unum
+velut <i>t</i>ectos maxime teneat.
+<span class = "secnum">26</span>
+<a name = "chapIII_sec26" id = "chapIII_sec26"> </a>
+Sed cum in omni studiorum genere, tum in hoc praecipue bona valetudo,
+quaeque eam maxime praestat, frugalitas necessaria est, cum tempora ab
+ipsa
+<span class = "pagenum">148</span>
+rerum natura ad quietem refectionemque nobis data in acerrimum laborem
+convertimus. Cui tamen non plus inrogandum est quam quod somno
+supererit, haud deerit;
+<span class = "secnum">27</span>
+<a name = "chapIII_sec27" id = "chapIII_sec27"> </a>
+obstat enim diligentiae scribendi etiam fatigatio, et abunde, si vacet,
+lucis spatia sufficiunt; occupatos in noctem necessitas agit. Est tamen
+lucubratio, quotiens ad eam integri ac refecti venimus, optimum secreti
+genus.</p>
+
+<span class = "secnum">28</span>
+<a name = "chapIII_sec28" id = "chapIII_sec28"> </a>
+<p>Sed silentium et secessus et undique liber animus ut sunt maxime
+optanda, ita non semper possunt contingere; ideoque non statim, si quid
+obstrepet, abiciendi codices erunt et deplorandus dies, verum incommodis
+repugnandum et hic faciendus usus, ut omnia quae impedient vincat
+intentio; quam si tota mente in opus ipsum derexeris, nihil eorum quae
+oculis vel auribus incursant ad animum perveniet.
+<span class = "secnum">29</span>
+<a name = "chapIII_sec29" id = "chapIII_sec29"> </a>
+An vero frequenter etiam fortuita hoc cogitatio praestat, ut obvios non
+videamus et itinere deerremus: non consequemur idem, si et voluerimus?
+Non est indulgendum causis desidiae. Nam si non nisi refecti, non nisi
+hilares, non nisi omnibus aliis curis vacantes studendum existimarimus,
+semper erit propter quod nobis ignoscamus.
+<span class = "secnum">30</span>
+<a name = "chapIII_sec30" id = "chapIII_sec30"> </a>
+Quare in turba, itinere, conviviis etiam faciat sibi cogitatio ipsa
+<span class = "pagenum">149</span>
+secretum. Quid alioqui fiet, cum in medio foro, tot circumstantibus
+iudiciis, iurgiis, fortuitis etiam clamoribus, erit subito continua
+oratione dicendum, si particulas quas ceris mandamus nisi in solitudine
+reperire non possumus? Propter quae idem ille tantus amator secreti
+Demosthenes in litore, in quo se maximo cum sono fluctus inlideret,
+meditans consuescebat contionum fremitus non expavescere.</p>
+
+<span class = "secnum">31</span>
+<a name = "chapIII_sec31" id = "chapIII_sec31"> </a>
+<p>Illa quoque minora (sed nihil in studiis parvum est) non sunt
+transeunda: scribi optime ceris, in quibus facillima est ratio delendi,
+nisi forte visus infirmior membranarum potius usum
+<span class = "pagenum">150</span>
+exiget, quae ut iuvant aciem, ita crebra relatione, quoad intinguntur
+calami, morantur manum et cogitationis impetum frangunt.
+<span class = "secnum">32</span>
+<a name = "chapIII_sec32" id = "chapIII_sec32"> </a>
+Relinquendae autem in utrolibet genere contra erunt vacuae tabellae, in
+quibus libera adiciendo sit excursio. Nam interim pigritiam emendandi
+angustiae faciunt, aut certe novorum interpositione priora confundant.
+Ne latas quidem ultra modum esse ceras velim, expertus iuvenem studiosum
+alioqui praelongos habuisse sermones, quia illos numero versuum
+metiebatur, idque vitium, quod frequenti admonitione corrigi non
+potuerat, mutatis codicibus esse sublatum.
+<span class = "secnum">33</span>
+<a name = "chapIII_sec33" id = "chapIII_sec33"> </a>
+Debet vacare etiam locus in quo notentur quae scribentibus solent extra
+ordinem, id est ex aliis quam qui sunt in manibus loci, occurrere.
+Inrumpunt enim optimi nonnumquam sensus, quos neque inserere oportet
+neque differre tutum est, quia interim elabuntur, interim memoriae sui
+<span class = "pagenum">151</span>
+intentos ab alia inventione declinant ideoque optime sunt in
+deposito.</p>
+
+
+<h5><a name = "chapIV" id = "chapIV">
+De Emendatione.</a></h5>
+
+<span class = "secnum">1</span>
+<a name = "chapIV_sec1" id = "chapIV_sec1"> </a>
+<p><b>IV.</b> Sequitur emendatio, pars studiorum longe utilissima; neque
+enim sine causa creditum est stilum non minus agere, cum delet. Huius
+autem operis est adicere, detrahere, mutare. Sed facilius in iis
+simpliciusque iudicium quae replenda vel deicienda sunt; premere vero
+tumentia, humilia extollere, luxuriantia adstringere, inordinata
+digerere, soluta componere, exultantia coercere duplicis operae; nam et
+damnanda sunt quae placuerant et invenienda quae fugerant.
+<span class = "secnum">2</span>
+<a name = "chapIV_sec2" id = "chapIV_sec2"> </a>
+Nec dubium est optimum esse emendandi genus, si scripta in aliquod
+tempus reponantur, ut ad ea post intervallum velut nova atque aliena
+redeamus, ne nobis scripta nostra tamquam recentes fetus blandiantur.
+<span class = "secnum">3</span>
+<a name = "chapIV_sec3" id = "chapIV_sec3"> </a>
+Sed
+<span class = "pagenum">152</span>
+neque hoc contingere semper potest praesertim oratori, cui saepius
+scribere ad praesentes usus necesse est, et ipsa emendatio finem habet.
+Sunt enim qui ad omnia scripta tamquam vitiosa redeant et, quasi nihil
+fas sit rectum esse quod primum est, melius existiment quidquid est
+aliud, idque faciant quotiens librum in manus resumpserunt, similes
+medicis etiam integra secantibus. Accidit itaque ut cicatricosa sint et
+exsanguia et cura peiora.
+<span class = "secnum">4</span>
+<a name = "chapIV_sec4" id = "chapIV_sec4"> </a>
+Sit ergo aliquando quod placeat aut certe quod sufficiat, ut opus poliat
+lima, non exterat. Temporis quoque esse debet modus. Nam quod Cinnae
+Smyrnam novem annis accepimus scriptam, et Panegyricum Isocratis, qui
+parcissime, decem annis dicunt elaboratum, ad oratorem nihil pertinet,
+cuius nullum erit, si tam tardum fuerit, auxilium.</p>
+
+
+<span class = "pagenum">153</span>
+<h5><a name = "chapV" id = "chapV">
+Quae scribenda sint praecipue.</a></h5>
+
+<span class = "secnum">1</span>
+<a name = "chapV_sec1" id = "chapV_sec1"> </a>
+<p><b>V.</b> Proximum est ut dicamus quae praecipue scribenda sint <span
+class = "greek" title = "hexin">ἕξιν</span> parantibus. <i>Non est
+huius</i> quidem operis ut explicemus quae sint materiae, quae prima aut
+secunda aut deinceps tractanda sint (nam id factum est iam primo libro,
+quo puerorum, et secundo, quo iam robustorum studiis ordinem dedimus),
+sed, de quo nunc agitur, unde copia ac facilitas maxime veniat.</p>
+
+<span class = "secnum">2</span>
+<a name = "chapV_sec2" id = "chapV_sec2"> </a>
+<p>Vertere Graeca in Latinum veteres nostri oratores optimum iudicabant.
+Id se L.&nbsp;Crassus in illis Ciceronis de Oratore libris dicit
+factitasse; id Cicero sua ipse persona frequentissime praecipit, quin
+etiam libros Platonis atque Xenophontis edidit hoc
+<span class = "pagenum">154</span>
+genere translatos; id Messallae placuit, multaeque sunt ab eo scriptae
+ad hunc modum orationes, adeo ut etiam cum illa Hyperidis pro Phryne
+difficillima Romanis subtilitate contenderet. Et manifesta est
+exercitationis huiusce ratio.
+<span class = "secnum">3</span>
+<a name = "chapV_sec3" id = "chapV_sec3"> </a>
+Nam et rerum copia Graeci auctores abundant et plurimum artis in
+eloquentiam intulerunt, et hos transferentibus verbis uti optimis licet;
+omnibus enim utimur nostris. Figuras vero, quibus maxime ornatur oratio,
+multas ac varias excogitandi etiam necessitas quaedam est, quia
+plerumque a Graecis Romana dissentiunt.</p>
+
+<span class = "secnum">4</span>
+<a name = "chapV_sec4" id = "chapV_sec4"> </a>
+<p>Sed et illa ex Latinis conversio multum et ipsa contulerit.
+<span class = "pagenum">155</span>
+Ac de carminibus quidem neminem credo dubitare, quo solo genere
+exercitationis dicitur usus esse Sulpicius. Nam et sublimis spiritus
+attollere orationem potest, et verba poetica libertate audaciora non
+praesumunt eadem proprie dicendi facultatem; sed et ipsis sententiis
+adicere licet oratorium robur et omissa supplere et effusa substringere.
+<span class = "secnum">5</span>
+<a name = "chapV_sec5" id = "chapV_sec5"> </a>
+Neque ego paraphrasin esse interpretationem tantum volo, sed circa
+eosdem sensus certamen atque aemulationem. Ideoque ab illis dissentio
+qui vertere
+<span class = "pagenum">156</span>
+orationes Latinas vetant, quia optimis occupatis, quidquid aliter
+dixerimus, necesse sit esse deterius. Nam neque semper est desperandum
+aliquid illis quae dicta sunt melius posse reperiri, neque adeo ieiunam
+ac pauperem natura eloquentiam fecit ut una de re bene dici nisi semel
+non possit:
+<span class = "secnum">6</span>
+<a name = "chapV_sec6" id = "chapV_sec6"> </a>
+nisi forte histrionum multa circa voces easdem variare gestus potest,
+orandi minor vis, ut dicatur aliquid post quod in eadem materia nihil
+dicendum sit. Sed esto neque melius quod invenimus esse neque par, est
+certe proximis locus.
+<span class = "secnum">7</span>
+<a name = "chapV_sec7" id = "chapV_sec7"> </a>
+An vero ipsi non bis ac saepius de eadem re dicimus et quidem continuas
+nonnumquam sententias? Nisi
+<span class = "pagenum">157</span>
+forte contendere nobiscum possumus, cum aliis non possumus. Nam si uno
+genere bene diceretur, fas erat existimari praeclusam nobis a prioribus
+viam; nunc vero innumerabiles sunt modi plurimaeque eodem viae ducunt.
+<span class = "secnum">8</span>
+<a name = "chapV_sec8" id = "chapV_sec8"> </a>
+Sua brevitati gratia, sua copiae, alia translatis virtus, alia propriis,
+hoc oratio recta, illud figura declinata commendat. Ipsa denique
+utilissima est exercitationi difficultas. Quid quod auctores maximi sic
+diligentius cognoscuntur? Non enim scripta lectione secura
+transcurrimus, sed tractamus singula et necessario introspicimus et,
+quantum virtutis habeant, vel hoc ipso cognoscimus, quod imitari non
+possumus.</p>
+
+<span class = "secnum">9</span>
+<a name = "chapV_sec9" id = "chapV_sec9"> </a>
+<p>Nec aliena tantum transferre, sed etiam nostra pluribus modis
+tractare proderit, ut ex industria sumamus sententias quasdam easque
+versemus quam numerosissime, velut eadem cera aliae aliaeque formae duci
+solent.
+<span class = "secnum">10</span>
+<a name = "chapV_sec10" id = "chapV_sec10"> </a>
+Plurimum autem parari facultatis existimo ex simplicissima quaque
+materia. Nam illa multiplici
+<span class = "pagenum">158</span>
+personarum, causarum, temporum, locorum, dictorum, factorum diversitate
+facile delitescet infirmitas, tot se undique rebus, ex quibus aliquam
+adprehendas, offerentibus.
+<span class = "secnum">11</span>
+<a name = "chapV_sec11" id = "chapV_sec11"> </a>
+Illud virtutis indicium est, fundere quae natura contracta sunt, augere
+parva, varietatem similibus, voluptatem expositis dare et bene dicere
+multa de paucis.</p>
+
+<p>In hoc optime facient infinitae quaestiones, quas vocari theses
+<span class = "pagenum">159</span>
+diximus, quibus Cicero iam princeps in re publica exerceri solebat.
+<span class = "secnum">12</span>
+<a name = "chapV_sec12" id = "chapV_sec12"> </a>
+His confinis est destructio et confirmatio sententiarum. Nam cum sit
+sententia decretum quoddam atque praeceptum, quod de re, idem de iudicio
+rei quaeri potest. Tum loci communes,
+<span class = "pagenum">160</span>
+quos etiam scriptos ab oratoribus scimus. Nam qui haec recta tantum et
+in nullos flexus recedentia copiose tractaverit, utique in illis plures
+excursus recipientibus magis abundabit eritque in omnes causas paratus;
+omnes enim generalibus quaestionibus constant.
+<span class = "secnum">13</span>
+<a name = "chapV_sec13" id = "chapV_sec13"> </a>
+Nam quid interest ‘Cornelius tribunus plebis,
+<span class = "pagenum">161</span>
+quod codicem legerit, reus sit,’ an quaeramus ‘violeturne maiestas, si
+magistratus rogationem suam populo ipse recitarit’: ‘Milo Clodium
+rectene occiderit’ veniat in iudicium, an ‘oporteatne insidiatorem
+interfici vel perniciosum rei publicae civem, etiamsi non insidietur’:
+‘Cato Marciam honestene tradiderit Hortensio,’ an ‘conveniatne res talis
+bono viro’? De personis iudicatur, sed de rebus contenditur.
+<span class = "secnum">14</span>
+<a name = "chapV_sec14" id = "chapV_sec14"> </a>
+Declamationes vero, quales in scholis rhetorum dicuntur, si modo sunt ad
+veritatem accommodatae
+<span class = "pagenum">162</span>
+et orationibus similes, non tantum dum adulescit profectus sunt
+utilissimae, quia inventionem et dispositionem pariter exercent, sed
+etiam cum est consummatus ac iam in foro clarus; alitur enim atque
+enitescit velut pabulo laetiore facundia et adsidua contentionum
+asperitate fatigata renovatur.
+<span class = "secnum">15</span>
+<a name = "chapV_sec15" id = "chapV_sec15"> </a>
+Quapropter historiae nonnumquam ubertas in aliqua exercendi stili parte
+ponenda et dialogorum libertate gestiendum. Ne carmine quidem ludere
+contrarium fuerit, sicut athletae, remissa quibusdam temporibus ciborum
+atque exercitationum certa necessitate,
+<span class = "pagenum">163</span>
+otio et iucundioribus epulis reficiuntur.
+<span class = "secnum">16</span>
+<a name = "chapV_sec16" id = "chapV_sec16"> </a>
+Ideoque mihi videtur M.&nbsp;Tullius tantum intulisse eloquentiae lumen,
+quod in hos quoque studiorum secessus excurrit. Nam si nobis sola
+materia fuerit ex litibus, necesse est deteratur fulgor et durescat
+articulus et ipse ille mucro ingenii cotidiana pugna retundatur.</p>
+
+<span class = "secnum">17</span>
+<a name = "chapV_sec17" id = "chapV_sec17"> </a>
+<p>Sed quem ad modum forensibus certaminibus exercitatos et quasi
+militantes reficit ac reparat haec velut sagina dicendi, sic
+adulescentes non debent nimium in falsa rerum imagine detineri, et
+inanibus simulacris usque adeo ut difficilis ab his digressus sit
+adsuescere, ne ab illa, in qua prope consenuerunt, umbra vera
+<span class = "pagenum">164</span>
+discrimina velut quendam solem reformident.
+<span class = "secnum">18</span>
+<a name = "chapV_sec18" id = "chapV_sec18"> </a>
+Quod accidisse etiam M.&nbsp;Porcio Latroni, qui primus clari nominis
+professor fuit, traditur, ut, cum ei summam in scholis opinionem
+obtinenti causa in foro esset oranda, impense petierit uti subsellia in
+basilicam transferrentur. Ita illi caelum novum fuit ut omnis
+<span class = "pagenum">165</span>
+eius eloquentia contineri tecto ac parietibus videretur.
+<span class = "secnum">19</span>
+<a name = "chapV_sec19" id = "chapV_sec19"> </a>
+Quare iuvenis qui rationem inveniendi eloquendique a praeceptoribus
+diligenter acceperit (quod non est infiniti operis, si docere sciant et
+velint), exercitationem quoque modicam fuerit consecutus, oratorem sibi
+aliquem, quod apud maiores fieri solebat, deligat, quem sequatur, quem
+imitetur: iudiciis intersit quam plurimis, et sit certaminis cui
+destinatur frequens spectator.
+<span class = "secnum">20</span>
+<a name = "chapV_sec20" id = "chapV_sec20"> </a>
+Tum causas, vel easdem quas agi audierit, stilo et ipse componat, vel
+etiam alias, veras modo, et utrimque tractet et, quod in gladiatoribus
+fieri videmus, decretoriis exerceatur, ut fecisse Brutum diximus pro
+Milone. Melius hoc quam rescribere veteribus orationibus, ut fecit
+Cestius contra Ciceronis actionem habitam pro eodem, cum alteram partem
+satis nosse non posset ex sola defensione.</p>
+
+<span class = "pagenum">166</span>
+<span class = "secnum">21</span>
+<a name = "chapV_sec21" id = "chapV_sec21"> </a>
+<p>Citius autem idoneus erit iuvenis, quem praeceptor coegerit in
+declamando quam simillimum esse veritati et per totas ire materias,
+quarum nunc facillima et maxime favorabilia decerpunt. Obstant huic,
+quod secundo loco posui, fere turba discipulorum et consuetudo classium
+certis diebus audiendarum, nonnihil etiam persuasio patrum numerantium
+potius declamationes quam aestimantium.
+<span class = "secnum">22</span>
+<a name = "chapV_sec22" id = "chapV_sec22"> </a>
+Sed, quod dixi primo, ut arbitror, libro, nec ille se bonus praeceptor
+maiore numero quam sustinere possit onerabit et nimiam loquacitatem
+recidet, ut omnia quae sunt in controversia, non, ut quidam volunt, quae
+in rerum natura, dicantur; et vel longiore potius dierum spatio laxabit
+dicendi necessitatem vel materias dividere permittet.
+<span class = "secnum">23</span>
+<a name = "chapV_sec23" id = "chapV_sec23"> </a>
+Diligenter effecta plus proderit quam plures inchoatae et quasi
+degustatae. Propter quod accidit
+<span class = "pagenum">167</span>
+ut nec suo loco quidque ponatur, nec illa quae prima sunt servent suam
+legem, iuvenibus flosculos omnium partium in ea quae sunt dicturi
+congerentibus; quo fit ut timentes ne sequentia perdant priora
+confundant.</p>
+
+
+<h5><a name = "chapVI" id = "chapVI">
+De Cogitatione.</a></h5>
+
+<span class = "secnum">1</span>
+<a name = "chapVI_sec1" id = "chapVI_sec1"> </a>
+<p><b>VI.</b> Proxima stilo cogitatio est, quae et ipsa vires ab hoc
+accipit et est inter scribendi laborem extemporalemque fortunam media
+quaedam et nescio an usus frequentissimi. Nam scribere non ubique nec
+semper possumus, cogitationi temporis ac loci plurimum est. Haec paucis
+admodum horis magnas etiam causas complectitur; haec, quotiens
+intermissus est somnus, ipsis noctis tenebris adiuvatur; haec inter
+medios rerum actus aliquid invenit vacui nec otium patitur.
+<span class = "secnum">2</span>
+<a name = "chapVI_sec2" id = "chapVI_sec2"> </a>
+Neque vero rerum ordinem modo, quod ipsum satis erat, intra se ipsa
+disponit, sed verba etiam
+<span class = "pagenum">168</span>
+copulat totamque ita contexit orationem ut ei nihil praeter manum desit;
+nam memoriae quoque plerumque inhaeret fidelius quod nulla scribendi
+securitate laxatur.</p>
+
+<p>Sed ne ad hanc quidem vim cogitandi perveniri potest aut subito aut
+cito.
+<span class = "secnum">3</span>
+<a name = "chapVI_sec3" id = "chapVI_sec3"> </a>
+Nam primum facienda multo stilo forma est, quae nos etiam cogitantes
+sequatur: tum adsumendus usus paulatim, ut pauca primum complectamur
+animo, quae reddi fideliter possint: mox per incrementa tam modica ut
+onerari se labor ille non sentiat augenda vis et exercitatione multa
+continenda est, quae quidem maxima ex parte memoria constat. Ideoque
+aliqua mihi in illum locum differenda sunt.
+<span class = "secnum">4</span>
+<a name = "chapVI_sec4" id = "chapVI_sec4"> </a>
+Eo tandem pervenit ut is cui non refragetur ingenium acri studio adiutus
+tantum consequatur ut ei tam quae cogitarit quam quae scripserit atque
+edidicerit in dicendo fidem servent. Cicero certe Graecorum Metrodorum
+Scepsium et Empylum Rhodium nostrorumque Hortensium tradidit quae
+cogitaverant ad verbum in agendo rettulisse.</p>
+
+<span class = "secnum">5</span>
+<a name = "chapVI_sec5" id = "chapVI_sec5"> </a>
+<p>Sed si forte aliqui inter dicendum offulserit extemporalis color,
+<span class = "pagenum">169</span>
+non superstitiose cogitatis demum est inhaerendum. Neque enim tantum
+habent curae ut non sit dandus et fortunae locus, cum saepe etiam
+scriptis ea quae subito nata sunt inserantur. Ideoque totum hoc
+exercitationis genus ita instituendum est ut et digredi ex eo et redire
+in id facile possimus.
+<span class = "secnum">6</span>
+<a name = "chapVI_sec6" id = "chapVI_sec6"> </a>
+Nam ut primum est domo adferre paratam dicendi copiam et certam, ita
+refutare temporis munera longe stultissimum est. Quare cogitatio in hoc
+praeparetur, ut nos fortuna decipere non possit, adiuvare possit. Id
+autem fiet memoriae viribus, ut illa quae complexi animo sumus fluant
+secura, non sollicitos et respicientes et una spe suspensos
+recordationis non sinant providere: alioqui vel extemporalem temeritatem
+malo quam male cohaerentem cogitationem.
+<span class = "secnum">7</span>
+<a name = "chapVI_sec7" id = "chapVI_sec7"> </a>
+Peius enim quaeritur retrorsus, quia, dum illa desideramus, ab aliis
+<span class = "pagenum">170</span>
+avertimur, et ex memoria potius res petimus quam ex materia. Plura sunt
+autem, si utrimque quaerendum est, quae inveniri possunt quam quae
+inventa sunt.</p>
+
+
+<h5><a name = "chapVII" id = "chapVII">
+Quem ad modum extemporalis facilitas paretur et
+contineatur.</a></h5>
+
+<span class = "secnum">1</span>
+<a name = "chapVII_sec1" id = "chapVII_sec1"> </a>
+<p><b>VII.</b> Maximus vero studiorum fructus est et velut praemium
+quoddam amplissimum longi laboris ex tempore dicendi facultas; quam qui
+non erit consecutus mea quidem sententia civilibus officiis renuntiabit
+et solam scribendi facultatem potius ad alia opera convertet. Vix enim
+bonae fidei viro convenit auxilium in publicum polliceri quod
+praesentissimis quibusque periculis desit, intrare portum ad quem navis
+accedere nisi lenibus ventis vecta non possit,&mdash;
+<span class = "secnum">2</span>
+<a name = "chapVII_sec2" id = "chapVII_sec2"> </a>
+siquidem innumerabiles accidunt subitae necessitates vel apud
+magistratus vel repraesentatis iudiciis continuo agendi. Quarum si qua,
+non dico cuicumque innocentium civium, sed amicorum ac propinquorum
+alicui evenerit, stabitne mutus et salutarem petentibus vocem, statimque
+si non succurratur perituris,
+<span class = "pagenum">171</span>
+moras et secessum et silentium quaeret, dum illa verba fabricentur et
+memoriae insidant et vox ac latus praeparetur?
+<span class = "secnum">3</span>
+<a name = "chapVII_sec3" id = "chapVII_sec3"> </a>
+Quae vero patitur hoc ratio, ut quisquam possit orator aliquando
+omittere casus? Quid, cum adversario respondendum erit, fiet? Nam saepe
+ea quae opinati sumus et contra quae scripsimus fallunt, ac tota subito
+causa mutatur; atque ut gubernatori ad incursus tempestatium, sic agenti
+ad varietatem causarum ratio mutanda est.
+<span class = "secnum">4</span>
+<a name = "chapVII_sec4" id = "chapVII_sec4"> </a>
+Quid porro multus stilus et adsidua lectio et longa studiorum aetas
+facit, si manet eadem quae fuit incipientibus difficultas? Perisse
+profecto confitendum est praeteritum laborem, cui semper idem laborandum
+est. Neque ego hoc ago ut ex tempore dicere malit, sed ut possit. Id
+autem maxime hoc modo consequemur.</p>
+
+<span class = "secnum">5</span>
+<a name = "chapVII_sec5" id = "chapVII_sec5"> </a>
+<p>Nota sit primum dicendi via; neque enim prius contingere cursus
+potest quam scierimus quo sit et qua perveniendum. Nec satis est non
+ignorare quae sint causarum iudicialium partes, aut quaestionum ordinem
+recte disponere, quamquam ista sunt praecipua, sed quid quoque loco
+primum sit, quid secundum ac
+<span class = "pagenum">172</span>
+deinceps: quae ita sunt natura copulata ut mutari aut intervelli sine
+confusione non possint.
+<span class = "secnum">6</span>
+<a name = "chapVII_sec6" id = "chapVII_sec6"> </a>
+Quisquis autem via dicet, ducetur ante omnia rerum ipsa serie velut
+duce, propter quod homines etiam modice exercitati facillime tenorem in
+narrationibus servant. Deinde quid quoque loco quaerant scient, nec
+circumspectabunt nec offerentibus se aliunde sensibus turbabuntur nec
+confundent ex diversis orationem velut salientes huc illuc nec usquam
+insistentes.
+<span class = "secnum">7</span>
+<a name = "chapVII_sec7" id = "chapVII_sec7"> </a>
+Postremo habebunt modum et finem, qui esse citra divisionem nullus
+potest. Expletis pro facultate omnibus quae proposuerint, pervenisse se
+ad ultimum sentient.</p>
+
+<p>Et haec quidem ex arte, illa vero ex studio: ut copiam sermonis
+optimi, quem ad modum praeceptum est, comparemus, multo ac fideli stilo
+sic formetur oratio ut scriptorum colorem etiam quae subito effusa sint
+reddant, ut cum multa scripserimus
+<span class = "pagenum">173</span>
+etiam multa dicamus.
+<span class = "secnum">8</span>
+<a name = "chapVII_sec8" id = "chapVII_sec8"> </a>
+Nam consuetudo et exercitatio facilitatem maxime parit: quae si paulum
+intermissa fuerit, non velocitas illa modo tardatur, sed ipsum <i>os</i>
+coit atque concurrit. Quamquam enim opus est naturali quadam mobilitate
+animi, ut, dum proxima dicimus, struere ulteriora possimus semperque
+nostram vocem provisa et formata cogitatio excipiat;
+<span class = "secnum">9</span>
+<a name = "chapVII_sec9" id = "chapVII_sec9"> </a>
+vix tamen aut natura aut ratio in tam multiplex officium diducere animum
+queat ut inventioni, dispositioni, elocutioni, ordini rerum verborumque,
+tum iis quae dicit, quae subiuncturus est, quae ultra spectanda sunt,
+adhibita vocis, pronuntiationis, gestus observatione, una sufficiat.
+<span class = "secnum">10</span>
+<a name = "chapVII_sec10" id = "chapVII_sec10"> </a>
+Longe enim praecedat oportet intentio ac prae se res agat, quantumque
+dicendo consumitur, tantum ex ultimo prorogetur, ut, donec perveniamus
+ad finem, non minus prospectu procedamus quam gradu, si non
+intersistentes offensantesque brevia illa atque concisa singultantium
+modo eiecturi sumus.</p>
+
+<span class = "pagenum">174</span>
+<span class = "secnum">11</span>
+<a name = "chapVII_sec11" id = "chapVII_sec11"> </a>
+<p>Est igitur usus quidam inrationalis, quam Graeci <span class =
+"greek" title = "alogon tribên">ἄλογον τριβήν</span> vocant, qua manus
+in scribendo decurrit, qua oculi totos simul in lectione versus
+flexusque eorum et transitus intuentur et ante sequentia vident quam
+priora dixerunt. Quo constant miracula illa in scaenis pilariorum ac
+ventilatorum, ut ea quae emiserint ultro venire in manus credas et qua
+iubentur decurrere.
+<span class = "secnum">12</span>
+<a name = "chapVII_sec12" id = "chapVII_sec12"> </a>
+Sed hic usus ita proderit, si ea de qua locuti sumus ars antecesserit,
+ut
+<span class = "pagenum">175</span>
+ipsum illud quod in se rationem non habet in ratione versetur. Nam mihi
+ne dicere quidem videtur nisi qui disposite, ornate, copiose dicit, sed
+tumultuari.
+<span class = "secnum">13</span>
+<a name = "chapVII_sec13" id = "chapVII_sec13"> </a>
+Nec fortuiti sermonis contextum mirabor umquam, quem iurgantibus etiam
+mulierculis superfluere video, cum eo quod, si calor ac spiritus tulit,
+frequenter accidit ut successum extemporalem consequi cura non possit.
+<span class = "secnum">14</span>
+<a name = "chapVII_sec14" id = "chapVII_sec14"> </a>
+Deum tunc adfuisse, cum id evenisset, veteres oratores, ut Cicero,
+dictitabant. Sed ratio manifesta est. Nam bene concepti adfectus et
+recentes rerum imagines continuo impetu feruntur, quae nonnumquam mora
+stili refrigescunt et dilatae non revertuntur. Utique vero,
+<span class = "pagenum">176</span>
+cum infelix illa verborum cavillatio accessit et cursus ad singula
+vestigia restitit, non potest ferri contorta vis; sed, ut optime vocum
+singularum cedat electio, non continua sed composita est.</p>
+
+<span class = "secnum">15</span>
+<a name = "chapVII_sec15" id = "chapVII_sec15"> </a>
+<p>Quare capiendae sunt illae, de quibus dixi, rerum imagines, quas
+vocari <span class = "greek" title = "phantasias">φαντασίας</span>
+indicavimus, omniaque, de quibus dicturi erimus, personae, quaestiones,
+spes, metus, habenda in oculis, in adfectus recipienda; pectus est enim,
+quod disertos facit, et vis mentis. Ideoque imperitis quoque, si modo
+sunt aliquo adfectu concitati, verba non desunt.
+<span class = "secnum">16</span>
+<a name = "chapVII_sec16" id = "chapVII_sec16"> </a>
+Tum intendendus animus, non in aliquam rem unam, sed in plures simul
+continuas, ut si per aliquam rectam viam mittamus oculos simul omnia
+quae sunt in ea circaque intuemur, non ultimum tantum videmus, sed usque
+<span class = "pagenum">177</span>
+ad ultimum. Addit ad dicendum etiam pudor stimulos, mirumque videri
+potest quod, cum stilus secreto gaudeat atque omnes arbitros reformidet,
+extemporalis actio auditorum frequentia, ut miles congestu signorum,
+excitatur.
+<span class = "secnum">17</span>
+<a name = "chapVII_sec17" id = "chapVII_sec17"> </a>
+Namque et difficiliorem cogitationem exprimit et expellit dicendi
+necessitas, et secundos impetus auget placendi cupido. Adeo pretium
+omnia spectant ut eloquentia quoque, quamquam plurimum habeat in se
+voluptatis, maxime tamen praesenti fructu laudis opinionisque ducatur.
+<span class = "secnum">18</span>
+<a name = "chapVII_sec18" id = "chapVII_sec18"> </a>
+Nec quisquam tantum fidat ingenio ut id sibi speret incipienti statim
+posse contingere, sed, sicut in cogitatione praecepimus, ita facilitatem
+quoque extemporalem a parvis initiis paulatim perducemus ad summam, quae
+neque perfici neque contineri nisi usu potest.
+<span class = "secnum">19</span>
+<a name = "chapVII_sec19" id = "chapVII_sec19"> </a>
+Ceterum pervenire eo debet ut cogitatio non utique melior sit ea, sed
+tutior, cum hanc facilitatem non in prosa modo multi sint consecuti, sed
+etiam in carmine, ut Antipater Sidonius et Licinius Archias (credendum
+enim Ciceroni est)&mdash; non quia
+<span class = "pagenum">178</span>
+nostris quoque temporibus non et fecerint quidam hoc et faciant. Quod
+tamen non ipsum tam probabile puto (neque enim habet aut usum res aut
+necessitatem) quam exhortandis in hanc spem, qui foro praeparantur,
+utile exemplum.
+<span class = "secnum">20</span>
+<a name = "chapVII_sec20" id = "chapVII_sec20"> </a>
+Neque vero tanta esse umquam <i>debet</i> fiducia facilitatis ut non
+breve saltem tempus, quod nusquam fere deerit, ad ea quae dicturi sumus
+dispicienda sumamus, quod quidem in iudiciis ac foro datur semper; neque
+enim quisquam est qui causam quam non didicerit agat.
+<span class = "secnum">21</span>
+<a name = "chapVII_sec21" id = "chapVII_sec21"> </a>
+Declamatores quosdam perversa ducit ambitio ut exposita controversia
+protinus dicere velint, quin etiam, quod est in primis frivolum ac
+scaenicum, verbum petant quo incipiant. Sed tam contumeliosos in se
+ridet invicem eloquentia, et qui stultis videri eruditi volunt, stulti
+eruditis videntur.
+<span class = "secnum">22</span>
+<a name = "chapVII_sec22" id = "chapVII_sec22"> </a>
+Si qua tamen fortuna tam subitam fecerit agendi necessitatem, mobiliore
+quodam opus erit ingenio, et vis omnis intendenda rebus et in praesentia
+remittendum aliquid ex cura verborum, si consequi utrumque non dabitur.
+Tum et tardior pronuntiatio moras habet et suspensa ac velut dubitans
+oratio, ut tamen deliberare, non
+<span class = "pagenum">179</span>
+haesitare videamur.
+<span class = "secnum">23</span>
+<a name = "chapVII_sec23" id = "chapVII_sec23"> </a>
+Hoc, dum egredimur e portu, si nos nondum aptatis satis armamentis aget
+ventus; deinde paulatim simul euntes aptabimus vela et disponemus
+rudentes et impleri sinus optabimus. Id potius quam se inani verborum
+torrenti dare quasi tempestatibus quo volent auferendum.</p>
+
+<span class = "secnum">24</span>
+<a name = "chapVII_sec24" id = "chapVII_sec24"> </a>
+<p>Sed non minore studio continetur haec facultas quam paratur. Ars enim
+semel percepta non labitur, stilus quoque intermissione paulum admodum
+de celeritate deperdit: promptum hoc et in expedito positum
+exercitatione sola continetur. Hac uti sic optimum est ut cotidie
+dicamus audientibus pluribus, maxime de quorum simus iudicio atque
+opinione solliciti; rarum est enim ut satis se quisque vereatur. Vel
+soli tamen dicamus potius quam non omnino dicamus.
+<span class = "secnum">25</span>
+<a name = "chapVII_sec25" id = "chapVII_sec25"> </a>
+Est alia exercitatio cogitandi
+<span class = "pagenum">180</span>
+totasque materias vel silentio (dum tamen quasi dicat intra se ipsum)
+persequendi, quae nullo non et tempore et loco, quando non aliud agimus,
+explicari potest, et est in parte utilior quam haec proxima;
+<span class = "secnum">26</span>
+<a name = "chapVII_sec26" id = "chapVII_sec26"> </a>
+diligentius enim componitur quam illa, in qua contextum dicendi
+intermittere veremur. Rursus in alia plus prior confert, vocis
+firmitatem, oris facilitatem, motum corporis, qui et ipse, ut dixi,
+excitat oratorem et iactatione manus, pedis supplosione, sicut cauda
+leones facere dicuntur, hortatur.
+<span class = "secnum">27</span>
+<a name = "chapVII_sec27" id = "chapVII_sec27"> </a>
+Studendum vero semper et ubique. Neque enim fere tam est ullus dies
+occupatus, ut nihil lucrativae, ut Cicero Brutum facere tradit,
+<span class = "pagenum">181</span>
+operae ad scribendum aut legendum aut dicendum rapi aliquo momento
+temporis possit: siquidem C.&nbsp;Carbo etiam in tabernaculo solebat hac
+uti exercitatione dicendi.
+<span class = "secnum">28</span>
+<a name = "chapVII_sec28" id = "chapVII_sec28"> </a>
+Ne id quidem tacendum est, quod eidem Ciceroni placet, nullum nostrum
+usquam neglegentem esse sermonem: quidquid loquemur ubicumque, sit pro
+sua scilicet portione perfectum. Scribendum certe numquam est magis quam
+cum multa dicemus ex tempore. Ita enim servabitur pondus et innatans
+illa verborum facilitas in altum reducetur, sicut rustici proximas vitis
+radices amputant, quae illam in summum solum ducunt, ut inferiores
+penitus descendendo firmentur.
+<span class = "secnum">29</span>
+<a name = "chapVII_sec29" id = "chapVII_sec29"> </a>
+Ac nescio an si utrumque cum cura et studio fecerimus, invicem prosit,
+ut scribendo dicamus diligentius, dicendo scribamus facilius. Scribendum
+ergo quotiens licebit;
+<span class = "pagenum">182</span>
+si id non dabitur, cogitandum; ab utroque exclusi debent tamen <i>sic
+d</i>icere ut neque deprehensus orator neque litigator destitutus esse
+videatur.</p>
+
+<span class = "secnum">30</span>
+<a name = "chapVII_sec30" id = "chapVII_sec30"> </a>
+<p>Plerumque autem multa agentibus accidit ut maxime necessaria et
+utique initia scribant, cetera, quae domo adferunt, cogitatione
+complectantur, subitis ex tempore occurrant; quod fecisse
+M.&nbsp;Tullium commentariis ipsius apparet. Sed feruntur aliorum quoque
+et inventi forte, ut eos dicturus quisque composuerat, et in libros
+digesti, ut causarum, quae sunt actae a Servio Sulpicio, cuius tres
+orationes extant; sed hi de quibus loquor commentarii ita sunt exacti ut
+ab ipso mihi in memoriam posteritatis videantur esse compositi.
+<span class = "secnum">31</span>
+<a name = "chapVII_sec31" id = "chapVII_sec31"> </a>
+Nam Ciceronis ad praesens modo tempus aptatos libertus Tiro contraxit:
+quos non ideo excuso quia non
+<span class = "pagenum">183</span>
+probem, sed ut sint magis admirabiles. In hoc genere prorsus recipio
+hanc brevem adnotationem libellosque, qui vel manu teneantur et ad quos
+interim respicere fas sit.
+<span class = "secnum">32</span>
+<a name = "chapVII_sec32" id = "chapVII_sec32"> </a>
+Illud quod Laenas praecipit displicet mihi, <i>et</i> in his quae
+scripserimus velut summas in commentarium et capita conferre. Facit enim
+ediscendi neglegentiam haec ipsa fiducia et lacerat ac deformat
+orationem. Ego autem ne scribendum quidem puto quod <i>non</i> simus
+memoria persecuturi; nam hic quoque accidit ut revocet
+<span class = "pagenum">184</span>
+nos cogitatio ad illa elaborata nec sinat praesentem fortunam experiri.
+<span class = "secnum">33</span>
+<a name = "chapVII_sec33" id = "chapVII_sec33"> </a>
+Sic anceps inter utrumque animus aestuat, cum et scripta perdidit et non
+quaerit nova. Sed de memoria destinatus est libro proximo locus nec huic
+parti subiungendus, quia sunt alia prius nobis dicenda.</p>
+
+</div>
+
+</body>
+</html>
author	Roger Frank <rfrank@pglaf.org>	2025-10-15 01:46:06 -0700
committer	Roger Frank <rfrank@pglaf.org>	2025-10-15 01:46:06 -0700
commit	8fc61358b69ddd6076105486f1de4a3488b4cb0b (patch)
tree	a10fae4a90c451c3b01f0ef55532782c14a44120 /old/files/QuintOnly.html